Εργαστήριο Στοματολογίας, Οδοντιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών (Διευθύντρια: Καθηγήτρια Α. Σκλαβούνου)

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εργαστήριο Στοματολογίας, Οδοντιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών (Διευθύντρια: Καθηγήτρια Α. Σκλαβούνου)"

Transcript

1 Αρχεία Ελληνικής Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής (2010) 2, Hellenic Archives of Oral & Maxillofacial Surgery (2010) 2, Kλινικοί και ιστολογικοί τύποι αδαμαντινοβλαστώματος Βασιλική ΚΑΡΑΘΑΝΑΣΗ 1, Νικόλαος ΝΙΚΗΤΑΚΗΣ 2, Κωνσταντίνος ΤΟΣΙΟΣ 2, Αλεξάνδρα ΣΚΛΑΒΟΥΝΟΥ 3 Εργαστήριο Στοματολογίας, Οδοντιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών (Διευθύντρια: Καθηγήτρια Α. Σκλαβούνου) Clinical and histological types of ameloblastoma Vasiliki KARATHANASI, Nikolaos NIKITAKIS, Konstantinos TOSIOS, Alexandra SKLAVOUNOU Department of Oral Pathology & Medicine, Dental School, University of Athens, Greece (Head: Professor A. Sklavounou) Βιβλιογραφική ανασκόπηση Literature Review 1 Οδοντίατρος, MSc Στοματολογίας 2 Επίκ. Καθηγητής Εργαστηρίου Στοματολογίας ΕΚΠΑ 3 Καθηγήτρια - Διευθύντρια Εργαστηρίου Στοματολογίας ΕΚΠΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ: Το αδαμαντινοβλάστωμα είναι ένας από τους συχνότερους επιθηλιακούς οδοντογενείς όγκους με μεγάλη κλινική σημασία, κυρίως λόγω της τοπικά διηθητικής ικανότητάς του. Πρόκειται για καλοήθη βλά - βη και μόνο σε ελάχιστες περιπτώσεις επιδεικνύει κακοήθη βιολογική συμπεριφορά. Σκοπός της εργασίας είναι η διεξοδική περιγραφή των κλινικών και ιστολογικών ποικιλιών του αδαμαντινοβλαστώματος και η ανασκόπηση της σύγχρονης διεθνούς βιβλιογραφίας, σχετικά με τα νεότερα ερευνητικά δεδομένα που αφορούν στην προέλευση, την ταξινόμηση, τη βιολογική συμπεριφορά και τη θεραπευτική αντιμετώπισή του. Το κοινό αδαμαντινοβλάστωμα, το οποίο συνηθέστερα αναπτύσσεται στην οπίσθια περιοχή της κάτω γνάθου, είναι ο συχνότερος κλινικοπαθολογικός τύπος. Το μονοκυστικό απαντάται λιγότερo συχνά και το περιφερικό (εξωοστικό) αδαμαντινοβλάστωμα είναι σπάνιο. Μεταξύ των ιστολογικών υποτύπων της βλάβης, ο θυλακιώδης είναι ο επικρατέστερος. Αυξημένη επιθετική βιολογική συμπεριφορά αποδίδεται στο δεσμοπλαστικό ιστολογικό τύπο. Οι κακοήθεις ποικιλίες του αδαμαντινοβλαστώματος αντιστοιχούν στο 1% του συνόλου των αδαμαντινοβλαστωμάτων. Σήμερα πιστεύεται ότι η ανάπτυξη και εξέλιξη των οδοντογενών όγκων, οφείλεται σε γονιδιακές και μοριακές μεταβολές. Απαιτούνται επομένως περαιτέρω μοριακές μελέτες, για να αποσαφηνιστεί η αιτιοπαθογένεια των οδοντογενών όγκων, αλλά και για να διαμορφωθούν νέες θεραπευτικές προτάσεις, όπως η στοχευμένη μοριακή θεραπεία, ως εναλλακτικές ή συμπληρωματικές των διαθέσιμων χειρουργικών μεθόδων. ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: Οδοντογενής όγκος, αδαμαντινοβλάστωμα, κλινικοί και ιστολογικοί τύποι, παθογένεση. SUMMARY: Ameloblastoma is one of the most frequent epithelial odontogenic tumors, with great clinical significance, mainly due to its local invasive ability. It is a benign lesion and only rarely demonstrates a malignant biological behavior. This study aims at the analytical description of the various clinical and histological varieties of ameloblastoma, as well as at the review of the recent international lite - rature, regarding the origin, classification, biological behavior and treatment of ameloblastoma. Conventional ameloblastoma, mainly developing in the posterior region of the mandible, is the most frequent clinicopathological type, while the unicystic and peripheral ameloblastomas are less common. Among the histological subtypes of the lesion, the follicular is the most common, while increased aggressive biological behavior is attributed to the desmoplastic type. The malignant varieties of ameloblastoma comprise only 1% of the total cases. Currently, it is supported that the development and progression of odontogenic tumors is caused by gene - tic and molecular alterations. Thus, further studies are required in order to clarify the pathogenesis of the odontogenic tumors and to develop new treatment modalities, such as targeted molecular treatment, as alternatives or supplementary to the available surgical methods. KEY WORDS: Οdontogenic tumor, ameloblastoma, cli ni cal and histological types, pathogenesis. Παρελήφθη: 5/02/ Έγινε δεκτή: 26/04/2010 Paper received: 5/02/ Accepted: 26/04/2010 Τόμος 11, Νο 2, 2010/Vol 11, No 2, 2010

2 92 Καραθανάση Β. και συν./karathanasi V. et al. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι οδοντογενείς όγκοι αποτελούν μία σύνθετη ομάδα βλαβών με ποικίλη κλινική και ιστολογική εικόνα, που άλλοτε συνιστούν αληθή νεοπλάσματα και άλλοτε αμαρτώματα. Στο σύνολό τους οι οδοντογενείς όγκοι, αποτελούν προϊόν ποικίλης αλληλεπίδρασης μεταξύ του οδοντογενούς επιθηλίου και του οδοντογενούς εξωμεσεγχύματος, μιμούμενοι σε άλλοτε άλλο βαθμό τα διάφορα στάδια της φυσιολογικής οδοντογένεσης (Gardner, 1996, Mendenhall και συν. 2007, Neville και συν. 2009). Κατά αντιστοιχία, η σύγχρονη κατάταξή τους στηρίζεται στην προέλευσή τους, ενώ διακρίνονται επίσης σε κακοήθεις και καλοήθεις όγκους. Το αδαμαντινοβλάστωμα αποτελεί το συχνότερο καλόηθες νεόπλασμα και κατατάσσεται στην κατηγορία των όγκων του οδοντογενούς επιθηλίου χωρίς συμμετοχή του οδοντογενούς εξωμεσεγχύματος (Αγγελόπουλος και συν. 2000, Neville και συν. 2009). Πρόκειται για όγκο άγνωστης αιτιολογίας (Namin και συν. 2003, Kumamoto και Ooya, 2006) με μεγάλη κλινική σημασία, καθώς αναπτύσσεται αργά, είναι τοπικά διηθητικός και πλην σπανίων εξαιρέσεων, επιδεικνύει κα - λοήθη βιολογική συμπεριφορά (Αγγελόπουλος και συν. 2000, Neville και συν. 2009). ΚΛΙΝΙΚΟΙ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΑΔΑΜΑΝΤΙΝΟΒΛΑΣΤΩΜΑΤΟΣ Παρατηρούνται τρεις ξεχωριστές κλινικο-ακτινολογικές μορφές αδαμαντινοβλαστώματος, με αντίστοιχη θεραπευτική αντιμετώπιση και πρόγνωση (Neville και συν. 2009): 1) Κοινό αδαμαντινοβλάστωμα, συμπαγές ή πολυκυστικό (Conventional solid/multicystic-αντιστοιχεί στο 86% των περιπτώσεων αδαμαντινοβλαστώματος) 2) Μονοκυστικό αδαμαντινοβλάστωμα (Unicystic-περίπου το 13% του συνόλου των περιπτώσεων). 3) Περιφερικό (εξωοστικό) αδαμαντινοβλάστωμα (Peripheral/extraosseous- αντιστοιχεί στο 1% περίπου των περιπτώσεων). 1) Κοινό, συμπαγές ή πολυκυστικό, ενδοοστικό αδαμαντινοβλάστωμα: Είναι ιδιαίτερα σπάνιο σε παιδιά κάτω των 10 ετών και σχετικά ασύνηθες στην ηλικιακή ομάδα ετών, ενώ εμφανίζει σχεδόν παρόμοια συχνότητα σε άτομα από την τρίτη μέχρι την έβδομη δεκαετία ζωής. Δεν παρουσιάζει προτίμηση σε κάποιο από τα δύο φύλα, ενώ ορισμένες μελέτες αναφέρουν υπεροχή των ατόμων της μαύρης φυλής. Εντοπίζεται συνηθέστερα στην περιοχή των γομφίων της κάτω γνάθου και του κλάδου, σε ποσοστό που αγγίζει το 80-85% (Εικ. 1) (Αγγελόπουλος και συν. 2000, Neville και συν. 2009). Όταν το συμπαγές αδαμαντινοβλάστωμα αναπτύσσεται στην οπίσθια περιοχή της άνω γνάθου, είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο λόγω της εγγύτητάς του προς INTRODUCTION Odontogenic tumors comprise a complex group of lesions with variable clinical and histological features, which either represent true neoplasms or hamartomas. Overall, odontogenic tumors derive from the various interactions between odontogenic epithelium and odontogenic ectomesenchyme, resembling at different levels the multiple stages of normal odontogenesis. Accordingly, their current classification is based on their origin; they are also divided into benign and malignant tumors (Gardner, 1996, Mendenhall et al. 2007, Neville et al. 2009). Ameloblastoma is the most frequent benign neoplasm, and belongs to tumors derived from odontogenic epithelium, without involvement of the odontogenic ectomesenchyme (Angelopoulos et al. 2000, Neville et al. 2009). It represents a tumor of unknown aetiology (Namin et al. 2003, Kumamoto and Ooya, 2006) of great clinical significance, as it grows slowly, is locally invasive, and in the majority of cases demonstrates a benign biological behavior (Angelopoulos et al. 2000, Neville et al. 2009). CLINICAL AND HISTOLOGICAL TYPES OF AMELOBLASTOMA There are three distinguished clinico-pathological types of ameloblastoma, with corresponding differences in their treatment and prognosis (Neville et al. 2009): 1) Conventional ameloblastoma, solid or multicystic (it accounts for 86% of total ameloblastoma cases). 2) Unicystic ameloblastoma (almost 13% of total ame - loblastoma cases). Εικ. 1: Ασθενής με αδαμαντινοβλάστωμα που εμφανίζεται ως ευμεγέθης σκληρή διόγκωση του παρειακού φατνιακού οστού της κάτω γνάθου στην περιοχή των προγομφίων και των γομφίων. Ο όγκος έχει προκαλέσει έκπτυξη και του αντίστοιχου γλωσσικού φλοιώδους πετάλου. Fig. 1: Patient with ameloblastoma that appears as large hard swelling of the buccal alveolar bone of the mandible in the premolar and molar area. The tumor has also caused swelling of the corresponding lingual alveolar plate. Αρχεία Ελληνικής Στοματικής & Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής/ Hellenic Archives of Oral and Maxillofacial Surgery

3 Tύποι αδαμαντινοβλαστώματος/τypes of ameloblastoma 93 ανατομικές δομές ζωτικής σημασίας και της δυσκολίας να αποκτηθούν καθαρά χειρουργικά όρια και μπορεί να αποτελέσει αιτία θανάτου (Bredenkamp και συν. 1989). Η βλάβη είναι συνήθως ασυμπτωματική και όγκοι μι - κρών διαστάσεων αποτελούν συχνά τυχαίο ακτινογραφικό εύρημα. Συνήθως παρατηρείται ασυμπτωματική διόγκωση της γνάθου, η οποία αν παραμείνει χωρίς θε - ραπευτική αντιμετώπιση εξακολουθεί να αυξάνεται αργά και μπορεί να λάβει εκτεταμένες διαστάσεις, προ - καλώντας σοβαρή δυσμορφία προσώπου (Vered και συν. 2003). Όμως, ο πόνος και η παραισθησία σπάνια αναφέρονται ακόμη και σε περιπτώσεις υπερμεγέθους αδαμαντινοβλάστωματος (Neville και συν. 2009). Ακτινογραφικά, συνήθως παρατηρείται μία μονόχωρη ή πολύχωρη ακτινοδιαυγαστική βλάβη, με σαφή ή ασαφή όρια, η οποία αρκετά συχνά παρομοιάζεται με «φυσαλίδες σαπουνιού» ή «κερήθρα μέλισσας» (Εικ. 2). Συνήθως, όταν ο όγκος γειτνιάζει με συμπαγές οστούν, το οποίο πιέζει αλλά δε διηθεί, τα όρια είναι σαφή και ομαλά και συμπίπτουν με τα πραγματικά όρια, ενώ αντίθετα όταν βρίσκεται κοντά σε σπογγώδες οστούν, τα όρια είναι ασαφή και ανώμαλα, διότι ο όγκος διηθεί τοπικά το παρακείμενο οστικό τμήμα και κατά συνέπεια τα ακτινογραφικά όρια του όγκου υπολείπονται των πραγματικών. Συχνά, παρατηρείται έκ - πτυξη του παρειακού και γλωσσικού οστικού φλοιού της γνάθου, ενώ δεν αποκλείεται ο αναπτυσσόμενος όγκος να σχετίζεται με έγκλειστο δόντι, συχνότερα με τον τρίτο γομφίο της κάτω γνάθου, ή και με απορρόφηση οδοντικών ριζών (Αγγελόπουλος και συν. 2000, Τσιχλάκης και Στεφάνου, 2001, Neville και συν. 2009). Ιστολογικά, το κοινό συμπαγές ή πολυκυστικό ενδοοστικό αδαμαντινοβλάστωμα εμφανίζει τάση για κυστική εκφύλιση, με αποτέλεσμα πολλοί όγκοι να παρουσιάζουν ποικίλους συνδυασμούς κυστικών και συμπαγών χαρακτηριστικών (Αγγελόπουλος και συν. 2000, Neville και συν. 2009). Μέχρι σήμερα, έχουν αναγνωριστεί πολλοί ιστολογικοί τύποι του κοινού αδαμαντινοβλαστώματος, που γενικά όμως έχουν μικρό αντίκτυπο στη βιολογική συμπεριφορά του όγκου. Συχνά παρατηρείται συνδυασμός των διαφόρων ιστολογικών τύπων του κοινού αδαμαντινοβλαστώματος (Αγγελόπουλος και συν. 2000, Neville και συν. 2009). α) Ο θυλακιώδης (follicular) τύπος (Εικ. 3) είναι η συ - χνότερη ιστολογική μορφή του κοινού αδαμαντινοβλαστώματος. Τα επιθηλιακά νησίδια αποτελούνται από μία κεντρική περιοχή χαλαρά διατεταγμένων κυττάρων, παρόμοιων με το αστεροειδές δίκτυο του οργάνου της αδαμαντίνης. Μία στιβάδα ψηλών κυβοειδών ή κυλινδρικών κυττάρων, που μιμούνται τις αδαμαντινοβλάστες, περιβάλλει τον κεντρικό πυρήνα. Τα πε ριφερικά αυτά κύτταρα έχουν ηωσινόφιλο κυτταρόπλασμα και ωοειδή βαθυχρωματικό πυρήνα, ο οποίος εμφανίζει αντίστροφη πόλωση προς το αστεροειδές δίκτυο. Το 3) Peripheral (extraosseous) ameloblastoma (it ac - counts for 1% of total ameloblastoma cases). 1) Conventional, solid or multicystic, intraosseous ameloblastoma: It is particularly rare in children under 10 years old and relatively uncommon in the years age group, while it is almost equally distributed in adults from the third to the seventh decade of life. It does not show any gender preference, and some studies report predilection for blacks. It is most commonly located in the molar and ramus area of the mandible at about 80-85% of cases (Fig. 1) (Angelopoulos et al. 2000, Neville et al. 2009). When solid ameloblastoma grows in the posterior region of the maxilla, it is particularly dangerous, due to its proximity to vital anatomic structures, and the difficulty to obtain clear surgical margins, a potential cause of death (Bredenkamp et al. 1989). The lesion is usually asymptomatic, and the small sized tumors are usually an accidental radiographic finding. In most of the cases, there is jaw swelling, which, if untreated, continues to grow slowly, resulting in severe facial asymmetry (Vered et al. 2003). However, pain and paraesthesia are rarely reported, even in cases of sizeable ameloblastomas (Neville et al. 2009). Radiographically, it is usually observed as a unilocular or multilocular radiolucency, with well- or ill-defined borders, an appearance frequently referred to as soap bubble or honeycombed (Fig. 2). Normally, when the tumor approximates solid bone, it compresses but does not infiltrate it, so that the borders are crisp and smooth, and correspond to the actual microscopic ones. On the contrary, when the tumor affects the cancellous bone, the borders are irregular and ill-defined, because the tumor invades locally the adjacent medullary spaces, thus the radiographic borders of the tumor appear smaller than its actual size. Frequently, Εικ. 2: Η βλάβη του ασθενούς της Εικ.1 εμφανίζεται ακτινογραφικά ως πολύχωρη περιγεγραμμένη ακτινοδιαυγαστική αλλοίωση, που εκτείνεται από την πρόσθια μοίρα ως την περιοχή των γομφίων της κάτω γνάθου αριστερά, ενώ έχει προκαλέσει λέπτυνση της φατνιακής ακρολοφίας της αντίστοιχης περιοχής. Fig. 2: The lesion of the patient of Fig. 1 appears radiographically as a multilocular well-defined radiolucency extending from the front area to the molar area of the left mandible, also causing thinning of the alveolar ridge of the corresponding area. Τόμος 11, Νο 2, 2010/Vol 11, No 2, 2010

4 94 Καραθανάση Β. και συν./karathanasi V. et al. τμήμα του κυτταροπλάσματος προς το βασικό υμένα αρκετά συχνά εμφανίζεται κενοτοπιώδες. Σε άλλες περιοχές, τα περιφερικά κύτταρα μπορεί να είναι πιο κυβοειδή και να προσομοιάζουν σε κύτταρα της βασικής στιβάδας. Ο σχηματισμός κύστεων είναι συχνός και ο ώριμος συνδετικός ιστός που περιβάλλει τα επιθηλιακά νησίδια ενίοτε μπορεί να εμφανίζεται υαλινοποιημένος (Αγγελόπουλος και συν. 2000, Neville και συν. 2009). β) Ο δικτυωτός (plexiform) ιστολογικός τύπος (Εικ. 4) αποτελείται από μακρές, αναστομούμενες χορδές ή μεγαλύτερα τμήματα οδοντογενούς επιθηλίου, που περιβάλλονται από κυλινδρικά ή κυβοειδή κύτταρα που μιμούνται τις αδαμαντινοβλάστες. Γενικά, οι κυτταρικές στιβάδες είναι ανάλογες με αυτές του θυλακιώδους τύπου, με τη διαφορά ότι τα κεντρικά κύτταρα του αστεροειδούς δικτύου καταλαμβάνουν μικρή έκταση ή ενίοτε μπορεί να απουσιάζουν. Το υπόστρωμα τείνει να έχει χαλαρή διάταξη και να είναι αγγειοβριθές (Αγγελόπουλος και συν. 2000, Neville και συν. 2009). γ) Ο ακανθωτός (acanthomatous) ιστολογικός τύπος (Εικ. 5) παρατηρείται όταν συμβαίνει εκτεταμένη πλακώδης μεταπλασία, σχετιζόμενη κάποιες φορές με σχηματισμό κερατίνης, στα κεντρικά τμήματα των επιθηλιακών νησίδων ενός θυλακιώδους αδαμαντινοβλαστώματος. Η πλακώδης μεταπλασία παρατηρείται στο 8-45% των περιπτώσεων και μπορεί να καταλαμβάνει μικρή ή μεγαλύτερη έκταση του όγκου. Αυτή η μεταβολή δε συνεπάγεται μία πιο επιθετική βιολογική συ μπεριφορά, όμως σε ιστολογικό επίπεδο μπορεί να υ πάρξει διαγνωστική σύγχυση με το ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα ή με τον ακανθοκυτταρικό οδοντογενή όγκο (Αγγελόπουλος και συν. 2000, Neville και συν. 2009). δ) Ο δεσμοπλαστικός (desmoplastic) τύπος περιγράφηκε για πρώτη φορά από Ιάπωνες ερευνητές το 1981 (Takigawa και συν. 1981), ενώ στην αγγλική βιβλιογραφία εισήχθη από τους Eversole και συν. (1984), οι οποίοι ανέφεραν 3 περιπτώσεις δεσμοπλαστικού αδαμαντινοβλαστώματος. Μέχρι σήμερα έχουν υπάρξει συνολικά 96 αντίστοιχες αναφορές στη διεθνή βιβλιογραφία. Αυτός ο ιστολογικός τύπος αντιστοιχεί στο % του συνόλου των αδαμαντινοβλαστωμάτων και έχει μέση ηλικία εμφάνισης τα 42.3 έτη (Beckley και συν. 2002, Shashikanth και συν. 2007). Η παρατηρούμενη συχνότητα εμφάνισης αυτού του τύπου αναφέρεται ελαφρά μικρότερη στον Ιαπωνικό πληθυσμό σε σχέση με τον Αμερικανικό και τον Ευρωπαϊκό, ενώ σε σχετική έρευνα, που διεξήχθη σε Κινέζους ασθενείς, βρέθηκε ότι ο δεσμοπλαστικός τύπος αποτελούσε το 9% του συνόλου των περιπτώσεων (7 από τα 81) και ήταν συχνότερος σε άνδρες μέσης ηλικίας 41 ετών. Από τη συνδυαστική μελέτη σχετικών ερευνών ποικίλης προέλευσης, παρατηρείται πάντως ισοκατανομή της εμφάνισης του όγκου στα δύο φύλα (Philipsen και συν. 2001α). Εικ. 3: Θυλακιώδης τύπος αδαμαντινοβλαστώματος, στον οποίο παρατηρούνται επιθηλιακές νησίδες που προσομοιάζουν με το όργανο της αδαμαντίνης και περιβάλλονται από περιφερική σειρά τυπικών αδαμαντινοβλαστών, μέσα σε υπόστρωμα πυκνού ινώδους συνδετικού ιστού. (χρώση Α/Η, x100). Fig. 3: Follicular type of ameloblastoma showing epithelial islands resembling the enamel organ, which are surrounded by a peripheral layer of typical ameloblasts, in a stroma of dense fibrous connective tissue. (staining H/E, x100). there is enlargement of the buccal and lingual cortical plate of the jaw. There is also a possibility that the growing tumor is related to an impacted tooth, more often to a third lower molar, or may cause root absorption (Angelopoulos et al. 2000, Tsichlakis and Stefanou, 2001, Neville et al. 2009). Histologically, conventional solid or multicystic intraosseous ameloblastoma tends to undergo cystic degeneration, so that many tumors demonstrate various combinations of cystic and solid characteristics (Angelopoulos et al. 2000, Neville et al. 2009). So far, many histological types of conventional ameloblastoma have been identified, but they generally have a small impact on the biological behavior of the tumor. Fre - quently, a combination of various histological types of conventional ameloblastoma is observed (Angelo - poulos et al. 2000, Neville et al. 2009). a) Follicular type (Fig. 3) is the most frequent histological type of conventional ameloblastoma. The epithelial islands contain a central area of loosely arranged cells, resembling the stellate reticulum of the enamel organ. This is surrounded by a layer of tall cuboidal or cylindrical cells that mimic ameloblasts. These peripheral cells have eosinophilic cytoplasm and round hyperchromatic nuclei, exhibiting reverse polarity towards the stellate reticulum. The portion of the cytoplasm towards the basal membrane appears often vacuolated. In other areas, the peripheral cells may be more cu - boidal and similar to basal layer cells. The formation of cysts is common, and the mature connective tissue which surrounds the epithelial islands, may appear hyalinized (Angelopoulos et al. 2000, Neville et al. 2009). b) Plexiform histological type (Fig. 4) consists of long anastomosing cords or larger nests of odontogenic Αρχεία Ελληνικής Στοματικής & Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής/ Hellenic Archives of Oral and Maxillofacial Surgery

5 Tύποι αδαμαντινοβλαστώματος/τypes of ameloblastoma 95 Εικ. 4: Δικτυωτός τύπος αδαμαντινοβλαστώματος ο οποίος αποτελείται από μακρές, αναστομούμενες χορδές ποικίλου πάχους, που περιβάλλονται από κυλινδρικά ή κυβοειδή κύτταρα με χαρακτηριστικά αδαμαντινοβλαστών σε υπόστρωμα χαλαρού συνδετικού ιστού. Το αστεροειδές δίκτυο είτε απουσιάζει, είτε είναι ελάχιστο κεντρικά. (χρώση Α/Η x100). Fig. 4: Plexiform type of ameloblastoma which consists of long, anastomosing cords of various width, surrounded by cylindrical or cuboidal cells with ameloblastic features in a stroma of loose connective tissue. The stellate reticulum may either be absent or focally present. (staining H/E x100). Ο δεσμοπλαστικός τύπος εξορμάται από το οστούν και εμφανίζεται συνήθως ως μία ανώδυνη διόγκωση, με μέγεθος που κυμαίνεται μεταξύ 1 και 8.5 εκ. κατά τη μέγιστη διάμετρο (Philipsen και συν. 2001α) και μπορεί να προκαλέσει διάτρηση του οστικού φλοιού και επέκταση στα μαλακά μόρια (Lam και συν. 1998). Εντοπίζεται συνήθως στην περιοχή των προσθίων δοντιών και των προγομφίων της άνω ή της κάτω γνάθου (Reichart και συν. 1995). Ακτινογραφικά μπορεί να προσομοιάζει περισσότερο με μία τυπική ινοοστική βλάβη, καθώς συχνά εμφανίζεται ως μία συνδυαστική ακτινοδιαυγαστική και ακτινοσκιερή περιοχή με καλά περιγεγραμμένα ή ασαφή όρια (Shashikanth και συν. 2007). Ιστολογικά, παρατηρούνται μικρά ωοειδή ή θυλακιώδη επιθηλιακά νησίδια και χορδές οδοντογενούς επιθηλίου, με διαμόρφωση που μοιάζει με περίγραμμα ζώου ( animal-like configuration), σε πυκνά κολλαγονοποιημένο υπόστρωμα (Neville και συν. 2009). Τα επιθηλιακά κύτταρα που βρίσκονται στην περιφέρεια των νησιδίων είναι κυβοειδή με υπερχρωματικό πυρήνα και σπανιότερα προσομοιάζουν με αδαμαντινοβλάστες. Το κέντρο των επιθηλιακών νησίδων μπορεί να είναι κυτταροβριθές με ατρακτοειδή ή επιθηλιοειδή κύτταρα. Συχνά εντός των νησιδίων ανευρίσκονται μικροκυστικοί χώροι, που περιέχουν ηωσινόφιλες άμορφες εναποθέσεις ή εμφανίζονται κενοί (Philipsen και συν. 2001α). Περιστασιακά μπορεί να αναπτυχθεί πλακώδης μεταπλασία και εστίες κερατινοποίησης κεντρικά, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να παρατηρηθεί σχηματισμός νέου οστού, ένα ιδιάζον χαρακτηριστικό του δεσμοπλαστικού αδαμαντινοβλαστώματος (Lam και συν. 1998, Philipsen και συν. 2001α). Άλλοτε, ο δεσμοπλαστικός τύπος μπορεί να διελαύνεται από διάσπαρτες ζώνες τυπικού θυλακιώ- Εικ. 5: Μικτός θυλακιώδης-ακανθωτός τύπος αδαμαντινοβλαστώματος, στον οποίο παρατηρείται εκτεταμένη πλακώδης μεταπλασία και κατά τόπους σχηματισμός κερατίνης εντός των κεντρικών τμημάτων των επιθηλιακών θυλακιωδών σχηματισμών. (χρώση Α/Η x100). Fig. 5: Mixed follicular-acanthomatous type of ameloblastoma which shows extended squamous metaplasia and focal keratin formation within the central portions of the epithelial follicular formations. (staining H/E x100) epithelium, which are surrounded by cylindrical or cu - boidal cells mimicking ameloblasts. Generally, the cell layers are similar to follicular type, with the difference that the central stellate reticulum-like areas, either occupy a smaller extent or they are absent. The stroma tends to be loose and vascular (Αngelopoulos et al. 2000, Neville et al. 2009). c) Acanthomatous histological type (Fig. 5) is observed when an extended acanthomatous metaplasia occurs, that is related occasionally to formation of keratin in the central regions of the epithelial islands of a follicular ameloblastoma. Acanthomatous metaplasia is observed in 8-45% of the cases and may undertake a small or greater extent of the tumor. This alteration is not accompanied by a more aggressive biological behavior, but on histological level there may be diagnostic confusion with squamous cell carcinoma or squamous odontogenic tumor (Angelopoulos et al. 2000, Neville et al. 2009). d) Desmoplastic histological type was first described by Japanese researchers in 1981 (Takigawa et al. 1981), and was introduced in the English literature by Eversole et al (1984), who reported 3 cases of desmoplastic ameloblastoma. Until now there has been a total of 96 reports in the international literature. This histological type accounts for % of total ameloblastoma cases, and the mean age of appearance is 42.3 years (Beckley et al. 2002, Shashikanth et al. 2007). The observed frequency of this type is slightly lower in the Japanese population in comparison to American and European, while a relevant study carried out in Chinese patients, showed that desmoplastic type corresponded to 9% of the total cases (7 out of 81), and was more frequent in men with a mean age of 41 years old. Combining the findings of various studies, an equal gen- Τόμος 11, Νο 2, 2010/Vol 11, No 2, 2010

6 96 Καραθανάση Β. και συν./karathanasi V. et al. δους ή δικτυωτού αδαμαντινοβλαστώματος, οι οποίες έχουν οριστεί ως «υβριδικές βλάβες». Μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί 9 περιπτώσεις «υβριδικής βλάβης αδαμαντινοβλαστώματος», η οποία αναφέρθηκε για πρώτη φορά το 1987 (Waldron και el-mofty, 1987). H εκτεταμένη δεσμοπλασία που παρατηρείται στο υπόστρωμα είναι ένα σταθερό χαρακτηριστικό εύρημα, που χαρακτηρίζεται από ινώδη συνδετικό ιστό με λίγα κύτταρα και με άφθονες παχιές κολλαγόνες ίνες, που φαίνεται σαν να πιέζουν περιφερικά τις νησίδες του οδοντογενούς επιθηλίου και ο μηχανισμός της παραμένει αδιευκρίνιστος (Philipsen και συν. 2001α). Μία ανοσοϊστοχημική μελέτη έδειξε ότι ο δεσμοπλαστικός τύπος σε αντίθεση με το θυλακιώδη, εμφανίζει έντονη έκφραση του κολλαγόνου τύπου VI στις περιοχές των νησιδίων που γειτνιάζουν με τον όγκο, που υποδεικνύει μία ενεργή de novo σύνθεση των πρωτεϊνών της εξωκυττάριας θεμέλιας ουσίας και συνεπώς καινούργια παραγωγή συνδετικού ιστού (Philipsen και συν. 1992). Σε άλλη μελέτη παρατηρήθηκε υψηλή παραγωγή του μεταμορφωτικού αυξητικού παράγοντα- TGF-β, γεγονός που μπορεί να ευθύνεται για την παρατηρούμενη δεσμοπλασία (Eversole και συν. 1984, Barnes, 2005). Αυτός ο τύπος αδαμαντινοβλαστώματος χαρακτηρίζεται από πιο επιθετική βιολογική συμπεριφορά και η χειρουργική του αφαίρεση καθίσταται δύσκολη, λόγω της ενδοοστικής διείσδυσης που πραγματοποιεί ο συνδετικός ιστός. Η προτεινόμενη αντιμετώπιση για το δεσμοπλαστικό αδαμαντινοβλάστωμα είναι η χειρουργική αφαίρεση en block (Goldblatt και συν. 1982, Kramer και συν. 1992, Lam και συν. 1998). ε) Ο κοκκιοκυτταρικός (granular cell) τύπος (Εικ. 6) αποτελείται από θυλάκια, στην κεντρική περιοχή των οποίων ανευρίσκονται κοκκιοκύτταρα. Αυτά είναι μεγάλα κύτταρα με πλούσιο, ηωσινόφιλο, κοκκιώδες κυτταρόπλασμα και πυκνωτικό πυρήνα, που συνήθως εντοπίζεται στην περιφέρεια του κυττάρου. Τα κυτταροπλασματικά κοκκία των κοκκιοκυττάρων είναι ΡΑS θετικά και με μελέτες στο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο έχει αποδειχθεί ότι είναι λυσοσώματα (Αγγελόπουλος και συν. 2000, Neville και συν. 2009). στ) Ο βασικοκυτταρικός (basal cell) τύπος είναι ο λιγότερο συχνός και συνίσταται σε ομάδες ομοιόμορφων βασικοειδών κυττάρων, που ιστολογικά μοιάζουν πολύ με το βασικοκυτταρικό καρκίνωμα του δέρματος. Στις κεντρικές περιοχές των νησίδων δεν εμφανίζεται αστεροειδές δίκτυο, ενώ τα περιφερικά κύτταρα τείνουν να είναι περισσότερο κυβοειδή παρά γωνιώδη (Αγγελόπουλος και συν. 2000, Neville και συν. 2009). 2) Μονοκυστικό αδαμαντινοβλάστωμα: Αν και σύμφωνα με μελέτες από το 1970 και 1980, η καλή θεραπευτική ανταπόκριση της βλάβης υποδείκνυε ότι αυτός ο τύπος αδαμαντινοβλαστώματος μπορεί να έχει λιγότερο επιθετική βιολογική συμπεριφορά, νεότερες έρευνες έχουν αμφισβητήσει αυτήν την άποψη, τουλάχιστον der distribution of the tumor was apparent (Philipsen et al. 2001a). Desmoplastic type is believed to be a variant of the centrally located conventional ameloblastoma, that usually appears as a painless swelling of a size between 1.0 and 8.5 cm at the greatest diameter (Philipsen et al. 2001a); it may perforate the osseous cortex and expand into the soft tissues (Lam et al. 1998). Most frequently it is located in the area of the anterior teeth and of the premolars in the upper or lower jaw (Reichart et al. 1995). Radiographically it usually appears as a typical fibroosseous lesion, as it is described as a well- or ill-defined mixed radiolucent and radiopaque area (Shashikanth et al. 2007). Histologically it contains small round or follicular epithelial islands and cords of odontogenic epithelium, which have an animal-like configuration in a densely collagenous stroma (Neville et al. 2009). The epithelial cells at the periphery of the islands are cu - boidal, occasionally with hyperchromatic nuclei, which rarely look like ameloblasts. The centre of the epithelial islands may appear hypercellular with spindle-shaped or epithelioid cells. Tumour islands commonly contain microcysts, which are either empty or contain eosi - nophilic amorphous deposits (Philipsen et al. 2001a). Acanthomatous metaplasia and foci of central keratinisation sporadically occur, while in some cases new bone formation, a special feature of desmoplastic ameloblastoma, may be also noticed (Lam et al. 1998, Philipsen et al. 2001a). Sometimes, desmoplastic type may contain areas of follicular or plexiform ameloblastoma, called hybrid lesion of ameloblastoma. So far only 9 cases of hybrid lesions have been registered, and the first report was made by Waldron and el-mofty in 1987 (Waldron and el-mofty, 1987). The observed extensive stromal desmoplasia is a constant typical finding, and it is characterized by fibrous connective tissue with few cells and numerous large collagen fibers that seem to press on the periphery of the odontogenic epithelial islands; its pathogenetic mechanism still remains unclear (Philipsen et al. 2001a). An immunohistochemical study showed that desmoplastic type on the contrary to the follicular, shows intense expression of collagen type VI in the areas of the islands proximal to the tumor, so indicating an acti ve de novo synthesis of extracellular matrix proteins, and a subsequent production of new connective tissue (Phi - lipsen et al. 1992). In another study, high production of the transforming growth factor-β (TGF-β) was de mo - nstrated, a fact that may be responsible for the obse - rved desmoplasia (Eversole et al. 1984, Barnes, 2005). This ameloblastoma type is characterized by a more aggressive biological behaviour, and its surgical removal is difficult due to the intraosseous infiltration caused by the connective tissue. The en block surgical removal is Αρχεία Ελληνικής Στοματικής & Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής/ Hellenic Archives of Oral and Maxillofacial Surgery

7 Tύποι αδαμαντινοβλαστώματος/τypes of ameloblastoma 97 Εικ. 6: Κοκκιοκυτταρικός τύπος αδαμαντινοβλαστώματος, στον οποίο η κεντρική περιοχή των θυλακίων έχει καταληφθεί από κοκκιοκύτταρα με πλούσιο, ηωσινόφιλο, κοκκιώδες κυτταρόπλασμα και πυκνωτικό πυρήνα, που συνήθως εντοπίζεται στην περιφέρεια του κυττάρου. (χρώση Α/Η x400). Fig. 6: Granular type of ameloblastoma, in which the core of the follicles has been filled with granular cells with abundant, eosinophil, granular cytoplasm and dense nuclei, usually located in the cell periphery. (staining H/E x400). όσον αφορά σε ένα υποσύνολο των βλαβών. Από διάφορες μελέτες προκύπτει ότι το μονοκυστικό αδαμαντινοβλάστωμα αντιστοιχεί στο 10-46% του συνόλου των ενδοοστικών αδαμαντινοβλαστωμάτων και παραμένει αδιευκρίνιστο αν αποτελεί de novo ανάπτυξη νεοπλάσματος, ή αν είναι το αποτέλεσμα της νεοπλασματικής εξαλλαγής που υφίσταται το μη νεοπλασματικό κυστικό επιθήλιο (Neville και συν. 2009). Οι Leider και συν. (1985) έχουν διατυπώσει τρεις πιθανούς παθογενετικούς μηχανισμούς για την ανάπτυξη και την εξέλιξη του μονοκυστικού αδαμαντινοβλαστώματος: α) το λεπτυνθέν επιθήλιο του οργάνου της αδαμαντίνης που συνδέεται με αναπτυσσόμενο δόντι, υφίσταται αδαμαντινοβλαστική εξαλλαγή με μεταγενέστερη κυ - στική ανάπτυξη, β) το αδαμαντινοβλάστωμα μπορεί να αναπτυχθεί σε οδοντοφόρο κύστη ή σε μία οδοντική κύστη άλλου τύπου, στην οποία πριν την ανάπτυξη του νεοπλασματικού αδαμαντινοβλαστικού επιθηλίου, έχει προηγηθεί προσωρινή επένδυση από μη νεοπλασματικό πολύστιβο πλακώδες επιθήλιο, γ) ένα συμπαγές αδαμαντινοβλάστωμα υφίσταται κυστική εκφύλιση των αδαμαντινοβλαστικών νησιδίων και ακολουθεί σύμπτυξη των πολλαπλών κύστεων, με αποτέλεσμα την ανάπτυξη μιας μονοκυστικής βλάβης. Από τις τρεις αυτές θεωρίες οι συγγραφείς θεωρούν τη δεύτερη ως πιο πιθανή (Leider και συν. 1985), ενώ άλλοι υποστηρίζουν ότι το μονοκυστικό αδαμαντινοβλάστωμα συνιστά κυστικό νεόπλασμα de novo. (Ackermann, 1998). Υπέρ αυτής της άποψης συνηγορεί και το αποτέλεσμα έρευνας, σύμφωνα με την οποία όλες οι περιοχές του κυστικού νεοπλασματικού επιθηλίου των μονοκυστικών αδαμαντινοβλαστωμάτων που εξετάστηκαν, επέδειξαν σε βαθμό στατιστικά σημαντικό περισσότερα θετικά κύτταρα όταν βάφτηκαν με τη χρώση του πολλαπλασιαστικού κυτταρικού πυρηνικού αντιγόνου-pcna σε σχέση με τα κύτταρα της επιθηλιακής επένδυσης οδοντοφόρων κύστεων (Li και συν. 1995). Μέχρι σήμερα παραμένει δύσκολη η εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων για οποιαδήποτε από τις θεωρίες αυτές (Philipsen και Reichart, 1998). considered the treatment of choice for the desmoplastic ameloblastoma (Goldblatt et al. 1982, Kramer et al. 1992, Lam et al. 1998). e) Granular cell type (Fig. 6) is consisted of follicles which contain granular cells in the centre. Τhese are large cells with abundant, eosinophilic, granular cytoplasm, which is usually located in the cell periphery. The cytoplasmic granules are PAS positive and ultrastrudural studies have identified them as lysosomes (Αngelopoulos et al. 2000, Neville et al. 2009). f) Basal cell type is the least common type and is composed of nests of uniform basaloid cells, which histo - pathologically resemble basal cell carcinoma of the skin. In the central portions of the lesion there is no stellate reticulum, and the peripheral cells tend to be cuboidal rather than columnar (Angelopoulos et al. 2000, Ne - ville et al. 2009). 2) Unicystic ameloblastoma: Although its response to treatment in reported series from 1970 to 1980 suggested that this ameloblastoma type might have a less aggressive biological behaviour, more recent studies have disputed this concept, at least regarding a subgroup of this lesion. Various studies have shown that unicystic ameloblastoma accounts for 10% to 46% of all intraosseous ameloblastomas and still remains unclear whether it originates de novo as a neoplasm, or it is the result of neoplastic transformation of non-neoplastic cyst epithelium (Neville et al. 2009). Leider et al (1985) have proposed three potential pathogenetic mechanisms for the development and evolvement of unicystic ameloblastoma: a) the reduced enamel epithelium associated with a developing tooth undergoes ameloblastic transformation with subsequent cystic development, b) ameloblastomas may arise in a dentigerous or other type of odontogenic cyst, in which the neoplastic ame - loblastic epithelium is preceded temporarily by a nonneoplastic stratified squamous epithelial lining, c) a solid ameloblastoma undergoes cystic degeneration of tumour islands with subsequent fusion of multiple microcysts to develop a unicystic lesion. Τόμος 11, Νο 2, 2010/Vol 11, No 2, 2010

8 98 Καραθανάση Β. και συν./karathanasi V. et al. Το μονοκυστικό αδαμαντινοβλάστωμα παρατηρείται συχνότερα σε νεαρά άτομα, καθώς το 50% περίπου των περιπτώσεων διαγιγνώσκονται κατά τη 2η δεκαετία της ζωής και η αναλογία γυναικών προς άνδρες είναι 1:1.3 (Reichart και συν. 1995). Το 90% των περιπτώσεων του μονοκυστικού αδαμαντινοβλαστώματος εντοπίζεται στην οπίσθια περιοχή της κάτω γνάθου. Η βλάβη είναι συνήθως ασυμπτωματική και εμφανίζεται ως μία περιγεγραμμένη ακτινοδιαύγαση που περιβάλλει τη μύλη ενός έγκλειστου τρίτου γομφίου της κάτω γνάθου, προσομοιάζοντας με οδοντοφόρο κύστη σε ποσοστό που κυμαίνεται μεταξύ 52 και 100% (Neville και συν. 2009, Philipsen και Reichart, 1998). Άλλοτε μπορεί να εμφανιστεί ως μία καλά περιγεγραμμένη ακτινοδιαύγαση και να εκληφθεί ως υπολειμματική, αρχέγονη ή ακρορριζική κύστη ή να έχει και πολυεστιακό χαρακτήρα (Philipsen και Reichart, 1998). Ιστολογικά, έχουν περιγραφεί τρεις τύποι του μονοκυστικού αδαμαντινοβλαστώματος, ο αυλικός, ο ενδοαυλικός και ο τοιχωματικός (Neville και συν. 2009). Στο αυλικό μονοκυστικό αδαμαντινοβλάστωμα (luminal unicystic ameloblastoma), ο όγκος περιορίζεται στην επιθηλιακή επένδυση του κυστικού χώρου. Η βλάβη αποτελείται από ινώδες κυστικό τοίχωμα με επένδυση που αποτελείται ολοκληρωτικά ή μερικώς από αδαμαντινοβλαστικό επιθήλιο, το οποίο παρουσιάζει μία βασική στιβάδα από γωνιώδη ή κυβοειδή κύτταρα με υπερχρωματικό πυρήνα που εμφανίζουν ανάστροφη πόλωση. Τα υπερκείμενα επιθηλιακά κύτταρα έχουν χαλαρή διάταξη και προσομοιάζουν με το αστεροειδές δίκτυο (Neville και συν. 2009). Στο ενδοαυλικό μονοκυστικό αδαμαντινοβλάστωμα (intraluminal unicystic ameloblastoma), προσεκβολές αδαμαντινοβλαστώματος προβάλλουν από την κυστική επένδυση εντός του κυστικού χώρου (Εικ. 7 και 8). Αυτά τα οζίδια μπορεί να πληρούν ελάχιστα ή περισσότερο τον ενδοκυστικό χώρο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι οποίες αναφέρονται ως δικτυωτό μονοκυστικό αδαμαντινοβλάστωμα (plexiform unicystic ameloblastoma), το τμήμα του όγκου που προβάλλει εντός του κυστικού χώρου παρουσιάζει ένα οιδηματώδες, δι - κτυωτό πρότυπο (Neville και συν. 2009). Στο τοιχωματικό μονοκυστικό αδαμαντινοβλάστωμα (mural unicystic ameloblastoma), το ινώδες κυστικό τοίχωμα διηθείται από τυπικό θυλακιώδες ή δικτυωτό αδαμαντινοβλάστωμα σε ποικίλη έκταση και βάθος. Συνεπώς, σε περίπτωση υποψίας μονοκυστικού αδαμαντινοβλαστώματος είναι αναγκαία η μελέτη τομών ποικίλου βάθους, ώστε να αποκλειστεί η πιθανότητα τοιχωματικής διήθησης από τα κύτταρα του όγκου (Neville και συν. 2009). Γενικά το ποσοστό υποτροπής του μονοκυστικού αδαμαντινοβλαστώματος μετά από συντηρητική χειρουργική αφαίρεση αναφέρεται να είναι μικρότερο του 25% και μάλιστα στην περίπτωση του ενδοαυλικού τύπου, Εικ. 7: Ενδοαυλικός μονοκυστικός τύπος αδαμαντινοβλαστώματος στον οποίο ανευρίσκονται αδαμαντινοβλαστικές προσεκβολές του κυστικού επιθηλίου που προβάλλουν εντός του κυστικού χώρου. Αυτά τα ενδοαυλικά οζίδια μπορεί να πληρούν ελάχιστα ή περισσότερο τον ενδοαυλικό χώρο και συχνά εμφανίζουν χαρακτηριστική δικτυωτή αρχιτεκτονική. (χρώση Α/Η x100). Fig. 7: Intraluminal unicystic type of ameloblastoma which demonstrates ameloblastic nodules of the cystic epithelium projecting into the cyst. These intraluminal nodules may occupy more or less the intraluminal space and often demonstrate a typical plexiform architecture. (staining H/E x100). Εικ. 8: Σε περιοχές του μονοκυστικού αδαμαντινοβλαστώματος της Εικ.7, παρατηρούνται νησίδια αδαμαντινοβλαστώματος, τα οποία εξορμώνται από την κυστική επένδυση και διηθούν το συνδετικό ιστό του κυστικού τοιχώματος. (χρώση Α/Η x400). Fig. 8: In some portions of the unicystic ameloblastoma of Fig. 7, there are ameloblastic islands, that arise from the cyst lining and infiltrate the connective tissue of the cystic wall. (staining H/E x400). The authors consider the second theory as the most likely (Leider et al. 1985), while others support that unicystic ameloblastoma is a de novo cystic neoplasm (Ackermann, 1998). In favour of the later consideration is also a study, according to which all the examined portions of the cystic neoplasmic epithelium of the unicystic ameloblastomas, showed significantly more PCNA (proliferating cell nuclear antigen) positive cells comparing to dentigerous cyst linings (Li et al. 1995). However, it is still difficult to produce safe conclusions for any of the above theories (Philipsen and Reichart, 1998). Unicystic ameloblastoma usually occurs in young individuals, as 50% of the cases are diagnosed during the second decade of life, and the female to male ratio is 1:1.3 (Reichart et al. 1995). The 90% of all unicystic Αρχεία Ελληνικής Στοματικής & Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής/ Hellenic Archives of Oral and Maxillofacial Surgery

9 Tύποι αδαμαντινοβλαστώματος/τypes of ameloblastoma 99 έχει υπολογιστεί να αγγίζει μόλις το 10,7%. Όμως, το τοιχωματικό μονοκυστικό αδαμαντινοβλάστωμα θεωρείται ότι είναι πιο πιθανό να υποτροπιάσει συγκριτικά με τους άλλους δύο τύπους μονοκυστικού αδαμαντινοβλαστώματος, λόγω παραμονής υπολειπόμενων επιθηλιακών νησίδων του όγκου μετά από από μία απλή εκπυρήνιση και προτείνεται ευρύτερη χειρουργική εκτομή της βλάβης (Philipsen και Reichart, 1998, Ord και συν. 2002). Γενικά, πιστεύεται ότι η βιολογική συμπεριφορά του μονοκυστικού αδαμαντινοβλαστώματος είναι ηπιότερη από την αντίστοιχη του συμπαγούς και θεωρείται ότι μπορεί να αντιμετωπιστεί με μία πιο συντηρητική χειρουργική αφαίρεση. Όμως, το 50-70% των περιπτώσεων που έχουν ανασκοπηθεί παρουσίαζαν ικανότητα διήθησης, δηλωτική μιας επιθετικής συμπεριφοράς που είχε αγνοηθεί. Ανοσοϊστοχημικά έχει βρεθεί ότι στο μονοκυστικό αδαμαντινοβλάστωμα, τα κυτταρικά νησίδια που διηθούσαν το κυστικό τοίχωμα, έδειξαν ένα σημαντικά υψηλότερο δείκτη για το PCNA από ότι τα κύτταρα των ενδοαυλικών αποφυάδων. Οι περιοχές της κυστικής επένδυσης του όγκου είχαν σχετικά λιγότερα θετικά κύτταρα για την PCNA χρώση, από ότι τα κύτταρα που διηθούσαν ή τα κύτταρα των ενδοαυλικών οζιδίων. Οι αντίστοιχοι δείκτες για το συμπαγές αδαμαντινοβλάστωμα θυλακιώδους τύπου ήταν σημαντικά υψηλότεροι, συγκριτικά με το σύνολο των περιοχών του μονοκυστικού αδαμαντινοβλαστώματος. Επομένως, αυτοί οι δείκτες πολλαπλασιασμού μπορεί να αποβούν χρήσιμοι στην κατανόηση της βιολογικής συμπεριφοράς, διάγνωση και θεραπεία του αδαμαντινοβλαστώματος (Li και συν. 1995). 3) Περιφερικό (εξωοστικό) αδαμαντινοβλάστωμα: αντι στοιχεί μόλις στο 1% του συνόλου των αδαμαντινοβλαστωμάτων και περιγράφηκε για πρώτη φορά από τον Kuru (1911). Παρουσιάζει τη μέγιστη συχνότητα εμφάνισης μεταξύ της 5ης και 6ης δεκαετίας ζωής, με μέσο όρο ηλικίας τα 52 έτη και εμφανίζεται συχνότερα στους άνδρες (Neville και συν. 2009). Προέρχεται πιθανότατα από υπολείμματα της οδοντικής ταινίας που βρίσκονται στο στοματικό βλεννογόνο των ούλων ή των φατνιακών αποφύσεων ή από τα επιθηλιακά κύτταρα της βασικής στιβάδας του καλυπτικού επιθηλίου (Buchner και Sciubba, 1987) και αναπτύσσεται εξωοστικά (Neville και συν. 2009), ενώ σπανιότερα προκαλεί επιφανειακή διήθηση του υποκείμενου φατνιακού οστού (Kawano και συν. 1992, Takamo ri και συν. 1994). Μέχρι σήμερα όμως, δεν έχει διευ κρινιστεί αν το περιφερικό αδαμαντινοβλάστωμα αποτελεί αληθή νεοπλασματική ποικιλία του ενδοοστικού αδαμαντινοβλαστώματος ή αμάρτωμα (Ide και συν. 2002). Το περιφερικό αδαμαντινοβλάστωμα αναπτύσσεται συνήθως στα ούλα και στο φατνιακό βλεννογόνο της οπίσθιας περιοχής της κάτω γνάθου (Martelli-Junior και συν. 2005) και εμφανίζεται ως ένας ανώδυνος, μη ameloblastoma cases is located in the posterior area of the mandible. The lesion is commonly asymptomatic, and appears as a well-defined radiolucency surrounding the crown of a lower impacted third molar, thus being similar to a dentigerous cyst at a percentage ranging from 52% to 100% (Neville et al. 2009, Philipsen and Reichart, 1998). In other cases it may appear as a welldefined radiolucency, and be confused with residual or apical cyst or may also be multilocular (Philipsen and Reichart, 1998). Histologically three types of unicystic ameloblastoma have been described: luminal, intraluminal and mural (Neville et al 2009). In luminal unicystic ameloblastoma, the tumor is confined to the luminal surface of the cyst. The lesion is composed of a fibrous cyst wall with a lining consisting totally or partially of ameloblastic epithelium, which shows a basal layer of angular or cuboidal cells with reversely polarized hyperchromatic nuclei. The overlying epithelial cells are loosely arranged and resemble stellate reticulum (Neville et al. 2009). In intraluminal unicystic ameloblastoma, nodules of ameloblastoma project from the cystic lining into the lumen of the cyst (Fig. 7 and 8). These nodules may be filling partially or totally the cystic lumen. In some cases, referred to as plexiform unicystic ameloblastoma, the portion of the tumor that projects into the luminal space shows an edematous, plexiform pattern (Neville et al. 2009). In mural unicystic ameloblastoma, the fibrous cystic wall is infiltrated by typical follicular or plexiform ameloblastoma, the depth and extent of which vary considerably. Therefore, in a presumed case of unicystic ameloblastoma the examination of multiple sections through many levels is necessary, in order to exclude the possibility of mural invasion of tumor cells (Neville et al. 2009). In general, the reported recurrence rate after treatment of unicystic ameloblastoma with conservative surgical removal is less than 25%, and particularly in the case of intraluminal type reaches approximately 10.7%. Howe - ver, the mural unicystic ameloblastoma is considered more prone to show recurrence compared to the other two subtypes of unicystic ameloblastoma, due to the persistence of residual tumor epithelial islands after a simple resection, so that a wider surgical removal of the lesion is recommended (Philipsen and Reichart, 1998, Ord et al. 2002). Generally, the biological behaviour of unicystic amelo - bla stoma is milder than the corresponding of the solid type, and a more conservative surgical removal is considered appropriate. On the other hand, 50% to 70% of studied cases showed infiltration, underlying an aggressive behaviour that may have been ignored. Immunohistochemical studies have showed that, in uni- Τόμος 11, Νο 2, 2010/Vol 11, No 2, 2010

10 100 Καραθανάση Β. και συν./karathanasi V. et al. ελκωμένος, άμισχος ή έμμισχος όγκος με βραδεία ανάπτυξη (Martelli-Junior και συν. 2005, Neville και συν. 2009), που μπορεί να έχει κοκκώδη, θηλωματώδη, ρωγμώδη ή ανθοκραμβοειδή επιφάνεια (Zhu και συν. 1995, Pekiner και συν. 2007). H χροιά της βλάβης μπορεί να είναι αντίστοιχη με αυτήν του φυσιολογικού βλεννογόνου ή έντονα ερυθρή και το μέγεθός της είναι συνήθως μικρότερο από 1.5 cm. (Vanoven και συν. 2008, Neville και συν. 2009). Τα κλινικά χαρακτηριστικά του όγκου είναι μη ειδικά και τις περισσότερες φορές εκλαμβάνεται ως ίνωμα ή αιμαγγειωματοειδές κοκκίωμα (Neville και συν. 2009), περιφερικό γιγαντοκυτταρικό κοκκίωμα, περιφερικό οστεοποιό ίνωμα και σπανιότερα ως θήλωμα (Shetty, 2005). Πάντως, στη διεθνή βιβλιογραφία έχουν αναφερθεί περιπτώσεις στις οποίες οι θεράποντες ιατροί είχαν σοβαρό δίλημμα, κατά πόσο η παρατηρούμενη βλάβη θα αποδιδόταν σε περιφερικό αδαμαντινοβλάστωμα που έχει προκαλέσει επιφανειακή οστική απορρόφηση, ή σε ενδοοστικό αδαμαντινοβλάστωμα που εξορμάται από το φατνιακό οστούν και επεκτείνεται στα μαλακά μόρια των ούλων (Ide και συν. 2002). Ιστολογικά, το περιφερικό αδαμαντινοβλάστωμα έχει νησίδες αδαμαντινοβλαστικού επιθηλίου που καταλαμβάνουν τη θηλώδη μοίρα του χορίου κάτω από το καλυπτικό επιθήλιο (Neville και συν. 2009) και αποτελούνται από μία κεντρική μάζα κυττάρων σε χαλαρή διάταξη, τα οποία προσομοιάζουν με το αστεροειδές δίκτυο (Pekiner και συν. 2007). Το πολλαπλασιαζόμενο επιθήλιο μπορεί να επιδείξει οποιοδήποτε από τα χαρακτηριστικά που έχουν περιγραφεί για το ενδοοστικό αδαμαντινοβλάστωμα. Στο 50% των περιπτώσεων παρατηρείται σύνδεση του όγκου με τη βασική στιβάδα του καλυπτικού επιθηλίου. Δεν έχει όμως διευκρινιστεί, αν αυτό το γεγονός υποδηλώνει προέλευση του όγκου από τη βασική επιθηλιακή στιβάδα, ή απλά αντιστοιχεί στη σύζευξή του με το καλυπτικό επιθήλιο (Neville και συν. 2009). Επίσης, το περιφερικό αδαμαντινοβλάστωμα διαθέτει αρκετά κοινά μικροσκοπικά στοιχεία με την αντίστοιχη εικόνα του βασικοκυτταρικού καρκινώματος, το οποίο όμως δεν εμφανίζεται ενδοστοματικά (Αγγελόπουλος και συν. 2000, Vanoven και συν. 2008, Neville και συν. 2009). Γενικά, το περιφερικό αδαμαντινοβλάστωμα θεωρείται ότι έχει καλύτερη πρόγνωση από το ενδοοστικό (Gardner, 1996), ενώ το ποσοστό υποτροπής για το περιφερικό αδαμαντινοβλάστωμα μετά από αφαίρεση, είναι 16-19% έναντι του 20-33% που είναι για το ενδοοστικό αδαμαντινοβλάστωμα (Philipsen και συν. 2001β). Όμως, καθώς δεν μπορεί να ειπωθεί με βεβαιότητα ότι το περιφερικό αδαμαντινοβλάστωμα δεν έχει ενδογενές δυναμικό διηθητικής αύξησης, προτείνεται η διενέργεια εκτομής en block, όταν το περιφερικό αδαμαντινοβλάστωμα εμφανίζεται ως ένας θηλωματώδης όγκος, μεγέθους μεγαλύτερου από 20 χιλιοστά, που cystic ameloblastoma the cell islands that infiltrated the cystic wall demonstrated a higher PCNA index compared to intaluminal nodules. The portions of the tumor cyst linings had relatively less PCNA positive cells, comparing to the infiltrating cells or the cells of the intraluminal nodules. The corresponding indices for the solid follicular ameloblastoma were significantly higher, in comparison to the total portions of the unicystic ameloblastoma. Therefore, these proliferation indices may contribute to the better understanding of the biological behaviour, diagnosis and treatment of ameloblastoma (Li et al. 1995). 3) Peripheral (extraosseous) ameloblastoma: acco - unts for 1% of total ameloblastoma cases and it was first described by Kuru (1911). It shows the maximum appearance rate between the 5th and 6th decade of life, with a mean age of 52 years, and most frequently develops in males (Neville et al. 2009). Most probably it originates from the dental lamina remnants located in the oral mucosa of the gingiva, or the alveolar bone, or from the basal cell layer of surface epithelium (Buchner and Sciubba, 1987) and grows extraosseously (Neville et al. 2009). Less frequently, it infiltrates superficially the underlying alveolar bone (Ka wano et al. 1992, Takamori et al. 1994). It still remains unclear, whether peripheral ameloblastoma is a true neoplastic variant of the intraosseous ameloblastoma, or it represents a hamartoma (Ide et al. 2002). Peripheral ameloblastoma usually grows in the gingiva and alveolar mucosa of the posterior region of the mandible (Martelli-Junior et al. 2005), and appears as a painless, non-ulcerated, sessile or pedunculated tumour that progresses slowly (Martelli-Junior et al. 2005, Neville et al. 2009), and may have a granular, pebbly, papillary, or warty surface (Zhu et al. 1995, Pekiner et al. 2007). It may be of normal mucosa coloration or dark red, and normally its size is less than 1.5 cm (Vanoven et al. 2008, Neville et al. 2009). The clinical characteristics of the tumor are non-specific, and in most of the cases it is considered as fibroma or pyogenic granuloma (Neville et al. 2009), peripheral giant cell granuloma, peripheral ossifying fibroma and rarely as a papilloma (Shetty, 2005). However, there have been reported cases in which the surgeon could not decide, whether the lesion was a peripheral ameloblastoma that had caused superficial bone resorption, or an intraosseous ameloblastoma that originated from the alveolar bone and had extended to the soft tissues of the gingiva (Ide et al. 2002). Histologically, peripheral ameloblastoma contains islands of ameloblastic epithelium, that extend up to the papillary portion of the corium right under epithelium (Neville et al. 2009), and consist of a central cell mass of loose arrangement, which are similar to the stellate reticulum (Pekiner et al. 2007). The proliferat- Αρχεία Ελληνικής Στοματικής & Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής/ Hellenic Archives of Oral and Maxillofacial Surgery

11 Tύποι αδαμαντινοβλαστώματος/τypes of ameloblastoma 101 έχει προκαλέσει επιφανειακή οστική διάβρωση (Ide και συν. 2002). Επίσης, αν και σπάνιο, δεν πρέπει να παραβλέπεται το ενδεχόμενο υποτροπής του περιφερικού αδαμαντινοβλαστώματος και η συσχέτισή του ή εξέλιξή του, σε δυσπλασία και κακοήθεια. Έχει αναφερθεί ότι οι υποτροπές συμβαίνουν περίπου 8 χρόνια μετά την αρχική εκδήλωση και συνεπώς προτείνεται η παρακολούθηση των ασθενών αυτών (Ng και Siar 1990, Wettan και συν. 2001). Επίσης, έχουν αναφερθεί σπάνιες περιπτώσεις κακοήθους εξαλλαγής, η οποία υποστηρίχθηκε από τη διάχυτη διήθηση, την επιθετική αύξηση και την καταστροφική υποτροπή της βλάβης (Ide και Kusama 2004, Wettan και συν. 2001). ΚΑΚΟΗΘΕΙΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΑΔΑΜΑΝΤΙΝΟΒΛΑΣΤΩΜΑΤΟΣ Τα κακοήθη αδαμαντινοβλαστώματα αντιστοιχούν σε λιγότερο από το 1% του συνόλου των αδαμαντινοβλαστωμάτων και διακρίνονται στα μεταστατικά και στα πιο επιθετικά αδαμαντινοβλαστικά καρκινώματα (Barnes και συν. 2005, Neville και συν. 2009). Ως μεταστατικό αδαμαντινοβλάστωμα, ορίζεται ένα αδαμαντινοβλάστωμα που μεθίσταται, παρά την καλοήθη ιστολογική του εικόνα. Η συνήθης εντόπιση είναι στους πνεύμονες, γεγονός που εκλαμβάνεται ως επέκταση λόγω εισρόφησης ή εμφύτευσης στον πνεύμονα. Όμως, η περιφερική εντόπιση ορισμένων πνευμονικών μεταστάσεων υποδηλώνει ότι, είναι πιθανότερο να έχουν προκληθεί μέσω της λεμφικής ή αιματογενούς οδού και όχι μέσω εισρόφησης (Barnes και συν. 2005). Το αδαμαντινοβλαστικό καρκίνωμα μπορεί να αναπτυχθεί de novo ή από κακοήθη εξαλλαγή ενός καλοήθους αδαμαντινοβλαστώματος (Kumamoto και Ooya 2006, Abiko και συν. 2007) και διακρίνεται στον πρωτοπαθή τύπο, στο δευτεροπαθή (αποδιαφοροποιημένο) ενδοοστικό και στο δευτεροπαθή (αποδιαφοροποιημένο) περιφερικό τύπο (Barnes και συν. 2005). Ο πρωτοπαθής τύπος του αδαμαντινοβλαστικού καρκινώματος συνιστά μία σπάνια πρωτοπαθή οδοντογενή μορφή κακοήθειας, που εμφανίζει συνδυασμό του συ - νήθους ιστολογικού προτύπου του αδαμαντινοβλαστώματος με κακοήθη κυτταρολογικά χαρακτηριστικά (π.χ. πλειομορφισμό, μιτωτική δραστηριότητα, νέκρωση, περινευρική διήθηση, βαθυχρωματικούς πυρήνες κ.α.) ανεξάρτητα από την παρουσία ή μη μεταστάσεων (Barnes και συν. 2005, Neville και συν. 2009). Η διαφορική διάγνωση περιλαμβάνει αδαμαντινοβλαστώματα που παρουσιάζουν περιστασιακά υψηλό μιτωτικό δείκτη και διάφορα οδοντογενή καρκινώματα, όπως το πρωτοπαθές ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα και το διαυγοκυτταρικό οδοντογενές καρκίνωμα. Έχει βρεθεί ότι η ανευπλοειδία είναι συχνή στα αδαμαντινοβλα- ing epi the lium may demonstrate any of the characteristics that have been described above for the intra - osseous ame loblastoma. In 50% of the cases there is connection of the tumor with the basal cell layer of surface epithelium, but it still remains unclear if this finding is suggestive of the tumor s origin from the epithelial basal cell layer, or simply represents its connection with the surface epithelium (Neville et al. 2009). Moreover, peripheral ameloblastoma shares several common microscopic features with basal cell carcinoma, which does not develop intraorally (Angelopoulos et al. 2000, Vanoven et al. 2008, Neville et al. 2009). In total, peripheral ameloblastoma is believed to have a better prognosis compared to intraosseous types (Gardner, 1996), and its recurrence rate after simple surgical removal is 16-19% (in contrast to 20-33% for intraosseous ameloblastoma) (Philipsen et al. 2001b). However, since it cannot be ascertained that peripheral ameloblastoma does not have endogenous potential of invading growth, en block resection is suggested when peripheral ameloblastoma appears as a papillary tumour, greater than 20 mm that has caused superficial osseous erosion (Ide et al. 2002). Although it is rare, the possibility of peripheral ame - loblastoma recurrence and its transformation to dysplasia or malignancy should not be ignored. It has been reported that recurrences occur almost 8 years after the initial appearance, and therefore close follow-up of these patients is recommended (Ng and Siar 1990, Wettan et al. 2001). Additionally, some rare cases of malignant transformation have been reported, showing diffuse invasion, aggressive growth and catastrophic recurrence of the lesion (Ide and Kusama 2004, Wet - tan et al. 2001). MALIGNANT AMELOBLASTOMA VARIANTS Malignant ameloblastomas account for less than 1% of total ameloblastomas, and are classified to metastasizing ameloblastomas and to the more aggressive amelo - blastic carcinomas (Barnes et al. 2005, Neville et al. 2009). Metastasizing ameloblastoma is defined as an ame - loblastoma that metastasizes despite its benign histological image. The most frequent location of metastases is the lungs and it is usually regarded as a result of dissemination through aspiration or implantation of tumour cells. However, the peripheral location of some of these lung metastases suggests that they must have occurred by blood or lymphatic routes, rather than aspiration (Barnes et al. 2005). Ameloblastic carcinoma may develop de novo or from the malignant transformation of an ameloblastoma (Kumamoto and Ooya 2006, Ladeinde et al. 2006, Τόμος 11, Νο 2, 2010/Vol 11, No 2, 2010

12 102 Καραθανάση Β. και συν./karathanasi V. et al. στικά καρκινώματα και ότι θα μπορούσε να χρησιμέψει ως ισχυρός προγνωστικός δείκτης του κακοήθους δυναμικού αμφίβολων βλαβών (Barnes και συν. 2005). Ο δευτεροπαθής (αποδιαφοροποιημένος) ενδοοστικός τύπος του αδαμαντινοβλαστικού καρκινώματος, αναπτύσσεται σε έδαφος προϋπάρχοντος καλοήθους αδαμαντινοβλαστώματος και είναι εξαιρετικά σπάνιος. Παρατηρείται κυρίως σε ηλικιωμένα άτομα που φέρουν αδαμαντινοβλάστωμα επί μακρύ χρονικό διάστημα. Πριν την κακοήθη εξαλλαγή του αδαμαντινοβλαστώματος συνήθως παρατηρούνται πολλαπλές τοπικές υποτροπές στις γνάθους ή προηγείται ακτινοθεραπεία στην περιοχή (Barnes και συν. 2005). Ιστολογικά, κατά το πρώιμο στάδιο της αποδιαφοροποίησης παρατηρούνται φωλιές και νησίδες επιθηλίου μέσα σε υπόστρωμα κολλαγόνου, τα οποία αποτελούνται από ένα περιφερικό στρώμα πολωμένων κυττάρων που εγκλείει αστεροειδή και πασσαλοειδή κύτταρα, καθώς και πλειομορφισμός, μιτώσεις, νεκρώσεις, απώλεια κυτταρικής συνοχής και διήθηση νευρικών ινών. Η εγγύτητα με ανατομικές δομές ζωτικής σημασίας, όπως η βάση του κρανίου, είναι σημαντικός παράγοντας για την επίτευξη υγιών χειρουργικών ορίων και για τη βελτίωση του προσδόκιμου επιβίωσης. Πάντοτε, ο ασθενής τίθεται σε μακροχρόνια παρακολούθηση και επανεξέταση (Barnes και συν. 2005). Ο δευτεροπαθής (αποδιαφοροποιημένος) περιφερικός τύπος αδαμαντινοβλαστικού καρκινώματος προέρχεται από κακοήθη εξαλλαγή προϋπάρχοντος περιφερικού εξωοστικού αδαμαντινοβλαστώματος και μέχρι σήμερα έχουν αναφερθεί 6 τέτοιες περιπτώσεις με ισοκατανομή στα δύο φύλα (Barnes και συν. 2005). Ιστολογικά, παρατηρείται η συνήθης εικόνα του αδαμαντινοβλαστώματος μέσα στο μαλακό ιστό των ούλων σε συνδυασμό με κυτταρικό και πυρηνικό πλειομορφισμό, ανώμαλες μιτώσεις, διήθηση του φατνιακού οστού και των περιφερικών νεύρων. Η θεραπεία εκλογής είναι η ευρεία τοπική αφαίρεση με en bloc εκτομή του προσβεβλημένου οστικού τμήματος της γνάθου και η μακροχρόνια παρακολούθηση του ασθενούς (Barnes και συν. 2005). ΠΡΟΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Το αδαμαντινοβλάστωμα εξακολουθεί να θεωρείται ένας τοπικά επιθετικός όγκος και η θεραπευτική του αντιμετώπιση είναι εξατομικευμένη και καθοριζόμενη από το συνδυασμό διαφόρων παραγόντων, όπως η ανατομική εντόπιση, ο κλινικο-ακτινογραφικός τύπος, ο ιστολογικός υπότυπος, η ακτινογραφική απεικόνιση και το μέγεθος της βλάβης (Ανδρεσάκης και συν. 2005). Θεραπεία εκλογής του όγκου παραμένει η χειρουργική αφαίρεση και γενικά αναφέρεται ποσοστό υποτροπής 15-25% μετά από ριζική χειρουργική εκτομή, ενώ μετά από εφαρμογή συντηρητικής χειρουργικής τεχνι- Abiko et al. 2007), and it is classified in the primary type, the secondary (dedifferentiated) intraosseous, and the secondary (dedifferentiated) peripheral type (Barnes et al. 2005). Primary type of ameloblastic carcinoma comprises a rare primary odontogenic form of malignancy that shows a combination of the normal histological pattern of ameloblastoma with malignant cellular features (e.g. nuclear hyperchromatism, mitoses, necrosis, perineural infiltration, etc), regardless of the presence of metastases (Barnes et al. 2005, Neville et al. 2009). The differential diagnosis include ameloblastomas that occasionally present with a high index of mitoses, and various odontogenic carcinomas, such as primary squamous carcinoma and clear-cell odontogenic carcinoma. It has been found that aneuploidy is frequent among ameloblastic carcinomas, and that it could serve as a significant prognostic index of the malignant potential of disputed lesions (Barnes et al. 2005). Secondary (dedifferentiated) intraosseous type of ame - loblastic carcinoma originates from a preexisting benign ameloblastoma, and it is very rare. It is mainly observed in older patients who have had ameloblastoma for a long period of time. Usually, multiple local jaw recurrences or local radiotherapy, precede the malignant transformation of the ameloblastoma (Barnes et al. 2005). Histologically, during the early stage of de-differentiation clusters or nests and islands of epithelium are observed within a collagenous stroma, which are composed of a peripheral layer or polarized cells enclosing stellate to basaloid cells; pleomorphism, mitoses, necro - ses, loss of cellular cohesion and infiltration of nerve bundles are also seen. Proximity of the lesion to vital structures such as the skull base, is important in gaining clear surgical margins and an improved survival rate. The patient must remain under close follow-up over an observation period of several years (Barnes et al. 2005). Secondary (dedifferentiated) peripheral type of amelo - blastic carcinoma arises within a preexisting peripheral extraosseous ameloblastoma that undergoes malignant transformation, and to date only 6 cases have been reported demonstrating equal gender distribution (Barnes et al. 2005). Histologically, the typical image of ameloblastoma is observed as well as cellular and nuclear pleomorphism, irregular mitoses, invasion of alveolar bone and peripheral nerves. The treatment of choice is the wide local excision with en block resection of the involved jaw segment and long-term follow-up of the patient (Barnes et al. 2005). PROGNOSIS AND TREATMENT Ameloblastoma is still believed to be a locally aggres- Αρχεία Ελληνικής Στοματικής & Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής/ Hellenic Archives of Oral and Maxillofacial Surgery

13 Tύποι αδαμαντινοβλαστώματος/τypes of ameloblastoma 103 κής η υποτροπή φτάνει στο 75-90% (Sehdev και συν. 1974). Γενικά, οι βλάβες της άνω γνάθου απαιτούν ριζικότερες χειρουργικές επεμβάσεις λόγω της εγγύτητάς τους με ανατομικές δομές ζωτικής σημασίας όπως είναι το ιγμόρειο και οι οφθαλμικοί κόγχοι (Ελευθεριάδης και συν. 1994, Zwahlen και Gratz, 2002). Αδαμαντινοβλαστώματα που εμφανίζονται ακτινογραφικά ως πολύχωρες ακτινοδιαυγάσεις, θεωρούνται πιο επιθετικά από εκείνα που παρουσιάζονται ως μονόχωρες α - κτινοδιαυγάσεις. Η ριζική αντιμετώπιση συνήθως περιλαμβάνει τμηματική εκτομή του προσβεβλημένου ο - στού με συναφαίρεση κλινικά υγιούς οστού σε έκταση 1-2 εκατοστών περιφερικά της βλάβης (Muller και Slootweg, 1985). Αντίθετα, η συντηρητική χειρουργική αφαίρεση συνίσταται σε μαρσιποποίηση μόνο ή σε συνδυασμό με εκπυρήνιση και στην εκπυρήνιση με οστική απόξεση. Η μαρσιποποίηση μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση ευμεγέθων βλαβών, οι οποίες μειώνονται σε διαστάσεις και υπόκεινται δευτερογενώς σε ολική χειρουργική αφαίρεση (Τηλαβερίδης και συν. 1998, Nakamura και συν. 2002). Το χειρουργικό έλ - λειμμα που καταλείπεται κατά περίπτωση, μπορεί να αντιμετωπιστεί στα χρονικά πλαίσια της ίδιας της επέμβασης ή μεταγενέστερα, με τη βοήθεια αυτόλογων και ετερόλογων μοσχευμάτων και πολυάριθμων αλλοπλαστικών υλικών και αλλομοσχευμάτων (Sampson και Pogrel, 1999). Με εξαίρεση τις κακοήθεις ποικιλίες του αδαμαντινοβλαστώματος η πρόγνωση θεωρείται γενικά καλή, όμως ακόμη και στην περίπτωση του καλοήθους αδαμαντινοβλαστώματος, μπορεί ορισμένες φορές να επέλθει ο θάνατος, λόγω της τοπικής επέκτασης και διήθησης (Zwahlen και Gratz, 2002). Σε γενικές γραμμές, ο αυξημένος βαθμός υποψίας και η έγκαιρη διάγνωση του αδαμαντινοβλαστώματος, αν είναι δυνατό όταν αυτό έχει ακόμη μικρές διαστάσεις, μπορεί να συμβάλουν καθοριστικά στην πετυχημένη θεραπευτική αντιμετώπισή του, στη βελτιωμένη πρόγνωση και λειτουργική αποκατάσταση του ασθενούς (Ανδρεσάκης και συν. 2005). sive tumor, and its treatment is individualized and determined by the combination of several factors, such as the anatomic site, the clinical type, the histological subtype, the radiographic imaging and the size of the lesion (Olatain and Adekeye, 1996, Andresakis et al. 2005). The treatment of choice still remains the surgical re moval, and in general the reported recurrence rate is 15-25% after a radical surgical resection and 75-90% after the application of a conservative surgical technique (Sehdev et al. 1974). Generally, the maxillary lesions require more radical surgical procedures due to the proximity to vital anatomic sites such as the maxillary sinus and the orbit (Eleftheriadis et al. 1994, Zwahlen and Gratz, 2002). Ameloblastomas that appear as multilocular radiolucencies are believed to be more aggressive than those who appear as unilocular radiolucencies. The radical treatment includes partial resection of the involved bone, and peripheral removal of the clinically healthy bone, in an extent of 1-2 cm around the lesion (Muller and Slootweg, 1985, Olatain and Adekeye, 1996, Adebayo et al. 2002). On the contrary, the conservative surgical removal includes marsupialization alone or in combination with enucleation, as well as enucleation with bone curettage. Marsupia - lization may help in the treatment of large lesions, which are reduced in size and then may be totally removed (Tilaveridis et al. 1998, Nakamura et al. 2002). The surgical defect that remains may either be treated during the same surgical procedure or subsequently, using autologous and heterologous grafts, and numerous alloplastic materials and allo-grafts (Sampson and Pogrel, 1999). With the exception of the malignant variants of ameloblastoma, generally the prognosis is good, but even in the case of a benign ameloblastoma a lethal outcome is possible, due to local extension and invasion (Zwahlen and Gratz, 2002). In general, increased awareness and the prompt diagnosis of ameloblastoma, if possible when it still has small dimensions, may significantly contribute to successful treatment, improved prognosis and preservation of the function of the patient (Andresakis et al. 2005). ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ/REFERENCES Aγγελόπουλος ΑΠ, Παπανικολάου Σ, Αγγελοπούλου Ε: Οδοντογενείς όγκοι. Μοντέρνα Στοματική και Γναθοπροσωπική Παθογογία, 3η Εκ. Λίτσας 2000, σελ Abiko Y, Nagayasu H, Takeshima M, Yamazaki M, Nishimura M, Kusano K, Kitajo H, Saitoh M, Kawakami T, Chiba I, Kaku T: Ameloblastic carcinoma ex ameloblastoma: report of a casepossible involvement of CpG island hypermethylation of the p16 gene in malignant transformation. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod 103:72-76, 2007 Ackermann GL, Altini M, Shear M: The unicystic ameloblastoma: a clinicopathologic study of 57 cases. J Oral Pathol 17: , 1988 Andresakis D, Valsamis S, Rapidis A: Current views in the surgical treatment of jaw ameloblastomas. Hellenic Stomatologikal Re - view 49:93-107, 2005 Barnes L, Eveson JW, Reichart P, Sidransky D: Odontogenic tumors, In: World Health Organization classification of tumors: pathology and genetics of head and neck tumors. IARC Press 2005, pp Beckley ML, Farhood V, Helfend LK, Alijanian A: Desmoplastic ameloblastomas of the mandible: A case report and review of literature. J Oral Maxillofac Surg 60: , 2002 Bredenkamp JK, Zimmerman MC, Mickel RA: Maxillary ameloblastoma. A potentially lethan neoplasm. Arch Otolaryngol Head Neck Surg 115:99-104, 1989 Buchner A, Sciubba JJ: Peripheral epithelial odontogenic tumors: a review. Oral Surg 63: , 1987 Τόμος 11, Νο 2, 2010/Vol 11, No 2, 2010

14 104 Καραθανάση Β. και συν./karathanasi V. et al. Eleftheriadis E, Sklavounos A, Sotiriadou S, Pittara D, Trigonidis G: Mural ameloblastoma of the maxilla. Case report. Greec J Oral Maxillofac Surg 9:59-63, 1994 Eversole LR, Leider AS, Hansen LS: Ameloblastomas with pronounced desmoplasia. J Oral Maxillofac Surg 42:735-40, 1984 Gardner DG: Some current concepts on the pathology of ameloblastomas. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod 82: , 1996 Goldblatt LI, Brannon RB, Ellis GL: Squamous odontogenic tumor, report of five cases and review of the literature. Oral Surg Oral Med Oral Pathol 54: , 1982 Ide F, Kusama K, Tanaka A, Sakashita H: Peripheral ameloblastoma is not a hamartoma but rather more of a neoplasm. Oral Oncol 38: , 2002 Ide F, Kusama K: Difficulty in predicting biological behaviour of peripheral ameloblastoma. Oral Oncol 40: , 2004 Kawano K, Mizuki H, Yanagisawa S: Peripheral ameloblastoma exhi - biting an invasion of the alveolar bone: report of a case. J Jap Soc Oral Tum 4:88-92, 1992 Kramer IRH, Pindborg JJ, Shear M. Histological typing of odontogenic tumors. 2nd edition Springer-Verlag Berlin: 1992, pp Kumamoto H, Ooya K: Immunohistochemical detection of retinobla - stoma protein and E2 promoter-binding factor-1 in ameloblastomas. J Oral Pathol Med. 35: , 2006 Kuru H: Ueber das adamantinom. Centralbl f allg path u path anato - mie (iena) 22:291, 1911 Lam KY, Chan ACL, Wu PC, Chau KY, Tideman H, Wei W: Desmo - plastic variant of ameloblastoma in Chinese patients. Br J Oral Maxillofac Surg 36: , 1998 Leider AS, Eversole LR, Barkin ME: Cystic ameloblastoma. Oral Surg Oral Med Oral Pathol 60: , 1985 Li TJ, Browne RM, Matthews JB: Expression of proliferating cell nuclear antigen (PCNA) and Ki-67 in unicystic ameloblastoma. Histopathology 26: , 1995 Martelli-Junior H, Souza L, Santos L, Melo-Filho MR, De Paula AM: Peripheral ameloblastoma: a case report. Oral Surg Oral Med Oral Path Oral Radiol Endod 99:E31-3, 2005 Mendenhall WM, Werning JW, Fernandes R, Malyapa RS, Mendenhall NP: Ameloblastoma. Am J Clin Oncol 30: , 2007 Muller H, Slootweg PG: The Ameloblastoma, the controversial approach to therapy. J Maxillofac Surg 13:79-84, 1985 Nakamura N, Higuchi Y, Mitsuyasu T, Santra F, Ohishi M: Compa - rison of long-term results between different approaches to ame - loblastoma. Oral Surg 93:13-20, 2002 Namin AK, Azad TM, Eslami B, Sarkarat F, Shahrokhi M, Kashanian F: A study of the relationship between ameloblastoma and human papiloma virus. J Oral Maxillofac Surg 61: , 2003 Neville BW, Damma DD, Allen CM, Bouquot JE: Tumors of odontogenic epithelium-ameloblastoma, In: Neville BW, Damma DD, Allen CM, Bouquot JE: Oral and Maxillofacial Pathology, 3rd edition WB Saunders, Philadelphia: 2009, pp Ng KH, Siar CH: Peripheral ameloblastoma with clear cell differentiation. Oral Surg Oral Med Oral Pathol 70: , 1990 Ord RA, Blanchaert RH, Nikitakis NG, Sauk JJ: Ameloblastoma in children. J Oral Maxillofac Surg 60: , 2002 Pekiner FH, Ozbayrak S, Sener BC, Olgaç V, Sinanoğlu A: Peripheral ameloblastoma: a case report. Dentomaxillofac Radiol 36: , 2007 Philipsen HP, Ormiston IW, Reichart PA: The desmo- and osteoplastic ameloblastoma. Histologic variant or clinicopathologic entity? Case reports. Int J Oral Maxillofac Surg 21: , 1992 Philipsen HP, Reichart PA: Unicystic ameloblastoma. A review of 193 cases from the literature. Oral Oncol. 34: , 1998 Philipsen HP, Reichart PA, Takata T: Desmoplastic ameloblastoma (including hybrid lesion of ameloblastoma). Biological profile based on 100 cases from the literature and own files. Oral Oncol 37: , 2001α Philipsen HP, Reichart PA, Nikai H, Takata T, Kudo Y: Peripheral ameloblastoma: biological profile based on 160 cases from the literature. Oral Oncol 37:17-27, 2001β Reichart PA, Philipsen HP, Sonner S: Ameloblastoma: biological profile of 3677 cases. Eur J Cancer B Oral Oncol 31B:86-99, 1995 Sampson DE, Pogrel MA: Management of mandibular ameloblastoma: The clinical basis for the treatment algorithm. J Oral Maxillofac Surg 57: , 1999 Sehdev MK, Huvos AG, Strong EW, Gerold FP, Willis GW: Ameloblastoma of maxilla and mandible. Cancer 33: , 1974 Shashikanth MC, Neetha MC, Ali IM, Shambulingappa P: Desmo - plastic ameloblastoma in the maxilla: A case report and review of literature. Indian J Dent Res 18: , 2007 Shetty K: Peripheral ameloblastoma: an etiology from surface epithelium? Case report and review of literature. Oral Oncol Extra 41: , 2005 Takamori M, Yamada Y, Honda K: A case of peripheral ameloblastoma. J Tokyo Med Univ 52: , 1994 Takigawa T, Matsumoto M, Sekine Y, et al: A case report of amelo - blastoma proliferated like epulis of maxilla. Nihon Univ Dent J 55: , 1981 Tilaveridis I, Dimitrakopoulos I, Lazaridis N: The contribution of marsupialization in the treatment of unicystic ameloblastomas of the mandible. Clinical study. Greec J Oral Maxillofac Surg 13: , 1998 Τσιχλάκης Κ, Στεφάνου Ε: Διαφορική διάγνωση οστικών όγκων. Στο: Aγγελόπουλος ΑΠ, Σπυρόπουλος ΝΔ, Τσιχλάκης Κ: Μοντέρνα Στοματική και Γναθοπροσωπική Διάγνωση και Ακτινολογία, 3η Εκ. Λίτσας 2001, σελ Vanoven BJ, Parker NP, Petruzzelli GJ: Peripheral ameloblastoma of the maxilla: a case report and literature review. Am J Oto - laryncology 29: , 2008 Vered M, Shohat I, Buchner A: Epidermal growth factor receptor expression in ameloblastoma. Oral Oncol. 39: , 2003 Waldron CA, el-mofty SK: A histopathologic study of 116 ameloblastomas with special reference to the desmoplastic variant. Oral Surg Oral Med Oral Pathol 63: , 1987 Wettan HL, Patella PA, Freedman PD: Peripheral ameloblastoma: review of the literature and report of recurrence as severe dysplasia. J Oral Maxillofac Surg 59: , 2001 Zhu EX, Okada N, Takagi M: Peripheral ameloblastoma: case report and review of literature. J Oral Maxillofac Surg 53: , 1995 Zwahlen RA, Gratz KW: Maxillary ameloblastomas: a review of the literature and of a 15-year database. J Cranio-Maxillofac Surg 30: , 2002 Διεύθυνση επικοινωνίας: Καραθανάση Βασιλική Μαυρομιχάλη 167, Αθήνα, Τηλ.: , , Fax: Address: Karathanasi Vasiliki 167 Mavromichali str., Athens - Greece Τel.: , , Fax: Αρχεία Ελληνικής Στοματικής & Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής/ Hellenic Archives of Oral and Maxillofacial Surgery

Το αδαμαντινοβλαστικό ίνωμα στη παιδική ηλικία: Αναφορά περίπτωσης

Το αδαμαντινοβλαστικό ίνωμα στη παιδική ηλικία: Αναφορά περίπτωσης ΠΑΙΔΟΔΟΝΤΙΑ 2012 26(3): 101-105 101 Το αδαμαντινοβλαστικό ίνωμα στη παιδική ηλικία: Αναφορά περίπτωσης * Κολόμβος Ν. 1, ** Χρυσομάλη Ε. 2, * Φραγκίσκος Φ. 3, * Αγγελόπουλος Α. 4, * Αλεξανδρίδης Κ. 5 Το

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερικό αδαµαντινοβλάστωµα. Παρουσίαση περίπτωσης και ανασκόπηση της βιβλιογραφίας

Περιφερικό αδαµαντινοβλάστωµα. Παρουσίαση περίπτωσης και ανασκόπηση της βιβλιογραφίας ρχεία Ελληνικής Στοµατικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής (2013) 3, 159-168 Hellenic Archives of Oral & axillofacial Surgery (2013) 3, 159-168 159 Περιφερικό αδαµαντινοβλάστωµα. Παρουσίαση περίπτωσης

Διαβάστε περισσότερα

Τ ο περιφερικό οστεοποιό ίνωµα αποτελεί µία σχετικά συχνή αντιδραστική βλάβη των ούλων, της οποίας

Τ ο περιφερικό οστεοποιό ίνωµα αποτελεί µία σχετικά συχνή αντιδραστική βλάβη των ούλων, της οποίας ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 2008,65 75-79 ΕΝ ΙΑΦΕΡΟΥΣΑ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΕΥΜΕΓΕΘΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΟ ΟΣΤΕΟΠΟΙΟ ΙΝΩΜΑ ΤΗΣ ΑΝΩ ΓΝΑΘΟΥ. ΑΝΑΦΟΡΑ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ. ΑΝ ΡΕΣΑΚΗΣ*, Φ. ΖΕΡΒΟΥ-ΒΑΛΒΗ**, Α. ΖΗΖΗ-ΣΕΡΜΠΕΤΖΟΓΛΟΥ***, Π. ΗΜΟΠΟΥΛΟΣ**** Π Ε

Διαβάστε περισσότερα

Μονοκυστικό αδαμαντινοβλάστωμα άνω γνάθου σε αγόρι 6 ετών. Παρουσίαση περίπτωσης

Μονοκυστικό αδαμαντινοβλάστωμα άνω γνάθου σε αγόρι 6 ετών. Παρουσίαση περίπτωσης Αρχεία Ελληνικής Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής (2014) 1, 11-18 Hellenic Archives of Oral & Maxillofacial Surgery (2014) 1, 11-18 11 Μονοκυστικό αδαμαντινοβλάστωμα άνω γνάθου σε αγόρι 6 ετών.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΧΡΗΣΗ ΚΙΝΗΤΟΥ ΤΗΛΕΦΩΝΟΥ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΟΓΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. ΧΡΙΣΤΟΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2012 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΓΝΩΣΕΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΕ ΜΟΝΑΔΕΣ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΟΡΓΑΝΩΝ ΑΠΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΑΖΙΚΟΥ ΑΔΕΝΑ. Τριανταφυλλιά Κολέτσα Λέκτορας

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΑΖΙΚΟΥ ΑΔΕΝΑ. Τριανταφυλλιά Κολέτσα Λέκτορας ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΑΖΙΚΟΥ ΑΔΕΝΑ Τριανταφυλλιά Κολέτσα Λέκτορας ΕΓΠΠΑ, Α.Π.Θ. Μαστός Λοβοί: εκβάλουν στη θηλή με γαλακτοφόρο πόρο. Διακλαδιζόμενοι πόροι κατάληξη-λοβιακές λοβιακές μονάδες. Λοβιακή μονάδα: αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία. Παραγωγή Βιοντίζελ από Χρησιμοποιημένα Έλαια

Πτυχιακή εργασία. Παραγωγή Βιοντίζελ από Χρησιμοποιημένα Έλαια ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία Παραγωγή Βιοντίζελ από Χρησιμοποιημένα Έλαια Ελένη Χριστοδούλου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή.

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

φυσιολογικό δέρμα - 1

φυσιολογικό δέρμα - 1 φυσιολογικό δέρμα -1 Επιδερμίδα (επιθήλιο, εξωδερμική προέλευση) Α Α Α Μ θηλώδες χόριο (επιπολής) ακανθωτή στιβάδα βασική στιβάδα χόριο Μ = Μελανοκύτταρο (νευροεξωδερμική προέλευση, νευρική ακρολοφία)

Διαβάστε περισσότερα

AME SAMPLE REPORT James R. Cole, Ph.D. Neuropsychology

AME SAMPLE REPORT James R. Cole, Ph.D. Neuropsychology Setting the Standard since 1977 Quality and Timely Reports Med-Legal Evaluations Newton s Pyramid of Success AME SAMPLE REPORT Locations: Oakland & Sacramento SCHEDULING DEPARTMENT Ph: 510-208-4700 Fax:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Επίδραση θεραπειών στον καλοήθη και κακοήθη προστατικό ιστό. Θ. Γεωργιάδης Επιμελητής A, ΔΘΚΑ ΥΓΕΙΑ

Επίδραση θεραπειών στον καλοήθη και κακοήθη προστατικό ιστό. Θ. Γεωργιάδης Επιμελητής A, ΔΘΚΑ ΥΓΕΙΑ Επίδραση θεραπειών στον καλοήθη και κακοήθη προστατικό ιστό Θ. Γεωργιάδης Επιμελητής A, ΔΘΚΑ ΥΓΕΙΑ Προεγχειρητικός ανδρογονικός αποκλεισμός LHRH αγωνιστές (μερικός ) ή και μη στεροειδές αντιανδρογόνο (πλήρης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Θεοφάνης Παύλου Αρ. Φοιτ. Ταυτότητας: 2010207299 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η οδοντογενής κερατινοκύστη αποτελεί τύπο οδοντογενούς κύστης µε ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Συγκεκριµένα

Η οδοντογενής κερατινοκύστη αποτελεί τύπο οδοντογενούς κύστης µε ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Συγκεκριµένα ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 2008,65 187-192 ΕΝ ΙΑΦΕΡΟΥΣΑ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΥΠΟΤΡΟΠΙΑΖΟΥΣΑ Ο ΟΝΤΟΓΕΝΗΣ ΚΕΡΑΤΙΝΟΚΥΣΤΗ Ή ΚΕΡΑΤΙΝΟΚΥΣΤΙΚΟΣ Ο ΟΝΤΟΓΕΝΗΣ ΟΓΚΟΣ; ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ. Α. ΚΟΚΚΟΡΕ*, Ν. ΚΟΛΟΜΒΟΣ**, Ε. ΣΤΥΛΟΓΙΑΝΝΗ***,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΑΓΓΙΓΜΑΤΟΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΩΣ ΑΝΑΚΟΥΦΙΣΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ ΑΝΤΡΕΑΣ ΠΙΤΣΙΛΛΟΣ Α.Φ.Τ 2007947541 ΛΕΥΚΩΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κεντρικό (ενδοοστικό) βλεννοεπιδερμοειδές καρκίνωμα: περιγραφή περίπτωσης και ανασκόπηση της βιβλιογραφίας

Κεντρικό (ενδοοστικό) βλεννοεπιδερμοειδές καρκίνωμα: περιγραφή περίπτωσης και ανασκόπηση της βιβλιογραφίας 67 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ Κεντρικό (ενδοοστικό) βλεννοεπιδερμοειδές καρκίνωμα: περιγραφή περίπτωσης και ανασκόπηση της βιβλιογραφίας Α. Ζήζη-Σερμπετζόγλου, Δ. Μυωτέρη, Ε. Αρκουμάνη Παθολογοανατομικό Εργαστήριο,

Διαβάστε περισσότερα

GREECE BULGARIA 6 th JOINT MONITORING

GREECE BULGARIA 6 th JOINT MONITORING GREECE BULGARIA 6 th JOINT MONITORING COMMITTEE BANSKO 26-5-2015 «GREECE BULGARIA» Timeline 02 Future actions of the new GR-BG 20 Programme June 2015: Re - submission of the modified d Programme according

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΙ ΤΗΣ ΑΣΤΡΟΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΓΛΟΙΑΣ. Θωµάς Ζαραµπούκας. Αν. Καθ. Παθολογικής Ανατοµικής. Ιατρική Σχολή Α.Π.Θ.

ΟΓΚΟΙ ΤΗΣ ΑΣΤΡΟΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΓΛΟΙΑΣ. Θωµάς Ζαραµπούκας. Αν. Καθ. Παθολογικής Ανατοµικής. Ιατρική Σχολή Α.Π.Θ. ΟΓΚΟΙ ΤΗΣ ΑΣΤΡΟΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΓΛΟΙΑΣ Θωµάς Ζαραµπούκας Αν. Καθ. Παθολογικής Ανατοµικής Ιατρική Σχολή Α.Π.Θ. Όγκοι της Αστροκυτταρικής Γλοίας Πιλοκυτταρικό αστροκύτωµα Πιλοµυξοειδές αστροκύτωµα Πλειόµορφο ξανθοαστροκύτωµα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ [ Αναστασία Πέτρου ] 2009625164 Λευκωσία 2014

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Έλλη Φωτίου 2010364426 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

Οδοντοφόρος κύστη τοπικά επιθετικής συμπεριφοράς σε κορίτσι 6 ετών: Αναφορά περίπτωσης

Οδοντοφόρος κύστη τοπικά επιθετικής συμπεριφοράς σε κορίτσι 6 ετών: Αναφορά περίπτωσης ΠΑΙΔΟΔΟΝΤΙΑ 2013 27(4): 115-120 115 Οδοντοφόρος κύστη τοπικά επιθετικής συμπεριφοράς σε κορίτσι 6 ετών: Αναφορά περίπτωσης Ν. Νικητάκης 1, Σ. Μερκουρέα 2, Κ. Αλεξανδρίδης 3, Ε. Παπαγιαννούλη 4 Η οδοντοφόρος

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ

ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ Ανωορρηκτικοί κύκλοι Εξωγενή οιστρογόνα Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών Παχυσαρκία Όγκοι ωοθηκών Εφηβία Παραγωγική ηλικία Κλιμακτήριο εμμηνόπαυση ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα κατωτέρου γεννητικού συστήματος θήλεος. Μαρία Σωτηροπούλου Νοσοκομείο Αλεξάνδρα

Ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα κατωτέρου γεννητικού συστήματος θήλεος. Μαρία Σωτηροπούλου Νοσοκομείο Αλεξάνδρα Ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα κατωτέρου γεννητικού συστήματος θήλεος Μαρία Σωτηροπούλου Νοσοκομείο Αλεξάνδρα Ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα αιδοίου Σπάνιο, 1,5 ανά 100 000 γυναίκες στις ΗΠΑ Τρειςομάδεςγυναικών:

Διαβάστε περισσότερα

- S P E C I A L R E P O R T - EMPLOYMENT. -January 2012- Source: Cyprus Statistical Service

- S P E C I A L R E P O R T - EMPLOYMENT. -January 2012- Source: Cyprus Statistical Service - S P E C I A L R E P O R T - UN EMPLOYMENT -January 2012- Source: Cyprus Statistical Service This Special Report is brought to you by the Student Career Advisory department of Executive Connections. www.executiveconnections.eu

Διαβάστε περισσότερα

VIN (Ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία αιδοίου)

VIN (Ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία αιδοίου) VIN (Ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία αιδοίου) Διαφορές μεταξύ τραχήλου και αιδοίου Κύτταρο-στόχος: κυρίως πλακώδες δεν υπάρχει εκτεθειμένος πολυδύναμος πληθυσμός, όπως στον τράχηλο Σχετιζόμενοι HPV: κυριαρχούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ...... Εισαγωγή. Μετωπορινογενείς δυσπλασίες (δυσπλασίες μέσης γραμμής)... Κρανιοσυνοστώσεις ή κρανιοσυνοστεώσεις.. Βραγχιακές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κα Παναγιώτα Ταμανά ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΑΤΟΜΩΝ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του Ονοματεπώνυμο φοιτήτριας: Ειρήνη Αδάμου Λεμεσός 2014 2 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ. Θέμα: «Ο Προσανατολισμός του Περιφερειακού Σκέλους του Γ ΚΠΣ»

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ. Θέμα: «Ο Προσανατολισμός του Περιφερειακού Σκέλους του Γ ΚΠΣ» ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΙΓ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ ΤΜΗΜΑ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Θέμα: «Ο Προσανατολισμός του Περιφερειακού Σκέλους του Γ ΚΠΣ» Διπλωματική Εργασία Επιβλέπων:

Διαβάστε περισσότερα

Business English. Ενότητα # 9: Financial Planning. Ευαγγελία Κουτσογιάννη Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων

Business English. Ενότητα # 9: Financial Planning. Ευαγγελία Κουτσογιάννη Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Business English Ενότητα # 9: Financial Planning Ευαγγελία Κουτσογιάννη Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Η παγκόσμια οργάνωση υγείας συνιστά την κατάταξη σε 4 βασικούς ιστολογικούς τύπους: καρκίνωμα μεταβατικού επιθηλίου, καρκίνωμα πλακώδους

Η παγκόσμια οργάνωση υγείας συνιστά την κατάταξη σε 4 βασικούς ιστολογικούς τύπους: καρκίνωμα μεταβατικού επιθηλίου, καρκίνωμα πλακώδους ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΕΩΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΕΩΣ. Είναι ο τέταρτος πιο συχνός καρκίνος της στον Δυτικό κόσμο. Η μέση ηλικία κατά την διάγνωση είναι τα 60 με 65 έτη.είναι πιο συχνός στους

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ HACCP ΣΕ ΜΙΚΡΕΣ ΒΙΟΤΕΧΝΙΕΣ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΠΑΡΧΙΑ ΛΕΜΕΣΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ. Θεσσαλονίκη, Δεκέμβριος 2005. Κώστας Δόσιος

ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ. Θεσσαλονίκη, Δεκέμβριος 2005. Κώστας Δόσιος ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Μου δίνεται η ευκαιρία με την περάτωση της παρούσης διδακτορικής διατριβής να σημειώσω ότι, είναι ιδιαίτερα δύσκολο και κοπιαστικό να ολοκληρώσεις το έργο που ξεκινάς κάποια στιγμή έχοντας

Διαβάστε περισσότερα

Καλοήθεις µελανοκυτταρικοί όγκοι Ταξινόµηση WHO 2006 1% - 2% των βρεφών Επιφανειακοί Όψιµοι Επιφανειακοί Οποιαδήποτε ανατοµική θέση Μ.δ. < 1,5 cm Κηλίδες, βλατίδες ή πλάκες Λευκόφαιοι έως µελανόφαιοι Ωοειδείς

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Test Data Management in Practice

Test Data Management in Practice Problems, Concepts, and the Swisscom Test Data Organizer Do you have issues with your legal and compliance department because test environments contain sensitive data outsourcing partners must not see?

Διαβάστε περισσότερα

Οδοντογένεση - Εµβρυολογία του δοντιού

Οδοντογένεση - Εµβρυολογία του δοντιού Οδοντογένεση - Εµβρυολογία του δοντιού Εισαγωγή Στον άνθρωπο, 20 νεογιλά και 32 µόνιµα δόντια αναπτύσσονται κατά την εµβρυϊκή περίοδο από την αλληλεπίδραση των στοµατικών επιθηλιακών κυττάρων και των υποκείµενων

Διαβάστε περισσότερα

Number All 397 Women 323 (81%) Men 74 (19%) Age(years) 39,1 (17-74) 38,9 (17-74) 40,5 (18-61) Maximum known weight(kg) 145,4 (92,0-292,0) 138,9 (92,0-202,0) 174,1 (126,0-292,0) Body mass index (kg/m 2

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ

Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ 10 ο σνέδριο Φοιηηηών Οδονηιαηρικής τολής Πανεπιζηημίοσ Αθηνών ΓΝΩΣΙΚΟ ΑΝΣΙΚΕΙΜΕΝΟ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΟΛΟΓΙΑ Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ σμμεηέτονηες: Λαμπροπούλοσ Ν. Οσρανία* Παπαγεωργίοσ

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΔΟΝΤΙΚΟΥ ΦΡΑΓΜΟΥ ΚΑΙ ΔΟΝΤΙΩΝ

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΔΟΝΤΙΚΟΥ ΦΡΑΓΜΟΥ ΚΑΙ ΔΟΝΤΙΩΝ ΓΕΝΙ ΤΟΙΧΕΙ ΟΔΟΝΤΙΟΥ ΦΡΓΜΟΥ Ι ΔΟΝΤΙΩΝ -9- ΓΕΝΙ ΤΟΙΧΕΙ OΔΟΝΤΙΟΥ ΦΡΓΜΟΥ Ι ΔΟΝΤΙΩΝ τόχοι Με το πέρας της άσκησης ο φοιτητής θα πρέπει να είναι ικανός να:. ναφέρει τα δόντια που υπάρχουν στη νεογιλή και τη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΚΟΗΘΕΙΣ ΕΠΙΘΗΛΙΑΚΟΙ ΟΓΚΟΙ ΣΙΕΛΟΓΟΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ

ΚΑΚΟΗΘΕΙΣ ΕΠΙΘΗΛΙΑΚΟΙ ΟΓΚΟΙ ΣΙΕΛΟΓΟΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ ΚΑΚΟΗΘΕΙΣ ΕΠΙΘΗΛΙΑΚΟΙ ΟΓΚΟΙ ΣΙΕΛΟΓΟΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ ΚΛΙΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΑ ΧΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΙΣΤΟΧΗΜΕΙΑ-ΑΝΟΣΟΪΣΤΟΧΗΜΕΊΑ Παρουσίαση αντιπροσωπευτικών περιπτώσεων από το αρχείο του «Θριασίου» ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ

21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ 21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Ο καρκίνος του μαστού είναι ο πιο συχνός καρκίνος της γυναίκας. Η επίπτωση παγκόσμια είναι περίπου 89 περιστατικά/100.000 γυναίκες ενώ αναφέρονται 800.000 νέα περιστατικά

Διαβάστε περισσότερα

Αποκαθιστώντας την αυτοπεποίθηση του φυσικού σας χαμόγελου. Αντικαθιστώντας χαμένα δόντια με εμφυτεύματα

Αποκαθιστώντας την αυτοπεποίθηση του φυσικού σας χαμόγελου. Αντικαθιστώντας χαμένα δόντια με εμφυτεύματα Αποκαθιστώντας την αυτοπεποίθηση του φυσικού σας χαμόγελου Αντικαθιστώντας χαμένα δόντια με εμφυτεύματα Τι είναι τα οδοντικά εμφυτεύματα; Τα οδοντικά εμφυτεύματα είναι μικρές βίδες τιτανίου που εκτελούν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ ΠΟΥ ΝΟΣΕΙ Ραφαέλλα Χαραλάμπους Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ, ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΩΣΗ ΦΑΡΜΑΚΕΙΩΝ

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ, ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΩΣΗ ΦΑΡΜΑΚΕΙΩΝ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ, ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΩΣΗ ΦΑΡΜΑΚΕΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΤΜΗΜΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ Η εταιρεία, δραστηριοποιείται από το 1983, με αντικείμενο την μελέτη, το σχεδιασμό και την επίπλωση καταστημάτων.

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Prognostic groups in 1676 patients with T3 rectal cancer treated without preoperative

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακή διατριβή

Μεταπτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Μεταπτυχιακή διατριβή «100% Α.Π.Ε.» : ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΗ ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΣΥΜΒΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.49-54 ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Risk Management & Business Continuity Τα εργαλεία στις νέες εκδόσεις

Risk Management & Business Continuity Τα εργαλεία στις νέες εκδόσεις Risk Management & Business Continuity Τα εργαλεία στις νέες εκδόσεις Α. Χατζοπούλου Υπεύθυνη Τμήματος Επιθεωρήσεων Πληροφορικής TÜV AUSTRIA HELLAS Οκτώβριος 2014 CLOSE YOUR EYES & THINK OF RISK Μήπως κάποια

Διαβάστε περισσότερα

19. ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΑΙΔΟΙΟΥ

19. ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΑΙΔΟΙΟΥ Το 1998 η FIGO (International Federation of Gynecology and Obstetrics) στην ετήσια έκθεση της ανέφερε ότι ο καρκίνος του αιδοίου αποτελούσε το 5% των κακοήθων νεοπλασμάτων του γυναικείου γεννητικού συστήματος.

Διαβάστε περισσότερα

H ΚΛΕΙΔΑΡΙΑ ΣΤΟ MAXIMUM

H ΚΛΕΙΔΑΡΙΑ ΣΤΟ MAXIMUM H ΚΛΕΙΔΑΡΙΑ ΣΤΟ MAXIMUM ΝΕΟ Kλειδαριά γραναζωτή ΠΡΟΪΟΝ για όλες τις σειρές αλουμινίου Η κλειδαριά TOP GEAR μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε κάθε ανοιγόμενο προφίλ αλουμινίου. Αποτελείται από την κεντρική κλειδαριά

Διαβάστε περισσότερα

Κων/να Παναγιωτοπούλου. Επιμ. Α Παθολογοανατομικού Εργαστηρίου. Γ.Ν.Ν.Θ «Γ. Γεννηματάς»

Κων/να Παναγιωτοπούλου. Επιμ. Α Παθολογοανατομικού Εργαστηρίου. Γ.Ν.Ν.Θ «Γ. Γεννηματάς» Κων/να Παναγιωτοπούλου Επιμ. Α Παθολογοανατομικού Εργαστηρίου. Γ.Ν.Ν.Θ «Γ. Γεννηματάς» ΟΓΚΟΙ ΝΕΦΡΟΥ ΠΑΙ ΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΟΓΚΟΙ ΝΕΦΡΟΥ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Εάν σας ρωτήσουν : Ένα παιδάκι γνωστό μου χειρουργήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Πανθηλωμάτωση ουροδόχου κύστεως Πολλαπλές TUR η ριζική κυστεκτομή

Πανθηλωμάτωση ουροδόχου κύστεως Πολλαπλές TUR η ριζική κυστεκτομή Πανθηλωμάτωση ουροδόχου κύστεως Πολλαπλές TUR η ριζική κυστεκτομή ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ MD,MSc,FEBU ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ Β, ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Α.Ο.Ν.Α Θεωρίες προέλευσης της πολλαπλότητας των όγκων

Διαβάστε περισσότερα

LESSON 16 (ΜΑΘΗΜΑ ΔΕΚΑΕΞΙ) REF : 102/018/16-BEG. 4 March 2014

LESSON 16 (ΜΑΘΗΜΑ ΔΕΚΑΕΞΙ) REF : 102/018/16-BEG. 4 March 2014 LESSON 16 (ΜΑΘΗΜΑ ΔΕΚΑΕΞΙ) REF : 102/018/16-BEG 4 March 2014 Family η οικογένεια a/one(fem.) μία a/one(masc.) ένας father ο πατέρας mother η μητέρα man/male/husband ο άντρας letter το γράμμα brother ο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΣΥΧΝΟΤΕΡΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΣΚΥΛΟΥ

ΟΙ ΣΥΧΝΟΤΕΡΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΣΚΥΛΟΥ ΟΙ ΣΥΧΝΟΤΕΡΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΣΚΥΛΟΥ Βασίλειος Ψυχογιός DVM, ESAVS dentistry ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΒΑΣΙΚΗ ΚΑΤΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΣΗ Παθήσεις των δοντιών Παιδοδοντικές Ορθοδοντικές

Διαβάστε περισσότερα

ΦΛΕΓΜΟΝΩ ΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΕΡΜΑΤΟΣ. Κωνσταντίνα Φραγκιά, Παθολογοανατόµος. Τετάρτη,, 1 Απριλίου 2009

ΦΛΕΓΜΟΝΩ ΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΕΡΜΑΤΟΣ. Κωνσταντίνα Φραγκιά, Παθολογοανατόµος. Τετάρτη,, 1 Απριλίου 2009 ΦΛΕΓΜΟΝΩ ΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΕΡΜΑΤΟΣ Χρησιµοποιούµενη ορολογία. Είδη βιοψιών ιαγνωστικά πρότυπα (pattern) και αλγόριθµος αξιοποίησής τους στην καθηµερινή πράξη Κωνσταντίνα Φραγκιά, Παθολογοανατόµος ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πολυθρόνα, με πλάτη σχέδιο ψάθα Armchair 770 cm53x56x82h 12pcs. Πολυθρόνα, με πλάτη σχέδιο βεντάλια Armchair 780 cm54x56x82h 12pcs

Πολυθρόνα, με πλάτη σχέδιο ψάθα Armchair 770 cm53x56x82h 12pcs. Πολυθρόνα, με πλάτη σχέδιο βεντάλια Armchair 780 cm54x56x82h 12pcs Η «ΒΙΟΜΕΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΠΛΑΣΤΙΚΩΝ ΕΙΔΩΝ» ιδρύθηκε το 1982 και με την πάροδο των χρόνων έγινε μία από τις μεγαλύτερες εταιρίες στο χώρο της παραγωγής και εμπορίας πλαστικών ειδών στην Ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος καρκίνος ουροδόχου κύστεως θηλώματα:

15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος καρκίνος ουροδόχου κύστεως θηλώματα: 15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος καρκίνος ουροδόχου κύστεως θηλώματα: Ο καρκίνος της κύστης αποτελεί τον δεύτερο συχνότερο ουρολογικό καρκίνο. ευθύνονται για το 3% των

Διαβάστε περισσότερα

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education www.xtremepapers.com UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *6301456813* GREEK 0543/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30

Διαβάστε περισσότερα

GREECE BULGARIA 6 th JOINT MONITORING

GREECE BULGARIA 6 th JOINT MONITORING GREECE BULGARIA 6 th JOINT MONITORING COMMITTEE BANSKO 26-5-2015 LEGISLATIVE FRAMEWORK Regulation 1083/2006 (general provisions for ERDF). Regulation 1080/2006 (ERDF) Regulation 1028/2006 (Implementing

Διαβάστε περισσότερα

Από τις Κοινότητες Πρακτικής στις Κοινότητες Μάθησης

Από τις Κοινότητες Πρακτικής στις Κοινότητες Μάθησης Από τις Κοινότητες Πρακτικής στις Κοινότητες Μάθησης Νίκος Καρακαπιλίδης Industrial Management & Information Systems Lab MEAD, University of Patras, Greece nikos@mech.upatras.gr Βασικές έννοιες ιάρθρωση

Διαβάστε περισσότερα

3/6/2015. Τιτίκα Δημητρούλια Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

3/6/2015. Τιτίκα Δημητρούλια Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Τιτίκα Δημητρούλια Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Τελευταία έρευνα στην Ελλάδα: 2000-2001 Αφορούσε την επαγγελματική κατάσταση των μεταφραστών Διεξήχθη μέσω σωματείων και συλλόγων ως επί το πλείστον

Διαβάστε περισσότερα

Quantifying the Financial Benefits of Chemical Inventory Management Using CISPro

Quantifying the Financial Benefits of Chemical Inventory Management Using CISPro of Chemical Inventory Management Using CISPro by Darryl Braaksma Sr. Business and Financial Consultant, ChemSW, Inc. of Chemical Inventory Management Using CISPro Table of Contents Introduction 3 About

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουμε Αιμίλιος Τίγκος Χειρουργός Οδοντίατρος - Ενδοδοντολόγος Κάθε δόντι αποτελείται από τη «μύλη», το τμήμα δηλαδή που βρίσκεται έξω από τα ούλα και είναι ορατό

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος. Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος. Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας H.M. Παράγοντες κινδύνου καρκινώματος τραχήλου Ηλικία κατά την πρώτη

Διαβάστε περισσότερα

Βουβωνοκήλες. ιαμαντής Θεόδωρος Καθηγητής Χειρουργικής Πανεπιστημίου Αθηνών. Βουβωνοκήλες

Βουβωνοκήλες. ιαμαντής Θεόδωρος Καθηγητής Χειρουργικής Πανεπιστημίου Αθηνών. Βουβωνοκήλες Βουβωνοκήλες Βουβωνοκήλες 1 Βουβωνοκήλες Βουβωνοκήλες Λοξή Βουβωνοκήλη 2 Βουβωνοκήλες Ευθεία Βουβωνοκήλη Χειρουργικές Τεχνικές Ανοικτές πρόσθιες τεχνικές (Bassini, McVay, Shouldice) Ανοικτές οπίσθιες τεχνικές

Διαβάστε περισσότερα

Terabyte Technology Ltd

Terabyte Technology Ltd Terabyte Technology Ltd is a Web and Graphic design company in Limassol with dedicated staff who will endeavour to deliver the highest quality of work in our field. We offer a range of services such as

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ

ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ (Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) «Αρχιμήδης ΙΙΙ Ενίσχυση Ερευνητικών ομάδων στην Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.» Υποέργο: 8 Τίτλος: «Εκκεντρότητες αντισεισμικού σχεδιασμού ασύμμετρων

Διαβάστε περισσότερα

Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα. Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής

Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα. Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής Κλινικής Γ.Ν.Ν.Γ.Παπανικολάου Καρκίνος Πνεύμονα Πρώτη αιτία θανάτου από καρκίνο στις ΗΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού

Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού Ductal Carcinoma in Situ Πορογενές καρκίνωμα in Situ In Situ = επί τόπου Τοπικό πορογενές καρκίνωμα; Ductal

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 13-9 -2013 Α Π Ο Φ Α Σ Η

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 13-9 -2013 Α Π Ο Φ Α Σ Η ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 13-9 -2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & Αριθμ. Πρωτ. Y7α/Γ.Π οικ.85787 ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ Α Ταχ Δ/νση : Αριστοτέλους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΠΑΘΟΛΟΓΙA Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΠΑΘΟΛΟΓΙA Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΠΑΘΟΛΟΓΙA Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ ΚΝΣ: πολυσύνθετο σύστηµα πολλές από τις λειτουργίες του αδιευκρίνιστες Πρώτες ανατοµικές µελέτες Αριστοτέλης και Γαληνός

Διαβάστε περισσότερα

Λύκειο Λιµεναρίων Α και Β τάξη ΣΩΚΡΑΤΗΣ-COMENIUS I

Λύκειο Λιµεναρίων Α και Β τάξη ΣΩΚΡΑΤΗΣ-COMENIUS I Λύκειο Λιµεναρίων Α και Β τάξη ΣΩΚΡΑΤΗΣ-COMENIUS I Λύκειο Λιµεναρίων Α και Β τάξη THE RESEARCH Η ΕΡΕΥΝΑ Questionnaire for students Ερωτηµατολόγιο για µαθητές Questionnaire for teachers Ερωτηµατολόγιο για

Διαβάστε περισσότερα

ιπλή ιδιοπαθής οστική κοιλότητα µε σπάνια εντόπιση Παρουσίαση περίπτωσης

ιπλή ιδιοπαθής οστική κοιλότητα µε σπάνια εντόπιση Παρουσίαση περίπτωσης Αρχεία Ελληνικής Στοµατικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής (2012) 1, 49-54 Hellenic Archives of Oral & Maxillofacial Surgery (2012) 1, 49-54 49 ιπλή ιδιοπαθής οστική κοιλότητα µε σπάνια εντόπιση Παρουσίαση

Διαβάστε περισσότερα

Ζακόπουλος Σπ. Αθανάσιος

Ζακόπουλος Σπ. Αθανάσιος CURRICULUM VITAE ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ζακόπουλος Σπ. Αθανάσιος Προσωπικά στοιχεία Ονοματεπώνυμο: Ζακόπουλος Σπ. Αθανάσιος Ημερομηνία γεννήσεως: 18.06.1970 Τόπος γεννήσεως: Αθήνα Διεύθυνση ιατρείου: Μιχαλακοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

11/4 Αναστάσιμο Δείπνο. 11/4 Easter Dinner. 12/4 Πασχαλινός Μπουφές. 12/4 Easter Lunch

11/4 Αναστάσιμο Δείπνο. 11/4 Easter Dinner. 12/4 Πασχαλινός Μπουφές. 12/4 Easter Lunch Easter 2015 55 ανά άτομο 25 για παιδιά έως 12 ετών 55 per person 25 for children up to 12 years old 65 ανά άτομο 30 για παιδιά έως 12 ετών 65 per person 30 for children up to 12 years old Mονόκλινο 130

Διαβάστε περισσότερα

94 95 96 97 98 Ο ρόλος της αγγειογένεσης στη μετάσταση Η νεοαγγείωση αποτελεί ένα απαραίτητο τμήμα της ογκογόνου διεργασίας που διασφαλίζει τη γρηγορότερη και ανεμπόδιστη ανάπτυξη του όγκου. Η λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

ιερεύνηση της Επίδρασης των ΟΑ «Αθήνα 2004» στην Εικόνα της Αθήνας & της Ελλάδας ως Τουριστικών Προορισµών ρ. Ευάγγελος Χρήστου

ιερεύνηση της Επίδρασης των ΟΑ «Αθήνα 2004» στην Εικόνα της Αθήνας & της Ελλάδας ως Τουριστικών Προορισµών ρ. Ευάγγελος Χρήστου ιερεύνηση της Επίδρασης των ΟΑ «Αθήνα 2004» στην Εικόνα της Αθήνας & της Ελλάδας ως Τουριστικών Προορισµών ρ. Ευάγγελος Χρήστου Εισαγωγή Ρόλος της εικόνας και της φήµης των τουριστικών προορισµών, σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ Γεωργία Γ. Πίτσιου,, MD, PhD Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας ΑΠΘ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ Ανταγωνιστές

Διαβάστε περισσότερα

Risk! " #$%&'() *!'+,'''## -. / # $

Risk!  #$%&'() *!'+,'''## -. / # $ Risk! " #$%&'(!'+,'''## -. / 0! " # $ +/ #%&''&(+(( &'',$ #-&''&$ #(./0&'',$( ( (! #( &''/$ #$ 3 #4&'',$ #- &'',$ #5&''6(&''&7&'',$ / ( /8 9 :&' " 4; < # $ 3 " ( #$ = = #$ #$ ( 3 - > # $ 3 = = " 3 3, 6?3

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΛΙΚΑ Ι. Ενότητα 5: Dealing with Academic Abstracts. Ζωή Κανταρίδου Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής

ΑΓΓΛΙΚΑ Ι. Ενότητα 5: Dealing with Academic Abstracts. Ζωή Κανταρίδου Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής Ενότητα 5: Dealing with Academic Abstracts Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΚΤΙΝΟ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ Ο xερουβισµός: Προσβάλλει ενήλικες ασθενείς κάτω των 20 ετών Κατά την κλινική εξέταση ασθενούς εντοπίζεται µια βλάβη στην µεσότητα της σκληρής υπερώας. Ο ακτινογραφικός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ

ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΝΟΣΟ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΜΑΡΙΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΩΝ ΥΠΟΓΟΝΙΜΩΝ ΖΕΥΓΑΡΙΩΝ Ραφαέλλα Ζάττα Λεμεσός 2014 i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Λογοθεραπευτική παρέμβαση στο πλαίσιο του συνδρόμου της Οζώδους Σκλήρυνσης»

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Λογοθεραπευτική παρέμβαση στο πλαίσιο του συνδρόμου της Οζώδους Σκλήρυνσης» ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Λογοθεραπευτική παρέμβαση στο πλαίσιο του συνδρόμου της Οζώδους Σκλήρυνσης» Εκπόνηση : Χατζή Κατερίνα ΑΜ:11625 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

Chapter 2 * * * * * * * Introduction to Verbs * * * * * * *

Chapter 2 * * * * * * * Introduction to Verbs * * * * * * * Chapter 2 * * * * * * * Introduction to Verbs * * * * * * * In the first chapter, we practiced the skill of reading Greek words. Now we want to try to understand some parts of what we read. There are a

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΑΚΤΙΝΟ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ

ΜΑΘΗΜΑ: ΑΚΤΙΝΟ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΚΤΙΝΟ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ 1. Η έµµεση απεικόνιση του διαρθρίου δίσκου της ΚΓ επιτυγχάνεται µε Α. Με την συµβατική τοµογραφία Β. Με τη µαγνητική τοµογραφία Γ. Με την αρθρογραφία σε συνδυασµό µε τοµογραφία.

Διαβάστε περισσότερα

Bring Your Own Device (BYOD) Legal Challenges of the new Business Trend MINA ZOULOVITS LAWYER, PARNTER FILOTHEIDIS & PARTNERS LAW FIRM

Bring Your Own Device (BYOD) Legal Challenges of the new Business Trend MINA ZOULOVITS LAWYER, PARNTER FILOTHEIDIS & PARTNERS LAW FIRM Bring Your Own Device (BYOD) Legal Challenges of the new Business Trend MINA ZOULOVITS LAWYER, PARNTER FILOTHEIDIS & PARTNERS LAW FIRM minazoulovits@phrlaw.gr What is BYOD? Information Commissioner's Office

Διαβάστε περισσότερα

10/4/2013. Οδοντικός τύπος του κουνελιού

10/4/2013. Οδοντικός τύπος του κουνελιού Οδοντικά προβλήματα των κουνελιών και των τρωκτικών Σεραφείμ Αθ. Παπαδημητρίου επ. καθηγητής Κλινική Ζώων Συντροφιάς Κτηνιατρική Σχολή Α.Π.Θ. Διάφορες μελέτες έχουν δείξει ότι τόσο τα κουνέλια όσο και

Διαβάστε περισσότερα

Μία Περίπτωση Σύντηξης/Διδυμίας Κάτω Τρίτου Γομφίου με Υπεράριθμο Τέταρτο Γομφίο

Μία Περίπτωση Σύντηξης/Διδυμίας Κάτω Τρίτου Γομφίου με Υπεράριθμο Τέταρτο Γομφίο Μία Περίπτωση Σύντηξης/Διδυμίας Κάτω Τρίτου Γομφίου με Υπεράριθμο Τέταρτο Γομφίο ΓΝΑΘΙΟΝ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ & ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΧΕΙΡ/ΚΗ www.gnathion.gr Μια ασυνήθης αναπτυξιακή διαταραχή των δοντιών είναι και η σύντηξη/διδυμία,

Διαβάστε περισσότερα

TEΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

TEΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ TEΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΠΟΥ Π ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝ ΝΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΕΛΕΝΗ ΣΥΝΑΙΝΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014

Διαβάστε περισσότερα