Η θεωρία της κρίσης στον 1 ο τόμο του κεφαλαίου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η θεωρία της κρίσης στον 1 ο τόμο του κεφαλαίου"

Transcript

1 Η θεωρία της κρίσης στον 1 ο τόμο του κεφαλαίου Η συστηματική διαπραγμάτευση του ζητήματος των καπιταλιστικών κρίσεων απουσιάζει από τον 1 ο τόμο του Κεφαλαίου, με την εξαίρεση μερικών σύντομων αναφορών. Μέσα από την παρουσίαση και τη συζήτηση των αναφορών για τις κρίσεις που υπάρχουν στον 1 ο τόμο του Κεφαλαίου αλλά και σε άλλα έργα του Μαρξ θα προσπαθήσουμε να δείξουμε ποια είναι η σημασία αυτής της απουσίας. Επιπλέον, θα θίξουμε το ζήτημα της σχέσης των κρίσεων με την πίστωση και το ζήτημα της σχέσης των κρίσεων με την ταξική πάλη και την επανάσταση.

2 ΧΩΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΩΛΗΣΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΣΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΩΝ: Η ΠΙΟ ΑΦΗΡΗΜΕΝΗ ΜΟΡΦΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ (Κεφάλαιο 1 ος τόμος σ. 126) Στο άμεσο ανταλλακτικό εμπόριο Ε1 Ε2 υπάρχει άμεση ταυτότητα στο δόσιμο του ενός προϊόντος και στο πάρσιμο σε αντάλλαγμα του ξένου. Τα εμπορεύματα ανταλλάσσονται ταυτόχρονα, στον ίδιο τόπο και ανάμεσα σε 2 συγκεκριμένους εμπορευματοκατόχους Στη διαδικασία της κυκλοφορίας των εμπορευμάτων Ε1 Χ Ε2 οι χρονικοί, χωρικοί και ατομικοί φραγμοί της άμεσης ανταλλαγής σπάνε. Δεν υπάρχει πια άμεση ταυτότητα. Η ανταλλαγή των εμπορευμάτων σπάει σε 2 αντίθετες φάσεις: στη φάση της πώλησης και στη φάση της αγοράς, οι οποίες παρότι αποτελούν μια εσωτερική ενότητα έρχονται ταυτόχρονα αντιμέτωπες ως αυτοτελείς. Είναι μορφές που υπάρχουν αδιάφορα η μία από την άλλη, που δεν συμπίπτουν στο χρόνο και το χώρο, που μπορούν να χωριστούν και είναι χωρισμένες. Το εμπόρευμα Ε1 πρέπει να πωληθεί, πρέπει να μετατραπεί σε χρήμα, αλλιώς είναι άχρηστο. Όμως, ο πωλητής του εμπορεύματος Ε1 δεν είναι υποχρεωμένος να αγοράσει αμέσως επειδή πούλησε. Αυτό οφείλεται στο ότι το χρήμα διατηρεί την κυκλοφορήσιμη μορφή του ανεξάρτητα από το αν θα ξαναεμφανιστεί στην αγορά συντομότερα ή αργότερα. Αν αυτή η αυτονόμηση των 2 φάσεων, η αυτοτελοποίησή τους, όπως την ονομάζει ο Μαρξ, ξεπεράσει ένα ορισμένο όριο (αν π.χ. το χρονικό διάστημα ανάμεσα στην πώληση και την αγορά είναι υπερβολικά μεγάλο), τότε προκαλείται κρίση διότι τα εμπορεύματα Ε2 μένουν απούλητα και έτσι διακόπτεται η ομαλή συνέχιση της κυκλοφορίας των εμπορευμάτων (π.χ. Ε2 Χ Ε3). Η κρίση είναι η βίαιη αποκατάσταση της εσωτερικής ενότητας των εξωτερικά αυτονομημένων φάσεων της πώλησης και της αγοράς. Ο χωρισμός της πώλησης από την αγορά αποτελεί αναπτυγμένη μορφή της αντίθεσης ανάμεσα σε αξία χρήσης και αξία που υπάρχει στο εμπόρευμα: ΑΞΙΑ ΧΡΗΣΗΣ ΑΞΙΑ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑ ΧΡΗΜΑ ΑΛΛΟΤΡΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΦΗΡΗΜΕΝΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΦΗΡΗΜΕΝΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΟΣΩΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ ΠΡΑΓΜΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ «Το χρήμα δεν είναι μόνο το μέσο με το οποίο συντελείται η ανταλλαγή, αλλά είναι ταυτόχρονα το μέσο με το οποίο η ανταλλαγή προϊόντος με προϊόν αναλύεται σε δύο μεταξύ τους ανεξάρτητες και χωρισμένες στο χώρο και το χρόνο πράξεις. Αυτή η λαθεμένη όμως αντίληψη για το χρήμα βασίζεται στον Ρικάρντο στο ότι βλέπει μόνο τον ποσοτικό καθορισμό της ανταλλακτικής αξίας, και συγκεκριμένα ότι είναι ίση με μια καθορισμένη ποσότητα εργάσιμου χρόνου, ενώ αντίθετα ξεχνάει τον ποιοτικό καθορισμό, ότι η ατομική εργασία οφείλει να παρασταθεί μόνο με την αλλοτρίωσή της σαν αφηρημένη γενική κοινωνική εργασία» (ΘγτΥ-2 σ. 587).

3 ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΦΗΡΗΜΕΝΗ ΜΟΡΦΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ: Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΣ ΩΣ ΜΕΣΟΥ ΠΛΗΡΩΜΗΣ (Κεφάλαιο 1 ος τόμος σ. 151:)) Το χρήμα λειτουργεί ως μέσο πληρωμής όταν η πώληση των εμπορευμάτων διαχωρίζεται από την πληρωμή τους με την έκδοση π.χ. συναλλαγματικών, επιταγών, κλπ. (πιστωτικό χρήμα). Σε αυτή τη λειτουργία ενυπάρχει μια άμεση αντίφαση: Αν συμψηφίζονται οι πληρωμές με πιστωτικό χρήμα, το χρήμα λειτουργεί μόνο ιδεατά ως μέτρο των αξιών ή χρήμα υπολογισμού. Εφόσον πρέπει να γίνουν πραγματικές πληρωμές, το χρήμα μετατρέπεται από την ιδεατή μορφή του χρήματος υπολογισμού σε μετρητό χρήμα. Δεν αποτελεί πια παροδική μορφή της ανταλλαγής αλλά εμφανίζεται ως αυτοτελής ύπαρξη της ανταλλακτικής αξίας, ατομική ενσάρκωση της κοινωνικής εργασίας, ως το απόλυτο εμπόρευμα. ΧΡΗΜΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΜΕΤΡΗΤΟ ΧΡΗΜΑ ΜΕΤΡΟ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΑΞΙΑΣ ΜΕΣΟ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ ΑΠΟΛΥΤΟ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑ «Η αντίφαση αυτή ξεσπάει τη στιγμή εκείνη των κρίσεων παραγωγής και εμπορίου που ονομάζεται χρηματική κρίση. Η κρίση αυτή είναι δυνατή μόνο εκεί όπου είναι πέρα για πέρα αναπτυγμένη η αλυσίδα των διαδοχικών πληρωμών και ένα τεχνητό σύστημα συμψηφισμού τους. Όταν παρουσιάζονται γενικότερες διαταραχές αυτού του μηχανισμού, απ οπουδήποτε κι αν προέρχονται, το χρήμα μετατρέπεται ξαφνικά και άμεσα από την απλώς ιδεατή μορφή του χρήματος υπολογισμού σε μετρητό χρήμα» (Κεφάλαιο, 1 ος τόμος σ. 151). Ποιες είναι οι διαταραχές αυτού του μηχανισμού; «[Η γενική δυνατότητα των κρίσεων υπάρχει] εφόσον το χρήμα λειτουργεί σαν μέσο πληρωμής οπότε δρα σε δύο διαφορετικές στιγμές, σαν μέτρο των αξιών και σαν πραγματοποίηση της αξίας. Αυτές οι δύο στιγμές χωρίζονται. Αν στο ενδιάμεσο αυτών των δύο στιγμών έχει αλλάξει η αξία, τότε το εμπόρευμα τη στιγμή της πώλησής του δεν αξίζει τόσο όσο άξιζε τη στιγμή που το χρήμα λειτουργούσε σαν μέτρο των αξιών, επομένως και των αμοιβαίων υποχρεώσεων, δεν μπορεί με το εισπραγμένο από την πώληση του εμπορεύματος ποσό να καλυφθεί η υποχρέωση και γι αυτό δεν μπορεί να εξοφληθεί όλη η σειρά των συναλλαγών, που με τη σειρά τους εξαρτώνται απ αυτή μόνο τη συναλλαγή. Αν το εμπόρευμα δεν μπορεί να πωληθεί, έστω και μόνο μέσα σ ένα καθορισμένο χρονικό διάστημα, ακόμα και στην περίπτωση που δεν άλλαξε η αξία του, δεν μπορεί το χρήμα να λειτουργήσει σαν μέσο πληρωμής, επειδή οφείλει να λειτουργήσει σαν τέτοιο μέσα σε καθορισμένη, προϋποτεθειμένη προθεσμία. Επειδή όμως το ίδιο χρηματικό ποσό λειτουργεί εδώ για πολλές αμοιβαίες συναλλαγές και υποχρεώσεις, παρουσιάζεται εδώ αδυναμία πληρωμής όχι μόνο σε ένα, αλλά σε πολλά σημεία, και απ όλα αυτά προκαλείται η κρίση... Αυτή είναι η καθεαυτό μορφή των χρηματικών κρίσεων.» (ΘγτΥ-2, σ.599)

4 Γλαφυρά: «Τα βέβηλα εμπορεύματα δεν μπορούν να αντικαταστήσουν το χρήμα. Η αξία χρήσης του εμπορεύματος χάνει την αξία της και η αξία του εξαφανίζεται μπρος στη μορφή της αξίας του... Τον καιρό της κρίσης η αντίθεση ανάμεσα στο εμπόρευμα και το χρήμα, ανυψώνεται ως την απόλυτη αντίφαση» (Κεφάλαιο σ.151).

5 ΠΑΡΑΓΩΓΗ Χ Ε (Μπ, Εδ) Π Ε Χ 1 η ΠΡΑΞΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ 2 η ΠΡΑΞΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ

6 ΑΠΟ ΤΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ Όπως όμως ξεκαθαρίζει ο Μαρξ αυτές οι δύο μορφές, ο χωρισμός της αγοράς από την πώληση και ο χωρισμός του χρήματος ως μέτρο των αξιών και ως πραγματοποίηση της αξίας στη λειτουργία του ως μέσο πληρωμής, είναι απλώς οι τυπικές δυνατότητες της κρίσης. Αποτελούν τις αφηρημένες μορφές της κρίσης που ωστόσο δεν πρέπει συγχέονται με την αιτία της κρίσης, με το περιεχόμενο της. Πρέπει κανείς να εξετάσει γιατί η αφηρημένη μορφή της κρίσης, μετατρέπεται από δυνατότητα σε πραγματικότητα. «Οι μορφές αυτές κλείνουν μέσα τους τη δυνατότητα, μα μόνο τη δυνατότητα των κρίσεων. Η εξέλιξη αυτής της δυνατότητας σε πραγματικότητα απαιτεί ένα ολόκληρο σύνολο από σχέσεις που δεν υπάρχουν ακόμα καθόλου από την άποψη της απλής εμπορευματικής κυκλοφορίας» (Κεφάλαιο, σ. 126). «Η απλή κυκλοφορία του χρήματος, ακόμα και η κυκλοφορία του χρήματος σαν μέσου πληρωμής και οι δύο παρουσιάζονται πολύ πριν την κεφαλαιοκρατική παραγωγή, χωρίς να σημειώνονται κρίσεις είναι δυνατές και πραγματοποιήσιμες χωρίς κρίσεις. Γιατί λοιπόν οι μορφές αυτές εκδηλώνουν την κρίσιμη πλευρά τους δεν μπορεί να εξηγηθεί μόνο με τις μορφές αυτές» (ΘγτΥ-2, σ. 597) Προφανώς, οι αντιφάσεις αυτές αναπαράγονται στον κεφαλαιοκρατικό τρόπο παραγωγής γιατί μόνο πάνω στη βάση του πραγματοποιείται αναπτυγμένη κυκλοφορία των εμπορευμάτων και κυκλοφορία του χρήματος. Ωστόσο: «Οι κρίσεις της παγκόσμιας αγοράς πρέπει να κατανοηθούν σαν η πραγματική συνένωση και βίαιη εξομάλυνση όλων των αντιφάσεων της αστικής οικονομίας. Όσο περισσότερο διεισδύουμε στην κάθε σφαίρα της αστικής οικονομίας πρέπει από τη μια μεριά να αναπτύσσονται νέοι καθορισμοί αυτής της αντίφασης και από την άλλη να αποδεικνύεται ότι οι πιο αφηρημένες μορφές της επαναλαμβάνονται και περιέχονται στις πιο συγκεκριμένες μορφές της». ΘγτΥ-2, σ. 594 Επομένως, η κρίση μπορεί να προκύψει μόνο από την πραγματική κίνηση της καπιταλιστικής παραγωγής. Όμως, η πραγματική κίνηση της καπιταλιστικής παραγωγής δεν περιγράφεται από την απλή ύπαρξη του κεφαλαίου ως εμπορεύματος ή ως χρήματος. Η πραγματική κίνηση του κεφαλαίου είναι η συνολική διαδικασία κυκλοφορίας του, δηλαδή η συνολική διαδικασία αναπαραγωγής του που είναι η ενότητα της φάσης της παραγωγής του και της φάσης της κυκλοφορίας του. Όπως λέει ο Μαρξ στις Θεωρίες για την Υπεραξία (σ. 598) πρόκειται πάλι για την εσωτερική ενότητα δύο φάσεων που έρχονται αντιμέτωπες ως αυτοτελείς. Ο βίαιος χωρισμός τους, η αυτονόμησή τους πέρα από ένα ορισμένο σημείο προκαλεί κρίση που είναι η βίαιη αποκατάσταση της ενότητάς τους. Αυτός ο χωρισμός των φάσεων της παραγωγής και της κυκλοφορίας του κεφαλαίου είναι μια ακόμη αφηρημένη μορφή δυνατότητα της κρίσης.

7 ΠΑΡΑΓΩΓΗ Χ Ε (Μπ, Εδ) Π Ε Χ 1 η ΠΡΑΞΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ 2 η ΠΡΑΞΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ Με άλλα λόγια, αν θέλουμε να αναζητήσουμε την πραγματική αιτία και περιεχόμενο των κρίσεων θα πρέπει να εξετάσουμε τη διαδικασία αναπαραγωγής του κεφαλαίου. Προτού περάσουμε σε αυτή την εξέταση, επιστρέφοντας στον 1ο τόμο του Κεφαλαίου, αξίζει να επιστήσουμε την προσοχή σε κάτι που λέγεται στις Θεωρίες για την Υπεραξία (μέρος 2 ο σ. 598): «Αυτή καθεαυτή η απλή (άμεση) διαδικασία παραγωγής του κεφαλαίου δεν μπορεί να προσθέσει τίποτα το καινούριο. Για να μπορεί γενικά να υπάρχει, προϋποτέθηκε η ύπαρξη των όρων της. Γι αυτό στο πρώτο τμήμα για το κεφάλαιο στο τμήμα όπου γίνεται λόγος για την άμεση διαδικασία παραγωγής δεν προστίθεται κανένα νέο στοιχείο για την κρίση. Παρότι, η διαδικασία παραγωγής όντως περιλαμβάνει ένα τέτοιο [κρισιακό] στοιχείο εφόσον είναι διαδικασία ιδιοποίησης και επομένως παραγωγής υπεραξίας. Αυτό όμως δεν μπορεί να φανεί στη διαδικασία παραγωγής, εφόσον αυτή δεν αφορά την πραγματοποίηση τόσο της αναπαραγμένης αξίας όσο και της υπεραξίας.» Με άλλα λόγια η παραγωγή υπεραξίας, η εκμετάλλευση της εργατικής δύναμης αναγνωρίζεται από τον Μαρξ ως μία από τις πηγές των κρίσεων, που όμως δεν μπορεί να φανεί, δεν μπορεί να εκδηλωθεί παρά μόνο στη σφαίρα της πραγματοποίησης της αξίας και της υπεραξίας, δηλαδή στη σφαίρα της κυκλοφορίας. Εντούτοις, όπως θα δούμε, δεν γίνεται καμία περαιτέρω ανάλυση του ζητήματος αυτού στον 1ο τόμο του Κεφαλαίου.

8 ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΚΡΙΣΕΩΝ Η πρώτη αναφορά στις κρίσεις όπως πραγματικά εκδηλώνονται μέσα στη διαδικασία της διευρυμένης αναπαραγωγής, δηλαδή της συσσώρευσης κεφαλαίου γίνεται στο κεφάλαιο για τις μηχανές και τη μεγάλη βιομηχανία Εδώ ο Μαρξ αποδίδει τις κρίσεις στο γεγονός ότι το εργοστασιακό σύστημα παρέχει τη δυνατότητα μιας τεράστιας επέκτασης της παραγωγής που οδηγεί τελικά σε υπερκορεσμό των αγορών, που οδηγεί δηλαδή στο φαινόμενο της υπερπαραγωγής. Επιπλέον, στο ίδιο σημείο απαντάται για πρώτη φορά στο Κεφάλαιο η έννοια του βιομηχανικού κύκλου. Εδώ λοιπόν επανέρχεται ο Μαρξ για πρώτη φορά στο θέμα της υπερπαραγωγής, που όπως είδαμε στο προηγούμενο μάθημα αποτελούσε βασική ιδέα σε όλο το προηγούμενο έργο του για τις κρίσεις. «Η τεράστια και αλματική ικανότητα επέκτασης του εργοστασιακού συστήματος και η εξάρτησή του από την παγκόσμια αγορά γεννούν κατ ανάγκη μια πυρετώδικη παραγωγή και το επακόλουθό της, το παραγεμισμά των αγορών, που η συστολή τους οδηγεί σε παράλυση. Η ζωή της βιομηχανίας μετατρέπεται σε μια διαδοχή περιόδων μέσης ζωογόνησης, άνθισης, υπερπαραγωγής, κρίσης και στασιμότητας.» (Κεφάλαιο, σ. 470). Που οφείλεται όμως η υπερπαραγωγή; Στο 2 ο μέρος των Θεωριών για την Υπεραξία γίνεται σαφές ότι η διαδικασία συσσώρευσης ανάγεται πρωτίστως σε μια παραγωγή σε διευρυνόμενη κλίμακα της οποίας κριτήριο είναι το ίδιο το κεφάλαιο, της οποίας δηλαδή το κίνητρο είναι η απεριόριστη δίψα των καπιταλιστών για αύξηση του κεφαλαίου τους και σε καμία περίπτωση η κατανάλωση εφόσον η κατανάλωση του μεγαλύτερου κομματιού του πληθυσμού, δηλαδή της εργατικής τάξης είναι εξαρχής περιορισμένη σε συγκεκριμένα στενά όρια (ΘγτΥ-2, σ. 573). Καθώς, στόχος της καπιταλιστικής παραγωγής είναι η ιδιοποίηση όσο το δυνατόν περισσότερης υπερεργασίας, είτε με την παράταση του εργάσιμου χρόνου, είτε με τη συντόμευση του αναγκαίου χρόνου εργασίας, που προκύπτει μέσα από την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων (με την ανάπτυξη της συνεργασίας, τον καταμερισμό της εργασίας, την εισαγωγή μηχανών κλπ, δηλαδή με την παραγωγή σε μεγάλη κλίμακα), ο Μαρξ θεωρεί ότι η ουσία της καπιταλιστικής παραγωγής συνίσταται στο να μη λαμβάνονται υπόψη τα όρια της αγοράς. (ΘγτΥ-2, σ. 607). «Ειδικά η υπερπαραγωγή έχει σαν όρο τον γενικό νόμο παραγωγής του κεφαλαίου, να παράγει δηλαδή ανάλογα με το βαθμό ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων (δηλαδή ανάλογα με τη δυνατότητα που προσφέρεται με μια δοσμένη μάζα κεφαλαίου να εκμεταλλεύεται μια όσο το δυνατό μεγαλύτερη μάζα εργασίας) χωρίς να παίρνονται υπόψη τα υπάρχοντα όρια της αγοράς ή οι ανάγκες, την κάλυψη των οποίων μπορούν να πληρώσουν οι καταναλωτές. Αυτό πραγματοποιείται μέσω

9 σταθερής διεύρυνσης της αναπαραγωγής και της συσσώρευσης και σταθερής επομένως επαναμετατροπής εισοδήματος σε κεφάλαιο ενώ από την άλλη μεριά η μάζα των παραγωγών εξακολουθεί να περιορίζεται στο μέσο επίπεδο των αναγκών και, σύμφωνα με τους όρους της κεφαλαιοκρατικής παραγωγής, οφείλει να παραμείνει περιορισμένη.» (ΘγτΥ-2, σ. 623). Θα μπορούσε όμως να τεθεί το νόμιμο ερώτημα γιατί ο Μαρξ εντοπίζει τη διάρρηξη της εσωτερικής ενότητας της συνολικής διαδικασίας κυκλοφορίας του κεφαλαίου μόνο στη 2 η πράξη κυκλοφορίας, δηλαδή στο γεγονός ότι παράγονται περισσότερα εμπορεύματα από αυτά που μπορούν να πωληθούν (υπερπαραγωγή). Π.χ. η αυξανόμενη συσσώρευση του Κεφαλαίου θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση της ζήτησης εργασίας πέρα από τη διαθέσιμη προσφορά, γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει σε διάρρηξη στην πρώτη πράξη της κυκλοφορίας λόγω σχετικής έλλειψης εργατικής δύναμης ή σε μπλοκάρισμα εντός της ίδιας της διαδικασίας παραγωγής λόγω της αύξησης των μισθών ή της κρίσης πειθάρχησης στην οποία θα μπορούσε να οδηγήσει η μεγάλη ζήτηση εργασίας (π.χ. οι εργάτες θα μπορούσαν σε αυτή την περίπτωση να λουφάρουν ή να αλλάζουν δουλειές κατά το δοκούν χωρίς συνέπειες). Ο Μαρξ απαντάει σε αυτό το ερώτημα στον 1 ο τόμο του Κεφαλαίου, με την εισαγωγή της έννοιας της αυξανόμενης οργανικής σύνθεσης. Μέσω αυτής της έννοιας, ο Μαρξ θέλει να δείξει ότι παρά την αύξηση του απόλυτου μεγέθους του κεφαλαίου μέσα από τη διαδικασία της συσσώρευσης, δεν προκύπτει ανάλογη αύξηση της ζήτησης εργασίας που θα μπορούσε να οδηγήσει σε υπέρμετρη αύξηση των μισθών και επομένως σε μείωση του ποσοστού υπεραξίας. Αντιθέτως λόγω της αύξησης της οργανικής σύνθεσης, που κατά τον Μαρξ επιταχύνεται διαρκώς στα πλαίσια της αυξανόμενης συσσώρευσης και συγκεντροποίησης του κεφαλαίου, δημιουργείται ένας σχετικός εργατικός υπερπληθυσμός που αποτελεί το διαθέσιμο βιομηχανικό εφεδρικό στρατό για τις εναλλασσόμενες ανάγκες της αξιοποίησης του κεφαλαίου στα πλαίσια του βιομηχανικού κύκλου. «Η χαρακτηριστική πορεία ζωής της σύγχρονης βιομηχανίας που έχει τη μορφή ενός διακοπτόμενου από μικρότερες διακυμάνσεις δεκάχρονου κύκλου περιόδων μέσης ζωογόνησης, παραγωγής σε μεγάλη ένταση, κρίσης και στασιμότητας, στηρίζεται στο διαρκή σχηματισμό του βιομηχανικού εφεδρικού στρατού ή του υπερπληθυσμού, στη μεγαλύτερη ή μικρότερη απορρόφησή του και στο μεγαλύτερο ή μικρότερο ξανασχηματισμό του. Με τη σειρά τους οι εναλλαγές του βιομηχανικού κύκλου αυξάνουν τον υπερπληθυσμό και γίνονται ένας από τους πιο δραστικούς παράγοντες αναπαραγωγής του... Απαράλλαχτα όπως τα ουράνια σώματα επαναλαβαίνουν πάντα μια καθορισμένη κίνηση που τους έχει δοθεί, έτσι και η κοινωνική παραγωγή επαναλαβαίνει την κίνηση της εναλλασσόμενης διαστολής και συστολής όταν πια ριχτεί στην κίνηση αυτή. Τ αποτελέσματα γίνονται με τη σειρά τους αίτια και οι εναλλασσόμενες φάσεις της όλης διαδικασίας, που αναπαράγει διαρκώς τους δικούς της όρους, αποχτούν τη μορφή της περιοδικότητας. Όταν έχει πια εδραιωθεί η μορφή αυτή της περιοδικότητας, ακόμα

10 και η πολιτική οικονομία αντιλαμβάνεται σαν όρο ζωής της σύγχρονης βιομηχανίας τη δημιουργία ενός σχετικού υπερπληθυσμού, δηλαδή σχετικού με τη μέση ανάγκη αξιοποίησης του κεφαλαίου» (Κεφάλαιο, σ. 655, δική μας η έμφαση). Επομένως, η αύξηση των μισθών που μπορεί να προκύψει κατά την περίοδο άνθισης λόγω της απορρόφησης μεγάλου μέρους του εφεδρικού στρατού δεν είναι η αίτια της κρίσης που ακολουθεί αλλά το σύμπτωμα ή στην καλύτερη περίπτωση η «σκανδάλη» για το ξέσπασμα της κρίσης. Επιπλέον, η κρίση δεν παρουσιάζεται ως ένα καταστροφικό γεγονός αλλά ως μια φάση μέσα σε μια διαδικασία που αναπαράγει συνεχώς τους δικούς της όρους και επαναλαμβάνεται διαρκώς. Αυτό γίνεται ακόμα πιο σαφές στη γαλλική έκδοση του Κεφαλαίου όπου γράφονται τα εξής: «Όμως μονάχα από την εποχή που η μηχανική βιομηχανία ρίζωσε τόσο βαθιά... χρονολογούνται οι επαναλαμβανόμενοι εκείνοι κύκλοι, που οι διαδοχικές τους φάσεις αγκαλιάζουν ολόκληρα χρόνια και που πάντα καταλήγουν σε μια γενική κρίση το τέλος ενός κύκλου και τη αφετηρία ενός καινούριου» (Κεφάλαιο, σ. 885, δική μας η έμφαση). Σε αυτό το σημείο διαφαίνεται και η απάντηση στο ερώτημα που θέσαμε στην αρχή, για ποιο λόγο δηλαδή δεν υπάρχει μια συστηματική διαπραγμάτευση του ζητήματος των κρίσεων στο Κεφάλαιο. Απ ό,τι φαίνεται την εποχή που ο Μαρξ έγραψε το Κεφάλαιο είχε πια καταλήξει στο να θεωρεί ότι η κρίση δεν είναι παρά μια φάση μέσα στους διαδοχικούς κύκλους της καπιταλιστικής συσσώρευσης, μια φάση που μάλιστα παίζει αναζωογονητικό ρόλο. Όσο για τον χαρακτήρα της κρίσης; Θα μπορούσε να πει κανείς ότι πρόκειται για κρίση υπερσυσσώρευσης κεφαλαίου υπό την έννοια ότι κάποια στιγμή υπάρχει πληθώρα κεφαλαίου που δεν μπορεί να συνεχίσει να συσσωρεύεται με τον ίδιο ρυθμό.. Βαθύτερη αιτία είναι, σύμφωνα με το Μαρξ, η δίψα του κεφαλαίου για περισσότερο κέρδος, η παραγωγή χάριν της παραγωγής και όχι η παραγωγή για την ικανοποίηση των κοινωνικών αναγκών: η αντίφαση δηλαδή ανάμεσα στις παραγωγικές δυνάμεις και τις παραγωγικές σχέσεις. «Ότι [η καπιταλιστική παραγωγή] όμως από τους ίδιους τους δικούς της εσωτερικούς νόμους αναγκάζεται από τη μια μεριά, να αναπτύσσει τις παραγωγικές δυνάμεις έτσι, σαν να μην είναι παραγωγή πάνω σε μια περιορισμένη κοινωνική βάση και, από την άλλη μεριά, ότι μπορεί παρ όλα αυτά να τις αναπτύσσει μόνο μέσα στα όρια αυτού του περιορισμού, αποτελεί την πιο εσωτερική και την πιο κρυφή αιτία των κρίσεων, των εκρηγνυόμενων σ αυτήν αντιφάσεων μέσα στις οποίες κινείται και που την βλέπει ακόμα και το μη καλά εξασκημένο μάτι, σαν απλή μεταβατική ιστορική μορφή. Είναι αυτό που ο Σισμόντι το καταλαβαίνει λ.χ. χοντροκομμένα και ωστόσο κατά κάποιο τρόπο σωστά, σαν αντίφαση της παραγωγής χάριν της παραγωγής και μιας διανομής που αποκλείει από μόνη της μιαν απόλυτη ανάπτυξη της παραγωγικότητας». (ΘγτΥ-3. σ. 94). Σύμφωνα με όσα γράφονται λοιπόν στον 1 ο τόμο και τις Θεωρίες για την Υπεραξία, αιτία της κρίσης είναι η αυτονόμηση της παραγωγής από την

11 κυκλοφορία λόγω της τάσης για απεριόριστη άντληση υπεραξίας χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι κοινωνικές ανάγκες. Η κρίση είναι η βίαιη αποκατάσταση της ενότητας των φάσεων της παραγωγής και της κυκλοφορίας μέσω της απαξίωσης ή ακόμα και της καταστροφής κεφαλαίου. Ωστόσο, η κρίση δεν είναι απαραίτητο να οφείλεται στην αδυναμία να πωληθούν τα εμπορεύματα (Ε-Χ ). Μπορεί η αιτία της να βρίσκεται στην διάρρηξη της φάσης (Χ-Ε (Μπ, Εδ)) όπως άλλωστε και ο ίδιος ο Μαρξ αναγνωρίζει όταν φέρνει το παράδειγμα των αποικιών. Δεν είναι βέβαιο ότι θα υπάρχει πάντοτε διαθέσιμη εργατική δύναμη αλλά ούτε και μέσα παραγωγής. Π.χ. τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα στις αποικίες μετά το 2 ο Παγκόσμιο Πόλεμο δημιούργησαν προβλήματα τόσο στην πρόσβαση σε πρώτες ύλες όπως και στην περιστολή των μεταναστευτικών ροών. Το οικολογικό κίνημα περιόρισε επίσης την πρόσβαση σε πρώτες ύλες, ενώ το φεμινιστικό κίνημα δημιούργησε πρόβλημα στην συνεχή ανανέωση του εργατικού δυναμικού καθώς οι γυναίκες αρνήθηκαν το ρόλο της αναπαραγωγικής μηχανής. Ακόμη, η αιτία της κρίσης θα μπορούσε να βρίσκεται σε ανεπαρκή εκμετάλλευση της εργασίας μέσα στην ίδια την άμεση διαδικασία παραγωγής λόγω υπέρμετρης αύξησης των μισθών ή έλλειψης πειθαρχίας. Με άλλα λόγια, η ίδια η ανάλυση του Μαρξ αναδεικνύει μια πολλαπλότητα αιτιών και παραγόντων που ξεφεύγουν από το αντικειμενικό σχήμα του βιομηχανικού κύκλου, που λόγω της υπερπαραγωγής τελειώνει και ξεκινάει πάντοτε με το ξέσπασμα μιας κρίσης.

12 ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΠΙΣΤΩΣΗ Καθώς βρισκόμαστε εν μέσω της κρίσης του χρέους, αξίζει να δούμε τι λέει ο Μαρξ στο Κεφάλαιο για τη σχέση της πίστωσης με την καπιταλιστική κρίση. «Η επιπολαιότητα της πολιτικής οικονομίας φανερώνεται ανάμεσα στ άλλα και στο ότι θεωρεί αίτιο των εναλλασσόμενων περιόδων του βιομηχανικού κύκλου τη διαστολή και τη συστολή της πίστης, δηλαδή ένα απλό σύμπτωμά τους» (Κεφάλαιο, Α. σ. 656) Με άλλα λόγια η κρίση στην αγορά χρήματος δεν είναι τίποτε άλλο από ένα απλό σύμπτωμα της κρίσης στη διαδικασία συσσώρευσης του κεφαλαίου. Το ίδιο πράγμα λέγεται και στον 2 ο τόμο του Κεφαλαίου «Αυτό λοιπόν που εμφανίζεται στη χρηματαγορά σαν κρίση εκφράζει στην πραγματικότητα ανωμαλίες στη διαδικασία της παραγωγής και της αναπαραγωγής» (Κεφάλαιο, 2 ος τόμος, σ. 317). Ακόμη πιο σαφής γίνεται ο Μαρξ στον 2 ο τόμο των Grundrisse, σ. 313: «Ολόκληρο το πιστωτικό σύστημα, και η υπερ-εμπορία, υπερ-κερδοσκοπία κλπ. που συνδέεται μ' αυτό, βασίζεται στην αναγκαιότητα να απωθηθεί και να ξεπεραστεί ο φραγμός της κυκλοφορίας και της σφαίρας των ανταλλαγών. Αυτό εμφανίζεται με πιο κολοσσιαία, κλασική μορφή στις σχέσεις ανάμεσα σε λαούς παρά ανάμεσα σε άτομα. Έτσι πχ. οι Άγγλοι αναγκάζονται να δανείζουν σε ξένα έθνη, για να τα έχουν πελάτες». Δηλαδή, το πιστωτικό σύστημα αποτελεί ένα μέσο για να ξεπεραστούν οι φραγμοί που θέτει η αγορά στην καπιταλιστική παραγωγή. «Το ίδιο το πιστωτικό σύστημα προέκυψε από τη δυσκολία να χρησιμοποιηθεί κεφάλαιο «παραγωγικά», δηλαδή «κερδοφόρα». Οι Άγγλοι, λ.χ., αναγκάζονται να δανείζουν στο εξωτερικό το δικό τους κεφάλαιο, για να βρουν μια αγορά για τον εαυτό τους. Με την υπερπαραγωγή, με το πιστωτικό σύστημα, κλπ. προσπαθεί η κεφαλαιοκρατική παραγωγή να σπάσει τους δικούς της φραγμούς και να παράγει πέρα από τα όριά της. Από τη μια μεριά, η κεφαλαιοκρατική παραγωγή έχει αυτή την τάση. Από την άλλη μεριά, ανέχεται μόνο μια παραγωγή, που να ανταποκρίνεται σε μια κερδοφόρα χρησιμοποίηση του υπάρχοντος κεφαλαίου. Γι αυτό οι κρίσεις που ωθούν ταυτόχρονα την κεφαλαιοκρατική παραγωγή πέρα από τα όρια της και την κάνουν να τα φθάσει με βήματα επτά λευγών όσον αφορά την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων πράγμα που μέσα στα όριά της θα το πραγματοποιούσε με πολύ μεγάλη βραδύτητα.» (ΘτγΥ-3, σ.140). Επομένως το βασικό θέμα είναι: «σε ποιο βαθμό η συσσώρευση του κεφαλαίου με τη μορφή δανεισμού χρηματικού κεφαλαίου συμπίπτει με την πραγματική συσσώρευση, με τη διεύρυνση της διαδικασίας αναπαραγωγής» (Κεφάλαιο, τόμος 3ος, σ. 623). «Σε ένα σύστημα παραγωγής, στο οποίο όλη η συνοχή του προτσές αναπαραγωγής στηρίζεται στην Πίστη, είναι οφθαλμοφανές ότι πρέπει να ξεσπάσει μια κρίση, να σημειωθεί ένας

13 ορμητικός συνωστισμός στις θυρίδες των τραπεζών για την απόκτηση μέσων πληρωμής, όταν σταματήσουν ξαφνικά οι πιστώσεις και όταν έχει πια πέραση μόνο η πληρωμή σε μετρητά. Γι αυτό από πρώτη ματιά όλη η κρίση παρουσιάζεται σαν πιστωτική κρίση και χρηματική κρίση. Και, πράγματι, πρόκειται μόνο για τη μετατρεψιμότητα των συναλλαγματικών σε χρήμα. Αυτές όμως οι συναλλαγματικές αντιπροσωπεύουν στο μεγαλύτερο μέρος τους πραγματικές αγορές και πωλήσεις, η επέκταση των οποίων σε σημείο που να ξεπερνά κατά πολύ την κοινωνική ανάγκη, βρίσκεται τελικά στη βάση όλης της κρίσης. Παράλληλα, όμως, μια τεράστια επίσης μάζα αυτών των συναλλαγματικών αντιπροσωπεύει μόνο απατεωνίστικες επιχειρήσεις, που τώρα αποκαλύπτονται και ξεσπάνε, αντιπροσωπεύει ακόμα κερδοσκοπικές, αλλά αποτυχημένες επιχειρήσεις, που έγιναν με ξένο κεφάλαιο τέλος αντιπροσωπεύουν εμπορευματικά κεφάλαια που έχουν υποτιμηθεί ή που δεν μπορούν καθόλου να πουληθούν, ή χρηματικές επιστροφές που δεν μπορούν ποτέ πια να εισπραχθούν» (Κεφάλαιο -3, σ. 617).. Όπως φαίνεται από το τελευταίο απόσπασμα, η αιτία της πιστωτικής κρίσης δεν είναι απαραίτητο να οφείλεται στην υπερπαραγωγή, αλλά και στην «αποτυχία κερδοσκοπικών επιχειρήσεων που έγιναν με ξένο κεφάλαιο». Με άλλα λόγια, υπάρχει το ενδεχόμενο η μη αποπληρωμή των δανείων να μην οφείλεται ειδικά στην επέκταση των αγορών και πωλήσεων πέρα από την «κοινωνική ανάγκη», αλλά στην πτώση της κερδοφορίας των επιχειρήσεων λόγω της ανεπαρκούς εκμεταλλευσιμότητας της εργατικής δύναμης, γεγονός που μας φέρνει πάλι στις παρατηρήσεις που κάναμε στην προηγούμενη ενότητα. Συνοψίζοντας, θα διαβάσουμε το εξής απόσπασμα από τον 3 ο τόμο (σ.556): «Αν το πιστωτικό σύστημα εμφανίζεται σαν κύριος μοχλός της υπερπαραγωγής και της υπερκερδοσκοπίας στο εμπόριο, αυτό γίνεται μόνο και μόνο γιατί η διαδικασία αναπαραγωγής, που από τη φύση της είναι ελαστική, εντείνεται εδώ ως τα ακρότατα όρια... Προβάλλει έτσι μόνο ότι η αξιοποίηση του κεφαλαίου, που βασίζεται στον αντιφατικό χαρακτήρα της καπιταλιστικής παραγωγής, επιτρέπει μόνο ως ένα ορισμένο σημείο την πραγματική ελεύθερη ανάπτυξη, βάζει δηλαδή στην πράξη ένα είδος εσωτερικά δεσμά και φραγμούς στην παραγωγή, που τα σπάει διαρκώς το πιστωτικό σύστημα. Γι αυτό το πιστωτικό σύστημα επιταχύνει την υλική ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων και τη δημιουργία της παγκόσμιας αγοράς, που, σαν υλικές βάσεις της νέας μορφής παραγωγής, η δημιουργία τους αποτελεί την ιστορική αποστολή του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής. Ταυτόχρονα, η Πίστη επιταχύνει τα βίαια ξεσπάσματα αυτής της αντίφασης, τις κρίσεις, και έτσι δυναμώνει τα στοιχεία της διάλυσης του παλιού τρόπου παραγωγής.» (Κεφάλαιο 3, σ. 556)

14 Κρίση και επανάσταση Οι υπόλοιπες αναφορές που υπάρχουν στον 1 ο τόμο του Κεφαλαίου σχετικά με τις κρίσεις (σ. 272, 563, 664 κ.ε., 692 κ.ε.) επικεντρώνουν στις αρνητικές επιπτώσεις που αυτές έχουν στις συνθήκες και τους όρους αναπαραγωγής της εργατικής δύναμης. Όπως αναπτύσσεται περαιτέρω στα συγκεκριμένα αποσπάσματα, κατά την περίοδο της κρίσης από τη μια μεριά υπάρχει όξυνση του σχετικού υπερπληθυσμού, υποαπασχόληση, ανεργία και πτώχευση των εργατών, καθώς πολλές επιχειρήσεις υπολειτουργούν ή αναγκάζονται να κλείσουν, και από την άλλη μεριά, στο βαθμό που συνεχίζεται η παραγωγή, οι καπιταλιστές επιδιώκουν την άντληση του μέγιστου δυνατού κέρδους μέσω της επέκτασης της εργάσιμης ημέρας πέραν των νόμιμων ορίων της, μέσω της διάλυσης της κανονικότητας της απασχόλησης που ρίχνει το μισθό κάτω από την αξία της εργατικής δύναμης, μέσω της μείωσης του μισθών κάτω από την αξία της εργατικής δύναμης στη βάση του σχετικού υπερπληθυσμού, δηλ. της μεγάλης προσφοράς εργασίας κλπ. «[Ο κεφαλαιοκράτης μπορεί] σύμφωνα με την ευκολία, την αυθαιρεσία και το συμφέρον του της στιγμής να εναλλάσσει την πιο τρομερή υπερβολική εργασία με τη σχετική ή ολοκληρωτική ανεργία... μπορεί να παρατείνει αφύσικα την εργάσιμη ημέρα, χωρίς καμία αντίστοιχη ισοστάθμιση για τον εργάτη» (Κεφάλαιο Α - σ. 563). Αυτές οι αναφορές, έχουν ως στόχο να αναδείξουν ότι οι αντιφάσεις του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής που οδηγούν στο ξέσπασμα κυκλικά επαναλαμβανόμενων κρίσεων θέτουν υπό διαρκή αίρεση τη δυνατότητα αναπαραγωγής της εργατικής τάξης, την ικανοποίηση των αναγκών της μέχρι και την ίδια τη βιολογική ύπαρξη των μισθωτών σκλάβων μέσα στον καπιταλισμό. Είναι σαφές, επομένως, ότι έχουν συγκεκριμένη πολιτική στόχευση. Αυτό δε σημαίνει φυσικά ότι ο Μαρξ πίστευε πως η εξαθλίωση, λόγω της κρίσης, οδηγεί άμεσα στην επανάσταση καθώς ήταν σαφής ότι οδηγεί σε ηθική κατάπτωση και πνευματική υποβάθμιση (Κεφάλαιο Α - σ. 669). Θεωρούσε, ωστόσο, ότι η συνειδητοποίηση από την πλευρά των εργατών ότι η διευρυνόμενη συσσώρευση του κεφαλαίου και η αύξηση της παραγωγικής τους δύναμης οδηγεί σε όλο και μεγαλύτερη επισφάλεια της αναπαραγωγής τους θα αποτελούσε το ερέθισμα και τη βάση της πολιτικής και συνδικαλιστικής τους οργάνωσής ως τάξης για τον εαυτό της. «Γι αυτό, μόλις οι εργάτες ανακαλύψουν το μυστικό του πως συμβαίνει ώστε, όσο περισσότερο εργάζονται, όσο περισσότερο ξένο πλούτο παράγουν και όσο περισσότερο αυξάνει η παραγωγική δύναμη της εργασίας τους, τόσο πιο επισφαλής να γίνεται γι αυτούς ακόμα και η λειτουργία τους σαν μέσο αξιοποίησης του κεφαλαίου μόλις ανακαλύψουν πως ο βαθμός εντατικότητας του συναγωνισμού μεταξύ τους εξαρτιέται ολότελα από την πίεση του σχετικού υπερπληθυσμού επομένως, μόλις επιχειρήσουν με τα εργατικά σωματεία κλπ. να οργανώσουν μια σχεδιασμένη συνεργασία εργαζομένων και ανέργων για να σπάσουν ή να εξασθενίσουν τις καταστρεπτικές για την τάξη τους συνέπειες αυτού του φυσικού νόμου της κεφαλαιοκρατικής παραγωγής βάζουν τις φωνές το κεφάλαιο και ο αυλοκόλακας οικονομολόγος του για καταπάτηση του «αιώνιου» και σα να λέμε «ιερού» νόμου της ζήτησης και της προσφοράς. Γιατί κάθε αλληλεγγύη ανάμεσα

15 στους εργαζόμενους και τους άνεργους διαταράζει το «καθαρό» παιχνίδι αυτού του νόμου. Ενώ από την άλλη, λ.χ. στις αποικίες μόλις δυσμενείς συνθήκες αρχίζουν να παρεμποδίζουν τη δημιουργία του βιομηχανικού εφεδρικού στρατού και μαζί του την απόλυτη εξάρτηση της εργατικής τάξης από την τάξη των κεφαλαιοκρατών, εξεγείρεται το κεφάλαιο μαζί με τον ξεφτισμένο Σάντσο Πάντσα του ενάντια στον «ιερό» νόμο της ζήτησης και της προσφοράς και προσπαθεί να τα βγάλει πέρα με μέσα βίας». (Κεφάλαιο Α - σ. 663, δική μας η έμφαση). Από το συγκεκριμένο απόσπασμα είναι σαφές πόσο μεγάλη σημασία αποδίδει ο Μαρξ στη συνείδηση και την οργάνωση της εργατικής τάξης καθώς επίσης και στο ζήτημα της βίας και της πολιτικής ισχύος σε σχέση με την απρόσκοπτη λειτουργία των «νόμων» της καπιταλιστικής παραγωγής, σε σχέση με την ίδια τη διαιώνιση της κυριαρχίας του κεφαλαίου. Ωστόσο, σε ένα άρθρο του 1853 έγραφε τα εξής: «Υπάρχει μια τάξη φιλάνθρωπων, ακόμα και σοσιαλιστών, που θεωρούν τις απεργίες ως επιζήμιες για τα συμφέροντα των ίδιων των εργατών, των οποίων ο στόχος είναι να βρεθεί ένας τρόπος εξασφάλισης ενός μόνιμου μέσου μισθού. Όμως, η ίδια η ύπαρξη του βιομηχανικού κύκλου με τις διάφορες φάσεις του αποκλείει κάθε τέτοιο ενδεχόμενο. Εγώ, από την άλλη μεριά, είμαι πεπεισμένος ότι η εναλλασσόμενη αύξηση και μείωση των μισθών και οι συνεχείς συγκρούσεις ανάμεσα στα αφεντικά και τους εργάτες που πηγάζουν από αυτή την εναλλαγή, αποτελούν αναντικατάστατα μέσα για τη διατήρηση του υψηλού φρονήματος της εργατικής τάξης για τη συνένωσή τους σε μια μεγάλη οργάνωση ενάντια στους σφετερισμούς της άρχουσας τάξης και για να αποφευχθεί η μετατροπή των εργατών σε απαθή, αστόχαστα, λιγότερο ή περισσότερο καλοταϊσμένα εργαλεία της παραγωγής. Σε μια κοινωνία θεμελιωμένη πάνω στον ταξικό ανταγωνισμό, αν θέλουμε να εμποδίσουμε τη Σκλαβιά τόσο στην πράξη όσο και κατ όνομα πρέπει να αποδεχτούμε τον πόλεμο. Προκειμένου να εκτιμήσουμε ορθά την αξία των απεργιών και των εργατικών οργανώσεων δεν πρέπει να τυφλωνόμαστε από την εμφανή ασημαντότητα των οικονομικών αποτελεσμάτων τους αλλά να βλέπουμε πάνω από όλα τα αποτελέσματά τους σε ηθικό και πολιτικό επίπεδο.» [δική μας η έμφαση] Απ ό,τι φαίνεται, λοιπόν, ο Μαρξ εκλαμβάνει την ταξική πάλη ως ανίσχυρη απέναντι στην αντικειμενικότητα των «φυσικών νόμων» της κεφαλαιοκρατικής παραγωγής, ως μη δυνάμενη να έχει σημαντικά οικονομικά αποτελέσματα. Όπως γραφεί στο κεφάλαιο για την πρωταρχική συσσώρευση: «Στην παραπέρα πορεία της κεφαλαιοκρατικής συσσώρευσης αναπτύσσεται μια εργατική τάξη, που από αγωγή, παράδοση και συνήθεια αναγνωρίζει σαν αυτονόητους φυσικούς νόμους τις απαιτήσεις του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής. Η οργάνωση της διαμορφωμένης κεφαλαιοκρατικής διαδικασίας παραγωγής σπάει κάθε αντίσταση, η διαρκής δημιουργία του σχετικού υπερπληθυσμού κρατάει σε μια τροχιά, που ανταποκρίνεται στις ανάγκες αξιοποίησης του κεφαλαίου, το νόμο της προσφοράς και της ζήτησης εργασίας, επομένως και το μισθό εργασίας, ο βουβός εξαναγκασμός των οικονομικών σχέσεων επισφραγίζει την κυριαρχία του κεφαλαιοκράτη πάνω στο εργάτη... Για τη

16 συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων ο εργάτης μπορεί να αφεθεί στην επενέργεια των «φυσικών νόμων της παραγωγής», δηλ. στην εξάρτησή του από το κεφάλαιο, εξάρτηση που ξεπηδάει από τους ίδιους τους όρους της παραγωγής που την εγγυούνται και τη διαιωνίζουν... Είναι αλήθεια πως εξακολουθεί να χρησιμοποιείται εξωοικονομική, άμεση βία, μόνο όμως σαν εξαίρεση» (Κεφάλαιο Α, σ.762) Ωστόσο, όπως φάνηκε από το πρώτο απόσπασμα που διαβάσαμε αλλά και από την ανάλυση της συνολικής διαδικασίας κυκλοφορίας στις προηγούμενες ενότητες, η διαδικασία της αναπαραγωγής του κεφαλαίου εξαρτάται από την ταξική πάλη, ακόμα-ακόμα και από την άμεση άσκηση βίας. Η αναπαραγωγή της εργατικής τάξης ως ατομικοποιημένης εργατικής δύναμης που είναι απόλυτα εξαρτημένη από το κεφάλαιο δεν μπορεί να «ανατεθεί ξέγνοιαστα στο ένστικτο αυτοσυντήρησης και διαιώνισης του εργάτη» (Κεφάλαιο Α - σ. 593). Γι αυτόν τον λόγο είναι λάθος να παρουσιάζεται ότι από τη μια μεριά υπάρχουν οι αντικειμενικοί «φυσικοί νόμοι» της κεφαλαιοκρατικής παραγωγής που εκφράζονται μέσα από την εναλλαγή των περιόδων του «βιομηχανικού κύκλου» και από την άλλη μεριά οι «διαταραχές» της ταξικής πάλης που παράγονται απλώς από αυτούς. Αν το κεφάλαιο είναι ταξική πάλη, τότε δεν μπορεί να παρουσιάζεται η κίνησή του και η κρίση του ως αποτελέσματα των «αντικειμενικών νόμων» που το διέπουν. Αντιθέτως, θα πρέπει να αναδειχθεί η διαλεκτική αντικειμένου-υποκειμένου, ο αγώνας ανάμεσα στο κεφάλαιο και το προλεταριάτο, η διαρκής ανυποταξία του τελευταίου ως το βαθύτερο περιεχόμενο τόσο της καπιταλιστικής κρίσης όσο και της καπιταλιστικής ιστορίας εν γένει. «Η ιστορία όλων των ως τα τώρα κοινωνιών είναι ιστορία ταξικών αγώνων» Είναι ενδεχομένως κατανοητό ότι ο Μαρξ βλέποντας τις συνθήκες της εποχής του, θεωρούσε ως αναπόφευκτη την ισχύ του γενικού νόμου της κεφαλαιοκρατικής συσσώρευσης και, συνακόλουθα, ως παραγόμενη από αυτόν, και την επανάσταση. Όπως όμως φάνηκε στα 150 χρόνια που ακολούθησαν, μπορούμε σήμερα να πούμε ότι αυτή η εκτίμηση του ήταν λανθασμένη, τόσο ως προς την οικονομική όσο και ως προς την πολιτική της διάσταση.

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ;

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Καθώς έχουν περάσει, από το 2008 οπότε και ξέσπασε η μεγαλύτερη καπιταλιστική κρίση μετά την κρίση του 1929, οι πάντες σχεδόν συμπεριφέρονται σαν να έχει ξεπεραστεί η κρίση

Διαβάστε περισσότερα

Η παραγωγή και αναπαραγωγή του κεφαλαίου: η αντίφαση που ορίζει λογικά και ιστορικά το κεφάλαιο

Η παραγωγή και αναπαραγωγή του κεφαλαίου: η αντίφαση που ορίζει λογικά και ιστορικά το κεφάλαιο Η παραγωγή και αναπαραγωγή του κεφαλαίου: η αντίφαση που ορίζει λογικά και ιστορικά το κεφάλαιο Στο κείμενο «η ιστορική παραγωγή της επανάστασης της τρέχουσας περιόδου» του προηγούμενου τεύχους, εξετάσαμε

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί και πώς δε ζει πια ανάμεσά μας το εργατικό κίνημα

Γιατί και πώς δε ζει πια ανάμεσά μας το εργατικό κίνημα Γιατί και πώς δε ζει πια ανάμεσά μας το εργατικό κίνημα Το εργατικό κίνημα είναι η πρακτική των εργαζομένων να οργανώνονται μαζικά για την διεκδίκηση των όρων δουλειάς και ζωής κατ επέκταση στη βάση της

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες Μυρτώ - Σμαρώ Γιαλαμά Α.Μ.: 1207 Μ 075 Διεθνής Πολιτική Οικονομία Μάθημα: Γεωπολιτική των Κεφαλαιαγορών Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες 1. Τι είναι η παγκόσμια αγορά συναλλάγματος;

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία

Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία Εργασιακή Θεωρία της Αξίας του Μαρξ Σημειώσεις του Λευτέρη Τσουλφίδη Καθηγητή Τμήματος Οικονομικών Επιστημών Ο Νόμος της Αξίας του Μαρξ Ο καπιταλισμός ορίζεται ως το σύστημα

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Επιχειρηματίας είναι ο άνθρωπος που κινητοποιεί τους απαραίτητους πόρους και τους εκμεταλλεύεται παραγωγικά για την υλοποίηση μιας επιχειρηματικής ευκαιρίας με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

1.1. ΟΜΑΔΑ Α. Στις παρακάτω ερωτήσεις να σημειώσετε το χαρακτηρισμό Σ (σωστό) ή Λ (λάθος).

1.1. ΟΜΑΔΑ Α. Στις παρακάτω ερωτήσεις να σημειώσετε το χαρακτηρισμό Σ (σωστό) ή Λ (λάθος). ΑΘ. ΧΑΡΙΤΩΝΙΔΗΣ : ΑΟΘ για ΕΠΑΛ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1Ο : ΒΑΣΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1.1. ΟΜΑΔΑ Α 1.1.1. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ ΛΑΘΟΥΣ Στις παρακάτω ερωτήσεις να σημειώσετε το χαρακτηρισμό Σ (σωστό) ή Λ (λάθος).

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Μάθημα 2 1 Εισαγωγή Χαρακτηριστικά στοιχεία της επιχείρησης ως οργανισμού Συστατικά μέρη και το περιβάλλον της επιχείρησης Διάφορες μορφές επιχειρήσεων που λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΦΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΣ Οι κυριότερες μορφές χρήματος σήμερα είναι: Τα χαρτονομίσματα Τα κέρματα Οι επιταγές

ΜΟΡΦΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΣ Οι κυριότερες μορφές χρήματος σήμερα είναι: Τα χαρτονομίσματα Τα κέρματα Οι επιταγές ΚΕΦ. 5 ΧΡΗΜΑ Τα πολύ παλιά χρόνια η ανταλλαγή των αγαθών γινόταν απευθείας χωρίς τη μεσολάβηση του χρήματος. Γινόταν δηλαδή Αντιπραγματισμός ή φυσική ανταλλαγή (έδινε προϊόντα και έπαιρνε προϊόντα, έκανε

Διαβάστε περισσότερα

(Πολιτική. Οικονομία ΙΙ) Τμήμα ΜΙΘΕ. Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος. Αρχές Οικονομικής ΙΙ. 14/6/2011Εαρινό Εξάμηνο 2010-2011. (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1

(Πολιτική. Οικονομία ΙΙ) Τμήμα ΜΙΘΕ. Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος. Αρχές Οικονομικής ΙΙ. 14/6/2011Εαρινό Εξάμηνο 2010-2011. (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1 Αρχές Οικονομικής ΙΙ (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος Τμήμα ΜΙΘΕ Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος 2010-2011 Αρχές Οικονομικής ΙΙ (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1 Θεματικές Ενότητες Επισκόπηση της Μακροοικονομικής-Τα

Διαβάστε περισσότερα

Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1 Ομάδα Α Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Η συνολική παραγωγή µιας χώρας µελετάται από τη µικροοικονοµία.

Διαβάστε περισσότερα

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές.

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. 1 2 Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. Στόχος: Να αποδείξουν οι φοιτητές από μόνοι τους πόσες πολλές έννοιες βρίσκονται στην τομή των δύο

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2. Σχέδιο Μάρκετινγκ. Κεφάλαιο 4. Τιμολόγηση. Δρ. Andrea Grimm Δρ. Astin Malschinger

Ενότητα 2. Σχέδιο Μάρκετινγκ. Κεφάλαιο 4. Τιμολόγηση. Δρ. Andrea Grimm Δρ. Astin Malschinger Ενότητα 2 Σχέδιο Μάρκετινγκ Κεφάλαιο 4 Τιμολόγηση Δρ. Andrea Grimm Δρ. Astin Malschinger ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 2 ΕΝΟΤΗΤΑ 2 ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Κεφάλαιο 4: Τιμολόγηση Συγγραφείς: Δρ.Andrea Grimm, Δρ.Astin Malschinger

Διαβάστε περισσότερα

Διαπραγματεύσεις, συλλογικές συμβάσεις εργασίας και κοινωνικός διάλογος σε καιρούς κρίσης. Συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση

Διαπραγματεύσεις, συλλογικές συμβάσεις εργασίας και κοινωνικός διάλογος σε καιρούς κρίσης. Συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση Διαπραγματεύσεις, συλλογικές συμβάσεις εργασίας και κοινωνικός διάλογος σε καιρούς κρίσης 1 Συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση Μερικά απλά λόγια για την κρίση Η κρίση ξεκίνησε στις ΗΠΑ το 2008

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΣΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ. ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ» (σελ. 196-206)

«ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΣΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ. ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ» (σελ. 196-206) ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ & ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΑΝ. ΜΑΣΤΡΟΓΙΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία. Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία. Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Βραβεία Made in Greece Για προϊόντα και επιχειρήσεις που παράγουν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ

ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ Oι συναλλαγές μιας χώρας με τον υπόλοιπο κόσμο, συμπεριλαμβανομένων τόσο των εμπορικών όσο και των χρηματοοικονομικών ροών, καταγράφονται στο ισοζύγιο διεθνών πληρωμών. Oι συναλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΛΙΤΟΤΗΤΑΣ Μελέτη του ΔΝΤ για 17 χώρες του ΟΑΣΑ επισημαίνει ότι για κάθε ποσοστιαία μονάδα αύξησης του πρωτογενούς πλεονάσματος, το ΑΕΠ μειώνεται κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες και

Διαβάστε περισσότερα

Οι απαιτήσεις του κεφαλαίου οδηγούν σε μακροχρόνια κρίση

Οι απαιτήσεις του κεφαλαίου οδηγούν σε μακροχρόνια κρίση Οι απαιτήσεις του κεφαλαίου οδηγούν σε μακροχρόνια κρίση του Ηλία Ιωακείμογλου Τα χρηματοοικονομικά προϊόντα, όπως και το χρήμα, αποτελούν δικαίωμα επί της μελλοντικής παραγωγής, δικαίωμα επί του μελλοντικού

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΩΛΗΣΕΩΝ

Μάθημα: ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΩΛΗΣΕΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΙΙ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΩΛΗΣΕΩΝ Παρασκευή

Διαβάστε περισσότερα

[ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΜΑΡΙΝΟΣ - ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ] ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΑΔΑ Α

[ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΜΑΡΙΝΟΣ - ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ] ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΑΔΑ Α ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΑΔΑ Α Στις παρακάτω προτάσεις, από Α.1. μέχρι και Α.5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της καθεμιάς και δίπλα του την

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 33 ΤΟΜΟΣ Α «ΜΚΤ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

ΔΕΟ 33 ΤΟΜΟΣ Α «ΜΚΤ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΔΕΟ 33 ΤΟΜΟΣ Α «ΜΚΤ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2013-2014 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΤΟΥΣ. ΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Ορισμοί Υπηρεσιών. Κάθε δραστηριότητα ή ωφέλεια που κάποιος μπορεί να δώσει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εάν το ποσοστό υποχρεωτικών καταθέσεων είναι 25% και υπάρξει μια αρχική κατάθεση όψεως 2.000 σε μια εμπορική Τράπεζα, τότε η μέγιστη ρευστότητα που μπορεί να δημιουργηθεί από αυτή την κατάθεση είναι: Α.

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΕΙΑ: ΝΙΚΟΑΟ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΟΓΟ ΠΡΟΟΜΟΙΩΗ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΤΩΝ 1 Κεφάλαιο 1 ο Επιχειρήσεις και Οργανισμοί Ομάδα Α Ερωτήσεις ωστού άθους Α1) Η έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας 3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας Η νεοκλασική θεωρία της προσφοράς εργασίας που αναπτύξαμε προηγουμένως υποστηρίζει ότι οι επιλογές

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Λειτουργιών. τετράδιο 1

Διοίκηση Λειτουργιών. τετράδιο 1 Λορέντζος Χαζάπης Γιάννης Ζάραγκας Διοίκηση Λειτουργιών τα τετράδια μιας Οδύσσειας τετράδιο 1 Εισαγωγή στη διοίκηση των λειτουργιών Αθήνα 2012 τετράδιο 1 Εισαγωγή στη διοίκηση των λειτουργιών ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΝΩ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΝΩ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΝΩ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Μανώλης Σπαθής m.spathis@hotmail.com 1.1 Εισαγωγή στη μαρξιστική προβληματική για τις κρίσεις του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής Ο Μαρξ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ. Διοίκηση Επιχειρήσεων. Β Εξάμηνο -Παραδόσεις

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ. Διοίκηση Επιχειρήσεων. Β Εξάμηνο -Παραδόσεις ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ Διοίκηση Επιχειρήσεων Β Εξάμηνο -Παραδόσεις 1 Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι να κατανοηθεί από τους σπουδαστές η σημασία της Διοικητικής Επιστήμης στην λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Π.Μ.Σ. ΔΕΣ ερωτήματα στο μάθημα ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ από το βιβλίο των PAUL R. KRUGMAN & «ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Θεωρία και Πολιτική» MAURICE

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις-Απαντήσεις για το Ευρώ

Ερωτήσεις-Απαντήσεις για το Ευρώ Ερωτήσεις-Απαντήσεις για το Ευρώ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ 1. Πότε θα γίνει η εισαγωγή του ευρώ; Το ευρώ αναμένεται να εισαχθεί και να αποτελέσει επίσημο νόμισμα της χώρας την 1 η Ιανουαρίου 2008. 2. Πότε θα καταργηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Νέες μορφές απασχόλησης. Συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση

Νέες μορφές απασχόλησης. Συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση Νέες μορφές απασχόλησης 1 Συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση Ποιες είναι οι νέες μορφές απασχόλησης; Σύμβαση ορισμένου χρόνου Μερική απασχόληση Προσωρινή απασχόληση Σύμβαση έργου Υπεργολαβία Εκ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ. Εργασία Οικολογίας Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών ΔΠΘ Φοιτητές: Ζίγκιρης Κωνσταντίνος ΑΜΦ:7428 Ζιάκας Γεώργιος ΑΜΦ:7456

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ. Εργασία Οικολογίας Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών ΔΠΘ Φοιτητές: Ζίγκιρης Κωνσταντίνος ΑΜΦ:7428 Ζιάκας Γεώργιος ΑΜΦ:7456 ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ Εργασία Οικολογίας Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών ΔΠΘ Φοιτητές: Ζίγκιρης Κωνσταντίνος ΑΜΦ:7428 Ζιάκας Γεώργιος ΑΜΦ:7456 Γενικά Το νερό μπορεί να θεωρηθεί ως φυσικός πόρος, ως οικονομικό

Διαβάστε περισσότερα

κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία».

κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία». } Σχολή της Φρανκφούρτης: η έννοια της «µαζικής κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία». } η«µαζική κουλτούρα» δεν είναι η κουλτούρα που προέρχεται από τις µάζες, αλλά αυτή που προορίζεται για αυτές

Διαβάστε περισσότερα

3. Τα αυτοκίνητα ιδιωτικής χρήσης, τα βιβλία, τα ψυγεία και οι τηλεοράσεις ανήκουν στα:

3. Τα αυτοκίνητα ιδιωτικής χρήσης, τα βιβλία, τα ψυγεία και οι τηλεοράσεις ανήκουν στα: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 1. Η χρησιµότητα της Πολιτικής Οικονοµίας είναι κυρίως: α) Η δυνατότητα που µας παρέχει να επεµβαίνουµε στο οικονοµικό σύστηµα για να βελτιώνουµε τους όρους ζωής του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ο : Βασικές Οικονομικές Έννοιες ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Πολιτική Οικονομία (Οικονομική Επιστήμη) είναι η επιστήμη που μελετά τα οικονομικά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Στο παρόν είναι συγκεντρωµένες όλες σχεδόν οι ερωτήσεις κλειστού τύπου που

Διαβάστε περισσότερα

*** ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ *** 2. Το κόστος ευκαιρίας ενός αγαθού Χ σε όρους (μονάδες) ενός άλλου αγαθού Ψ, είναι

*** ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ *** 2. Το κόστος ευκαιρίας ενός αγαθού Χ σε όρους (μονάδες) ενός άλλου αγαθού Ψ, είναι ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1 ου ΚΕΦΑΛΑΙΟ *** ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ *** 1. Το κόστος ευκαιρίας ενός αγαθού Χ σε όρους (μονάδες) ενός άλλου αγαθού Ψ, μας δείχνει ποια ποσότητα

Διαβάστε περισσότερα

Κόστος- Έξοδα - Δαπάνες

Κόστος- Έξοδα - Δαπάνες Κόστος- Έξοδα - Δαπάνες του συνεργάτη μας λογιστή Α Τάξεως Γεωργίου Τσιμπίκου Κόστος. ΚΟΣΤΟΣ είναι ένα αριθμητικό μέγεθος που αντιπροσωπεύει τα ποσά που επενδύθηκαν για την απόκτηση υλικών ή άϋλων αγαθών

Διαβάστε περισσότερα

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο «Φιλολογικό» Φροντιστήριο 2 ο Διαγώνισμα στη Νεοελληνική Γλώσσα Α Λυκείου Επιμέλεια: Μάνθου Άρτεμις [Ο διαδικτυακός διάλογος] Δεν μπορεί, ασφαλώς, να αμφισβητηθεί ότι ο διάλογος αποτελεί απαραίτητο στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Επεξηγήσεις - Αναλύσεις - Ειδικά ζητήματα- Παραδείγματα

Επεξηγήσεις - Αναλύσεις - Ειδικά ζητήματα- Παραδείγματα νόμου αυτού, ότι υπεισέρχεται ως διάδοχος στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του προσώπου που μεταβιβάζει. Η διάταξη αυτή δεν έχει εφαρμογή, αν το πρόσωπο που μεταβιβάζει ή το πρόσωπο που αποκτά τα αγαθά

Διαβάστε περισσότερα

παραγωγής 3 Συντελεστές της

παραγωγής 3 Συντελεστές της ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ Α Το µάθηµα των Οικονοµικών στοχεύει να προσφέρει στους µαθητές της Α' Λυκείου γενικές, απλές και προκαταρκτικές γνώσεις στον ευρύτερο τοµέα των οικονοµικών της καθηµερινής µας ζωής. Επιπλέον,

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ, ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Διαβάστε περισσότερα

Όροι Χρεωστικού Υπολοίπου σε Χρήματα DEGIRO

Όροι Χρεωστικού Υπολοίπου σε Χρήματα DEGIRO Όροι Χρεωστικού Υπολοίπου σε Χρήματα EIRO Περιεχόμενα Άρθρο 1. Ορισμοί... 3 Άρθρο 2. Συμβατική Σχέση... 3 Άρθρο 3. Καταχώρηση Πιστώσεων... 4 Άρθρο 4. Χρεωστικό Υπόλοιπο σε Χρήματα... 4 Άρθρο 5. Απλή Εκτέλεση...

Διαβάστε περισσότερα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα ΣΥΝΟΨΗ 21 ΣΥΝΟΨΗ Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα 1. Η αναταραχή στην Ευρωζώνη οφείλεται στην παγκόσμια κρίση χρηματιστικοποίησης η

Διαβάστε περισσότερα

Η επιχείρηση που έχει στην κατοχή της ένα γραμμάτιο προς είσπραξη μπορεί να το εκμεταλλευτεί ποικιλοτρόπως:

Η επιχείρηση που έχει στην κατοχή της ένα γραμμάτιο προς είσπραξη μπορεί να το εκμεταλλευτεί ποικιλοτρόπως: Η Λογιστική των γραμματίων Α- Γραμμάτια εισπρακτέα Κάθε επιχείρηση φέρει στο χαρτοφυλάκιο της γραμμάτια ή συναλλάσσεται με αυτά. Ειδικότερα για τα «γραμμάτια εισπρακτέα» κάθε επιχείρηση τηρεί ένα λογαριασμό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 2008

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 2008 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α Α Για τις προτάσεις από Α.1 µέχρι και Α.5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της καθεµιάς και δίπλα σε κάθε αριθµό τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Η κατάσταση έλλειψης εργασίας, κατά την οποία υπάρχει δυσαρμονία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, προσφέρονται λίγες θέσεις εργασίας, ενώ υπάρχουν πάρα πολλοί ενδ9ιαφερόμενοι. Είναι έννοια

Διαβάστε περισσότερα

www.arnos.gr κλικ στη γνώση Τιμολόγηση

www.arnos.gr κλικ στη γνώση Τιμολόγηση ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Τιμολόγηση Παράγοντες επηρεασμού της τιμής Στόχος της τιμολογιακής πολιτικής πρέπει να είναι ο καθορισμός μιας ιδανικής τιμής η οποία θα ικανοποιεί τόσο τους πωλητές όσο και τους αγοραστές.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Τµήµα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών (ΔΕΣ) Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Ειδίκευσης στις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές Εργασία στο µάθηµα «Γεωπολιτική των

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΙΟΙΚΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ιδάσκοντες: ΜΑΘΗΜΑ: Οικονοµικές, Εµπορικές και Παραγωγικές

Διαβάστε περισσότερα

εθνικιστικών και εξτρεμιστικών ομάδων οι οποίες αποβλέπουν στην ενίσχυση της παρουσίας τους στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ενόψει δε και των εκλογών την

εθνικιστικών και εξτρεμιστικών ομάδων οι οποίες αποβλέπουν στην ενίσχυση της παρουσίας τους στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ενόψει δε και των εκλογών την Ομιλία Πάνου Καρβούνη Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα στο Συνέδριο του Ελληνικού Κέντρου Ευρωπαϊκών Μελετών και Ερευνών (ΕΚΕΜΕ) και της Trans European Policy Studies

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015 ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Στο παρόν είναι συγκεντρωµένες όλες σχεδόν οι ερωτήσεις κλειστού τύπου που

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές εµπόριο-1 P 1 P 2

Διεθνές εµπόριο-1 P 1 P 2 Διεθνές εµπόριο-1 Το διεθνές εµπόριο συµβάλλει στην καλύτερη αξιοποίηση των παραγωγικών πόρων της ανθρωπότητας γιατί ελαχιστοποιεί το κόστος παραγωγής της συνολικής προσφοράς αγαθών και υπηρεσιών που διακινείται

Διαβάστε περισσότερα

Πραγματοποιείται με την κατάταξη των στοιχείων κατά κατηγορίες για μια σειρά ετών. Η σύγκριση των στοιχείων με παρελθόντα στοιχεία αυξάνει την

Πραγματοποιείται με την κατάταξη των στοιχείων κατά κατηγορίες για μια σειρά ετών. Η σύγκριση των στοιχείων με παρελθόντα στοιχεία αυξάνει την Πραγματοποιείται με την κατάταξη των στοιχείων κατά κατηγορίες για μια σειρά ετών. Η σύγκριση των στοιχείων με παρελθόντα στοιχεία αυξάνει την χρησιμότητα και εμφανίζει την φύση και τις τάσεις των τρεχουσών

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Γενικού Γραμματεία Καταναλωτή Γιάννη Οικονόμου

Ομιλία του Γενικού Γραμματεία Καταναλωτή Γιάννη Οικονόμου Ομιλία του Γενικού Γραμματεία Γιάννη Οικονόμου σε συνέδριο της ΕΕΤΤ για το ευρυζωνικό δίκτυο Κυρίες και Κύριοι, Αγαπητοί φίλοι Με μεγάλη χαρά αποδέχτηκα την πρόσκληση της ΕΕΤΤ, για να συμμετάσχω στο συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΜΕΓΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ» Β ΚΥΜΑ

«ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΜΕΓΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ» Β ΚΥΜΑ «ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΜΕΓΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ» Β ΚΥΜΑ Διεξαγωγή: CMR Cypronetwork και CIIM Υπό την αιγίδα του Υπουργείου Οικονομικών Ταυτότητα έρευνας Μέγεθος δείγματος: Ημερομηνία διεξαγωγής: Κάλυψη:

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι η οικονομική μονάδα? Διακρίσεις οικονομικών μονάδων

Τι είναι η οικονομική μονάδα? Διακρίσεις οικονομικών μονάδων Τι είναι η οικονομική μονάδα? Οικονομική μονάδα αποτελεί κάθε οργανωμένη προσπάθεια για συγκρότηση περιουσίας για την παραγωγή και διάθεση οικονομικών αγαθών και υπηρεσιών με βάση τις βασικές αποδεκτές

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13

Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13 Περιεχόμενα Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Οι διεθνείς συναλλαγές και τα συγκριτικά πλεονεκτήματα... 17 Ι. Η αρχή των συγκριτικών πλεονεκτημάτων... 17 Α. Κόστος εργασίας και εξειδικεύσεις...

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld Paul Krugman Maurice Obsfeld Διεθνής Οικονομική Κεφάλαιο 21 Η Διεθνής Αγορά Κεφαλαίου και τα κέρδη από το Εμπόριο Διεθνής Τραπεζική Λειτουργία και Διεθνής Κεφαλαιαγορά Φιλίππου Ευαγγελία Α.Μ. 1207 Μ069

Διαβάστε περισσότερα

Ρ. Χάουσμαν: Η λύση βρίσκεται στις εξαγωγές Κέρδος online 10/6/2011 15:26 http://www.kerdos.gr/default.aspx?id=1511781&nt=103 Περισσότερα προβλήματα θα δημιουργούσε παρά θα επέλυε τυχόν έξοδος της Ελλάδας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΤΩΝ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΤΙΜΕΣ

Η ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΤΩΝ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΤΙΜΕΣ Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Π Ε Μ Π Τ Ο Η ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΤΩΝ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΤΙΜΕΣ Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ό Μ Ε Ν Α 5.1 Η Ανταλλαγή και η Ανταλλακτική Αξία 68 5.2 Είδη Ανταλλαγών 69 5.3 Χρήμα και Τιμές 70 5.4 Η Διαμόρφωση της

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

Εύη Παπαδοπούλου Αλίκη Προβελεγγίου

Εύη Παπαδοπούλου Αλίκη Προβελεγγίου Εύη Παπαδοπούλου Αλίκη Προβελεγγίου «Στην αρχαία Ελλάδα του 5ου αιώνα π.χ. το επάγγελμα του τραπεζίτη δεν έχαιρε ιδιαίτερης εκτίμησης και συχνά ταυτιζόταν με αυτό του τοκογλύφου. Οι τράπεζες σχετίζονταν

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Ιστορική κρίση της αγοράς εργασίας ύψος της ανεργίας χωρίς ιστορικό προηγούμενο (22.6%) πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 2.

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 2. Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΕΙΑ: ΝΙΚΟΑΟ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΟΓΟ ΠΡΟΟΜΟΙΩΗ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΤΩΝ 2 Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων Ομάδα Α Ερωτήσεις ωστού

Διαβάστε περισσότερα

Τα τελευταία χρόνια, έχουμε βιώσει ένα κλίμα αβεβαιότητας που όπως ξέρετε, είναι ό,τι χειρότερο για τις επιχειρήσεις. Το μόνο σταθερό δεδομένο που

Τα τελευταία χρόνια, έχουμε βιώσει ένα κλίμα αβεβαιότητας που όπως ξέρετε, είναι ό,τι χειρότερο για τις επιχειρήσεις. Το μόνο σταθερό δεδομένο που 1 Τα τελευταία χρόνια, έχουμε βιώσει ένα κλίμα αβεβαιότητας που όπως ξέρετε, είναι ό,τι χειρότερο για τις επιχειρήσεις. Το μόνο σταθερό δεδομένο που έχουμε, είναι ότι ζούμε σε μία εποχή μεγάλων αλλαγών.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟ Η ΣΠΑΣΜΕΝΗ ΤΖΑΜΑΡΙΑ

ΠΡΩΤΟ Η ΣΠΑΣΜΕΝΗ ΤΖΑΜΑΡΙΑ ΠΡΩΤΟ Η ΣΠΑΣΜΕΝΗ ΤΖΑΜΑΡΙΑ Μήπως ήσασταν παρόντες τότε που ο Ιάκωβος Καλόπουλος, νοικοκύρης καλός, άστραψε και βρόντηξε με τον ακαμάτη τον γιο του που στα καλά καθούμενα του σπασε μια τζαμαρία; Αν ήσασταν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΔΟΣΗ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΟΜΟΛΟΓΩΝ ΜΕ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΦΟΡΩΝ ΜΙΑ ΕΘΝΙΚΗ ΛΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΧΡΕΟΥΣ

ΕΚΔΟΣΗ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΟΜΟΛΟΓΩΝ ΜΕ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΦΟΡΩΝ ΜΙΑ ΕΘΝΙΚΗ ΛΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΧΡΕΟΥΣ 2012 / 4 ΕΚΔΟΣΗ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΟΜΟΛΟΓΩΝ ΜΕ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΦΟΡΩΝ ΜΙΑ ΕΘΝΙΚΗ ΛΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΧΡΕΟΥΣ του Philip Pilkington και Warren Mosler Εισαγωγή Ο σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να προσφέρει µια

Διαβάστε περισσότερα

Προετοιμασία κάρτες ξεκινήματος μένουν κλειστές. Κανόνες παιξίματος.

Προετοιμασία κάρτες ξεκινήματος μένουν κλειστές. Κανόνες παιξίματος. Κάπου στο Λονδίνο κρύβεται ο αυτόνομος Χ. Η Σέκλαντ Γιάρντ έχει στη διαθεσή της δύο, τρεις ως πέντε σεκίτες για να τον εντοπίσουν. Κινούνται με ταξί, μετρό ή λεωφορείο κι έχουν στη διάθεση τους ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

Η οικολογική κρίση και τα µηνύµατά της

Η οικολογική κρίση και τα µηνύµατά της ΕΚΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η οικολογική κρίση και τα µηνύµατά της Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. Η παραγωγή περισσότερων ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Ως κλάδος τηλεπικοινωνιών ορίζεται η παραγωγή τηλεπικοινωνιακού υλικού και η χρήση των παραγόμενων τηλεπικοινωνιακών προϊόντων και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ

ΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ Η ΤΡΑΠΕΖΑ Επιχείρηση που ασχολείται με χρηματοπιστωτικές συναλλαγές Σκοπός είναι η μεγιστοποίηση του κέρδους Μέσω της διαφοράς ανάμεσα σε επιτόκιο δανεισμού

Διαβάστε περισσότερα

Η Μεγάλη Μεγάλη Ύφεση Ύφεση

Η Μεγάλη Μεγάλη Ύφεση Ύφεση Η Μεγάλη Ύφεση παρακίνησε πολλούς οικονοµολόγους να να αναρωτηθούν σχετικά µε µε την την εγκυρότητα της της Κλασικής Οικονοµικής Θεωρίας. Τότε Τότε δηµιουργήθηκε η πεποίθηση ότι ότι ένα ένα καινούριο υπόδειγµα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΙΟΝ. 1. Τι πρέπει να κατανοήσει o μαθητής

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΙΟΝ. 1. Τι πρέπει να κατανοήσει o μαθητής ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΙΟΝ 1. Τι πρέπει να κατανοήσει o μαθητής Είναι το πρώτο κεφάλαιο που εξετάζει τα οικονομικά φαινόμενα από μια διαφορετική οπτική, τη μακροοικονομική, και προσεγγίζει

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωμένα Συστήματα Επικοινωνίας

Ολοκληρωμένα Συστήματα Επικοινωνίας Προβολή 1. Ολοκληρωμένα Συστήματα Επικοινωνίας 2. Σκοπός της Επικοινωνίας 3. Παράγοντες που επηρεάζουν το μίγμα προβολής 4. Το πρόγραμμα προβολής 5. Διαφήμιση 6. Προσωπική Πώληση 7. Προώθηση των Πωλήσεων

Διαβάστε περισσότερα

43η ιδακτική Ενότητα ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ. Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις

43η ιδακτική Ενότητα ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ. Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις 43η ιδακτική Ενότητα ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις 1. Συνδικαλιστικές οργανώσεις ή επαγγελµατικά σωµατεία είναι οι ελεύθερες ενώσεις εργαζοµένων που έχουν σκοπό τη διαφύλαξη και προώθηση

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Τι ήταν ο Πόππερ Φιλελεύθερος; Σοσιαλδημοκράτης; Συντηρητικός; Ήταν ο Πόππερ φιλελεύθερος;

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Πουλάω 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η καταναλωτική συμπεριφορά των πελατών

Διαβάστε περισσότερα

Παραδείγματα εγγραφής στο Ημερολόγιο και το Γενικό Καθολικό με τα ακόλουθα λογιστικά γεγονότα:

Παραδείγματα εγγραφής στο Ημερολόγιο και το Γενικό Καθολικό με τα ακόλουθα λογιστικά γεγονότα: Παραδείγματα εγγραφής στο Ημερολόγιο και το Γενικό Καθολικό με τα ακόλουθα λογιστικά γεγονότα: 1. Στις 2/12/2010 αγοράστηκαν εμπορεύματα (εκτυπωτές Η/Υ) αξίας 8000 αντί 6000 με μετρητά 1500, με απλή πίστωση

Διαβάστε περισσότερα

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου.

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου. Εισαγωγή Το Παγκύπριο Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων δημιουργήθηκε το 1960. Πρωταρχικός του στόχος είναι η προσφορά και η στήριξη του παιδιού στην Κυπριακή κοινωνία. Το Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων, μέσα από τις εβδομαδιαίες

Διαβάστε περισσότερα

PRAXIS FROM LAW TO PRACTICE ΕΚΘΕΣΗ

PRAXIS FROM LAW TO PRACTICE ΕΚΘΕΣΗ ΟΒΕΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΤΟΥΠΑΛΛΗΛΙΚΩΝ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ FEDERATION OF INDUSTRIAL WORKERS UNIONS ΚΑΝΙΓΓΟΣ 31 31 KANIGOS STR 106 82 ΑΘΗΝΑ 106 82 ATHENS ΤΗΛ: 2103304120-1 TEL: 2103304120-1 FAX: 2103825322

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή. 1.1. Ερευνητικό πλαίσιο

1. Εισαγωγή. 1.1. Ερευνητικό πλαίσιο 1. Εισαγωγή 1.1. Ερευνητικό πλαίσιο Η ανάδειξη των προβλημάτων στέγασης, όπως είναι οι εξώσεις, οι πλειστηριασμοί, ο ελλιπής σχεδιασμός εναλλακτικών πολιτικών στέγασης αλλά και η υποδοχή των μεταναστευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Μια σύντομη κριτική της αυτοοργάνωσης στην Ελλάδα *

Μια σύντομη κριτική της αυτοοργάνωσης στην Ελλάδα * Μια σύντομη κριτική της αυτοοργάνωσης στην Ελλάδα * Καθώς σήμερα στην Ελλάδα το κράτος αποσύρεται από την αναπαραγωγή της εργασιακής δύναμης με τη μορφή της πρόνοιας, αντικαθιστώντας την με τα «προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι (1886-1964) Καρλ Πολάνυι Ούγγρος διανοητής νομάδας εβραϊκής καταγωγής με έντονη πνευματική και πολιτική δράση, θεμελιωτής του κλάδου της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Διδάσκων: Γ. Χαραλαμπίδης,

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Monetary System... for dummies

Monetary System... for dummies Monetary System... for dummies Basics of a monetary system Diomides Skalistis Ποιο είναι το πρόβλημα σήμερα Τι είδους κρίση έχουμε Εθνική; Οικονομική; Πολιτιστική; Ανθρωπιστική; Περιβαλλοντολογική; Κρίση

Διαβάστε περισσότερα

Η λειτουργία της σύγχρονης επιχείρησης έχει τρεις πυλώνες αναφοράς: την εταιρική

Η λειτουργία της σύγχρονης επιχείρησης έχει τρεις πυλώνες αναφοράς: την εταιρική Κυρίες και κύριοι, καλησπέρα Η λειτουργία της σύγχρονης επιχείρησης έχει τρεις πυλώνες αναφοράς: την εταιρική κοινωνική ευθύνη, την εταιρική διακυβέρνηση, και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Πυλώνες επιφανειακά ανεξάρτητοι

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΜΑΡΞ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ (1ο ΜΑΘΗΜΑ)

ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΜΑΡΞ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ (1ο ΜΑΘΗΜΑ) ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΜΑΡΞ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ (1ο ΜΑΘΗΜΑ) Ένγκελς (1843): Διάγραμμα για μια κριτική της πολιτικής οικονομίας Βασική θέση: αναρχία της αγοράς Ο ανταγωνισμός,ως αποτέλεσμα της ατομικής ιδιοκτησίας των μέσων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΩΛΗΣΕΩΝ. Μάρκετινγκ και Πωλήσεις. Μ. Σουρέλη - Τμήμα Οινολογίας & Τεχνολογίας Ποτών - 2009

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΩΛΗΣΕΩΝ. Μάρκετινγκ και Πωλήσεις. Μ. Σουρέλη - Τμήμα Οινολογίας & Τεχνολογίας Ποτών - 2009 ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΩΛΗΣΕΩΝ ΟΙΝΩΝ ΚΑΙ ΠΟΤΩΝ Μάθημα 1: Εισαγωγή Μάρκετινγκ και Πωλήσεις ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ; ουάου ΙΑΦΗΜΙΣΗ; ΠΩΛΗΣΕΙΣ; ΕΡΕΥΝΑ ΑΓΟΡΑΣ; ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ; Αναγνωρίζει και αναλύει τις επιθυμίες

Διαβάστε περισσότερα

Εξετάσεις Θεωρίας και Πολιτικής Διεθνούς Εμπορίου Ιούλιος 2007. Όνομα: Επώνυμο: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του

Εξετάσεις Θεωρίας και Πολιτικής Διεθνούς Εμπορίου Ιούλιος 2007. Όνομα: Επώνυμο: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του Εξετάσεις Θεωρίας και Πολιτικής Διεθνούς Εμπορίου Ιούλιος 2007 Α Όνομα: Επώνυμο: Αριθμός Μητρώου: Έτος: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του 1. Η χώρα Α έχει 10.000 μονάδες εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα