ΟΙ ΜΙΣΘΟΙ ΣΤΟΝ ΜΑΡΞ: ΜΙΑ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΟΨΕΩΝ ΤΗΣ ΜΑΡΞΙΚΗΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΟΙ ΜΙΣΘΟΙ ΣΤΟΝ ΜΑΡΞ: ΜΙΑ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΟΨΕΩΝ ΤΗΣ ΜΑΡΞΙΚΗΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ"

Transcript

1 ΟΙ ΜΙΣΘΟΙ ΣΤΟΝ ΜΑΡΞ: ΜΙΑ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΟΨΕΩΝ ΤΗΣ ΜΑΡΞΙΚΗΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟτων Γιώργου Οικονομάκη και Δημήτρη Σωτηρόπουλου 1. Εισαγωγή Το παρόν κείμενο αποτελεί μια προσπάθεια καταγραφής και κατανόησης κύριων πλευρών της ανάλυσης του Μαρξ σχετικά με τους μισθούς της εργασίας. Έτσι η διερεύνησή μας βασίζεται (σχεδόν) αποκλειστικά στη μαρξική ανάλυση όπως παρουσιάζεται στο Κεφάλαιο, (κυρίως) στον 1ο τόμο, δηλαδή στο κατά τεκμήριο πιο ώριμο έργο του Μαρξ (βλ. σχετικά Μηλιός κ.ά. 2005: 21-22). Ίσως έχει μια σημασία να προσθέσουμε ότι σε αυτή την προσπάθεια καταγραφής-κατανόησης επιχειρούμε ταυτόχρονα μια πρώτη αναγωγή μαρξικών αναλυτικών κατηγοριών σε όρους της «τρέχουσας» (ας μας επιτραπεί αυτός ο γενικός και μάλλον αδόκιμος όρος ως ενδεικτικός) οικονομικής ανάλυσης και συγκεκριμένα τη σύνδεση των κατηγοριών μισθών που συναντάμε στο μαρξικό έργο σε συγκεκριμένες «περιόδους παραγωγής». 2. Αξία της εργασιακής δύναμης και σχέση εκμετάλλευσης Στον καπιταλισμό αποτελεί εμπόρευμα η εργασιακή δύναμη και όχι ο εργάτης. Αυτό σημαίνει ότι, πρώτον, ο εργάτης πουλάει «πάντα μόνο προσωρινά» την εργασιακή του δύναμη, διαφορετικά «αν την πουλήσει χοντρικώς, μια για πάντα, θα πουλήσει τον ίδιο τον εαυτό του και θα μετατραπεί από ελεύθερος σε δούλο, από κάτοχος εμπορεύματος σε εμπόρευμα», και, δεύτερον, ότι ο εργάτης «αντί να πουλάει εμπορεύματα στα οποία έχει αντικειμενοποιηθεί η εργασία του [ ] είναι αντίθετα υποχρεωμένος να προσφέρει σαν εμπόρευμα για πούληση την ίδια την εργατική του δύναμη που υπάρχει μόνο στο ζωντανό του σώμα». Στη βάση αυτών των δυο ουσιαστικών κατά τον Μαρξ όρων «για να βρίσκει ο κάτοχος του χρήματος την εργατική δύναμη σαν εμπόρευμα στην αγορά» βρίσκεται η διπλή ελευθερία του εργάτη. «Για να μετατραπεί το χρήμα σε κεφάλαιο πρέπει ο κάτοχος του χρήματος να βρει στην αγορά των εμπορευμάτων τον ελεύθερο εργάτη, ελεύθερο με διπλή έννοια, από τη μια με την έννοια ότι σαν ελεύθερο πρόσωπο διαθέτει την εργατική του δύναμη σαν εμπόρευμά του, και από την άλλη με την έννοια ότι δεν έχει άλλα εμπορεύματα να πουλήσει, ότι σαν το ελεύθερο πουλί είναι ελεύθερος από όλα τα πράγματα που χρειάζονται για να πραγματοποιήσει την εργατική του δύναμη» (Μαρξ 1978α: ). Κατά τον Μαρξ (όπ.π.: 183, 185), η αξία του ιδιόμορφου εμπορεύματος εργασιακή δύναμη, όπως και η αξία κάθε άλλου εμπορεύματος, «καθορίζεται από το χρόνο εργασίας που είναι αναγκαίος για την παραγωγή, επομένως και για την αναπαραγωγή αυτού του ειδικού είδους. [ ] Έτσι ο χρόνος εργασίας που είναι αναγκαίος για την παραγωγή της εργατικής δύναμης αναλύεται στο χρόνο εργασίας που είναι αναγκαίος για την παραγωγή αυτών των μέσων συντήρησης ή η αξία της εργατικής δύναμης είναι η αξία των μέσων συντήρησης που είναι αναγκαία για τη συντήρηση του κατόχου της». Εφόσον «[η] αξία της εργατικής δύναμης αναλύεται στην αξία μιας καθορισμένης ποσότητας μέσων συντήρησης [ ] μεταβάλλεται μαζί με την αλλαγή της αξίας αυτών των μέσων συντήρησης, δηλαδή με την αλλαγή του μεγέθους του χρόνου εργασίας που απαιτείται για την παραγωγή τους». Η ιδιομορφία του εμπορεύματος εργασιακή δύναμη πρωτίστως αναφέρεται στην «ειδική αξία χρήσης αυτού του εμπορεύματος, [δηλαδή στην] ιδιότητα να είναι πηγή αξίας και μάλιστα περισσότερης αξίας απ ό,τι έχει το ίδιο» (όπ.π.: 206). Σελίδα 1 / 8

2 Έτσι, ο Μαρξ συνδέει άμεσα τη θεωρία του για την αξία της εργασιακής δύναμης με την καπιταλιστική εκμετάλλευση: «Το μέρος [ ] της εργάσιμης μέρας που στη διάρκειά του συντελείται [ ] η αναπαραγωγή [της εργασιακής δύναμης] το ονομάζω αναγκαίο χρόνο εργασίας και την εργασία που ξοδεύτηκε στο διάστημά της αναγκαία εργασία». Αντιστοίχως, «[η] δεύτερη περίοδος του προτσές εργασίας που ο εργάτης μοχθεί πέρα από το όρια της αναγκαίας εργασίας [ ] [δ]ημιουργεί υπεραξία [για τον κεφαλαιοκράτη] εκ του μηδενός. [ [1] ] Το μέρος αυτό της εργάσιμης μέρας το ονομάζω χρόνο υπερεργασίας, και την εργασία που ξοδεύεται στη διάρκειά του: υπερεργασία (surplus labour)», γράφει ο Μαρξ (όπ.π.: ). Πρόκειται για μια «διαπλοκή» άνισων μεγεθών και διαφοροποιημένων μορφών (ο καπιταλιστής πληρώνει στον εργάτη την αξία της εργασιακής του δύναμης, δηλαδή του προσφέρει ό,τι θεωρείται αναγκαίο για να αποδεχθεί να εργαστεί γι αυτόν μια εργάσιμη μέρα), χάρη στην οποία ο εργάτης παράγει υπεραξία: εκχωρεί στον κεφαλαιοκράτη όλο το προϊόν που παράγει στη διάρκεια της εργάσιμης μέρας, ανεξάρτητα από το ύψος της δικής του αμοιβής. Διαφορετικά, αν αντικείμενο της συναλλαγής μεταξύ εργάτη και καπιταλιστή ήταν η ίδια η εργασία, θα φτάναμε σε αδιέξοδο: «Είτε λοιπόν ανταλλάσσονται ισοδύναμα, και τότε [ ] η τιμή της εργασίας του [του εργάτη] θα είναι ίση με την τιμή του προϊόντος του. Στην περίπτωση αυτή δε θα παρήγε καθόλου υπεραξία για τον αγοραστή της εργασίας του [ ] Είτε [πρόκειται] για [ ] εξίσωση άνισων μεγεθών» και διαφοροποιημένων μορφών: «Περισσότερης έναντι λιγότερης εργασίας με τη διαφορά της μορφής, με το ότι τη μια φορά είναι αντικειμενοποιημένη εργασία και την άλλη ζωντανή» (όπ.π.: 553). Ακριβέστερα: «Το περιεχόμενο είναι πως ο κεφαλαιοκράτης ανταλλάσσει διαρκώς ένα μέρος της αντικειμενοποιημένης πια ξένης εργασίας [ ] με μια μεγαλύτερη ποσότητα ζωντανής ξένης εργασίας» (όπ.π.: 604). Εντός ενός τέτοιου θεωρητικού πλαισίου ο Μαρξ, εξετάζοντας τη σχέση αξίας εργασιακής δύναμης-υπεραξίας-νέας αξίας, διατυπώνει τρεις νόμους. «Πρώτο: Η εργάσιμη ημέρα ενός δοσμένου μεγέθους εκφράζεται πάντα με την ίδια νέα αξία, άσχετα από το πώς αλλάζει η παραγωγικότητα της εργασίας [ ]. Δεύτερο: Η αξία της εργατικής δύναμης και η υπεραξία μεταβάλλονται σε αντίστροφη κατεύθυνση. Μια αλλαγή στην παραγωγική δύναμη της εργασίας, ή αύξηση ή μείωσή της, επιδρά σε αντίστροφη κατεύθυνση πάνω στην αξία της εργατικής δύναμης και σε ευθεία κατεύθυνση πάνω στην υπεραξία. [ ] Τρίτο: Η αύξηση ή η μείωση της υπεραξίας είναι πάντα συνέπεια και ποτέ αιτία της αντίστοιχης μείωσης ή αύξησης της αξίας της εργατικής δύναμης» (όπ.π.: ). Σε κάθε περίπτωση πάντως η αύξηση της αξίας της εργασιακής δύναμης και η αντίστοιχη ελάττωση της απλήρωτης εργασίας «δεν θα μπορούσε να συνεχιστεί ως το σημείο που θα απειλούσε το ίδιο το σύστημα» (όπ.π.: 641). Χρειάζονται εδώ κάποια πρώτα σχόλια: Για δεδομένη τη νέα αξία (= αξία της εργασιακής δύναμης + υπεραξία) (όπ.π.: 230) η μεταβολή στην αξία της εργασιακής δύναμης (λόγω μεταβολών στην παραγωγικότητα της εργασίας) προκαλεί μεταβολές στο μέγεθος της υπεραξίας και όχι το αντίστροφο. Πού εδράζεται μια τέτοια θέση; Η αξία της εργασιακής δύναμης αντιστοιχεί (όπως είδαμε και θα εξετάσουμε και πιο αναλυτικά στη συνέχεια) σε ένα δεδομένο «καλάθι» εμπορευμάτων ίσο με τα αναγκαία για τη συντήρηση του εργάτη. Αυτό το «καλάθι» είναι προς τα κάτω ανελαστικό ως πραγματικό μέγεθος. Θα πρέπει να περιλαμβάνει μια δεδομένη μάζα μέσων συντήρησης, ανεξάρτητα από την αξία τους. «Το όριο της αλλαγής στο μέγεθος της υπεραξίας μας το δίνει το νέο όριο της αξίας της εργατικής δύναμης. [ ] Η αξία της εργατικής δύναμης καθορίζεται από την αξία μιας ορισμένης ποσότητας μέσων συντήρησης. Εκείνο που αλλάζει, όταν αλλάζει η παραγωγική δύναμη της εργασίας, είναι η αξία αυτών των μέσων συντήρησης και όχι η μάζα τους», γράφει ο Μαρξ (όπ.π.: 538, οι υπογραμμίσεις δικές μας). Επομένως η αξιακή «αποτίμηση» της δεδομένης μάζας των μέσων συντήρησης (= αξία της εργασιακής δύναμης) θα καθορίσει ως εναπομένον αξιακό μέγεθος την υπεραξία. «Αν το μέρος της εργάσιμης ημέρας που χρειάζεται ο εργάτης για να αναπαραγωγή της αξίας του μισθού του έχει το τελευταίο όριό του στο φυσικό ελάχιστο όριο του μισθού, τότε το άλλο μέρος της εργάσιμης ημέρας, με το οποίο παρασταίνεται η υπερεργασία του, επομένως και το μέρος εκείνο της αξίας που εκφράζει την υπεραξία, έχει το όριό του στο φυσικό ανώτατο όριο της εργάσιμης ημέρας» (Μαρξ 1978β: 1055). Αλλά σε αυτό το ζήτημα θα επανέλθουμε. 3. Αξία της εργασιακής δύναμης και πραγματικός μισθός Ποιο είναι, όμως, το ακριβές περιεχόμενο και οι καθοριστικοί παράγοντες που διαμορφώνουν την αξία της εργασιακής δύναμης; Για δεδομένη την παραγωγικότητα της εργασίας, η αξία της εργασιακής δύναμης καθορίζεται ως προς το κατώτατο όριό της από καθαρά φυσικούς, εξωοικονομικούς, παράγοντες ενώ ως προς το μέσο ή κανονικό μέγεθός της από κοινωνικοοικονομικούς, που ωστόσο είναι ανεξάρτητοι από την οικονομική συγκυρία και ανάγονται κατά το μάλλον ή ήττον στην ιστορική εποχή. Τέτοιοι παράγοντες είναι: ο «φυσικός νόμος» της βιολογικής επιβίωσης και αναπαραγωγής, το ιστορικό επίπεδο των κοινωνικών αναγκών, τα έξοδα εκπαίδευσης των εργατών, ο ρόλος της εργασίας των γυναικών και των παιδιών, ακόμη και το κλίμα. Ας δούμε κάποια σημεία των σχετικών αναπτύξεων στο έργο του Μαρξ. Σελίδα 2 / 8

3 Στον 1ο τόμο του Κεφαλαίου διαβάζουμε, μεταξύ άλλων: «Το ποσό των μέσων συντήρησης πρέπει [ ] να επαρκεί για να συντηρηθεί το εργαζόμενο άτομο σαν εργαζόμενο άτομο στη φυσιολογική κατάσταση της ζωής του. Οι ίδιες οι φυσικές ανάγκες, όπως η τροφή, ο ιματισμός, η θέρμανση, η κατοικία κλπ. διαφέρουν ανάλογα με τις κλιματικές και άλλες φυσικές ιδιομορφίες μιας χώρας. Από την άλλη, η ίδια η έκταση των λεγόμενων απαραίτητων αναγκών, όπως και ο τρόπος της ικανοποίησής τους, είναι ιστορικό προϊόν και γι αυτό εξαρτιέται κατά ένα μεγάλο μέρος από τη βαθμίδα του πολιτισμού μιας χώρας, και ανάμεσα στ άλλα ουσιαστικά από το μέσα σε ποιες συνθήκες κι επομένως με τι συνήθειες και απαιτήσεις της ζωής σχηματίστηκε η τάξη των ελεύθερων εργατών. Έτσι, αντίθετα από τ άλλα εμπορεύματα, ο καθορισμός της αξίας της εργατικής δύναμης περιέχει ένα ιστορικό και ηθικό στοιχείο. Ωστόσο, για μια ορισμένη χώρα και μια ορισμένη περίοδο, είναι δοσμένο το μέσο σύνολο των αναγκαίων μέσων συντήρησης» (Μαρξ 1978α: 184, οι υπογραμμίσεις δικές μας). Ακόμη ειδικότερα σχετικά με τον εθνικό καθορισμό του μισθού ο Μαρξ γράφει (όπ.π.: 578): «Όταν λοιπόν συγκρίνουμε εθνικούς μισθούς πρέπει να υπολογίζουμε όλους τους παράγοντες που καθορίζουν την αλλαγή στο μέγεθος της αξίας της εργατικής δύναμης, την τιμή και την έκταση των φυσικά και ιστορικά αναπτυγμένων πρώτων αναγκών ζωής, τα έξοδα εκπαίδευσης του εργάτη, [2] το ρόλο της εργασίας των γυναικών και των παιδιών, την παραγωγικότητα της εργασίας». «Το τελευταίο όριο ή ελάχιστο όριο της αξίας της εργατικής δύναμης αποτελείται από την αξία μιας μάζας εμπορευμάτων, που χωρίς την καθημερινή τους πρόσληψη ο φορέας της εργατικής δύναμης, ο άνθρωπος, δεν μπορεί να ανανεώσει το προτσές της ζωής του, επομένως αποτελείται από την αξία των μέσων συντήρησης που του είναι απαραίτητα για να κρατηθεί στη ζωή. Αν η τιμή της εργατικής δύναμης [δηλαδή η τιμή που εν τέλει θα λάβει στην αγορά, βλ. στα επόμενα] πέσει σ αυτό το ελάχιστο όριο, τότε πέφτει κάτω από την αξία της, γιατί έτσι μπορεί να συντηρείται και ν αναπαράγεται μόνο σε φθίνουσα μορφή». Και συμπληρώνει ο Μαρξ: «Όμως η αξία κάθε εμπορεύματος καθορίζεται από το χρόνο εργασίας που απαιτείται για να προσφέρεται σε κανονική ποσότητα» (όπ.π.: 185). Έτσι, «η τιμή της εργατικής δύναμης μπορεί πού και πού ν ανεβαίνει πάνω από την αξία της, ποτέ όμως δεν πέφτει κάτω απ αυτήν» (όπ.π.: 535). Από την τελευταία αυτή πρόταση συνάγουμε το εξής: Η αξία της εργασιακής δύναμης δεν καθορίζεται από το κατώτατο όριό της, σύμφωνα με τον Μαρξ. Στην ίδια θεωρητική κατεύθυνση ο ίδιος γράφει σχετικά με το μισθό εργασίας (όπ.π.: 602): «Ο μηχανισμός της κεφαλαιοκρατικής παραγωγής [αναπαράγει] την εργατική τάξη σαν τάξη εξαρτημένη από το μισθό της εργασίας, που ο συνηθισμένος μισθός της επαρκεί όχι μόνο για να εξασφαλίσει τη συντήρησή της, μα και την αριθμητική της αύξηση». Όπως θα δούμε στη συνέχεια, αυτή η θέση αποτελεί κρίσιμη προϋπόθεση για την αποσύνδεση των διακυμάνσεων των τιμών που λαμβάνει η εργασιακή δύναμη στην αγορά από έναν ρικαρντιανής αποδοχής «φυσικό νόμο» περί πληθυσμού. Η ίδια αυτή προβληματική φαίνεται και στη σχετική ανάλυση στον 3ο τόμο του Κεφαλαίου. Γράφει μεταξύ άλλων ο Μαρξ: «Προς τη μια πλευρά [ο μισθός] ρυθμίζεται από ένα φυσικό νόμο. Το κατώτατο όριό του είναι δοσμένο από το φυσικό κατώτατο όριο μέσων συντήρησης, που πρέπει να προμηθευτεί ο εργάτης για να διατηρήσει και να αναπαράγει την εργατική του δύναμη, δηλαδή από μια καθορισμένη ποσότητα εμπορευμάτων. Η αξία αυτών των εμπορευμάτων καθορίζεται από το χρόνο εργασίας που απαιτεί η αναπαραγωγή τους». Ωστόσο: «Η πραγματική αξία της εργατικής δύναμής του [τού εργάτη] αποκλίνει από αυτό το φυσικό ελάχιστο όριο. Διαφέρει ανάλογα με το κλίμα και το επίπεδο της κοινωνικής ανάπτυξης. Εξαρτιέται όχι μόνο από τις φυσικές, αλλά και από τις ιστορικά ανεπτυγμένες κοινωνικές ανάγκες, που γίνονται δεύτερη φύση. Σε κάθε χώρα, όμως, σε μια δοσμένη περίοδο αποτελεί ένα δοσμένο μέγεθος αυτός ο ρυθμίζων μέσος μισθός εργασίας» (Μαρξ 1978β: , οι υπογραμμίσεις δικές μας). Εδώ χρειάζεται να προσέξουμε το εξής: το δοσμένο μέγεθος, ως ο ρυθμίζων μέσος μισθός της εργασίας, δεν αναφέρεται στην αξία της εργασιακής δύναμης, επομένως ούτε στη χρηματική της αποτίμηση, στον ονομαστικό μισθό (με την υπόθεση της σταθερής «αξίας του χρήματος»), αλλά στο δεδομένο «καλάθι» εμπορευμάτων, δηλαδή στον πραγματικό μισθό. [3] Βλέπουμε σχετικά στον Μαρξ (1978α: 535): «Η αξία της εργατικής δύναμης καθορίζεται από την αξία των αναγκαίων από συνήθεια καθιερωμένων μέσων συντήρησης του μέσου εργάτη. Σε μιαν ορισμένη εποχή μιας ορισμένης κοινωνίας είναι ορισμένη η μάζα αυτών των μέσων συντήρησης, μόλο που μπορεί ν αλλάζει η μορφή τους, και γι αυτό πρέπει να την πραγματευόμαστε σαν σταθερό μέγεθος. Αυτό που αλλάζει είναι η αξία αυτής της μάζας» (οι υπογραμμίσεις δικές μας). Επομένως, σύμφωνα με τον Μαρξ, ο πραγματικός μισθός του εργάτη είναι εξωτερικά (εξωτερικά: εν σχέσει προς την οικονομική συγκυρία) καθοριζόμενος, κυρίως εξαρτώμενος από την ειδική ιστορικότητα των διαφορετικών κοινωνικών σχηματισμών, με άλλα λόγια την ιστορική συμπύκνωση της ταξικής πάλης (η έννοια του ιστορικού και ηθικού στοιχείου στο οποίο αναφέρεται) και είναι σταθερός για μια ορισμένη ιστορική εποχή, δηλαδή για μια μάλλον πολύ μακροχρόνια περίοδο. Έτσι το επίπεδό του δεν καθορίζεται από το φυσικό βιολογικό όριο επιβίωσης του εργάτη (αν και το τελευταίο αποτελεί πάντα το ελάχιστο όριό του) αλλά ακριβώς από τις ιστορικές συνθήκες, όπως αυτές καθόρισαν τις κοινωνικές ανάγκες, που γίνονται δεύτερη φύση. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, ο πραγματικός μισθός θα πρέπει να οδηγεί σε αύξηση του εργατικού πληθυσμού (άρα θα πρέπει να υπερβαίνει το όριο επιβίωσης του εργάτη), να επιτρέπει την αναπαραγωγή της εργατικής τάξης ως εξαρτημένης από το κεφάλαιο τάξης, και ταυτόχρονα (ή επομένως) να είναι σε τέτοιο επίπεδο ώστε η αξιακή του αποτίμηση, για τη δεδομένη παραγωγικότητα της εργασίας, να μην απειλεί την αναπαραγωγή του καπιταλιστικού συστήματος. Το επίπεδο κάθε φορά της παραγωγικότητας της εργασίας μέσα σε αυτήν τη μακροχρόνια περίοδο αποτιμά σε αξιακούς όρους τον δεδομένο πραγματικό μισθό και καθορίζει την αξία της εργασιακής δύναμης. Προσθέτουμε, εντούτοις, και ότι ο ίδιος ο πραγματικός μισθός διακυμαίνεται βραχυχρόνια γύρω από το δεδομένο ιστορικοκοινωνικά για τη μακροχρόνια περίοδο μέγεθός του. Σ αυτό το ζήτημα, ωστόσο, θα επανέλθουμε στο τέλος της ανάλυσής μας. Σελίδα 3 / 8

4 4. Αξία και τιμή στην αγορά της εργασιακής δύναμης Την κατ αυτό τον τρόπο καθοριζόμενη αξία της εργασιακής δύναμης (στην πραγματικότητα ο Μαρξ αναφέρεται εδώ στην «τιμή παραγωγής») πρέπει να τη διακρίνουμε από την τιμή της στην αγορά. Όπως γράφει ο Μαρξ (όπ.π.: 555), η αξία της εργασιακής δύναμης είναι «η ρυθμιστική τιμή που επιβάλλεται πάνω στις τυχαίες τιμές της εργασίας στην αγορά» και αντιστοιχεί στην «αναγκαία τιμή (φυσιοκράτες)» ή στη «φυσική τιμή της εργασίας (Άνταμ Σμιθ (Adam Smith))». Τόσο η αξία (διάβαζε τιμή παραγωγής), όσο και η τιμή της εργασιακής δύναμης εκφράζονται σε χρήμα (όπ.π.: 555, 561). Σε τι αφορά, όμως, ο τυχαίος καθορισμός της τιμής της εργασιακής δύναμης την αγορά; Στη σχέση μεταξύ ζήτησης και προσφοράς εργασίας (εργασιακής δύναμης). Θεωρώντας ως δεδομένο το χρόνο εργασίας, γράφει ο Μαρξ (όπ.π.: 551): «Η αξία της εργατικής του [του εργάτη] δύναμης μπορεί ν αλλάξει όταν αλλάζει η αξία των συνηθισμένων μέσων συντήρησής του [ ] ή όταν μένει ίδια η αξία της εργατικής του δύναμης η τιμή της μπορεί εξαιτίας της μεταβαλλόμενης σχέσης της ζήτησης και της προσφοράς ν ανέβει [ ] ή να πέσει». Ο Μαρξ λοιπόν βλέπει την αξία της εργασιακής δύναμης ως καθοριζόμενη από την αξία των συνηθισμένων (κοινωνικά) μέσων συντήρησης του εργάτη, για το κάθε φορά δεδομένο επίπεδο της παραγωγικότητας της εργασίας να αποτελεί το κέντρο έλξης γύρω από το οποίο διακυμαίνονται αλλά και από το οποίο έλκονται, ως αποτέλεσμα των δυνάμεων της ζήτησης και της προσφοράς εργασίας, οι τιμές της εργασιακής δύναμης στην αγορά. Έτσι η ζήτηση και η προσφορά εργασίας δεν εξηγούν απολύτως τίποτα, εφόσον το κέντρο βαρύτητας ή η ρυθμιστική τιμή (η αξία της εργασιακής δύναμης) καθορίζεται πριν και έξω από αυτές ή είναι τέτοια (ρυθμιστική τιμή) επειδή ακριβώς καθορίζεται πριν και έξω από την επενέργεια της ζήτησης και της προσφοράς εργασίας. Γράφει χαρακτηριστικά: «Η αλλαγή στη σχέση της ζήτησης και της προσφοράς δεν εξηγεί τίποτα σχετικά με την τιμή της εργασίας, όπως και σχετικά με την τιμή κάθε άλλου εμπορεύματος, εκτός από την αλλαγή της, δηλαδή τις διακυμάνσεις των τιμών της αγοράς κάτω ή πάνω από ένα ορισμένο μέγεθος» (όπ.π.: 555). Και επισημαίνει: «Όταν η ζήτηση και η προσφορά αλληλοκαλύπτονται, παύει η διακύμανση της τιμής, αν όλοι οι άλλοι όροι παραμένουν ίδιοι. Μα τότε και η ζήτηση και η προσφορά παύουν επίσης να εξηγούν κατιτί. Όταν η ζήτηση και η προσφορά αλληλοκαλύπτονται, η τιμή της εργασίας είναι η τιμή που καθορίζεται ανεξάρτητα από τη σχέση της ζήτησης και της προσφοράς, η φυσική της τιμή [αξία της εργασιακής δύναμης]» (όπ.π.: 555). Συνεπώς, σύμφωνα με όσα λέει ο Μαρξ, όταν μένει ίδια η αξία της εργασιακής δύναμης του εργάτη, δηλαδή αν υποθέσουμε σταθερό τον πραγματικό μισθό και σταθερή την παραγωγικότητα της εργασίας, τότε οι αποκλίσεις και μόνο οι αποκλίσεις απ αυτήν, ως οι τιμές της εργασιακής δύναμης στην αγορά, ερμηνεύονται από την επενέργεια των δυνάμεων της ζήτησης και της προσφοράς εργασίας. Μας λέει ακόμη ότι όταν αυτές οι δυνάμεις αλληλοκαλύπτονται, η τιμή της εργασιακής δύναμης στην αγορά ισούται με την αξία (την τιμή παραγωγής) της εργασιακής δύναμης. Αλληλοκάλυψη, ωστόσο, δεν υπονοεί μηδενική ανεργία. Η μαρξική έννοια της αλληλοκάλυψης (περιγράφοντας γενικά έναν μέσο όρο κίνησης ή ταλάντωσης γύρω από ένα κέντρο βάρους) [4] υποδηλώνει, σε ό,τι αφορά την εργασιακή δύναμη στην αγορά, ότι σε αυτό το κέντρο βάρους πάντα θα αντιστοιχεί ένα μέγεθος εφεδρικού βιομηχανικού στρατού, δηλαδή ανεργίας. Αλλά για να γίνει πιο σαφής αυτή η θέση πρέπει να εξετάσουμε τι σημαίνουν σε μαρξικούς όρους οι αποκλίσεις ή συγκλίσεις της ζήτησης και της προσφοράς εργασίας, δηλαδή να εξετάσουμε ακριβώς την έννοια του «εφεδρικού βιομηχανικού στρατού». Προηγουμένως, όμως, ας κωδικοποιήσουμε τα εξής: Όσον αφορά το μισθό της εργασίας, από τη μαρξική ανάλυση, όπως την έχουμε μέχρι εδώ εξετάσει, προκύπτουν τρεις κατηγορίες, οι οποίες, πέραν των άλλων, εμπίπτουν σε διαφορετικά πλαίσια «χρονικότητας» αλλά και καθορισμών. Η πρώτη αφορά τον πραγματικό μισθό ως καλάθι εμπορευμάτων που εξασφαλίζει ένα δεδομένο επίπεδο διαβίωσης, το οποίο θεωρείται σταθερό για τη μακροχρόνια περίοδο και εξωτερικά καθοριζόμενο μέγεθος (ιστορικότητα κοινωνικών σχηματισμών κλπ.), όπως έχουμε επισημάνει. Η δεύτερη στην αξιακή (σε τιμές παραγωγής χρηματική αξία της εργασιακής δύναμης) αποτίμηση αυτού του σταθερού μισθού, η οποία καθορίζεται από την παραγωγικότητα της εργασίας και μεταβάλλεται με δοσμένο τον πραγματικό μισθό. Αναφέρεται, δηλαδή, σε μικρότερο της μακροχρόνιας περιόδου διάστημα. Σε αυτό το σημείο χρειάζονται διευκρινήσεις σε αναφορά με τους παράγοντες με τους οποίους διασυνδέεται η μεταβολή της αξιακής αποτίμησης του πραγματικού μισθού. Τις διευκρινήσεις αυτές θα τις αναζητήσουμε στη συνέχεια. Και, τέλος,η τρίτη κατηγορία αναφέρεται στην τιμή στην αγορά της εργασιακής δύναμης, η οποία καθορίζεται από τη ζήτηση και την προσφορά εργασίας. Και εδώ έχουμε αφήσει, όπως σημειώσαμε, ανοικτά ερωτήματα. 5. Εφεδρικός βιομηχανικός στρατός: προσφορά και ζήτηση εργασίας Σελίδα 4 / 8

5 Γράφει ο Μαρξ (όπ.π.: 651): «Τα πρόσθετα κεφάλαια που σχηματίστηκαν στην πορεία της [ ] συσσώρευσης [ ] χρησιμεύουν κατά προτίμηση σαν βοηθητικά μέσα για την εκμετάλλευση νέων εφευρέσεων και ανακαλύψεων και γενικά βιομηχανικών τελειοποιήσεων [ ]. Επομένως, το πρόσθετο κεφάλαιο που σχηματίζεται στην πορεία της συσσώρευσης, από τη μια μεριά, προσελκύει ανάλογα με το μέγεθός του ολοένα λιγότερους εργάτες. Από την άλλη, το παλιό κεφάλαιο που αναπαράγεται περιοδικά με νέα σύνθεση απωθεί ολοένα και περισσότερους από τους εργάτες που απασχολεί». Έχουμε επομένως στην πορεία της κεφαλαιακής συσσώρευσης «ανάπτυξη της παραγωγικής δύναμης της εργασίας [ ] αλλαγή στην οργανική σύνθεση του κεφαλαίου» (όπ.π.: 652). Πρόκειται για μια διαδικασία επιταχυμένης μείωσης του μεταβλητού σε σχέση με το σταθερό μέρος του κεφαλαίου όσο το συνολικό κεφάλαιο αυξάνεται (όπ.π.). Έτσι, «η κεφαλαιοκρατική συσσώρευση παράγει διαρκώς, και μάλιστα σε σχέση με την ένταση και έκτασή της, ένα σχετικό, δηλαδή για τις μέσες ανάγκες αξιοποίησης του κεφαλαίου περίσσιο, επομένως περιττό ή πρόσθετο εργατικό πληθυσμό» (όπ.π.: 653). [5] Κατά συνέπεια, η πρόοδος της συσσώρευσης μεταβάλλει την τεχνική βάση της παραγωγής: «Γίνονται πιο σύντομες οι ανάπαυλες όπου η συσσώρευση δρα σαν απλή διεύρυνση της παραγωγής πάνω σε δοσμένη τεχνική βάση» (όπ.π.: 652) και η μεταβολή αυτή, με τη σειρά της, οδηγεί στο φαινόμενο «μια μεγαλύτερη [λόγω ακριβώς της συσσώρευσης] προσέλκυση των εργατών από το κεφάλαιο [να] συνδέεται με μια μεγαλύτερη απώθησή τους» λόγω της μεταβολής της τεχνικής βάσης της αλλαγής στην οργανική σύνθεση του κεφαλαίου στην κατεύθυνση της σχετικής μείωσης του μεταβλητού του μέρους. «Επομένως ο εργατικός πληθυσμός παράγοντας ο ίδιος τη συσσώρευση του κεφαλαίου παράγει ταυτόχρονα σε αυξανόμενη έκταση τα μέσα που τον κάνουν σχετικά υπεράριθμο». Αυτός είναι, κατά τον Μαρξ, ο πραγματικός «νόμος κίνησης του πληθυσμού» που χαρακτηρίζει τον κεφαλαιοκρατικό τρόπο παραγωγής: η διαρκής δημιουργία-διευρυνόμενη αναδημιουργία ενός διαθέσιμου για το κεφάλαιο «βιομηχανικού εφεδρικού στρατού» (όπ.π.: ), που είναι ανεξάρτητος από τη φυσική αύξηση του πληθυσμού (όπ.π.: 658). Έτσι έχουν τεθεί από τον Μαρξ οι βάσεις για να ερμηνεύσει τις μεταβολές της τιμής της εργασιακής δύναμης πέρα από και σε ρήξη με το (μαλθουσιανό) πληθυσμιακό δόγμα της Πολιτικής Οικονομίας. Εδώ πρέπει, όμως, να εισάγουμε πλέον την έννοια του κατά Μαρξ «βιομηχανικού κύκλου». Βιομηχανικός κύκλος που συνδέεται με τη συστολή και διαστολή του βιομηχανικού εφεδρικού στρατού αφ ενός και την κλιμάκωση της αύξησής του αφ ετέρου. Πριν έρθουμε στο καθαυτό θέμα, ας δούμε κάποια θεωρητικά ζητήματα γύρω από τη μαρξική έννοια του κύκλου, που θα μας χρειαστούν στη συνέχεια της ανάλυσής μας. Όπως γράφει ο Μαρξ στον 1ο τόμο του Κεφαλαίου (όπ.π.: 655), «η χαρακτηριστική πορεία ζωής της σύγχρονης βιομηχανίας [ ] έχει τη μορφή ενός διακοπτόμενου από μικρότερες διακυμάνσεις δεκάχρονου [6] κύκλου περιόδων μέσης ζωογόνησης, παραγωγής με μεγάλη ένταση, κρίσης και στασιμότητας». Στον 3ο τόμο ορίζει τις περιόδους του κύκλου ή «τους κύκλους της περιστροφής, στους οποίους κινείται η σύγχρονη βιομηχανία» ως εξής: «κατάσταση ηρεμίας, αυξανόμενη ζωογόνηση, άνθηση, υπερπαραγωγή, κατάρρευση, στασιμότητα, κατάσταση ηρεμίας κλπ.» (Μαρξ 1978β: 455). Σε κάθε βιομηχανικό κύκλο τίθεται η τεχνική βάση απ όπου εκκινεί ο επόμενος και η οποία αναπτύσσεται περαιτέρω στο πλαίσιό του, ιδίως στην περίοδο της άνθησης: «Στην κατάσταση της χαλάρωσης η παραγωγή πέφτει κάτω από τη βαθμίδα που είχε φτάσει στον προηγούμενο κύκλο, και για την οποία [παραγωγή] τέθηκε τώρα η τεχνική βάση. Στην περίοδο της άνθησης τη μέση περίοδο η παραγωγή αναπτύσσεται παραπέρα πάνω σ αυτή τη βάση» (όπ.π.: ). Ταυτόχρονα, την περίοδο της άνθησης τίθεται η νέα τεχνική βάση της παραγωγής. Γράφει σχετικά ο Μαρξ: «Όσο πιο γρήγορα συντελείται η συσσώρευση (ιδίως την περίοδο της άνθησης), τόσο μεγαλύτερη είναι η υπερπαραγωγή μηχανών και άλλων στοιχείων του παγίου κεφαλαίου». Έτσι, «η βάση, πάνω στην οποία συντελείται η παραγωγή, εξαιτίας της αύξησης των μηχανών κλπ. [...] ισχύει στο εξής σαν η νέα κανονική βάση, η νέα αφετηρία της ανάπτυξης» (όπ.π.: ). Από τις θέσεις αυτές βγάζουμε το συμπέρασμα ότι στη μαρξική ανάλυση από το τέλος της περιόδου άνθησης ενός βιομηχανικού κύκλου μέχρι την περίοδο άνθησης του επόμενου (ή από τη μέση περίοδο ενός κύκλου στη μέση περίοδο του επόμενου) μπορούμε να θεωρήσουμε την τεχνική βάση ως δεδομένη. Επομένως μπορούμε να θεωρήσουμε και ως δεδομένα, πρώτον, την παραγωγικότητα της εργασίας και, δεύτερον, τα όρια συστολής και διαστολής του εφεδρικού βιομηχανικού στρατού. Ταυτόχρονα, οι εναλλαγές των βιομηχανικών κύκλων (των περιόδων άνθησής τους), μεταβάλλοντας μαζί με την πρόοδο της συσσώρευσης την τεχνική βάση κάθε φορά στην κατεύθυνση της αύξησης της οργανικής σύνθεσης του κεφαλαίου, επιφέρουν όχι μόνο την αύξηση στην παραγωγικότητα της εργασίας αλλά και τη διεύρυνση (κλιμάκωση στην αύξηση) του εφεδρικού βιομηχανικού στρατού. Βλέπουμε πράγματι στις σχετικές αναπτύξεις του Μαρξ στον 1ο τόμο ότι διασυνδέει με τις περιόδους του κύκλου τη συστολή και διαστολή του εφεδρικού βιομηχανικού στρατού και με τις εναλλαγές του κύκλου την κλιμάκωση της αύξησής του: η χαρακτηριστική λοιπόν πορεία του βιομηχανικού κύκλου (περίοδοι μέσης ζωογόνησης, παραγωγής με μεγάλη ένταση, κρίσης και στασιμότητας), γράφει ο Μαρξ (1978α: 655), «στηρίζεται στο διαρκή σχηματισμό του βιομηχανικού εφεδρικού στρατού ή του υπερπληθυσμού, στη μεγαλύτερη ή μικρότερη απορρόφησή του και στο μεγαλύτερο ή μικρότερο ξανασχηματισμό του». Και συμπληρώνει: «Με τη σειρά τους οι εναλλαγές του βιομηχανικού κύκλου αυξάνουν τον υπερπληθυσμό και γίνονται ένας από τους πιο δραστικούς παράγοντες αναπαραγωγής του» (οι υπογραμμίσεις δικές μας). Ας συνοψίσουμε μέχρι εδώ: Αν ο πραγματικός μισθός είναι δεδομένος ιστορικά για μια μακροχρόνια περίοδο (εξωτερικός καθορισμός ως ιστορική συμπύκνωση της Σελίδα 5 / 8

6 ταξικής πάλης), η αξιακή του αποτίμηση, δηλαδή η αξία της εργασιακής δύναμης που αντιστοιχεί σε αυτόν, είναι δεδομένη για μια μάλλον μεσο-μακροχρόνια περίοδο, την περίοδο που αντιστοιχεί στη δημιουργία κάθε φορά μιας νέας τεχνικής βάσης μεταξύ των βιομηχανικών κύκλων. Υπό αυτή την έννοια η αξία της εργασιακής δύναμης αποτελεί τη ρυθμιστική τιμή που επιβάλλεται στις τυχαίες τιμές της εργασίας στην αγορά Οι τυχαίες τιμές της εργασίας στην αγορά (δηλαδή οι αποκλίσεις απ αυτήν την αξία) δεν είναι με την ακριβή έννοια του όρου τυχαίες αλλά ορίζονται κάθε φορά μεταξύ των βιομηχανικών κύκλων ως βραχυχρόνιες διακυμάνσεις οφειλόμενες στη δυναμική της ζήτησης και προσφοράς εργασίας, δυναμική που με τη σειρά της αντιστοιχεί ακριβώς στις περιόδους των βιομηχανικών κύκλων. Πριν δούμε μέσα από την ανάλυση του Μαρξ αυτόν τον τελευταίο μας ισχυρισμό, θα προσθέσουμε και το εξής: Αν ο πραγματικός μισθός αποτελεί την ιστορική συμπύκνωση της ταξικής πάλης στο πεδίο ενός κοινωνικού σχηματισμού, η κάθε φορά αξία της εργασιακής δύναμης που αντιστοιχεί σε αυτόν αποτελεί έκφραση του ταξικού ανταγωνισμού στη μεσομακροχρόνια περίοδο, τουλάχιστον αν θεωρήσουμε την τεχνική και την εξέλιξή της (επομένως και την παραγωγικότητα της εργασίας) ως έκφραση της ταξικής πάλης του κεφαλαίου ενάντια στην εργασία, με κύριο επίδικο ζήτημα το βαθμό εκμετάλλευσής της. με τα λόγια του Μαρξ (όπ.π.: 452): «Θα μπορούσε να γράψει κανείς μια ολόκληρη ιστορία εφευρέσεων από το 1830 και δω, που έγιναν απλώς σαν πολεμικά μέσα του κεφαλαίου ενάντια στις ανταρσίες των εργατών». Αντίστοιχα, έκφραση του ταξικού ανταγωνισμού στη (βραχυχρόνια) συγκυρία της ταξικής πάλης αποτελούν οι τιμές της εργασιακής δύναμης στην αγορά, τουλάχιστον αν θεωρήσουμε τις διακυμάνσεις του κύκλου, τις ανόδους και τις κρίσεις (που συνδέονται με αυτές τις τιμές της εργασιακής δύναμης) ως κυρίως αποτελέσματα του ταξικού συσχετισμού δυνάμεων ανάμεσα στο κεφάλαιο και την εργασία, όπως αυτός υπερκαθορίζει στο πεδίο ενός ιστορικού κοινωνικού σχηματισμού τους «εσωτερικούς νόμους» της κεφαλαιακής συσσώρευσης (βλ. Μηλιός κ.ά 2005: 285 κ.ε.). Ας δούμε, όμως, σημεία της σχετικής μαρξικής ανάλυσης για τη σχέση ζήτησης και προσφοράς εργασίας, περιόδων του βιομηχανικού κύκλου και τιμής της εργασιακής δύναμης. Διαβάζουμε: «Μια αύξηση της τιμής της εργασίας που πηγάζει από τη συσσώρευση του κεφαλαίου προϋποθέτει ένα από τα παρακάτω δύο ενδεχόμενα: Είτε εξακολουθεί ν ανεβαίνει η τιμή της εργασίας, επειδή η αύξησή της δε διαταράσσει την πρόοδο της συσσώρευσης [ ]. Είτε, κι αυτό είναι το άλλο ενδεχόμενο, ατονεί η συσσώρευση επειδή στομώνεται το κεντρί του κέρδους. Η συσσώρευση μειώνεται. Αλλά μαζί με τη μείωσή της εξαφανίζεται και η αιτία της μείωσής της, και συγκεκριμένα η δυσαναλογία ανάμεσα στο κεφάλαιο και την εκμεταλλεύσιμη εργατική δύναμη [ ]. Η τιμή της εργασίας ξαναπέφτει σ ένα επίπεδο που ανταποκρίνεται στις ανάγκες αξιοποίησης του κεφαλαίου», όποιο μπορεί να είναι αυτό κάθε φορά. «Και για να χρησιμοποιήσουμε μια μαθητική έκφραση: το μέγεθος της συσσώρευσης είναι η ανεξάρτητη μεταβλητή και το μέγεθος του μισθού η εξαρτημένη και όχι αντίστροφα». Με άλλα λόγια, η μείωση της απλήρωτης εργασίας υπερεργασίας που τρέφει το κεφάλαιο εκδηλώνεται με μια αντίδραση: «Κεφαλαιοποιείται ένα μικρότερο μέρος του εισοδήματος, η συσσώρευση χωλαίνει και η ανοδική κίνηση των μισθών δέχεται ένα αντιχτύπημα. Η άνοδος της τιμής της εργασίας κρατιέται λοιπόν μέσα σε όρια, που όχι μόνο αφήνουν άθικτη τη βάση του κεφαλαιοκρατικού συστήματος, μα εξασφαλίζουν και την αναπαραγωγή του σε αναπτυσσομένη [διαρκώς διευρυνόμενη] κλίμακα» (Μαρξ όπ.π.: ). Η αυξημένη ή μειωμένη συσσώρευση, όμως, αντιστοιχεί στις περιόδους του βιομηχανικού κύκλου και στη διαστολή και συστολή του εφεδρικού βιομηχανικού στρατού. Γράφει ο Μαρξ (όπ.π.: 642, ): «Σε χοντρές γραμμές, οι γενικές κινήσεις του μισθού της εργασίας ρυθμίζονται αποκλειστικά από τη διαστολή και συστολή του εφεδρικού βιομηχανικού στρατού που αντιστοιχούν στην εναλλαγή των περιόδων του βιομηχανικού κύκλου». Επομένως, δεν πρόκειται περί κάποιου «δήθεν φυσικού νόμου κίνησης του πληθυσμού» κατά «το δόγμα της πολιτικής οικονομίας»: >? Αύξηση του μισθού πάνω από τα μέσα διαβίωσης =>αύξηση του πληθυσμού =αύξηση της προσφοράς εργασίας => πτώση του μισθού (εφόσον ο εργατικός πληθυσμός είναι υπεράριθμός εν σχέσει με το κεφάλαιο, δηλαδή τη ζήτηση εργασίας). >? Και πτώση του μισθού κάτω από το φυσικό όριο διαβίωσης=>μείωση του πληθυσμού=μείωση της προσφοράς εργασίας =>αύξηση του μισθού (εφόσον ο εργατικός πληθυσμός είναι ολιγάριθμος εν σχέσει μετο κεφάλαιο, δηλαδή τη ζήτηση εργασίας). Αντίθετα, η ζήτηση και η προσφορά εργασίας ρυθμίζεται «με τη διαστολή και συστολή του κεφαλαίου, δηλαδή σύμφωνα με τις κάθε φορά ανάγκες αξιοποίησής του, έτσι που η αγορά εργασίας πότε να παρουσιάζεται σχετικά υποκορεσμένη, επειδή το κεφάλαιο διαστέλλεται, και πότε πάλι να παρουσιάζεται υπερκορεσμένη, επειδή συστέλλεται». Δεν έχουμε λοιπόν παρά έναν «σχετικό υπερπληθυσμό», ο οποίος αποτελεί «το φόντο που πάνω του κινείται ο νόμος της ζήτησης και της προσφοράς της εργασίας». Πρέπει, ωστόσο, να προσέξουμε το εξής: η ζήτηση συνδέεται άμεσα με την προσφορά εργασίας, καθώς «το κεφάλαιο ενεργεί ταυτόχρονα και προς τις δύο κατευθύνσεις. Αν η συσσώρευσή του αυξάνει από τη μια μεριά τη ζήτηση εργασίας, από την άλλη αυξάνει την προσφορά εργατών με την ελευθέρωσή τους [βλ. σχετική μείωση του μεταβλητού μέρους του κεφαλαίου], ενώ ταυτόχρονα η πίεση των ανέργων εξαναγκάζει τους εργαζόμενους να κινητοποιούν περισσότερη εργασία, δηλαδή ως ένα βαθμό κάνει την προσφορά εργασίας ανεξάρτητη από την προσφορά εργατών» (όπ.π.: 663). Συνεπώς: Η ζήτηση εργασίας και η προσφορά εργασίας είναι αποτέλεσμα της συσσώρευσης του κεφαλαίου, οι αυξομειώσεις τους (η συστολή και διαστολή του εφεδρικού βιομηχανικού στρατού) αποτέλεσμα της αυξομείωσης της συσσώρευσης κεφαλαίου, όπου αυτές οι αυξομειώσεις αντιστοιχούν ακριβώς στις περιόδους των οικονομικών κύκλων. Η έτσι καθοριζόμενη τιμή της εργασιακής δύναμης στην αγορά (εξαρτημένη μεταβλητή, κατά τον Μαρξ) εξαρτάται, συνεπώς, από τη Σελίδα 6 / 8

7 συσσώρευση του κεφαλαίου ενώ η συσσώρευση (η ανεξάρτητη εδώ, κατά τον Μαρξ, μεταβλητή) εξαρτάται με τη σειρά της από τον υπερκαθορισμό της ταξικής πάλης στη (βραχυχρόνια) συγκυρία (=περίοδοι του βιομηχανικού κύκλου) και στο ιστορικό πεδίο ενός κοινωνικού σχηματισμού επί των «εσωτερικών νόμων» της καπιταλιστικής διευρυμένης αναπαραγωγής. 6. Μισθοί και τιμές Σύμφωνα με τον Μαρξ, η μεταβολή των (χρηματικών) μισθών αφήνει ανεπηρέαστες τις τιμές. Γράφει σχετικά στον 2ο τόμο του Κεφαλαίου: «Όταν έχουμε γενική αύξηση του μισθού εργασίας, ανεβαίνει η τιμή των παραγόμενων εμπορευμάτων στους κλάδους εκείνους της βιομηχανίας όπου επικρατεί το μεταβλητό κεφάλαιο, σε αντιστάθμισμα όμως πέφτει στους κλάδους εκείνους, όπου επικρατεί το σταθερό ή το πάγιο κεφάλαιο» (Μαρξ 1979: 341). [7] Επομένως, οι μεταβολές στην τιμή της εργασιακής δύναμης στην αγορά, δηλαδή οι αποκλίσεις από τη ρυθμιστική τιμή (αξία της εργασιακής δύναμης για δεδομένη την παραγωγικότητα της εργασίας), προκαλούν βραχυχρόνιες διακυμάνσεις και στον πραγματικό μισθό (το πραγματικό μέγεθος που καθορίζει ιστορικά για δεδομένη την παραγωγικότητα της εργασίας την αξία της εργασιακής δύναμης), εφόσον για δεδομένη την αξία του χρήματος η χρηματική μεταβολή των μισθών (της τιμής της εργασιακής δύναμης στην αγορά) αφήνει αμετάβλητο το επίπεδο των τιμών. Οι βραχυχρόνιες αυτές διακυμάνσεις του πραγματικού μισθού (γύρω από το δεδομένο ιστορικοκοινωνικά μέγεθός του), ήτοι η αποτίμηση σε πραγματικούς όρους της τιμής της εργασιακής δύναμης στην αγορά (και σε αξιακούς της αξίας της εργασιακής δύναμης), έχουν προς τα κάτω ανελαστικότητα, εφόσον το «καλάθι» των εμπορευμάτων στο οποίο αντιστοιχεί ο πραγματικός μισθός είναι προς τα κάτω ανελαστικό ως πραγματικό μέγεθος. 7. Επίλογος Κωδικοποιούμε τα βασικά μας συμπεράσματα: Η θεωρία των μισθών στον Μαρξ αποτελεί πρωτίστως μια θεωρία της εκμετάλλευσης της εργασιακής δύναμης από το κεφάλαιο. Στο πλαίσιο αυτής της θεωρίας μπορούμε να διακρίνουμε τρεις κατηγορίες μισθών, με διαφορετικές «χρονικότητες» και καθορισμούς. Συγκεκριμένα: Πραγματικός μισθός: εξωτερικός ως προς τη συγκυρία της ταξικής πάλης καθορισμός ιστορικός καθορισμός ή ιστορική συμπύκνωση της ταξικής πάλης στο πεδίο ενός κοινωνικού σχηματισμού σταθερός για μια μάλλον πολύ μακροχρόνια περίοδο. Διακυμαίνεται βραχυχρόνια (με προς τα κάτω ανελαστικότητα) γύρω από το δεδομένο ιστορικοκοινωνικά μέγεθός του ως αποτέλεσμα των μεταβολών της τιμής της εργασιακής δύναμης στην αγορά.αξία της εργασιακής δύναμης: ρυθμιστική τιμή ως αξιακή μετάφραση του πραγματικού μισθού δεδομένη για κάθε τεχνική βάση παραγωγής, άρα και παραγωγικότητα της εργασίας, όπως αυτή καθορίζεται από τη μέση περίοδο ή την περίοδο άνθησης του βιομηχανικού κύκλου σταθερή επομένως για μια μάλλον μεσομακροχόνια περίοδο ως έκφραση του ταξικού ανταγωνισμού σε αυτήν. Η αξία της εργασιακής δύναμης καθορίζει ως «εναπομένον» αξιακό μέγεθος την υπεραξία. Για δεδομένη την παραγωγικότητα της εργασίας διακυμαίνεται βραχυχρόνια με τις βραχυχρόνιες διακυμάνσεις της τιμής της εργασιακής δύναμης στην αγορά (αξιακή έκφραση των τιμών της εργασιακής δύναμης στην αγορά).τιμή της εργασιακής δύναμης στην αγορά: διακυμαίνεται γύρω από την αξία της εργασιακής δύναμης (τη ρυθμιστική τιμή) ή είναι η διακύμανση της αξίας της εργασιακής δύναμης γύρω από το καθοριζόμενο ως ρυθμιστική τιμή μέγεθός της, ανάλογα με τις περιόδους του βιομηχανικού κύκλου όπως αυτές καθορίζουν τη διαστολή και συστολή του εφεδρικού βιομηχανικού στρατού εξαρτημένη επομένως εκ της συσσώρευσης στη (βραχυχρόνια) συγκυρία της ταξικής πάλης. Σε πραγματικούς όρους η τιμή της εργασιακής δύναμης στην αγορά εκφράζει τις βραχυχρόνιες διακυμάνσεις του πραγματικού μισθού γύρω από το δεδομένο ιστορικοκοινωνικά μέγεθός του.έχουμε συνεπώς ένα πλέγμα αλληλοκαθορισμών: Ο ιστορικοκοινωνικά δεδομένος πραγματικός μισθός καθορίζει την αξία της εργασιακής δύναμης για δεδομένη την παραγωγικότητα της εργασίας και αυτή (η αξία) με τη σειρά της αποτελεί το κέντρο έλξης ή τη ρυθμιστική τιμή γύρω από την οποία διακυμαίνονται οι τιμές της εργασιακής δύναμης στην αγορά.η τιμή της εργασιακής δύναμης στην αγορά, όπως καθορίζεται από τη συγκεκριμένη περίοδο του βιομηχανικού κύκλου (φάση της κεφαλαιακής συσσώρευσης) και τη συνακόλουθη συστολή ή διαστολή του εφεδρικού βιομηχανικού στρατού σε πραγματικούς όρους, εκφράζει τις βραχυχρόνιες διακυμάνσεις του πραγματικού μισθού γύρω από το δεδομένο ιστορικοκοινωνικά μέγεθός του. Σελίδα 7 / 8

8 Το διάγραμμα που ακολουθεί αποτυπώνει ελλειπτικά το γενικό περίγραμμα της ανάγνωσής μας. Βιβλιογραφικές αναφορές. Μαρξ Κ. (1978α), Το Κεφάλαιο, τόμος 1ος, Αθήνα: Σύγχρονη Εποχή. Μαρξ Κ. (1979), Το Κεφάλαιο, τόμος 2ος, Αθήνα: Σύγχρονη Εποχή. Μαρξ Κ. (1978β), Το Κεφάλαιο, τόμος 3ος, Αθήνα: Σύγχρονη Εποχή. Μηλιός Γ., Δημούλης Δ. και Οικονομάκης Γ. (2005), Η θεωρία του Μαρξ για τον καπιταλισμό: πλευρές μιας θεωρητικής και πολιτικής ρήξης, Αθήνα: Νήσος. Robinson J. (1991), An Essay on Marxian Economics, Philadelphia: Orion Editions. [1] Εκ του μηδενός, εφόσον, κατά τον Μαρξ, «ο εργάτης πληρώνεται αφού δώσει την εργασία του» (Μαρξ 1978α: 558», έτσι που «παντού ο εργάτης δανείζει στον κεφαλαιοκράτη την αξία χρήσης της εργατικής δύναμης? αφήνει τον αγοραστή να την καταναλώσει προτού εισπράξει την τιμή της, έτσι παντού ο εργάτης πιστώνει τον κεφαλαιοκράτη» (όπ.π.: 187). [2] «Τα έξοδα αυτά μόρφωσης ποικίλλουν ανάλογα με τη μεγαλύτερη ή μικρότερη ειδίκευση της εργατικής δύναμης. Αυτά λοιπόν τα έξοδα μάθησης [ ] προστίθενται στο σύνολο των αξιών που ξοδεύονται για την παραγωγή της» (Μαρξ 1978α: 184). [3] «[Η] διαφορά ανάμεσα στην ανταλλακτική αξία της εργατικής δύναμης και στη μάζα των μέσων συντήρησης, στα οποία μετατρέπεται αυτή η αξία, εμφανίζεται [ ] σαν διαφορά ανάμεσα στον ονομαστικό και τον πραγματικό μισθό [ ]. Το χρηματικό ποσό [η αξία του ίδιου του χρήματος υποτίθεται εδώ πάντα σταθερή] που παίρνει ο εργάτης για την ημερήσια, βδομαδιάτικη κλπ. εργασία του, αποτελεί το ποσό του ονομαστικού του μισθού ή του μισθού του, υπολογισμένου σε αξία» (Μαρξ 1978α: 560). [4] Γράφει ο Μαρξ (1978β: 240) για την έννοια της προσφοράς και της ζήτησης εμπορευμάτων: «Η ζήτηση και η προσφορά διαρκώς αλληλοκαλύπτονται. Αυτό όμως το αποτέλεσμα προκύπτει μόνο σαν μέσος όρος της κίνησης που συντελέστηκε και μόνο σαν μόνιμη κίνηση της αντίφασής τους». [5] Για τις ανάγκες της παρούσας ανάλυσης αρκούμαστε στη μαρξική θέση ότι με την πρόοδο της συσσώρευσης αυξάνεται η οργανική (αξιακή) σύνθεση του κεφαλαίου. Ο Μαρξ ωστόσο, στον 3ο τόμο του Κεφαλαίου, «[υ]ποδεικνύει [ ] ότι μπορούν να υπάρξουν μορφές τεχνολογικής μεταβολής και αντίστοιχες αυξήσεις της παραγωγικότητας της εργασίας, οι οποίες μειώνουν την αξιακή σύνθεση του κεφαλαίου» (Μηλιός κ.ά. 2005: 296). [6] Για το αν είναι τελικά δεκάχρονος, μικρότερος ή μεγαλύτερος ο κύκλος υπάρχουν διαφορετικές αναπτύξεις από τον Μαρξ (1978α: 885, 1978β: 616). [7] Η σχετική λογική πίσω από αυτή τη μαρξική θέση είναι η εξής: Η αύξηση των μισθών θα επιφέρει μείωση των κερδών. Η μείωση αυτή θα είναι μεγαλύτερη σε εκείνους του κλάδους όπου το κόστος εργασίας είναι σχετικά υψηλότερο. Επομένως, περιορίζεται σχετικά η προσφορά των κλάδων όπου επικρατεί το μεταβλητό κεφάλαιο, ενώ αντίθετα επεκτείνεται η προσφορά των κλάδων όπου επικρατεί το σταθερό ή το πάγιο κεφάλαιο. Αυτό θα έχει, για δεδομένη τη ζήτηση, ως αποτέλεσμα την άνοδο των τιμών στην πρώτη ομάδα κλάδων και την πτώση των τιμών στη δεύτερη, μέχρι που το ποσοστό του κέρδους εξισώνεται, αν και σε χαμηλότερο επίπεδο. Η αμοιβαία αλληλοαντιστάθμιση (άνοδος και πτώση των τιμών) θα αφήσει το γενικό επίπεδο ανεπηρέαστο (βλ. σχετικά Robinson 1991: ) Σελίδα 8 / 8

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Αξίες και τιμές παραγωγής. Η σχέση μεταξύ του 1ου και του 3ου τόμου του «Κεφαλαίου» Γιώργος Σταμάτης

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Αξίες και τιμές παραγωγής. Η σχέση μεταξύ του 1ου και του 3ου τόμου του «Κεφαλαίου» Γιώργος Σταμάτης Άξιες και τιμές παραγωγής: Η σχέση μεταξύ του 1ου και του 3ου τόμου του «Κεφαλαίου» του Γιώργου Σταμάτη 1. Εισαγωγή Σκοπός μας δεν είναι να δείξουμε απλώς, ότι μεταξύ του 1ου και του 3ου τόμου του «Κεφαλαίου»

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Η θέση της «κυκλοφορίας» στην αναπαραγωγή του οικονομικού συστήματος... Γιώργος Σταμάτης

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Η θέση της «κυκλοφορίας» στην αναπαραγωγή του οικονομικού συστήματος... Γιώργος Σταμάτης Η θέση της "κυκλοφορίας" στην αναπαραγωγή του οικονομικού συστήματος και στην παραγωγή υπεραξίας και κέρδουςτου Γιώργου Σταμάτη Είναι ευρέως δεδομένη η άποψη, ότι, κατά τον Μαρξ, ο τομέας της «κυκλοφορίας»,

Διαβάστε περισσότερα

Η σύγχρονη εργατική τάξη και το κίνημά της (2) Συντάχθηκε απο τον/την ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ Παρασκευή, 11 Σεπτέμβριος :57

Η σύγχρονη εργατική τάξη και το κίνημά της (2) Συντάχθηκε απο τον/την ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ Παρασκευή, 11 Σεπτέμβριος :57 Για την πληρέστερη κατανόηση της μεθοδολογίας, με την οποία γίνεται από το μαρξισμό ο διαχωρισμός της αστικής κοινωνίας στο σύνολό της σε τάξεις, είναι απαραίτητο να αναφέρουμε τον κλασικό ορισμό που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία

Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία Εργασιακή Θεωρία της Αξίας του Μαρξ Σημειώσεις του Λευτέρη Τσουλφίδη Καθηγητή Τμήματος Οικονομικών Επιστημών Ο Νόμος της Αξίας του Μαρξ Ο καπιταλισμός ορίζεται ως το σύστημα

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία των Διεθνών Μετακινήσεων Εργατικού Δυναμικού

Η Θεωρία των Διεθνών Μετακινήσεων Εργατικού Δυναμικού Η Θεωρία των Διεθνών Μετακινήσεων Εργατικού Δυναμικού Περιεχόμενα Κεφαλαίου Α. Θεωρητική Προσέγγιση των Αιτίων των Μετακινήσεων Εργατικού Δυναμικού Η Κλασική Οικονομική Σκέψη και η Μετανάστευση Η Μαρξιστική

Διαβάστε περισσότερα

μέσα από τους εσωτερικούς-αντικειμενικούς του νόμους το καπιταλιστικό σύστημα οδηγείται αναπόφευκτα στην κατάρρευσή του,

μέσα από τους εσωτερικούς-αντικειμενικούς του νόμους το καπιταλιστικό σύστημα οδηγείται αναπόφευκτα στην κατάρρευσή του, 3.4 Η μαρξιστική ερμηνεία του φαινομένου της ανεργίας Για τη μαρξιστική θεωρία η ανεργία είναι συστημικό φαινόμενο και δεν προέρχεται από τις δυσλειτουργίες της αγοράς εργασίας, όπως ισχυρίζεται η νέο-κλασική

Διαβάστε περισσότερα

Εάν το ποσοστό υποχρεωτικών καταθέσεων είναι 25% και υπάρξει μια αρχική κατάθεση όψεως 2.000 σε μια εμπορική Τράπεζα, τότε η μέγιστη ρευστότητα που μπορεί να δημιουργηθεί από αυτή την κατάθεση είναι: Α.

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική ανεργία φ σ υ ικό ό π ο π σ ο οσ ο τό τ ό α νε ν ργί γ ας

Φυσική ανεργία φ σ υ ικό ό π ο π σ ο οσ ο τό τ ό α νε ν ργί γ ας ΑΝΕΡΓΙΑ Κατηγορίες ανεργίας Φυσική ανεργία (υπάρχει µακροχρονίως σε µια οικονοµία) το σύνηθες ποσοστό ανεργίας [δεν παραµένει σε σταθερό ύψος και επηρεάζεται από την οικονοµική πολιτική, απλά υποδηλώνει

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας 3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας Η νεοκλασική θεωρία της προσφοράς εργασίας που αναπτύξαμε προηγουμένως υποστηρίζει ότι οι επιλογές

Διαβάστε περισσότερα

4.1 Ζήτηση εργασίας στο βραχυχρόνιο διάστημα - Ανταγωνιστικές αγορές

4.1 Ζήτηση εργασίας στο βραχυχρόνιο διάστημα - Ανταγωνιστικές αγορές 4. ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΝΕΟΚΛΑΣΙΚΟ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ). ΖΗΤΗΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η ζήτηση εργασίας στο σύνολο της οικονομίας ορίζεται ως ο αριθμός εργαζομένων που οι επιχειρήσεις επιθυμούν να απασχολούν

Διαβάστε περισσότερα

Dani Rodrik, Economics Rules why economics works, when it fails, and how to tell the difference, Oxford University Press, U.K.

Dani Rodrik, Economics Rules why economics works, when it fails, and how to tell the difference, Oxford University Press, U.K. Η Θεωρία της Αξίας και της διανομής της 1 Πώς εξηγείται ο καθορισμός των τιμών των διαφόρων αγαθών και υπηρεσιών σε μια οικονομία; Ομοίως, τι καθορίζει την αξία; Αυτό, είναι ίσως ένα από τα θεμελιώδη ερωτήματα

Διαβάστε περισσότερα

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές.

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. 1 2 Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. Στόχος: Να αποδείξουν οι φοιτητές από μόνοι τους πόσες πολλές έννοιες βρίσκονται στην τομή των δύο

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Η έννοια της κρίσης υπερσυσσώρευσης στο «Κεφάλαιο» του Καρλ Μαρξ Ηλίας Ιωακείμογλου, Γιάννης Μηλιός

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Η έννοια της κρίσης υπερσυσσώρευσης στο «Κεφάλαιο» του Καρλ Μαρξ Ηλίας Ιωακείμογλου, Γιάννης Μηλιός H έννοια της κρίσης υπερσυσσώρευσης στο «Κεφάλαιο» τoυ Karl Marx Γιάννη Μηλιού των Ηλία Ιωακείμογλου και Εισαγωγή Δύο σχεδόν δεκαετίες τώρα, όσο διαρκεί η οικονομική κρίση στις δυτικές καπιταλιστικές χώρες,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ. και το Κόστος

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ. και το Κόστος ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Κεφάλαιο 3 ο : Η Παραγωγή της Επιχείρησης και το Κόστος ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. Το συνολικό προϊόν παίρνει την μέγιστη τιμή

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Οι συνθήκες πραγματοποίησης της παραγωγής στην απλή αναπαραγωγή του κοινωνικού κεφαλαίου Παρασκευάς Παρασκευαΐδης

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Οι συνθήκες πραγματοποίησης της παραγωγής στην απλή αναπαραγωγή του κοινωνικού κεφαλαίου Παρασκευάς Παρασκευαΐδης του Π, Παρασκευαίδη 1 1. Εισαγωγή Είναι γνωστό ότι στη μελέτη της θεωρίας της αναπαραγωγής που διατύπωσε ο Marx, η βαρύτητα έχει δοθεί στην «αξιοποίηση» τόσο θεωρητικά όσο και εμπειρικά της διευρυμένης

Διαβάστε περισσότερα

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Διεθνές Εμπόριο και Διανομή του Εισοδήματος Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους το διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Αντισταθμιστικές επιδράσεις στην απασχόληση από την εισαγωγή των νέων τεχνολογιών Δημήτρης Κατσορίδας

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Αντισταθμιστικές επιδράσεις στην απασχόληση από την εισαγωγή των νέων τεχνολογιών Δημήτρης Κατσορίδας . (H θεωρια της αντισταθμισης)του Δημήτρη Κατσορίδα Πολλοί οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι η εκτόπιση εργασίας από την εφαρμογή των νέων τεχνολογιών στην παραγωγή, αναπτύσσει ταυτόχρονα μια σειρά αντισταθμιστικών

Διαβάστε περισσότερα

πως θα θα παραχθούν αυτά τα προϊόντα αυτό εξαρτάται από την τεχνολογία που έχει στη διάθεσή της μια κοινωνία

πως θα θα παραχθούν αυτά τα προϊόντα αυτό εξαρτάται από την τεχνολογία που έχει στη διάθεσή της μια κοινωνία 2.1 ΤΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (σελ 27-28) Η πολιτική οικονομία: είναι κοινωνική επιστήμη μελετάει τα οικονομικά φαινόμενα Το αντικείμενο της πολιτικής οικονομίας είναι η περιγραφή και η ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HECKSCHER-OHLIN

3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HECKSCHER-OHLIN 3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HESHER-OHIN Υπάρχουν δύο συντελεστές παραγωγής, το κεφάλαιο και η εργασία τους οποίους χρησιμοποιεί η επιχείρηση για να παράγει προϊόν Y μέσω μιας συνάρτησης παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ. και το Κόστος

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ. και το Κόστος ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Κεφάλαιο 3 ο : Η Παραγωγή της Επιχείρησης και το Κόστος ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Παραγωγή: είναι η διαδικασία με την οποία οι διάφοροι παραγωγικοί συντελεστές

Διαβάστε περισσότερα

Αύξηση της ποσότητας του χρήματος και πληθωρισμός

Αύξηση της ποσότητας του χρήματος και πληθωρισμός Αύξηση της ποσότητας του και πληθωρισμός 9 η Αρχή των Οικονομικών: Οι τιμές ανέρχονται, όταν το κράτος τυπώνει πολύ χρήμα Ποσοτική Θεωρία του Χρήματος (κλασσική θεωρία) David Hume (18 ος αιώνας) Milton

Διαβάστε περισσότερα

Το Βασικό Κεϋνσιανό Υπόδειγμα και η Σταδιακή Προσαρμογή του Επιπέδου Τιμών. Καθ. Γιώργος Αλογοσκούφης

Το Βασικό Κεϋνσιανό Υπόδειγμα και η Σταδιακή Προσαρμογή του Επιπέδου Τιμών. Καθ. Γιώργος Αλογοσκούφης Το Βασικό Κεϋνσιανό Υπόδειγμα και η Σταδιακή Προσαρμογή του Επιπέδου Τιμών Καθ. Γιώργος Αλογοσκούφης Καθηγητής Γιώργος Αλογοσκούφης, Δυναμική Μακροοικονομική, 2014 Η Κεϋνσιανή Προσέγγιση Η πιο διαδεδομένη

Διαβάστε περισσότερα

«Από την έρευνα στη διδασκαλία» Δημοτική Βιβλιοθήκη Μεταμόρφωσης Σάββατο 20 Φεβρουαρίου 2016

«Από την έρευνα στη διδασκαλία» Δημοτική Βιβλιοθήκη Μεταμόρφωσης Σάββατο 20 Φεβρουαρίου 2016 Βιογραφικό σημείωμα Η Ζιζή Σαλίμπα γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε οικονομικά στη Νομική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Κατέχει μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών (DEA) και διδακτορικό δίπλωμα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ 23

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ 23 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Πρόλογος...21 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ 23 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Εισαγωγικές Έννοιες... 25 1.1 Η Οικονομική Επιστήμη και οι Σχολές Οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΙΙ (ΕΠΑ.Λ.) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑ 7,8,9,10

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΙΙ (ΕΠΑ.Λ.) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑ 7,8,9,10 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ 2009 2017 : ΚΕΦΑΛΑΙΑ 7,8,9,10 1 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΙΙ (ΕΠΑ.Λ.) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2009 2017 ΚΕΦΑΛΑΙΑ 7,8,9,10 Να απαντήσετε αν

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Mea culpa (?) Γιώργος Η. Οικονομάκης

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Mea culpa (?) Γιώργος Η. Οικονομάκης MEA CULPA (?) του Γιώργου Η. Οικονομάκη Κύριε Διευθυντή. Μέχρι τη στιγμή που γράφω το σημείωμα τούτο γνωρίζω ότι για μια, τουλάχιστο, διατύπωση - θέση του τελευταίου άρθρου μου στο περιοδικό έγινα αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη ΕΣΔΔΑ με ασκήσεις πολλαπλής επιλογής 1. Στην Οικονομική επιστήμη ως οικονομικό πρόβλημα χαρακτηρίζουμε:

Επανάληψη ΕΣΔΔΑ με ασκήσεις πολλαπλής επιλογής 1. Στην Οικονομική επιστήμη ως οικονομικό πρόβλημα χαρακτηρίζουμε: 3 Επανάληψη ΕΣΔΔΑ με ασκήσεις πολλαπλής επιλογής 1. Στην Οικονομική επιστήμη ως οικονομικό πρόβλημα χαρακτηρίζουμε: α) Την έλλειψη χρημάτων που αντιμετωπίζει μια οικονομία β) Την έλλειψη χρημάτων που αντιμετωπίζει

Διαβάστε περισσότερα

Η παραγωγή και αναπαραγωγή του κεφαλαίου: η αντίφαση που ορίζει λογικά και ιστορικά το κεφάλαιο

Η παραγωγή και αναπαραγωγή του κεφαλαίου: η αντίφαση που ορίζει λογικά και ιστορικά το κεφάλαιο Η παραγωγή και αναπαραγωγή του κεφαλαίου: η αντίφαση που ορίζει λογικά και ιστορικά το κεφάλαιο Στο κείμενο «η ιστορική παραγωγή της επανάστασης της τρέχουσας περιόδου» του προηγούμενου τεύχους, εξετάσαμε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΘΑΝΑΣΗΣ ΚΑΖΑΝΑΣ

ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΘΑΝΑΣΗΣ ΚΑΖΑΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΘΑΝΑΣΗΣ ΚΑΖΑΝΑΣ Μακροοικονομική Θεωρία Υπόδειγμα IS/LM Στο υπόδειγμα IS/LM εξετάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Συγκρουσιακές Θεωρήσεις Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 5ο (σελ. 128 136) Οι θέσεις του Althusser Οι θέσεις του Gramsci 2 Karl Marx (1818-1883)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Στο παρόν είναι συγκεντρωµένες όλες σχεδόν οι ερωτήσεις κλειστού τύπου που

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΛΙΜΠΑ ΖΙΖΗ. Δρ. Οικονομολόγος της Εργασίας Εμπειρογνώμων. Οικονομικές διακυμάνσεις - Πληθωρισμός Ανεργία

ΣΑΛΙΜΠΑ ΖΙΖΗ. Δρ. Οικονομολόγος της Εργασίας Εμπειρογνώμων. Οικονομικές διακυμάνσεις - Πληθωρισμός Ανεργία Βιογραφικό σημείωμα Η Ζιζή Σαλίμπα γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε οικονομικά στη Νομική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Κατέχει μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών (DEA) και διδακτορικό δίπλωμα

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή ανάπτυξη- Περιφερειακές ανισότητες. Εισαγωγικές έννοιες. Συσσώρευση Κεφαλαίου, Χωρικός Καταμερισμός Εργασίας

Περιφερειακή ανάπτυξη- Περιφερειακές ανισότητες. Εισαγωγικές έννοιες. Συσσώρευση Κεφαλαίου, Χωρικός Καταμερισμός Εργασίας Περιφερειακή ανάπτυξη- Περιφερειακές ανισότητες. Εισαγωγικές έννοιες. Συσσώρευση Κεφαλαίου, Χωρικός Καταμερισμός Εργασίας «Χωρικές, Οικονομικές, Κοινωνικές και Περιβαλλοντικές Διαστάσεις της Ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΕΜΠΤΗ 12 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΓΙΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Η εργασιακή δύναμη ως εμπόρευμα στο Κεφάλαιο του Κ. Μαρξ Κώστας Στεργιόπουλος

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Η εργασιακή δύναμη ως εμπόρευμα στο Κεφάλαιο του Κ. Μαρξ Κώστας Στεργιόπουλος του Kώστα Στεργιόπουλου 1. Οι δύο όψεις του εμπορεύματος: αξία χρήσης και αξία Το εμπόρευμα, ως αφετηριακό αντικείμενο της μαρξικής ανάλυσης του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής, συμπυκνώνει ποιοτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΟΘ-ΙΙ ΕΠΑΛ 15/06/2017 ΘΕΜΑ Α

ΑΟΘ-ΙΙ ΕΠΑΛ 15/06/2017 ΘΕΜΑ Α ριστοβάθμιο ΘΕΜΑ Α Α1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας στο τετράδιό σας δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή ή τη λέξη Λάθος,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΥΠΑΝΑΠΤΥΞΗΣ : ανέπτυξε τη θεωρία περί «άνισης ανταλλαγής». Η θεωρία του αποτελεί μέρος μιας πιο λεπτομερούς ερμηνείας της μεταπολεμικής

Διαβάστε περισσότερα

Α.4 Η καμπύλη ζήτησης με ελαστικότητα ζήτησης ίση με το μηδέν σε όλα τα σημεία της είναι ευθεία παράλληλη προς τον άξονα των ποσοτήτων.

Α.4 Η καμπύλη ζήτησης με ελαστικότητα ζήτησης ίση με το μηδέν σε όλα τα σημεία της είναι ευθεία παράλληλη προς τον άξονα των ποσοτήτων. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΓΙΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική Εισαγωγή: με τι ασχολείται Ποια είναι η θέση της μακροοικονομικής σήμερα; Χρησιμότητα - γιατί μελετάμε την μακροοικονομική θεωρία; Εξέλιξη θεωρίας και σχέση με την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΝΩ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΝΩ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΝΩ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Μανώλης Σπαθής m.spathis@hotmail.com 1.1 Εισαγωγή στη μαρξιστική προβληματική για τις κρίσεις του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής Ο Μαρξ

Διαβάστε περισσότερα

Η θεωρία της κρίσης στον 1 ο τόμο του κεφαλαίου

Η θεωρία της κρίσης στον 1 ο τόμο του κεφαλαίου Η θεωρία της κρίσης στον 1 ο τόμο του κεφαλαίου Η συστηματική διαπραγμάτευση του ζητήματος των καπιταλιστικών κρίσεων απουσιάζει από τον 1 ο τόμο του Κεφαλαίου, με την εξαίρεση μερικών σύντομων αναφορών.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 Μάθημα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: ευτέρα, 6 Ιουνίου 2011

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΩΣΗ ΘΕΣΕΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ TOMEΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΕ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: «OIKONOMIKH»

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΩΣΗ ΘΕΣΕΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ TOMEΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΕ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: «OIKONOMIKH» ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΩΣΗ ΘΕΣΕΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ TOMEΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΕ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: «OIKONOMIKH»

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015 ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Στο παρόν είναι συγκεντρωµένες όλες σχεδόν οι ερωτήσεις κλειστού τύπου που

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία του Διεθνούς Εμπορίου

Η Θεωρία του Διεθνούς Εμπορίου Η Θεωρία του Διεθνούς Εμπορίου 1. Περιεχόμενα Κεφαλαίου Α. Εισαγωγικά: Οι κατευθύνσεις του Σύγχρονου Εμπορίου B. Η Παραδοσιακή Θεωρία του Διεθνούς Εμπορίου Οι Εμποροκράτες Adam Smith: Απόλυτο Πλεονέκτημα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ 1. Σε περίπτωση κατά την οποία η τιμή ενός αγαθού μειωθεί κατά 2% και η ζητούμενη ποσότητά του αυξηθεί κατά 4%, τότε η ζήτησή του είναι: α) ανελαστική. β) ελαστική. γ)

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ;

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Καθώς έχουν περάσει, από το 2008 οπότε και ξέσπασε η μεγαλύτερη καπιταλιστική κρίση μετά την κρίση του 1929, οι πάντες σχεδόν συμπεριφέρονται σαν να έχει ξεπεραστεί η κρίση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ ΛΑΘΟΥΣ 1. Σε ένα κανονικό αγαθό, όταν αυξάνεται το εισόδηµα των καταναλωτών, τότε αυξάνεται και η συνολική δαπάνη των καταναλωτών 2.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ ΛΑΘΟΥΣ 1. Σε ένα κανονικό αγαθό, όταν αυξάνεται το εισόδηµα των καταναλωτών, τότε αυξάνεται και η συνολική δαπάνη των καταναλωτών 2. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ ΛΑΘΟΥΣ 1. Σε ένα κανονικό αγαθό, όταν αυξάνεται το εισόδηµα των καταναλωτών, τότε αυξάνεται και η συνολική δαπάνη των καταναλωτών 2. Το µαγνητόφωνο ενός παιδιού είναι καταναλωτό αγαθό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΕΙΣ-ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΣ-ΑΝΕΡΓΙΑ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΕΙΣ-ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΣ-ΑΝΕΡΓΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑΤΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΕΙΣ-ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΣ-ΑΝΕΡΓΙΑ 1. Εισαγωγή Η οικονομία δεν είναι ποτέ στάσιμη. Όλα τα σημαντικά μεγέθη της, όπως το επίπεδο του εισοδήματος, της απασχόλησης, της ανεργίας,

Διαβάστε περισσότερα

Η οικονοµία στη Βραχυχρόνια Περίοδο

Η οικονοµία στη Βραχυχρόνια Περίοδο Η οικονοµία στη Βραχυχρόνια Περίοδο Οι βραχυχρόνιες διακυµάνσεις στο προϊόν και στην απασχόληση καλούνται επιχειρηµατικός κύκλος (business cycle). Μέχρι τώρα αναπτύξαµε θεωρίες για να µελετήσουµε πως η

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική Κοινωνιολογία

Οικονομική Κοινωνιολογία Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Οικονομικής Επιστήμης Εαρινό Εξάμηνο 2016-17 Οικονομική Κοινωνιολογία Διδάσκων: Δημήτρης Λάλλας Μαρξική Οικονομική Κοινωνιολογία: Ο καπιταλισμός στη σκέψη του Καρλ

Διαβάστε περισσότερα

6. Η καμπύλη του οριακού προϊόντος τέμνει πάντοτε την καμπύλη του μέσου προϊόντος από πάνω προς τα κάτω στη μέγιστη τιμή του.

6. Η καμπύλη του οριακού προϊόντος τέμνει πάντοτε την καμπύλη του μέσου προϊόντος από πάνω προς τα κάτω στη μέγιστη τιμή του. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ Να σημειώσετε με Σ (σωστό) ή Λ (λάθος) στο τέλος των προτάσεων: 1. Σε μία παραγωγική διαδικασία το άθροισμα των τιμών του οριακού προϊόντος σε κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ. Ενότητα 3: Κλασικό Στατικό Υπόδειγμα: Θεωρητικό Πλαίσιο. Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ. Ενότητα 3: Κλασικό Στατικό Υπόδειγμα: Θεωρητικό Πλαίσιο. Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Ενότητα 3: Κλασικό Στατικό Υπόδειγμα: Θεωρητικό Πλαίσιο Το περιεχόμενο του μαθήματος διατίθεται με άδεια Creative Commons εκτός και αν αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια οικονομία. Διεθνές περιβάλλον 1

Παγκόσμια οικονομία. Διεθνές περιβάλλον 1 Παγκόσμια οικονομία Διεθνές περιβάλλον 1 Επιλεγμένοι δείκτες ασιατικών χωρών Διεθνές περιβάλλον 2 Αλλαγές στο διεθνές οικονομικό περιβάλλον Πρωτεύον ρόλος της κίνησης στην κίνηση των κεφαλαίων σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες. Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών

Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες. Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών 1 Ισοτιµία Δολαρίου Στερλίνας, 1870-2011 $6.00$$ $5.00$$ $4.00$$ $3.00$$ $2.00$$

Διαβάστε περισσότερα

Το Πρότυπο Ανταγωνιστικό Υπόδειγμα του Διεθνούς Εμπορίου με Συναρτήσεις Παραγωγής και Χρησιμότητας Cobb Douglas. Καθ. Γιώργος Αλογοσκούφης

Το Πρότυπο Ανταγωνιστικό Υπόδειγμα του Διεθνούς Εμπορίου με Συναρτήσεις Παραγωγής και Χρησιμότητας Cobb Douglas. Καθ. Γιώργος Αλογοσκούφης Το Πρότυπο Ανταγωνιστικό Υπόδειγμα του Διεθνούς Εμπορίου με Συναρτήσεις Παραγωγής και Χρησιμότητας Cobb Douglas Καθ. Γιώργος Αλογοσκούφης Καθ. Γ. Αλογοσκούφης, Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία,

Διαβάστε περισσότερα

Το Βασικό Κεϋνσιανό Υπόδειγμα και η Σχέση Μεταξύ Ανεργίας και Πληθωρισμού. Καθ. Γιώργος Αλογοσκούφης

Το Βασικό Κεϋνσιανό Υπόδειγμα και η Σχέση Μεταξύ Ανεργίας και Πληθωρισμού. Καθ. Γιώργος Αλογοσκούφης Το Βασικό Κεϋνσιανό Υπόδειγμα και η Σχέση Μεταξύ Ανεργίας και Πληθωρισμού Καθ. Γιώργος Αλογοσκούφης Καθηγητής Γιώργος Αλογοσκούφης, Δυναμική Μακροοικονομική, 2014 Η Κεϋνσιανή Προσέγγιση Η πιο διαδεδομένη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Α.1. Κάθε οικονομία παράγει πάντοτε τους συνδυασμούς των προϊόντων που βρίσκονται πάνω στην καμπύλη των παραγωγικών της δυνατοτήτων.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Α.1. Κάθε οικονομία παράγει πάντοτε τους συνδυασμούς των προϊόντων που βρίσκονται πάνω στην καμπύλη των παραγωγικών της δυνατοτήτων. ΟΜΑΔΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Στις παρακάτω προτάσεις, από Α.1 μέχρι και Α.5 να γράψετε τον αριθμό της καθεμιάς και δίπλα του την ένδειξη: Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή ή Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη. Α.1.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5 Πόροι και διεθνές εμπόριο: Το υπόδειγμα Heckscher- Ohlin

Κεφάλαιο 5 Πόροι και διεθνές εμπόριο: Το υπόδειγμα Heckscher- Ohlin Κεφάλαιο 5 Πόροι και διεθνές εμπόριο: Το υπόδειγμα Heckscher- Ohlin Copyright 2015 Pearson Education, Inc. All rights reserved. 5-1 Περίγραμμα Παραγωγικές δυνατότητες Επιλέγοντας την αναλογία των εισροών

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΚΑΙ ΩΡΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: Τετάρτη, 10 Ιουνίου 2015

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Δευτέρα, 3 Ιουνίου 2013

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ

ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ 1. Τι λέμε δύναμη, πως συμβολίζεται και ποια η μονάδα μέτρησής της. Δύναμη είναι η αιτία που προκαλεί τη μεταβολή της κινητικής κατάστασης των σωμάτων ή την παραμόρφωσή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΣΤΑΔΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ. ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟΣ : ανέπτυξε ένα πρότυπο σύμφωνα με το οποίο διέκρινε 5 στάδια οικονομικής ανάπτυξης, από τα οποία υποστήριξε

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οικονομικής Θεωρίας. Γ Λυκείου

Αρχές Οικονομικής Θεωρίας. Γ Λυκείου Αρχές Οικονομικής Θεωρίας Γ Λυκείου Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Οικονομική Επιστήμη: Μελέτη των οικονομικών προβλημάτων που δημιουργούνται μέσα σε μια κοινωνία. 1. Ποιά προϊόντα και σε ποιές

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Οικιακή εργασία και πραγματικό ωρομίσθιο των εργαζομένων Γιώργος Σταμάτης

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Οικιακή εργασία και πραγματικό ωρομίσθιο των εργαζομένων Γιώργος Σταμάτης του Γιώργου Σταμάτη Θα ασχοληθούμε στα ακόλουθα με τη σχέση μεταξύ οικιακής εργασίας και πραγματικού ωρομισθίου των μισθωτών εργαζομένων και θα δείξουμε ότι, όσο αυξάνεται το ποσοστό της οικιακής εργασίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΟΜΑΔΑ Α. Α1 Οι μεταβολές του μέσου προϊόντος είναι μεγαλύτερες από αυτές του οριακού προϊόντος. Μονάδες 2

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΟΜΑΔΑ Α. Α1 Οι μεταβολές του μέσου προϊόντος είναι μεγαλύτερες από αυτές του οριακού προϊόντος. Μονάδες 2 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΓΙΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Γ ΤΑΞΗ ΟΜΑΔΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

Ο Mitchell Wesley, και ο Arthur Burns στο βιβλίο τους Measuring business Cycles, δίδουν το εξής ορισμό για τους οικονομικούς κύκλους:

Ο Mitchell Wesley, και ο Arthur Burns στο βιβλίο τους Measuring business Cycles, δίδουν το εξής ορισμό για τους οικονομικούς κύκλους: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Το National Bureau of Economic Research, είναι μη κερδοσκοπικός οργανισμός οικονομολόγων, και ο στόχος του ήταν και είναι να μελετά τις οικονομικές διακυμάνσεις στις ΗΠΑ και διεθνώς,

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική Οικονομία Ενότητα

Πολιτική Οικονομία Ενότητα ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 08: Πληθωρισμός Πολυξένη Ράγκου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ 1. Τι πρέπει να κατανοήσει ο μαθητής Στο πρώτο μέρος του κεφαλαίου αναπτύσσεται η έννοια της παραγωγής, η κατανόηση της οποίας αποτελεί απαραίτητη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ 1ο Παράδειγµα κριτηρίου αξιολόγησης (µάθηµα της ηµέρας) Σκοπός της εξέτασης: Η αξιολόγηση της γνώσης του µαθητή σχετικά µε το περιεχόµενο της παραγράφου 1.6:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ (Μακροοικονομική) Mankiw Gregory N., Taylor Mark P. ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΖΙΟΛΑ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ (Μακροοικονομική) Mankiw Gregory N., Taylor Mark P. ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΖΙΟΛΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ (Μακροοικονομική) Mankiw Gregory N., Taylor Mark P. ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΖΙΟΛΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 34 Η ΒΡΑΧΥΧΡΟΝΙΑ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΗ (ΑΝΤΑΛΛΑΚΤΙΚΗ) ΣΧΕΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΝΕΡΓΙΑΣ Η ΒΡΑΧΥΧΡΟΝΙΑ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΗ (ΑΝΤΑΛΛΑΚΤΙΚΗ)

Διαβάστε περισσότερα

να μεταβάλει την ποσότητα ενός ή περισσότερων από τους συντελεστές που χρησιμοποιεί

να μεταβάλει την ποσότητα ενός ή περισσότερων από τους συντελεστές που χρησιμοποιεί ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ test ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Σημειώστε το Σ αν η φράση είναι σωστή και το Λ αν η φράση είναι λανθασμένη: 1. Βραχυχρόνια περίοδος είναι το χρονικό διάστημα μέσα στο οποίο η επιχείρηση δεν μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

Από τη δυνατότητα των κρίσεων στην πραγματικότητά τους. Οι μορφές των κρίσεων

Από τη δυνατότητα των κρίσεων στην πραγματικότητά τους. Οι μορφές των κρίσεων Από τη δυνατότητα των κρίσεων στην πραγματικότητά τους. Οι μορφές των κρίσεων «Η πώληση και η αγορά είναι ταυτόσημη πράξη σαν αμοιβαία σχέση ανάμεσα σε δύο πρόσωπα που αντίκεινται πολικά μεταξύ τους, ανάμεσα

Διαβάστε περισσότερα

Οικονοµία. Βασικές έννοιες και ορισµοί. Η οικονοµική επιστήµη εξετάζει τη συµπεριφορά

Οικονοµία. Βασικές έννοιες και ορισµοί. Η οικονοµική επιστήµη εξετάζει τη συµπεριφορά Οικονοµία Βασικές έννοιες και ορισµοί Οικονοµική Η οικονοµική επιστήµη εξετάζει τη συµπεριφορά των ανθρώπινων όντων αναφορικά µε την παραγωγή, κατανοµή και κατανάλωση υλικών αγαθών και υπηρεσιών σε έναν

Διαβάστε περισσότερα

Πληθωρισμός, Ανεργία και Αξιοπιστία της Νομισματικής Πολιτικής. Το Πρόβλημα του Πληθωρισμού σε ένα Υπόδειγμα με Υψηλή Ανεργία Ισορροπίας

Πληθωρισμός, Ανεργία και Αξιοπιστία της Νομισματικής Πολιτικής. Το Πρόβλημα του Πληθωρισμού σε ένα Υπόδειγμα με Υψηλή Ανεργία Ισορροπίας Πληθωρισμός, Ανεργία και Αξιοπιστία της Νομισματικής Πολιτικής Το Πρόβλημα του Πληθωρισμού σε ένα Υπόδειγμα με Υψηλή Ανεργία Ισορροπίας Καθηγητής Γιώργος Αλογοσκούφης, Δυναμική Μακροοικονομική, 2014 Πληθωρισμός,

Διαβάστε περισσότερα

7. Σε µία παραγωγική διαδικασία το άθροισµα των τιµών του οριακού προϊόντος σε κάθε επίπεδο απασχόλησης µας δίνει το συνολικό προϊόν.

7. Σε µία παραγωγική διαδικασία το άθροισµα των τιµών του οριακού προϊόντος σε κάθε επίπεδο απασχόλησης µας δίνει το συνολικό προϊόν. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ Να σηµειώσετε µε Σ (σωστό) ή Λ (λάθος) στο τέλος των προτάσεων: 1. Οι έννοιες της βραχυχρόνιας και της µακροχρόνιας περιόδου δεν αντιστοιχούν σε κάποια

Διαβάστε περισσότερα

1. Τα στάδια από τα οποία περνάει η οικονομία στη διάρκεια ενός κύκλου, λέγονται φάσεις του οικονομικού κύκλου.

1. Τα στάδια από τα οποία περνάει η οικονομία στη διάρκεια ενός κύκλου, λέγονται φάσεις του οικονομικού κύκλου. ΑΘ. ΧΑΡΙΤΩΝΙΔΗΣ : ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΕΠΑΛ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9Ο : ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΕΙΣ ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΣ - ΑΝΕΡΓΙΑ 9.1. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ ΛΑΘΟΥΣ Για τις παρακάτω προτάσεις, να γράψετε στην κόλλα σας τον αριθμό

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα Τέταρτο-Πέµπτο -Ασκήσεις Μικροοικονοµικής (Προσφορά) Ασκήσεις

Μάθηµα Τέταρτο-Πέµπτο -Ασκήσεις Μικροοικονοµικής (Προσφορά) Ασκήσεις Μάθηµα Τέταρτο-Πέµπτο -Ασκήσεις Μικροοικονοµικής (Προσφορά) Ασκήσεις Άσκηση 1 Ένας παραγωγός καλλιεργεί 1 στρέµµα εδάφους µε τη χρησιµοποίηση 100 κιλών σπόρων. Το µέγεθος της παραγωγής µε πλήρη αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Οικονοµικής Θεωρίας Επιλογής Γ' Λυκείου 2001

Θέµατα Αρχών Οικονοµικής Θεωρίας Επιλογής Γ' Λυκείου 2001 Θέµατα Αρχών Οικονοµικής Θεωρίας Επιλογής Γ' Λυκείου 2001 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α Α Στις προτάσεις, από Α.1. µέχρι και Α.6, να γράψετε τον αριθµό της καθεµιάς και δίπλα σε κάθε αριθµό την ένδειξη Σωστό, αν η

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Τεχνολογική εξέλιξη και τάση του ποσοστού κέρδους στον Μαρξ Γιώργος Σταμάτης

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Τεχνολογική εξέλιξη και τάση του ποσοστού κέρδους στον Μαρξ Γιώργος Σταμάτης Τεχνολογική εξέλιξη και τάση του ποσοστού κέρδους στον Karl Marxτον Γιώργου Σταμάτη Ακόμη και σ' αυτούς, που δεν έχουν ασχοληθεί με την οικονομική θεωρία του Μαρξ είναι γνωστός ο μαρξικός νόμος της πτωτικής

Διαβάστε περισσότερα

Η θεωρία Weber Προσέγγιση του ελάχιστου κόστους

Η θεωρία Weber Προσέγγιση του ελάχιστου κόστους Η θεωρία Weber Προσέγγιση του ελάχιστου κόστους Ο θεμελιωτής της θεωρίας χωροθέτησης της βιομηχανίας ήταν ο Alfred Weber, την οποία αρχικά παρουσίασε ο μαθηματικός Laundhart (1885). Ο A. Weber (1868-1958)

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ (Μακροοικονομική) Mankiw Gregory N., Taylor Mark P. ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΖΙΟΛΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 30 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ (Μακροοικονομική) Mankiw Gregory N., Taylor Mark P. ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΖΙΟΛΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 30 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ (Μακροοικονομική) Mankiw Gregory N., Taylor Mark P. ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΖΙΟΛΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 30 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Η συνολική οικονομική δραστηριότητα είναι ένας σημαντικός παράγοντας που

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ

ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ Oι συναλλαγές μιας χώρας με τον υπόλοιπο κόσμο, συμπεριλαμβανομένων τόσο των εμπορικών όσο και των χρηματοοικονομικών ροών, καταγράφονται στο ισοζύγιο διεθνών πληρωμών. Oι συναλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣΟΧΗ: Όσα θέματα είναι σκιασμένα με θαλασσί χρώμα είναι ΕΚΤΟΣ ΥΛΗΣ 2000 Α1 Όταν η ζήτηση ενός αγαθού είναι ελαστική, η συνολική

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 9. Έλεγχοι υποθέσεων

Κεφάλαιο 9. Έλεγχοι υποθέσεων Κεφάλαιο 9 Έλεγχοι υποθέσεων 9.1 Εισαγωγή Όταν παίρνουμε ένα ή περισσότερα τυχαία δείγμα από κανονικούς πληθυσμούς έχουμε τη δυνατότητα να υπολογίζουμε στατιστικά, όπως μέσους όρους, δειγματικές διασπορές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑ_Τμήμα Οικονομικών Επιστημών

ΕΚΠΑ_Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Συντελεστής και βάση καταλογισμού ΓΒΕ 3 Βήματα 1. Εκτίμηση μελλοντικού επιπέδου παραγωγής μιας περιόδου 2. Εκτίμηση των μελλοντικών ΓΒΕ μιας περιόδου 3. Υπολογισμός συντελεστή καταλογισμού ΓΒΕ (πηλίκο

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 11. Μεγιστοποίηση κέρδους. Οικονοµικό κέρδος. Η ανταγωνιστική επιχείρηση

Διάλεξη 11. Μεγιστοποίηση κέρδους. Οικονοµικό κέρδος. Η ανταγωνιστική επιχείρηση Οικονοµικό κέρδος Διάλεξη Μεγιστοποίηση Μια επιχείρηση χρησιµοποιεί εισροές j,m για να παραγάγει n προϊόντα i, n. Τα επίπεδα του προϊόντος είναι,, n. Τα επίπεδα των εισροών είναι,, m. Οι τιµές των προϊόντων

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικοοικονομική Αξιολόγηση Επενδύσεων Διάλεξη 5 η. Αποτίμηση Στοιχείων Κόστους και Οφέλους

Κοινωνικοοικονομική Αξιολόγηση Επενδύσεων Διάλεξη 5 η. Αποτίμηση Στοιχείων Κόστους και Οφέλους Κοινωνικοοικονομική Αξιολόγηση Επενδύσεων Διάλεξη 5 η Αποτίμηση Στοιχείων Κόστους και Οφέλους Ζητήματα που θα εξεταστούν: Ποια θεωρούνται στοιχεία κόστους και ποια οφέλους στην αξιολόγηση ενός έργου ή

Διαβάστε περισσότερα

Προσφορά και Ζήτηση Υπηρεσιών Υγείας

Προσφορά και Ζήτηση Υπηρεσιών Υγείας Προσφορά και Ζήτηση Υπηρεσιών Υγείας ΤΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Τι θα παραχθεί Πως θα παραχθεί Σε τι ποσότητα Μέθοδοι και διαδικασίες παραγωγής Μελέτες για τον προσδιορισμό των αναγκών Προσδιορισμός Αναγκών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΙΙ

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΙΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΙΙ Ενότητα 1: Οικονομικοί Κύκλοι Κουτεντάκης Φραγκίσκος Γαληνού Αργυρώ Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ TΩN ΤΙΜΩΝ

Ο ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ TΩN ΤΙΜΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜ Ο ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ TΩN ΤΙΜΩΝ 1. Έννοια και λειτουργία της αγοράς Σε μια πρωτόγονη οικονομία, όπως του Ροβινσώνα Κρούσου, όπου δεν υπάρχει καταμερισμός της εργασίας ο άνθρωπος παράγει μόνος του

Διαβάστε περισσότερα

2. Οικονομική Επιστήμη και Οικονομία της Αγοράς (Καπιταλισμός)

2. Οικονομική Επιστήμη και Οικονομία της Αγοράς (Καπιταλισμός) 2. Οικονομική Επιστήμη και Οικονομία της Αγοράς (Καπιταλισμός) Κεντρικό ερώτημα: Γιατί όλοι οι μεγάλοι οικονομολόγοι έζησαν τους 3 τελευταίους αιώνες; Εισαγωγή στην Οικονομική 1 Παραδείγματα Το βιβλίο

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμός Εργαζόμενων ΕΛΛΑΔΑ & Δ. ΕΥΡΩΠΗ 3 7 1.162 Η.Π.Α. 2 4 1.715 ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 5 6 1.629 ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ 3 8 1.031 ΣΥΝΟΛΟ 13 24 5.

Αριθμός Εργαζόμενων ΕΛΛΑΔΑ & Δ. ΕΥΡΩΠΗ 3 7 1.162 Η.Π.Α. 2 4 1.715 ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 5 6 1.629 ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ 3 8 1.031 ΣΥΝΟΛΟ 13 24 5. ΤΙΤΑΝ Α.Ε. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΟΜΙΛΟ Η ΤΙΤΑΝ Α.Ε. είναι ένας Όμιλος εταιριών με μακρόχρονη πορεία στη βιομηχανία τσιμέντου. Ιδρύθηκε το 1902 και η έδρα του βρίσκεται στα Άνω Πατήσια. Ο Όμιλος

Διαβάστε περισσότερα

Υποδείγματα Ενδογενούς Οικονομικής Μεγέθυνσης. Εξωτερικότητες από τη Συσσώρευση Φυσικού Κεφαλαίου στην Αποδοτικότητα της Εργασίας

Υποδείγματα Ενδογενούς Οικονομικής Μεγέθυνσης. Εξωτερικότητες από τη Συσσώρευση Φυσικού Κεφαλαίου στην Αποδοτικότητα της Εργασίας Υποδείγματα Ενδογενούς Οικονομικής Μεγέθυνσης Εξωτερικότητες από τη Συσσώρευση Φυσικού Κεφαλαίου στην Αποδοτικότητα της Εργασίας Εκμάθηση από την Εμπειρία και Συσσώρευση Κεφαλαίου η τεχνολογική πρόοδος

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Οικονοµικής Θεωρίας Επιλογής Γ' Λυκείου 2001

Θέµατα Αρχών Οικονοµικής Θεωρίας Επιλογής Γ' Λυκείου 2001 Θέµατα Αρχών Οικονοµικής Θεωρίας Επιλογής Γ' Λυκείου 2001 ΟΜΑ Α Α Στις προτάσεις, από Α.1. µέχρι και Α.6, να γράψετε τον αριθµό της καθεµιάς και δίπλα σε κάθε αριθµό την ένδειξη Σωστό, αν η πρόταση είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΓΙΑ Άνεργος είναι εκείνος ο οποίος είναι ικανός προς εργασία και επιθυμεί να εργαστεί με τον τρέχοντα μισθό αλλά δεν βρίσκει απασχόληση. Η ανεργία υπολογίζεται ως ποσοστό του συνολικού εργατικού δυναμικού,

Διαβάστε περισσότερα

Θεόδωρος Μαριόλης Τ.Δ.Δ., Πάντειο Πανεπιστήμιο Ι.Κ.Ε. Δημήτρης Μπάτσης

Θεόδωρος Μαριόλης Τ.Δ.Δ., Πάντειο Πανεπιστήμιο Ι.Κ.Ε. Δημήτρης Μπάτσης Θεόδωρος Μαριόλης Τ.Δ.Δ., Πάντειο Πανεπιστήμιο Ι.Κ.Ε. Δημήτρης Μπάτσης Ηθικά Νικομάχεια, Βιβλίο Ε Δύο Προτάσεις του Αριστοτέλη Δύο Προβλήματα Πρόταση 1 «Αμοιβαιότητα/Ανταπόδοση θα υπάρξει [η ανταλλαγή

Διαβάστε περισσότερα

ÖÑÏÍÔÉÓÔÇÑÉÏ ÈÅÙÑÇÔÉÊÏ ÊÅÍÔÑÏ ÁÈÇÍÁÓ - ÐÁÔÇÓÉÁ

ÖÑÏÍÔÉÓÔÇÑÉÏ ÈÅÙÑÇÔÉÊÏ ÊÅÍÔÑÏ ÁÈÇÍÁÓ - ÐÁÔÇÓÉÁ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΕΠΑ.Λ (ΟΜΑ Α Β ) 009 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α Α Για τις προτάσεις από Α.1 µέχρι και Α.5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της καθεµιάς και δίπλα σε κάθε αριθµό τη λέξη

Διαβάστε περισσότερα