ΠΡΑΣΙΝΗ ΧΗΜΕΙΑ, ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ: Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΠΡΑΣΙΝΟΥ ΒΙΟΑΠΟΙΚΟ ΟΜΗΣΙΜΟΥ ΠΟΛΥΜΕΡΟΥΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΤΗΝ ΓΕΩΡΓΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΡΑΣΙΝΗ ΧΗΜΕΙΑ, ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ: Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΠΡΑΣΙΝΟΥ ΒΙΟΑΠΟΙΚΟ ΟΜΗΣΙΜΟΥ ΠΟΛΥΜΕΡΟΥΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΤΗΝ ΓΕΩΡΓΙΑ"

Transcript

1 1 ΠΡΑΣΙΝΗ ΧΗΜΕΙΑ, ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ: Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΠΡΑΣΙΝΟΥ ΒΙΟΑΠΟΙΚΟ ΟΜΗΣΙΜΟΥ ΠΟΛΥΜΕΡΟΥΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΤΗΝ ΓΕΩΡΓΙΑ Απόστολος Ι. Μαρούλης, Κωνσταντίνα Π. Χατζηαντωνίου, Λεµονιά. Αντώνογλου και Αναστασία Π. Ζαρκάδα Τµήµα Χηµείας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη, Περίληψη Στην παρούσα εργασία περιγράφεται η σύνθεση ενός βιοαποικοδοµησίµου πολυµερούς το οποίο βρίσκει εφαρµογή στην ελεγχόµενη απελευθέρωση ενεργών συστατικών. Είναι ευρέως γνωστόν ότι τα αγροχηµικά, όπως π.χ. τα λιπάσµατα που χρησιµοποιούνται στη γεωργία, επιβαρύνουν το περιβάλλον και ιδιαίτερα τα υπόγεια νερά. Μια καλή λύση είναι η συγκράτηση ή η ενθυλάκωση του λιπάσµατος σε ένα βιοαποικοδοµήσιµο πολυµερές υλικό το οποίο θα επιτρέπει τη σταδιακή απελευθέρωση των ενεργών συστατικών του. Με αυτό τον τρόπο αυξάνεται η αποτελεσµατικότητα των λιπασµάτων, εφόσον έτσι γίνεται καλύτερη και µεγαλύτερη απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών από τα φυτά και αποφεύγεται η υπολειµµατική δράση στο έδαφος. Η πολυκαπρολακτόνη (Polycaprolactone, PCL) είναι ένα τέτοιο βιοαποικοδοµήσιµο πολυµερές προς ενθυλάκωση των ενεργών συστατικών των αγροχηµικών, διαθέσιµο σε χαµηλό κόστος. Η σύνθεση της πολυκαπρολακτόνης (PCL) γίνεται µε πολυµερισµό διάνοιξης δακτυλίου της ε-καπρολακτόνης (CL) µε µικροκυµατική ακτινοβόληση µικροκυµάτων (800W) µε καταλύτη τον µη τοξικό οκτανοϊκό κασσίτερο (stannous octanoate). Η πλήρης µετατροπή του µονοµερούς επιτυγχάνεται µέσα σε δύο λεπτά (2min). Κατά την σύνθεση αυτή δεν γίνεται χρήση οργανικών διαλυτών, ακραίων συνθηκών θερµοκρασίας και πίεσης το δε προϊόν που προκύπτει µετά το τέλος της εφαρµογής του δεν παραµένει στο περιβάλλον και αποικοδοµείται προς αβλαβή προϊόντα. Για τον καθαρισµό του πολυµερούς το διαλυτοποιούµε σε διχλωροµεθάνιο (CH 2 Cl 2 ) και επανακαταβυθίζουµε µε αιθανόλη (EtOH). Για να εξετάσουµε την ικανότητα της πολυκαπρολακτόνης (PCL) να ελέγχει την απελευθέρωση των ενεργών συστατικών των φυτοφαρµάκων όπως του KCl (χλωριούχου καλίου) και του NH 4 NO 3 (νιτρικού αµµωνίου), δηµιουργήσαµε ένα σύστηµα από κυτταρίνη (χαρτί) και πολυκαπρολακτόνη. Η χρήση του χαρτιού προσδίδει στο σύστηµα µια υδρόφιλη συµπεριφορά αλλά και πόρους. Πιο συγκεκριµένα σε κάθε πειράµατα που σχεδιάσαµε, διαβρέξαµε αντίστοιχα κοµµάτια χαρτιού µε διάλυµα ΚCl και NH 4 NO 3 και τα τοποθετήσαµε σε φούρνο µικροκυµάτων (κοινό φούρνο οικιακής χρήσης), όπου ακολούθησε ο πολυµερισµός της ε καπρολακτόνης, παρουσία του καταλύτη, στην επιφάνεια τους. Ο έλεγχος της ικανότητας της πολυκαπρολακτόνης να συγρατεί τα παραπάνω ενεργά συστατικά γίνεται µε απλά πειράµατα ποιοτικής ανίχνευσης των ιόντων χλωρίου και αµµωνίου για το κάθε πείραµα αντίστοιχα. Καταλήξαµε τελικά ότι το σύστηµα κυτταρίνης πολυκαπρολακτόνης µπορεί να συγκρατεί τα ενεργά συστατικά (ΚCl και NH 4 NO 3 ) και υπάρχει δυνατότητα ελέγχου της απελευθέρωσης τους.

2 2 GREEN CHEMISTRY, EDUCATION: THE DEVELOPMENT OF A GREEN BIODEGRADABLE POLYMER WITH APPLICATION IN AGRICULTURE Maroulis, A.J., Hadjiantoniou Maroulis, C.P., Antonoglou L.D. and Zarkada A.P. Department of Chemistry, Aristotle University of Thessaloniki, Thessaloniki, Εmail: Abstract This work is centered to the preparation of a biodegradable polymer used as a supporter gradually releasing to the soil active agents. Agrochemicals, such as fertilizers, used in conventional agriculture are well known for polluting the environment, particularly the ground water. Using biodegradable polymers we achieved controlled release of fertilizers avoiding additional residue in the soil. Poly(ε-caprolactone) (PCL) is especially desirable for encapsulating active agents because it is a green biodegradable polymer available at low cost. Polycaprolactone can be prepared by ring opening polymerization of ε-caprolactone using catalyst such as stannous octanoate. Ring opening polymerization was activated by microwave radiation (750W), in reaction without solvent, conversion of the monomer in about two minutes and precipitation of the product with ethanol. In order to examine the ability of polycaprolactone to control the release of active agents of fertilizers like ΚCl (potassium chloride) and NH 4 NO 3 (ammonium nitrate), we prepare a system of cellulose and polycaprolactone. Particularly we soaked a piece of paper (cellulose) with solutions of KCl and NH 4 NO 3 correspondingly in each experiment and then we proceeded to the polymerization of ε-caprolactone in the surface of paper. Using the properly analytical method we examined quantitatively the ability of polycaprolactone to hold the active constituents. We conclude that the release of ΚCl and NH 4 NO 3 can be controlled by a cellulose and polycaprolactone system. 1. Θεωρητικό Υπόβαθρο 1.1 Εισαγωγή Οι σύγχρονες τάσεις στη διδακτική των επιστηµών, βασισµένες στις τρέχουσες εξελίξεις της γνωστικής ψυχολογίας και του εποικοδοµητισµού, υποστηρίζουν ότι τα γεγονότα και οι διεργασίες που µαθαίνουν οι διδασκόµενοι θα πρέπει να συνδέονται άµεσα µε µαθησιακές δραστηριότητες που υποστηρίζουν την ενεργητική εφαρµογή των επιστηµονικών εννοιών και τη συµµετοχή σε δραστηριότητες και πρακτικές της επιστηµονικής έρευνας. Στα πλαίσια αυτής της ιδέας και µε την µακρόχρονη ενασχόληση µας µε την Πράσινη Χηµεία έγινε ο σχεδιασµός απλών πειραµάτων σύνθεσης και εφαρµογής του πράσινου βιοαποικοδοµήσιµου πολυµερούς, της πολυκαπρολακτόνης (PCL). Πιο συγκεκριµένα στην εργασία αυτή περιλαµβάνονται τρία πειράµατα επίδειξης τα οποία θα µπορούν να εκτελεστούν, σύντοµα και εύκολα από τον εισηγητή εκπαιδευτικό ή από τον οποιονδήποτε µέσα από το ακροατήριο µαθητευόµενο.

