SUMMARY - KEY WORDS KEYWORDS: ELECTRONIC, WORKS, MUSIC STREAMS 20TH CENTURY, ELECTRONIC MUSICAL INSTRUMENTS, MASTERING.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "SUMMARY - KEY WORDS KEYWORDS: ELECTRONIC, WORKS, MUSIC STREAMS 20TH CENTURY, ELECTRONIC MUSICAL INSTRUMENTS, MASTERING."

Transcript

1 ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΡΕΘΥΜΝΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΟΥΣΤΙΚΗΣ Μοναστηριώτη Μαρία Πτυχιακή Εργασία «Η Ηλεκτρονική Μουσική ως Μουσικό Ρεύµα στην Ελλάδα του 20 ου Αιώνα» Επιβλέποντες καθηγητές: ρ. Κονδύλη Γεωργία Φιτσανάκης Μίνως ΡΕΘΥΜΝΟ 2012

2 Ευχαριστίες Πριν ξεκινήσω το κείµενο, θεωρώ υποχρέωση µου να ευχαριστήσω την επιβλέπουσα καθηγήτρια µου Γεωργία Κονδύλη για την πολύτιµη καθοδήγηση και την ηθική υποστήριξη σε όλη τη διάρκεια της εκπόνησης της εργασίας και τον δεύτερο επιβλέποντα του τεχνικού µέρους τον Μίνω Φιτσανάκη για τις χρήσιµες συµβουλές του, σε ότι αφορά την δηµιουργία των δύο δίσκων. Επιπλέον, θα ήθελα να ευχαριστήσω θερµά τους, συνθέτες Χάρη Ξανθουδάκη και Ανδρέα Μνιέστρη για την συνεργασία και την βοήθεια τους στη συγκέντρωση στοιχείων, τους συνθέτες Άκη αούτη, Κώστα Μόσχο, Βαγγέλη Κατσούλη, ηµήτρη Τερζάκη και τον Θεόδωρο Αντωνίου µε τον βοηθό του Σάββα Τσιλιγκιρίδη για την συνεργασία τους. Τον Κώστα Μαντζώρο από το ΚΣΥΜΕ για την παραχώρηση µουσικών έργων και την Αντωνία ήµου για την παραχώρηση πολύτιµου υλικού από την πτυχιακή της. Επίσης, την έσποινα ιαµανταρά για την συµβολή της στην πραγµατοποίηση της κασετίνας των 2 cd. Τέλος, οφείλω να αφιερώσω την πτυχιακή µου εργασία στους γονείς µου, που µου συµπαραστάθηκαν και συνεχίζουν να µου συµπαραστέκονται όλα αυτά τα χρόνια. Μαρία Μοναστηριώτη, Αθήνα,

3 ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙ ΙΑ Η εργασία έχει ως θέµα την ηλεκτρονική µουσική στην Ελλάδα. Σκοπός της εργασίας είναι η έρευνα και η ανάδειξη του συγκεκριµένου είδους από τις αρχές του 20 ου αι. ως το Χωρίζεται σε δύο µέρη, το θεωρητικό και το πρακτικό. Στο θεωρητικό αρχικά παρουσιάζεται µια ιστορική αναδροµή της ηλεκτρονικής µουσικής στην Ευρώπη και εν συνεχεία γεγονότα καθώς, βιογραφίες/εργογραφίες και συνεντεύξεις Ελλήνων συνθετών. Τέλος, εκθέτονται πληροφορίες για τις τεχνικές, τα µηχανήµατα, τα µουσικά ηλεκτρονικά όργανα και την σχέση της ηλεκτρονικής µουσικής µε την παιδεία και την ψυχαγωγία. Το πρακτικό µέρος έχει να κάνει µε τη δηµιουργία δύο cd τα οποία περιλαµβάνουν έργα Ελλήνων συνθετών ηλεκτρονικής µουσικής. Η έρευνα βοήθησε να βγουν κάποια συµπεράσµατα όσον αναφορά την παρουσία της ηλεκτρονικής µουσικής κατά τη διάρκεια του 20 ου αιώνα στην Ελλάδα αλλά και το µέλλον της. ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙ ΙΑ: ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ, ΕΡΓΑ, ΜΟΥΣΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ 20 ΟΥ ΑΙΩΝΑ, ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΜΟΥΣΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ, ΜΑΣΤΕΡΙΝΓΚ. 3

4 Acknowledgements Before beginning the text, it s my duty to thank my supervisor Professor Georgia Kondyli for her valuable guidance and moral support throughout the preparation of the work and the second supervisor of the technical part Mino Fitsanaki for helpful advice, in the establishment of the two discs. I would also like to thank composers, Xari Xanthoudaki and Andrea Mniestri for their cooperation and their assistance in data collection, composers Aki Daouti, Kosta Moscho, Baggeli Katsouli, Dimitri Terzaki, Theodoro Antoniou and his assistant Savva Tsiligiridi for their cooperation. Mr. Kosta Mantzoro from KSYME for the assignment of recordings and Antonia Dimou for her granting valuable material from her Thesis. I also want to thank Despina Diamantara for her cooperation for the realization of the two cds. Finally, I have to dedicate my thesis work to my parents, who stood by me and continue to stand by me all these years. Maria Monastirioti, Athens,

5 SUMMARY - KEY WORDS This paper examines the electronic music in Greece. The purpose of this paper is the research and promotion of this species at the beginning of the 20th century to It is divided into two parts, the theoretical and the practical. Primarily, in theoretical part is presented a historical overview of electronic music in Europe and subsequent events, biographies / works and interviews of Greek composers. Finally, we report information on the recording techniques, production and reproduction machines, electronic musical instruments and electronic music's relationship with education and entertainment. The practical part has to do with the creation of two cds which include works by Greek composers of electronic music. The research helped to leave some conclusions with reference to the presence of electronic music during the 20th century in Greece and its future. KEYWORDS: ELECTRONIC, WORKS, MUSIC STREAMS 20TH CENTURY, ELECTRONIC MUSICAL INSTRUMENTS, MASTERING. 5

6 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή... 8 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΚΕΦ. Ι Η Ηλεκτρονική Μουσική ως µουσικό ρεύµα στην Ελλάδα του 20 ου αιώνα Ιστορικά Μουσικά κινήµατα ρεύµατα Ατονικότητα ωδεκαφθογγισµός Σειραϊσµός Μοντερνισµός ( ) Καθολικός σειραϊσµός Αλεατορική Μουσική Πειραµατική µουσική Μετα-σειραϊκή µουσική Ηλεκτρονική µουσική Συγκεκριµένη Μουσική (Musique Concrete) Φασµατική µουσική Μεταµοντερνισµός (1970) Νέα Απλότητα Νέα Πολυπλοκότητα Νέο-ροµαντισµός Μινιµαλισµός Μετα-µινιµαλισµός Ηλεκτρονικά Μουσικά Όργανα ΚΕΦ. ΙΙ Η Ηλεκτρονική Μουσική στην Ελλάδα Πρώτη Περίοδος Βιογραφίες Συνθετών Πρώτης Περιόδου Ιάννης Ξενάκης ( ) Γιάννης Χρήστου ( ) Μιχάλης Αδάµης ( ) Ανέστης Λογοθέτης ( ) ηµήτρης Τερζάκης ( )

7 Θεόδωρος Αντωνίου ( ) Στέφανος Βασιλειάδης ( ) εύτερη Περίοδος Βιογραφίες Συνθετών εύτερης Περιόδου...55 Χάρης Ξανθουδάκης ( ) Βαγγέλης Κατσούλης ( ) Κώστας Μόσχος ( ) Άκης αούτης ( ) Ανδρέας Μνιέστρης ( ) Κώστας Μαντζώρος ( ) Μετά το ΚΕΦ. 111 Η ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΚAI TH ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ Εκπαίδευση Ψυχαγωγία ΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΥΛΛΟΓΗ Τρόποι κατασκευής ηλεκτρονικής µουσικής και τα ηλεκτρονικά µηχανήµατα 76 Μάστερινγκ (Mastering) ηµιουργία ιπλής Μουσικής Συλλογής Πίνακας Α Περιεχόµενα 2 ίσκων (2 CDs) ΕΠΙΛΟΓΟΣ Βιβλιογραφία Πηγές

8 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 8

9 Η Ηλεκτρονική µουσική ως µουσικό ρεύµα στην Ελλάδα του 20 ου αιώνα Ως µουσική, ορίζεται η τέχνη και η επιστήµη που ασχολείται µε τους ήχους. Πιο συγκεκριµένα, ο όρος µουσική χρησιµοποιείται για να περιγράψουµε την τέχνη που βασίζεται στην οργάνωση ήχων, µε σκοπό τη σύνθεση, εκτέλεση και ακρόαση ενός µουσικού κοµµατιού, καθώς επίσης και την επιστήµη που επικεντρώνεται σε θέµατα που έχουν να κάνουν µε την παραγωγή, οργάνωση και λήψη ήχων. Η ηλεκτρονική µουσική 1, αν και όχι τόσο διαδεδοµένο στο ευρύ κοινό µουσικό ρεύµα 2, είναι πολύ ενδιαφέρον, ιδίως διότι µπορεί να µελετηθεί, όχι µόνο ως τέχνη αλλά και ως τεχνολογικό επίτευγµα. Ειδικότερα, η ηλεκτρονική µουσική βασίστηκε και βασίζεται σε νέες µεθόδους της τεχνολογίας, που επέτρεπαν σταδιακά, µε την πάροδο του χρόνου και µε αρκετούς πειραµατισµούς, την παραγωγή, την επεξεργασία, την ηχογράφηση και την αναπαραγωγή ήχων. Βασικό ρόλο, συνεπώς, στην εξέλιξη της, έπαιξε η χρήση της µαγνητοταινίας, των συνθεσάιζερ και αργότερα των ηλεκτρονικών υπολογιστών. Η παρούσα εργασία στο πρώτο µέρος, παρέχει µια σύντοµη ιστορική ανασκόπηση των µεθόδων, σχολών και προσώπων που διαµόρφωσαν την ηλεκτρονική µουσική σε παγκόσµιο επίπεδο. Στη συνέχεια περιγράφει την εµφάνιση, διάδοση και αποδοχή της ηλεκτρονικής µουσικής στην Ελλάδα από τα µέσα του 20 ου αιώνα έως και σήµερα 3, και χωρίζεται, σε δύο περιόδους. Η εργασία µελετά - µε άξονα τα κινήµατα που αναπτύχτηκαν και µε ιδιαίτερη έµφαση σε βιογραφίες, εργογραφίες αλλά και συνεντεύξεις Ελλήνων συνθετών, που έδρασαν είτε στην Ελλάδα είτε στο εξωτερικό - τη σχέση της ηλεκτρονικής µουσικής µε την εκπαίδευση και την ψυχαγωγία και τα ηλεκτρονικά µουσικά όργανα. Τέλος, η εργασία συνοδεύεται και ολοκληρώνεται από 2 δίσκους στους οποίους έχουν συγκεντρωθεί και παρουσιάζονται έργα ηλεκτρονικής µουσικής της πρώτης και δεύτερης περιόδου, τα οποία προέρχονται από τους σηµαντικότερους 1 να σηµειωθεί ότι ο όρος «ηλεκτρονική µουσική» στην παρούσα εργασία καταλαµβάνει ευρύτερα την έννοια της ηλεκτροακουστικής µουσικής - πρωτοποριακής µουσικής. O διαχωρισµός της ηλεκτρονικής µουσικής από την ηλεκτροακουστική, έγινε τα τελευταία 20 χρόνια. Ό όρος χρησιµοποιήθηκε από τους Γάλλους, για να µην υπάρχει σύγχυση µε την ηλεκτρονική µουσική του 21 ου αιώνα. 2 σηµειωτέον ότι σε αντίθεση µε όσους ασχολούνται µε το εν λόγω είδος και το υποστηρίζουν ένθερµα, πολλοί δεν µπορούν καν να το δεχτούν ως είδος µουσικής 3 Ενώ στην υπόλοιπη Ευρώπη, από τις αρχές του 20 ου αιώνα αναπτύσσεται το µουσικό ρεύµα της ηλεκτρονική µουσικής, στην Ελλάδα αναφερόµαστε στο δεύτερο µισό του 20 ου αιώνα, γιατί τότε άρχισε να εµφανίζεται.. 9

10 εκπροσώπους της κάθε γενιάς και παρουσιάζονται στην εργασία. Αξίζει να σηµειωθεί, ότι έργα ηλεκτρονικής µουσικής δεν κυκλοφορούν ευρέως. Πολλά δεν έχουν καν δισκογραφηθεί και ο µόνος τρόπος να βρεθούν είναι, είτε από τους ίδιους τους συνθέτες, εφόσον είναι στη ζωή, είτε από κάποιον συλλέκτη. Οπότε τα έργα που παρουσιάζονται, είναι ότι βρέθηκε διαθέσιµο κατά την περίοδο της εκπόνησης της εργασίας. Στο δεύτερο µέρος της εργασίας, παρουσιάζονται κάποια τεχνικά στοιχεία της ηλεκτρονικής µουσικής, µηχανήµατα παραγωγής και αναπαραγωγής του ήχου. Καθώς επίσης, και τα βήµατα δηµιουργίας των δύο δίσκων. 10

11 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΚΕΦ. Ι 11

12 Η Ηλεκτρονική Μουσική Ιστορικά Κάνοντας µια ιστορική αναδροµή από τις αρχές του 20 ου αιώνα µέχρι το 1950, θα διαπιστώσουµε πως στις αρχές του αιώνα οι συνθέτες άρχιζαν να πειραµατίζονται µε ολοένα και πιο διάφωνη µουσική γλώσσα έως και τη σύνθεση ατονικών έργων. Μετά το τέλος του Α Παγκοσµίου πολέµου, κάποιοι συνθέτες υιοθέτησαν το νεοκλασικό στυλ και προσπάθησαν να ανακτήσουν την ισορροπία των µορφών και τις καθαρές θεµατικές διεργασίες των προγενέστερων µορφών. Ενώ, την ίδια περίοδο κάποιοι άλλοι συνθέτες πειραµατίστηκαν µε την εγκατάλειψη του ελέγχου, εξερευνώντας απροσδιόριστες ή αλεατορικές (τυχαίες) διαδικασίες. 4 Στη συνέχεια, µετά το Β Παγκόσµιο πόλεµο και το ναζισµό, µία νέα ενότητα ξεκινάει για την έννοια της µουσικής και της τέχνης. Το τέλος του νεοκλασικισµού και η αρχή της σειριακής σκέψης, η ικανότητα του ακροατηρίου και φυσικά η ανακάλυψη νέων τεχνικών παραγωγής και ηχογράφησης ήταν αδύνατον να µην επηρεάσουν τον τοµέα της µουσικής. 5 Αναπόφευκτα, γεννήθηκε η ηλεκτρονική µουσική, ο πειραµατισµός µε λούπες µαγνητοταινίας που τελικά συνέβαλαν στην εµφάνιση του µινιµαλισµού. Ανάµεσα στους πρωτοπόρους του είδους στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ, αναφέρονται ο Edgar Varese ( ), που γεννήθηκε στη Γαλλία και αργότερα εγκαταστάθηκε στις ΗΠΑ. Οι ριζοσπαστικές αλλαγές που επιχείρησε στη σύνθεση, οδήγησαν στην γρήγορη ανάπτυξη της σύγχρονης µουσικής. Με έµφαση στα κρουστά και την έξαρση του ρυθµού, τα έργα του αποτελούν τον πρόδροµο της ηλεκτρονικής µουσικής. Χαρακτηριστικότερα έργα του, «Ιονισµός» (1931), «Πυκνότης 21,5», «Octadre», «Hyperprism», «Americes», «Intergrales» ( ), «Arcana» 6. Στο Παρίσι µετά το 1949, το ενδιαφέρον του µουσικού κόσµου επικεντρώνεται στον Pierre Schaeffer ( ) και τον Pierre Henry (1927- ) οι οποίοι δηµιουργούν τη «Musique Concrete» 7. Η πρώτη τους µεγάλη προσπάθεια ήταν 4 Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρους Μπριτάννικα, τόµος 43, Η µουσική του 20 ου αιώνα, εκδ. Πάπυρος. Αθήνα, 1997, σελ Άτλας της µουσικής, τοµ. ΙΙ, 20 ος αι. Μετά το 1950, σελ Στέφανος Βασιλειάδης, Για τη Μουσική, εκδ. Citibank, Αθήνα 1984, σελ Συγκεκριµένη µουσική 12

13 το έργο «Η Συµφωνία για έναν µονάχο άνθρωπο» 8, που έκανε γνωστή τη συγκεκριµένη µουσική και τη θεωρητική µελέτη «Πραγµατεία των µουσικών αντικειµένων» 9. Στη Γερµανία, η ηλεκτρονική µουσική αναπτύχθηκε στα εργαστήρια του ραδιοφωνικού σταθµού της Κολωνίας γύρω στο Πρωτεργάτες της ήταν 10 ο Werner Mayer Eppler ( ), Herbert Eimert ( ), ο Fritz Enkel ( ) και ο Karlheinz Stockhausen ( ), έργο του οποίου είναι οι «Kontakte» 11. Ο Αµερικανός συνθέτης, πειραµατιστής και θεωρητικός της µουσικής, φιλόσοφος, ποιητής και εικαστικός καλλιτέχνης John Cage ( ), γεννήθηκε στο Λος Άντζελες, σπούδασε µουσική µε τον Henry Cowell ( ) και τον Arnold Schoenberg ( ). Υπήρξε πρωτεργάτης της αλεατορικής µουσικής, της ηλεκτρονικής µουσικής και της αντισυµβατικής χρήσης µουσικών οργάνων. Συνέβαλε στον πλουτισµό της µουσικής γλώσσας του 20 ου αιώνα και θεωρείται µια από τις ηγετικές µορφές της µεταπολεµικής αβάντ-γκάρντ 12. Γνωστός για τη σύνθεση του έργου «4,33» (1952), το οποίο εκτελείται χωρίς να παιχτεί ούτε µια νότα Symphonie pour un home seul, «Traité des objets musicaux» Είναι η πρώτη µελέτη στην ηλεκτροακουστική µουσική µε σκοπό την ταξινόµηση όλων των µουσικών αντικειµένων (ηχητικών πηγών και των ηχοχρωµάτων). Μετά από µερικά πειράµατα, ο Pierre Schaeffer πρότεινε µια γενική ταξινόµηση των ήχων (τυπολογία) σύµφωνα µε µερικά µορφολογικά κριτήρια, προκειµένου να χτιστεί ένα solfège µουσικών ήχων, θεµελιώνοντας τη musique concrete. Στο Traité des objets musicaux, καθορίζει περίπου τριάντα τύπους αντικειµένων. Οι δυο διαδικασίες τις τυπολογίας είναι προσδιορισµός και ταξινόµηση: - Προσδιορισµός των ηχητικών αντικειµένων, δηλαδή, αποµόνωση τους, και διαχωρισµός σε µονάδες ήχου - ταξινόµηση σε βασικούς χαρακτηριστικούς τύπους. 10 Στέφανος Βασιλειάδης, Για τη Μουσική, εκδ. Citibank, Αθήνα 1984, σελ «Επαφές», η σύνθεση αυτή υπάρχει σε δύο εκδοχές: µία ηλεκτρονική και µία δεύτερη για πιάνο, κρουστά και ηλεκτρονικούς ήχους. Σε αυτό το έργο η ιδέα της χωροθετικής µουσικής επιτυγχάνεται µε την παρουσία ηχείων που περιστοιχίζουν τους ακροατές και τη χρήση ενός περιστρεφόµενου τραπεζιού. Ο τίτλος όπως αναφέρει ο συνθέτης δηλώνει τις «επαφές» µεταξύ ηλεκτρονικής και ενόργανης µουσικής. 12 Avant-garde 13 Μ. Γρηγορίου, Μουσική για µικρούς και για έξυπνους µεγάλους, Β τόµος, εκδ. Νεφέλη, Αθήνα 1992, σελ

14 Μουσικά Κινήµατα Ρεύµατα Τα διάφορα µουσικά ρεύµατα που εµφανίζονται µετά τον Β Παγκόσµιο Πόλεµο, βασίζονται στις ίδιες ιδέες και πεποιθήσεις για το ρόλο της τέχνης και του καλλιτέχνη µέσα στη κοινωνία, πάνω στις οποίες είχαν βασιστεί και τα πρωτοποριακά κινήµατα των αρχών του 20ου αιώνα. Σύµφωνα µ αυτές ο καλλιτέχνης έχει το δικαίωµα να είναι πρωτότυπος και να επινοεί δικές του «τεχνητές» µουσικές γλώσσες. Βέβαια οι έννοιες της ελευθερίας της έκφρασης και της πρωτοπορίας στα νεότερα αυτά ρεύµατα οδηγήθηκαν στα όρια και κατέληξαν να ταυτίζεται η ελευθερία µε απόλυτη ελευθερία και η πρωτοτυπία να αποτελεί αυτοσκοπό. Έτσι, οποιοδήποτε µουσικό έργο που µπορούσε να θεωρηθεί γνώριµο και οικείο, κινδύνευε να χαρακτηρισθεί «κοινότυπο», «ξεπερασµένο» και τελικά «αντικαλλιτεχνικό». Οι διάφορες µορφές της πρωτοποριακής µουσικής ήταν µορφές µιας µουσικής «δύσκολης» που δεν χρησιµοποιούσε τα γνώριµα στοιχεία της µελωδίας, της αρµονίας, της µουσικής αφήγησης και της εξέλιξης µέσα στο χρόνο. Η πρωτοποριακή µουσική προϋπέθετε ακροατές που ήταν και ικανοί αλλά και διατεθειµένοι να παρακολουθήσουν τους ιδιαίτερους αισθητικούς προβληµατισµούς των συνθετών. Οι καλλιτέχνες απευθύνονταν σε ένα περιορισµένο κοινό διανοούµενων, µε ιδιαίτερη µουσική καλλιέργεια, µε ειδικά ενδιαφέροντα και ειδικές γνώσεις. Πολλές από αυτές τις νέες τάσεις βασίζονταν σε έννοιες που είχαν άµεση σχέση µε τα µαθηµατικά, τη φιλοσοφία, το µυστικισµό. Ατονικότητα ωδεκαφθογγισµός - Σειραϊσµός Η ιδέα της κατάργησης της έννοιας της τονικότητας είχε εµφανιστεί από τις αρχές του 20 ου αιώνα µε την διεύρυνση των ορίων του τονικού µουσικού συστήµατος µέσω της εκτεταµένης µουσικής χρωµατικής αρµονίας αλλά και την εγκατάλειψη των παραδοσιακών κανόνων της τονικής αρµονίας. Η ατονική µουσική στο πρώτο της στάδιο ονοµάζεται «ελεύθερη ατονικότητα», αλλά αντιµετωπίζει προβλήµατα στη δοµή, αφού δεν υπάρχουν σηµεία αναφοράς και κανόνες σύνθεσης. Αυτό έχει ως αποτέλεσµα να βασίζεται στο 14

15 λόγο (µε µελοποίηση ποιηµάτων) ή να είναι εξαιρετικά περιορισµένη σε έκταση µε µουσικά έργα πολύ µικρής διάρκειας. Λόγω των παραπάνω προβληµάτων έπρεπε να βρεθεί ένας νέος τρόπος σύνθεσης, όπου θα οργανωνόταν το µουσικό υλικό, αλλά ταυτόχρονα δεν θα υπήρχε τονικό κέντρο, ή αλλιώς «Οργανωµένη Ατονικότητα». Το 1922 ο A.Schoenberg διατύπωσε µια νέα µέθοδο οργάνωσης της ατονικότητας, που την ονόµασε «ωδεκαφθογγισµό». Βασικό δοµικό στοιχείο της σύνθεσης είναι 12 συνεχόµενοι φθόγγοι της χρωµατικής κλίµακας, όπου ο συνθέτης έπρεπε να ακολουθεί πιστά σε όλη τη διάρκεια του έργου αρκεί να µην δηµιουργούνταν µουσικές τονικές δοµές, όπως µείζονες και ελάσσονες συγχορδίες. Ο συνθέτης µπορεί να επεξεργαστεί τη δωδεκάφθογγη σειρά µε τεχνικές της παραδοσιακής αντίστιξης, όπως την αναστροφή, τον καρκίνο, την καρκινική αναστροφή, παράγοντας έτσι άλλες τρεις εκδοχές της αρχικής σειράς. Μια ευρύτερη έννοια οργάνωσης της ατονικής µουσικής είναι ο «Σειραϊσµός», που περιλαµβάνει και τον δωδεκαφθογγισµό. Η φιλοσοφία και οι τεχνικές είναι ίδιες, η διαφορά µεταξύ τους έγκειται ότι στον σειραϊσµό υπάρχει το ενδεχόµενο η αρχική σειρά να µην αποτελείται από 12 φθόγγους αλλά από λιγότερους, καθώς επίσης κάποιοι παράµετροι όπως το ηχόχρωµα, η ένταση και η διάρκεια µπορούν να καθοριστούν εκ των προτέρων. Τα δύο αυτά ρεύµατα τα εγκαινίασε ο A.Schoenberg και ακολούθησαν οι µαθητές του 14 A.Webern ( ) και A, Berg ( ), όπως και ο Νίκος Σκαλκώτας ( ). Μοντερνισµός ( ) Το χαρακτηριστικό του µοντερνισµού είναι η ρήξη µε το παρελθόν και από αυτό που θεωρούνταν παραδοσιακή τέχνη. 15 Η τέχνη που χαρακτηρίστηκε ως µοντέρνα είχε ανατρεπτικό και κριτικό περιεχόµενο το οποίο καθοριζόταν από τη σχέση της κοινωνίας µε την τέχνη. Το ρεύµα το µοντερνισµού αναπτύχθηκε έως τα µέσα της δεκαετίας του Γενικά, η µοντέρνα τέχνη σχετίστηκε µε την έννοια του 14 Μ. Γρηγορίου, Μουσική ό. π. σελ , 15 Φιοραβάντες Βασίλης, Εισαγωγή στην Αισθητική και την Ιστορία της Μοντέρνας Τέχνης, εκδ. Παρουσία, Αθήνα, 1993, σελ

16 πρωτοποριακού ενώ ταυτόχρονα ήταν ασυµβίβαστη µε την έννοια του βιοµηχανοποιηµένου και του µαζικού. 16 Καθολικός σειραϊσµός Η εξέλιξη του σειραϊσµού είναι ο «Καθολικός σειραϊσµός» που εµφανίζεται στη δεκαετία του Η µέθοδος του καθολικού σειραϊσµού βασιζόταν στην ιδέα της απόλυτης οργάνωσης των ήχων.όσο το δυνατόν περισσότεροι παράµετροι του ήχου (τονικό ύψος, διάρκεια, ένταση και τεχνική εκτέλεσης) έπρεπε να υπακούν στους κανόνες κάποιας σειράς που την αποφάσιζε εκ των προτέρων ο συνθέτης του έργου. Ο Olivier Messiaen ( ) το 1949 ήταν ο πρώτος που εγκαινίασε την απόλυτη οργάνωση σ ένα έργο του για πιάνο. Ακολούθησε ο µαθητής του Pierre Boulez ( ). 17 Αλεατορική Μουσική ή Μουσική του Τυχαίου Ο συνθέτης καθορίζει µια γενική µορφή στην οποία ο εκτελεστής θα κινηθεί ελεύθερα. Προγραµµατισµένη χρήση δηλαδή, του τυχαίου το οποίο επαναφέρει το στοιχείο της φαντασίας µέσα στο ορθολογικό περιβάλλον. Αυτό µπορεί να εκφράζεται είτε ως ελευθερία στην επιλογή των φθόγγων, των διαρκειών, είτε της σειράς στην εκτέλεση των µερών ενός έργου. Τον αλεατορισµό τον συναντάµε τόσο στην ηλεκτρονική µουσική, όσο και στην σειραϊκή. Πρώτος χρησιµοποίησε την µέθοδο του σειραϊσµού ο Αµερικανός John Cage, και ακολούθησε ο Γερµανός Karlheinz Stockhausen. 18 Πειραµατική µουσική Ένα άλλο σηµαντικό κίνηµα της σύγχρονης µουσικής είναι η πειραµατική µουσική ή το τυχαίο. Στο κίνηµα αυτό χρησιµοποιούνται στοιχεία από άλλες τέχνες, όπως η κίνηση και ο χορός, όπου το αποτέλεσµα τους δεν είναι προβλέψιµο. Κύριος αντιπρόσωπος του κινήµατος είναι ο John Cage, ο οποίος επινόησε το 16 Φιοραβάντες Βασίλης, ο. π.. σελ Μ. Γρηγορίου, Μουσική ό. π. σελ Μ. Γρηγορίου, Μουσική ό. π. σελ

17 προετοιµασµένο πιάνο και το περίφηµο 4,33. Άλλος ένας σηµαντικός συνθέτης του κινήµατος της πειραµατικής µουσικής είναι ο George Crumb ( ). 19 Μετα-σειραϊκή µουσική Στις ιδέες του σειραϊσµού και του καθολικού σειραϊσµού στηρίχτηκαν οι συνθέτες στις δεκαετίες του , προχωρώντας σε έναν µουσικό «µετασειραϊσµο», εκλεπτύνοντας ακόµα περισσότερο τις δοµές και τις παραµέτρους φτάνοντας τες στα άκρα. Ο Μετα-σειραϊσµός επιχείρησε να συνδυάσει τις αντίθετες έννοιες της «οργάνωσης» και του «τυχαίου» µέσα στα ίδια µουσικά έργα. Την εναλλαγή δηλαδή µουσικών τµηµάτων που ήταν απόλυτα οργανωµένα και άλλων που µπορούσαν να αυτοσχεδιάζονται από τους εκτελεστές µε τις µεθόδους της αλεατορικής µουσικής. Εκπρόσωποι του µετα-σειραϊσµου είναι ο P.Boulez και ο K.Stockhausen. Επίσης τέτοιες µεθόδους σύνθεσης ακολούθησε και ο Έλληνας συνθέτης Γιάννης Χρήστου. 20 Ηλεκτρονική µουσική Η αρχική έννοια της ηλεκτρονικής µουσικής ήταν η αναζήτηση ενός αυθεντικού ήχου µέσω των ηλεκτρονικών µέσων (αντιστάσεις, πυκνωτές, πηνία). Αναπτύχθηκε στη Γερµανία, στα εργαστήρια του ραδιοφώνου της Κολωνίας γύρω στα Σήµερα, τα ηλεκτρονικά µέσα παρ όλο που τα συναντάµε και στην παραδοσιακή τους µορφή, έχουν πλέον γίνει µέρος της µουσικής δηµιουργίας 21. Ένας από τους πρώτους συνθέτες που δηµιούργησε έργο βασισµένο αποκλειστικά στη χρήση ηλεκτρονικών ήχων ήταν ο K.Stockhausen το Άλλοι συνθέτες που δηµιούργησαν έργα ηλεκτρονικής µουσική είναι ο John Cage, ο P.Boulez, ο Edgar Varese και ο Έλληνας Ιάννης Ξενάκης ( ). Επίσης πρωτεργάτες της ήταν ο Meyer-Eppler, ο Eimert, ο Enkel Άτλας της µουσικής, τόµος ΙΙ, 20 ος αι. Μετά το 1950, σελ Μ. Γρηγορίου, Μουσική ό. π. σελ samples και loops 22 Στέφανος Βασιλειάδης, Για τη Μουσική, εκδ. Citibank, Αθήνα 1984, σελ

18 Musique Concrete (Συγκεκριµένη Μουσική) Η Musique Concrete ή «Συγκεκριµένη Μουσική» είναι µια κατηγόρια της ηλεκτρονικής µουσικής η οποία παράγεται µε την επεξεργασία και τη διαµόρφωση αποσπασµάτων διαφόρων φυσικών και τεχνικών ήχων. Οι ήχοι πρώτα ηχογραφούνται και στη συνέχεια δοµούνται σύµφωνα µε κάποια συγκεκριµένη τονικότητα. Η «Συγκεκριµένη Μουσική» αναπτύχθηκε κατά τις δεκαετίες του 40 και του 50 µε την εξέλιξη της τεχνολογίας. Η χρήση των µικροφώνων και της µαγνητοταινίας ήταν καθοριστική για την ανάπτυξη της. Ο πρώτος και κυριότερος εκπρόσωπος, ο συνθέτης και ραδιοφωνικός εκφωνητής στο Παρίσι, Pierre Schaeffer. Κάποια από τα πρώτα του µουσικά έργα συγκεκριµένης µουσικής είναι το «Etude aux chemins de fer» 23, «Etude au piano I» 24 και «Etude de casseroles» 25. Ο Pierre Schaeffer, επίσης συνεργάστηκε µε ακόµη έναν πρωτοπόρο της συγκεκριµένης µουσικής, τον Pierre Henry. Οι δυο τους συνέθεσαν κοµµάτια όπως το «Symphonie pour un homme seul» 26. Το έργο «Poème électronique» του Edgar Varèse, προέκυψε από τον συνδυασµό της συγκεκριµένης µουσικής µε άλλα συνθετικά είδη ηλεκτρονικής µουσικής και παρουσιάστηκε το 1958 στο Belgium World s Fair των Βρυξελλών, µε την βοήθεια 425 προσεκτικά τοποθετηµένων ηχείων σε ένα ειδικό περίπτερο σχεδιασµένο από τον Έλληνα αρχιτέκτονα και µουσικό Ιάννη Ξενάκη. 27 Φασµατική µουσική Η φασµατική µουσική που αποτελεί µια από τις σηµαντικότερες τεχνικές της ηλεκτρονικής µουσικής χρησιµοποιεί ένα φάσµα ήχου ως βάση της σύνθεσης. Το FFT 28 είναι ένας αποδοτικός αλγόριθµος που χρησιµοποιείται για να αναλύσει τη σειρά των αρµονικών και το υλικό που χρησιµοποιείται για το µουσικό κοµµάτι που προέρχεται από τα δεδοµένα. Κυριότεροι εκπρόσωποι της φασµατικής µουσικής είναι οι Philippe Hurel (1955- ), Michael Levinas (1949- ), Philippe Leroux (1959- ), Joshua Fineberg (1969- ) και Julian Anderson (1967- ). 23 Σπουδή µε τρένα 24 Σπουδή για πιάνο Ι 25 Σπουδή µε τηγάνια 26 Συµφωνία για έναν άνδρα µόνο 27 Άτλας της µουσικής, τόµος ΙΙ, 20 ος αι./μετά το 1950 συγκεκριµένη µουσική, σελ Fast Fourier Transform 18

19 Στα τέλη του 1960 δηµιουργήθηκε ένα σηµαντικό κίνηµα «φασµατικών συνθετών», των οποίων η µουσική είχε ρίζες από την παραδοσιακή ρουµάνικη µουσική. Σηµαντικοί συνθέτες είναι οι Octav Nemescu (1940- ), Ana-Maria Avram (1961- ), Calin Ioachimescu (1949- ) και Corneliu Cezar ( ). 29 Μεταµοντερνισµός (1970) Πολλοί συνθέτες σε Αµερική και Ευρώπη, οι οποίοι σπούδασαν σε ακαδηµαϊκό κλίµα µουσικού µοντερνισµού τις σειριακές µεθόδους σύνθεσης, είδαν ότι είχαν φτάσει σε αδιέξοδο και αναζήτησαν τρόπους επιστροφής στην τονικότητα και αποκατάστασης της διαταραγµένης σχέσης της έντεχνης µουσικής µε το συναυλιακό και εµπορικό κοινό. Νέα απλότητα Είναι ένα κίνηµα που εµφανίστηκε στην Γερµάνια τα τέλη της δεκαετίας του 70 και τις αρχές της δεκαετίας του 80, υποστηρίζοντας την αποκατάσταση της υποκειµενικότητας της σύνθεσης. Οι υποστηρικτές του κινήµατος αγωνίστηκαν για µια αµεσότητα στην δηµιουργική ώθηση και το µουσικό αποτέλεσµα, καθώς επίσης και την πρόθεση να επικοινωνούν πιο εύκολα µε το κοινό. Σε ορισµένες περιπτώσεις αυτό σήµαινε επιστροφή στην τονική γλώσσα του 19 ου αιώνα, καθώς επίσης και στις παραδοσιακές µορφές (συµφωνία, σονάτα) και το ρόλο των συνδυασµών (κουαρτέτο, πιάνο τρίο). Γνωστά έργα του κινήµατος είναι η «Symphony of Sorrowful Songs» (1976) του H. M. Górecki ( ), «Cantus in memoriam Benjamin Britten» (1977) του A. Pärt (1935-), «The Vell of the Temple» (2002) του Sir J. K. Tavener (1944- ), «Silent Songs» (1977) του V. Silvestron (1937- ). 30 Νέα πολυπλοκότητα Η Νέα πολυπλοκότητα είναι ένα κίνηµα αντίδρασης ενάντια στη Νέα απλότητα. Είναι µια µορφή που ακόµα υπάρχει στην σύγχρονη avant-garde µουσική 29 Άτλας της µουσικής, τόµος ΙΙ, 20 ος αι./μετά το 1950, σελ en.wikipedia.org/wiki/electronic_music (Πρόσβαση 21/1/2012) 30 en.wikipedia.org/wiki/contemporary_music#new_simplicity (Πρόσβαση 21/1/2012) 19

20 σκηνή. Χαρακτηρίζεται από την χρήση περίπλοκης µουσικής σηµειογραφίας και είναι ατονική, αφηρηµένη και διάφωνη. Περιλαµβάνει εκτεταµένες τεχνικές, µικρόδιαστήµατα, παράξενα κουρδίσµατα, πρωτοπόρα ηχοχρώµατα, αντισυµβατική ενορχήστρωση, απότοµες αλλαγές στις δυναµικές. Σηµαντικότεροι εκπρόσωποι είναι οι Richard Barrett (1959- ), James Dillon (1950- ), Erber James (1951- ), Wieland Hoban (1978- ), Aaron Cassidy (1976- ), Joël-François Durand (1954), Brian J. P. Ferneyhough (1943- ), Liza Lim (1966- ), James Clarke (1957- ), Richard Emsley (1951- ), Michael Finnissy (1946- ), Roger, Redgate (1958- ) και Franklin Cox (1961). 31 Νέο-ροµαντισµός Το κίνηµα που άκµασε τα πρώτα χρόνια του 20 ου αιώνα συνεχίζεται µέσα από τη σύγχρονη περίοδο. Νεοροµαντισµός στη µουσική είναι η επιστροφή της συναισθηµατικής έκφρασης µέσω του ροµαντισµού του 19 ου αιώνα. Συνθέτες που έχουν εργασθεί στο νεοροµαντικό κίνηµα µετά το 1975 είναι οι John Corigliano (1938- ), David Del Tredici (1937- ), Ladislav Kupkovic (1936- ), Gian Carlo Menotti ( ), Krzysztol Penderecki (1933- ), Isang Yun ( ), Chripher Rouse (1949- ), Lorenzo Ferrero (1951- ). 32 Μινιµαλισµός Ο µινιµαλισµός 33 εµφανίστηκε αρχικά ως παρακλάδι της Πειραµατικής Μουσικής ή αλλιώς, «Downtown», όπως την αποκαλούσαν στη δεκαετία του Το κίνηµα αυτό χαρακτηρίζεται από σύντοµα επαναλαµβανόµενα ρυθµικά, µελωδικά και αρµονικά σχήµατα. Το έργο εξελίσσεται µε αργό ρυθµό έτσι ώστε ο ακροατής να επικεντρώνεται στις ελάχιστες λεπτοµέρειες. Συχνά η διάρκεια των µουσικών έργων είναι µεγάλη. 34 Σύµφωνα µε τον Στέφανο Βασιλειάδη 35, πρόκειται για «µια τεχνική ξεχασµένη που χαρακτήριζε τη µουσική των µακρότατων και συχνά πολυήµερων 31 Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα, ό. π. σελ J. Machlis, Kristine Forney, Η απόλαυση της µουσικής, µτφ.. Πυργιώτης, εκδ. Fagotto, Αθήνα 1996, σελ minimal = ελάχιστο 34 J. Machlis, Kristine Forney, ό. π. σελ Στέφανος Βασιλειάδης, Για την Μουσική, σελ

21 τελετουργιών, όπου οι σύγχρονοι συνθέτες προσπαθούν να ανακαλύψουν και να αξιοποιήσουν». Ο όρος «µινιµαλιστική µουσική» 36 καθιερώθηκε από τον Michael Nyman (1944- ), στο βιβλίο του «Experimental Music: Cage and beyond (1999)». Προέρχεται από τον όρο «µινιµαλισµός» 37 του οποίου οι ιδέες πρωτοεµφανίστηκαν στο χώρο των εικαστικών τεχνών. 38 Ο µινιµαλισµός εξακολουθεί να έχει εξέχοντα ρόλο στη σύγχρονη µουσική. Σηµαντικοί µινιµαλιστές συνθέτες είναι οι Philip Glass (1937- ), John Adams (1947- ), Steve Reich (1936- ), Terry Riley (1935- ). 39 Μετά-µινιµαλισµός Κατά τη διάρκεια, των επόµενων ετών οι νέοι δηµιουργοί άρχιζαν να ενστερνίζονται την µινιµαλιστική αισθητική και προσπάθησαν να την εισάγουν σε περισσότερο διαδεδοµένα µέσα, όπως ο κινηµατογράφος, και πιο δηµοφιλή είδη, όπως η ηλεκτρονική µουσική. Έτσι, η ανάγκη προσδιορισµού αυτού του νέου ρεύµατος, που είχε ως αισθητική αφετηρία τον µινιµαλισµό, οδήγησε to 1971, στη δηµιουργία του όρου «µεταµινιµαλισµός» (postminimalism) από τον Robert Pincus (1935- ) minimalist music 37 minimalism 38 el.wikipedia.org/wiki/μινιµαλιστική_µουσική (Πρόσβαση 25/1/2012) 39 Άτλας της µουσικής, τόµος ΙΙ, ό.π., σελ Αθανάσιος Αµπατζίδης, «Μινιµαλιστική Μουσική-Το παράδειγµα του Steve Reich», Πτυχιακή εργασία, Θεσσαλονίκη, 2011, σελ.3 21

22 Ηλεκτρονικά Μουσικά Όργανα Στις αρχές του 20 ου αιώνα, µε την ανάπτυξη της τεχνολογίας, της έρευνας και των επικοινωνιών, ήταν αναπόφευκτο να µην υιοθετηθεί η τότε σύγχρονη τεχνολογία στην κατασκευή των µουσικών οργάνων. Επίσης, η εµφάνιση του ηλεκτρονικού υπολογιστή αποτελεί έναν πολύ βασικό παράγοντα στην εξέλιξη και ανάπτυξη νέων µεθόδων µουσικής παραγωγής, σύνθεσης, εκτέλεσης, καθώς και των ίδιων των µουσικών οργάνων. Στη σηµερινή εποχή, µε την εξέλιξη της µουσικής γενικότερα, η χρήση της τεχνολογίας θεωρείται πλέον αυτονόητη. Ένα από τα πρώτα µέσα ήταν το Τelharmonium 41. Εφευρέθηκε από τον Thaddeus Cahill, κατά την πρώτη δεκαετία του 20 αιώνα. χαρακτηρίζεται, ως το πρώτο synthesizer. Το 1927 ο Ρώσος επιστήµονας, εφευρέτης και µουσικός, Leon Theremin ανακάλυψε το Theremin. Το Theremin, µπορεί να θεωρηθεί ίσως το µόνο ηλεκτρονικό όργανο µε τον πιο αυθεντικό αναλογικό ήχο. Αφού όποιος ακούσει ή δοκιµάσει να παίξει θα νιώσει κυριολεκτικά «να περνά το ρεύµα και ο ήχος µέσα από τα χέρια του» αρχικά είχε ονοµαστεί Dynamophone 42 Ε. Αλµπανάκης, «Ιστορική Αναδροµή στην Εξέλιξη των Ηλεκτρονικών Μουσικών Οργάνων», Θεσσαλονίκη Οκτώβριος 2005, σελ

23 Το 1928, ο Maurice Martinot κατασκεύασε τα Οndes Μartenοt (κύµατα Μαρτενώ). ηµιουργώντας µια παραπλήσια τεχνική εκτέλεσης µε το Theremin. 43 Το 1930 ο γερµανός εφευρέτης Friedrich Trautwein, κατασκεύασε το Trautonium, ένα όργανο που έµοιαζε µε ηλεκτρονικό έγχορδο. Αργότερα το όργανο βελτιώθηκε σηµαντικά µε ένα καινούριο µοντέλο να ολοκληρώνεται το J. Eargle, Μουσική, Ήχος & Τεχνολογία, Κεφ. 15 Ίων 1999, σελ Ε. Αλµπανάκης, ό. π. σελ

24 Το Mixtutrautonium, κατασκευάστηκε από τον Oscar Sala τη δεκαετία του Το όργανο αποτελούνταν και αυτό όπως το Trautonium από δύο µεταλλικές πλάκες. Το Mixtutrautonium χρησιµοποιήθηκε σε συναυλίες και ως εφέ σε ταινίες. 45 Το 1929 ο Laurens Hammond κατασκεύασε το Hammond. Η τεχνολογία του βασίστηκε στο Telharmonium. O Hammond, επιδίωξε να κατασκευάσει ένα όργανο που να µοιάζει όσο γίνεται περισσότερο µε εκκλησιαστικό όργανο για να φαίνεται οικείο στον εκτελεστή. Το Hammond, παραµένει µοναδικό και σήµερα υπάρχουν µουσικοί που αναζητούν ακόµη και τα πρώτα µοντέλα του. 46 Η επιτυχία του οργάνου ήταν δεδοµένη. Μέχρι τον 2 ο παγκόσµιο πόλεµο παντού υπήρχε ένα Hammond. Το 1950, παρουσιάστηκε το θρυλικό Hammond Β3, το οποίο κυκλοφόρησε σε όλο τον κόσµο. Ο Hammond στη συνέχεια παρουσίασε άλλα δυο µοντέλα, το Solovox και το Novachord. Κανένα από τα δύο δεν γνώρισε την επιτυχία του Hammond παρ όλο που η τεχνολογία του Novachord αποδείχθηκε πολύτιµη για το µέλλον Ε. Αλµπανάκης, ό. π. σελ Ε. Αλµπανάκης, ό. π., σελ Ε. Αλµπανάκης, ό.π., σελ

25 Το 1939 κατασκευάστηκε το Voder και το 1940 το Vocoder Synthesizer από τον Homer Dudley στα εργαστήρια Bell. Λειτουργούσε κάνοντας ανάλυση της φωνής µέσω της µεθόδου µε ζωνοδιαβατά φίλτρα και ανασύνθεση της. 48 Η πρώτη συσκευή για άµεση εγγραφή ήχων µε το όνοµα «Ferroton» κατασκευάστηκε το 1934 από την Γερµανική Eταιρία BASF. 49 Το 1935 η AEG παρουσίασε µια βελτιωµένη εκδοχή της συσκευής µε το εµπορικό όνοµα «Magnetophon K1» και από τότε η ονοµασία µαγνητόφωνο χαρακτηρίζει όλες τις συσκευές εγγραφής ήχου σε ταινία. Εκτός Γερµανίας το µαγνητόφωνο παρουσιάστηκε κατά τη δεκαετία του '40 και των πρώτων χρόνων εκείνης του '50, το νέο µέσο πειραµατισµού της ηλεκτρονικής µουσικής ανοίγει νέους ορίζοντες στην µουσική βιοµηχανία. 50 Μαγνητόφωνα της εταιρίας AEG, µοντέλα Κ1 και Κ4 Σταδιακά, η ψηφιακή τεχνολογία αντικαθιστά τις παλιότερες αναλογικές µεθόδους, καθώς µπορεί να προγραµµατιστεί µε ευκολία από κατάλληλα λογισµικά (software) του συστήµατος. Έτσι, τo 1980 µπαίνουµε στην ψηφιακή εποχή µε Digital synthesis (Ψηφιακή Σύνθεση), Synthesizers (Συνθετητές), Sampling ( ειγµατοληψία), Computer music (Μουσική για Υπολογιστές) και MIDI (Musical Instrument Interface: Ψηφιακή ιασύνδεση Μουσικών Οργάνων) Ε. Αλµπανάκης, ό.π. σελ Μουσείο Ραδιοφωνίας. Μαγνητόφωνα Ταινίας, 50 Ιστορία της Τεχνολογίας: Ηλεκτροκίνηση Επιστηµοποίηση Μαγνητόφωνο, Στ. Γ. Φραγκόπουλου, ΤΕΙ Αθήνας, Sfrang.com/historia/selida

26 Η ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΚΕΦ. ΙΙ 26

27 Η ηλεκτρονική µουσική στην Ελλάδα ουσιαστικά διαµορφώνεται από µια γενιά συνθετών γύρω στα µέσα του προηγούµενου αιώνα όπως, οι Ι. Ξενάκης, Μ. Αδάµης, Γ. Χρήστου και Θ Αντωνίου, που σπούδασαν στο εξωτερικό. Από αυτούς κάποιοι επέστρεψαν στην Ελλάδα και συνέβαλαν στη διάδοση της νέας µουσικής γλώσσας και κάποιοι άλλοι έµειναν και δραστηριοποιήθηκαν στο εξωτερικό. Ένας ακόµη σπουδαίος συνθέτης που συνέβαλε σηµαντικά µε το έργο του, αλλά και την διδασκαλία του στους περισσότερους συνθέτες της νεότερης γενιάς ήταν ο Γ. Α. Παπαϊωάννου. Οι Έλληνες συνθέτες ακολούθησαν και υπηρέτησαν επάξια τα διάφορα ρεύµατα - κινήµατα που δηµιουργήθηκαν παγκοσµίως, διαµορφώνοντας τα και προσαρµόζοντας τα σύµφωνα µε το προσωπικό τους ύφος. Η νεότερη γενιά συνθετών ακολούθησε τα ευρωπαϊκά και αµερικανικά πρότυπα της νέας απλότητας ή της τεχνικής «Minimal», αναµιγνύοντας στοιχεία της Jazz µουσικής ή της ελληνικής λαϊκής µουσικής. 52 Παρακάτω παρουσιάζεται η πορεία της ηλεκτρονικής µουσικής στην Ελλάδα σε δύο περιόδους. Η πρώτη περίοδος προσδιορίζεται στα µέσα της δεκαετίας του 1950 µέχρι και τα µέσα της δεκαετίας του 1970 και αναφέρεται, αρχικά στην εµφάνιση και την γνωριµία της ηλεκτρονικής µουσικής µε το ελληνικό κοινό, αλλά και στα πρώτα βήµατα που έγιναν από τους Έλληνες συνθέτες. Η δεύτερη περίοδος προσδιορίζεται από το 1975 έως το Τα πρώτα 10 χρόνια περίπου, σύµφωνα µε ιστορικές αναφορές δεν εξελίχτηκε ιδιαίτερα το είδος. Αλλά µετά το 1980 έως το 1990, η ηλεκτρονική µουσική ξανακάνει δυναµικά την εµφάνιση της. Ο διαχωρισµός αυτός, πιστεύω, ότι βοηθάει καλύτερα στην κατανόηση της εξέλιξης της ηλεκτρονικής µουσικής στην Ελλάδα, αλλά και στην παρουσίαση των δύο µουσικών συλλογών. H συγκεκριµένη έρευνα σταµατά στο 1990 διότι θεωρείται µεταίχµιο για την ηλεκτρονική µουσική τόσο στην Ελλάδα όσο και σε παγκόσµιο επίπεδο. Η εξέλιξη της τεχνολογίας, των επικοινωνιών και γενικά η παγκοσµιοποίηση βοήθησαν στον υπερθετικό βαθµό στην εξέλιξη και της µουσικής. Από κει και έπειτα η ηλεκτρονική µουσική είναι ένας πολύ γενικός όρος για την µουσική που περιέχει πλέον πολλά παρακλάδια. 52 Στέφανος Βασιλειάδης, Για τη Μουσική, εκδ. Citibank, Αθήνα, 1984, σελ

28 Πρώτη Περίοδος Η πρώτη περίοδος της ηλεκτρονικής µουσικής στην Ελλάδα προσδιορίζεται χρονικά ανάµεσα στο , µε συνθέτες κυρίως ελληνικής καταγωγής που σπούδαζαν και έµεναν στο εξωτερικό. Σηµειώνεται ότι η εµφάνιση της ηλεκτρονικής µουσικής στην Ελλάδα είχε αργοπορήσει τουλάχιστον 10 χρόνια σε σχέση µε το εξωτερικό. Αυτό είχε ως αποτέλεσµα να µην συµβαδίσουν ποτέ η εξέλιξη της ηλεκτρονικής µουσικής στην Ελλάδα µε αυτήν λάµβανε χώρα γενικότερα στο εξωτερικό. 53 Οι πρώτοι συνθέτες ελληνικής καταγωγής που ζούσαν και εργάζονταν στο εξωτερικό και συνέθεσαν έργα ηλεκτροακουστικής µουσικής είναι ο Ιάννης Ξενάκης, ο Ανέστης Λογοθέτης, ο ηµήτρης Τερζάκης και ο Νίκος Μαµαγκάκης. Από τις πρώτες κινήσεις που καταγράφονται για την διάδοση της ηλεκτρονικής µουσικής, είναι οι λιγοστές εκδηλώσεις και παράλληλα οι πρώτοι µουσικοί δίσκοι. Οι δίσκοι βοήθησαν το κοινό να έρθει σε επαφή µε την ηλεκτρονική µουσική και οι εκδηλώσεις έδιναν το έναυσµα στους συνθέτες να δηµιουργήσουν έργα ηλεκτρονικής µουσικής. Στις πρώτες διαλέξεις στο Ινστιτούτο Γκαίτε ξεχώρισε η οµιλία του Γ. Γ. Παπαϊωάννου, ο οποίος αναφέρει την ηλεκτρονική µουσική ως µετα-βεµπερνικό κίνηµα. Παρόµοιες πρωτοβουλίες ήταν και οι διάφορες διαλέξεις και συναυλίες που δόθηκαν στην Ελληνοαµερικάνικη Ένωση, καθώς και µια σειρά συναυλιών από τις γκαλερί «εσµός» και «Ώρα». Επίσης, της Μακεδονικής Εταιρίας «Τέχνη» και του Ινστιτούτου Γκαίτε Θεσσαλονίκης. Το 1962, µε τον Μουσικό ιαγωνισµός του Αθηναϊκού Τεχνολογικού Ινστιτούτου του Μάνου Χατζηδάκη στάθηκε γεγονός σταθµός µε αποτέλεσµα τη συσπείρωση των περισσοτέρων Ελλήνων σύγχρονων συνθετών, θέτοντας έτσι τα θεµέλια για την ίδρυση του Ελληνικού Συνδέσµου Σύγχρονης Μουσικής (ΕΣΣΥΜ) το Στο διαγωνισµό αυτό ο Χατζιδάκις παρουσίασε τη νέα γενιά συνθετών κλασικής µουσικής που εγκαταλείπουν οριστικά την «Εθνική Σχολή» για να ακολουθήσουν τη νέα τάση του µοντερνισµού. Εκείνη τη βραδιά το θέατρο «Κεντρικόν», ήταν κατάµεστο από κοινό που προσήλθε για να ακούσει έργα Αντωνίου, Γαζουλέα, Ιωαννίδη, Λογοθέτη, Λεωτσάκου, Μαµαγκάκη, Τσογιόπουλου 53 Α. ήµου, «Η Ελληνική ηλεκτροακυστική µουσική: παρουσίαση µε πολυµέσα», Πτυχιακή εργασία, Ιόνιο Πανεπιστήµιο, Κέρκυρα, Γ. Γ. Παπαϊωάννου, «Από την Ελληνική πρωτοπορία του 20 ου αιώνα», ένθετο σε σειρά δίσκων παραγωγής του Κέντρου Σύγχρονης Μουσικής και της Εταιρίας του Οµίλου της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος, σελ

29 και Ξενάκη. Να σηµειωθεί ότι οι Έλληνες σολίστ εκτέλεσαν έργα που είχαν µεγάλες τεχνικές δυσκολίες, οργανικές και φωνητικές. Μετά από αυτή την παρουσίαση το ελληνικό κοινό εξοικειώθηκε µε τα περίεργα ακούσµατα της νεότερης µουσικής κλασικής δηµιουργίας. 55 Ένα άλλο σηµαντικό γεγονός που συνέβαλε εκείνη την εποχή στην διάδοση της ηλεκτρονικής µουσικής είναι η επιστροφή Ελλήνων συνθετών που ζούσαν και εργάζονταν στο εξωτερικό στα µέσα της δεκαετίας του 1960, όπως ο Μιχάλης Αδάµης και ο Θεόδωρος Αντωνίου. Κορυφαίες εκδηλώσεις εκείνης της περιόδου αναφέρονται τα τέσσερα µεγάλα φεστιβάλ µε τίτλο «Ελληνική Εβδοµάδα Σύγχρονης Μουσικής» το 1966, 1967, 1968 και 1971 που οργανώθηκαν από τον ΕΣΣΥΜ. Η πρώτη έλαβε χώρα στην Αθήνα, τον Απρίλιο του Στο έντυπο πρόγραµµα της «3 ης Ελληνικής Εβδοµάδας Σύγχρονης Μουσικής» γράφονται τα εξής: «Η «1 η Ελληνική Εβδοµάδα Σύγχρονης Μουσικής» σηµείωσε µια απροσδόκητη επιτυχία: η προέλευση του κοινού ήταν αθρόα, το ακροατήριο ήταν ξεχωριστά θερµό. Ένας σηµαντικός αριθµός ατόµων παρακολούθησε όλες ανεξαίρετα της εκδηλώσεις. Οι αντιδράσεις κατά της «1 ης Εβδοµάδος», ενώ θα ήταν φυσικό να αναµένονται, ιδίως εξ αιτίας ορισµένων πολύ τολµηρών έργων του προγράµµατος, τελικά υπήρξαν αµελητέες. Γενικά, ολόκληρη η «1 η Εβδοµάδα» θεωρήθηκε σαν ένα πνευµατικό γεγονός µεγάλης σηµασίας». 56 Ένα χρόνο αργότερα το 1967, πραγµατοποιήθηκε η «2 η Ελληνική Εβδοµάδα Σύγχρονης Μουσικής» που ξεπέρασε την πρώτη από πλευράς επιτυχίας. Η «3 η Ελληνική Εβδοµάδα Σύγχρονης Μουσικής» πραγµατοποιήθηκε το 1968, µε πρωτόγνωρες για την εποχή καινοτοµίες, όπως η ανάθεση σύνθεσης έργων σε δέκα Έλληνες και έναν ξένο συνθέτη, η εισαγωγή έργων που περιλάµβαναν προβολές εικόνων, θεατρική δράση, χορό, εφέ κ.α. συνδυασµένα µε µουσική και τέλος, δόθηκε το ανάλογο βάρος στο είδος αφού πλέον η Ηλεκτρονική µουσική θεωρείτο ευρέως αναγνωρισµένη. 57 Η «4 η Ελληνική Εβδοµάδα Σύγχρονης Μουσικής» πραγµατοποιήθηκε το Σε γενικές γραµµές ακολούθησε το πνεύµα των τριών προηγούµενων εκδηλώσεων, εισάγοντας όµως µε τη σειρά της καινοτοµίες, όπως η εκτέλεσης έργων από Έλληνες εκτελεστές. Πολύ σηµαντικό αν σκεφτεί κανείς ότι τα προηγούµενα 55 Λ. Λεούση, Ιστορία της Ελληνικής Μουσικής 2000πχ 2000µχ. Εκδ. Άγκυρα. Σελ Παπαϊωάνου, 1968, σελ.6. Α. ήµου, «Η Ελληνική ηλεκτροακυστική µουσική: παρουσίαση µε πολυµέσα», Πτυχιακή εργασία, Ιόνιο Πανεπιστήµιο, Κέρκυρα, 1999, σελ Α. ήµου, ό. π. σελ

30 χρόνια ήταν πολύ µικρός ο αριθµός εκτελεστών που ερµήνευε τέτοιου είδους έργα, είτε λόγω απειρίας, είτε λόγω απροθυµίας. 58 Σε αυτήν, τη τέταρτη και τελευταία εβδοµάδα των εκδηλώσεων µε αφορµή την διπλή επέτειο των πενήντα χρόνων των Ιάννη Ξενάκη και Ανέστη Λογοθέτη, ο Γ. Γ. Παπαϊωάννου έδωσε σχετικές οµιλίες παρουσιάζοντας οπτικοακουστικό υλικό, µιας και ήταν από τους πρώτους κατόχους home studio 59 µαζί µε τον Θ. Αντωνίου. 60 Το αποκορύφωµα των εκδηλώσεων αυτών ήταν η έκδοση δύο σειρών αποτελούµενων από πέντε στερεοφωνικούς δίσκους, στις οποίες συµπεριλαµβάνονται έργα ηλεκτρονικής µουσικής των Ι. Ξενάκη, Μ. Αδάµη,. Τερζάκη, Θ. Αντωνίου, Α. Λογοθέτη, Γ. Βλαχόπουλου, Απέργη και Στ. Βασιλειάδη. Τα πρώτα εργαστήρια ηλεκτρονικής µουσικής στην Ελλάδα στήθηκαν το 1965 από τους Μιχάλη Αδάµη και Γιάννη Χρήστου. Ο τελευταίος σε ένα µικρό εργαστήρι µε τέσσερα µαγνητόφωνα, ένα µείκτη, ένα variable speed και ένα ηλεκτρονικό αρµόνιο συνέθεσε µέρος από τα µουσικά του έργα. Το 1969, ο Θεόδωρος Αντωνίου ήταν ο πρώτος που έφερε στην Ελλάδα το VCS 3 61 της EMS το οποίο είναι ένα αναλογικό φορητό synthesizer που επέτρεπε την δηµιουργία και επεξεργασία του ηλεκτρονικού ήχου µε ring modulator και envelop shaper. Μετά το 1970, ένας ακόµα συνθέτης που ασχολήθηκε συστηµατικά µε την ηλεκτρονική µουσική είναι ο Στέφανος Βασιλειάδης, συνθέτοντας µια σειρά ηλεκτροακουστικών έργων συνδυασµένων πολλές φορές µε πολλαπλά µέσα. Ο Χάρης Ξανθουδάκης ηχογράφησε τα πρώτα κοµµάτια του στο στούντιο του Μ. Αδάµη. Ο Γιάννης Βλαχόπουλος, καθώς επίσης, ο ηµήτρης ραγατάκης και ο Χάρης Βρόντος, µελέτησαν και συνέθεσαν ηλεκτροακουστικά έργα την περίοδο εκείνη. Το κοµµάτι της διδασκαλίας µέχρι εκείνη την εποχή στο χώρο της ηλεκτρονικής µουσικής δεν υπήρχε συστηµατικά και οργανωµένα στην Ελλάδα. Οι πρώτοι συνθέτες υπήρξαν αυτοδίδακτοι ή εµπειρικοί, προσπαθώντας να προσανατολιστούν στην οργάνωση µιας στοιχειώδους µεθόδου διδασκαλίας η οποία θα απευθύνονταν στους νεότερους πια συνθέτες. 58 Α. ήµου, ό. π. σελ Ο πιο ακριβής όρος είναι Home Recording Studio και είναι τα στούντιο που έχει «στηθεί» στο σπίτι για ιδιωτική χρήση - ηχογράφηση µουσικής. Η ανάγκη αυτή προήλθε από µουσικούς και συνθέτες, κυρίως, τις δύο τελευταίες δεκαετίες, που ήθελαν να προ-ηχογραφήσουν τις συνθέσεις τους και να τις ακούσουν πριν την επαγγελµατική ηχογράφηση. 60 Α. ήµου, ό. π. σελ Voltage Control Studio with 3 oscillators 30

31 Από τις πρώτες προσπάθειες που έγιναν ήταν η διεξαγωγή σεµιναρίων ηλεκτρονικής µουσικής που έλαβαν χώρα στο Ινστιτούτο Γκαίτε ( ). ιοργανωτές και πρωταρχικοί συντελεστές ήταν οι Στέφανος Βασιλειάδης, Χάρης Ξανθουδάκης, Γ. Γ. Παπαϊωάννου, G. Beker, Καµπουράκης, Μιχάλης Τερζάκης και Σπύρος Αγγελίδης. Για τις ανάγκες των σεµιναρίων κυκλοφόρησαν στο κοινό δύο εγχειρίδια, γραµµένα από τους συντελεστές των σεµιναρίων, τα οποία είναι τα πρώτα εγχειρίδια στην ελληνική γλώσσα µε οδηγίες για την εκµάθηση στοιχείων ηλεκτρονικής µουσικής. Λόγω της ιδιαιτερότητας ως προς το ύφος της συγκεκριµένης µουσικής, δεν ήταν ευρέως γνωστή στο κοινό ούτε ακουγόταν από τους ραδιοφωνικούς σταθµούς. Ο µοναδικός τρόπος διάδοσης της ήταν οι συναυλίες, κάτι που ισχύει ακόµα και σήµερα µε εξαίρεση το διαδίκτυο. Η πρώτη ηχογράφηση σε δίσκους από τις «τέσσερις εβδοµάδες σύγχρονης µουσικής» ήταν γεγονός, ενώ η σχολή «οξιάδη» ανακοίνωσε την έκδοση του πρώτου δίσκου «Ελληνική Ηλεκτρονική Μουσική» το 1973, που περιείχε έργα του Μ. Αδάµη, Χ. Ξανθουδάκη και Γ. Βλαχόπουλου. Το εξώφυλλο του οποίου δηµιουργήθηκε ως ετήσιο θέµα εργασίας της σχολής. Το εξώφυλλο: Ελληνική Ηλεκτρονική Μουσική, (ΕΜΙ 1973) Το πρώτο «Εργαστήρι Ηλεκτρονικής Μουσικής» (ΕΡΓΗΜ) δηµιουργήθηκε από το ΕΣΣΥΜ, µια πολύ σηµαντική κίνηση για την εδραίωση της ηλεκτρονικής µουσικής στην Ελλάδα. Το εργαστήρι διέθετε µία κονσόλα, ένα ηµιεπαγγελµατικό 8- κάναλο και τρία στερεοφωνικά µαγνητόφωνα. Ο εξοπλισµός ολοκληρώθηκε µε την αγορά του συνθετητή SYNTHIC-100, πλαισιωµένου από ένα βασικό περιφερειακό εξοπλισµό το Παρ όλη την προσπάθεια, το εργαστήρι δεν λειτούργησε επιτυχώς αφού ο εξοπλισµός θεωρήθηκε ελλιπής και ο χώρος, ένα υπόγειο που δεν πληρούσε τις προδιαγραφές Νίκος Αθ. Μάµαλης, «ραστηριότητες γύρω από την οργάνωση, την διάδοση και την οργάνωση της ηλεκτρονικής µουσικής στην Ελλάδα», σελ

32 ΒΙΟΓΡΑΦΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΩΝ ΠΡΩΤΗΣ ΠΕΡΙΟ ΟΥ Παρακάτω αναφέρονται κάποιοι από τους κυριότερους συνθέτες και εκπροσώπους της ηλεκτρονικής µουσικής της πρώτης περιόδου Η επιλογή των συνθετών έγινε µε κριτήριο την πορεία τους, το έργο τους και την συµµετοχή τους στην εξέλιξη της ηλεκτρονικής µουσικής στην Ελλάδα. Επίσης, καθοριστικός παράγοντας ήταν η εύκολη πρόσβαση σε βιογραφίες, εργογραφίες αλλά και ηχητικά αποσπάσµατα έργων τους τα οποία ήταν ιδιαιτέρως σηµαντικά για την δηµιουργία των cds και την ολοκλήρωση της παρούσας πτυχιακής. Φυσικά αυτό δεν σηµαίνει ότι κάποιοι άλλοι συνθέτες που δεν αναφέρονται στην παρούσα εργασία, δεν συνέβαλαν εξίσου στην διάδοση και εξέλιξη της ηλεκτρονικής µουσικής. Ιάννης Ξενάκης ( ) Κορυφαίος έλληνας συνθέτης του 20 ου αιώνα, αρχιτέκτονας και πολιτικός µηχανικός. Ο Γιάννης Ξενάκης (Iannis Xenakis) γεννήθηκε, στην Βραΐλα της Ρουµανίας. Έκανε τις πρώτες τάξεις του ηµοτικού σε ρουµάνικο σχολείο. Το 1932, που εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα συνέχισε τις σπουδές του στο «Αναργύρειο» και «Καργιαλένιο σχολή Σπετσών» ( ), όπου πήρε τα πρώτα µαθήµατα αρµονίας και πιάνου στο πλαίσιο µιας γενικότερης κλασικής µουσικής εκπαίδευσης. Μετά από διετή προπαρασκευαστική φοίτηση, µελετώντας παράλληλα αρχαία ελληνική λογοτεχνία και πιάνο, σπούδασε στη σχολή Πολιτικών Μηχανικών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου ( ). Την ίδια περίοδο πήρε µαθήµατα αρµονίας και αντίστιξης από τον Αριστοτέλη Κουντούρωφ. 32

33 Έλαβε µέρος στην αντίσταση του Β Παγκόσµιου Πολέµου στην Ελλάδα και ήταν µέλος της ΕΠΟΝ. Το 1947 κατέφυγε στη Γαλλία, που έζησε ως πολιτικός πρόσφυγας. Συνεργάστηκε µε τον Le Corbusier στο Παρίσι ( ) και συµµετείχε στη σύλληψη και πραγµατοποίηση πολλών αρχιτεκτονικών σχεδίων. Σπούδασε επίσης, σύνθεση στη Γαλλία και Ελβετία. Εφηύρε, βασισµένη στην θεωρεία των πιθανοτήτων τη στοχαστική µουσική, και, βασισµένη στη θεωρεία των συνόλων, τη συµβολική µουσική, καθώς επίσης και άλλα µουσικά συστήµατα βασισµένα στην Θερµοδυναµική 63, τη Χρυσή Τοµή 64 και την ακολουθία Φιµπονάτσι 65 για την φωνητική, την ενόργανη και ηλεκτροακουστική µουσική. Χρησιµοποίησε επίσης, ηλεκτρονικούς υπολογιστές και εφεύρε πολλές τεχνικές σύνθεσης που κατέληξαν να γίνουν κοινή διάλεκτος της πρωτοπορίας. Παράλληλα οι φιλοσοφικές του ιδέες για τη µουσική έθεσαν καίρια το αίτηµα για ενότητα φιλοσοφίας, επιστήµης και τέχνης συµβάλλοντας στο γενικότερο προβληµατισµό για την κρίση της σύγχρονης ευρωπαϊκής µουσικής των δεκαετιών Το 1974 µε τη µεταπολίτευση στην Ελλάδα του δόθηκε αµνηστία. Ήταν ιδρυτής και διευθυντής πολλών πανεπιστηµίων και ερευνητικών κέντρων στην Γαλλία και την Αµερική. Καθώς επίσης ήταν επίτιµο µέλος της Αµερικανικής Ακαδηµίας Γραµµάτων και Τεχνών και από το 1983, µέλος της Γαλλικής Ακαδηµίας. Το 1986 τιµήθηκε από τη Γαλλική κυβέρνηση µε το παράσηµο του Χρυσού Σταυρού της Λεγεώνας της Τιµής. 66 Ο ίδιος ο συνθέτης έχει αναφέρει: «εν ήξερα το είδος της µουσικής που επρόκειτο να κάνω, ήθελα απλώς να ζω µε τη µουσική, κάνοντας µουσική, µελετώντας συνεχώς, όχι µόνο ακούγοντάς την. Το σηµαντικό ήταν πως είχα ήδη αποφασίσει ότι για να υπάρξω ως άτοµο έπρεπε να κάνω µουσική. Αλλιώς δε θα 63 Η θερµοδυναµική αποτελεί έναν από τους βασικούς κλάδους της φυσικής. Μελετά την µετατροπή ενέργειας από µηχανική ενέργεια έργο σε θερµότητα και αντίστροφα, µέσα από τη µελέτη θερµικών διεργασιών. ηλ. την µετάβαση από µια κατάσταση ενός συστήµατος σε µία άλλη. 64 Η Χρυσή Τοµή Φ ορίζεται ως το πηλίκο των θετικών αριθµών όταν ισχύει που ισούται περίπου µε 1, 618. Θεωρείται ότι δίνει αρµονικές αναλογίες και για το λόγο αυτό έχει χρησιµοποιηθεί στην αρχιτεκτονική και τη ζωγραφική, τόσο κατά την αρχαία Ελλάδα όσο και την Αναγέννηση. Την Χρυσή Τοµή εισήγαγε και υπολόγισε ο Πυθαγόρας και συµβολίζεται µε το γράµµα Φ προς τιµήν του γνωστότερου γλύπτη της αρχαιότητας, Φειδία. 65 Fibonacci. Στα µαθηµατικά, οι αριθµοί Φιµπονάτσι είναι η παρακάτω ακέραιη αριθµητική ακολουθία: 0, 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, 144 Εξ ορισµού, οι δύο πρώτοι αριθµοί Φιµπονάτσι είναι το 0 και το 1 και κάθε επόµενος αριθµός είναι το άθροισµα των δύο προηγούµενων. Σε µαθηµατικούς όρους, η ακολουθία F n των αριθµών Φιµπονάτσι ορίζεται από τον αναδροµικό τύπο : µε και. 66 Αλέκα Συµεωνίδου, Λεξικό Ελλήνων Συνθετών, εκδ. Φίλιππος Νάκας, Αθήνα 1995, σελ

34 ήµουν τίποτα. Ήταν ένα πραγµατικό πάθος, εσωτερικό, που σιγά σιγά έβγαινε στην επιφάνεια» 67 «Η µουσική σύνθεση που απευθύνεται στο αυτί, µας οδηγεί στην οπτική σύνθεση που απευθύνεται στο µάτι. Η µουσική και οι οπτικές τέχνες του αύριο θα απαιτούν πολυεπιστήµονες καλλιτέχνες µυηµένους στα µαθηµατικά, την ακουστική, τη φυσική, την πληροφορική, τα ηλεκτρονικά, την θεωρητική ιστορία της µουσικής και των οπτικών τεχνών, οµοίως και στη θεµελιακή γνώση µιας θεωρίας των µορφών και των µετασχηµατισµών τους, όπως επίσης, και στην παλαιοντολογία, την γενετική ή την αστροφυσική. Θα πρέπει, λοιπόν, να τους ενθαρρύνουµε και να τους εκπαιδεύσουµε δίνοντάς τους τα µέσα να δηµιουργήσουν». 68 Ο Μίλαν Κούντερα αναφέρει για τον Ιάννη Ξενάκη ότι «αντιτίθεται στο σύνολο της Ευρωπαϊκής ιστορίας της µουσικής. Το σηµείο εκκίνησής του είναι αλλού. Όχι σ' έναν τεχνητό ήχο, που είναι αποµονωµένος απ' την φύση, για να εκφράσει την υποκειµενικότητα, αλλά µέσα σ' ένα γήινο "αντικειµενικό" ήχο, σε µια µάζα ήχων, που δεν βγαίνει απ' την ανθρώπινη καρδιά, αλλά η οποία µας προσεγγίζει από τα έξω, σαν τις σταγόνες της βροχής ή το βουητό του ανέµου.» 69 Εργογραφία 1. «Αναλογικά Β» ( ), για εννιά έγχορδα όργανα και µαγνητοταινία. 2. «ιαµορφώσεις» (1957), για µαγνητοταινία τεσσάρων καναλιών. Γι αυτό το έργο ο O. Messiaen απέδωσε φόρο τιµής στον πρώην µαθητή του. Ο ίδιος ο συνθέτης είπε για το συγκεκριµένο έργο : «αναµιγνύω ηχοχρώµατα µε σκοπό να φτάσω σε ένα ηχητικό σώµα, όµοιο µε έναν «λευκό θόρυβο». Μελετώ την εξέλιξη των ηχοχρωµάτων, της δυναµικής και των εκτάσεων. Φτιάχνω «χρωµοσώµατα από ατάκες». (Cd1 Track 01) 3. «Concret PH» (1958), για µαγνητοταινία δύο καναλιών. Ήταν η πρώτη προσέγγιση στη σειρά των πρωτότυπων «πολυτόπων». Παρουσιάστηκε στη ιεθνή Έκθεση των Βρυξελών, στο περίπτερο της Philips, το &catid=16: &itemid=12&lang=fr 68 ο. π. 69 Milan Kountera (από το άρθρο του µε τίτλο Prophete de Insesibilite, από το βιβλίο M. Fleuret (επιµ), Regards sur Iannis Xenakis. 34

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη Ο ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ (572-500 ΠΧ) ΗΤΑΝ ΦΟΛΟΣΟΦΟΣ, ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΙΣΚΗΣ. ΥΠΗΡΞΕ Ο ΠΡΩΤΟΣ ΠΟΥ ΕΘΕΣΕ ΤΙΣ ΒΑΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Παιδαγωγική Θεωρία και Πράξη

Μουσική Παιδαγωγική Θεωρία και Πράξη Μουσική Παιδαγωγική Θεωρία και Πράξη Σκοποί Στόχοι - Δραστηριότητες Ζωή Διονυσίου Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο «Ανοικτά

Διαβάστε περισσότερα

Αναπαραγωγή και stop/pause έτοιμων ηχητικών clips

Αναπαραγωγή και stop/pause έτοιμων ηχητικών clips Αναπαραγωγή και stop/pause έτοιμων ηχητικών clips Το scratch διαθέτει αρκετά μεγάλη ποικιλία έτοιμων ενσωματωμένων ηχητικών clips τα οποία θα βρείτε πολύ ενδιαφέροντα και θα σας βάλουν σε πειρασμό να πειραματιστείτε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΡΜΟΝΙΑ (ΟΣΤΙΝΑΤΟ 1) ΣΧΟΛΕΙΟ/ΤΑΞΗ: A AΡ. ΜΑΘΗΤΩΝ:

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΡΜΟΝΙΑ (ΟΣΤΙΝΑΤΟ 1) ΣΧΟΛΕΙΟ/ΤΑΞΗ: A AΡ. ΜΑΘΗΤΩΝ: ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΡΜΟΝΙΑ (ΟΣΤΙΝΑΤΟ 1) ΣΧΟΛΕΙΟ/ΤΑΞΗ: A AΡ. ΜΑΘΗΤΩΝ: ΣΚΟΠΟΣ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΠΕΡΙΟΔΟΣ: ΣΤΟΧΟΙ:ΝΑ ΑΝΑΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΕΝΟΡΧΗΣΤΡΩΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Διαβάστε περισσότερα

25 ευρώ συνολικά και για τα τέσσερα διαφορετικά εργαστήρια µουσικής τεχνολογίας

25 ευρώ συνολικά και για τα τέσσερα διαφορετικά εργαστήρια µουσικής τεχνολογίας Το Δηµοτικό Ωδείο Θέρµης σε συνεργασία µε τo σύνολο Idée Fixe και την Dr. Elainie Lillios του Κρατικού Πανεπιστηµίου Bowling Green ( Οhio) της Αµερικής διοργανώνουν σειρά εργαστηρίων µε άξονα τη µουσική

Διαβάστε περισσότερα

Τ Ε Ι Κ Ρ Η Τ Η Σ Π Α Ρ Α Ρ Τ Η Μ Α Ρ Ε Θ Υ Μ Ν Ο Υ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΟΥΣΤΙΚΗΣ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013

Τ Ε Ι Κ Ρ Η Τ Η Σ Π Α Ρ Α Ρ Τ Η Μ Α Ρ Ε Θ Υ Μ Ν Ο Υ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΟΥΣΤΙΚΗΣ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013 Τ Ε Ι Κ Ρ Η Τ Η Σ Π Α Ρ Α Ρ Τ Η Μ Α Ρ Ε Θ Υ Μ Ν Ο Υ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΟΥΣΤΙΚΗΣ ΗΧΟΛΗΨΙΑ Ι ΞΕΝΙΚΑΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013 1 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 ΗΧΟΛΗΨΙΑ 1.1.1 ΓΕΝΙΚΑ 1. Προϋπόθεση πραγματοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική και Μαθηματικά!!!

Μουσική και Μαθηματικά!!! Μουσική και Μαθηματικά!!! Η μουσική είναι ίσως από τις τέχνες η πιο δεμένη με τα μαθηματικά, με τη μαθηματική σκέψη, από την ίδια τη φύση της. Η διατακτική δομή μπορεί να κατατάξει τα στοιχεία ενός συνόλου,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

Η Συμφωνία. Εκτεταμένη οργανική σύνθεση που αναπτύσσεται κατά την Κλασική εποχή (18 ος αιώνας).

Η Συμφωνία. Εκτεταμένη οργανική σύνθεση που αναπτύσσεται κατά την Κλασική εποχή (18 ος αιώνας). Ζωρζ Μπιζέ [George Bizet] (1836-1875) Γάλλος συνθέτης Συµφωνία αρ. 1, σε Ντο µείζονα Η µία και µοναδική συµφωνία του γάλλου συνθέτη του 19 ου αιώνα Ζωρζ Μπιζέ, ήταν ένα από τα πρώτα του έργα και γράφτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Η Συμφωνία. Εκτεταμένη οργανική σύνθεση που αναπτύσσεται κατά την Κλασική εποχή (18 ος αιώνας).

Η Συμφωνία. Εκτεταμένη οργανική σύνθεση που αναπτύσσεται κατά την Κλασική εποχή (18 ος αιώνας). Γιοχάνες Μπραµς [Johannes Brahms] (1833-1897) Γερµανός συνθέτης Συµφωνία αρ. 2, σε Ρε µείζονα Η συγκεκριµένη Συµφωνία γράφτηκε το 1877 κατά την επίσκεψη του συνθέτη στην περιοχή Pörtschach am Wörthersee,

Διαβάστε περισσότερα

Η 6η Δέσμη ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ

Η 6η Δέσμη ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ Η 6η Δέσμη ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ Η Δέσμη Καλών Τεχνών προσφέρεται ως επιλογή στους μαθητές της Β' και Γ' λυκείου. Για την 6η Δέσμη δεν υπάρχει στην Α' λυκείου αντίστοιχη ΟΜΠ (Ομάδα Μαθημάτων Προσανατολισμού), έτσι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΡΟΑΣΗ: «ΨΑΠΦΑ» για κρουστά σόλο, 1975

ΑΚΡΟΑΣΗ: «ΨΑΠΦΑ» για κρουστά σόλο, 1975 ΑΚΡΟΑΣΗ: «ΨΑΠΦΑ» για κρουστά σόλο, 1975 Η πρεμιέρα του έργου έγινε το Μάιο του 1976 στο Φεστιβάλ Μπαχ στο Λονδίνο, και όπως ο συνθέτης είχε δηλώσει η «Ψάπφα» ήταν μια «καθαρά ρυθμική σύνθεση» Ο Ξενάκης

Διαβάστε περισσότερα

«ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΜΟΥΣΙΚΗ»

«ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΜΟΥΣΙΚΗ» ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΜΟΥΣΙΚΗ» Δράσεις που υλοποιήθηκαν με την Ε2 Τάξη του 3 ου Δημοτικού Σχολείου Διαβατών Ιανουάριος Ιούνιος 2013 Συντελεστές προγράμματος Οι μαθητές/ριες

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ Ο κινηματογράφος ή αλλιώς σινεμά αποτελεί σήμερα την αποκαλούμενη και έβδομη τέχνη, δίπλα στη γλυπτική, τη ζωγραφική, το χορό, την αρχιτεκτονική, τη μουσική και τη λογοτεχνία. Αρχικά

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες:

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες: Πρόταση Διδασκαλίας Ενότητα: Τάξη: 7 η - Τέχνη: Μια γλώσσα για όλους, σε όλες τις εποχές Γ Γυμνασίου Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος Α: Στόχοι Οι μαθητές/ τριες: Να

Διαβάστε περισσότερα

Ο τομέας μουσικής τεχνολογίας, παραγωγής και ηχοληψίας της Μουσικής Σχολής του Δήμου Καλαμπάκας, διαθέτει:

Ο τομέας μουσικής τεχνολογίας, παραγωγής και ηχοληψίας της Μουσικής Σχολής του Δήμου Καλαμπάκας, διαθέτει: Μουσική σχολή Δήμου Καλαμπάκας Πλατεία Δημουλά Πρώην κτήριο ΔΟΥ (2ος όροφος), Καλαμπάκα T.K.: 422 00, Ελλάδα Τηλ: (+30) 2432024594 e- mail: musxolidkalkas@gmail.com Πληροφορίες Εγγραφές: Καθημερινά 18:00-21:00

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στα χαρακτηριστικά των μικροφώνων

Εισαγωγή στα χαρακτηριστικά των μικροφώνων ΕΙΔΗ ΜΙΚΡΟΦΩΝΩΝ Επιμέλεια: Νίκος Σκιαδάς ΠΕ 17.13 Μουσικής Τεχνολογίας Το μικρόφωνο πήρε την ονομασία του από τον Ντέιβιντ Χιουζ, ο οποίος επινόησε μια διάταξη μεταφοράς ήχου που ήταν τόσο ευαίσθητη, που

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ ΜΕ Η/Υ 1. Του Αποστόλου Παπαποστόλου Επίκουρου Καθηγητή του ΤΕΙ Αθήνας

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ ΜΕ Η/Υ 1. Του Αποστόλου Παπαποστόλου Επίκουρου Καθηγητή του ΤΕΙ Αθήνας ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ ΜΕ Η/Υ 1 Του Αποστόλου Παπαποστόλου Επίκουρου Καθηγητή του ΤΕΙ Αθήνας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι γραφικές παραστάσεις µε υπολογιστές έχουν προχωρήσει πολύ από τότε που οι ε- πιστήµονες που δούλευαν

Διαβάστε περισσότερα

Σχολική Μουσική Εκπαίδευση: αρχές, στόχοι, δραστηριότητες. Ζωή Διονυσίου

Σχολική Μουσική Εκπαίδευση: αρχές, στόχοι, δραστηριότητες. Ζωή Διονυσίου Σχολική Μουσική Εκπαίδευση: αρχές, στόχοι, δραστηριότητες Ζωή Διονυσίου Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο «Ανοικτά Ακαδημαϊκά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ. Πέτρου Αναστασία. Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Αργύρη Παναγιώτα

ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ. Πέτρου Αναστασία. Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Αργύρη Παναγιώτα ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ Πέτρου Αναστασία Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Αργύρη Παναγιώτα ΑΘΗΝΑ 2013 Ο Πυθαγόρας (586 500 π.χ.) του Μνησάρχου και της «ωραίας υπέρ φύσιν» Πυθαϊδος γεννήθηκε στη Σάμο. Μικρός επισκέφθηκε τους Δελφούς,

Διαβάστε περισσότερα

185 Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης Ιωαννίνων

185 Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης Ιωαννίνων 185 Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης Ιωαννίνων Το Τμήμα Επιστημών της Τέχνης αποτελεί ανεξάρτητο Τμήμα του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και λειτουργεί από το ακαδημαϊκό έτος 2000-01. Το Τμήμα ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Μαθήµατος: Πολυκάναλη Ηχογράφηση στο Audacity

Σχέδιο Μαθήµατος: Πολυκάναλη Ηχογράφηση στο Audacity Σχέδιο Μαθήµατος: Πολυκάναλη Ηχογράφηση στο Audacity Θεµατική Ενότητα: Μουσική Τεχνολογία Τάξη: Β Γυµνασίου Διάρκεια: 2 περίοδοι Καθηγητής: Σκοπός Με το συγκεκριµένο µάθηµα οι µαθητές θα γνωρίσουν την

Διαβάστε περισσότερα

Περί της Ταξινόμησης των Ειδών

Περί της Ταξινόμησης των Ειδών Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Φυσικής 541 24 Θεσσαλονίκη Καθηγητής Γεώργιος Θεοδώρου Tel.: +30 2310998051, Ιστοσελίδα: http://users.auth.gr/theodoru Περί της Ταξινόμησης

Διαβάστε περισσότερα

Να διατηρηθεί µέχρι Βαθµός ασφαλείας. Μαρούσι 20-7 - 2010 Αριθ. Πρωτ. Βαθµός Προτερ. Φ. 12 / 879 / 88413 /Γ1 Α Π Ο Φ Α Σ Η

Να διατηρηθεί µέχρι Βαθµός ασφαλείας. Μαρούσι 20-7 - 2010 Αριθ. Πρωτ. Βαθµός Προτερ. Φ. 12 / 879 / 88413 /Γ1 Α Π Ο Φ Α Σ Η Να διατηρηθεί µέχρι Βαθµός ασφαλείας ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥ ΩΝ ΠPΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6 πρώτο δεύτερο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I ΓΑΛ 170 e-french ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής ΓΑΛ 104 Γραπτός λόγος II ΓΑΛ 111 Φωνητική ΓΑΛ 1 Από

Διαβάστε περισσότερα

Το Τμήμα Μουσικών Σπουδών: Πρόγραμμα, Δράσεις, Προοπτικές

Το Τμήμα Μουσικών Σπουδών: Πρόγραμμα, Δράσεις, Προοπτικές ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Το Τμήμα Μουσικών Σπουδών: Πρόγραμμα, Δράσεις, Προοπτικές Κώστας Χάρδας Λέκτορας Τμήματος Μουσικών Σπουδών «Οι Σπουδές στο

Διαβάστε περισσότερα

ΝΙΚΟΣ Αθ. ΜΑΜΑΛΗΣ ραστηριότητες γύρω από την οργάνωση, τη διάδοση και την εκµάθηση της ηλεκτρονικής µουσικής στην Ελλάδα

ΝΙΚΟΣ Αθ. ΜΑΜΑΛΗΣ ραστηριότητες γύρω από την οργάνωση, τη διάδοση και την εκµάθηση της ηλεκτρονικής µουσικής στην Ελλάδα 1 ΝΙΚΟΣ Αθ. ΜΑΜΑΛΗΣ ραστηριότητες γύρω από την οργάνωση, τη διάδοση και την εκµάθηση της ηλεκτρονικής µουσικής στην Ελλάδα Στη σύντοµη αυτή µελέτη εξετάζονται τα πρώτα βήµατα ανάπτυξης και διάδοσης της

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΘΟΔΟΣ SUZUKI για ΚΙΘΑΡΑ ενημερωτικό δελτίο

Η ΜΕΘΟΔΟΣ SUZUKI για ΚΙΘΑΡΑ ενημερωτικό δελτίο July 2016 SuzukiGuitarthens Τηλ.: 6948009754 Η ΜΕΘΟΔΟΣ SUZUKI για ΚΙΘΑΡΑ ενημερωτικό δελτίο Περίπου 500.000 μαθητές της μεθόδου Suzuki σε όλο τον κόσμο απολαμβάνουν την μελέτη σε πιάνο, βιολί, τσέλο, βιόλα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04)

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04) «Επιµόρφωση εκπαιδευτικών στη χρήση και αξιοποίηση των ΤΠΕ στην εκπαιδευτική διδακτική διαδικασία» (Γ ΚΠΣ, ΕΠΕΑΕΚ, Μέτρο 2.1, Ενέργεια 2.1.1, Κατηγορία Πράξεων 2.1.1 θ) Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών για

Διαβάστε περισσότερα

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) Δράσης KA1 του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Jean Monnet

Διαβάστε περισσότερα

sur so ro un un d d 5.1

sur so ro un un d d 5.1 ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΥ ΒΙΚΥ Γ ΤΠ 61 2012 ? ?surround ?Ο πολυκάναλος (surround) ήχος και πίσω από τη θέση ακρόασης. κάνοντας χρήση διάφορων τεχνικών, εμπλουτίζει την ηχητική εμπειρία του ακροατή, χρησιμοποιώντας

Διαβάστε περισσότερα

Οι περιοχές που διερευνήθηκαν συστηματικά από τα σχολεία ήσαν οι ακόλουθες: Σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών και μεταξύ μαθητών

Οι περιοχές που διερευνήθηκαν συστηματικά από τα σχολεία ήσαν οι ακόλουθες: Σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών και μεταξύ μαθητών Ανάπτυξη µεθόδων και εργαλείων έρευνας Από τα σχολεία που συµµετείχαν στην ΑΕΕ: Οργάνωσε οµάδες εργασίας το 66% Αξιοποίησε σχετική βιβλιογραφία το 66% Συγκέντρωσε δεδοµένα από: τα αρχεία του σχολείου το

Διαβάστε περισσότερα

«Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015. Έλληνες ζωγράφοι. Της Μπιλιούρη Αργυρής. (19 ου -20 ου αιώνα)

«Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015. Έλληνες ζωγράφοι. Της Μπιλιούρη Αργυρής. (19 ου -20 ου αιώνα) «Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015 Έλληνες ζωγράφοι (19 ου -20 ου αιώνα) Της Μπιλιούρη Αργυρής Η ιστορία της ζωγραφικής στην νεοελληνική ζωγραφική Η Ελληνική ζωγραφική

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΟΡΜΑΓΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΟΡΜΑΓΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ, 5 CFU 1. prof. Paola Maria Minucci (6 ιδακτικές ώρες): 1 CFU Α ΜΕΡΟΣ, 0,5 CFU (In data da stabilire) ιδακτική της νεοελληνικής ποίησης 1: Ανάλυση του κειµένου Β ΜΕΡΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Ι «Η Θεωρητική έννοια της Μεθόδου Project» Αγγελική ρίβα ΠΕ 06

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Ι «Η Θεωρητική έννοια της Μεθόδου Project» Αγγελική ρίβα ΠΕ 06 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Ι «Η Θεωρητική έννοια της Μεθόδου Project» Αγγελική ρίβα ΠΕ 06 1590 1765 η Μέθοδος Project σε σχολές Αρχιτεκτονικής στην Ευρώπη 1765 1880 συνήθης µέθοδος διδασκαλίας - διάδοσή της στην

Διαβάστε περισσότερα

Ακουστική Κλειστών Χώρων

Ακουστική Κλειστών Χώρων Ακουστική Κλειστών Χώρων Παναγιώτης Χατζηαντωνίου Καθηγητής Δ.Ε. Πληροφορικός PhD Ψηφιακής Τεχνολογίας Ήχου Τοπικό Θεµατικό Δίκτυο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ν. Αχαΐας «Ακουστική και Ιστορική Ξενάγηση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΗΛΕ- ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΤΑΞΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ

ΤΗΛΕ- ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΤΑΞΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ Σχολεία ϖου συµµετέχουν 5ο ηµοτικό σχολείο Κέρκυρας 2ο ηµοτικό σχολείο Νάξου Σχολική χρονιά 2005-2006 ιδακτική µεθοδολογία ΤΗΛΕ- ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΤΑΞΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ Περίοδος ϖροετοιµασίας Τηλεδιάσκεψη

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονικό Εργαστήριο Φυσικής. ρακόπουλος Γρηγόρης, ΠΕ04, Ελληνογαλλική Σχολή Καλαµαρί,

Ηλεκτρονικό Εργαστήριο Φυσικής. ρακόπουλος Γρηγόρης, ΠΕ04, Ελληνογαλλική Σχολή Καλαµαρί, P P Μαθητής/τρια Ηλεκτρονικό Εργαστήριο Φυσικής ρακόπουλος Γρηγόρης, ΠΕ04, Ελληνογαλλική Σχολή Καλαµαρί, drakopoulos@kalamari.gr Τίκβα Χριστίνα, ΠΕ19, Ελληνογαλλική Σχολή Καλαµαρί, christinatikva@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ Ενημερωτικό Φυλλάδιο Αθήνα, Οκτώβριος 2016 Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν εκπονήθηκε στο πλαίσιο. του Υποέργου 6 «Εκπαίδευση επιµορφωτών και βοηθών επιµορφωτών»

Το παρόν εκπονήθηκε στο πλαίσιο. του Υποέργου 6 «Εκπαίδευση επιµορφωτών και βοηθών επιµορφωτών» Το παρόν εκπονήθηκε στο πλαίσιο του Υποέργου 6 «Εκπαίδευση επιµορφωτών και βοηθών επιµορφωτών» της Πράξης «Επαγγελµατικό λογισµικό στην ΤΕΕ: επιµόρφωση και εφαρµογή» (Γ ΚΠΣ, ΕΠΕΑΕΚ, Μέτρο 2.3, Ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri Μιχάλης Μακρή EFIAP Copyright: 2013 Michalis Makri Copyright: 2013 Michalis Makri Less is more Less but better Copyright: 2013 Michalis Makri Ο μινιμαλισμός ορίζεται ως η εξάλειψη όλων των στοιχείων που

Διαβάστε περισσότερα

Γεωµετρία Γ' Γυµνασίου: Παραλληλία πλευρών, αναλογίες γεωµετρικών µεγεθών, οµοιότητα

Γεωµετρία Γ' Γυµνασίου: Παραλληλία πλευρών, αναλογίες γεωµετρικών µεγεθών, οµοιότητα Σενάριο 3. Τα µέσα των πλευρών τριγώνου Γνωστική περιοχή: Γεωµετρία Γ' Γυµνασίου: Παραλληλία πλευρών, αναλογίες γεωµετρικών µεγεθών, οµοιότητα τριγώνων, τριγωνοµετρικοί αριθµοί περίµετρος και εµβαδόν.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ στο µάθηµα Γενικής Παιδείας.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ στο µάθηµα Γενικής Παιδείας. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ στο µάθηµα Γενικής Παιδείας ιστορία νεότερη και σύγχρονη ΑΘΗΝΑ 2000 Οµάδα Σύνταξης Συντονιστής:

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικές Πράξεις. Εγχειρίδιο εγκατάστασης & χρήσης

Μουσικές Πράξεις. Εγχειρίδιο εγκατάστασης & χρήσης Μουσικές Πράξεις Εγχειρίδιο εγκατάστασης & χρήσης Οι Mουσικές Πράξεις είναι ένα μουσικό εκπαιδευτικό λογισμικό που σχεδιάστηκε και αναπτύχθηκε με τη φιλοδοξία να αποτελέσει: Ένα σημαντικό βοήθημα για

Διαβάστε περισσότερα

Προάγγελοι του Κινηματογράφου

Προάγγελοι του Κινηματογράφου Προάγγελοι του Κινηματογράφου Το πρώτο βήμα έγινε από την ανακάλυψη Κινέζων σοφών πριν από 1000 περίπου χρόνια που παρατήρησαν πως μια τρύπα σε ένα παντζούρι έδινε την εικόνα ενός αναστραμμένου κόσμου.

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Α/ Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Απλή Αν κάνετε αναζήτηση µιας λέξης σε ένα αρχαιοελληνικό σώµα κειµένων, αυτό που θα λάβετε ως αποτέλεσµα θα είναι: Μια καταγραφή όλων των εµφανίσεων της λέξης στο συγκεκριµένο

Διαβάστε περισσότερα

Τα κτήρια λένε την ιστορία τους. 48o Γυμνάσιο Αθηνών ΔΑΝΣΜ. Διεύθυνση Αναστήλωσης Νεότερων και Σύγχρονων Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού

Τα κτήρια λένε την ιστορία τους. 48o Γυμνάσιο Αθηνών ΔΑΝΣΜ. Διεύθυνση Αναστήλωσης Νεότερων και Σύγχρονων Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού Διεύθυνση Αναστήλωσης Νεότερων και Σύγχρονων Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού ΔΑΝΣΜ 48o Γυμνάσιο Αθηνών Τα κτήρια λένε την ιστορία τους 1 Συμμετέχοντες Σχολείο: 48 ο Γυμνάσιο Αθηνών Τάξη / Τμήμα: Γ Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης

Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Ελένη - Φαίη Σταµάτη ιευθύντρια Μουσείου Ελληνικής Παιδικής Τέχνης email: contact@childrensartmuseum.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά και Πληροφορική. Διδακτική Αξιοποίηση του Διαδικτύου για τη Μελέτη και την Αυτο-αξιολόγηση των Μαθητών.

Μαθηματικά και Πληροφορική. Διδακτική Αξιοποίηση του Διαδικτύου για τη Μελέτη και την Αυτο-αξιολόγηση των Μαθητών. Μαθηματικά και Πληροφορική. Διδακτική Αξιοποίηση του Διαδικτύου για τη Μελέτη και την Αυτο-αξιολόγηση των Μαθητών. Α. Πέρδος 1, I. Σαράφης, Χ. Τίκβα 3 1 Ελληνογαλλική Σχολή Καλαμαρί perdos@kalamari.gr

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Η Βιβλιοθήκη του ΕΜΣΤ και η ψηφιοποίηση των συλλογών των έργων τέχνης και των αρχείων του Μουσείου

Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Η Βιβλιοθήκη του ΕΜΣΤ και η ψηφιοποίηση των συλλογών των έργων τέχνης και των αρχείων του Μουσείου Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης: Η Βιβλιοθήκη του ΕΜΣΤ και η ψηφιοποίηση των συλλογών των έργων τέχνης και των αρχείων του Μουσείου Φωτεινή Αραβανή Βιβλιοθήκη Αρχείο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης e-mail:

Διαβάστε περισσότερα

Οµιλία του Προέδρου Valéry GISCARD d ESTAING. Στα εγκαίνια της λατείας Jacqueline de Romilly. Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο Παρισίων

Οµιλία του Προέδρου Valéry GISCARD d ESTAING. Στα εγκαίνια της λατείας Jacqueline de Romilly. Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο Παρισίων 1 Οµιλία του Προέδρου Valéry GISCARD d ESTAING Στα εγκαίνια της λατείας Jacqueline de Romilly Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο Παρισίων Αθήνα --- ευτέρα 16 Σε τεµβρίου 2013 2 Κύριε ήµαρχε, Κυρία Πρόεδρε του

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστικό αντικείµενο της ενότητας είναι η παρουσίαση του

Γνωστικό αντικείµενο της ενότητας είναι η παρουσίαση του Κολίτση Φιλοθέη ΠΛΑΝΟ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΤΟ ΚΣΕ 1. Θέµα της ενότητας Αναφέρετε το γνωστικό αντικείµενο της ενότητας, τη σχέση της µε το ΑΠΣ και το υλικό του ΚΣΕ. Ποιες ήταν οι κυριότερες νέες γνώσεις

Διαβάστε περισσότερα

«Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert

«Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert 1 «Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert Το τραγούδι αυτό θεωρείται ένα από τα αριστουργήµατα (ίσως και το πιο σπουδαίο) του Γερµανικού lied, και ανήκει στην

Διαβάστε περισσότερα

Μια εισαγωγή στην έννοια της βιωματικής μάθησης Θεωρητικό πλαίσιο. Κασιμάτη Κατερίνα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΑΣΠΑΙΤΕ

Μια εισαγωγή στην έννοια της βιωματικής μάθησης Θεωρητικό πλαίσιο. Κασιμάτη Κατερίνα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΑΣΠΑΙΤΕ Μια εισαγωγή στην έννοια της βιωματικής μάθησης Θεωρητικό πλαίσιο Κασιμάτη Κατερίνα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΑΣΠΑΙΤΕ Τι εννοούμε με τον όρο «βιωματική μάθηση»; Πρόκειται για έναν εναλλακτικό τρόπο μάθησης,

Διαβάστε περισσότερα

Όργανα του Π.Μ.Σ. Προσωπικό. Εισαγωγή υποψηφίων στο Π.Μ.Σ.

Όργανα του Π.Μ.Σ. Προσωπικό. Εισαγωγή υποψηφίων στο Π.Μ.Σ. ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Όργανα του Π.Μ.Σ Συντονιστική Επιτροπή Η Συντονιστική Επιτροπή, σύμφωνα με τον Ν. 3685/2008 (άρθρο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «Ο ΑΥΤΟΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΒΑΣΙΣΜΕΝΟΣ ΣΕ ΔΟΣΜΕΝΑ ΜΟΥΣΙΚΑ ΜΟΤΙΒΑ»

ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «Ο ΑΥΤΟΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΒΑΣΙΣΜΕΝΟΣ ΣΕ ΔΟΣΜΕΝΑ ΜΟΥΣΙΚΑ ΜΟΤΙΒΑ» ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «Ο ΑΥΤΟΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΒΑΣΙΣΜΕΝΟΣ ΣΕ ΔΟΣΜΕΝΑ ΜΟΥΣΙΚΑ ΜΟΤΙΒΑ» Δράσεις που υλοποιήθηκαν με την Ε Τάξη του 6 ου Δημοτικού Σχολείου Αλεξάνδρειας Οκτώβριος Δεκέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Εξάρτιση, από Η/Υ. και τηλεόραση στο εξωτερικό. Αίτια και συνέπειες

Εφηβεία και Εξάρτιση, από Η/Υ. και τηλεόραση στο εξωτερικό. Αίτια και συνέπειες Εφηβεία και Εξάρτιση, από Η/Υ και τηλεόραση στο εξωτερικό. Αίτια και συνέπειες 1. Κριτήρια επιλογής θέματος Το παραπάνω θέμα επιλέχτηκε για τους κάτωθι λόγους: Είναι επίκαιρο Αποτελεί σημαντικό ζήτημα,

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 15-9-05 Αριθ. Πρωτ.: 92987/Γ7 Βαθ. Προτερ.

Αθήνα 15-9-05 Αριθ. Πρωτ.: 92987/Γ7 Βαθ. Προτερ. Nα διατηρηθεί μέχρι... ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ, ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ & ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΦΛΩΡΙΝΑ 2014 1 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ : «ΣΕΡΓΙΑΝΙ ΣΤΟΥΣ ΡΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΦΛΩΡΙΝΑΣ» ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΣ : ΠΟΥΓΑΡΙ ΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Π.3.2.5 Πιλοτική εφαρμογή και αξιολόγηση αντιπροσωπευτικού αριθμού σεναρίων από κάθε τύπο σε διαφοροποιημένες εκπαιδευτικές συνθήκες πραγματικής τάξης

Π.3.2.5 Πιλοτική εφαρμογή και αξιολόγηση αντιπροσωπευτικού αριθμού σεναρίων από κάθε τύπο σε διαφοροποιημένες εκπαιδευτικές συνθήκες πραγματικής τάξης Π.3.2.5 Πιλοτική εφαρμογή και αξιολόγηση αντιπροσωπευτικού αριθμού σεναρίων από κάθε τύπο σε διαφοροποιημένες εκπαιδευτικές συνθήκες πραγματικής τάξης Νεοελληνική Γλώσσα Ε Δημοτικού Τίτλος: «Μουσική» Συγγραφή:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ, ΓΙΑ ΤΑ ΑΣΗ, ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΑΒΑΚΙΟΥ (E-SLATE)

ΑΠΟ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ, ΓΙΑ ΤΑ ΑΣΗ, ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΑΒΑΚΙΟΥ (E-SLATE) ΑΠΟ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ, ΓΙΑ ΤΑ ΑΣΗ, ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΑΒΑΚΙΟΥ (E-SLATE) Βασιλοπούλου Ευαγγελία, Γιαννακόπουλος ηµήτρης, Εκπαιδευτικοί,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΝΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ. Ακ. Έτος (Ενημέρωση: Οκτώβριος 2014)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΝΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ. Ακ. Έτος (Ενημέρωση: Οκτώβριος 2014) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΝΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Ακ. Έτος 2014-15 (Ενημέρωση: Οκτώβριος 2014) Σελίδα 1 από 33 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Παράρτημα ΙΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΘΕΣΗΣ...3 Α ΕΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑIΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΝΑΡΗΣ 2016

Διαβάστε περισσότερα

Φραντς Γιόζεφ Χάυντν (Franz Joseph Haydn)

Φραντς Γιόζεφ Χάυντν (Franz Joseph Haydn) Φραντς Γιόζεφ Χάυντν (Franz Joseph Haydn) (31 Μαρτίου 1732, Ροράου 31 Μαΐου 1809, Βιέννη) Αναγνώσµατα από το βιβλίο Η Απόλαυση της Μουσικής (Machlis, Forney), για τους µαθητές που θα µελετήσουν το έργο:

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές Εκπαιδευτικού Λογισμικού για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση

Εφαρμογές Εκπαιδευτικού Λογισμικού για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση Εφαρμογές Εκπαιδευτικού Λογισμικού για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση Μαρία Καραβελάκη-Καπλάνη, M.Sc. INTE*LEARN Αγν.Στρατιώτη 46 176 73 Καλλιθέα τηλ. 95 91 853, fax. 95 72 098 E-mail: intelrn@prometheus.hol.gr

Διαβάστε περισσότερα

Κατασκευή και προγραμματισμός ηλεκτρονικών μουσικών οργάνων

Κατασκευή και προγραμματισμός ηλεκτρονικών μουσικών οργάνων Κατασκευή και προγραμματισμός ηλεκτρονικών μουσικών οργάνων Δραστηριότητα στο πλαίσιο του Ομίλου Προγραμματισμού Ηλεκτρονικών Παιχνιδιών, του Πρότυπου Πειραματικού Δημοτικού Σχολείου Φλώρινας κατά το σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία. Ενότητα 9: Χοροθέατρο Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης

Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία. Ενότητα 9: Χοροθέατρο Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία Ενότητα 9: Χοροθέατρο Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης 1 Σκοπός της ενότητας Γνωριμία με την τέχνη του χοροθεάτρου

Διαβάστε περισσότερα

Μια οµαδικοαναλυτική άποψη για την ιστορία και το χρόνο

Μια οµαδικοαναλυτική άποψη για την ιστορία και το χρόνο Η παρακάτω εργασία παρουσιάστηκε στο εισαγωγικό σεµινάριο στα οµαδικά δυναµικά στην Ελληνική Εταιρεία Οµαδικής Ανάλυσης και Ψυχοθεραπείας, τον Ιανουάριο του 2000. Στην οµάδα που συνεργάστηκε µαζί µου για

Διαβάστε περισσότερα

Όργανα του Π.Μ.Σ. Προσωπικό. Εισαγωγή υποψηφίων στο Π.Μ.Σ.

Όργανα του Π.Μ.Σ. Προσωπικό. Εισαγωγή υποψηφίων στο Π.Μ.Σ. ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Όργανα του Π.Μ.Σ Συντονιστική Επιτροπή Η Συντονιστική Επιτροπή, σύμφωνα με τον Ν. 3685/2008 (άρθρο

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

409 Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης Μακεδονίας (Θεσσαλονίκη)

409 Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης Μακεδονίας (Θεσσαλονίκη) 409 Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης Μακεδονίας (Θεσσαλονίκη) Σκοπός Το Τμήμα προσφέρει προγράμματα εφαρμοσμένων μουσικών σπουδών στα πρότυπα των Ανωτάτων Μουσικών Ακαδημιών (Musikhochschule) και παρέχει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΑΝΑΛΥΤΙΚΉ ΣΚΈΨΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΌΤΗΤΑ 19-20 ΙΑΝΟΥΑΡΊΟΥ 2011

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΑΝΑΛΥΤΙΚΉ ΣΚΈΨΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΌΤΗΤΑ 19-20 ΙΑΝΟΥΑΡΊΟΥ 2011 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΑΝΑΛΥΤΙΚΉ ΣΚΈΨΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΌΤΗΤΑ 19-20 ΙΑΝΟΥΑΡΊΟΥ 2011 ΤΙΤΛΟΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΉ ΣΚΈΨΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΌΤΗΤΑ ΑNALYTICAL THOUGHT AND CREATIVITY Η διεπιστημονική προσέγγιση των αντικειμένων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: ΒΕΥΑ9-ΡΣ3 ΑΠΟΦΑΣΗ ΑΝΑΡΤΗΤΕΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΦΕΚ 210/τ Β / 5-2-2013

ΑΔΑ: ΒΕΥΑ9-ΡΣ3 ΑΠΟΦΑΣΗ ΑΝΑΡΤΗΤΕΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΦΕΚ 210/τ Β / 5-2-2013 ΑΝΑΡΤΗΤΕΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟΥ, ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ- MUSIC THERAPY

ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ- MUSIC THERAPY ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ- MUSIC THERAPY Μουσικοθεραπεία είναι η κλινική και τεκμηριωμένη χρήση της μουσικής από ειδικευμένο θεραπευτή, ο οποίος με επιστημονικές μεθόδους αξιοποιεί τις ιδιαίτερες συναισθηματικές,

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση προλογοσ Το βιβλίο αυτό αποτελεί καρπό πολύχρονης ενασχόλησης με τη θεωρητική μελέτη και την πρακτική εφαρμογή του παραδοσιακού χορού και γράφτηκε με την προσδοκία να καλύψει ένα κενό όσον αφορά το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Η κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην Αρχαία Ελλάδα

Η κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην Αρχαία Ελλάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ (Θεωρητική Κατεύθυνση) Η κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην Αρχαία

Διαβάστε περισσότερα

Εξεταστική Ιουνίου Τμήμα Μουσικών Σπουδών

Εξεταστική Ιουνίου Τμήμα Μουσικών Σπουδών Εξεταστική Ιουνίου 2016-2017 Τμήμα Μουσικών Σπουδών Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Πρόγραμμα Μαθημάτων και Αιθουσών Εαρινό Εξάμηνο Δευτέρα 12 Ιουνίου 09:00-12:00, Αρμονία II (άσκ.), Γ. Θέμελης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΛΑΣΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΛΑΣΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΛΑΣΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ Σπύρου Ν. Πνευµατικού Καθηγητή Μαθηµατικών Πανεπιστηµίου Πατρών ΕΚ ΟΣΕΙΣ Γ. Α. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΥ 2005 Σ. Ν. Πνευµατικός Η αναπαραγωγή ολικά ή µερικά ή περιληπτικά, ή η αντιγραφή του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΟ «ΤΟ ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ» ΕΡΕΥΝΑ. Της μαθήτριας της Α Λυκείου Χριστίνας Ρητσοπούλου

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΟ «ΤΟ ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ» ΕΡΕΥΝΑ. Της μαθήτριας της Α Λυκείου Χριστίνας Ρητσοπούλου ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΟ «ΤΟ ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ» ΕΡΕΥΝΑ Της μαθήτριας της Α Λυκείου Χριστίνας Ρητσοπούλου Ποιο είναι το αγαπημένο είδος μουσικής των μαθητών της Α Λυκείου Στα πλαίσια του μαθήματος «Tεχνολογία» ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2009

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτο Μάθημα 8/9/2008

Πρώτο Μάθημα 8/9/2008 Πρώτο Μάθημα 8/9/2008 Δημιουργικότητα και Καινοτομία Μαρία Κωνσταντοπούλου Ανδρέας Ευαγγελάτος Δημιουργικότητα & Καινοτομία - Μαρία Κωνσταντοπούλου Σεπτ. 2008 1 Καλώς ορίσατε στο μάθημα Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Περιμένης Κυριάκος Καθηγητής Τεχνολογίας Υπ/ντής 3 ου ΓΕΛ Κερατσινίου perimeniskiriakos@windowslive.

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Περιμένης Κυριάκος Καθηγητής Τεχνολογίας Υπ/ντής 3 ου ΓΕΛ Κερατσινίου perimeniskiriakos@windowslive. Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιμένης Κυριάκος Καθηγητής Τεχνολογίας Υπ/ντής 3 ου ΓΕΛ Κερατσινίου perimeniskiriakos@windowslive.com Ο Ρόλος του Εκπαιδευτικού Στηρίζει τους μαθητές στην αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Όνοµα συλλόγου Βιογραφικό/ Σκοπός του Συλλόγου

Όνοµα συλλόγου Βιογραφικό/ Σκοπός του Συλλόγου Όνοµα συλλόγου Βιογραφικό/ Σκοπός του Συλλόγου Όµιλος Καβάλας για τη ιεθνοποίηση της Ελληνικής Γλώσσας Ο Ο..Ε.Γ. Καβάλας πρωτοπόρος στην ιδέα της διάδοσης διεθνοποίησης της ελληνικής γλώσσας, µε εµπνευστή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ 556 3 Ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ Ματούλας Γεώργιος άσκαλος Σ Ευξινούπολης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΟΥΜΕ ΤΑ ΧΡΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΒΛΕΠΟΥΜΕ ΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ

ΑΚΟΥΜΕ ΤΑ ΧΡΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΒΛΕΠΟΥΜΕ ΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΙΑΝΝΙΤΣΩΝ ΣΧ.ΕΤΟΣ 2012-2013 ΑΚΟΥΜΕ ΤΑ ΧΡΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΒΛΕΠΟΥΜΕ ΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΧΡΩΜΑ Το χρώμα είναι μια αίσθηση που δημιουργείται στον εγκέφαλο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΠΕΝΤΕ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΩΝ ΛΟΓΙΣΜΙΚΩΝ

ΜΙΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΠΕΝΤΕ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΩΝ ΛΟΓΙΣΜΙΚΩΝ ΜΙΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΠΕΝΤΕ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΩΝ ΛΟΓΙΣΜΙΚΩΝ ΕΝΤΥΠΟ Α ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Ιώ Παπαδηµητρίου 757 Σηµείωση: Θα πρέπει εδώ να σηµειωθεί ότι στην προσχολική αγωγή δε συνηθίζεται

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

«The Queen s Gigue» του Τόμας Ρόμπινσον, (Thomas Robinson )

«The Queen s Gigue» του Τόμας Ρόμπινσον, (Thomas Robinson ) «The Queen s Gigue» του Τόμας Ρόμπινσον, (Thomas Robinson 1560-1609) Ο Τόμας Ρόμπινσον ήταν Άγγλος συνθέτης και μουσικοδιδάσκαλος της περιόδου της Αναγέννησης. Έγραψε μουσικά έργα και δίδαξε τραγούδι,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΙ ΡΩΤΑΜΕ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΤΙ ΜΑΣ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΠΩΣ ΜΑΣ ΤΟ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΣΥΝΘΕΣΗ: Οργάνωση ενός συνόλου από επιμέρους στοιχεία σε μια ενιαία διάταξη Αρχική ιδέα σύνθεσης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΝΤΟΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΗΣ

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΝΤΟΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΝΤΟΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΗΣ Τι διαφορετικό θα μάθουμε στη γ τάξη Α τάξη Ατομική εργασία : Απόκτηση και ανάπτυξη τεχνολογικών γνώσεων και δεξιοτήτων,μέσα από θέμα που επέλεξαν να κατασκευάσουν, να γράψουν

Διαβάστε περισσότερα

Γ Γυμνασίου: Οδηγίες Γραπτής Εργασίας και Σεμιναρίων. Επιμέλεια Καραβλίδης Αλέξανδρος. Πίνακας περιεχομένων

Γ Γυμνασίου: Οδηγίες Γραπτής Εργασίας και Σεμιναρίων. Επιμέλεια Καραβλίδης Αλέξανδρος. Πίνακας περιεχομένων Γ Γυμνασίου: Οδηγίες Γραπτής Εργασίας και Σεμιναρίων. Πίνακας περιεχομένων Τίτλος της έρευνας (title)... 2 Περιγραφή του προβλήματος (Statement of the problem)... 2 Περιγραφή του σκοπού της έρευνας (statement

Διαβάστε περισσότερα

BeoSound 9000 Οδηγ ς

BeoSound 9000 Οδηγ ς BeoSound 9000 Οδηγός BeoVision Avant Guide BeoVision Avant Reference book Περιεχόµενα του Οδηγού 3 Υπάρχουν δύο οδηγοί στη διάθεση σας, για να γνωρίσετε τη δική σας συσκευή Bang & Olufsen. Ο οδηγός Το

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ»

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ» ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ» ΑΘΗΝΑ 1999 Οµάδα σύνταξης Συντονιστής: Γεώργιος Κιούσης,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. Α τάξης Γυμνασίου

ΠΡΟΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. Α τάξης Γυμνασίου ΠΡΟΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α τάξης Γυμνασίου 1 Η ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Γενικοί Στόχοι Ειδικοί Στόχοι Α. ΣΤΟΧΟΙ Β. ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ/ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ και Γ. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Δ. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Αγωγή στην Προσχολική και Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Ζωή Διονυσίου

Μουσική Αγωγή στην Προσχολική και Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Ζωή Διονυσίου Μουσική Αγωγή στην Προσχολική και Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Ζωή Διονυσίου Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο «Ανοικτά Ακαδημαϊκά

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

Το Τµήµα Μουσικών Σπουδών: Πρόγραµµα, Δράσεις, Προοπτικές

Το Τµήµα Μουσικών Σπουδών: Πρόγραµµα, Δράσεις, Προοπτικές ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Το Τµήµα Μουσικών Σπουδών: Πρόγραµµα, Δράσεις, Προοπτικές Κώστας Τσούγκρας Επίκουρος καθηγητής Τµήµατος Μουσικών Σπουδών

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ. Εισηγητής: Γεωργία Κατωτικίδη. Επιβλέπων Καθηγητής: Αναστάσιος Στιβακτάκης

ΘΕΜΑ. Εισηγητής: Γεωργία Κατωτικίδη. Επιβλέπων Καθηγητής: Αναστάσιος Στιβακτάκης ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΜΠΟΡΙΑΣ & ΙΑΦΗΜΙΣΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ Ιστορική Εξέλιξη του Management & Προοπτικές στο Σύγχρονο Περιβάλλον. Η ανάπτυξη της

Διαβάστε περισσότερα