Η θεωρία της κρίσης στον 1 ο τόμο του κεφαλαίου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η θεωρία της κρίσης στον 1 ο τόμο του κεφαλαίου"

Transcript

1 Η θεωρία της κρίσης στον 1 ο τόμο του κεφαλαίου Η συστηματική διαπραγμάτευση του ζητήματος των καπιταλιστικών κρίσεων απουσιάζει από τον 1 ο τόμο του Κεφαλαίου, με την εξαίρεση μερικών σύντομων αναφορών. Μέσα από την παρουσίαση και τη συζήτηση των αναφορών για τις κρίσεις που υπάρχουν στον 1 ο τόμο του Κεφαλαίου αλλά και σε άλλα έργα του Μαρξ θα προσπαθήσουμε να δείξουμε ποια είναι η σημασία αυτής της απουσίας. Επιπλέον, θα θίξουμε το ζήτημα της σχέσης των κρίσεων με την πίστωση και το ζήτημα της σχέσης των κρίσεων με την ταξική πάλη και την επανάσταση.

2 ΧΩΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΩΛΗΣΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΣΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΩΝ: Η ΠΙΟ ΑΦΗΡΗΜΕΝΗ ΜΟΡΦΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ (Κεφάλαιο 1 ος τόμος σ. 126) Στο άμεσο ανταλλακτικό εμπόριο Ε1 Ε2 υπάρχει άμεση ταυτότητα στο δόσιμο του ενός προϊόντος και στο πάρσιμο σε αντάλλαγμα του ξένου. Τα εμπορεύματα ανταλλάσσονται ταυτόχρονα, στον ίδιο τόπο και ανάμεσα σε 2 συγκεκριμένους εμπορευματοκατόχους Στη διαδικασία της κυκλοφορίας των εμπορευμάτων Ε1 Χ Ε2 οι χρονικοί, χωρικοί και ατομικοί φραγμοί της άμεσης ανταλλαγής σπάνε. Δεν υπάρχει πια άμεση ταυτότητα. Η ανταλλαγή των εμπορευμάτων σπάει σε 2 αντίθετες φάσεις: στη φάση της πώλησης και στη φάση της αγοράς, οι οποίες παρότι αποτελούν μια εσωτερική ενότητα έρχονται ταυτόχρονα αντιμέτωπες ως αυτοτελείς. Είναι μορφές που υπάρχουν αδιάφορα η μία από την άλλη, που δεν συμπίπτουν στο χρόνο και το χώρο, που μπορούν να χωριστούν και είναι χωρισμένες. Το εμπόρευμα Ε1 πρέπει να πωληθεί, πρέπει να μετατραπεί σε χρήμα, αλλιώς είναι άχρηστο. Όμως, ο πωλητής του εμπορεύματος Ε1 δεν είναι υποχρεωμένος να αγοράσει αμέσως επειδή πούλησε. Αυτό οφείλεται στο ότι το χρήμα διατηρεί την κυκλοφορήσιμη μορφή του ανεξάρτητα από το αν θα ξαναεμφανιστεί στην αγορά συντομότερα ή αργότερα. Αν αυτή η αυτονόμηση των 2 φάσεων, η αυτοτελοποίησή τους, όπως την ονομάζει ο Μαρξ, ξεπεράσει ένα ορισμένο όριο (αν π.χ. το χρονικό διάστημα ανάμεσα στην πώληση και την αγορά είναι υπερβολικά μεγάλο), τότε προκαλείται κρίση διότι τα εμπορεύματα Ε2 μένουν απούλητα και έτσι διακόπτεται η ομαλή συνέχιση της κυκλοφορίας των εμπορευμάτων (π.χ. Ε2 Χ Ε3). Η κρίση είναι η βίαιη αποκατάσταση της εσωτερικής ενότητας των εξωτερικά αυτονομημένων φάσεων της πώλησης και της αγοράς. Ο χωρισμός της πώλησης από την αγορά αποτελεί αναπτυγμένη μορφή της αντίθεσης ανάμεσα σε αξία χρήσης και αξία που υπάρχει στο εμπόρευμα: ΑΞΙΑ ΧΡΗΣΗΣ ΑΞΙΑ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑ ΧΡΗΜΑ ΑΛΛΟΤΡΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΦΗΡΗΜΕΝΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΦΗΡΗΜΕΝΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΟΣΩΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ ΠΡΑΓΜΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ «Το χρήμα δεν είναι μόνο το μέσο με το οποίο συντελείται η ανταλλαγή, αλλά είναι ταυτόχρονα το μέσο με το οποίο η ανταλλαγή προϊόντος με προϊόν αναλύεται σε δύο μεταξύ τους ανεξάρτητες και χωρισμένες στο χώρο και το χρόνο πράξεις. Αυτή η λαθεμένη όμως αντίληψη για το χρήμα βασίζεται στον Ρικάρντο στο ότι βλέπει μόνο τον ποσοτικό καθορισμό της ανταλλακτικής αξίας, και συγκεκριμένα ότι είναι ίση με μια καθορισμένη ποσότητα εργάσιμου χρόνου, ενώ αντίθετα ξεχνάει τον ποιοτικό καθορισμό, ότι η ατομική εργασία οφείλει να παρασταθεί μόνο με την αλλοτρίωσή της σαν αφηρημένη γενική κοινωνική εργασία» (ΘγτΥ-2 σ. 587).

3 ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΦΗΡΗΜΕΝΗ ΜΟΡΦΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ: Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΣ ΩΣ ΜΕΣΟΥ ΠΛΗΡΩΜΗΣ (Κεφάλαιο 1 ος τόμος σ. 151:)) Το χρήμα λειτουργεί ως μέσο πληρωμής όταν η πώληση των εμπορευμάτων διαχωρίζεται από την πληρωμή τους με την έκδοση π.χ. συναλλαγματικών, επιταγών, κλπ. (πιστωτικό χρήμα). Σε αυτή τη λειτουργία ενυπάρχει μια άμεση αντίφαση: Αν συμψηφίζονται οι πληρωμές με πιστωτικό χρήμα, το χρήμα λειτουργεί μόνο ιδεατά ως μέτρο των αξιών ή χρήμα υπολογισμού. Εφόσον πρέπει να γίνουν πραγματικές πληρωμές, το χρήμα μετατρέπεται από την ιδεατή μορφή του χρήματος υπολογισμού σε μετρητό χρήμα. Δεν αποτελεί πια παροδική μορφή της ανταλλαγής αλλά εμφανίζεται ως αυτοτελής ύπαρξη της ανταλλακτικής αξίας, ατομική ενσάρκωση της κοινωνικής εργασίας, ως το απόλυτο εμπόρευμα. ΧΡΗΜΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΜΕΤΡΗΤΟ ΧΡΗΜΑ ΜΕΤΡΟ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΑΞΙΑΣ ΜΕΣΟ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ ΑΠΟΛΥΤΟ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑ «Η αντίφαση αυτή ξεσπάει τη στιγμή εκείνη των κρίσεων παραγωγής και εμπορίου που ονομάζεται χρηματική κρίση. Η κρίση αυτή είναι δυνατή μόνο εκεί όπου είναι πέρα για πέρα αναπτυγμένη η αλυσίδα των διαδοχικών πληρωμών και ένα τεχνητό σύστημα συμψηφισμού τους. Όταν παρουσιάζονται γενικότερες διαταραχές αυτού του μηχανισμού, απ οπουδήποτε κι αν προέρχονται, το χρήμα μετατρέπεται ξαφνικά και άμεσα από την απλώς ιδεατή μορφή του χρήματος υπολογισμού σε μετρητό χρήμα» (Κεφάλαιο, 1 ος τόμος σ. 151). Ποιες είναι οι διαταραχές αυτού του μηχανισμού; «[Η γενική δυνατότητα των κρίσεων υπάρχει] εφόσον το χρήμα λειτουργεί σαν μέσο πληρωμής οπότε δρα σε δύο διαφορετικές στιγμές, σαν μέτρο των αξιών και σαν πραγματοποίηση της αξίας. Αυτές οι δύο στιγμές χωρίζονται. Αν στο ενδιάμεσο αυτών των δύο στιγμών έχει αλλάξει η αξία, τότε το εμπόρευμα τη στιγμή της πώλησής του δεν αξίζει τόσο όσο άξιζε τη στιγμή που το χρήμα λειτουργούσε σαν μέτρο των αξιών, επομένως και των αμοιβαίων υποχρεώσεων, δεν μπορεί με το εισπραγμένο από την πώληση του εμπορεύματος ποσό να καλυφθεί η υποχρέωση και γι αυτό δεν μπορεί να εξοφληθεί όλη η σειρά των συναλλαγών, που με τη σειρά τους εξαρτώνται απ αυτή μόνο τη συναλλαγή. Αν το εμπόρευμα δεν μπορεί να πωληθεί, έστω και μόνο μέσα σ ένα καθορισμένο χρονικό διάστημα, ακόμα και στην περίπτωση που δεν άλλαξε η αξία του, δεν μπορεί το χρήμα να λειτουργήσει σαν μέσο πληρωμής, επειδή οφείλει να λειτουργήσει σαν τέτοιο μέσα σε καθορισμένη, προϋποτεθειμένη προθεσμία. Επειδή όμως το ίδιο χρηματικό ποσό λειτουργεί εδώ για πολλές αμοιβαίες συναλλαγές και υποχρεώσεις, παρουσιάζεται εδώ αδυναμία πληρωμής όχι μόνο σε ένα, αλλά σε πολλά σημεία, και απ όλα αυτά προκαλείται η κρίση... Αυτή είναι η καθεαυτό μορφή των χρηματικών κρίσεων.» (ΘγτΥ-2, σ.599)

4 Γλαφυρά: «Τα βέβηλα εμπορεύματα δεν μπορούν να αντικαταστήσουν το χρήμα. Η αξία χρήσης του εμπορεύματος χάνει την αξία της και η αξία του εξαφανίζεται μπρος στη μορφή της αξίας του... Τον καιρό της κρίσης η αντίθεση ανάμεσα στο εμπόρευμα και το χρήμα, ανυψώνεται ως την απόλυτη αντίφαση» (Κεφάλαιο σ.151).

5 ΠΑΡΑΓΩΓΗ Χ Ε (Μπ, Εδ) Π Ε Χ 1 η ΠΡΑΞΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ 2 η ΠΡΑΞΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ

6 ΑΠΟ ΤΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ Όπως όμως ξεκαθαρίζει ο Μαρξ αυτές οι δύο μορφές, ο χωρισμός της αγοράς από την πώληση και ο χωρισμός του χρήματος ως μέτρο των αξιών και ως πραγματοποίηση της αξίας στη λειτουργία του ως μέσο πληρωμής, είναι απλώς οι τυπικές δυνατότητες της κρίσης. Αποτελούν τις αφηρημένες μορφές της κρίσης που ωστόσο δεν πρέπει συγχέονται με την αιτία της κρίσης, με το περιεχόμενο της. Πρέπει κανείς να εξετάσει γιατί η αφηρημένη μορφή της κρίσης, μετατρέπεται από δυνατότητα σε πραγματικότητα. «Οι μορφές αυτές κλείνουν μέσα τους τη δυνατότητα, μα μόνο τη δυνατότητα των κρίσεων. Η εξέλιξη αυτής της δυνατότητας σε πραγματικότητα απαιτεί ένα ολόκληρο σύνολο από σχέσεις που δεν υπάρχουν ακόμα καθόλου από την άποψη της απλής εμπορευματικής κυκλοφορίας» (Κεφάλαιο, σ. 126). «Η απλή κυκλοφορία του χρήματος, ακόμα και η κυκλοφορία του χρήματος σαν μέσου πληρωμής και οι δύο παρουσιάζονται πολύ πριν την κεφαλαιοκρατική παραγωγή, χωρίς να σημειώνονται κρίσεις είναι δυνατές και πραγματοποιήσιμες χωρίς κρίσεις. Γιατί λοιπόν οι μορφές αυτές εκδηλώνουν την κρίσιμη πλευρά τους δεν μπορεί να εξηγηθεί μόνο με τις μορφές αυτές» (ΘγτΥ-2, σ. 597) Προφανώς, οι αντιφάσεις αυτές αναπαράγονται στον κεφαλαιοκρατικό τρόπο παραγωγής γιατί μόνο πάνω στη βάση του πραγματοποιείται αναπτυγμένη κυκλοφορία των εμπορευμάτων και κυκλοφορία του χρήματος. Ωστόσο: «Οι κρίσεις της παγκόσμιας αγοράς πρέπει να κατανοηθούν σαν η πραγματική συνένωση και βίαιη εξομάλυνση όλων των αντιφάσεων της αστικής οικονομίας. Όσο περισσότερο διεισδύουμε στην κάθε σφαίρα της αστικής οικονομίας πρέπει από τη μια μεριά να αναπτύσσονται νέοι καθορισμοί αυτής της αντίφασης και από την άλλη να αποδεικνύεται ότι οι πιο αφηρημένες μορφές της επαναλαμβάνονται και περιέχονται στις πιο συγκεκριμένες μορφές της». ΘγτΥ-2, σ. 594 Επομένως, η κρίση μπορεί να προκύψει μόνο από την πραγματική κίνηση της καπιταλιστικής παραγωγής. Όμως, η πραγματική κίνηση της καπιταλιστικής παραγωγής δεν περιγράφεται από την απλή ύπαρξη του κεφαλαίου ως εμπορεύματος ή ως χρήματος. Η πραγματική κίνηση του κεφαλαίου είναι η συνολική διαδικασία κυκλοφορίας του, δηλαδή η συνολική διαδικασία αναπαραγωγής του που είναι η ενότητα της φάσης της παραγωγής του και της φάσης της κυκλοφορίας του. Όπως λέει ο Μαρξ στις Θεωρίες για την Υπεραξία (σ. 598) πρόκειται πάλι για την εσωτερική ενότητα δύο φάσεων που έρχονται αντιμέτωπες ως αυτοτελείς. Ο βίαιος χωρισμός τους, η αυτονόμησή τους πέρα από ένα ορισμένο σημείο προκαλεί κρίση που είναι η βίαιη αποκατάσταση της ενότητάς τους. Αυτός ο χωρισμός των φάσεων της παραγωγής και της κυκλοφορίας του κεφαλαίου είναι μια ακόμη αφηρημένη μορφή δυνατότητα της κρίσης.

7 ΠΑΡΑΓΩΓΗ Χ Ε (Μπ, Εδ) Π Ε Χ 1 η ΠΡΑΞΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ 2 η ΠΡΑΞΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ Με άλλα λόγια, αν θέλουμε να αναζητήσουμε την πραγματική αιτία και περιεχόμενο των κρίσεων θα πρέπει να εξετάσουμε τη διαδικασία αναπαραγωγής του κεφαλαίου. Προτού περάσουμε σε αυτή την εξέταση, επιστρέφοντας στον 1ο τόμο του Κεφαλαίου, αξίζει να επιστήσουμε την προσοχή σε κάτι που λέγεται στις Θεωρίες για την Υπεραξία (μέρος 2 ο σ. 598): «Αυτή καθεαυτή η απλή (άμεση) διαδικασία παραγωγής του κεφαλαίου δεν μπορεί να προσθέσει τίποτα το καινούριο. Για να μπορεί γενικά να υπάρχει, προϋποτέθηκε η ύπαρξη των όρων της. Γι αυτό στο πρώτο τμήμα για το κεφάλαιο στο τμήμα όπου γίνεται λόγος για την άμεση διαδικασία παραγωγής δεν προστίθεται κανένα νέο στοιχείο για την κρίση. Παρότι, η διαδικασία παραγωγής όντως περιλαμβάνει ένα τέτοιο [κρισιακό] στοιχείο εφόσον είναι διαδικασία ιδιοποίησης και επομένως παραγωγής υπεραξίας. Αυτό όμως δεν μπορεί να φανεί στη διαδικασία παραγωγής, εφόσον αυτή δεν αφορά την πραγματοποίηση τόσο της αναπαραγμένης αξίας όσο και της υπεραξίας.» Με άλλα λόγια η παραγωγή υπεραξίας, η εκμετάλλευση της εργατικής δύναμης αναγνωρίζεται από τον Μαρξ ως μία από τις πηγές των κρίσεων, που όμως δεν μπορεί να φανεί, δεν μπορεί να εκδηλωθεί παρά μόνο στη σφαίρα της πραγματοποίησης της αξίας και της υπεραξίας, δηλαδή στη σφαίρα της κυκλοφορίας. Εντούτοις, όπως θα δούμε, δεν γίνεται καμία περαιτέρω ανάλυση του ζητήματος αυτού στον 1ο τόμο του Κεφαλαίου.

8 ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΚΡΙΣΕΩΝ Η πρώτη αναφορά στις κρίσεις όπως πραγματικά εκδηλώνονται μέσα στη διαδικασία της διευρυμένης αναπαραγωγής, δηλαδή της συσσώρευσης κεφαλαίου γίνεται στο κεφάλαιο για τις μηχανές και τη μεγάλη βιομηχανία Εδώ ο Μαρξ αποδίδει τις κρίσεις στο γεγονός ότι το εργοστασιακό σύστημα παρέχει τη δυνατότητα μιας τεράστιας επέκτασης της παραγωγής που οδηγεί τελικά σε υπερκορεσμό των αγορών, που οδηγεί δηλαδή στο φαινόμενο της υπερπαραγωγής. Επιπλέον, στο ίδιο σημείο απαντάται για πρώτη φορά στο Κεφάλαιο η έννοια του βιομηχανικού κύκλου. Εδώ λοιπόν επανέρχεται ο Μαρξ για πρώτη φορά στο θέμα της υπερπαραγωγής, που όπως είδαμε στο προηγούμενο μάθημα αποτελούσε βασική ιδέα σε όλο το προηγούμενο έργο του για τις κρίσεις. «Η τεράστια και αλματική ικανότητα επέκτασης του εργοστασιακού συστήματος και η εξάρτησή του από την παγκόσμια αγορά γεννούν κατ ανάγκη μια πυρετώδικη παραγωγή και το επακόλουθό της, το παραγεμισμά των αγορών, που η συστολή τους οδηγεί σε παράλυση. Η ζωή της βιομηχανίας μετατρέπεται σε μια διαδοχή περιόδων μέσης ζωογόνησης, άνθισης, υπερπαραγωγής, κρίσης και στασιμότητας.» (Κεφάλαιο, σ. 470). Που οφείλεται όμως η υπερπαραγωγή; Στο 2 ο μέρος των Θεωριών για την Υπεραξία γίνεται σαφές ότι η διαδικασία συσσώρευσης ανάγεται πρωτίστως σε μια παραγωγή σε διευρυνόμενη κλίμακα της οποίας κριτήριο είναι το ίδιο το κεφάλαιο, της οποίας δηλαδή το κίνητρο είναι η απεριόριστη δίψα των καπιταλιστών για αύξηση του κεφαλαίου τους και σε καμία περίπτωση η κατανάλωση εφόσον η κατανάλωση του μεγαλύτερου κομματιού του πληθυσμού, δηλαδή της εργατικής τάξης είναι εξαρχής περιορισμένη σε συγκεκριμένα στενά όρια (ΘγτΥ-2, σ. 573). Καθώς, στόχος της καπιταλιστικής παραγωγής είναι η ιδιοποίηση όσο το δυνατόν περισσότερης υπερεργασίας, είτε με την παράταση του εργάσιμου χρόνου, είτε με τη συντόμευση του αναγκαίου χρόνου εργασίας, που προκύπτει μέσα από την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων (με την ανάπτυξη της συνεργασίας, τον καταμερισμό της εργασίας, την εισαγωγή μηχανών κλπ, δηλαδή με την παραγωγή σε μεγάλη κλίμακα), ο Μαρξ θεωρεί ότι η ουσία της καπιταλιστικής παραγωγής συνίσταται στο να μη λαμβάνονται υπόψη τα όρια της αγοράς. (ΘγτΥ-2, σ. 607). «Ειδικά η υπερπαραγωγή έχει σαν όρο τον γενικό νόμο παραγωγής του κεφαλαίου, να παράγει δηλαδή ανάλογα με το βαθμό ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων (δηλαδή ανάλογα με τη δυνατότητα που προσφέρεται με μια δοσμένη μάζα κεφαλαίου να εκμεταλλεύεται μια όσο το δυνατό μεγαλύτερη μάζα εργασίας) χωρίς να παίρνονται υπόψη τα υπάρχοντα όρια της αγοράς ή οι ανάγκες, την κάλυψη των οποίων μπορούν να πληρώσουν οι καταναλωτές. Αυτό πραγματοποιείται μέσω

9 σταθερής διεύρυνσης της αναπαραγωγής και της συσσώρευσης και σταθερής επομένως επαναμετατροπής εισοδήματος σε κεφάλαιο ενώ από την άλλη μεριά η μάζα των παραγωγών εξακολουθεί να περιορίζεται στο μέσο επίπεδο των αναγκών και, σύμφωνα με τους όρους της κεφαλαιοκρατικής παραγωγής, οφείλει να παραμείνει περιορισμένη.» (ΘγτΥ-2, σ. 623). Θα μπορούσε όμως να τεθεί το νόμιμο ερώτημα γιατί ο Μαρξ εντοπίζει τη διάρρηξη της εσωτερικής ενότητας της συνολικής διαδικασίας κυκλοφορίας του κεφαλαίου μόνο στη 2 η πράξη κυκλοφορίας, δηλαδή στο γεγονός ότι παράγονται περισσότερα εμπορεύματα από αυτά που μπορούν να πωληθούν (υπερπαραγωγή). Π.χ. η αυξανόμενη συσσώρευση του Κεφαλαίου θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση της ζήτησης εργασίας πέρα από τη διαθέσιμη προσφορά, γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει σε διάρρηξη στην πρώτη πράξη της κυκλοφορίας λόγω σχετικής έλλειψης εργατικής δύναμης ή σε μπλοκάρισμα εντός της ίδιας της διαδικασίας παραγωγής λόγω της αύξησης των μισθών ή της κρίσης πειθάρχησης στην οποία θα μπορούσε να οδηγήσει η μεγάλη ζήτηση εργασίας (π.χ. οι εργάτες θα μπορούσαν σε αυτή την περίπτωση να λουφάρουν ή να αλλάζουν δουλειές κατά το δοκούν χωρίς συνέπειες). Ο Μαρξ απαντάει σε αυτό το ερώτημα στον 1 ο τόμο του Κεφαλαίου, με την εισαγωγή της έννοιας της αυξανόμενης οργανικής σύνθεσης. Μέσω αυτής της έννοιας, ο Μαρξ θέλει να δείξει ότι παρά την αύξηση του απόλυτου μεγέθους του κεφαλαίου μέσα από τη διαδικασία της συσσώρευσης, δεν προκύπτει ανάλογη αύξηση της ζήτησης εργασίας που θα μπορούσε να οδηγήσει σε υπέρμετρη αύξηση των μισθών και επομένως σε μείωση του ποσοστού υπεραξίας. Αντιθέτως λόγω της αύξησης της οργανικής σύνθεσης, που κατά τον Μαρξ επιταχύνεται διαρκώς στα πλαίσια της αυξανόμενης συσσώρευσης και συγκεντροποίησης του κεφαλαίου, δημιουργείται ένας σχετικός εργατικός υπερπληθυσμός που αποτελεί το διαθέσιμο βιομηχανικό εφεδρικό στρατό για τις εναλλασσόμενες ανάγκες της αξιοποίησης του κεφαλαίου στα πλαίσια του βιομηχανικού κύκλου. «Η χαρακτηριστική πορεία ζωής της σύγχρονης βιομηχανίας που έχει τη μορφή ενός διακοπτόμενου από μικρότερες διακυμάνσεις δεκάχρονου κύκλου περιόδων μέσης ζωογόνησης, παραγωγής σε μεγάλη ένταση, κρίσης και στασιμότητας, στηρίζεται στο διαρκή σχηματισμό του βιομηχανικού εφεδρικού στρατού ή του υπερπληθυσμού, στη μεγαλύτερη ή μικρότερη απορρόφησή του και στο μεγαλύτερο ή μικρότερο ξανασχηματισμό του. Με τη σειρά τους οι εναλλαγές του βιομηχανικού κύκλου αυξάνουν τον υπερπληθυσμό και γίνονται ένας από τους πιο δραστικούς παράγοντες αναπαραγωγής του... Απαράλλαχτα όπως τα ουράνια σώματα επαναλαβαίνουν πάντα μια καθορισμένη κίνηση που τους έχει δοθεί, έτσι και η κοινωνική παραγωγή επαναλαβαίνει την κίνηση της εναλλασσόμενης διαστολής και συστολής όταν πια ριχτεί στην κίνηση αυτή. Τ αποτελέσματα γίνονται με τη σειρά τους αίτια και οι εναλλασσόμενες φάσεις της όλης διαδικασίας, που αναπαράγει διαρκώς τους δικούς της όρους, αποχτούν τη μορφή της περιοδικότητας. Όταν έχει πια εδραιωθεί η μορφή αυτή της περιοδικότητας, ακόμα

10 και η πολιτική οικονομία αντιλαμβάνεται σαν όρο ζωής της σύγχρονης βιομηχανίας τη δημιουργία ενός σχετικού υπερπληθυσμού, δηλαδή σχετικού με τη μέση ανάγκη αξιοποίησης του κεφαλαίου» (Κεφάλαιο, σ. 655, δική μας η έμφαση). Επομένως, η αύξηση των μισθών που μπορεί να προκύψει κατά την περίοδο άνθισης λόγω της απορρόφησης μεγάλου μέρους του εφεδρικού στρατού δεν είναι η αίτια της κρίσης που ακολουθεί αλλά το σύμπτωμα ή στην καλύτερη περίπτωση η «σκανδάλη» για το ξέσπασμα της κρίσης. Επιπλέον, η κρίση δεν παρουσιάζεται ως ένα καταστροφικό γεγονός αλλά ως μια φάση μέσα σε μια διαδικασία που αναπαράγει συνεχώς τους δικούς της όρους και επαναλαμβάνεται διαρκώς. Αυτό γίνεται ακόμα πιο σαφές στη γαλλική έκδοση του Κεφαλαίου όπου γράφονται τα εξής: «Όμως μονάχα από την εποχή που η μηχανική βιομηχανία ρίζωσε τόσο βαθιά... χρονολογούνται οι επαναλαμβανόμενοι εκείνοι κύκλοι, που οι διαδοχικές τους φάσεις αγκαλιάζουν ολόκληρα χρόνια και που πάντα καταλήγουν σε μια γενική κρίση το τέλος ενός κύκλου και τη αφετηρία ενός καινούριου» (Κεφάλαιο, σ. 885, δική μας η έμφαση). Σε αυτό το σημείο διαφαίνεται και η απάντηση στο ερώτημα που θέσαμε στην αρχή, για ποιο λόγο δηλαδή δεν υπάρχει μια συστηματική διαπραγμάτευση του ζητήματος των κρίσεων στο Κεφάλαιο. Απ ό,τι φαίνεται την εποχή που ο Μαρξ έγραψε το Κεφάλαιο είχε πια καταλήξει στο να θεωρεί ότι η κρίση δεν είναι παρά μια φάση μέσα στους διαδοχικούς κύκλους της καπιταλιστικής συσσώρευσης, μια φάση που μάλιστα παίζει αναζωογονητικό ρόλο. Όσο για τον χαρακτήρα της κρίσης; Θα μπορούσε να πει κανείς ότι πρόκειται για κρίση υπερσυσσώρευσης κεφαλαίου υπό την έννοια ότι κάποια στιγμή υπάρχει πληθώρα κεφαλαίου που δεν μπορεί να συνεχίσει να συσσωρεύεται με τον ίδιο ρυθμό.. Βαθύτερη αιτία είναι, σύμφωνα με το Μαρξ, η δίψα του κεφαλαίου για περισσότερο κέρδος, η παραγωγή χάριν της παραγωγής και όχι η παραγωγή για την ικανοποίηση των κοινωνικών αναγκών: η αντίφαση δηλαδή ανάμεσα στις παραγωγικές δυνάμεις και τις παραγωγικές σχέσεις. «Ότι [η καπιταλιστική παραγωγή] όμως από τους ίδιους τους δικούς της εσωτερικούς νόμους αναγκάζεται από τη μια μεριά, να αναπτύσσει τις παραγωγικές δυνάμεις έτσι, σαν να μην είναι παραγωγή πάνω σε μια περιορισμένη κοινωνική βάση και, από την άλλη μεριά, ότι μπορεί παρ όλα αυτά να τις αναπτύσσει μόνο μέσα στα όρια αυτού του περιορισμού, αποτελεί την πιο εσωτερική και την πιο κρυφή αιτία των κρίσεων, των εκρηγνυόμενων σ αυτήν αντιφάσεων μέσα στις οποίες κινείται και που την βλέπει ακόμα και το μη καλά εξασκημένο μάτι, σαν απλή μεταβατική ιστορική μορφή. Είναι αυτό που ο Σισμόντι το καταλαβαίνει λ.χ. χοντροκομμένα και ωστόσο κατά κάποιο τρόπο σωστά, σαν αντίφαση της παραγωγής χάριν της παραγωγής και μιας διανομής που αποκλείει από μόνη της μιαν απόλυτη ανάπτυξη της παραγωγικότητας». (ΘγτΥ-3. σ. 94). Σύμφωνα με όσα γράφονται λοιπόν στον 1 ο τόμο και τις Θεωρίες για την Υπεραξία, αιτία της κρίσης είναι η αυτονόμηση της παραγωγής από την

11 κυκλοφορία λόγω της τάσης για απεριόριστη άντληση υπεραξίας χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι κοινωνικές ανάγκες. Η κρίση είναι η βίαιη αποκατάσταση της ενότητας των φάσεων της παραγωγής και της κυκλοφορίας μέσω της απαξίωσης ή ακόμα και της καταστροφής κεφαλαίου. Ωστόσο, η κρίση δεν είναι απαραίτητο να οφείλεται στην αδυναμία να πωληθούν τα εμπορεύματα (Ε-Χ ). Μπορεί η αιτία της να βρίσκεται στην διάρρηξη της φάσης (Χ-Ε (Μπ, Εδ)) όπως άλλωστε και ο ίδιος ο Μαρξ αναγνωρίζει όταν φέρνει το παράδειγμα των αποικιών. Δεν είναι βέβαιο ότι θα υπάρχει πάντοτε διαθέσιμη εργατική δύναμη αλλά ούτε και μέσα παραγωγής. Π.χ. τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα στις αποικίες μετά το 2 ο Παγκόσμιο Πόλεμο δημιούργησαν προβλήματα τόσο στην πρόσβαση σε πρώτες ύλες όπως και στην περιστολή των μεταναστευτικών ροών. Το οικολογικό κίνημα περιόρισε επίσης την πρόσβαση σε πρώτες ύλες, ενώ το φεμινιστικό κίνημα δημιούργησε πρόβλημα στην συνεχή ανανέωση του εργατικού δυναμικού καθώς οι γυναίκες αρνήθηκαν το ρόλο της αναπαραγωγικής μηχανής. Ακόμη, η αιτία της κρίσης θα μπορούσε να βρίσκεται σε ανεπαρκή εκμετάλλευση της εργασίας μέσα στην ίδια την άμεση διαδικασία παραγωγής λόγω υπέρμετρης αύξησης των μισθών ή έλλειψης πειθαρχίας. Με άλλα λόγια, η ίδια η ανάλυση του Μαρξ αναδεικνύει μια πολλαπλότητα αιτιών και παραγόντων που ξεφεύγουν από το αντικειμενικό σχήμα του βιομηχανικού κύκλου, που λόγω της υπερπαραγωγής τελειώνει και ξεκινάει πάντοτε με το ξέσπασμα μιας κρίσης.

12 ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΠΙΣΤΩΣΗ Καθώς βρισκόμαστε εν μέσω της κρίσης του χρέους, αξίζει να δούμε τι λέει ο Μαρξ στο Κεφάλαιο για τη σχέση της πίστωσης με την καπιταλιστική κρίση. «Η επιπολαιότητα της πολιτικής οικονομίας φανερώνεται ανάμεσα στ άλλα και στο ότι θεωρεί αίτιο των εναλλασσόμενων περιόδων του βιομηχανικού κύκλου τη διαστολή και τη συστολή της πίστης, δηλαδή ένα απλό σύμπτωμά τους» (Κεφάλαιο, Α. σ. 656) Με άλλα λόγια η κρίση στην αγορά χρήματος δεν είναι τίποτε άλλο από ένα απλό σύμπτωμα της κρίσης στη διαδικασία συσσώρευσης του κεφαλαίου. Το ίδιο πράγμα λέγεται και στον 2 ο τόμο του Κεφαλαίου «Αυτό λοιπόν που εμφανίζεται στη χρηματαγορά σαν κρίση εκφράζει στην πραγματικότητα ανωμαλίες στη διαδικασία της παραγωγής και της αναπαραγωγής» (Κεφάλαιο, 2 ος τόμος, σ. 317). Ακόμη πιο σαφής γίνεται ο Μαρξ στον 2 ο τόμο των Grundrisse, σ. 313: «Ολόκληρο το πιστωτικό σύστημα, και η υπερ-εμπορία, υπερ-κερδοσκοπία κλπ. που συνδέεται μ' αυτό, βασίζεται στην αναγκαιότητα να απωθηθεί και να ξεπεραστεί ο φραγμός της κυκλοφορίας και της σφαίρας των ανταλλαγών. Αυτό εμφανίζεται με πιο κολοσσιαία, κλασική μορφή στις σχέσεις ανάμεσα σε λαούς παρά ανάμεσα σε άτομα. Έτσι πχ. οι Άγγλοι αναγκάζονται να δανείζουν σε ξένα έθνη, για να τα έχουν πελάτες». Δηλαδή, το πιστωτικό σύστημα αποτελεί ένα μέσο για να ξεπεραστούν οι φραγμοί που θέτει η αγορά στην καπιταλιστική παραγωγή. «Το ίδιο το πιστωτικό σύστημα προέκυψε από τη δυσκολία να χρησιμοποιηθεί κεφάλαιο «παραγωγικά», δηλαδή «κερδοφόρα». Οι Άγγλοι, λ.χ., αναγκάζονται να δανείζουν στο εξωτερικό το δικό τους κεφάλαιο, για να βρουν μια αγορά για τον εαυτό τους. Με την υπερπαραγωγή, με το πιστωτικό σύστημα, κλπ. προσπαθεί η κεφαλαιοκρατική παραγωγή να σπάσει τους δικούς της φραγμούς και να παράγει πέρα από τα όριά της. Από τη μια μεριά, η κεφαλαιοκρατική παραγωγή έχει αυτή την τάση. Από την άλλη μεριά, ανέχεται μόνο μια παραγωγή, που να ανταποκρίνεται σε μια κερδοφόρα χρησιμοποίηση του υπάρχοντος κεφαλαίου. Γι αυτό οι κρίσεις που ωθούν ταυτόχρονα την κεφαλαιοκρατική παραγωγή πέρα από τα όρια της και την κάνουν να τα φθάσει με βήματα επτά λευγών όσον αφορά την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων πράγμα που μέσα στα όριά της θα το πραγματοποιούσε με πολύ μεγάλη βραδύτητα.» (ΘτγΥ-3, σ.140). Επομένως το βασικό θέμα είναι: «σε ποιο βαθμό η συσσώρευση του κεφαλαίου με τη μορφή δανεισμού χρηματικού κεφαλαίου συμπίπτει με την πραγματική συσσώρευση, με τη διεύρυνση της διαδικασίας αναπαραγωγής» (Κεφάλαιο, τόμος 3ος, σ. 623). «Σε ένα σύστημα παραγωγής, στο οποίο όλη η συνοχή του προτσές αναπαραγωγής στηρίζεται στην Πίστη, είναι οφθαλμοφανές ότι πρέπει να ξεσπάσει μια κρίση, να σημειωθεί ένας

13 ορμητικός συνωστισμός στις θυρίδες των τραπεζών για την απόκτηση μέσων πληρωμής, όταν σταματήσουν ξαφνικά οι πιστώσεις και όταν έχει πια πέραση μόνο η πληρωμή σε μετρητά. Γι αυτό από πρώτη ματιά όλη η κρίση παρουσιάζεται σαν πιστωτική κρίση και χρηματική κρίση. Και, πράγματι, πρόκειται μόνο για τη μετατρεψιμότητα των συναλλαγματικών σε χρήμα. Αυτές όμως οι συναλλαγματικές αντιπροσωπεύουν στο μεγαλύτερο μέρος τους πραγματικές αγορές και πωλήσεις, η επέκταση των οποίων σε σημείο που να ξεπερνά κατά πολύ την κοινωνική ανάγκη, βρίσκεται τελικά στη βάση όλης της κρίσης. Παράλληλα, όμως, μια τεράστια επίσης μάζα αυτών των συναλλαγματικών αντιπροσωπεύει μόνο απατεωνίστικες επιχειρήσεις, που τώρα αποκαλύπτονται και ξεσπάνε, αντιπροσωπεύει ακόμα κερδοσκοπικές, αλλά αποτυχημένες επιχειρήσεις, που έγιναν με ξένο κεφάλαιο τέλος αντιπροσωπεύουν εμπορευματικά κεφάλαια που έχουν υποτιμηθεί ή που δεν μπορούν καθόλου να πουληθούν, ή χρηματικές επιστροφές που δεν μπορούν ποτέ πια να εισπραχθούν» (Κεφάλαιο -3, σ. 617).. Όπως φαίνεται από το τελευταίο απόσπασμα, η αιτία της πιστωτικής κρίσης δεν είναι απαραίτητο να οφείλεται στην υπερπαραγωγή, αλλά και στην «αποτυχία κερδοσκοπικών επιχειρήσεων που έγιναν με ξένο κεφάλαιο». Με άλλα λόγια, υπάρχει το ενδεχόμενο η μη αποπληρωμή των δανείων να μην οφείλεται ειδικά στην επέκταση των αγορών και πωλήσεων πέρα από την «κοινωνική ανάγκη», αλλά στην πτώση της κερδοφορίας των επιχειρήσεων λόγω της ανεπαρκούς εκμεταλλευσιμότητας της εργατικής δύναμης, γεγονός που μας φέρνει πάλι στις παρατηρήσεις που κάναμε στην προηγούμενη ενότητα. Συνοψίζοντας, θα διαβάσουμε το εξής απόσπασμα από τον 3 ο τόμο (σ.556): «Αν το πιστωτικό σύστημα εμφανίζεται σαν κύριος μοχλός της υπερπαραγωγής και της υπερκερδοσκοπίας στο εμπόριο, αυτό γίνεται μόνο και μόνο γιατί η διαδικασία αναπαραγωγής, που από τη φύση της είναι ελαστική, εντείνεται εδώ ως τα ακρότατα όρια... Προβάλλει έτσι μόνο ότι η αξιοποίηση του κεφαλαίου, που βασίζεται στον αντιφατικό χαρακτήρα της καπιταλιστικής παραγωγής, επιτρέπει μόνο ως ένα ορισμένο σημείο την πραγματική ελεύθερη ανάπτυξη, βάζει δηλαδή στην πράξη ένα είδος εσωτερικά δεσμά και φραγμούς στην παραγωγή, που τα σπάει διαρκώς το πιστωτικό σύστημα. Γι αυτό το πιστωτικό σύστημα επιταχύνει την υλική ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων και τη δημιουργία της παγκόσμιας αγοράς, που, σαν υλικές βάσεις της νέας μορφής παραγωγής, η δημιουργία τους αποτελεί την ιστορική αποστολή του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής. Ταυτόχρονα, η Πίστη επιταχύνει τα βίαια ξεσπάσματα αυτής της αντίφασης, τις κρίσεις, και έτσι δυναμώνει τα στοιχεία της διάλυσης του παλιού τρόπου παραγωγής.» (Κεφάλαιο 3, σ. 556)

14 Κρίση και επανάσταση Οι υπόλοιπες αναφορές που υπάρχουν στον 1 ο τόμο του Κεφαλαίου σχετικά με τις κρίσεις (σ. 272, 563, 664 κ.ε., 692 κ.ε.) επικεντρώνουν στις αρνητικές επιπτώσεις που αυτές έχουν στις συνθήκες και τους όρους αναπαραγωγής της εργατικής δύναμης. Όπως αναπτύσσεται περαιτέρω στα συγκεκριμένα αποσπάσματα, κατά την περίοδο της κρίσης από τη μια μεριά υπάρχει όξυνση του σχετικού υπερπληθυσμού, υποαπασχόληση, ανεργία και πτώχευση των εργατών, καθώς πολλές επιχειρήσεις υπολειτουργούν ή αναγκάζονται να κλείσουν, και από την άλλη μεριά, στο βαθμό που συνεχίζεται η παραγωγή, οι καπιταλιστές επιδιώκουν την άντληση του μέγιστου δυνατού κέρδους μέσω της επέκτασης της εργάσιμης ημέρας πέραν των νόμιμων ορίων της, μέσω της διάλυσης της κανονικότητας της απασχόλησης που ρίχνει το μισθό κάτω από την αξία της εργατικής δύναμης, μέσω της μείωσης του μισθών κάτω από την αξία της εργατικής δύναμης στη βάση του σχετικού υπερπληθυσμού, δηλ. της μεγάλης προσφοράς εργασίας κλπ. «[Ο κεφαλαιοκράτης μπορεί] σύμφωνα με την ευκολία, την αυθαιρεσία και το συμφέρον του της στιγμής να εναλλάσσει την πιο τρομερή υπερβολική εργασία με τη σχετική ή ολοκληρωτική ανεργία... μπορεί να παρατείνει αφύσικα την εργάσιμη ημέρα, χωρίς καμία αντίστοιχη ισοστάθμιση για τον εργάτη» (Κεφάλαιο Α - σ. 563). Αυτές οι αναφορές, έχουν ως στόχο να αναδείξουν ότι οι αντιφάσεις του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής που οδηγούν στο ξέσπασμα κυκλικά επαναλαμβανόμενων κρίσεων θέτουν υπό διαρκή αίρεση τη δυνατότητα αναπαραγωγής της εργατικής τάξης, την ικανοποίηση των αναγκών της μέχρι και την ίδια τη βιολογική ύπαρξη των μισθωτών σκλάβων μέσα στον καπιταλισμό. Είναι σαφές, επομένως, ότι έχουν συγκεκριμένη πολιτική στόχευση. Αυτό δε σημαίνει φυσικά ότι ο Μαρξ πίστευε πως η εξαθλίωση, λόγω της κρίσης, οδηγεί άμεσα στην επανάσταση καθώς ήταν σαφής ότι οδηγεί σε ηθική κατάπτωση και πνευματική υποβάθμιση (Κεφάλαιο Α - σ. 669). Θεωρούσε, ωστόσο, ότι η συνειδητοποίηση από την πλευρά των εργατών ότι η διευρυνόμενη συσσώρευση του κεφαλαίου και η αύξηση της παραγωγικής τους δύναμης οδηγεί σε όλο και μεγαλύτερη επισφάλεια της αναπαραγωγής τους θα αποτελούσε το ερέθισμα και τη βάση της πολιτικής και συνδικαλιστικής τους οργάνωσής ως τάξης για τον εαυτό της. «Γι αυτό, μόλις οι εργάτες ανακαλύψουν το μυστικό του πως συμβαίνει ώστε, όσο περισσότερο εργάζονται, όσο περισσότερο ξένο πλούτο παράγουν και όσο περισσότερο αυξάνει η παραγωγική δύναμη της εργασίας τους, τόσο πιο επισφαλής να γίνεται γι αυτούς ακόμα και η λειτουργία τους σαν μέσο αξιοποίησης του κεφαλαίου μόλις ανακαλύψουν πως ο βαθμός εντατικότητας του συναγωνισμού μεταξύ τους εξαρτιέται ολότελα από την πίεση του σχετικού υπερπληθυσμού επομένως, μόλις επιχειρήσουν με τα εργατικά σωματεία κλπ. να οργανώσουν μια σχεδιασμένη συνεργασία εργαζομένων και ανέργων για να σπάσουν ή να εξασθενίσουν τις καταστρεπτικές για την τάξη τους συνέπειες αυτού του φυσικού νόμου της κεφαλαιοκρατικής παραγωγής βάζουν τις φωνές το κεφάλαιο και ο αυλοκόλακας οικονομολόγος του για καταπάτηση του «αιώνιου» και σα να λέμε «ιερού» νόμου της ζήτησης και της προσφοράς. Γιατί κάθε αλληλεγγύη ανάμεσα

15 στους εργαζόμενους και τους άνεργους διαταράζει το «καθαρό» παιχνίδι αυτού του νόμου. Ενώ από την άλλη, λ.χ. στις αποικίες μόλις δυσμενείς συνθήκες αρχίζουν να παρεμποδίζουν τη δημιουργία του βιομηχανικού εφεδρικού στρατού και μαζί του την απόλυτη εξάρτηση της εργατικής τάξης από την τάξη των κεφαλαιοκρατών, εξεγείρεται το κεφάλαιο μαζί με τον ξεφτισμένο Σάντσο Πάντσα του ενάντια στον «ιερό» νόμο της ζήτησης και της προσφοράς και προσπαθεί να τα βγάλει πέρα με μέσα βίας». (Κεφάλαιο Α - σ. 663, δική μας η έμφαση). Από το συγκεκριμένο απόσπασμα είναι σαφές πόσο μεγάλη σημασία αποδίδει ο Μαρξ στη συνείδηση και την οργάνωση της εργατικής τάξης καθώς επίσης και στο ζήτημα της βίας και της πολιτικής ισχύος σε σχέση με την απρόσκοπτη λειτουργία των «νόμων» της καπιταλιστικής παραγωγής, σε σχέση με την ίδια τη διαιώνιση της κυριαρχίας του κεφαλαίου. Ωστόσο, σε ένα άρθρο του 1853 έγραφε τα εξής: «Υπάρχει μια τάξη φιλάνθρωπων, ακόμα και σοσιαλιστών, που θεωρούν τις απεργίες ως επιζήμιες για τα συμφέροντα των ίδιων των εργατών, των οποίων ο στόχος είναι να βρεθεί ένας τρόπος εξασφάλισης ενός μόνιμου μέσου μισθού. Όμως, η ίδια η ύπαρξη του βιομηχανικού κύκλου με τις διάφορες φάσεις του αποκλείει κάθε τέτοιο ενδεχόμενο. Εγώ, από την άλλη μεριά, είμαι πεπεισμένος ότι η εναλλασσόμενη αύξηση και μείωση των μισθών και οι συνεχείς συγκρούσεις ανάμεσα στα αφεντικά και τους εργάτες που πηγάζουν από αυτή την εναλλαγή, αποτελούν αναντικατάστατα μέσα για τη διατήρηση του υψηλού φρονήματος της εργατικής τάξης για τη συνένωσή τους σε μια μεγάλη οργάνωση ενάντια στους σφετερισμούς της άρχουσας τάξης και για να αποφευχθεί η μετατροπή των εργατών σε απαθή, αστόχαστα, λιγότερο ή περισσότερο καλοταϊσμένα εργαλεία της παραγωγής. Σε μια κοινωνία θεμελιωμένη πάνω στον ταξικό ανταγωνισμό, αν θέλουμε να εμποδίσουμε τη Σκλαβιά τόσο στην πράξη όσο και κατ όνομα πρέπει να αποδεχτούμε τον πόλεμο. Προκειμένου να εκτιμήσουμε ορθά την αξία των απεργιών και των εργατικών οργανώσεων δεν πρέπει να τυφλωνόμαστε από την εμφανή ασημαντότητα των οικονομικών αποτελεσμάτων τους αλλά να βλέπουμε πάνω από όλα τα αποτελέσματά τους σε ηθικό και πολιτικό επίπεδο.» [δική μας η έμφαση] Απ ό,τι φαίνεται, λοιπόν, ο Μαρξ εκλαμβάνει την ταξική πάλη ως ανίσχυρη απέναντι στην αντικειμενικότητα των «φυσικών νόμων» της κεφαλαιοκρατικής παραγωγής, ως μη δυνάμενη να έχει σημαντικά οικονομικά αποτελέσματα. Όπως γραφεί στο κεφάλαιο για την πρωταρχική συσσώρευση: «Στην παραπέρα πορεία της κεφαλαιοκρατικής συσσώρευσης αναπτύσσεται μια εργατική τάξη, που από αγωγή, παράδοση και συνήθεια αναγνωρίζει σαν αυτονόητους φυσικούς νόμους τις απαιτήσεις του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής. Η οργάνωση της διαμορφωμένης κεφαλαιοκρατικής διαδικασίας παραγωγής σπάει κάθε αντίσταση, η διαρκής δημιουργία του σχετικού υπερπληθυσμού κρατάει σε μια τροχιά, που ανταποκρίνεται στις ανάγκες αξιοποίησης του κεφαλαίου, το νόμο της προσφοράς και της ζήτησης εργασίας, επομένως και το μισθό εργασίας, ο βουβός εξαναγκασμός των οικονομικών σχέσεων επισφραγίζει την κυριαρχία του κεφαλαιοκράτη πάνω στο εργάτη... Για τη

16 συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων ο εργάτης μπορεί να αφεθεί στην επενέργεια των «φυσικών νόμων της παραγωγής», δηλ. στην εξάρτησή του από το κεφάλαιο, εξάρτηση που ξεπηδάει από τους ίδιους τους όρους της παραγωγής που την εγγυούνται και τη διαιωνίζουν... Είναι αλήθεια πως εξακολουθεί να χρησιμοποιείται εξωοικονομική, άμεση βία, μόνο όμως σαν εξαίρεση» (Κεφάλαιο Α, σ.762) Ωστόσο, όπως φάνηκε από το πρώτο απόσπασμα που διαβάσαμε αλλά και από την ανάλυση της συνολικής διαδικασίας κυκλοφορίας στις προηγούμενες ενότητες, η διαδικασία της αναπαραγωγής του κεφαλαίου εξαρτάται από την ταξική πάλη, ακόμα-ακόμα και από την άμεση άσκηση βίας. Η αναπαραγωγή της εργατικής τάξης ως ατομικοποιημένης εργατικής δύναμης που είναι απόλυτα εξαρτημένη από το κεφάλαιο δεν μπορεί να «ανατεθεί ξέγνοιαστα στο ένστικτο αυτοσυντήρησης και διαιώνισης του εργάτη» (Κεφάλαιο Α - σ. 593). Γι αυτόν τον λόγο είναι λάθος να παρουσιάζεται ότι από τη μια μεριά υπάρχουν οι αντικειμενικοί «φυσικοί νόμοι» της κεφαλαιοκρατικής παραγωγής που εκφράζονται μέσα από την εναλλαγή των περιόδων του «βιομηχανικού κύκλου» και από την άλλη μεριά οι «διαταραχές» της ταξικής πάλης που παράγονται απλώς από αυτούς. Αν το κεφάλαιο είναι ταξική πάλη, τότε δεν μπορεί να παρουσιάζεται η κίνησή του και η κρίση του ως αποτελέσματα των «αντικειμενικών νόμων» που το διέπουν. Αντιθέτως, θα πρέπει να αναδειχθεί η διαλεκτική αντικειμένου-υποκειμένου, ο αγώνας ανάμεσα στο κεφάλαιο και το προλεταριάτο, η διαρκής ανυποταξία του τελευταίου ως το βαθύτερο περιεχόμενο τόσο της καπιταλιστικής κρίσης όσο και της καπιταλιστικής ιστορίας εν γένει. «Η ιστορία όλων των ως τα τώρα κοινωνιών είναι ιστορία ταξικών αγώνων» Είναι ενδεχομένως κατανοητό ότι ο Μαρξ βλέποντας τις συνθήκες της εποχής του, θεωρούσε ως αναπόφευκτη την ισχύ του γενικού νόμου της κεφαλαιοκρατικής συσσώρευσης και, συνακόλουθα, ως παραγόμενη από αυτόν, και την επανάσταση. Όπως όμως φάνηκε στα 150 χρόνια που ακολούθησαν, μπορούμε σήμερα να πούμε ότι αυτή η εκτίμηση του ήταν λανθασμένη, τόσο ως προς την οικονομική όσο και ως προς την πολιτική της διάσταση.

Από τη δυνατότητα των κρίσεων στην πραγματικότητά τους. Οι μορφές των κρίσεων

Από τη δυνατότητα των κρίσεων στην πραγματικότητά τους. Οι μορφές των κρίσεων Από τη δυνατότητα των κρίσεων στην πραγματικότητά τους. Οι μορφές των κρίσεων «Η πώληση και η αγορά είναι ταυτόσημη πράξη σαν αμοιβαία σχέση ανάμεσα σε δύο πρόσωπα που αντίκεινται πολικά μεταξύ τους, ανάμεσα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Η σύγχρονη εργατική τάξη και το κίνημά της (2) Συντάχθηκε απο τον/την ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ Παρασκευή, 11 Σεπτέμβριος :57

Η σύγχρονη εργατική τάξη και το κίνημά της (2) Συντάχθηκε απο τον/την ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ Παρασκευή, 11 Σεπτέμβριος :57 Για την πληρέστερη κατανόηση της μεθοδολογίας, με την οποία γίνεται από το μαρξισμό ο διαχωρισμός της αστικής κοινωνίας στο σύνολό της σε τάξεις, είναι απαραίτητο να αναφέρουμε τον κλασικό ορισμό που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Η θέση της «κυκλοφορίας» στην αναπαραγωγή του οικονομικού συστήματος... Γιώργος Σταμάτης

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Η θέση της «κυκλοφορίας» στην αναπαραγωγή του οικονομικού συστήματος... Γιώργος Σταμάτης Η θέση της "κυκλοφορίας" στην αναπαραγωγή του οικονομικού συστήματος και στην παραγωγή υπεραξίας και κέρδουςτου Γιώργου Σταμάτη Είναι ευρέως δεδομένη η άποψη, ότι, κατά τον Μαρξ, ο τομέας της «κυκλοφορίας»,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ;

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Καθώς έχουν περάσει, από το 2008 οπότε και ξέσπασε η μεγαλύτερη καπιταλιστική κρίση μετά την κρίση του 1929, οι πάντες σχεδόν συμπεριφέρονται σαν να έχει ξεπεραστεί η κρίση

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Αξίες και τιμές παραγωγής. Η σχέση μεταξύ του 1ου και του 3ου τόμου του «Κεφαλαίου» Γιώργος Σταμάτης

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Αξίες και τιμές παραγωγής. Η σχέση μεταξύ του 1ου και του 3ου τόμου του «Κεφαλαίου» Γιώργος Σταμάτης Άξιες και τιμές παραγωγής: Η σχέση μεταξύ του 1ου και του 3ου τόμου του «Κεφαλαίου» του Γιώργου Σταμάτη 1. Εισαγωγή Σκοπός μας δεν είναι να δείξουμε απλώς, ότι μεταξύ του 1ου και του 3ου τόμου του «Κεφαλαίου»

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΜΙΣΘΟΙ ΣΤΟΝ ΜΑΡΞ: ΜΙΑ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΟΨΕΩΝ ΤΗΣ ΜΑΡΞΙΚΗΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

ΟΙ ΜΙΣΘΟΙ ΣΤΟΝ ΜΑΡΞ: ΜΙΑ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΟΨΕΩΝ ΤΗΣ ΜΑΡΞΙΚΗΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΙ ΜΙΣΘΟΙ ΣΤΟΝ ΜΑΡΞ: ΜΙΑ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΟΨΕΩΝ ΤΗΣ ΜΑΡΞΙΚΗΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟτων Γιώργου Οικονομάκη και Δημήτρη Σωτηρόπουλου 1. Εισαγωγή Το παρόν κείμενο αποτελεί μια προσπάθεια καταγραφής και κατανόησης

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Αντισταθμιστικές επιδράσεις στην απασχόληση από την εισαγωγή των νέων τεχνολογιών Δημήτρης Κατσορίδας

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Αντισταθμιστικές επιδράσεις στην απασχόληση από την εισαγωγή των νέων τεχνολογιών Δημήτρης Κατσορίδας . (H θεωρια της αντισταθμισης)του Δημήτρη Κατσορίδα Πολλοί οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι η εκτόπιση εργασίας από την εφαρμογή των νέων τεχνολογιών στην παραγωγή, αναπτύσσει ταυτόχρονα μια σειρά αντισταθμιστικών

Διαβάστε περισσότερα

Η παραγωγή και αναπαραγωγή του κεφαλαίου: η αντίφαση που ορίζει λογικά και ιστορικά το κεφάλαιο

Η παραγωγή και αναπαραγωγή του κεφαλαίου: η αντίφαση που ορίζει λογικά και ιστορικά το κεφάλαιο Η παραγωγή και αναπαραγωγή του κεφαλαίου: η αντίφαση που ορίζει λογικά και ιστορικά το κεφάλαιο Στο κείμενο «η ιστορική παραγωγή της επανάστασης της τρέχουσας περιόδου» του προηγούμενου τεύχους, εξετάσαμε

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί και πώς δε ζει πια ανάμεσά μας το εργατικό κίνημα

Γιατί και πώς δε ζει πια ανάμεσά μας το εργατικό κίνημα Γιατί και πώς δε ζει πια ανάμεσά μας το εργατικό κίνημα Το εργατικό κίνημα είναι η πρακτική των εργαζομένων να οργανώνονται μαζικά για την διεκδίκηση των όρων δουλειάς και ζωής κατ επέκταση στη βάση της

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική Κοινωνιολογία

Οικονομική Κοινωνιολογία Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Οικονομικής Επιστήμης Εαρινό Εξάμηνο 2016-17 Οικονομική Κοινωνιολογία Διδάσκων: Δημήτρης Λάλλας Μαρξική Οικονομική Κοινωνιολογία: Ο καπιταλισμός στη σκέψη του Καρλ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΥΠΑΝΑΠΤΥΞΗΣ : ανέπτυξε τη θεωρία περί «άνισης ανταλλαγής». Η θεωρία του αποτελεί μέρος μιας πιο λεπτομερούς ερμηνείας της μεταπολεμικής

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Λειτουργίες της εργασίας και αντιλήψεις περί εργασίας

1.3 Λειτουργίες της εργασίας και αντιλήψεις περί εργασίας 1.3 Λειτουργίες της εργασίας και αντιλήψεις περί εργασίας Η εργασία επιτελεί τέσσερεις βασικές λειτουργίες στις σύγχρονες κοινωνίες: την παραγωγή του πλούτου της κοινωνίας την αναπαραγωγή των ατόμων την

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία

Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία Εργασιακή Θεωρία της Αξίας του Μαρξ Σημειώσεις του Λευτέρη Τσουλφίδη Καθηγητή Τμήματος Οικονομικών Επιστημών Ο Νόμος της Αξίας του Μαρξ Ο καπιταλισμός ορίζεται ως το σύστημα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ 23

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ 23 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Πρόλογος...21 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ 23 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Εισαγωγικές Έννοιες... 25 1.1 Η Οικονομική Επιστήμη και οι Σχολές Οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Επιχειρηματίας είναι ο άνθρωπος που κινητοποιεί τους απαραίτητους πόρους και τους εκμεταλλεύεται παραγωγικά για την υλοποίηση μιας επιχειρηματικής ευκαιρίας με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική Οικονομία Ενότητα

Πολιτική Οικονομία Ενότητα ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 07: Χρήμα Πολυξένη Ράγκου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο Η έννοια της επιχείρησης. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο Η έννοια της επιχείρησης. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο Η έννοια της επιχείρησης 1 Κάθε οικονομικό σύστημα λειτουργεί με στόχο την ικανοποίηση των αναγκών των καταναλωτών. Μέσα σε αυτό υπάρχουν οργανισμοί, δημόσιοι και ιδιωτικοί, τράπεζες, επιχειρήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

1. Το μοντέλο των πέντε δυνάμεων του Porter αναλύει το μάκρο-περιβάλλον. α. Λάθος. β. Σωστό. Απάντηση: α. Λάθος.

1. Το μοντέλο των πέντε δυνάμεων του Porter αναλύει το μάκρο-περιβάλλον. α. Λάθος. β. Σωστό. Απάντηση: α. Λάθος. 1. Το μοντέλο των πέντε δυνάμεων του Porter αναλύει το μάκρο-περιβάλλον. α. Λάθος. β. Σωστό. Απάντηση: α. Λάθος. 2. Ποια από τις παρακάτω επιλογές δεν περιλαμβάνεται στην ανάλυση του μάκρο-περιβάλλοντος;

Διαβάστε περισσότερα

1. Σκοπός της οικονομικής ανάπτυξης είναι η αύξηση του εισοδήματος των εργαζομένων.

1. Σκοπός της οικονομικής ανάπτυξης είναι η αύξηση του εισοδήματος των εργαζομένων. ΑΘ. ΧΑΡΙΤΩΝΙΔΗΣ : ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΕΠΑΛ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1Ο : ΒΑΣΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1.1. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ ΛΑΘΟΥΣ Στις παρακάτω ερωτήσεις να σημειώσετε το χαρακτηρισμό Σ (σωστό) ή Λ (λάθος). 1.

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία 2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία Α Μέρος: ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ Τα επίπεδα συνείδησης Ύπνος Μισοξύπνιο Αφύπνιση Ελάχιστη εργασία των εξωτερικών αισθήσεων Με εικόνες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες Μυρτώ - Σμαρώ Γιαλαμά Α.Μ.: 1207 Μ 075 Διεθνής Πολιτική Οικονομία Μάθημα: Γεωπολιτική των Κεφαλαιαγορών Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες 1. Τι είναι η παγκόσμια αγορά συναλλάγματος;

Διαβάστε περισσότερα

13/1/2010. Οικονομική της Τεχνολογίας. Ερωτήματα προς συζήτηση ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ

13/1/2010. Οικονομική της Τεχνολογίας. Ερωτήματα προς συζήτηση ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ Τμήμα Μηχανικών Οικονομίας και Διοίκησης Οικονομική της Τεχνολογίας Διάλεξη 6 η: Οικονομική Θεωρία και το Ζήτημα της Τεχνολογικής Αλλαγής: & II 1 Ερωτήματα

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη ΕΣΔΔΑ με ασκήσεις πολλαπλής επιλογής 1. Στην Οικονομική επιστήμη ως οικονομικό πρόβλημα χαρακτηρίζουμε:

Επανάληψη ΕΣΔΔΑ με ασκήσεις πολλαπλής επιλογής 1. Στην Οικονομική επιστήμη ως οικονομικό πρόβλημα χαρακτηρίζουμε: 3 Επανάληψη ΕΣΔΔΑ με ασκήσεις πολλαπλής επιλογής 1. Στην Οικονομική επιστήμη ως οικονομικό πρόβλημα χαρακτηρίζουμε: α) Την έλλειψη χρημάτων που αντιμετωπίζει μια οικονομία β) Την έλλειψη χρημάτων που αντιμετωπίζει

Διαβάστε περισσότερα

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές.

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. 1 2 Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. Στόχος: Να αποδείξουν οι φοιτητές από μόνοι τους πόσες πολλές έννοιες βρίσκονται στην τομή των δύο

Διαβάστε περισσότερα

Θεσσαλονίκη «ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ» Με αυτή την εισήγηση θέλω να προτείνω ένα σύνολο αρχών, οι οποίες

Θεσσαλονίκη «ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ» Με αυτή την εισήγηση θέλω να προτείνω ένα σύνολο αρχών, οι οποίες Θεσσαλονίκη 11-11-2016 «ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ» Με αυτή την εισήγηση θέλω να προτείνω ένα σύνολο αρχών, οι οποίες διέπουν την Οικονομική Επιστήμη από την εποχή της επιστημονικής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΦΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΣ Οι κυριότερες μορφές χρήματος σήμερα είναι: Τα χαρτονομίσματα Τα κέρματα Οι επιταγές

ΜΟΡΦΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΣ Οι κυριότερες μορφές χρήματος σήμερα είναι: Τα χαρτονομίσματα Τα κέρματα Οι επιταγές ΚΕΦ. 5 ΧΡΗΜΑ Τα πολύ παλιά χρόνια η ανταλλαγή των αγαθών γινόταν απευθείας χωρίς τη μεσολάβηση του χρήματος. Γινόταν δηλαδή Αντιπραγματισμός ή φυσική ανταλλαγή (έδινε προϊόντα και έπαιρνε προϊόντα, έκανε

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Οι συνθήκες πραγματοποίησης της παραγωγής στην απλή αναπαραγωγή του κοινωνικού κεφαλαίου Παρασκευάς Παρασκευαΐδης

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Οι συνθήκες πραγματοποίησης της παραγωγής στην απλή αναπαραγωγή του κοινωνικού κεφαλαίου Παρασκευάς Παρασκευαΐδης του Π, Παρασκευαίδη 1 1. Εισαγωγή Είναι γνωστό ότι στη μελέτη της θεωρίας της αναπαραγωγής που διατύπωσε ο Marx, η βαρύτητα έχει δοθεί στην «αξιοποίηση» τόσο θεωρητικά όσο και εμπειρικά της διευρυμένης

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Ένα πράγμα με υπερβατικές ιδιότητες: Το χρήμα ως κοινωνική σχέση στον καπιταλισμό Michael Heinrich

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Ένα πράγμα με υπερβατικές ιδιότητες: Το χρήμα ως κοινωνική σχέση στον καπιταλισμό Michael Heinrich ΕΝΑ ΠΡΑΓΜΑ ΜΕ ΥΠΕΡΒΑΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ: ΤΟ ΧΡΗΜΑ ΩΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΧΕΣΗ ΣΤΟΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟ 1 του θεώρηση μετάφρασης Μπάμπης Αντωνίου Τι είναι το χρήμα; Αυτή η ερώτηση δύσκολα διατυπώνεται στην καθημερινή ζωή. Εκείνο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΤΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ

ΔΙΑΦΟΡΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΤΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ ΔΙΑΦΟΡΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΤΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ Δεν παραγνωρίζουμε τη διαστρωμάτωση μέσα και γύρω από την τάξη των μισθωτών εργαζομένων, τις δυσκολίες που δημιουργεί στη συνειδητοποίηση των εργατών και τα εμπόδια

Διαβάστε περισσότερα

Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία. Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία. Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Βραβεία Made in Greece Για προϊόντα και επιχειρήσεις που παράγουν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΡΑΠΕΖΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΤΟ ΤΡΑΠΕΖΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΓΔΟΟ ΤΟ ΤΡΑΠΕΖΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 1. Τι είναι χρήμα Από τα πολύ παλιά χρόνια οι άνθρωποι προσπάθησαν να καλύψουν τις ανάγκες τους με αγαθά που δεν μπορούσαν να παράγουν οι ίδιοι. Για το λόγο αυτό αντάλλασσαν

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής συνάντηση Η ΕΥΡΩΠΗ ΣΕ ΚΡΙΣΗ, RProject, 4/11/2016: Για μια στρατηγική υπέρ της εργασίας μέσα στην κρίση

Διεθνής συνάντηση Η ΕΥΡΩΠΗ ΣΕ ΚΡΙΣΗ, RProject, 4/11/2016: Για μια στρατηγική υπέρ της εργασίας μέσα στην κρίση Διεθνής συνάντηση Η ΕΥΡΩΠΗ ΣΕ ΚΡΙΣΗ, RProject, 4/11/2016: Για μια στρατηγική υπέρ της εργασίας μέσα στην κρίση Γιάννης Μηλιός 1. Λιτότητα Η λιτότητα δεν είναι ούτε «εσφαλμένη», ούτε «ορθή» πολιτική. Στην

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΧΡΗΣΤΟΥ ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Ο.Κ.Ε. ΑΘΗΝΑ 25 ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 «Ο

ΟΜΙΛΙΑ ΧΡΗΣΤΟΥ ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Ο.Κ.Ε. ΑΘΗΝΑ 25 ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 «Ο ΟΜΙΛΙΑ ΧΡΗΣΤΟΥ ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Ο.Κ.Ε. ΑΘΗΝΑ 25 ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 «Ο ρόλος του χρηματοπιστωτικού συστήματος για την έξοδο από την κρίση και η συμβολή του για μακροχρόνια οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη»

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Μάθημα 2 1 Εισαγωγή Χαρακτηριστικά στοιχεία της επιχείρησης ως οργανισμού Συστατικά μέρη και το περιβάλλον της επιχείρησης Διάφορες μορφές επιχειρήσεων που λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2Ο 2.3 Η γένεση της οικονομικής σκέψης (Ξενοφών, Αριστοτέλης) 2.3 Η ΓΕΝΕΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ 1 ο παράδειγµα Α. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΜΑΘΗΤΗ:... ΤΑΞΗ:... ΤΜΗΜΑ:... ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΙΑΡΚΕΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ:15 λεπτά Σκοπός εξέτασης:

Διαβάστε περισσότερα

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΛΙΤΟΤΗΤΑΣ Μελέτη του ΔΝΤ για 17 χώρες του ΟΑΣΑ επισημαίνει ότι για κάθε ποσοστιαία μονάδα αύξησης του πρωτογενούς πλεονάσματος, το ΑΕΠ μειώνεται κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες και

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι η Φιλοσοφία της Ιστορίας: Εξέλιξη της συνείδησης της ελευθερίας. (Αυτή δεν είναι αυστηρή και ιστορικά συνεχής.)

Τι είναι η Φιλοσοφία της Ιστορίας: Εξέλιξη της συνείδησης της ελευθερίας. (Αυτή δεν είναι αυστηρή και ιστορικά συνεχής.) Χέγκελ Γεννήθηκε το 1770. 19 χρονών όταν έγινε η Γαλλική Επανάσταση. Το 1806 έγινε η Μάχη της Ιένας, νίκη του Ναπολέοντα. Γαλλική κυριαρχια, 1806-1814. Φιλελευθεροποίηση, κατάργηση δουλοπαροικίας και λογοκρισίας.

Διαβάστε περισσότερα

Οι απαιτήσεις του κεφαλαίου οδηγούν σε μακροχρόνια κρίση

Οι απαιτήσεις του κεφαλαίου οδηγούν σε μακροχρόνια κρίση Οι απαιτήσεις του κεφαλαίου οδηγούν σε μακροχρόνια κρίση του Ηλία Ιωακείμογλου Τα χρηματοοικονομικά προϊόντα, όπως και το χρήμα, αποτελούν δικαίωμα επί της μελλοντικής παραγωγής, δικαίωμα επί του μελλοντικού

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδική Ένωση Λιθογράφων Μισθωτών Γραφικών Τεχνών Τύπου-Χάρτου-Μ.Μ.Ε. & Συναφών Επαγγελμάτων. Ανακοίνωση

Πανελλαδική Ένωση Λιθογράφων Μισθωτών Γραφικών Τεχνών Τύπου-Χάρτου-Μ.Μ.Ε. & Συναφών Επαγγελμάτων. Ανακοίνωση Πανελλαδική Ένωση Λιθογράφων Μισθωτών Γραφικών Τεχνών Τύπου-Χάρτου-Μ.Μ.Ε. & Συναφών Επαγγελμάτων Αριστοτέλους 11 15, 6ος ορ. Αθήνα, τηλ: 210 5223756, fax: 210 5223721 Ανακοίνωση Ήρθε η ώρα να μπει ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ

ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ Oι συναλλαγές μιας χώρας με τον υπόλοιπο κόσμο, συμπεριλαμβανομένων τόσο των εμπορικών όσο και των χρηματοοικονομικών ροών, καταγράφονται στο ισοζύγιο διεθνών πληρωμών. Oι συναλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

1.1. ΟΜΑΔΑ Α. Στις παρακάτω ερωτήσεις να σημειώσετε το χαρακτηρισμό Σ (σωστό) ή Λ (λάθος).

1.1. ΟΜΑΔΑ Α. Στις παρακάτω ερωτήσεις να σημειώσετε το χαρακτηρισμό Σ (σωστό) ή Λ (λάθος). ΑΘ. ΧΑΡΙΤΩΝΙΔΗΣ : ΑΟΘ για ΕΠΑΛ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1Ο : ΒΑΣΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1.1. ΟΜΑΔΑ Α 1.1.1. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ ΛΑΘΟΥΣ Στις παρακάτω ερωτήσεις να σημειώσετε το χαρακτηρισμό Σ (σωστό) ή Λ (λάθος).

Διαβάστε περισσότερα

Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1 Ομάδα Α Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Η συνολική παραγωγή µιας χώρας µελετάται από τη µικροοικονοµία.

Διαβάστε περισσότερα

Διαπραγματεύσεις, συλλογικές συμβάσεις εργασίας και κοινωνικός διάλογος σε καιρούς κρίσης. Συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση

Διαπραγματεύσεις, συλλογικές συμβάσεις εργασίας και κοινωνικός διάλογος σε καιρούς κρίσης. Συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση Διαπραγματεύσεις, συλλογικές συμβάσεις εργασίας και κοινωνικός διάλογος σε καιρούς κρίσης 1 Συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση Μερικά απλά λόγια για την κρίση Η κρίση ξεκίνησε στις ΗΠΑ το 2008

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 3/ /10/2016. Ο ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΣ ΠΙΣΤΩΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ: Παρελθόν, Παρόν και Μέλλον. Ανδρέας Θεοφάνους Νεόφυτος Επαμεινώνδα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 3/ /10/2016. Ο ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΣ ΠΙΣΤΩΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ: Παρελθόν, Παρόν και Μέλλον. Ανδρέας Θεοφάνους Νεόφυτος Επαμεινώνδα ΚΕΙΜΕΝΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 3/2016 25/10/2016 Ο ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΣ ΠΙΣΤΩΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ: Παρελθόν, Παρόν και Μέλλον Ανδρέας Θεοφάνους Νεόφυτος Επαμεινώνδα 1 ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΑΦΗ ΔΕΔΟΜΕΝΑ Βασικός στόχος

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοδιαχείριση και Κοινά: Πέρα από τη δικτατορία της οικονομίας του Κώστα Χαριτάκη.

Αυτοδιαχείριση και Κοινά: Πέρα από τη δικτατορία της οικονομίας του Κώστα Χαριτάκη. Αυτοδιαχείριση και Κοινά: Πέρα από τη δικτατορία της οικονομίας του Κώστα Χαριτάκη. Αν αναγνωρίσουμε ως βασικά χαρακτηριστικά των κοινών την κοινή κτήση, την κοινή δημιουργία και την κοινή χρήση, τότε

Διαβάστε περισσότερα

Όπως είχαμε γράψει στο προηγούμενο τεύχος, η παγκόσμια οικονομική ύφεση και η χρηματοπιστωτική. Η κρίση. και ως ιστορική.

Όπως είχαμε γράψει στο προηγούμενο τεύχος, η παγκόσμια οικονομική ύφεση και η χρηματοπιστωτική. Η κρίση. και ως ιστορική. Η κρίση αναπαραγωγής των ταξικών σχέσεων ως θεωρητικό υπόδειγµα και ως ιστορική πραγµατικότητα Όπως είχαμε γράψει στο προηγούμενο τεύχος, η παγκόσμια οικονομική ύφεση και η χρηματοπιστωτική κρίση των τελευταίων

Διαβάστε περισσότερα

Προηγμένες Υπηρεσίες Τηλεκπαίδευσης στο ΤΕΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΙΔΕΑ. Νικόλαος Καρανάσιος Επίκουρος Καθηγητής

Προηγμένες Υπηρεσίες Τηλεκπαίδευσης στο ΤΕΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΙΔΕΑ. Νικόλαος Καρανάσιος Επίκουρος Καθηγητής ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΙΔΕΑ Νικόλαος Καρανάσιος Επίκουρος Καθηγητής Είναι η υπόθεση ότι μια ομάδα ανθρώπων έχει τη δυνατότητα να παράγει ένα αγαθό ή μια υπηρεσία, με τρόπο τέτοιο που: Να υπάρχουν αρκετοί καταναλωτές,

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας 3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας Η νεοκλασική θεωρία της προσφοράς εργασίας που αναπτύξαμε προηγουμένως υποστηρίζει ότι οι επιλογές

Διαβάστε περισσότερα

[ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΜΑΡΙΝΟΣ - ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ] ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΑΔΑ Α

[ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΜΑΡΙΝΟΣ - ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ] ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΑΔΑ Α ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΑΔΑ Α Στις παρακάτω προτάσεις, από Α.1. μέχρι και Α.5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της καθεμιάς και δίπλα του την

Διαβάστε περισσότερα

(Πολιτική. Οικονομία ΙΙ) Τμήμα ΜΙΘΕ. Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος. Αρχές Οικονομικής ΙΙ. 14/6/2011Εαρινό Εξάμηνο 2010-2011. (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1

(Πολιτική. Οικονομία ΙΙ) Τμήμα ΜΙΘΕ. Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος. Αρχές Οικονομικής ΙΙ. 14/6/2011Εαρινό Εξάμηνο 2010-2011. (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1 Αρχές Οικονομικής ΙΙ (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος Τμήμα ΜΙΘΕ Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος 2010-2011 Αρχές Οικονομικής ΙΙ (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1 Θεματικές Ενότητες Επισκόπηση της Μακροοικονομικής-Τα

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικοοικονομική Αξιολόγηση Επενδύσεων Διάλεξη 5 η. Αποτίμηση Στοιχείων Κόστους και Οφέλους

Κοινωνικοοικονομική Αξιολόγηση Επενδύσεων Διάλεξη 5 η. Αποτίμηση Στοιχείων Κόστους και Οφέλους Κοινωνικοοικονομική Αξιολόγηση Επενδύσεων Διάλεξη 5 η Αποτίμηση Στοιχείων Κόστους και Οφέλους Ζητήματα που θα εξεταστούν: Ποια θεωρούνται στοιχεία κόστους και ποια οφέλους στην αξιολόγηση ενός έργου ή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΩΝ 2000 2013 : ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2013 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο : Επιχειρήσεις και οργανισµοί Να απαντήσετε αν είναι σωστή ή λανθασµένη

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2. Σχέδιο Μάρκετινγκ. Κεφάλαιο 4. Τιμολόγηση. Δρ. Andrea Grimm Δρ. Astin Malschinger

Ενότητα 2. Σχέδιο Μάρκετινγκ. Κεφάλαιο 4. Τιμολόγηση. Δρ. Andrea Grimm Δρ. Astin Malschinger Ενότητα 2 Σχέδιο Μάρκετινγκ Κεφάλαιο 4 Τιμολόγηση Δρ. Andrea Grimm Δρ. Astin Malschinger ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 2 ΕΝΟΤΗΤΑ 2 ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Κεφάλαιο 4: Τιμολόγηση Συγγραφείς: Δρ.Andrea Grimm, Δρ.Astin Malschinger

Διαβάστε περισσότερα

Ο Καρλ Μαρξ για τον εργάσιμο χρόνο και την ένταση της εκμετάλλευσης

Ο Καρλ Μαρξ για τον εργάσιμο χρόνο και την ένταση της εκμετάλλευσης Κυριακή 9 Σεπτέμβρη 2012 ΕΝΘΕΤΗ ΕΚΔΟΣΗ: "Ο Καρλ Μαρξ για τον εργάσιμο χρόνο και την ένταση της εκμετάλλευσης" ΙΣΤΟΡΙΑ Ο Καρλ Μαρξ για τον εργάσιμο χρόνο και την ένταση της εκμετάλλευσης «Η εργάσιμη μέρα

Διαβάστε περισσότερα

Συζητάμε σήμερα για την πράσινη επιχειρηματικότητα, ένα θέμα πού θα έπρεπε να μας έχει απασχολήσει πριν από αρκετά χρόνια.

Συζητάμε σήμερα για την πράσινη επιχειρηματικότητα, ένα θέμα πού θα έπρεπε να μας έχει απασχολήσει πριν από αρκετά χρόνια. Ομιλία του Προέδρου του ΣΘΕΒ κ. Νίκου Ρώμνιου με θέμα Πράσινη Επιχειρηματικότητα στην Εκδήλωση της ΕΕΔΕ (Τμήμα Θεσσαλίας και Κεντρικής Ελλάδος) με θέμα «Πράσινη Επιχειρηματικότητα Περιβαλλοντικά Πρότυπα»

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική οικονοµία ως µια αποτυχία της καπιταλιστικής πατριαρχίας & η επιλογή της δυστοπίας

Η ελληνική οικονοµία ως µια αποτυχία της καπιταλιστικής πατριαρχίας & η επιλογή της δυστοπίας 3ο Συνέδριο Επιστηµονικής Εταιρείας Πολιτικής Οικονοµίας «Η Ελληνική οικονοµία &ι ι η πολιτική των Μνηµονίων: κατάσταση & προοπτικές» Πάτρα, 14-15 15 Ιανουαρίου 2014 Η ελληνική οικονοµία ως µια αποτυχία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 33 ΤΟΜΟΣ Α «ΜΚΤ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

ΔΕΟ 33 ΤΟΜΟΣ Α «ΜΚΤ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΔΕΟ 33 ΤΟΜΟΣ Α «ΜΚΤ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2013-2014 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΤΟΥΣ. ΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Ορισμοί Υπηρεσιών. Κάθε δραστηριότητα ή ωφέλεια που κάποιος μπορεί να δώσει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ. Διοίκηση Επιχειρήσεων. Β Εξάμηνο -Παραδόσεις

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ. Διοίκηση Επιχειρήσεων. Β Εξάμηνο -Παραδόσεις ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ Διοίκηση Επιχειρήσεων Β Εξάμηνο -Παραδόσεις 1 Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι να κατανοηθεί από τους σπουδαστές η σημασία της Διοικητικής Επιστήμης στην λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

Περί της έννοιας της άρνησης στη διαλεκτική*

Περί της έννοιας της άρνησης στη διαλεκτική* 2 Περί της έννοιας της άρνησης στη διαλεκτική* Πιστεύω, σ αυτό είμαστε όλοι σύμφωνοι, ότι ο προσδιορισμός του περιεχομένου της παρούσης ιστορικής περιόδου και, ειδικά, η ανάπτυξη του ύστερου καπιταλισμού

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηριστικά εταιρικών μορφών και προϋποθέσεις ίδρυσής τους

Χαρακτηριστικά εταιρικών μορφών και προϋποθέσεις ίδρυσής τους Χαρακτηριστικά εταιρικών μορφών και προϋποθέσεις ίδρυσής τους 1. Γιατί να επιλέξετε να συστήσετε μια ατομική επιχείρηση; Η πιο βασική μορφή ιδιοκτησιακού καθεστώτος επιχείρησης είναι η ατομική επιχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδες Λογιστικού Σχεδίου ΟΜΑΔΑ 1 (ΠΑΓΙΟ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟ) : Περιλαμβάνει όλο το πάγιο ενεργητικό. Με τον όρο πάγιο ενεργητικό εννοούμε τα περιουσιακά στοιχεία που αποκτά η επιχείρηση με σκοπό να τα χρησιμοποιήσει

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 [Δείγμα σημειώσεων για την ύλη[ ]

Κεφάλαιο 1 [Δείγμα σημειώσεων για την ύλη[ ] Κεφάλαιο 1 [Δείγμα σημειώσεων για την ύλη[1.2-1.3] 1.2 Η Επιχείρηση 1.2.1 Εισαγωγικές έννοιες Η Σημασία της Επιχείρησης Η Επιχείρηση αποτελεί ένα στοιχείο της κοινωνίας μας, το ίδιο σημαντικό με την οικογένεια.

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της αλλοτρίωσης στον Μαρξ: βάζοντας στο επίκεντρο τα Χειρόγραφα του

Η έννοια της αλλοτρίωσης στον Μαρξ: βάζοντας στο επίκεντρο τα Χειρόγραφα του Η έννοια της αλλοτρίωσης στον Μαρξ: βάζοντας στο επίκεντρο τα Χειρόγραφα του 1844. 1 Επιβλέποντες καθηγητές Περικλής Βαλλιάνος Γεράσιμος Κουζέλης Μιχάλης Σπουρδαλάκης Φιλοσοφικές πλευρές Η μαρξική έννοια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ (αποσπάσματα από το βιβλίο του Έριχ Φρομ «η τέχνη της αγάπης», Εκδόσεις Μπουκουμάνη).

ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ (αποσπάσματα από το βιβλίο του Έριχ Φρομ «η τέχνη της αγάπης», Εκδόσεις Μπουκουμάνη). ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ (αποσπάσματα από το βιβλίο του Έριχ Φρομ «η τέχνη της αγάπης», Εκδόσεις Μπουκουμάνη). 1. Σ ένα πολιτισμό όπου επικρατεί το εμπορικό πνεύμα και η

Διαβάστε περισσότερα

Λογιστική ΙΙ. Τι θα δούμε σε αυτή την ενότητα

Λογιστική ΙΙ. Τι θα δούμε σε αυτή την ενότητα Λογιστική ΙΙ Συναλλαγές σε ξένο νόμισμα Ν. Ηρειώτης Δ. Μπάλιος Β. Ναούμ Ηρειώτης-Μπάλιος-Ναούμ 1 Τι θα δούμε σε αυτή την ενότητα Τι είναι οι συναλλαγές σε ξένο νόμισμα Πως αποτιμώνται νομισματικά και μη

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΕΙΑ: ΝΙΚΟΑΟ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΟΓΟ ΠΡΟΟΜΟΙΩΗ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΤΩΝ 1 Κεφάλαιο 1 ο Επιχειρήσεις και Οργανισμοί Ομάδα Α Ερωτήσεις ωστού άθους Α1) Η έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Η θεωρία Weber Προσέγγιση του ελάχιστου κόστους

Η θεωρία Weber Προσέγγιση του ελάχιστου κόστους Η θεωρία Weber Προσέγγιση του ελάχιστου κόστους Ο θεμελιωτής της θεωρίας χωροθέτησης της βιομηχανίας ήταν ο Alfred Weber, την οποία αρχικά παρουσίασε ο μαθηματικός Laundhart (1885). Ο A. Weber (1868-1958)

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Λειτουργιών. τετράδιο 1

Διοίκηση Λειτουργιών. τετράδιο 1 Λορέντζος Χαζάπης Γιάννης Ζάραγκας Διοίκηση Λειτουργιών τα τετράδια μιας Οδύσσειας τετράδιο 1 Εισαγωγή στη διοίκηση των λειτουργιών Αθήνα 2012 τετράδιο 1 Εισαγωγή στη διοίκηση των λειτουργιών ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

«Εάν δεν λυθεί το πρόβλημα της Ελλάδας, η Ευρώπη δεν έχει μέλλον»

«Εάν δεν λυθεί το πρόβλημα της Ελλάδας, η Ευρώπη δεν έχει μέλλον» «Εάν δεν λυθεί το πρόβλημα της Ελλάδας, η Ευρώπη δεν έχει μέλλον» ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ: ΜΑΡΙΑ ΑΚΡΙΒΟΥ 21/05/2016 Η οικονομολόγος και συγγραφέας του βιβλίου «Το Επιχειρηματικό Κράτος», Mariana Mazzucato, μιλά για

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΩΣΗ ΘΕΣΕΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ TOMEΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΕ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: «OIKONOMIKH»

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΩΣΗ ΘΕΣΕΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ TOMEΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΕ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: «OIKONOMIKH» ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΩΣΗ ΘΕΣΕΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ TOMEΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΕ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: «OIKONOMIKH»

Διαβάστε περισσότερα

Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1

Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1 Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1 (Επιφυλλίδα Οπισθόφυλλο) Ο Εαυτός και η Απουσία του Χρόνου Δεν είναι καθόλου συνηθισμένο να γίνονται συζητήσεις και αναφορές για την Απουσία του Χρόνου ακόμη και όταν υπάρχουν,

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Εκπαίδευσης και Εφαρμογών Λογιστικής. Εισαγωγή στην Χρηματοοικονομική Ανάλυση

Εργαστήριο Εκπαίδευσης και Εφαρμογών Λογιστικής. Εισαγωγή στην Χρηματοοικονομική Ανάλυση Εργαστήριο Εκπαίδευσης και Εφαρμογών Λογιστικής Εισαγωγή στην Χρηματοοικονομική Ανάλυση 1 Χρηματοοικονομική ανάλυση Χρηματοοικονομική Ανάλυση είναι η ανάλυση που σκοπός της είναι: ο προσδιορισμός των δυνατών

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 2: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Ερωτήσεις Μαθήματος 1 Ιστορία μου, αμαρτία μου, λάθος μου μεγάλο Είσαι αρρώστια μου, στενοχώρια μου, και

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική Οικονομία Ενότητα

Πολιτική Οικονομία Ενότητα ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 03: Ζήτηση και προσφορά αγαθών Πολυξένη Ράγκου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις

Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις Ενότητα 3: Διεθνοποίηση κεφαλαίου Ηλέκτρα Πιτόσκα, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Η κατάσταση έλλειψης εργασίας, κατά την οποία υπάρχει δυσαρμονία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, προσφέρονται λίγες θέσεις εργασίας, ενώ υπάρχουν πάρα πολλοί ενδ9ιαφερόμενοι. Είναι έννοια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Η εργασιακή δύναμη ως εμπόρευμα στο Κεφάλαιο του Κ. Μαρξ Κώστας Στεργιόπουλος

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Η εργασιακή δύναμη ως εμπόρευμα στο Κεφάλαιο του Κ. Μαρξ Κώστας Στεργιόπουλος του Kώστα Στεργιόπουλου 1. Οι δύο όψεις του εμπορεύματος: αξία χρήσης και αξία Το εμπόρευμα, ως αφετηριακό αντικείμενο της μαρξικής ανάλυσης του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής, συμπυκνώνει ποιοτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΝΩ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΝΩ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΝΩ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Μανώλης Σπαθής m.spathis@hotmail.com 1.1 Εισαγωγή στη μαρξιστική προβληματική για τις κρίσεις του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής Ο Μαρξ

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική ανεργία φ σ υ ικό ό π ο π σ ο οσ ο τό τ ό α νε ν ργί γ ας

Φυσική ανεργία φ σ υ ικό ό π ο π σ ο οσ ο τό τ ό α νε ν ργί γ ας ΑΝΕΡΓΙΑ Κατηγορίες ανεργίας Φυσική ανεργία (υπάρχει µακροχρονίως σε µια οικονοµία) το σύνηθες ποσοστό ανεργίας [δεν παραµένει σε σταθερό ύψος και επηρεάζεται από την οικονοµική πολιτική, απλά υποδηλώνει

Διαβάστε περισσότερα

γραμμάτια Ορισμοί Προεξόφληση Αντικατάσταση Μέση λήξη Ασκήσεις

γραμμάτια Ορισμοί Προεξόφληση Αντικατάσταση Μέση λήξη Ασκήσεις γραμμάτια Ορισμοί Προεξόφληση Αντικατάσταση Μέση λήξη Ασκήσεις Έντυπη Έκδοση Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, Κυριακή 7 Νοεμβρίου 2010 Επιστρέψαμε στην εποχή του γραμματίου! Του ΜΠ. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗ Την ώρα που

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΩΛΗΣΕΩΝ

Μάθημα: ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΩΛΗΣΕΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΙΙ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΩΛΗΣΕΩΝ Παρασκευή

Διαβάστε περισσότερα

23/2/2014 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ

23/2/2014 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Οικονομική Επιστήμη Οργάνωση και Διοίκηση Επιχειρήσεων ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Γιατί δημιουργήθηκε η οικονομική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ. Εργασία Οικολογίας Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών ΔΠΘ Φοιτητές: Ζίγκιρης Κωνσταντίνος ΑΜΦ:7428 Ζιάκας Γεώργιος ΑΜΦ:7456

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ. Εργασία Οικολογίας Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών ΔΠΘ Φοιτητές: Ζίγκιρης Κωνσταντίνος ΑΜΦ:7428 Ζιάκας Γεώργιος ΑΜΦ:7456 ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ Εργασία Οικολογίας Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών ΔΠΘ Φοιτητές: Ζίγκιρης Κωνσταντίνος ΑΜΦ:7428 Ζιάκας Γεώργιος ΑΜΦ:7456 Γενικά Το νερό μπορεί να θεωρηθεί ως φυσικός πόρος, ως οικονομικό

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οικονομικής Θεωρίας. Γ Λυκείου

Αρχές Οικονομικής Θεωρίας. Γ Λυκείου Αρχές Οικονομικής Θεωρίας Γ Λυκείου Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Οικονομική Επιστήμη: Μελέτη των οικονομικών προβλημάτων που δημιουργούνται μέσα σε μια κοινωνία. 1. Ποιά προϊόντα και σε ποιές

Διαβάστε περισσότερα

κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία».

κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία». } Σχολή της Φρανκφούρτης: η έννοια της «µαζικής κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία». } η«µαζική κουλτούρα» δεν είναι η κουλτούρα που προέρχεται από τις µάζες, αλλά αυτή που προορίζεται για αυτές

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση εργασίας του τμήματος Α4 με θέμα τον καταναλωτισμό και τον οικογενειακό προϋπολογισμό

Παρουσίαση εργασίας του τμήματος Α4 με θέμα τον καταναλωτισμό και τον οικογενειακό προϋπολογισμό Παρουσίαση εργασίας του τμήματος Α4 με θέμα τον καταναλωτισμό και τον οικογενειακό προϋπολογισμό Ο ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΣΜΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΜΑΔΑ 1.13 ΜΠΛΕ Καταναλωτής: Η οικονοµική µονάδα που δαπανά προκειµένου να ικανοποιήσει

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Γενικού Γραμματεία Καταναλωτή Γιάννη Οικονόμου

Ομιλία του Γενικού Γραμματεία Καταναλωτή Γιάννη Οικονόμου Ομιλία του Γενικού Γραμματεία Γιάννη Οικονόμου σε συνέδριο της ΕΕΤΤ για το ευρυζωνικό δίκτυο Κυρίες και Κύριοι, Αγαπητοί φίλοι Με μεγάλη χαρά αποδέχτηκα την πρόσκληση της ΕΕΤΤ, για να συμμετάσχω στο συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 (Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 (Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 (Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ) Να σημειώσετε το σωστό ή το λάθος στο τέλος των προτάσεων: 1. Λειτουργικός στόχος του σχολείου είναι η μόρφωση των ανθρώπων. 2. Η επιχείρηση αποτελεί κοινωνική οργάνωση, γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Κόστος- Έξοδα - Δαπάνες

Κόστος- Έξοδα - Δαπάνες Κόστος- Έξοδα - Δαπάνες του συνεργάτη μας λογιστή Α Τάξεως Γεωργίου Τσιμπίκου Κόστος. ΚΟΣΤΟΣ είναι ένα αριθμητικό μέγεθος που αντιπροσωπεύει τα ποσά που επενδύθηκαν για την απόκτηση υλικών ή άϋλων αγαθών

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οικονομίας. Ύλη:

Αρχές Οικονομίας. Ύλη: Αρχές Οικονομίας Ύλη: Κεφάλαιο 2: 2.2 Κεφάλαιο 3: 3.3-3.6 Κεφάλαιο 4: 4.2.α, 4.2.γ, 4.3, 4.4 Κεφάλαιο 5: 5.3, 5.4 Κεφάλαιο 6: 6.1, 6.2, 6.4, 6.6, 6.8 Κεφάλαιο 9: 9.2 Κεφάλαιο 10: 10.2 (όχι πορτοκαλί και

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΤΙ Ο ΚΕΥΝΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ

ΓΙΑΤΙ Ο ΚΕΥΝΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑΤΙ Ο ΚΕΥΝΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ Ernest Mandel Το λυκόφως του μονεταρισμού Ernest Mandel Γιατί ο Κέυνς δεν είναι η απάντηση Το Λυκόφως του Μονεταρισμού (1992) Καθώς οι καταστροφικές συνέπειες των πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΒΑΣΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ V PRC «Συνδικαλισμός, συνδικάτα και συνδικαλιστική συμμετοχή στη συγκυρία της οικονομικής κρίσης», ΒΑΣΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αντικείμενο της παρούσας έρευνας αποτέλεσε η διερεύνηση του βαθμού συνδικαλιστικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ Σάββατο Proslipsis.gr ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ 18 ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΛΟΙΠΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΤΕΙ

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ Σάββατο Proslipsis.gr ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ 18 ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΛΟΙΠΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΤΕΙ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2002 ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ 18 ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΛΟΙΠΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΤΕΙ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΕΣ: ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ, ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ, ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Π.Μ.Σ. ΔΕΣ ερωτήματα στο μάθημα ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ από το βιβλίο των PAUL R. KRUGMAN & «ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Θεωρία και Πολιτική» MAURICE

Διαβάστε περισσότερα