3 3 O σκοπός των δύο πρώτων πειραµάτων επίδειξης είναι να εξοικειωθούν οι µαθητές φοιτητές µε τις µεθόδους ποιοτικού προσδιορισµού των ιόντων αµµωνίου και χλωρίου στις οποίες βασίζονται τα πειράµατα που θα ακολουθήσουν. Ενώ στο τρίτο πείραµα γίνεται επίδειξη για να δει το ακροατήριο ότι όλα τα εδάφη δεν παρουσιάζουν την ίδια ικανότητα συγκράτησης του νερού και κατά συνέπεια και των διαλυτοποιηµένων ουσιών, στη µάζα του. Μετά την σχετική διάλεξη και τα πειράµατα επίδειξης δίνεται στους µαθητές ένα φυλλάδιο µε προεργαστηριακές ερωτήσεις και προχωρούµε στο πειραµατικό µέρος στο εργαστήριο. Τα πειράµατα τα οποία παρουσιάζονται αρχικά στο ακροατήριο (µαθητές-φοιτητές) είναι απλά και σύντοµα. Αρχικά γίνεται η σύνθεση και ο καθαρισµός του βιοαποικοδοµήσιµου πολυµερούς PCL. Στη σύνθεση αυτή βρίσκει εφαρµογή η Χηµεία MORE (MicrowaveOven _ Ιnduced Reaction Enhancement). Στη συνέχεια ακολουθεί η παρασκευή του συστήµατος συγκράτησης ενεργών συστατικών των λιπασµάτων από βιοαποικοδοµήσιµη πολυκαπρολακτόνη και κυτταρίνη (χαρτί) και ακολουθεί η µελέτη της αποτελεσµατικότητας του. Ο σκοπός του πειράµατος είναι κατανόηση της ιδιότητας του ανωτέρω συστήµατος να συγκρατεί το χλωριούχο κάλιο (ΚCl) και το νιτρικό αµµώνιο (ΝΗ 4 ΝΟ 3 ) που αποτελούν βασικά συστατικά των λιπασµάτων. Στα πειράµατα που ακολουθούν γίνεται αρχικά συγκράτηση των αλάτων (KCl και ΝΗ 4 ΝΟ 3 ) σε χαρτί. Το χαρτί χρησιµοποιείται για προσοµοίωση του χώµατος. 1.2 Λιπάσµατα / Fertilizers Ως λίπασµα χαρακτηρίζεται κάθε υλικό οργανικό ή ανόργανο, φυσικό ή συνθετικό που εφοδιάζει τα φυτά µε ένα ή περισσότερα χηµικά στοιχεία τα οποία είναι απαραίτητα για την ανάπτυξη του. 1.3 Λίγα λόγια για το έδαφος Η δοµή του εδάφους καθορίζει τις συνθήκες για την καλή ανάπτυξη των φυτών ώστε να διασφαλίζει συγχρόνως µε την στερέωση και την συγκράτηση των φυτών, η διευκόλυνση, η εξάπλωση και η ανάπτυξη του ριζικού συστήµατος καθώς και η παρουσία του αναγκαίου πορώδους για την καλή κυκλοφορία του αέρα και της υγρασίας στο έδαφος. Η δηµιουργία κοκκώδους συσσωµάτωσης διασφαλίζει µια ικανοποιητική κατανοµή σε µικρούς και µεγάλους πόρους. Κοκκώδη συσσωµατώµατα διαστάσεων 0.5 5mm δηµιουργούν άριστη δοµή. Το είδος του συσσωµατώµατος του εδάφους αξιολογείται συνήθως µε εξέταση της µορφολογίας της δοµής. ιακρίνουµε δοµή πεπλατυσµένη, πρισµατική, κυβική και κοκκώδη. Η κατάσταση της δοµής του εδάφους αφορά ιδιότητες του εδάφους που επιδρούν στην παραγωγικότητα του φυτού που οι σηµαντικότερες από αυτές τις ιδιότητες είναι το πορώδες, η συνεκτικότητα και η υδατοικανότητα. Συνήθως στα εδάφη συναντώνται πόροι όλων των κατηγοριών µεγέθους. Τα χονδρόκοκκα εδάφη (αµµώδη) χαρακτηρίζονται από αυξηµένο αριθµό µεγάλων πόρων και συνεπώς περιορισµένη εµφάνιση τριχοειδών φαινόµενων. Το αντίθετο ισχύει για τα λεπτόκοκκα εδάφη (αργιλώδη). Αυτός ο χαρακτήρας συνεπάγεται και µια σειρά από αντίστοιχες ιδιότητες. Έτσι στα χονδρόκοκκα εδάφη το νερό της βροχής και της άρδευσης διηθείται ταχύτατα, ενώ αντίθετα στα λεπτόκοκκα εδάφη µε τους τριχοειδείς πόρους ευνοείται η συγκράτηση της υγρασίας αφενός και η κακή ή καλή λίπανση αφετέρου.

4 Πως τα λιπάσµατα µπορούν να εισαχθούν στα επιφανειακά και στα υπόγεια νερά; Όταν τα λιπάσµατα εισαχθούν στο νερό είτε διατρέχουν την επιφάνεια του εδάφους, είτε απορροφώνται εξαιτίας της διάβρωσης. Τα νερά που ρέουν κατά µήκος της επιφάνειας του εδάφους προερχόµενα από βροχόπτωση, από πότισµα (άρδευση), από λιωµένα χιόνια ή άλλες πηγές κινούνται στην επιφάνεια του εδάφους µέχρι να συναντήσουν κάποιο φράγµα ή κάποιο άλλο ρεύµα νερού οπότε και συνενώνονται ή αρχίζουν να απορροφώνται από το έδαφος. Έτσι τα λιπάσµατα εισαγόµενα στα επιφανειακά νερά διατρέχουν µαζί µε το νερό την επιφάνεια του εδάφους ή λόγω διάβρωσης εισάγονται και στα υπόγεια νερά Εδαφολογική διάβρωση Ο αέρας και το νερό µπορούν να διαβρώσουν το έδαφος. Η εδαφολογική διάβρωση µειώνει την εδαφολογική παραγωγικότητα λόγω των απωλειών των θρεπτικών ουσιών, ικανότητας αποθήκευσης ύδατος και οργανικής ουσίας. Οι απώλειες από την άποψη της παραγωγικής ικανότητας είναι σηµαντικές και προς το παρόν αντισταθµίζονται µε την προσθήκη λιπασµάτων. 1.4 Βιοαποικοδοµήσιµα πολυµερή Ως βιοαποικοδόµηση ορίζεται το φαινόµενο της χηµικής αποσύνθεσης των υλικών που οφείλεται στη δράση των ενζύµων αφενός των ζωντανών οργανισµών (βακτήρια, µύκητες κ.τ.λ.) και τις εκκρίσεις τους αφετέρου. Είναι επίσης σηµαντικό να αναφέρουµε και τις αβιοτικές αντιδράσεις όπως η φωτοαποικοδόµηση, η οξείδωση και η υδρόλυση οι οποίες µπορούν επίσης να τροποποιήσουν τα πολυµερή, πριν ή κατά τη διάρκεια της βιοαποικοδόµησης, εξαιτίας περιβαλλοντικών παραγόντων. Εάν ένα νέο πλαστικό µπορεί να χαρακτηριστεί ως βιοδιασπάσιµο εξαρτάται επίσης από το χρονοδιάγραµµα αποικοδόµησης του. Τα ευρωπαϊκά προϊόντα πρέπει να ικανοποιήσουν τις απαιτήσεις που θέτει το γερµανικό ίδρυµα για την τυποποίηση (DIN) ή το ευρωπαϊκό Συµβούλιο για τα πρότυπα τυποποίησης (CEN). Οι προδιαγραφές των υλικών αφορούν την περιβαλλοντική επίδραση καθώς επίσης και την αποτελεσµατικότητα και την ταχύτητα αποικοδόµησης. Η βιοδιασπασιµότητα εν τούτοις των νέων υλικών είναι συχνά ασαφής λόγω της διαφωνίας σχετικά µε τα πρότυπα που θεσπίζονται και τα διάφορα τεστ που σχετίζονται µε αυτά. Οποιοδήποτε και αν είναι το σύστηµα ταξινόµησης, οι επιστήµονες πρέπει να δώσουν µια εναλλακτική λύση για συµβατικά προϊόντα της πετροχηµικής βιοµηχανίας που πρέπει να αντικατασταθούν από πλήρως βιοδιασπώµενα υλικά, χωρίς συµβιβασµούς ως προς τις ιδιότητες αλλά και µε επίγνωση του συνεπαγόµενου κόστους. 1.5 Η Πράσινη προσέγγιση... Η πράσινη χηµεία είναι η χηµεία, η οποία δηµιουργήθηκε για να µειώσει ή να εξαλείψει τη χρήση και την παραγωγή των επικίνδυνων ουσιών στις διάφορες χηµικές διεργασίες. (Paul Anastas) Η Πράσινη χηµεία προσπαθεί να µειώσει τη χρήση τοξικών ουσιών. Έχει αποκτήσει ισχυρούς υποστηρικτές στα Πανεπιστήµια (έρευνα και διδασκαλία) αλλά πολύ λιγότερο στη βιοµηχανία για ευνόητους λόγους (µεγάλο κόστος αναδιάρθρωσης της βιοµηχανίας).

5 5 1.6 Η ε-καπρολακτόνη (ε-caprolactone, CL) Η ε-καπρολακτόνη (C 6 Η 10 Ο 2 ) είναι ένας κυκλικός εστέρας, µια λακτόνη µε εξαµελή δακτύλιο. Άλλες ονοµασίες της ε-καπρολακτόνης είναι ή 2- oxepanone ή 6-Hydroxycaproic acid lactone ή συντοµογραφικά CL. Η ε- καπρολακτόνη είναι υγρό άχρωµο µε χαρακτηριστική οσµή. Η ε-καπρολακτόνη είναι ερεθιστική ουσία και γενικά µη τοξική. Η θανατηφόρας συγκέντρωση LC50 στα ψάρια είναι 280mg/l για παραµονή των ψαριών στο περιβάλλον αυτό επί 96ώρες. Επίσης υψηλή τιµή έχει και η θανατηφόρος δόση LD50 για ποντίκια 4290mg/ kg. 1.8 Η Πολυκαπρολακτόνη (polycaprolactone / PCL) Η πολυκαπρολακτόνη είναι ένα θερµοπλαστικό πολυµερές και παρά το γεγονός ότι δεν παρασκευάζεται από ανανεώσιµες πρώτες ύλες, είναι εξαιρετικά βιοαποικοδοµήσιµο. Το πολυµερές αυτό είναι ανθεκτικό στο νερό, σε έλαια, σε διαλύτες και στη χλωρίνη. Έχει χαµηλό σηµείο τήξεως (Tm) γύρω στους ο C και θερµοκρασία υαλώδους µετάβασης (Τg) γύρω στους -60 ο C. Η πυκνότητα του είναι χαµηλή και είναι εύκολο στο χειρισµό του. H PCL συνήθως παρασκευάζεται µε πολυµερισµό διάνοιξης δακτυλίου (ringopening polymerization) της ε-caprolactone (ε-καπρολακτόνης), µε ανιονικό, κατιονικό ή ελευθέρων ριζών εκκινητή. Ο πολυµερισµός γίνεται µε πολλούς τρόπους όπως µε θέρµανση ή µε χρήση καταλλήλων καταλυτών, χρησιµοποιώντας λιπάσες ή κάτω από υψηλή πίεση κ.τ.λ. Πολλές οργανοµεταλλικές ενώσεις, όπως οξείδια (oxides), καρβοξύλια (carboxylates) και αλκοξείδια (alkoxides), είναι αποτελεσµατικοί εκκινητές για την ελεγχόµενη σύνθεση των πολυµερών. Αν και οι πολυµερισµοί µε τέτοιους καταλύτες εµφανίζουν υψηλή εκλεκτικότητα µε ελάχιστες πλευρικές αντιδράσεις, έχουν ένα σηµαντικό µειονέκτηµα ότι θα πρέπει να εκτελούνται υπό αυστηρά ξηρές συνθήκες, χρησιµοποιώντας πολλά στάδια όπως ξήρανση µε φλόγα (flame drying), απόσταξη και καθαρισµό (purging) µε ξηρό άζωτο. Επίσης οι χηµικές ακαθαρσίες (impurities) πρέπει να αποµακρύνονται τελείως, επειδή κάθε ίχνος νερού ή ακαθαρσίας απενεργοποιούν δραµατικά τους καταλύτες. Όπως είναι γνωστό το περιβαλλοντικό ενδιαφέρον για την τρέχουσα χηµική έρευνα και τη βιοµηχανία συνεχώς αυξάνεται. Η πρόκληση για προστασία του περιβάλλοντος προϋποθέτει: α) καθαρά στάδια αντιδράσεων στα οποία αποφεύγεται η χρήση επικίνδυνων και επιβλαβών οργανικών διαλυτών β) προώθηση αντιδράσεων στις οποίες µειώνεται ή ακόµα καλλίτερα δεν απαιτείται κατανάλωση ενεργείας ενώ στις παλιές συνθέσεις ήταν απαραίτητη η πολύωρη θέρµανση σε υψηλές θερµοκρασίες και γ) προϊόντα υψηλής βιοαποικοδοµησιµότητας. Τα τελευταία χρόνια γίνεται µια προσπάθεια σύνθεσης του βιαποικοδοµήσιµου πολυµερούς PCL µε διαδικασίες στις οποίες δεν χρησιµοποιούνται διαλύτες, είναι σύντοµες, µε λίγα στάδια και χωρίς την κατανάλωση µεγάλων ποσοτήτων ενέργειας. Οι Ιάπωνες Yi Wang και Masao Kunioka (2005) βρήκαν ότι το τριφθοροµέθανοσουλφονικό άλας του αργιλίου (trifluoromethanesulfonate) [Al(OTf) 3 ] µπορεί να πολυµερίσει την ε-καπρολακτόνη, προς πολυκαπρολακτόνη, σε χαµηλή θερµοκρασία (40-60 ο C) µε πίεση 1atm, χωρίς κανένα διαλύτη, χρησιµοποιώντας µόνον ένα δοκιµαστικό σωλήνα. O πολυµερισµός πραγµατοποιείται µέσα σε 6ώρες και µε απόδοση 89%. Οι ερευνητές χρησιµοποίησαν και άλλα τριφθοροµέθανοσουλφονικά άλατα των µετάλλων (metal triflates) πριν καταλήξουν στα άλατα του αργιλίου. Τα περισσότερα

6 6 από τα ανωτέρω µεταλλικά άλατα που δοκίµασαν εκτός από τα αντίστοιχα του νατρίου [Νa(OTf)], του µαγνησίου [(Mg(OTf) 2 ] και του υττέρβιου [Yb(OTf) 3 ] είχαν την ικανότητα να πολυµερίζουν την όχι άπολυτα καθαρή ε-καπρολακτόνη, δηλαδή χωρίς να υπάρξει προηγούµενη κατεργασία της για την αποµάκρυνση νερού και οξυγόνου. Τα αντίστοιχα µεταλλικά άλατα του λανθάνιου [La(OTf) 3 ] και του σαµάριου [Sm(OTf) 3 ] καταλύουν τη µετατροπή του µονοµερούς σε ολιγοµερή. Τα µεταλλικά άλατα του ύττριου [Y(OTf) 3 ] και του αργύρου [Ag(OTf)] χρειάζονταν 48 και 240 ώρες αντίστοιχα για να δώσουν την πολυκαπρολακτόνη σε πολύ χαµηλή απόδοση (περίπου 50%). Οι Yi Wang και Masao Kunioka τελικά κατέληξαν στα τριφθοροµέθανοσουλφονικά άλατα του χαλκού [Cu(OTf) 2 ], του σκανδίου [Sc(OTf) 3 ] και αργιλίου [Al(OTf) 3 ], που παρουσιάζουν την µεγαλύτερη καταλυτική ικανότητα. Συγκρίνοντας τα µεταξύ τους βρέθηκε ότι το Al(OTf) 3 είναι το πιο αποτελεσµατικό επειδή κατά τη χρήση του ως καταλύτου ο πολυµερισµός έχει µεγαλύτερη απόδοση σε µικρότερο χρόνο. Μια άλλη σπουδαία µέθοδος σύνθεσης της πολυκαπρολακτόνης στην οποία εφαρµόζονται οι αρχές της πράσινης χηµείας προτάθηκε από τους Balint Koroskenyi και Stephen P.McCarthy (2004). Οι ανωτέρω ερευνητές συνέθεσαν την πολυκαπρολακτόνη µε πολυµερισµό διάνοιξης δακτυλίου της ε-καπρολακτόνης, παρουσία καταλύτου οκτανοϊκού κασσίτερου (stannous octoate) σε έξι µόνον λεπτά (6min). Αυτό που έκανε τη διαφορά σε αυτό τον πολυµερισµό και µείωσε τόσο πολύ το χρόνο πολυµερισµού είναι ότι χρησιµοποιήθηκε ως πηγή ενέργειας η µικροκυµατική ακτινοβόληση. O πολυµερισµός της καπρολακτόνης πραγµατοποιείται γρήγορα ακόµη και σε χαµηλής ισχύος ενέργεια µικροκυµάτων ( Watt) παρουσία του καταλύτη οκτανοϊκού κασσίτερου (stannous octoate). Με τη µέθοδο αυτή επιτυγχάνεται πλήρης µετατροπή των µονοµερών προς υψηλού µοριακού βάρους πολυµερές σε λιγότερο από έξι λεπτά (6min) σε µη ισοθερµικές συνθήκες. Στην παρούσα εργασία γίνεται σύνθεση πολυκαπρολακτόνης µε πολυµερισµό διάνοιξης δακτυλίου της ε-καπρολακτόνης (CL), παρουσία καταλύτου 2-αίθυλο εξανοΐκό δισθενή κασσίτερο (Tin(II) 2-ethylhexanoate) ή όπως αλλιώς λέγεται οκτανοϊκό κασσίτερο (stannous octanoate) µε µικροκυµατική ακτινοβόληση επι δύο λεπτά (2min) στα 800Watt. Ο µηχανισµός δράσης των καταλυτών στον πολυµερισµό διάνοιξης δακτυλίου δεν έχει διευκρινιστεί ακόµη παρά το γεγονός ότι έχουν γίνει πολλές µελέτες προς την κατεύθυνση αυτή. Παρακάτω δίνεται µια σχηµατική παράσταση των σταδίων του πολυµερισµού διάνοιξης δακτυλίου.

7 Η πολυκαπρολακτόνη χρησιµοποιείται συνήθως ως πρόσθετο σε ρητίνες και πολυουρεθάνες προκειµένου να βελτιώσουν τις ιδιότητες τους. Τα υλικά αυτά χρησιµοποιούνται κυρίως για την επικάλυψη επιφανειών, ως κόλλες, συνθετικά δέρµατα και κλωστές. Γενικά είναι συµβατό µε µια µεγάλη ποικιλία υλικών. Η ανάµιξη της πολυκαπρολακτόνης µε άµυλο χαµηλώνει το κόστος και αυξάνει την βιοαποικοδοµησιµότητα. Στην Κορέα το µίγµα αυτό έχει χρησιµοποιηθεί µε επιτυχία από τη Yokong Company για σακούλες απορριµµάτων. Επίσης η πολυκαπρολακτόνη προστίθεται ως πολυµερικός πλαστικοποιητής (polymer plasticizer) στο PVC. Η πολυκαπρολακτόνη έχει σπουδαίες εφαρµογές τόσον στην ιατρική όσον και στις αγροτικές καλλιέργειες. Στον τοµέα της ιατρικής χρησιµοποιείται ως χειρουργικό νήµα για ράµµατα, στα εµφυτεύµατα και στα φάρµακα ως κάλυµµα στις κάψουλες, επίσης υλικό που επιτρέπει τη σταδιακή απελευθέρωση του φαρµάκου στον οργανισµό. Στον αγροτικό τοµέα χρησιµοποιείται στα συστήµατα σταδιακής απελευθέρωσης αγροχηµικών (λιπάσµατα, εντοµοκτόνα και ζιζανιοκτόνα) αλλά και στις καλλιέργειες µε τη µορφή µεµβράνης ως κάλυµµα των ριζών των λαχανικών, προκειµένου να τα προστατέψουν και σταµατούν την ανάπτυξη των ζιζανίων. Με δεδοµένο την δύσκολη ανάκτηση των µη-αποικοδοµήσιµων µεµβράνων που χρησιµοποιούνται σαν κάλλυµα των λαχανικών στα χωράφια και στα θερµοκήπια και τη συνήθη πρακτική να τα καίνε, µε αποτέλεσµα την παραγωγή σηµαντικής ποσότητας διοξινών, τα βιοαποικοδοµήσιµα υλικά γίνονται απαραίτητα. 7

8 8 1.8 Θέρµανση µε µικροκύµατα Η χρήση των φούρνων µικροκυµάτων για την υποβοήθηση των χηµικών αντιδράσεων ή χηµεία MORE (MicrowaveOven _ induced Reaction Enhancement) παρουσιάζει αρκετά πλεονεκτήµατα αλλά και ορισµένα µειονεκτήµατα συγκρινόµενη του συµβατικού τρόπου θέρµανσης. Συγκεκριµένα: Μειώνει τη διάρκεια θέρµανσης (στις αντιδράσεις πολυµερισµού έχει διαπιστωθεί συντόµευση της διάρκειας της αντιδράσεως κατά εβδοµήντα φορές). Αυξάνει την απόδοση των αντιδράσεων (70-90% του θεωρητικού µεγίστου). Προσφέρει οµογενή θέρµανση όλης της µάζας των αντιδρώντων (η θερµότητα δεν µεταφέρεται από το εξωτερικό προς το εσωτερικό, αλλά κατανέµεται οµογενώς και τα εξωτερικά στρώµατα του υλικού δεν κινδυνεύουν να αλλοιωθούν λόγω υπερθερµάνσεως). Εξοικονοµούν ενέργεια (λόγω της µικρής κατανάλωσης ηλεκτρικού ρεύµατος κατά τη σύντοµη λειτουργία του φούρνου µικροκυµάτων). Βελτιώνουν την απόδοση ορισµένων αντιδράσεων (εκλεκτικότητα). ίνουν καθαρά προϊόντα, κυρίως λόγω της µειωµένης θερµικής διασπάσεως και συνεπώς δεν απαιτούνται πρόσθετες διαδικασίες καθαρισµού. Απαιτούν µικρές ποσότητες διαλυτών έως και καθόλου µε αποτέλεσµα τη µείωση του κόστους των προϊόντων και την προστασία του περιβάλλοντος. Ενώ ταυτόχρονα. Είναι κατάλληλες για τη θέρµανση µόνο πολικών ουσιών. Οι απλές οικιακές συσκευές παρουσιάζουν ορισµένα προβλήµατα ασφάλειας. Μπορεί να προκαλούν τον αποπολυµερισµό ορισµένων πολυµερών προϊόντων µε παρατεταµένη θέρµανση. 2. Πειραµατικό µέρος 2.1 Πειράµατα επίδειξης Ποιοτικός προσδιορισµός ιόντων αµµωνίου (ΝΗ 4 + ) Εντός σφαιρικής φιάλης των 50ml εισάγουµε 10ml διαλύµατος νιτρικού αµµωνίου (ΝΗ 4 ΝΟ 3 ) 1% βάρος κατ όγκον (w/v), το τοποθετούµε σε υδρόλουτρο θερµοκρασίας 40 ο C, προσθέτουµε 5mL υδατικού διαλύµατος καυστικού νατρίου (NaOH) 0,1 Ν και ενώ την ανακινούµε, κρατάµε πάνω από το στόµιο της ένα κοµµάτι πεχαµετρικό χαρτί το οποίο έχουµε διαβρέξει προηγουµένως, ελαφρώς µε απιονισµένο νερό. Μετά από λίγα λεπτά παρατηρούµε την αλλαγή του χρώµατος του πεχαµετρικού χαρτιού. Το ph είναι γύρω στο 8-9 επειδή µε την προσθήκη NaOH και τη θέρµανση παράγεται αέρια αµµωνία (NH 3 ), οπότε το περιβάλλον πάνω από τη φιάλη γίνεται βασικό. Η παραγοµένη αέρια αµµωνία και η αύξηση της τιµής του ph είναι µέτρο (ποιοτικά) της ύπαρξης αµµωνιακών ιόντων µέσα στη σφαιρική φιάλη. Όσο µεγαλύτερο ph µετράµε µε το πεχαµετρικό χαρτί, τόσο περισσότερη αµµωνία σχηµατίζεται, οπότε τόσο περισσότερα αµµωνιακά ιόντα υπάρχουν στο διάλυµα Ποιοτικός προσδιορισµός χλωριούχων ιόντων µε AgNO 3 Τοποθετούµε σε ένα δοκιµαστικό σωλήνα 10 ml υδατικού διαλύµατος χλωριούχου καλίου (KCl) 0,1 Ν. Παρατηρούµε ότι το διάλυµα είναι άχρωµο και διαυγές.

9 9 Στη συνέχεια προσθέτουµε στο διάλυµα του χλωριούχου καλίου µερικές σταγόνες νιτρικού αργύρου(agno 3 ). Παρατηρούµε τον σχηµατισµό λευκού ιζήµατος AgCl. Στην πραγµατικότητα το πείραµα αυτό γίνεται για να προσδιορίσουµε έµµεσα τα ιόντα καλίου. Το χλωριούχο κάλιο διίσταται κατά τη διάλυση του σε νερό και δίνει ένα κατιόν καλίου και ένα ανιόν χλωρίου. Εποµένως όσο περισσότερο ίζηµα χλωριούχου αργύρου σχηµατίζεται, τόσο περισσότερα ανιόντα χλωρίου υπάρχουν στο διάλυµα και κατά αντιστοιχία τόσο περισσότερα κατιόντα καλίου Παρατήρηση της ικανότητας των εδαφών να συγκρατούν νερό Σε δύο χωνιά διήθησης τοποθετούνται αντιστοίχως κοµµάτια από βαµβάκι. Στο ένα χωνί προστίθεται άµµος και στο άλλο χώµα κήπου. ύο ογκοµετρικοί κύλινδροι τοποθετούνται κάτω από τα χωνιά. Στη συνέχεια προστίθεται 50ml νερού σε κάθε χωνί. Η ποσότητα του νερού που δεν απορροφήθηκε από την άµµο ή το χώµα συλλέγεται και συγκρατείται. Παρατηρούµε ότι ο πρώτος κύλινδρος (κάτω από το χωνί µε την άµµο) έχει περισσότερα ml νερού από τον δεύτερο. Εποµένως γίνεται φανερό ότι η άµµος έχει µικρότερη ικανότητα συγκράτησης του νερού από ότι το χώµα του κήπου. 3.2 Πειράµατα για µαθητές/ φοιτητές Σύνθεση Πολυκαπρολακτόνης (PLC) Σε ένα ποτήρι ζέσεως των 50 ml τοποθετούµε 2 ml ε-καπρολακτόνης (CL) µετρηµένα µε σιφώνιο και στη συνέχεια προσθέτουµε δύο σταγόνες (περίπου 0,1 ml) οκτανοϊκού κασσιτέρου (stannous octanoate). Αναδεύουµε ελαφρώς και παρατηρούµε ότι προκύπτει ένα διαφανές διάλυµα. Στη συνέχεια τοποθετούµε το ποτήρι ζέσεως σε φούρνο µικροκυµάτων, ρυθµισµένο στα 800 Watt και το ακτινοβολούµε επί δύο λεπτά (2min). Μετά το πέρας των δύο λεπτών αποµακρύνουµε το ποτήρι από τον φούρνο (µε τη βοήθεια λαβίδας) και το µεταφέρουµε στον απαγωγό µέχρι να κρυώσει και να αποµακρυνθούν οι ατµοί που σχηµατίζονται. Το λευκό στερεό που προκύπτει είναι το πολυµερές δηλαδή η πολυκαπρολακτόνη. Στη συνέχεια, αν θέλουµε να παραλάβουµε καθαρό το πολυµερές της πολυκαπρολακτόνης το διαλυτοποιούµε σε 20 ml διµεθυλοχλωριδίου (CH 2 Cl 2 ) και στη συνέχεια καταβυθίζουµε το ίζηµα µε 1mL αιθανόλης (CH 3 CH 2 OH). Τελικά προκύπτει λευκό αφράτο ίζηµα καθαρής πολυκαπρολακτόνης Μελέτη της ικανότητας του συστήµατος συγκράτησης πολυκαπρολακτόνης-κυτταρίνης (χαρτιού) να συγκρατούν το χλωριούχο κάλιο (θρεπτικό συστατικό των φυτών) Η ικανότητα του συστήµατος πολυκαπρολακτόνης-κυτταρίνης (χαρτιού) να συγκρατούν το χλωριούχο κάλιο βασίζεται στην ανίχνευση ιόντων χλωρίου Cl - σε έκπλυµα διηθητικού χαρτιού, διαποτισµένου µε κορεσµένο διάλυµα χλωριούχου καλίου (ΚCl) πριν και µετά τον πολυµερισµό.

10 10 Πειραµατική διαδικασία Αρχικά κόβουµε τρία στρογγυλά κοµµάτια διηθητικού χαρτιού διαµέτρου 2,5 cm. Παρασκευάζουµε κορεσµένο διάλυµα ΚCl σε αιθανόλη και εµβαπτίζουµε επί ένα λεπτό (1min) τα τρία κοµµάτια χαρτιού, τα οποία στη συνέχεια στεγνώνουµε µε τη βοήθεια ενός σεσουάρ ( πιστολάκι µαλλιών). Παίρνουµε τέσσερα ποτήρια ζέσεως των 50 ml, στο πρώτο τοποθετούµε το ένα από τα χαρτιά και το ξεπλένουµε µε 3 ml απιονισµένου νερού. Μεταφέρουµε το έκπλυµα σε ένα δοκιµαστικό σωλήνα και προσθέτουµε σταγόνες AgNO 3. Παρατηρούµε ότι σχηµατίζεται λευκό ίζηµα χλωριούχου αργύρου. Η εµφάνιση του ιζήµατος είναι ενδεικτικό της ύπαρξης ιόντων χλωρίου στο έκπλυµα. Αυτό σηµαίνει ότι το χαρτί δεν συγκρατεί το ΚCl στη µάζα του και µε το νερό µπορούµε να το αποµακρύνουµε. Στο δεύτερο ποτήρι τοποθετούµε 2 ml καπρολακτόνης µετρηµένα µε σιφώνιο και στη συνέχεια προσθέτουµε δύο σταγόνες (περίπου 0,1 ml) οκτανοϊκού κασσιτέρου (stannous octanoate). Στο διάλυµα αυτό εµβαπτίζουµε το δεύτερο χαρτί. Στη συνέχεια το χαρτί αυτό ξεπλένεται µέσα στο τρίτο ποτήρι ζέσεως µε 3 ml απιονισµένου νερού. Μεταφέρουµε το έκπλυµα σε ένα δοκιµαστικό σωλήνα και προσθέτουµε µερικές σταγόνες AgNO 3. Παρατηρούµε χρωµατισµό του διαλύµατος. Το διάλυµα γίνεται καστανέρυθρο και εµφανίζεται θόλωµα. Ο χρωµατισµός πιθανώς να οφείλεται στο σχηµατισµό κάποιου συµπλόκου. Τέλος εµβαπτίζουµε και το τρίτο χαρτί στο διάλυµα της ε-καπρολακτόνης µε τον καταλύτη (µέσα στο δεύτερο ποτήρι ζέσεως). Στη συνέχεια το χαρτί αυτό τοποθετείται σε φούρνο µικροκυµάτων, ο οποίος είναι ρυθµιζόµενος στα 800 Watt και ακολουθεί ακτινοβόληση επί δύο λεπτά. Μετά το πέρας των δύο λεπτών αφήνουµε το πολυµερισµένο χαρτί να κρυώσει και το ξεπλένουµε όπως και τα δύο προηγούµενα µε 3 ml απιονισµένου νερού. Μεταφέρουµε το έκπλυµα του σε ένα δοκιµαστικό σωλήνα και προσθέτουµε σταγόνες AgNO 3 οπότε παρατηρείται οτι δεν σχηµατίζεται θόλωµα. Από αυτό προκύπτει το συµπέρασµα ότι το πολυµερές της καπρολακτόνης συγκράτησε την δραστική ουσία δηλαδή το KCl ενώ στην προηγούµενη δοκιµή είχε εκπλυθεί Μελέτη της ικανότητας του συστήµατος συγκράτησης πολυκαπρολακτόνης-κυτταρίνης (χαρτιού) να συγκρατούν το νιτρικό αµµώνιο (πηγή αζώτου για τα φυτά) Η ικανότητα του συστήµατος πολυκαπρολακτόνης-κυτταρίνης (χαρτιού) να συγκρατούν το άζωτο που προσφέρεται µε το νιτρικό αµµώνιο βασίζεται στην ανίχνευση ιόντων NH 4 + σε έκλπυµα τεµαχίου διηθητικού χαρτιού, διαποτισµένου µε κορεσµένο διάλυµα νιτρικού αµµωνίου (ΝΗ 4 ΝΟ 3 ) πριν και µετά τον πολυµερισµό. Πειραµατική διαδικασία Κόβουµε τρία στρόγγυλα κοµµάτια διηθητικού χαρτιού διαµέτρου 2,5 cm. Ζυγίζουµε 0,1 gr ΝΗ 4 ΝΟ 3 και τα τοποθετούµε σε ποτήρι ζέσεως στο οποίο προσθέτουµε 10 ml απιονισµένου νερού (παρασκευή διαλύµατος ΝΗ 4 ΝΟ 3 1% w/v). Εµβαπτίζουµε στη συνέχεια τα τρία χαρτιά στο διάλυµα του νιτρικού αµµωνίου (ΝΗ 4 ΝΟ 3 ) και τα στεγνώνουµε µε τη βοήθεια ενός σεσουάρ ( πιστολάκι µαλλιών). Παίρνουµε τέσσερα ποτήρια ζέσεως των 50 ml, στο πρώτο τοποθετούµε το πρώτο χαρτί και το ξεπλένουµε µε 3 ml απιονισµένου νερού. Μεταφέρουµε το έκπλυµα που προκύπτει σε µια σφαιρική φιάλη και την τοποθετούµε σε

11 11 υδρόλουτρο, µε θερµοκρασία περίπου 40 ο C. Στη συνέχεια προσθέτουµε 5 ml υδατικού διαλύµατος NaOH 0,1 Ν και ενώ ανακινούµε ελαφρώς τη φιάλη µε το ένα µας χέρι, µε το άλλο κρατάµε ένα κοµµάτι πεχαµετρικού χαρτιού πάνω από το στόµιο της. Με την προσθήκη NaOH και τη θέρµανση παράγεται αέρια αµµωνία NH 3. Η παραγόµενη αµµωνία προσδιορίζεται ποιοτικά µε το πεχαµετρικό χαρτί το οποίο έχουµε προηγουµένως διαβρέξει ελαφρώς µε απιονισµένο νερό. Παρατηρούµε ότι το πεχαµετρικό χαρτί αλλάζει χρώµα και µετρά ph γύρω στο 8-9. Στο δεύτερο ποτήρι τοποθετούµε 2 ml ε-καπρολακτόνης µετρηµένα µε σιφώνιο και στη συνέχεια προσθέτουµε δύο σταγόνες (περίπου 0,1 ml) οκτανοϊκού κασσιτέρου (stannous octanoate). Εµβαπτίζουµε το δεύτερο χαρτί στο διάλυµα και το ξεπλένουµε όπως και το προηγούµενο µε 3 ml απιονισµένου νερού. Μεταφέρουµε το έκπλυµα του δεύτερου χαρτιού, σε µια σφαιρική φιάλη και την τοποθετούµε στο υδρόλουτρο (40 ο C). Στη συνέχεια προσθέτουµε 5 ml NaOH 0,1 Ν και αµέσως τοποθετούµε στο στόµιο της φιάλη το διαβρεγµένο µε νερό κοµµάτι του πεχαµετρικού χαρτιού. Παρατηρούµε ότι το πεχαµετρικό χαρτι µετρά ph περίπου 8. Εποµένως και σε αυτή την περίπτωση όπως και στο πρώτο χαρτί µετά την προσθήκη του διαλύµατος NaOH παράγεται αέρια αµµωνία, γεγονός που αποδεικνύει ότι η ε-καπρολακτόνη χωρίς να πολυµεριστεί δεν συγκρατεί NH 4 +. Τέλος εµβαπτίζουµε και το τρίτο χαρτί στο διάλυµα της ε-καπρολακτόνης µε τον καταλύτη και το τοποθετούµε στο φούρνο µικροκυµάτων (800 Watt ισχύ) και το ακτινοβολούµε για δύο λεπτά. Αφού παραλάβουµε το πολυµερισµένο χαρτί το αφήνουµε να κρυώσει και το ξεπλένουµε µε 3 ml απιονισµένου νερού. Μεταφέρουµε το έκπλυµα σε µια σφαιρική φιάλη και την τοποθετούµε σε υδρόλουτρο ( 40 ο C). Προσθέτουµε 5 ml NaOH 0,1 Ν και κρατάµε το πεχαµετρικό χαρτί πάνω από το στόµιο της φιάλης. Το πεχαµετρικό χαρτί δεν δείχνει κάποια αλλαγή. Το ph του παραµένει ουδέτερο όπως του απιονισµένου νερού. Άρα µετά την προσθήκη NaOH δεν παράγεται αέρια αµµωνία, γεγονός που αποδεικνύει ότι η πολυκαπρολακτόνη συγκρατεί τα ιόντα NH 4 +, εποµένως και το άζωτο (Ν). Υπενθυµίζουµε ότι πριν από την εκτέλεση των πειραµάτων δίνονται προεργαστηριακές ερωτήσεις ενώ µε την ολοκλήρωση των πειραµάτων δίνεται στους εκπαιδευόµενους ένα ερωτηµατολόγιο µε µεταεργαστηριακές ερωτήσεις. Τα ανωτέρω πειράµατα εµπλουτισµένα µε ποσοτικές µετρήσεις και όχι απλά ποιοτικά είναι κατάλληλα και για φοιτητές. Συµπεράσµατα Η πολυκαπρολακτόνη είναι ένα Πράσινο πολυµερές µε Πράσινη σύνθεση µέσω της Χηµείας MORE και Πράσινες εφαρµογές λόγω της υψηλής βιοαποικοδοµησιµότητας της. Από της προεργαστηριακές και µεταεργαστηριακές ερωτήσεις προκύπτει ότι οι εκπαιδευόµενοι απέκτησαν µετά την εκτέλεση των πειραµάτων µια καλύτερη αντίληψη των εννοιών που σχετίζονται µε τα πειράµατα ενώ παράλληλα αυξήθηκε το ενδιαφέρον τους για την Πράσινη Χηµεία.

12 Βιβλιογραφία 1. Microwave assisted solvent free or aqueous based synthesis of biodegradable polymers, Balint Koroskenyi and Stephen P. McCarthy, Journal of Polymers and the Environment, Polycaprolactones. 20. Polymerization of ε Caprolactone with Tributyltin derivatives: A mechanistic study, Hans R. Kricheldorf, Movita V. Sumbel and Ingrid Kreiser Saunders, Macromolecules, Mechanistic study of Bu2SnCl2 mediated ring opening polymerization of ε Caprolactone by Multinuclear NMR spectroscopy, Gaelle Deshayes, Frederic A. G. Mercier, Philippe Degee, Ingrid Verbruggen, Monique Biesemans, Rudolph Willem and Philippe Dubois, Chem. Eur. J., Comparison of thermal and microwave activated polymerization of ε- Caprolactone with Titanium tetrabutylate as catalyst, Philipp Albert, Holger Warth and Rolf Mulhaupt, Macromol. Chem. Phys., A review of Biodegradable Polymers: Uses, current developments in the synthesis and characterization of biodegradable polyesters, blends of biodegradable, Polymers and recent advances in Biodegradation studies, Wendy Amass, Allan Amass and Brian Tighe, Polym. Int., Ring opening polymerization of cyclic monomers with aluminum triflate, Yi Wang, Masao Kunioka, Macromol. Symp., Development of new composites materials, carries of active agents, from biodegradable polymers and wood, Ludovic Mortain, Isabelle Dez, Pierre Jean Madec, C.R. Chimie, Characteristics, kinetics and mechanism of ε Caprolactone polymerization by Lanthanide Tris(2,6 dimethylphenolate)s, Lifang Zhang, Cuiping Yu, Zhiquan Shen, Polymer Bulletin, Biodegradation of poly(ε Caprolactone)/ starch blends and composites in composting and culture environments: the effects of compatibilization on the inherent biodegradability of the host polymer, R. P. Singh, J. k. Pandey, D. Rutot, Ph. Degee, Ph Dubois, Carbohydrate Research, Synthesis and characterizations of biodegradable and crosslinkable poly(εcaprolactone fumarate), poly(ethylene glycol fumarate), and their amphiphilic copolymer, Shanfeng Wang, Lichun Lu, James A. Gruetzmacher, Bradford L. Currier and Michael J. Yaszemski, Biomaterials, Green Chemistry: Frontiers in Bening Chemical Synthesis and Processes P. T. Anastas and T. C. Williamson, Oxford University Press, Οργανική Χηµεία Ι & ΙΙ, John McMurry 13. Synthesis of Caprolactone, 14. A practical approach to Microwave oven safety, Dewey D. Sprague, Health Physics Society, 2005, 15. Who invented Microwaves, Microtech Microwave oven repair and information network, 16. Material Safety Data Sheets/ Φύλλα εδοµένων Ασφαλείας Υλικών (M.S.D.S) των εταιριών MERK και SIGMA - ALDRICH 12

στοιχεία. Έτσι µε τα σύνθετα λιπάσµατα σε ένα προϊόν περιέχονται περισσότερα από ένα θρεπτικά στοιχεία. Είναι δυνατοί µεγάλου εύρους συνδυασµοί, ώστε

στοιχεία. Έτσι µε τα σύνθετα λιπάσµατα σε ένα προϊόν περιέχονται περισσότερα από ένα θρεπτικά στοιχεία. Είναι δυνατοί µεγάλου εύρους συνδυασµοί, ώστε 1 1.1 Εισαγωγή Τα χηµικά λιπάσµατα που χρησιµοποιούνται στη γεωργία είναι ευρέως γνωστό ότι επιβαρύνουν το περιβάλλον και ιδιαίτερα τα υπόγεια και τα επιφανειακά νερά προκαλώντας το φαινόµενο του ευτροφισµού

Διαβάστε περισσότερα

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας,

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας, Σχολείο: Ημερομηνία Δειγματοληψίας.. Φύλλο Εργασίας Έλεγχος της Ποιότητας του Πόσιμου Νερού του Σχολείου μας Γενικές πληροφορίες Τα φυσικά νερά περιέχουν διάφορες ουσίες οι οποίες είναι διαλυμένες και

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος θα πρέπει ο μαθητής: Να περιγράφει τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD Θεωρητικό υπόβαθρο Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2 Οργανικά απόβλητα και µικροργανισµοί Οξείδωση Ενέργεια Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια οξείδωση Νέα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση της Αρχής Le Chatelier και η μελέτη της διαλυτότητας των ιοντικών ενώσεων Θεωρητικό Μέρος Αρχή Le Chatelier Οι

Διαβάστε περισσότερα

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη του καλίου, γενικά Προάγει την φωτοσύνθεση Επιταχύνει την μεταφορά των προϊόντων μεταβολισμού Ενισχύει την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων 1/3/2013 και 6/3/2013 Μάντζιου Μαρία χημικός ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος του πειράματος αυτού θα πρέπει να μπορείς:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Σε αυτή την εργαστηριακή άσκηση θα ορίσουμε την ταχύτητα διάλυσης μιας στερεής ουσίας στο νερό και θα

Διαβάστε περισσότερα

Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού χάρτου, πεχαμέτρου και αισθητήρα ph Multilog, (όπου υπάρχει)

Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού χάρτου, πεχαμέτρου και αισθητήρα ph Multilog, (όπου υπάρχει) 1 Εργαστηριακή Διδασκαλία των Φυσικών εργασιών στα Γενικά Λύκεια Περίοδος 2006 2007 Χημεία Α Λυκείου Ενδεικτική προσέγγιση της εργαστηριακή δραστηριότητας : Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού

Διαβάστε περισσότερα

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία Ιδιότητες και αποτελέσματα UTEC 46 = Ο ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΟΣ ΤΥΠΟΣ ΓΙΑ ΥΨΗΛΕΣ ΑΠΟΔΟΣΕΙΣ Η Ουρία είναι ένα από τα πιο ευρέως διαδεδομένα αζωτούχα λιπάσματα, συνδυάζοντας τις υψηλές λιπαντικές μονάδες και την ευκολία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ Web: http://www.ismc.gr/ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΤΩΝ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΑΠΟ Y ΑΤΙΚΑ ΙΑΛΥΜΑΤΑ

ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΤΩΝ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΑΠΟ Y ΑΤΙΚΑ ΙΑΛΥΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΤΩΝ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΑΠΟ Y ΑΤΙΚΑ ΙΑΛΥΜΑΤΑ Χ. Πολατίδης, Γ. Κυριάκου Τµήµα Χηµικών Μηχανικών, Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο, 54124 Θεσσαλονίκη ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην εργασία αυτή µελετήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ. Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 10 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012.

ΧΗΜΕΙΑ. Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 10 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012. Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 10 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΧΗΜΕΙΑ Σχολείο: 1) Ονομ/επώνυμα μαθητών: 2)... 3) Το Παγκόσµιο Πείραµα για

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 24 Μαΐου, 2013 7:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΛΥΣΗ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΒΑΚΤΗΡΙΑΚΗ ΑΜΥΛΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΡΟ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟ

ΥΔΡΟΛΥΣΗ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΒΑΚΤΗΡΙΑΚΗ ΑΜΥΛΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΡΟ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟ !Unexpected End of Formula l ΥΔΡΟΛΥΣΗ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΒΑΚΤΗΡΙΑΚΗ ΑΜΥΛΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΡΟ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Γκέκας Γιώργος Δημητριάδου Άννα Τζελέπη Λαμπρινή ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Πειράµατα Επιδείξεως Πείραμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Χημεία Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

2.2 ΑΛΚΑΛΙΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.2 ΑΛΚΑΛΙΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.2 ΑΛΚΑΛΙΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση των αλκαλίων στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε ορισμένες κοινές ιδιότητες των αλκαλίων

Διαβάστε περισσότερα

( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ).

( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ). Χηµεία Α Λυκείου Φωτεινή Ζαχαριάδου 1 από 12 ( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ). α) Ένα µείγµα είναι πάντοτε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργαστ. Κέντρου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ. Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ. Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια:

Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ. Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ. Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια: ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια: ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ Θωμάς Kρεμιώτης 1 από 6 ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΑ ΟΡΓΑΝΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ α/α ΟΡΓΑΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους.

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. Διαλύτης: η ουσία που βρίσκεται σε μεγαλύτερη αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΠΟΛΥΜΕΡΟΥΣ ΦΥΛΛΟΥ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΑΜΥΛΟ ΠΑΤΑΤΑΣ

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΠΟΛΥΜΕΡΟΥΣ ΦΥΛΛΟΥ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΑΜΥΛΟ ΠΑΤΑΤΑΣ !Unexpected End of Formula l ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΠΟΛΥΜΕΡΟΥΣ ΦΥΛΛΟΥ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΑΜΥΛΟ ΠΑΤΑΤΑΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Βαλαχής Ανδρέας Μπεζεργιαννίδου Αικατερίνη 2. ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1 2.1. Πείραµα επιδείξεως Πλαστικό από

Διαβάστε περισσότερα

All from a Single Source

All from a Single Source All from a Single Source Το PeKacid TM είναι μια νέα, καινοτόμος λύση για τον φώσφορο σε ασβεστούχα εδάφη και νερά με μεγάλη σκληρότητα. Στερεό φωσφορικό οξύ σε σάκους Μονοκρυσταλλικό, με χαμηλό ph (2.2)

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου

Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd ΕΝΟΤΗΤΑ 1 Οξέα - Βάσεις Άλατα Σελίδα 15 1. Τι ονομάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Καλλιέργεια φυτών Έχει το χώµα σηµασία;

Καλλιέργεια φυτών Έχει το χώµα σηµασία; Για τον καθηγητή Καλλιέργεια φυτών Έχει το χώµα σηµασία; Στόχοι / Ικανότητες Στόχοι 1. Να προετοιµάσουν οι µαθητές δείγµατα ξηρού χώµατος και να καταγράψουν τις παρατηρήσεις τους. 2. Να κατανοήσουν οι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνος. καθηγητής: Κρεμιώτης Θωμάς, Φυσικός ΤΑΞΗ Γ' ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Ον/νυμο Τμήμα: Ημ/νια

Υπεύθυνος. καθηγητής: Κρεμιώτης Θωμάς, Φυσικός ΤΑΞΗ Γ' ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Ον/νυμο Τμήμα: Ημ/νια 5ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ 2 ο Σχολικό Εργα στήριο Φυσικών Επιστημών Υπεύθυνος. καθηγητής: Κρεμιώτης Θωμάς, Φυσικός ΤΑΞΗ Γ' ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ον/νυμο Τμήμα:

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

ραστηριότητες Πράσινης Χηµείας

ραστηριότητες Πράσινης Χηµείας ραστηριότητες Πράσινης Χηµείας Απόστολος Μαρούλης, Κωνσταντίνα Χατζηαντωνίου Μαρούλη και µεταπτυχιακοί φοιτητές του ιχηνετ ( ιαπανεπιστηµιακό ιατµηµατικό Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών της ιδακτικής της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΤΕΧΝΗΤΩΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΩΝ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΗΣ ΡΟΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΙΛΥΟΣ ΑΠΌ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥΣ

ΠΙΛΟΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΤΕΧΝΗΤΩΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΩΝ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΗΣ ΡΟΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΙΛΥΟΣ ΑΠΌ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥΣ ΠΙΛΟΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΤΕΧΝΗΤΩΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΩΝ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΗΣ ΡΟΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΙΛΥΟΣ ΑΠΌ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥΣ Υποψήφιος ιδάκτορας: Α. Στεφανάκης Επιβλέπων Καθηγητής: Β. Τσιχριντζής

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Οξέα Είναι οι χημικές ενώσεις οι οποίες όταν διαλυθούν στο νερό, ελευθερώνουν κατιόντα υδρογόνου (Η + ) Ιδιότητες Οξέων 1. Έχουν όξινη γεύση. 2. Επιδρούν με τον ίδιο

Διαβάστε περισσότερα

4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη

4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη 4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη H VCl 3 + 1 / 2 2 + 1 / 2 H 2 C 14 H 12 2 C 14 H 10 2 (212.3) 173.3 (210.2) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις ουσιών οξείδωση αλκοόλη, κετόνη, καταλύτης µεταβατικού

Διαβάστε περισσότερα

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας:

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: 12 Κεφάλαιο 1ο 1.2 ΟΞΕΑ ΚΑΤΑ ARRHENIUS Που οφείλεται ο όξινος χαρακτήρας; Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: Τα γράμματα είναι τα σύμβολα των χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων

Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Columbia Water Purification System (διπλό σύστηµα) Στους παρακάτω πίνακες δίνονται τα αποτελέσµατα των δοκιµών αποµάκρυνσης ρύπων: Columbia Water

Διαβάστε περισσότερα

2. ΟΙ ΒΑΣΕΙΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2. ΟΙ ΒΑΣΕΙΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2. ΟΙ ΒΑΣΕΙΣ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε το βασικό χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τις βάσεις κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

Λίπανση Κηπευτικών Καλλιεργειών

Λίπανση Κηπευτικών Καλλιεργειών Λίπανση Κηπευτικών Καλλιεργειών Βασική λίπανση Η βασική λίπανση διενεργείται κατά το στάδιο της προετοιµασίας του εδάφους και πριν την εγκατάσταση των φυτών σε αυτό. Οι ποσότητες των λιπασµάτων καθορίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΔΑΦΟΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ. Άργιλος Οργανική ουσία Ενεργοί μικροοργανισμοί. Προκαλούν δομή (μικρά μεγάλα συνενωμένα συσσωματώματα)

ΕΔΑΦΟΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ. Άργιλος Οργανική ουσία Ενεργοί μικροοργανισμοί. Προκαλούν δομή (μικρά μεγάλα συνενωμένα συσσωματώματα) ΕΔΑΦΟΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ Άργιλος Οργανική ουσία Ενεργοί μικροοργανισμοί. Προκαλούν δομή (μικρά μεγάλα συνενωμένα συσσωματώματα) Α. Η άργιλος (ηλεκτρικό φορτίο) συγκρατεί κατιόντα (+) και τα ανταλλάσει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική ΟΙΝΟΣ ΑΛΚΟΟΛΗ Με απόσταξη 200 ml οίνου συλλέγονται 133-150 ml αποστάγματος. Για την εξουδετέρωση της οξύτητας του οίνου, για να μη ληφθούν στο απόσταγμα πτητικά οξέα (οξικό, ανθρακικό και θειώδες), στα

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

Αέριο χλώριο και υποχλωριώδη άλατα ιοξείδιο του χλωρίου Υπεροξείδιο του υδρογόνου Υπερµαγγανικό κάλιο Οξυγόνο

Αέριο χλώριο και υποχλωριώδη άλατα ιοξείδιο του χλωρίου Υπεροξείδιο του υδρογόνου Υπερµαγγανικό κάλιο Οξυγόνο ΠΡΑΣΙΝΗ ΧΗΜΕΙΑ, ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ: ΟΞΕΙ ΩΣΗ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΡΥΠΩΝ ΣΕ Υ ΑΤΙΚΑ ΙΑΛΥΜΑΤΑ ΙΑΣΠΟΡΑΣ ΜΕ ΠΡΑΣΙΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕ ΣΥΜΒΑΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟ ΟΥΣ. ΟΙ ΥΠΕΡΗΧΟΙ ΩΣ ΠΡΑΣΙΝΟ ΟΞΕΙ ΩΤΙΚΟ. Α.Ι. Μαρούλης, Κ. Χατζηαντωνίου, Σ.Ι. Παταρούδη,

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ?

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? Ο βιολογικος καθαρισμος αφορα την επεξεργασια λυματων, δηλαδη τη διαδικασια μεσω της οποιας διαχωριζονται οι μολυσματικες ουσιες από

Διαβάστε περισσότερα

Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 ΑΡΔΕΥΣΗ ΤΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΒΑΜΒΑΚΟΣ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ HYDROSENSE Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΓΕΩΡΓΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΗΤΡΑ» ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η ανόργανη θρέψη των φυτών

Η ανόργανη θρέψη των φυτών Η ανόργανη θρέψη των φυτών Οργανικά θρεπτικά στοιχεία σάκχαρα που προέρχονται από τη διαδικασία της φωτοσύνθεσης με τις επακόλουθες μετατροπές Ανόργανα θρεπτικά στοιχεία προέρχονται από το έδαφος, με τη

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο 19 1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο Γενικά Αλκένια ονομάζονται οι άκυκλοι ακόρεστοι υδρογονάνθρακες, οι οποίοι περιέχουν ένα διπλό δεσμό στο μόριο. O γενικός τύπος των αλκενίων είναι C ν Η 2ν (ν 2). Στον

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2004

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2004 ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων ΑΣΚΗΣΗ 4η Οξύτητα (Acidity) Θεωρητικό υπόβαθρο Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων Εκφράζει την ποσοτική ικανότητα του νερού στην εξουδετέρωση ισχυρής βάσεως µέχρι επιθυµητής τιµής ph Οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

Για τους διαγωνιζόµενους Αγαπητοί µαθητές και µαθήτριες, κατ αρχήν σας συγχαίρουµε για την εξαιρετική επίδοσή σας στην α φάση του 17 ου Πανελλήνιου Μαθητικού ιαγωνισµού Χηµείας, βάσει των αποτελεσµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη;

Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη; Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη; Επίδραση κοινού ιόντος έχουμε όταν σε διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη προσθέσουμε έναν άλλο ηλεκτρολύτη που έχει κοινό ιόν με

Διαβάστε περισσότερα

Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες:

Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες: Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες: Θερμοκρασία αερισμό, δραστηριότητα των μικροοργανισμών, πρόσληψη των θρεπτικών στοιχείων συγκέντρωση των τοξικών ουσιών. Η έλλειψη υγρασίας

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1 Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΙΙ «Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟ ΦΙΛΤΡΑΡΙΣΜΑ Τρεις τύποι φιλτραρίσµατος χρησιµοποιούνται στα αυτόνοµα

Διαβάστε περισσότερα

04-04: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Ιδιότητες και διεργασίες

04-04: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Ιδιότητες και διεργασίες Κεφάλαιο 04-04 σελ. 1 04-04: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Ιδιότητες και διεργασίες Εισαγωγή Γενικά, υπάρχουν πέντε διαφορετικές διεργασίες που μπορεί να χρησιμοποιήσει κανείς για να παραχθεί χρήσιμη ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Σκληρότητα νερού Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Τι περιέχει το νερό της βροχής; Ποιο είναι συνήθως το ph του βρόχινου νερού; Γιατί; Τι περιέχει το νερό του εδάφους; Na +, K +, Ca 2+, Mg 2+, Cl, SO 4 2,

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman.

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση των μηχανισμών των οξειδοαναγωγικών δράσεων. Θεωρητικό Μέρος Οξείδωση ονομάζεται κάθε αντίδραση κατά την οποία συμβαίνει

Διαβάστε περισσότερα

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007.

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007. Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Τρίτη, 12 Ιουνίου 2007 7:30-10:30

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση ιξώδους λιπαντικών

Μέτρηση ιξώδους λιπαντικών 5 η Εργαστηριακή Άσκηση Μέτρηση ιξώδους λιπαντικών Εργαστήριο Τριβολογίας Μάιος 2011 Αθανάσιος Μουρλάς Η λίπανση Ως λίπανση ορίζεται η παρεμβολή μεταξύ των δύο στοιχείων του τριβοσυστήματος τρίτου κατάλληλου

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

2.6.2 Φυσικές σταθερές των χημικών ουσιών

2.6.2 Φυσικές σταθερές των χημικών ουσιών 1 2.6.2 Φυσικές σταθερές των χημικών ουσιών Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 6-2-1. Ποιες χημικές ουσίες λέγονται καθαρές ή καθορισμένες; Τα χημικά στοιχεία και οι χημικές ενώσεις. 6-2-2. Ποια είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα 1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα Θεωρία 3.1. Ποια είναι τα δομικά σωματίδια της ύλης; Τα άτομα, τα μόρια και τα ιόντα. 3.2. SOS Τι ονομάζεται άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Β. ΜΕΤΑΘΕΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Στις αντιδράσεις αυτές οι αριθμοί οξείδωσης όλων των στοιχείων που μετέχουν στην αντίδραση παραμένουν σταθεροί. Τέτοιες αντιδράσεις είναι οι: 1.

Διαβάστε περισσότερα

Μαριέλλα Σαρρή Τα βιολογικά προϊόντα, είναι τρόφιµα τα οποία προέκυψαν µέσω της Βιολογικής ή Οργανικής Γεωργίας Σύστηµα διαχείρισης και παραγωγής αγροτικών προϊόντων, το οποίο στηρίζεται σε φυσικές διεργασίες,

Διαβάστε περισσότερα

Τυποποιημένη δοκιμή διεισδύσεως λιπαντικών λίπων (γράσσων)

Τυποποιημένη δοκιμή διεισδύσεως λιπαντικών λίπων (γράσσων) 6 η Εργαστηριακή Άσκηση Τυποποιημένη δοκιμή διεισδύσεως λιπαντικών λίπων (γράσσων) Εργαστήριο Τριβολογίας Μάιος 2011 Αθανάσιος Μουρλάς Λιπαντικό λίπος (γράσσο) Το λιπαντικό λίπος ή γράσσο είναι ένα στερεό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Με τον όρο αυτό ονοµάζουµε την τεχνική ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης ουσιών µε βάση το µήκος κύµατος και το ποσοστό απορρόφησης της ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Α) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ Στοιχείο Σύμβολο Σθένος Νάτριο Να 1 Κάλιο Κ 1 Μαγνήσιο Mg 2 Ασβέστιο Ca 2 Σίδηρος Fe 2 ή 3 Χαλκός Cu 2 Ψευδάργυρος Zn 2 Λίθιο Li 1 Άργυρος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÓÕÍÅÉÑÌÏÓ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÓÕÍÅÉÑÌÏÓ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Μ. Τετάρτη 16 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α.1 Ποια από τις παρακάτω τετράδες κβαντικών αριθµών αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι;

4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι; 4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι; Σκοπός Σκοπός αυτού του πειράματος είναι να προσδιορίσετε την ποσότητα (γραμμομοριακή συγκέντρωση) του οξικού οξέος που υπάρχει σε ένα λευκό ξίδι μέσω ογκομέτρησης με

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Εργαστήριο

Εισαγωγή στο Εργαστήριο Εισαγωγή στο Εργαστήριο ΒΑΣΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Οι κανόνες εργαστηριακής άσκησης αποβλέπουν στη σωστή λειτουργία του εργαστηρίου και κυρίως εξασφαλίζουν την ασφάλεια των εργαζομένων σε

Διαβάστε περισσότερα

3.5 Ρυθμιστικά διαλύματα

3.5 Ρυθμιστικά διαλύματα 3.5 Ρυθμιστικά διαλύματα Ρυθμιστικά διαλύματα ονομάζονται τα διαλύματα των οποίων το ph παραμείνει πρακτικά σταθερό, όταν προστεθεί μικρή αλλά υπολογίσιμη ποσότητα ισχυρών οξέων ή βάσεων ή αραιωθούν μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΙV: ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΙΑ ΙΚΑΣΙΩΝ ΕΜΒΑΘΥΝΣΗ: ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΕΣ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΙV:

Διαβάστε περισσότερα

Σχέσεις εδάφους νερού Σχέσεις μάζας όγκου των συστατικών του εδάφους Εδαφική ή υγρασία, τρόποι έκφρασης

Σχέσεις εδάφους νερού Σχέσεις μάζας όγκου των συστατικών του εδάφους Εδαφική ή υγρασία, τρόποι έκφρασης Γεωργική Υδραυλική Αρδεύσεις Σ. Αλεξανδρής Περιγραφή Μαθήματος Σχέσεις εδάφους νερού Σχέσεις μάζας όγκου των συστατικών του εδάφους Εδαφική ή υγρασία, τρόποι έκφρασης Χαρακτηριστική Χ ή καμπύλη υγρασίας

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 003 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1.1-1.4, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ενότητα 3η: Φυσικοχημικές και μηχανικές ιδιότητες εδαφών Τσικριτζής Λάζαρος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ. Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών. Να εξηγούν το σχηματισμό του ιοντικού ομοιοπολικού δεσμού.

ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ. Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών. Να εξηγούν το σχηματισμό του ιοντικού ομοιοπολικού δεσμού. ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Στο τέλος αυτής της διδακτικής ενότητας οι μαθητές θα πρέπει να μπορούν: Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών Να εξηγούν το σχηματισμό

Διαβάστε περισσότερα

H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να γνωρίζουμε τα κυριότερα συστατικά του πετρελαίου Να περιγράφουμε

Διαβάστε περισσότερα

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%)

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Φυσικό αέριο Βιοαέριο Αλκάνια ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Χρησιµοποιείται ως: Καύσιµο Πρώτη ύλη στην πετροχηµική βιοµηχανία Πλεονεκτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

Η λίπανση των φυτών στα θερμοκήπια

Η λίπανση των φυτών στα θερμοκήπια Η λίπανση των φυτών στα θερμοκήπια Χημικές ιδιότητες εδάφους Περιεκτικότητα σε θρεπτικά στοιχεία Ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων Οξύτητα εδάφους (ph) Περιεκτικότητα σε θρεπτικά στοιχεία Ολική περιεκτικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο μελέτης του ph, ηλεκτρολυτικών δεικτών και εξουδετέρωσης.

Εργαστήριο μελέτης του ph, ηλεκτρολυτικών δεικτών και εξουδετέρωσης. Εργαστήριο μελέτης του ph, ηλεκτρολυτικών δεικτών και εξουδετέρωσης. Ονοματεπώνυμο:.............................................. Ερωτήματα πριν την εκτέλεση των πειραμάτων: 1. Ποιο είναι το εύρος της

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική ηλεκτροσύνθεση: Ηλεκτροχημική παραγωγή αδιπονιτριλίου

Οργανική ηλεκτροσύνθεση: Ηλεκτροχημική παραγωγή αδιπονιτριλίου Οργανική ηλεκτροσύνθεση: Ηλεκτροχημική παραγωγή αδιπονιτριλίου Δημήτριος Τσιπλακίδης Σύγκριση ηλεκτροχημικών αντιδράσεων και χημικών οξειδώσεων αναγωγών Ενεργοποίηση θερμικής φύσης Συγκρούσεις αντιδρώντων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΜΕΤΟΥΣΙΩΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ (άσκηση 7 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ Εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

«Ανάπτυξη Ολοκληρωµένων Εκπαιδευτικών Πακέτων»

«Ανάπτυξη Ολοκληρωµένων Εκπαιδευτικών Πακέτων» Ανάπτυξη Εκπαιδευτικού Λογισµικού και Ολοκληρωµένων Εκπαιδευτικών Πακέτων για τα Ελληνικά σχολεία της Πρωτοβάθµιας και ευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης & ιάθεση Προϊόντων Εκπαιδευτικού Λογισµικού στα Σχολεία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 19 ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ο ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΕΔΑΦΟΥΣ 1. Κυριότερες ιδιότητες της αργίλου 2. Ποια είναι τα ποιο κοινά ορυκτά της αργίλου. Ποιο θεωρείτε σημαντικότερο. 3. Κατατάξτε τα

Διαβάστε περισσότερα

Οι βάσεις 65. Εκπαιδευτικός Οργανισμός δ. τσιάρας & σια ε.ε.

Οι βάσεις 65. Εκπαιδευτικός Οργανισμός δ. τσιάρας & σια ε.ε. Οι βάσεις 65 1. Στον παρακάτω πίνακα δίνονται διάφορα διαλύματα ή γαλακτώματα και οι αντίστοιχες τιμές ph. Να τα διατάξετε από το περισσότερο όξινο προς το πλέον βασικό. Διάλυμα / γαλάκτωμα ph 1. διάλυμα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟ ΙΑΓΡΑΦΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟ ΜΕ ΑΡΙΘ. ΠΡΩΤ. 877/15-01-2013

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟ ΙΑΓΡΑΦΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟ ΜΕ ΑΡΙΘ. ΠΡΩΤ. 877/15-01-2013 ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟ ΙΑΓΡΑΦΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟ ΜΕ ΑΡΙΘ. ΠΡΩΤ. 877/15-01-2013 Οµάδα 2: Υλικά καθαρισµού εργαστηριακών χώρων Προϋπολογισµός µε ΦΠΑ: 1.500,00 Τόπος προορισµού των ειδών: Πανεπιστήµιο υτικής Ελλάδας,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΘΕΡΜΙΑ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ: Yr host 4 today: Νικόλαος Ψαρράς

ΓΕΩΘΕΡΜΙΑ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ: Yr host 4 today: Νικόλαος Ψαρράς ΓΕΩΘΕΡΜΙΑ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ: Γιατί να επιλέξει κανείς τη γεωθερµία ; Ποιος ο ρόλος των γεωθερµικών αντλιών θερµότητας ; Yr host 4 today: Νικόλαος Ψαρράς ΓΕΩΘΕΡΜΙΑ ( Με στόχο την ενηµέρωση περί γεωθερµικών

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα νερού στις Υδατοκαλλιέργειες Μέρος 1 ο

Ποιότητα νερού στις Υδατοκαλλιέργειες Μέρος 1 ο Ποιότητα νερού στις Υδατοκαλλιέργειες Μέρος 1 ο By Leonard Lovshin and Lucas Manomaitis Department of Fisheries and Allied Aquacultures Auburn University, Alabama, 36849 USA (adapted to Greek for teaching

Διαβάστε περισσότερα

6. Τα αλογόνα. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

6. Τα αλογόνα. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 6. Τα αλογόνα Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση των αλογόνων στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε τις κυριότερες ιδιότητες των αλογόνων

Διαβάστε περισσότερα

Θερµότητα χρόνος θέρµανσης. Εξάρτηση από είδος (c) του σώµατος. Μονάδα: Joule. Του χρόνου στον οποίο το σώµα θερµαίνεται

Θερµότητα χρόνος θέρµανσης. Εξάρτηση από είδος (c) του σώµατος. Μονάδα: Joule. Του χρόνου στον οποίο το σώµα θερµαίνεται 1 2 Θερµότητα χρόνος θέρµανσης Εξάρτηση από είδος (c) του σώµατος Αν ένα σώµα θερµαίνεται από µια θερµική πηγή (γκαζάκι, ηλεκτρικό µάτι), τότε η θερµότητα (Q) που απορροφάται από το σώµα είναι ανάλογη

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε τον όξινο χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τα οξέα κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα