Review article Ανασκόπηση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Review article Ανασκόπηση"

Transcript

1 : : Review article Ανασκόπηση Stress response to trauma Flouraki E.S., Kazakos G.M., Papazoglou L.G. Department of Clinical Science, Faculty of Veterinary Medicine, Aristotle University of Thessaloniki, Thessaloniki, Greece Ανταπόκριση του οργανισμού στο τραύμα Φλουράκη Ε.Σ., Καζάκος Γ.M., Παπάζογλου Λ.Γ. Τομέας Κλινικών, Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη ABSTRACT. Trauma generates a series of alterations in the body, which are termed stress response. Injury triggers a reaction proportional to the intensity and duration of the stimuli imposed. Stress response reaction is mainly attributed to the sympathoadrenal axis and the hypothalamic-pituitary-adrenal axis. Activation of these two axes elicits secretion of several hormones, such catecholamines and cortisol from the adrenal glands or various other hormones from the hypothalamus and the pituitary gland. That affects body metabolism and the cardiovascular system, in order to ensure adequate energy reserves, to retain water and to maintain cardiac output and vascular fluid volume. Objective of the activation observed after trauma is to eventually restore body homeostasis. A primary injury is accompanied by several reactions that may activate stress response. Blood loss, hypotension, acid-base balance disorders, quality of anaesthesia and pain generate impulses that activate the neuro-endocrine response. Increased secretion of stress hormones enhances heart rate, heart contractility, blood pressure, oxygen consumption and respiratory rate. Moreover, stress hormones enhance glyconeogenesis, glycogonolysis and lypolysis, whilst they increase insulin resistance and inhibit glucose cell intake, thus leading to hyperglycaemia. Tissue injury is also associated with the release of proinflammatory mediators, such as cytokines. The pro-inflammatory cytokines, released from damaged cells, result in alterations of cell immunity, local and systemic inflammation and pain. The effects of stress response can vary upon the general condition of the animals. Animals in good condition can tolerate it well, although animals in poor condition can show deficiency of energy substrate, cardiovascular collapse, multi-organ failure and, finally, death. Over the years, it has been shown that anaesthesia can modify or limit the stress response. Although anaesthesia cannot eliminate the stress response, it can contribute in decreasing its peri-anaesthetic effects. Keywords: anaesthesia, inflammatory mediators, metabolic response, neuro-endocrine response, stress response, surgical trauma, trauma ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Κάποιο τραύμα προκαλεί μια σειρά μεταβολών στον οργανισμό, οι οποίες από κοινού αποκαλούνται ανταπόκριση στο τραύμα. Τα διάφορα βλαπτικά ερεθίσματα προκαλούν συστηματική ή τοπική αντίδραση του οργανισμού, η οποία είναι ανάλογη της έντασης και της διάρκειας αυτών των ερεθισμάτων. Η ανταπόκριση στο τραύμα συνίσταται στην ενεργοποίηση του άξονα συμπαθητικό σύστημα-επινεφρίδια και του άξονα υποθάλαμος-υπόφυση-επινεφρίδια. Η ενεργοποίηση αυτών έχει ως αποτέλεσμα την έκλυση κατεχολαμινών και κορτιζόλης από τα επινεφρίδια, καθώς και πληθώρας άλλων ορμονών από τον υποθάλαμο Correspondence: E.S.: Flouraki, Department of Clinical Science, Faculty of Veterinary Medicine, Aristotle University of Thessaloniki, 11 Voutyra str., Thessaloniki, Greece. Ε-mail: Date of initial submission: 15 January 2013 Date of revised submission: 20 March 2013 Date of acceptance: 21 March 2013 Αλληλογραφία: Ε.Σ. Φλουράκη, Τομέας Κλινικών, Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Σταύρου Βουτυρά 11, Θεσσαλονίκη. Ημερομηνία αρχικής υποβολής: 15 Ιανουαρίου 2013 Ημερομηνία αναθεωρημένης υποβολής: 20 Μαρτίου 2013 Ημερομηνία αποδοχής: 21 Μαρτίου 2013

2 214 Flouraki E.S., Kazakos G.M., Papazoglou L.G. και την υπόφυση. Οι ορμόνες αυτές επιδρούν στον μεταβολισμό και στο καρδιοαγγειακό σύστημα, με στόχο την αποκατάσταση της διαταραγμένης ομοιοστασίας του οργανισμού. Τελικός στόχος όλων αυτών είναι η διατήρηση επάρκειας όγκου αίματος και ενεργειακών αποθεμάτων. Η αρχική βλάβη συνοδεύεται από ποικίλα προβλήματα, όπως αιμορραγία, υπόταση, διαταραχές της οξεοβασικής ισορροπίας, πόνο, τα οποία είναι υπεύθυνα για την ενεργοποίηση της νευρο-ενδοκρινικής αντίδρασης. Η αυξημένη ορμονική αντίδραση οδηγεί σε αύξηση του καρδιακού και αναπνευστικού ρυθμού, αύξηση της συσπαστικότητας της καρδιάς και αύξηση της κατανάλωσης οξυγόνου. Στο μεταβολισμό παρατηρείται αυξημένη γλυκογονόλυση, γλυκονεογένεση, αντίσταση στην ινσουλίνη και υπεργλυκαιμία. Εκ παραλλήλου, η πρόκληση βλάβης σε κάποιο ιστό προκαλεί τοπική παραγωγή διαμεσολαβητών της φλεγμονής, με αποτελέσματα τοπική και συστηματική φλεγμονώδη αντίδραση και πόνο. Όλα τα παραπάνω γίνονται καλώς ανεκτά από ζώα σε καλή κατάσταση, οπότε, σε σύντομο χρονικό διάστημα, ο οργανισμός επιστρέφει στη φυσιολογική κατάσταση. Αντίθετα, σε ζώα σε κακή φυσική κατάσταση, παράταση των διεργασιών αυτών μπορεί να οδηγήσει σε ένδεια ενεργειακών υποστρωμάτων, συμπτώματα οργανικής δυσλειτουργίας και, πιθανόν, θάνατο. Εν γένει, η γενική αναισθησία αποσκοπεί στον περιορισμό ή την τροποποίηση της όλης αντίδρασης του ζώου προς μία ευνοϊκότερη εξέλιξη. Η γενική αναισθησία δεν μπορεί να εξαλείψει πλήρως την αντίδραση, όμως συμβάλλει στη μείωση των συμπτωμάτων της καταπόνησης και των μετεγχειρητικών επιπλοκών που παρατηρούνται, ώστε ο οργανισμός να είναι σε θέση να αναρρώσει. Λέξεις ευρετηρίασης: αναισθησία, ανταπόκριση, διαμεσολαβητές φλεγμονής, μεταβολική απάντηση, νευρο-ενδοκρινική απάντηση, τραύμα, χειρουργικό τραύμα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μία σημαντική εξέλιξη στην περι-εγχειρητική ιατρική αποτελεί η σε βάθος κατανόηση των φυσιολογικών μεταβολών που λαμβάνουν χώρα σε κάποιον οργανισμό, εξαιτίας χειρουργικού ή άλλου τραύματος, καθώς και η επίδραση της αναισθησίας σε αυτές. Το σύνολο αυτών των μεταβολών από κοινού αποκαλείται ανταπόκριση στο τραύμα ( stress response ) (Desborough 2000, Benson et al. 2000). Τα διάφορα βλαπτικά ερεθίσματα προκαλούν συστηματική ή τοπική αντίδραση του οργανισμού, η οποία είναι ανάλογη της έντασης, της διάρκειας δράσης και των επιπτώσεων του ερεθίσματος. Η γενικευμένη αυτή αντίδραση συνίσταται στην κινητοποίηση ποικίλων αντανακλαστικών, πολύπλοκων διεργασιών στον άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων(guyton and Hall 2006) και στη διέγερση του αυτόνομου (συμπαθητικού) νευρικού συστήματος. Επιπλέον, η τοπική αντίδραση του οργανισμού αφορά στους διαμεσολαβητές της φλεγμονής και στους παράγοντες του ενδοθηλίου των αγγείων, οι οποίοι συμβάλουν στη γενίκευση του φαινομένου της φλεγμονώδους αντίδρασης (Taylor and Harbrecht 2002). Ως συνέπεια της κινητοποίησης του άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων λαμβάνει χώρα έκκριση αναβολικών και καταβολικών ορμονών, με αποτελέσματα την αύξηση της μεταβολικής δραστηριότητας και την επιτάχυνση των περισσότερων βιοχημικών αντιδράσεων του οργανισμού (Kehlet 1998). Αρχικά, η ανταπόκριση αυτή λειτουργεί ως αντισταθμιστικός μηχανισμός, διότι διεγείρει την καρδιοαγγειακή λειτουργία και την κατακράτηση υγρών και εξασφαλίζει περίσσεια ενεργειακών υποστρωμάτων στον οργανισμό. Όμως, εάν η αντίδραση διαρκέσει για μεγάλο χρονικό διάστημα, η συνεχής αύξηση της μεταβολικής δραστηριότητας μπορεί να οδηγήσει σε ένδεια βασικών συστατικών του οργανισμού, για παράδειγμα γλυκόζης, λιπιδίων, αμινοξέων ή ιχνοστοιχείων, οδηγώντας σε μειωμένη αμυντική λειτουργία, απώλεια μυϊκής μάζας, μειωμένη κινητικότητα και εξασθένηση, με ενδεχόμενο τελικό αποτέλεσμα το θάνατο του ζώου. Η παρούσα ανασκόπηση αποσκοπεί στην περιγραφή του φαινομένου, καθώς και των μηχανισμών που μπορούν να τροποποιήσουν την αντίδραση, κατευθύνοντάς την προς ευνοϊκότερη εξέλιξη, ώστε, τελικά, να υποβοηθάται η διαχείριση σοβαρών περιστατικών. ΠΡΩΤΟΓΕΝΗΣ ΒΛΑΒΗ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗΣ ΣΤΟ ΤΡΑΥΜΑ Η πρωτογενής βλάβη συνοδεύεται από ποικίλα ερεθίσματα και αντιδράσεις, που εμφανίζονται με διάφορους συνδυασμούς, και θα μεταβιβαστούν στο κεντρικό νευρικό σύστημα προκειμένου να λάβει χώρα η ανταπόκριση στο τραύμα (Taylor and Harbrecht 2002). Τραύμα (χειρουργικό ή μη) Ως τραύμα χαρακτηρίζεται η ιστική βλάβη που

3 Φλουράκη Ε.Σ., Καζάκος Γ.M., Παπάζογλου Λ.Γ. 215 προκαλείται ξαφνικά και περιλαμβάνει οποιαδήποτε καταστροφή ιστών (π.χ., κάταγμα, λύση ιστών). Το τραύμα ενεργοποιεί αντιδράσεις του οργανισμού προκειμένου να αποφευχθεί περαιτέρω βλάβη αυτού, να αντισταθμιστούν οι ήδη υπάρχουσες βλάβες και, τελικά, να αποκατασταθεί η ομοιοστασία του. Σε σοβαρά περιστατικά, το τραύμα προκαλεί εντονότατες φυσιολογικές, ανοσολογικές και μεταβολικές αλλαγές, που μπορούν να προδιαθέσουν σε φλεγμονή, σε λοιμώξεις, σε διαταραχές της πηκτικότητας του αίματος, σε δυσλειτουργία οργάνων, καταλήγοντας, πιθανόν, στο θάνατο (Muir 2006). Αντίστοιχες διεργασίες παρατηρούνται επίσης στα χειρουργικά τραύματα, όπου, προφανώς, η προκαλούμενη αντίδραση είναι ανάλογη της έκταση του τραύματος. Μικρής διάρκειας χειρουργικές επεμβάσεις, διαγνωστικές μέθοδοι, χειρουργικές επεμβάσεις του δέρματος, του ωτός, του οφθαλμού, ενδοσκοπικές επεμβάσεις και ήπιος χειρισμός των ιστών και των σπλάχνων προκαλούν μικρή αντίδραση. Αντίθετα, σοβαρές επεμβάσεις στην κοιλιακή ή τη θωρακική κοιλότητα, ορθοπαιδικές ή νευροχειρουργικές επεμβάσεις καταλήγουν σε έντονες αντιδράσεις, κατά τις οποίες η όλη αντίδραση μπορεί να διαρκέσει έως αρκετές εβδομάδες (Kehlet 1998). Υπόταση Η απόλυτη ή σχετική μείωση του κυκλοφορούντος όγκου αίματος, εξαιτίας οποιουδήποτε αιτίου (τραύμα, αιμορραγία, έγκαυμα, σήψη κ.λπ.) προκαλεί αντίδραση μεγέθους ανάλογου της μείωσης. Οι πιεσοΰποδοχείς στο αορτικό τόξο, στον καρωτιδικό κόλπο και στις αρτηρίες της περιφερικής κυκλοφορίας διεγείρονται με αποτέλεσμα την αντανακλαστική διέγερση του κεντρικού νευρικού συστήματος, ιδίως του συμπαθητικού, το οποίο προκαλεί διάφορες αντιδράσεις, για παράδειγμα ταχυκαρδία στο πλαίσιο της προσπάθειας αύξησης της καρδιακής παροχής (Smokovitis 1999, Powell 2002, Guyton and Hall 2008c). Εάν οι επιπτώσεις από τις μεταβολές στην πίεση δεν αντισταθμιστούν, τότε ενεργοποιούνται ανώτερα κέντρα του κεντρικού νευρικού συστήματος, με αποτέλεσμα τη διέγερση των επινεφριδίων, τα οποία εκκρίνουν αδρεναλίνη και νοραδρεναλίνη. Η δράση αυτών επιτείνει την αρχική διέγερση του συμπαθητικού συστήματος, προκαλώντας αγγειοσύσπαση και ταχυκαρδία (Muir 2006). Η μείωση της ροής του αίματος στους νεφρούς, λόγω σπλαχνικής αγγειοσύσπασης, και η διέγερση του συμπαθητικού συστήματος ενεργοποιούν τον μηχανισμό έκκρισης του συστήματος της ρενίνηςαγγειοτασίνης-αλδοστερόνης, με αποτέλεσμα την περαιτέρω αγγειοσύσπαση στα νεφρικά τριχοειδή και την αύξηση της επαναπορρόφησης νερού και νατρίου. Τελικό αποτέλεσμα είναι η ελάττωση της παραγωγής ούρου (Guyton and Hall 2008c). Όταν η αρχική υπόταση δεν είναι σοβαρή ή εάν το αρχικό αίτιο απομακρυνθεί έγκαιρα, προκαλείται αντισταθμιστικά αγγειοσύσπαση σε συνδυασμό με ταχυκαρδία και άρση της αρχικής υπότασης. Αντίθετα, όταν η αρχική υπόταση είναι σοβαρή, τότε οι παραπάνω αντισταθμιστικοί μηχανισμοί δεν επαρκούν για την ανάταξη αυτής ή εξαντλούνται πριν την απομάκρυνση του πρωτογενούς αιτίου. Το τελικό αποτέλεσμα είναι υπόταση, η οποία ενίοτε δεν αντιστρέφεται με τη χορήγηση υγρών. Διαταραχή της οξεοβασικής ισορροπίας Η μείωση της μερικής πίεσης του οξυγόνου, η αύξηση της μερικής πίεσης του διοξειδίου του άνθρακα και η αύξηση της συγκέντρωσης των κατιόντων υδρογόνου (δηλαδή, η μείωση του ph) στο αίμα προκαλούν ενεργοποίηση των περιφερικών χημειοϋποδοχέων στο καρωτιδικό σώμα και στα αορτικά σωμάτια. Ως συνέπεια αυτής, τροποποιείται η λειτουργία του καρδιοαγγειακού και του αναπνευστικού συστήματος, καθώς και η νευρο-ενδοκρινική απάντηση του ζώου (Guyton and Hall 2006, Muir 2006). Άγχος Το άγχος, ο φόβος και άλλες αντίξοες συναισθηματικές καταστάσεις προκαλούν ισχυρή ενεργοποίηση του συμπαθητικού συστήματος. Στην περίπτωση αυτή, το ερέθισμα διαβιβάζεται από τον υποθάλαμο μέσω του δικτυωτού σχηματισμού στο στέλεχος του εγκεφάλου και στο νωτιαίο μυελό, προκαλώντας μαζική κινητοποίηση του συμπαθητικού συστήματος (Guyton and Hall 2006). Θερμοκρασία Οι ακραίες μεταβολές της θερμοκρασίας στον οργανισμό (θερμοπληξία ή υποθερμία) γίνονται αντιληπτές από την προοπτική περιοχή του υποθάλαμου, συμβάλλοντας στη διέγερση της έκκρισης ορμονών, όπως η κορτιζόλη ή οι κατεχολαμίνες (Kehlet 1997). Οι ορμόνες αυτές αυξάνουν τη διαθεσιμότητα ενεργειακών υποστρωμάτων και την κατακράτηση νερού και νατρίου, καθώς και την παραγωγή θερμότητας.

4 216 Flouraki E.S., Kazakos G.M., Papazoglou L.G. Ποιότητα της αναισθησίας Επώδυνοι χειρισμοί κατά τη διάρκεια χειρουργικών επεμβάσεων υπό ελαφρά γενική αναισθησία (π.χ., τομή του δέρματος, χειρισμοί ιστών) φαίνεται ότι προκαλούν μεγεθυμένη αντίδραση από τον οργανισμό. Με τη χρησιμοποίηση συνδυασμού φαρμάκων (π.χ., ηρεμιστικών, ναρκωτικών αναλγητικών, μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών, μυοχαλαρωτικών, βαρβιτουρικών και μη βαρβιτουρικών ενέσιμων αναισθητικών) με διαφορετική έναρξη, διάρκεια και τρόπο δράσης, ενδέχεται το βάθος της προκαλούμενης αναισθησίας να μην είναι το εκάστοτε ενδεικνυόμενο. Ειδικά σε πολύ ελαφρά γενικής αναισθησίας, η αίσθηση του πόνου, η αφύπνιση και η ανεπαρκής μυοχάλαση επιτρέπουν την ενεργοποίηση της όλης ανταπόκρισης στο τραύμα (Desborough 2006, Schubert et al. 2007). Αντίθετα, η ισορροπημένη αναισθησία συμβάλει στον περιορισμό της αντίδρασης αυτής. Πόνος Η επιφάνεια του δέρματος καλύπτεται από εκτεταμένο δίκτυο νευρικών απολήξεων του πόνου, το οποίο αποτελείται από δύο τύπους νευρικών ινών, τις Αδ και τις C. Οι ίνες Αδ καλύπτονται από το έλυτρο του Schwann (εμμύελες) και μεταφέρουν τις νευρικές ώσεις από την περιφέρεια στο νωτιαίο μυελό ταχύτατα (Giala 1998). Ενεργοποιούνται κυρίως από μηχανικό πόνο, με αποτέλεσμα την αίσθηση του αρχικού, εντοπισμένου, έντονου πόνου. Επίσης, είναι δυνατόν να ενεργοποιηθούν και από θερμικά ερεθίσματα. Αντίθετα, οι ίνες C δεν περιβάλλονται από έλυτρο (αμύελες) και μεταφέρουν τα ερεθίσματα με πιο αργό ρυθμό. Ενεργοποιούνται κυρίως από θερμικά ή χημικά ερεθίσματα, προκαλώντας αίσθηση διάχυτου, επακόλουθου πόνου ή καύσου (Cambell 2004). Δεν είναι δυνατή η πραγματοποίηση χειρουργικής επέμβασης χωρίς την καταστροφή του νευρικού ιστού, ο οποίος ευαισθητοποιείται από την έκκριση των διαμεσολαβητών της φλεγμονής καταλήγοντας σε σοβαρό πόνο (Raptopoulos et al. 2007). Περιφερική ευαισθητοποίηση. Κατά τον τραυματισμό και την επακόλουθη καταστροφή των ιστών, λαμβάνει χώρα τοπικά φλεγμονώδης αντίδραση. Η απελευθέρωση των διαμεσολαβητών της φλεγμονής επηρεάζει τις νευρικές απολήξεις, των οποίων ο ουδός διέγερσης μειώνεται, με αποτέλεσμα αυξημένη παραγωγή και διαβίβαση νευρικών ώσεων προς τον νωτιαίο μυελό (Raptopoulos et al. 2007). Κεντρική ευαισθητοποίηση Η αυξημένη αίσθηση πόνου επηρεάζει το ανιόν σκέλος του δικτυωτού σχηματισμού, το μεταιχμιακό σύστημα, το θάλαμο και τον υποθάλαμο, που ρυθμίζουν την αντίδραση του αυτόνομου νευρικού συστήματος και την νευρο-ενδοκρινική απάντηση. Η ρύθμιση αυτή γίνεται μέσω της διέγερσης του άξονα υποθάλαμος-υπόφυση-επινεφρίδια και του συμπαθητικού συστήματος και καταλήγει στην απελευθέρωση καταβολικών και αναβολικών ορμονών (Cambell 2004). Η κεντρική ευαισθητοποίηση στον πόνο προκαλείται επίσης από τους προφλεγμονώδεις διαμεσολαβητές της φλεγμονής, κυτοκίνες και ιντερλευκίνες (IL1, IL6), που παράγονται στο σημείο του της βλάβης (Golubovska and Vanags 2008). Ο πόνος κατά τη χειρουργική τομή του δέρματος προκαλεί μάλιστα διέγερση του συμπαθητικού συστήματος ακόμα και σε βαθιά αναισθησία. ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΗ ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ ΣΤΟ ΤΡΑΥΜΑ Η ενεργοποίηση του ενδοκρινικού συστήματος γίνεται μέσω των κεντρομόλων νευρικών ινών, οι οποίες μεταφέρουν τα ερεθίσματα μέσω του νωτιαίου μυελού στο κεντρικό νευρικό σύστημα. Στόχος της αντίδρασης αυτής είναι η αποκατάσταση της ομοιοστασίας του ζώου, μέσω της διατήρησης επαρκούς όγκου αίματος, της διαιμάτωσης των ιστών, της επάρκειας των ενεργειακών αποθεμάτων και, γενικά, της εξασφάλισης της ομαλής λειτουργίας των διαφόρων οργάνων (Taylor and Harbrecht 2002). Άξονας συμπαθητικού συστήματος-επινεφριδίων Η ενεργοποίηση του συμπαθητικού συστήματος προκαλεί αύξηση της έκκρισης των κατεχολαμινών από τη μυελώδη μοίρα των επινεφριδίων και την απελευθέρωση νοραδρεναλίνης από τις προσυναπτικές νευρικές ίνες. Κλινικά, αυτή εκδηλώνεται με ταχυκαρδία, αγγειοσύσπαση, αύξηση της αντίστασης στα αρτηρίδια, μείωση της ενδοτικότητας των φλεβιδίων, ενίοτε υπέρταση, καθώς και με μεταβολές στη λειτουργία διαφόρων οργάνων (π.χ., ήπαρ, πάγκρεας, νεφροί) μέσω της απευθείας σε αυτά δράσης των συμπαθητικών ινών, καθώς και διαμέσου των κυκλοφορουσών κατεχολαμινών (Εικ. 1) (Desborough 2000).

5 Φλουράκη Ε.Σ., Καζάκος Γ.M., Παπάζογλου Λ.Γ. 217 Εικ. 1. Σχηματική παρουσίαση του άξονα συμπαθητικού συστήματος-επινεφριδίων. Κατεχολαμίνες Η συγκέντρωση κατεχολαμινών στο πλάσμα αυξάνεται άμεσα μετά την πρόκληση του τραύματος, φτάνει δε στη μέγιστη συγκέντρωσή τους εντός 24 έως 48 ωρών, ανάλογα με τη βαρύτητα του τραύματος. Το γεγονός αυτό προκαλεί μεταβολικές, αιμοδυναμικές και ορμονικές ρυθμιστικές επιδράσεις. Η αύξηση της συγκέντρωσης κατεχολαμινών οδηγεί σε αύξηση της μιτοχονδριακής δραστηριότητας, αύξηση της κατανάλωσης οξυγόνου και αύξηση της σύνθεσης ATP(Singer et al. 2004). Η αδρεναλίνη προκαλεί ηπατική γλυκογονόλυση, γλυκονεογένεση, λιπόλυση και κετονογένεση, η οποία αυξάνει την αντοχή στη δράση της ινσουλίνης (της οποίας η έκκριση μειώνεται), παρεμποδίζοντας την είσοδο της γλυκόζης στα κύτταρα, με αποτέλεσμα την υπεργλυκαιμία (Matteri et al. 2000). Επίσης, η αδρεναλίνη προκαλεί αύξηση της καρδιακής συχνότητας, της συσπαστικότητας του μυοκαρδίου (μέσω β 1 υποδοχέων), της αρτηριακής πίεσης (μέσω α 1 υποδοχέων) και της αναπνευστικής συχνότητας (Guyton and Hall 2008c). Άξονας υποθάλαμος-υπόφυση-επινεφρίδια Συνοπτικά, η κινητοποίηση του άξονα υποθάλαμος-υπόφυση-επινεφρίδια συνίσταται κυρίως στην έκκριση της εκλυτικής (απελευθερωτικής) ορμόνης της επινεφριδιοφλοιοτρόπου ορμόνης (Dimopoulou and Tsagarakis 2005, Dimopoulou et al. 2008), της εκλυτικής (απελευθερωτικής) ορμόνης της αυξητικής ορμόνης και της αργινικής αγγειοπιεσίνης από τον υποθάλαμο (Matteri et al. 2000). Η εκλυτική ορμόνη της επινεφριδιοφλοιοτρόπου ορμόνης και η αργινικής αγγειοπιεσίνη προκαλούν τη σύνθεση και έκκριση της επινεφριδιοφλοιοτρόπου ορμόνης από την υπόφυση, η οποία με τη σειρά της προκαλεί την έκκριση της κορτιζόλης από τη φλοιώδη μοίρα των επινεφριδίων (Matteri et al. 2000, Dimopoulou and Tsagarakis 2005, Dimopoulou et al., 2008). Ο βασικός ρόλος του άξονα αυτού είναι η διατήρηση της ομοιοστασίας και η κινητοποίηση των αποθηκών ενέργειας του οργανισμού (Matteri et al., 2000, Amanal et al. 2006). Αντίστοιχα, η έκκριση της εκλυτικής ορμόνης της αυξητικής ορμόνης από τον υποθάλαμο προάγει

6 218 Flouraki E.S., Kazakos G.M., Papazoglou L.G. Εικ. 2. Σχηματική παρουσίαση του άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων και οι βασικές ορμόνες που συμμετέχουν στην ανταπόκριση του οργανισμού στο τραύμα. CRH: εκλυτική (απελευθερωτική) ορμόνη της επινεφριδιοφλοιοτρόπου ορμόνης, VP ή ADH: αγγειοπιεσίνη, ACTH: επινεφριδιοφλοιοτρόπος ορμόνη, GH: αυξητική ορμόνη, TSH: θυρεοειδοτρόπος ορμόνη, Τ3: τρι-ιωδοθυρονίνη, Τ4: θυροξίνης. από τα επινεφρίδια, με την ενζυμική μετατροπή της χολοστερόλης σε κορτιζόλη και κορτικοστερόνη. Η κορτιζόλη είναι το βασικό γλυκοκορτικοειδές στα περισσότερα θηλαστικά (Matteri et al. 2000). Υπάρχει αρνητική παλίνδρομη ρύθμιση της έκκρισης της κορτιζόλης μέσω του υποθάλαμου και της υπόφυσης, η οποία ρυθμίζει τη συγκέντρωση της κορτιζόλης στο πλάσμα (Matteri et al. 2000). Η καταστροφή των ιστών προκαλεί περιοδική έκκριση κορτιζόλης ή παρατείνει την έκκρισή της (χρόνια καταπόνηση), καθιστώντας τον μηχανισμό της αρνητικής παλίνδρομης ρύθμισης ανενεργό (Desborough 2000). Η δράση της κορτιζόλης είναι κυρίως καταβολική. Όσο πιο αυξημένη είναι η συγκέντρωση αυτής στο αίμα, τόσο αυξημένος είναι ο καταβολισμός (Wallaτη σύνθεση και έκκριση της αυξητικής ορμόνης από τον πρόσθιο λοβό της υπόφυσης. Από την υπόφυση εκκρίνεται επίσης η θυρεοειδοτρόπος ορμόνη, η οποία οδηγεί σε αύξηση της έκκρισης των ορμονών του θυρεοειδούς (θυροξίνη, τρι-ιωδοθυρονίνη) (Εικ. 2) (Dimopoulou and Tsagarakis 2005). Η συγκέντρωση των διαφόρων άλλων ορμονών που εκκρίνονται από την υπόφυση, δεν φαίνεται να αυξάνεται κατά την καταπόνηση και, μάλλον, δεν συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία αυτή (Desborough 2000, Matteri et al. 2000, Amanal et al. 2006). Κορτιζόλη Η επινεφριδιοφλοιοτρόπος ορμόνη προάγει τη σύνθεση και απελευθέρωση των στεροειδών ορμονών

7 Φλουράκη Ε.Σ., Καζάκος Γ.M., Παπάζογλου Λ.Γ. 219 Εικ. 3. Σχηματική παρουσίαση του συστήματος ρενίνης-αγγειοτασίνης-αλδοστερόνης και οι βασικές δράσεις του στα όργανα-στόχους. ce 2004). Για παράδειγμα, η έκκριση της κορτιζόλης προκαλεί άμεση κινητοποίηση του λίπους και των αμινοξέων από τους ιστούς στους οποίους αποθηκεύονται, ώστε υπάρχει διαθεσιμότητα στον οργανισμό για παραγωγή ενέργειας και σύνθεση γλυκόζης (γλυκονεογένεση) (Desborough 2000, Wallace 2004). Έτσι, το τελικό αποτέλεσμα της δράσης της είναι η αύξηση της συγκέντρωσης της γλυκόζης στο αίμα. Τέλος, άλλη βασική δράση της κορτιζόλης είναι η ανοσοκαταστολή, καθώς αυτή αναστέλλει την προσέλευση μακροφάγων και ουδετερόφιλων λευκοκυττάρων στην περιοχή της φλεγμονής, παράλληλα δε αναστέλλει τη σύνθεση των διαμεσολαβητών της φλεγμονής, κυρίως των προστανοειδών (Desborough 2000, Wallace 2004). Αυξητική ορμόνη Το όργανο στόχος της αυξητικής ορμόνης είναι το ήπαρ. Η ορμόνη ενεργοποιεί την πρωτεϊνοσύνθεση και τη λιπόλυση, επιπλέον δε αναστέλλει την αποδόμηση των πρωτεϊνών (Desborough 2000). Η δράση της ανταγωνίζεται τη δράση της ινσουλίνης, διατηρώντας έτσι τη συγκέντρωση της γλυκόζης στο αίμα (Matteri et al. 2000). Αργινική αγγειοπιεσίνη και σύστημα ρενίνηςαγγειοτασίνης-αλδοστερόνης Η έκκριση της αργινικής αγγειοπιεσίνης αυξάνεται μετά από εκτεταμένη βλάβη ή αιμορραγία. Η άμεση έκκρισή της, μετά από έντονη ελάττωση του κυκλοφορούντος όγκου αίματος, είναι ένα πολύπλοκο

8 220 Flouraki E.S., Kazakos G.M., Papazoglou L.G. φαινόμενο, το οποίο ενεργοποιείται με διέγερση των πιεσο- υποδοχέων, των χημειο-υποδοχέων και των κολπικών υποδοχέων όγκου της καρδιάς. Η δράση της συνίσταται στην κατακράτηση νερού από τους νεφρούς (Desborough 2000, Matteri et al. 2000). Η έκκριση της αλδοστερόνης καθορίζεται κατά κύριο λόγο από το σύστημα ρενίνης-αγγειοτασίνης. Η έκκριση της ρενίνης από τα κύτταρα της παρασπειραματικής συσκευής στο ανιόν σκέλος του εσπειραμένου σωληναρίου προκαλείται από τη μείωση της ροής του αίματος στο νεφρό και τη διέγερση β-υποδοχέων. Η ρενίνη προάγει τη μετατροπή του αγγειοτασινογόνου σε αγγειοτασίνη Ι, η οποία, στους πνεύμονες, μετατρέπεται σε αγγειοτασίνη ΙΙ. Αυτή έχει ισχυρή αγγειοσυσπαστική δράση και συμβάλει στην έκκριση της αλδοστερόνης από τον φλοιό των επινεφριδίων, η οποία προκαλεί επαναπορρόφηση νατρίου, χλωρίου, νερού και αποβολή καλίου από τους νεφρούς (Desborough 2000, Guyton and Hall 2008c). Τέλος, η αγγειοτασίνη ΙΙ αυξάνει την καρδιακή συχνότητα και τη διαπερατότητα των αγγείων (Εικ. 3). Θυρεοειδοτρόπος ορμόνη και ορμόνες του θυρεοειδή αδένα Η επίδραση της θυρεοειδοτρόπου ορμόνης στο θυρεοειδή αδένα οδηγεί σε έκκριση της θυροξίνης και της τρι-ιωδοθυρονίνης. Σε περιπτώσεις σιτικού τραυματισμού, η περιφερική μετατροπή της θυροξίνης σε τρι-ιωδοθυρονίνη ελαττώνεται. Οι ορμόνες του θυρεοειδούς αδένα προκαλούν αύξηση της κατανάλωσης οξυγόνου στους μεταβολικά ενεργούς ιστούς του οργανισμού, με αποτέλεσμα την αύξηση του μεταβολικού ρυθμού και του έργου της καρδιάς. Οι ορμόνες του θυρεοειδούς αδένα έχουν στενή σχέση με τη δράση των κατεχολαμινών, καθώς αυξάνουν τον αριθμό και την ικανότητα σύνδεσης των β-αδρενεργικών υποδοχέων στην καρδιάς, με αποτέλεσμα την περαιτέρω ευαισθητοποίηση της καρδιάς στην δράση των κατεχολαμινών (Desborough 2000). Γλυκαγόνη και ινσουλίνη Η γλυκαγόνη παράγεται από τα α-κύτταρα του παγκρέατος. Η απελευθέρωσή της ρυθμίζεται από τη γλυκόζη του πλάσματος, τη συγκέντρωση των αμινοξέων και τη δραστηριότητα του ΑΝΣ (Desborough, 2000; Guyton and Hall, 2008a; Guyton and Hall, 2008b). Η γλυκαγόνη, σε συνδυασμό με τις κατεχολαμίνες και την κορτιζόλη, προάγει και παρατεί- νει την ηπατική γλυκονεογένεση, επιδεινώνοντας την ήδη υπάρχουσα υπεργλυκαιμία (Marik and Raghavan 2009). Η ινσουλίνη παράγεται από τα β-κύτταρα του παγκρέατος και η δράση της είναι αντίθετη από εκείνη της γλυκαγόνης. Η απελευθέρωσή της ενεργοποιείται μετά τη λήψη τροφής, όταν η συγκέντρωση της γλυκόζης και των αμινοξέων στο αίμα αυξάνουν. Ο ρόλος της συνίσταται στην πρόσληψη της γλυκόζης από τα κύτταρα και τη μετατροπή της γλυκόζης σε γλυκογόνο και τριγλυκερίδια, επιπλέον δε καταστέλλει τον καταβολισμό των πρωτεϊνών. Μολαταύτα, σε καταστάσεις καταπόνησης παρατηρείται μειωμένη ανταπόκριση των κυττάρων στην ινσουλίνη (ινσουλινοαντοχή) (Desborough 2000, Bessey 2004), η οποία, σε συνδυασμό με την υπεροχή της έκκρισης της γλυκαγόνης, οδηγεί στην παρατηρούμενη υπεργλυκαιμία (Coopersmith and Buchman 2007). Πρόσφατα, έχει αποδοθεί στην ινσουλίνη και ινοτρόπος δράση (Marini and Wheeler 2010). Τοπική παραγωγή διαμεσολαβητών της φλεγμονής Το 1950 υποστηρίχτηκε για πρώτη φορά ότι πιθανόν να υπήρχαν κάποιες ορμόνες τραύματος, οι οποίες παράγονταν στους κατεστραμμένους ιστούς και ήταν υπεύθυνες για την ενεργοποίηση του ενδοκρινικού συστήματος (Desborough 2000). Πράγματι, η πρόκληση βλάβης σε κάποιο ιστό κινητοποιεί την παραγωγή πληθώρας ουσιών, με αποτέλεσμα τη φλεγμονώδη αντίδραση και τον πόνο. Έτσι, απελευθερώνονται οι διαμεσολαβητές φλεγμονής (π.χ., προστανοειδή, ιντερλευκίνες), οι οποίοι ασκούν μία ποικιλία δράσεων, περιλαμβανομένης της επίδρασης στη δραστηριότητα των φλεγμονωδών κυττάρων (π.χ., λεμφοκύτταρα, σιτευτικά κύτταρα, ουδετερόφιλα λευκοκύτταρα), τροποποιείται ο τόνος των αγγείων και η διαπερατότητά τους (μέσω της έκκρισης του παράγοντας ενεργοποίησης αιμοπεταλίων, ισταμίνης, σεροτονίνης, προστανοειδών κ.ά.) και, τέλος, ασκείται κυτταροτοξική δράση (μέσω των ελεύθερων ριζών οξυγόνου, οξειδίου του νατρίου κ.ά.). ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΗ Όπως φαίνεται από τα παραπάνω, η ανταπόκριση στο τραύμα έχει ισχυρή επίδραση στον μεταβολισμό. Το μεταβολικό σκέλος της αντίδρασης διακρίνεται

9 Φλουράκη Ε.Σ., Καζάκος Γ.M., Παπάζογλου Λ.Γ. 221 χρονικά στις παρακάτω δύο φάσεις (Desborough 2000, Amanal et al. 2006). Η πρώτη φάση ή φάση ύφεσης χαρακτηρίζεται από μειωμένη κατανάλωση οξυγόνου, μείωση του μεταβολικού ρυθμού του οργανισμού και αγγειοσύσπαση, έχει δε διάρκεια 24 έως 36 ώρες (Desborough 2000, Gilbert and Murtaugh 2002). Κατά τη δεύτερη φάση ή φάση ροής, παρατηρείται αυξημένος μεταβολικός ρυθμός και ταχύτατη απώλεια αζώτου, εξαιτίας του έντονου καταβολισμού και της αποδόμησης των ενδογενών πρωτεϊνών. Στη φάση αυτή, η κατανάλωση οξυγόνου στα κύτταρα αυξάνεται έντονα, ταυτόχρονα δε παρατηρείται υπολειτουργία των μη ζωτικών οργάνων (Gilbert and Murtaugh 2002, Amanal et al. 2006). Παράλληλα, αναπτύσσεται αντοχή στη δράση της ινσουλίνης, ένα φαινόμενο κατά το οποίο η φυσιολογική παραγωγή ινσουλίνης δεν προκαλεί την αναμενόμενη επίδραση στον οργανισμό, δηλαδή την είσοδο της γλυκόζης στα κύτταρα(singer et al. 2004, Coopersmith and Buchman 2007). Το τελικό αποτέλεσμα της επίπτωσης στο μεταβολισμό είναι η αύξηση του καταβολισμού προς παραγωγή ενεργειακών υποστρωμάτων διαθέσιμων για χρήση από τον οργανισμό, καθώς και η κατακράτηση του νατρίου και του νερού, ώστε να διατηρηθεί ο όγκος των υγρών και η καρδιαγγειακή ομοιοστασία σταθερή (Desborough 2000). Αργότερα, όταν οι αρχικές βλάβες επουλωθούν, ακολουθεί η αναβολική περίοδος της φάσης ροής, η οποία καταλήγει στην οριστική αποκατάσταση της ομοιοστασίας του οργανισμού. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙ- ΣΗΣ ΣΤΟ ΤΡΑΥΜΑ Συνοπτικά οι κλινικές εκδηλώσεις της ανταπόκρισης στο τραύμα είναι οι παρακάτω (Guyton and Hall 2006, Guyton and Hall 2008c): (α) αύξηση της αρτηριακής πίεσης, της καρδιακής συχνότητας και της συσπαστικότητας του μυοκαρδίου, (β) αύξηση της καρδιακής παροχής, (γ) αύξηση της ροής του αίματος στους σκελετικούς μύες, με παράλληλη μείωσή της στα σπλαχνικά όργανα, (δ) αύξηση της αναπνευστικής συχνότητας, (ε) αύξηση του μεταβολικού ρυθμού των κυττάρων, (στ) αύξηση της γλυκόλυσης στο ήπαρ και στους μύες, (ζ) αύξηση της συγκέντρωσης της γλυκόζης στο αίμα, (η) διαταραχή της πήξης του αίματος, (θ) αύξηση της επαναπορρόφησης νερού και νατρίου από τους νεφρούς και μείωση της διούρησης. Οι μεταβολές που προκαλούνται είναι καλά ανεκτές από ζώα φυσικής κατάστασης ASA 1, με βάση τα κριτήρια που ορίζονται από την Αμερικανική Ένωση Αναισθησιολόγων. Σε αυτά τα κριτήρια, η φυσική κατάσταση αποτελεί τον δείκτη βαρύτητας της κλινικής κατάστασης κάποιου ζώου που πρόκειται να υποβληθεί σε γενική αναισθησία, βαθμολογούμενη από 1 έως 5, όπου το 1 αντιστοιχεί σε ζώα κλινικά απολύτως φυσιολογικά κλινικά και το 5 σε ζώα με σοβαρές συστηματικές νόσους. O οργανισμός επιστρέφει στη φυσιολογική κατάστασή του, μετά την πάροδο σύντομου χρόνου. Σε σκύλους, μετά από ωοθηκυστερεκτομή, αυτός είναι περίπου 6 ώρες (Benson et al. 2000). Αντίθετα, σε ζώα σε βαριά κατάσταση, σε ζώα-πολυτραυματίες ή σε ζώα με σοβαρές υποκείμενες νόσους (φυσική κατάσταση με βάση τα κριτήρια ASA 3, 4 ή 5), οι μεταβολές αυτές δημιουργούν άμεσο κίνδυνο για την ζωή τους. Συχνά λοιπόν, τα ζώα αυτά εκδηλώνουν συμπτώματα του συνδρόμου της πολυοργανικής δυσλειτουργίας, ακόμα και αν η αρχική βλάβη δεν αφορούσε στα συγκεκριμένα όργανα (Singer et al. 2004). Το σύνδρομο της πολυοργανικής δυσλειτουργίας θεωρείται υπεύθυνο για 60% των περιστατικών θανάτου σε ασθενείς με εκτεταμένα ή βαριά τραύματα (Mongardon et al. 2009). Ειδικά, οι διαταραχές από τους νεφρούς, το ήπαρ, τους πνεύμονες και το κεντρικό νευρικό σύστημα συνδέονται με αυξημένη θνησιμότητα (Wilson and Walshaw 2004, Kenney et al. 2007, Mongardon et al. 2009). Το σύνδρομο της πολυοργανικής δυσλειτουργίας θεωρείται ως η προσπάθεια του οργανισμού να εξασφαλίσει την επιβίωση των οργάνων, καθώς τα προσβεβλημένα κύτταρα εισέρχονται σε κατάσταση μειωμένης δραστηριότητας, αυξάνοντας έτσι τις πιθανότητες ανάρρωσης (Singer et al. 2004). Όμως, η παράταση αυτής της φάσης οδηγεί σε πολυοργανική ανεπάρκεια. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗΣ ΣΤΟ ΤΡΑΥΜΑ Στην σύγχρονη κτηνιατρική, υπάρχει πλέον η δυνατότητα παρέμβασης για βελτίωση της ανταπόκρισης στο τραύμα, με αποτέλεσμα την ανάρρωση των ζώων (Benson et al. 2000, Desborough 2006). Η έγκαιρη ανάληψη θεραπευτικής αγωγής (π.χ., για εξάλειψη του πόνου), μειώνει την έκκριση κατεχολαμινών, την επιβάρυνση της λειτουργίας του μυοκαρδίου και τις επιπλοκές στο αναπνευστικό

10 222 Flouraki E.S., Kazakos G.M., Papazoglou L.G. Τοπική αναισθησία και αναλγησία Τα τοπικά αναισθητικά μπορούν να μειώσουν την μετεγχειρητική ανταπόκριση στο τραύμα, είτε μέσω του αποκλεισμού της μεταβίβασης νευρικών ώσεων πιο κεντρικά από το σημείο του τραύματος, είτε μέσω των συστηματικών αντιφλεγμονωδών ιδιοτήτων που διαθέτουν. Η επισκληρίδια έγχυση τοπικών αναισθητικών προσφέρει ισχυρή αναλγησία και, επίσης, συμβάλλει στη μείωση του μετεγχειρητικού καταβολισμού (Holte and Kehlet 2002, Desborough 2006). Ο βασικός μηχανισμός δράσης της επισκληρίδιας αναισθησίας πραγματοποιείται μέσω του αποκλεισμού των νεύρων και της μεταφοράς των επώδυνων ερεθισμάτων από την περιοχή του τραυματισμού προς το κεντρικό νευρικό σύστημα (Holte and Keσύστημα. Η αξιολόγηση ενός ζώου πριν από κάποια χειρουργική επέμβαση (προαναισθητικός έλεγχος) παίζει σημαντικό ρόλο στην αναγνώριση, τον προσδιορισμό, την έγκαιρη αντιμετώπιση και, τελικά, την καλύτερη εξέλιξη κάποιας χειρουργικής επέμβασης. Η γενική αναισθησία και η αναλγησία αποσκοπούν στον περιορισμό, την εξάλειψη ή/και την τροποποίηση των παραγόντων, οι οποίοι αποτελούν το έναυσμα για την έναρξη της ανταπόκρισης στο τραύμα. Επιπλέον, τα τελευταία χρόνια, η τροποποίηση των ενεργειών για την προεγχειρητική νηστεία των ζώων αποσκοπεί σε επίδραση στο μεταβολικό σκέλος της ανταπόκρισης στο τραύμα, το οποίο θα λάβει χώρα κατά τη χειρουργική επέμβαση (Ljungqvist 2004). Γενική αναισθησία Η γενική αναισθησία μειώνει τη συνειδητή αντίληψη των επώδυνων ερεθισμάτων εξαιτίας ενός τραυματισμού, αλλά δεν μπορεί να εξαλείψει τελείως τις αντιδράσεις που προκαλούνται, καθώς ο υποθάλαμος αντιδρά σε επιβλαβή ερεθίσματα ακόμα και σε πολύ βαθιά αναισθησία. Σύμφωνα με κάποιους συγγραφείς, η ολική ενέσιμη αναισθησία φαίνεται ότι πλεονεκτεί σε σχέση με την εισπνευστική, υπόθεση η οποία όμως απορρίπτεται από άλλους (Schneemilch and Bank 2001, Inada et al. 2004, Desborough 2006, Golubovska and Vanags 2008). Επιπλέον, η χορήγηση κεταμίνης σε μικρή δόση, κατά την εγκατάσταση της γενικής αναισθησίας ή η χρήση αυτής ως συμπληρωματικού παράγοντα στη μετεγχειρητική αντιμετώπιση του πόνου, σε συνδυασμό με οπιοειδή ή τοπικά αναισθητικά, φαίνεται ότι μειώνει σημαντικά την έκκριση των κυτοκινών (Beilin et al. 2007, Golubovska and Vanags 2008). Η χρήση της ετομιδάτης φαίνεται ότι προκαλεί ολική καταστολή της ανταπόκρισης στο τραύμα, καθώς μία και μόνη δόση κατά την εγκατάσταση την αναισθησίας είναι δυνατόν να αποκλείσει πλήρως επί 6 έως 12 ώρες την έκκριση της κορτιζόλης από τα επινεφρίδια (Wagner and White 1984). Φαίνεται ότι μετά τη χορήγηση ετομιδάτης, ακόμα και η αυξημένη συγκέντρωση επινεφριδιοφλοιοτρόπου ορμόνης δεν οδηγεί σε παραγωγή και έκκριση κορτιζόλης και αλδοστερόνης (Wagner and White 1984). Όμως, η συνεχής χορήγηση ετομιδάτης σε ζώα που χρειάστηκαν μηχανική υποστήριξη, οδήγησε συχνότερα σε θάνατο, που συσχετίστηκε με καταστολή της φλοιώδους μοίρας των επινεφριδίων (Longnecker 1984). Καταστολή της δράσης της κορτιζόλης προκαλούν επίσης οι βενζοδιαζεπίνες, κυρίως η μιδαζολάμη (Golubovska and Vanags 2008), καθώς και οι α 2 -αδρενεργικοί αγωνιστές. Έχει βρεθεί ότι στους σκύλους η χρήση της μεδετομιδίνης προσφέρει αιμοδυναμική σταθερότητα, ενώ μειώνει την έκκριση της αδρεναλίνης από τα επινεφρίδια, καταστέλλοντας έτσι τη δράση του συμπαθητικού συστήματος (Benson et al. 2000, Ambrisko and Hikasa 2002). Συστηματική αναλγησία Καθώς ο πόνος συμμετέχει στην ενεργοποίηση της νευρο-ενδοκρινικής απάντησης του ζώου, οι διάφορες τεχνικές αναλγησίας μπορούν να προσφέρουν μικρή ή μεγαλύτερη καταστολή της αντίδρασης αυτής. Έτσι, η εξάλειψη του πόνου περιεγχειρητικά συμβάλλει σημαντικά στην αποτροπή του καταβολισμού. Τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα χρησιμοποιούνται ευρέως για τον έλεγχο του προεγχειρητικού και μετεγχειρητικού πόνου, φαίνεται όμως ότι προσφέρουν μέτρια αναλγησία (Kehlet and Holte 2001). Τα φάρμακα αυτά δρουν αναστέλλοντας την παραγωγή και την απελευθέρωση των προσταγλανδινών, όμως η δράση τους αυτή ελάχιστα επηρεάζει ή τροποποιεί την ανταπόκριση στο τραύμα (Golubovska and Vanags 2008). Η συστηματική χορήγηση οπιοειδών φαίνεται ότι έχει μόνο μικρή δράση στην νευρο-ενδοκρινική αντίδραση, επιπλέον δε αυτά δεν εμφανίζουν αντιφλεγμονώδη δράση (Kehlet and Holte 2001). Ακόμα και η επισκληρίδια χορήγηση της μορφίνης δεν φαίνεται ότι αποτρέπει πλήρως την αντίδραση στο τραύμα (Kehlet 1998).

11 Φλουράκη Ε.Σ., Καζάκος Γ.M., Παπάζογλου Λ.Γ. 223 hlet 2002, Golubovska and Vanags 2008). Ειδικά σε ανθρώπους, έχει βρεθεί ότι η χορήγηση επισκληρίδιας αναισθησίας σε συνδυασμό με γενική αναισθησία υποβοηθά τη μείωση της νευρο-ενδοκρινικής αντίδρασης στο τραύμα (Buyukkocak et al. 2006), ιδίως δε όταν εφαρμόζονται τεχνικές συνεχούς χορήγησης τοπικής αναισθησίας (Kehlet and Holte 2001). ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η αντίδραση του οργανισμού σε βλαπτικά ερεθίσματα, όπως είναι τα τραύματα, αποτελείται από πλήθος ορμονικών και μεταβολικών διεργασιών. Η ανταπόκριση στο τραύμα είναι λιγότερο εμφανής σε σύντομες ή μέτριας βαρύτητας χειρουργικές επεμβάσεις, ενώ, αντίθετα, σοβαρές και εκτεταμένες χειρουργικές επεμβάσεις προκαλούν αντίδραση μεγάλης έκτασης, η οποία μπορεί να αποβεί μοιραία για το ζώο, ειδικά όταν συνυπάρχουν άλλες παθολογικές καταστάσεις. Η ανταπόκριση στο τραύμα είναι δυνατόν να τροποποιηθεί σε κάποιο βαθμό κατά την περιεγχειρητική περίοδο. Η γενική αναισθησία δεν την εξαλείφει πλήρως, αλλά μπορεί σε συνδυασμό με ποικίλες αναισθητικές τεχνικές, μέσω της επίδρασης στο αυτόνομο νευρικό σύστημα, να οδηγήσει σε μείωση της αντίδρασης και των επιπλοκών αυτής. Η διατήρηση σταθερού βάθους αναισθησίας και η έγκαιρη αντιμετώπιση των αιμοδυναμικών διαταραχών που μπορούν να παρατηρηθούν κατά την περι-εγχειρητική περίοδο μειώνουν και αποτρέπουν ενδεχόμενες επιπλοκές. CONFLICT OF INTEREST STATEMENT There is no conflict of interest of any author. REFERENCES Akkoc A, Ozyigit MO, Yilmaz R, Alasonyalilar A, Cangul IT (2006) Cardiac metastasizing rhabdomyosarcoma in a great Dane. Vet Rec 158: Amanal J, Caldwell M, Miller T (2006) Metabolic response to starvation, stress and sepsis. In: Modern Surgical Care. Miller T (ed). Informa Healthcare, NY. pp Ambrisko TD, Hikasa Y (2002) Neurohormonal and metabolic effects of medetomidine compared with xylazine in beagle dogs. Can J Vet Res 66, Beilin B, Rusabrov Y, Shapira Y et al. (2007) Low-dose ketamine affects immune responses in humans during the early postoperative period. Br J Anaesth 99, Benson GJ, Grubb TL, Neff-Davis C et al. (2000) Perioperative stress response in the dog: effect of pre-emptive administration of medetomidine. Vet Surg 29, Bessey P (2004) Metabolic Resposnes to Critical Illness. In: ACS Surgery: Principles and Practice. Bessey P (ed). WebMD Inc. pp Buyukkocak U, Caglayan O, Daphan C et al. (2006) Similar effects of general and spinal anaesthesia on perioperative stress response in patients undergoing haemorrhoidectomy. Mediators Inflamm 2006, CambellWI (2004) Mechanisms of pain. In: Physiology for Anaesthesiologists. (2005 edn). Fee J & Bovill J (eds). Taylor and Francis Group, London and New York. pp Coopersmith C, Buchman T (2007) The perioperative management of the acute care surgical patient. In: Acute Care Surgery. Britt L (ed). Springer Science + Business media, LLC. pp Desborough JP (2000) The stress response to trauma and surgery. Br J Anaesth 85, Desborough JP (2006) Physiologic response to surgery and trauma. In: Foundations of Anesthesia Basic Sciences for Clinical Practice. (2nd edn). Hemmings H & Hopkins P (eds). Mosby Elsevier. pp Dimopoulou I, Tsagarakis S (2005) Hypothalamic-pituitary dysfunction in critically ill patients with traumatic and nontraumatic brain injury. Intensive Care Med 31, Dimopoulou I, Tzanela M, Vassiliadi D et al. (2008) Pituitaryadrenal responses following major abdominal surgery. Hormones (Athens) 7, Giala M (1998) Pain physiology. In: Anaesthesia. Giala M (ed). University Studio Press, Thessaloniki. pp Gilbert A, Murtaugh R (2002) Stressed Starvation and Nutritional Assessment. In: Quick Look Series in Veterinary Medicine. Murtaugh R (ed). Teton NewMedia. pp Golubovska I, Vanags I (2008) Anaesthesia and stress response to surgery. Proceedings of the LatvianAcademy of Science 62, Guyton A, Hall J (2006) The Autonomic Nervous System and the Adrenal Medulla. In: Textbook of Medical Physiology. (11th edn). Guyton A & Hall J (eds). Elsevier Saunders, Philadelphia. pp Guyton A, Hall J (2008a) Insulin, Glucagon and Diabetes Mellitus. In: Medical Physiology. Guyton A & Hall J (eds). Parisianou Scientific Publishing, Athens. pp Guyton A, Hall J (2008b) Metabolism and Thermoregulation. In: Medical Physiology. Guyton A & Hall J (eds). Parisianou Scientific Publishing, Athens pp Guyton A, Hall J (2008c) The Autonomic Nervous System and the Adrenal Medulla. In: Medical Physiology. (11 edn). Guyton A & Hall J (eds). Parisianou Scientific Publishing, Athens. pp. 857

12 224 Flouraki E.S., Kazakos G.M., Papazoglou L.G Holte K, Kehlet H (2002) Effect of postoperative epidural analgesia on surgical outcome. Minerva Anestesiol 68, Inada T, Yamanouchi Y, Jomura S et al. (2004) Effect of propofol and isoflurane anaesthesia on the immune response to surgery. Anaesthesia 59, Kehlet H (1997) Multimodal approach to control postoperative pathophysiology and rehabilitation. Br J Anaesth 78, Kehlet H (1998) Balanced analgesia: a prerequisite for optimal recovery. Br J Surg 85, 3-4. Kehlet H, Holte K (2001) Effect of postoperative analgesia on surgical outcome. Br J Anaesth 87, Kenney E, Rozanski E, Shaw S et al. (2007) Incidence of multiple organ dysfunction after abdominal sepsis in 21 dogs. In: 13th IVECCS. delaforcade-buress AM, New Orleans, LA,. pp Ljungqvist O (2004) Preoperative carbohydrates to prepare metabolism for surgery. Acta Anaesthesiol Belg 55 Suppl, Longnecker DE (1984) Stress free: to be or not to be? Anesthesiology 61, Marik P, Raghavan M (2009) Stress-hyperglycemia, insulin and immunomodulation in sepsis. In: In Applied Physiology in Intensive Care Medicine. Pinsky M (ed). Springer-Verlag, BerlinHeidelberg. pp Marini J, Wheeler A (2010) Support of the failing circulation. In: In Critical Care Medicine. (4th edn). Marini J & Wheeler A (eds). Lippincott William & Wilkins, a Wolters KLuwer business, Philadelphia pp Matteri R, Carroll J, Dyer C (2000) Neuroendocrine Responses to Stress. In: The Biology ofanimal Stress. Moberq G & Mench J (eds). CAB International. Mongardon N, Dyson A, Singer M (2009) Is MOF an outcome parameter or a transient, adaptive state in critical illness? Curr Opin Crit Care 15, Muir W (2006) Trauma: physiology, pathophysiology, and clinical implications. Journal of Veterinary Emergency and Critical Care 16, Powell L (2002) Neuroendocrine Response to and Initial Management of Traumatic Injury. In: Quick Look Series in Veterinary Medicine Murtaugh R (ed). Teton NewMedia. pp Raptopoulos D, Savas I, Kazakos G (2007) Issues on Anaesthesiology and Intensive Care Medicine Thessaloniki. pp Schneemilch CE, Bank U (2001) Release of pro- and antiinflammatory cytokines during different anesthesia procedures. Anaesthesiol Reanim 26, Schubert AU, Simanski O, Janda M et al. (2007) Monitoring the stress response during general anaesthesia. In: Control & Automation, 2007 MED 07 Mediterranean Conference on. pp Singer M, De Santis V, Vitale D et al. (2004) Multiorgan failure is an adaptive, endocrine-mediated, metabolic response to overwhelming systemic inflammation. Lancet 364, Smokovitis A (1999) Cardiovascular System. In: Physiology. (3rd edn). Smokovitis A (ed). Afoi Kiriakidi, Thessaloniki. pp Taylor B, Harbrecht B (2002) The Psysiologic Response to Injury. In: The Trauma Manual (2nd edn). Peitzman A, Rhodes M, Schwab C, et al. (eds). Lippincott William & Wilkins, Philadelphia pp Wagner RL, White PF (1984) Etomidate inhibits adrenocortical function in surgical patients. Anesthesiology 61, Wallace W (2004) Adrenal Cortex. In: Physiology for Anaesthesioligists. (2005 edn). Fee J & Bovill J (eds). Taylor and Francis Group, London and New York. pp Wilson DV, Walshaw R (2004) Postanesthetic Esophageal Dysfunction in 13 Dogs. JAmAnimHospAssoc 40,

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα. Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα. Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος ΤΙΤΛΟΣ: Η Σημασία του στρες και του ύπνου στη ζωή του/της

Διαβάστε περισσότερα

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ Αισθητικότητα ονομάζεται η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε αφενός το εξωτερικό μας περιβάλλον και το ίδιο μας το σώμα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ ΟΡΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΡΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Προς τα εµπρός ανεπάρκεια: αδυναµία προώθησης του αίµατος στη συστηµατική κυκλοφορία Προς τα πίσω ανεπάρκεια: αύξηση του όγκου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ

ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΛΛΑΡΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Είναι ουσιώδες να γνωρίζει κανείς με ποιούς τρόπους η ΑΠ διατηρείται φυσιολογική ώστε να κατανοήσει

Διαβάστε περισσότερα

Παθήσεις Θυρεοειδούς. Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς

Παθήσεις Θυρεοειδούς. Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς Παθήσεις Θυρεοειδούς Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς Η καρδιά είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στη δράση της θυρεοειδικής ορµόνης. Έτσι, η δυσλειτουργία του θυρεοειδούς µπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Λειτουργίες

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Από την καρδιοπνευμονική στην καρδιοεγκεφαλική αναζωογόνηση ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Μαρία Ι. Σεφέρου Ειδικευόμενη Καρδιολογίας Σισμανόγλειο Γ.Ν.Α. ΑΝΑΚΟΠΗ Ηλεκτρική Φάση Κυκλοφορική Φάση Μεταβολική Φάση ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 «Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;» Ηλίας Ν. Μυγδάλης Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα Ειδικό φροντιστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ

Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ Η ΓΕΝΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΛΛΑΡΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κατεχολαμίνες :Νοραδρεναλίνη, Αδρεναλίνη Αποστολάκης Μ. Στοιχεία Φυσιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Ρύθµιση του ισοζυγίου Νατρίου και Νερού

Ρύθµιση του ισοζυγίου Νατρίου και Νερού Ρύθµιση του ισοζυγίου Νατρίου και Νερού Περιεχόµενα: Ισοζύγιο Σωµατικού Νατρίου και Ύδατος Νεφρική επεξεργασία Νατρίου και Ύδατος Νεφρική ρύθµιση Νατρίου Νεφρική ρύθµιση ύδατος ίψα και όρεξη άλατος Ρύθµιση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΡΑΣΕΩΣ

ΟΙ ΕΠΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΡΑΣΕΩΣ ΟΙ ΕΠΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΡΑΣΕΩΣ ΤΩΝ ΟΡΜΟΝΩΝ Κωνσταντίνος Καλλαράς Ιατρός Παθολόγος Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας Ιατρικής Σχολής Α.Π.Θ. Γενικές έννοιες Ενδοκρινής έκκριση

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΣΙΤΙΣΜΟΣ: ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΛΟΙΜΩΞΗ ΚΑΙ ΣΕ ΚΡΙΣΙΜΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΥΠΟΣΙΤΙΣΜΟΣ: ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΛΟΙΜΩΞΗ ΚΑΙ ΣΕ ΚΡΙΣΙΜΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΟΣΙΤΙΣΜΟΣ: ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΛΟΙΜΩΞΗ ΚΑΙ ΣΕ ΚΡΙΣΙΜΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ 43 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΥΠΟΣΙΤΙΣΜΟΣ: ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΛΟΙΜΩΞΗ ΚΑΙ ΣΕ ΚΡΙΣΙΜΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ Στόχοι 1. Να κατανοήσουμε τις μεταβολικές

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα. Ισοζύγιο νερού και ηλεκτρολυτών. Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα. Ισοζύγιο νερού και ηλεκτρολυτών. Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας Φυσιολογία-Ι Ουροποιητικό σύστημα Ισοζύγιο νερού και ηλεκτρολυτών Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας Κύριες λειτουργίες των νεφρών Ρύθμιση του όγκου των υγρών του

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος; 1,2

Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος; 1,2 Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΩΤΣΑ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ, ΔΙΑΒΗΤΗ, ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΚΕΤΟΞΕΩΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟ ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα. Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα. Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας Φυσιολογία-Ι Ουροποιητικό σύστημα Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας Ισοζύγιο νατρίου Μηχανισμοί που ρυθμίζουν την απέκκριση του Να Βασίζονται στις: μεταβολές της

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν Σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας στον ύπνο ( ΣΑΥ) Συχνή διαταραχή (5%

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

Οξεοβασική ισορροπία και μεταφορά οξυγόνου

Οξεοβασική ισορροπία και μεταφορά οξυγόνου Κεφάλαιο 3 Οξεοβασική ισορροπία και μεταφορά οξυγόνου Κεφάλαιο 3 Οξεοβασική ισορροπία και μεταφορά οξυγόνου Η συγκέντρωση των ιόντων υδρογόνου στο ECF φυσιολογικά διατηρείται μέσα σε πολύ στενά όρια. Για

Διαβάστε περισσότερα

Καρβελάς Φώτης Δ/ντής Χειρουργικής κλινικής «Άγιος Ανδρέας»

Καρβελάς Φώτης Δ/ντής Χειρουργικής κλινικής «Άγιος Ανδρέας» Καρβελάς Φώτης Δ/ντής Χειρουργικής κλινικής «Άγιος Ανδρέας» Όσο πιο προσεκτικοί, ήπιοι και ευγενικοί είναι οι χειρουργικοί χειρισμοί, τόσο λιγότερος είναι ο μετεγχειρητικός πόνος του ασθενούς, πιο σύντομη

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΥΡΕΟΕΙΔΗΣ ΑΔΕΝΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΟΡΜΟΝΕΣ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ (ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ

Ο ΘΥΡΕΟΕΙΔΗΣ ΑΔΕΝΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΟΡΜΟΝΕΣ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ (ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ Ο ΘΥΡΕΟΕΙΔΗΣ ΑΔΕΝΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΟΡΜΟΝΕΣ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ (ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΩΝ) ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ Ο ΘΥΡΕΟΕΙ ΗΣ Α ΕΝΑΣ Ο ΘΥΡΕΟΕΙ ΗΣ Α ΕΝΑΣ Ο ΘΥΡΕΟΕΙ ΗΣ Α ΕΝΑΣ Ο

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΥΠΝΟΣ αναζωογόνηση του οργανισμού επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα επηρεάζει τη σωματική και διανοητική υγεία ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ τακτική,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΑΝΣ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΝΕΥΡΑ (λείοι μύες, καρδιακός μυς, αδένες) (Σπλαχνικά Νεύρα)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Παναγιώτης Κοκκόρης Ενδοκρινολόγος- ιαβητολόγος Επιµελητής Ενδοκρινολογικής Κλινικής του 251 Γενικού Νοσοκοµείου Αεροπορίας ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Η παχυσαρκία είναι µια κατάσταση που

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 26 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Μονάδες 25 Α1.

Διαβάστε περισσότερα

Όταν χρειάζεται ρύθμιση της ποσότητας των χορηγούμενων υγρών του ασθενή. Όταν θέλουμε να προλάβουμε την υπερφόρτωση του κυκλοφορικού συστήματος

Όταν χρειάζεται ρύθμιση της ποσότητας των χορηγούμενων υγρών του ασθενή. Όταν θέλουμε να προλάβουμε την υπερφόρτωση του κυκλοφορικού συστήματος Ερωτήσεις Αξιολόγησης Εργαστηριακού Μαθήματος Θέμα: «Κεντρική Φλεβική Πίεση» 1. Τι είναι η Κεντρική Φλεβική Πίεση (ΚΦΠ); Είναι η υδροστατική πίεση των μεγάλων φλεβών που είναι πλησιέστερα στην καρδιά,

Διαβάστε περισσότερα

1 ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΜΕΤΑΝΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙ ΑΣ ΤΩΝ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ Κασσιανή Θεοδωράκη, Αντεια Παρασκευά, ηµήτρης Βαλσαµίδης, Αργυρώ Φασουλάκη Σκοπός της ύπαρξης κατευθυντηρίων οδηγιών µεταναισθητικής

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο Δεν είναι ασθένεια αλλά ένα σύμπλεγμα από ιατρικές διαταραχές που

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές Μετεγχειρητικές Οδηγίες

Γενικές Μετεγχειρητικές Οδηγίες Γενικές Μετεγχειρητικές Οδηγίες 1. Σκοπός της άμεσης μετεγχειρητικής περιόδου είναι η επούλωση των τραυμάτων από τον χειρουργικό τραυματισμό, η αναλγησία και η προετοιμασία για την έναρξη του προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες 9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστημα μαζί με το σύστημα των ενδοκρινών αδένων συμβάλλουν στη διατήρηση σταθερού εσωτερικού περιβάλλοντος (ομοιόσταση), ελέγχοντας και συντονίζοντας τις λειτουργίες των

Διαβάστε περισσότερα

(Monitored Anesthesia Care MAC)

(Monitored Anesthesia Care MAC) ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΑΣ ΣΕ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΜΙΑ ΗΜΕΡΑΣ Α. Μπαϊρακτάρη, Β. Αρώνη, Φ. Γιαννακά, Μ. Κοκολάκη, Ε. Μαστροκώστα H χειρουργική και η αναισθησία σε επεµβάσεις µιας ηµέρας θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙΔΗΜΑΤΩΝ ΠΕΤΡΑΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΝΕΦΡΟΛΟΓΟΣ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙΔΗΜΑΤΩΝ ΠΕΤΡΑΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΝΕΦΡΟΛΟΓΟΣ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙΔΗΜΑΤΩΝ ΠΕΤΡΑΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΝΕΦΡΟΛΟΓΟΣ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΟΡΙΣΜΟΙ οίδηµα ορίζεται η αύξηση του όγκου του υγρού του διάµεσου χώρου, η οποία οδηγεί συνήθως σε εµφανή διόγκωση ιστών για να διαπιστωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Α.Τ.Ε.Ι.ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Α.Τ.Ε.Ι.ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Α.Τ.Ε.Ι.ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ-ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΔΕΡΜΑΤΟΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Το δέρμα αποτελείται από 2 στιβάδες: i. Επιδερμίδα ii. Κυρίως δέρμα ή χόριο ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Κυριότερες λειτουργίες δέρματος: i.

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ

ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ 1 ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ Μήπως τελευταία νιώθετε υποτονικά, ή βρίσκεστε συνεχώς σε υπερένταση; Νυστάζετε συνεχώς και ενώ δεν έχετε αλλάξει τις διατροφικές σας συνήθειες, παίρνετε πολύ εύκολα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ.

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. 314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΥΪΚΗΣ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑΣ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΧΡΟΝΙΑ Ή ΜΟΝΙΜΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΜΥΪΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΥΣ 2009-2010 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ - Πτυχιούχων Α.Ε.Ι. & Πτυχιούχων Ανωτέρων Σχολών Διετούς Κύκλου Σπουδών - Πτυχιούχων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Η κεντρική υπνική άπνοια (central sleep apnea - CSA) συναντάται σε ποσοστό 5-10% όλων των ασθενών με διαταραχή της αναπνοής στον ύπνο (sleep-disordered breathing

Διαβάστε περισσότερα

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση There are no translations available. Γιώργος Κολιός Καρδιολόγος Οι ασθενείς με συγκοπή αποτελούν το 2% των επισκέψεων στα τμήματα έκτακτων περιστατικών. Η ετήσια επίπτωση συγκοπτικών επεισοδίων στα ηλικιωμένα

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας Κυκλοφορικό Σύστηµα Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας Εβρυολογίας, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ Κυκλοφορικό Σύστηµα Αιµοφόροκυκλοφορικό σύστηµα Λεµφoφόροκυκλοφορικό σύστηµα Αιµοφόρο Κυκλοφορικό Σύστηµα

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Πια είναι η καλύτερη μέθοδος θεραπείας; Κιρσοί είναι το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων.

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. 15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. Η ουροδόχος κύστη δεν είναι απλά μία κοιλότητα η οποία γεμίζει απλά

Διαβάστε περισσότερα

11. Υπογλυκαιμία στο Σακχαρώδη Διαβήτη

11. Υπογλυκαιμία στο Σακχαρώδη Διαβήτη 11. Υπογλυκαιμία στο Σακχαρώδη Διαβήτη Υπογλυκαιμία είναι η οξεία κατάσταση που εκδηλώνεται με συμπτώματα και σημεία οφειλόμενα σε σημαντική μείωση της γλυκόζης του αίματος. Είναι συνήθης στους θεραπευόμενους

Διαβάστε περισσότερα

ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ

ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ Ι. Φυσιολογία και παθοφυσιολογία του πόνου... 15 1. Ορισμός και τύποι του πόνου... 15 1.1. Ο ορισμός του πόνου... 15 1.2.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Πώς ρυθμίζεται η πίεση στον οργανισμό μας, με ποιο μηχανισμό;

Πώς ρυθμίζεται η πίεση στον οργανισμό μας, με ποιο μηχανισμό; Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Foex P, et al. Pasternack PF et al. Mangano DT et al. Br J Anaesth 1973; 45:671 81 Anesthesiology 1988; 68:495 500

Foex P, et al. Pasternack PF et al. Mangano DT et al. Br J Anaesth 1973; 45:671 81 Anesthesiology 1988; 68:495 500 Αναγνώρισηασθενώνµεπιθανό όφελοςαπότηνπροεγχειρητική έναρξηβ-αποκλειστών Νύκταρη Β. Αναισθησιολόγος Πανεπιστηµιακό Νοσοκοµείο Ηρακλείου β-αποκλειστές στηνπρο-εγχειρητικήπερίοδο Μηκαρδιοχειρουργικέςεπεµβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

39. ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΑ - ΑΝΑΛΓΗΣΙΑ

39. ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΑ - ΑΝΑΛΓΗΣΙΑ ΠΕΡΙΑΝΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ 1. Διεξαγωγή λεπτομερούς ιστορικού πριν από κάθε χορήγηση αναισθησίας: Αναισθησιολογικό ιστορικό καθώς και ατομικό αναμνηστικό της μητέρας Πλήρες ιστορικό της τρέχουσας κύησης

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΠΩΣ ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΟΙ ΟΥΣΙΕΣ ΣΤΑ ΥΓΡΑ Μεταφορά τροφών και αποβολή μη χρήσιμων ουσιών: Διάχυση (π.χ. το CO 2 που παράγεται κατά τον μεταβολισμό των κυττάρων, διαχέεται από τα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή είναι άδικη. Μερικοί είναι άρρωστοι, ενώ άλλοι είναι υγιείς John F. Kennedy, 1962 ΡΕΜΠΕΛΟΥ ΕΛΕΝΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ: ΝΟΣΟΣ ADDISON Daniel Davies [Ιατρός] Ιατρός], 1947 Αυτός ο νεαρός φίλος σου δεν

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιά. Καρδιά. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τ.Ε.Φ.Α.Α. Άσκηση και αρτηριακή πίεση. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα Άσκηση και Υγεία. Πασχάλης Βασίλης, Ph.D.

Καρδιά. Καρδιά. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τ.Ε.Φ.Α.Α. Άσκηση και αρτηριακή πίεση. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα Άσκηση και Υγεία. Πασχάλης Βασίλης, Ph.D. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τ.Ε.Φ.Α.Α. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα Άσκηση και Υγεία Μεταβολικές ασθένειες και άσκηση Άσκηση και αρτηριακή πίεση Πασχάλης Βασίλης, Ph.D. Καρδιά Καρδιά Η καρδιά είναι ένα μυϊκό όργανο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ 1 Παρουσία σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 Ώρα ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ

ΣΕΝΑΡΙΟ 1 Παρουσία σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 Ώρα ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΦΑΣΗΣ ΙΙ 1 ος ΧΡΟΝΟΣ Χειμερινό Εξάμηνο 9 πμ-10πμ ΣΕΝΑΡΙΟ 1 σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 «Ιατρική Εξέταση» Ανατομική ορολογία (Ανατομία)

Διαβάστε περισσότερα

Βιοχηµικοί δείκτες της επιβάρυνσης της προπόνησης

Βιοχηµικοί δείκτες της επιβάρυνσης της προπόνησης Βιοχηµικοί δείκτες της επιβάρυνσης της προπόνησης Βασίλης Μούγιος Καθηγητής βιοχηµείας της άσκησης Τµήµα Επιστήµης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισµού Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Επισκέπτης καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι για την αρθροπλαστική του ισχίου και του γόνατος

Ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι για την αρθροπλαστική του ισχίου και του γόνατος Ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι για την αρθροπλαστική του ισχίου και του γόνατος 1. Τι είναι οι ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι για την αντικατάσταση ισχίου και γόνατος; Ο όρος ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι (ΕΕΜ)

Διαβάστε περισσότερα

Σχέση ωσμωτικής πίεσης-ωσμωτικότητας-ώσμωσης. Ωσμωτικότητα πλάσματος

Σχέση ωσμωτικής πίεσης-ωσμωτικότητας-ώσμωσης. Ωσμωτικότητα πλάσματος Βιολογικές και Κλινικές Εφαρμογές της Ωσμωτικότητας Στόχοι Κατανόησης-Υποδείξεις: -Εξοικειωθείτε με διάφορα παραδείγματα βιολογικών εφαρμογών. (Σημειώση: Μην τα αποστηθίσετε! Απλώς διαβάζοντάς τα να τα

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία υγιών εθελοντών Κ. Καράτζη, PhD (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο) Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων Μυοσκελετικού Συστήματος Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα 2012 2013 Νοσοκομείο ΚΑΤ, 17 Ιανουαρίου 2013 Παραθυρεοειδείς αδένες 1880 Ο Σουηδός φοιτητής

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεία αναπνευστικής αλκάλωσης. Ελένη Μάνου, νεφρολόγος, Γ.Ν.Παπαγεωργίου

Θεραπεία αναπνευστικής αλκάλωσης. Ελένη Μάνου, νεφρολόγος, Γ.Ν.Παπαγεωργίου Θεραπεία αναπνευστικής αλκάλωσης Ελένη Μάνου, νεφρολόγος, Γ.Ν.Παπαγεωργίου σαν εισαγωγή... παραγωγή CO2 αποβολή CO2 παραγωγή CO2 αποβολή CO2 µερική πίεση του διοξειδίου του άνθρακα στο αίµα (PaCO2) µείωση

Διαβάστε περισσότερα

Νεώτερα δεδομένα στη Νόσο της Κατώτερης Ουροφόρου Οδού της Γάτας (FLUTD)

Νεώτερα δεδομένα στη Νόσο της Κατώτερης Ουροφόρου Οδού της Γάτας (FLUTD) Νεώτερα δεδομένα στη Νόσο της Κατώτερης Ουροφόρου Οδού της Γάτας (FLUTD) Κατερίνα Αδαμαμά Μωραΐτου Επίκουρη Καθηγήτρια Κλινική Ζώων Συντροφιάς Κτηνιατρική Σχολή, Α.Π.Θ. FLUTD Σύνδρομο με κοινή συμπτωματολογία

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14 Αγγειοπλαστική Bypass Η αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νόσων περιλαμβάνει: φαρμακευτική αγωγή συστάσεις για αλλαγές στον τρόπο ζωής και τις

Διαβάστε περισσότερα

Η θρομβοεμβολική νόσος στον ορθοπαιδικό ασθενή

Η θρομβοεμβολική νόσος στον ορθοπαιδικό ασθενή Η θρομβοεμβολική νόσος στον ορθοπαιδικό ασθενή Δρ Σταμάτιος Α. Παπαδάκης Ορθοπαιδικός Χειρουργός Επιμελητής Α - Ε.Σ.Υ. Δ Ορθοπαιδική Κλινική Γ.Ν.Α. KAT Ε.Φ.Θ. Επίπτωση Επίπτωση 60% 35%-60% σε # πυέλου

Διαβάστε περισσότερα

Καταστολή και Αναλγησία. Χαντζή Χριστίνα Αναισθησιολόγος Αναπληρώτρια ιευθύντρια ΠΓΝ Αθηνών «Γ. Γεννηµατάς»

Καταστολή και Αναλγησία. Χαντζή Χριστίνα Αναισθησιολόγος Αναπληρώτρια ιευθύντρια ΠΓΝ Αθηνών «Γ. Γεννηµατάς» Καταστολή και Αναλγησία στο ΤΕΠ Χαντζή Χριστίνα Αναισθησιολόγος Αναπληρώτρια ιευθύντρια ΠΓΝ Αθηνών «Γ. Γεννηµατάς» Αναισθησιολογική φροντίδα στο ΤΕΠ ιαχείριση ασθενών ποικίλης επικινδυνότητας/βαρύτητας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. γ 2. α 3. β 4. δ 5. δ Β. Ερωτήσεις σωστού - λάθους 1. Σωστό 2. Λάθος 3. Λάθος 4. Λάθος 5. Σωστό ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ Ι Μη Ναρκωτικά Αναλγητικά

ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ Ι Μη Ναρκωτικά Αναλγητικά ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ Ι Μη Ναρκωτικά Αναλγητικά Π. ΠΑΠΠΑΣ Εργαστήριο Φαρµακολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων Αντιµετώπιση του πόνου ΑΝΑΛΓΗΤΙΚΑ αίσθηµα πόνου Ναρκωτικά αναλγητικά Μη ναρκωτικά

Διαβάστε περισσότερα

Diabetes_ protect our future.mp4

Diabetes_ protect our future.mp4 Diabetes_ protect our future.mp4 14/11 Γενέθλια του νομπελίστα γιατρού Φρέντερικ Μπάντινγκ 1991 από τη Διεθνή Ομοσπονδία για το Διαβήτη 2007:επίσημη Ημέρα από τα Ηνωμένα Έθνη Θέμα 2009 2013: Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Γυναικεία Ορµονικά Προφίλ (για την αναπαραγωγική και περιεµµηνοπαυσιακή ηλικία) Οι ωοθήκες βρίσκονται στο δεξιό και αριστερό τµήµα της πυελική κοιλότητας, πλησίον της µήτρας και

Διαβάστε περισσότερα

Η σημασία της Μέγιστης Δύναμης στην Σωστή Εκγύμναση του Συγχρόνου Ποδοσφαιριστή

Η σημασία της Μέγιστης Δύναμης στην Σωστή Εκγύμναση του Συγχρόνου Ποδοσφαιριστή 21.02.2011 Η σημασία της Μέγιστης Δύναμης στην Σωστή Εκγύμναση του Συγχρόνου Ποδοσφαιριστή Σε συνέχεια από το προηγούμενο μας άρθρο, ερχόμαστε να αναλύσουμε την σημασία της σωστής εκγύμνασης ως αναφορά

Διαβάστε περισσότερα

Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση

Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση Κωνσταντίνος Κώντσας, Παρασκευή Τριβήλου, Αναστασία Καραγκιούλη, Ελένη Τριανταφυλλίδη Εργαστήριο Καρδιοαναπνευστικής

Διαβάστε περισσότερα

Μετεγχειρητικός πόνος Τι νεότερο Πρόληψη - Θεραπεία

Μετεγχειρητικός πόνος Τι νεότερο Πρόληψη - Θεραπεία Μετεγχειρητικός πόνος Τι νεότερο Πρόληψη - Θεραπεία Η αίσθηση του πόνου για τον άνθρωπο είναι ένα σύνηθες γεγονός στη ζωή του. Ο πόνος είναι χρήσιμος διότι κινητοποιεί τον άνθρωπο προς αναζήτηση της αιτίας

Διαβάστε περισσότερα

φροντιστήρια επίγνωση

φροντιστήρια επίγνωση ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑ.Λ. 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ Επιμέλεια θεμάτων: Εμμανουέλα Μαθιουδάκη, Βιολόγος ΘΕΜΑ Α Α1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ Κάθε χρόνο περίπου 200.000 νέοι ασθενείς διαγιγνώσκονται με Ανεύρυσμα Κοιλιακής Αορτής. Είναι γνωστό επίσης, ότι η ρήξη του Ανευρύσματος Κοιλιακής Αορτής οδηγεί σε ποσοστό τουλάχιστον

Διαβάστε περισσότερα

Πεδίο Εφαρμογής. Πρόληψη και Παράγοντες Κινδύνου

Πεδίο Εφαρμογής. Πρόληψη και Παράγοντες Κινδύνου Εξετάσεις λειτουργίας του θυρεοειδούς: διάγνωση και παρακολούθηση των διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες για την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας Πεδίο Εφαρμογής Οι παρούσες κατευθυντήριες οδηγίες

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες

Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας (ΠΦΥ) Εργαστήριο Κλινικών Κατευθυντηρίων Οδηγιών για εργαστηριακές

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική Σώματος Ι. Τα αποτελέσματα από την εφαρμογή της μάλαξης στους ιστούς και στα διάφορα όργανα του ανθρώπινου σώματος εξαρτώνται :

Αισθητική Σώματος Ι. Τα αποτελέσματα από την εφαρμογή της μάλαξης στους ιστούς και στα διάφορα όργανα του ανθρώπινου σώματος εξαρτώνται : ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΜΑΛΑΞΗΣ Τα αποτελέσματα από την εφαρμογή της μάλαξης στους ιστούς και στα διάφορα όργανα του ανθρώπινου σώματος εξαρτώνται : από το είδος των εφαρμοζόμενων χειρισμών. από την εφαρμοζόμενη

Διαβάστε περισσότερα

Ενέσιμη αναισθησία στο σκύλο και τη γάτα. Γ. Καζάκος

Ενέσιμη αναισθησία στο σκύλο και τη γάτα. Γ. Καζάκος Ενέσιμη αναισθησία στο σκύλο και τη γάτα Γ. Καζάκος Ιδιαιτερότητες γάτας σε αυτή την περίπτωση δεν ισχύει «η γάτα είναι εφτάψυχη» ακόμα και σε υγιή ζώα η θνησιμότητα δεν είναι αμελητέα (μεγαλύτερη απ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/

ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/ FITNESS: ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΕΣΟ ΑΣΚΟΥΜΕΝΟ ΑΡΧΕΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΤΟΜΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΔΙΑΛΕΞΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΑΝΑΛΥΕΤΑΙ Η ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ Ο ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ FITNESS ΕΝΩ

Διαβάστε περισσότερα

94 95 96 97 98 Ο ρόλος της αγγειογένεσης στη μετάσταση Η νεοαγγείωση αποτελεί ένα απαραίτητο τμήμα της ογκογόνου διεργασίας που διασφαλίζει τη γρηγορότερη και ανεμπόδιστη ανάπτυξη του όγκου. Η λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

Ο αποκλεισμός του άξονα ρενίνης ως βάση της συνδυαστικής θεραπείας

Ο αποκλεισμός του άξονα ρενίνης ως βάση της συνδυαστικής θεραπείας Ο αποκλεισμός του άξονα ρενίνης ως βάση της συνδυαστικής θεραπείας Ευστράτιος Βαρσαμής Διευθυντής Β' Παθολογικής Κλινικής, Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο «Αγία Όλγα» Αγγειοτασινογόνο Χυμάση Αγγειοτασίνη

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδα Μεταναισθητικής Φροντίδας

Μονάδα Μεταναισθητικής Φροντίδας ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 253 Μονάδα Μεταναισθητικής Φροντίδας ΜΑΡΙΑ ΖΟΥΚΑ, ΜΑΡΙΑ-ΛΟΥΪΖΑ ΚΟΝΤΕΛΙΔΟΥ, ΠΑΣΧΑΛΙΝΑ ΖΗΡΝΑ, ΛΕΟΝΤΙΑ ΤΑΡΑΜΟΝΛΗ, ΕΛΠΙΔΑ ΚΟΝΤΕΣΙΔΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι Μονάδες Μεταναισθητικής

Διαβάστε περισσότερα

Άνδρας77 ετώνμεδύσπνοια, οιδήματακαιυποκαλιαιμία. Διαφορική Διάγνωση

Άνδρας77 ετώνμεδύσπνοια, οιδήματακαιυποκαλιαιμία. Διαφορική Διάγνωση Άνδρας77 ετώνμεδύσπνοια, οιδήματακαιυποκαλιαιμία Διαφορική Διάγνωση Γεροβασίλη Βίκυ Ειδικευόµενη Ε Παθολογικής Κλινικής ιευθ: Αθανάσιος Σκουτέλης ΣτοιχείαΑπόΚλινικήΕικόνα Πρόσφατη έναρξη Απορρύθμιση Αρτηριακής

Διαβάστε περισσότερα

YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. Κάρμεν Τασιοπούλου. Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ

YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. Κάρμεν Τασιοπούλου. Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Κάρμεν Τασιοπούλου Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ Παχυσαρκία: Τάσεις Η παχυσαρκία συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ!

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ! ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ! Είναι αλήθεια ότι η άσκηση βοηθά σημαντικά στην διατήρηση της υγείας. Μπορεί όμως να γίνει επικίνδυνη όταν δεν γίνεται με τον σωστό τρόπο!

Διαβάστε περισσότερα

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ Ι. Ιωαννίδης Παθολόγος Υπεύθυνος ιαβητολογικού Ιατρείου και Ιατρείου Παχυσαρκίας Κωνσταντοπούλειο Συγκρότηµα Γ.Ν.Ν.Ιωνίας«Αγία Όλγα» Προδιαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα "Κλινικά αποδεδειγµένα αποτελέσµατα σε 47 ηµέρες" Αντιμετώπιση της κυτταρίτιδας Ένα από τα

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικά πορίσματα

Επιστημονικά πορίσματα Παράρτημα II Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την ανάκληση ή την τροποποίηση των όρων των αδειών κυκλοφορίας και λεπτομερής αιτιολόγηση των αποκλίσεων από τη σύσταση της PRAC 69 Επιστημονικά πορίσματα

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ(ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΩΝ) ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα