ΠΡΑΣΙΝΗ ΧΗΜΕΙΑ, ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ: Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΠΡΑΣΙΝΟΥ ΒΙΟΑΠΟΙΚΟ ΟΜΗΣΙΜΟΥ ΠΟΛΥΜΕΡΟΥΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΤΗΝ ΓΕΩΡΓΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΡΑΣΙΝΗ ΧΗΜΕΙΑ, ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ: Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΠΡΑΣΙΝΟΥ ΒΙΟΑΠΟΙΚΟ ΟΜΗΣΙΜΟΥ ΠΟΛΥΜΕΡΟΥΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΤΗΝ ΓΕΩΡΓΙΑ"

Transcript

1 1 ΠΡΑΣΙΝΗ ΧΗΜΕΙΑ, ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ: Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΠΡΑΣΙΝΟΥ ΒΙΟΑΠΟΙΚΟ ΟΜΗΣΙΜΟΥ ΠΟΛΥΜΕΡΟΥΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΤΗΝ ΓΕΩΡΓΙΑ Απόστολος Ι. Μαρούλης, Κωνσταντίνα Π. Χατζηαντωνίου, Λεµονιά. Αντώνογλου και Αναστασία Π. Ζαρκάδα Τµήµα Χηµείας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη, Περίληψη Στην παρούσα εργασία περιγράφεται η σύνθεση ενός βιοαποικοδοµησίµου πολυµερούς το οποίο βρίσκει εφαρµογή στην ελεγχόµενη απελευθέρωση ενεργών συστατικών. Είναι ευρέως γνωστόν ότι τα αγροχηµικά, όπως π.χ. τα λιπάσµατα που χρησιµοποιούνται στη γεωργία, επιβαρύνουν το περιβάλλον και ιδιαίτερα τα υπόγεια νερά. Μια καλή λύση είναι η συγκράτηση ή η ενθυλάκωση του λιπάσµατος σε ένα βιοαποικοδοµήσιµο πολυµερές υλικό το οποίο θα επιτρέπει τη σταδιακή απελευθέρωση των ενεργών συστατικών του. Με αυτό τον τρόπο αυξάνεται η αποτελεσµατικότητα των λιπασµάτων, εφόσον έτσι γίνεται καλύτερη και µεγαλύτερη απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών από τα φυτά και αποφεύγεται η υπολειµµατική δράση στο έδαφος. Η πολυκαπρολακτόνη (Polycaprolactone, PCL) είναι ένα τέτοιο βιοαποικοδοµήσιµο πολυµερές προς ενθυλάκωση των ενεργών συστατικών των αγροχηµικών, διαθέσιµο σε χαµηλό κόστος. Η σύνθεση της πολυκαπρολακτόνης (PCL) γίνεται µε πολυµερισµό διάνοιξης δακτυλίου της ε-καπρολακτόνης (CL) µε µικροκυµατική ακτινοβόληση µικροκυµάτων (800W) µε καταλύτη τον µη τοξικό οκτανοϊκό κασσίτερο (stannous octanoate). Η πλήρης µετατροπή του µονοµερούς επιτυγχάνεται µέσα σε δύο λεπτά (2min). Κατά την σύνθεση αυτή δεν γίνεται χρήση οργανικών διαλυτών, ακραίων συνθηκών θερµοκρασίας και πίεσης το δε προϊόν που προκύπτει µετά το τέλος της εφαρµογής του δεν παραµένει στο περιβάλλον και αποικοδοµείται προς αβλαβή προϊόντα. Για τον καθαρισµό του πολυµερούς το διαλυτοποιούµε σε διχλωροµεθάνιο (CH 2 Cl 2 ) και επανακαταβυθίζουµε µε αιθανόλη (EtOH). Για να εξετάσουµε την ικανότητα της πολυκαπρολακτόνης (PCL) να ελέγχει την απελευθέρωση των ενεργών συστατικών των φυτοφαρµάκων όπως του KCl (χλωριούχου καλίου) και του NH 4 NO 3 (νιτρικού αµµωνίου), δηµιουργήσαµε ένα σύστηµα από κυτταρίνη (χαρτί) και πολυκαπρολακτόνη. Η χρήση του χαρτιού προσδίδει στο σύστηµα µια υδρόφιλη συµπεριφορά αλλά και πόρους. Πιο συγκεκριµένα σε κάθε πειράµατα που σχεδιάσαµε, διαβρέξαµε αντίστοιχα κοµµάτια χαρτιού µε διάλυµα ΚCl και NH 4 NO 3 και τα τοποθετήσαµε σε φούρνο µικροκυµάτων (κοινό φούρνο οικιακής χρήσης), όπου ακολούθησε ο πολυµερισµός της ε καπρολακτόνης, παρουσία του καταλύτη, στην επιφάνεια τους. Ο έλεγχος της ικανότητας της πολυκαπρολακτόνης να συγρατεί τα παραπάνω ενεργά συστατικά γίνεται µε απλά πειράµατα ποιοτικής ανίχνευσης των ιόντων χλωρίου και αµµωνίου για το κάθε πείραµα αντίστοιχα. Καταλήξαµε τελικά ότι το σύστηµα κυτταρίνης πολυκαπρολακτόνης µπορεί να συγκρατεί τα ενεργά συστατικά (ΚCl και NH 4 NO 3 ) και υπάρχει δυνατότητα ελέγχου της απελευθέρωσης τους.

2 2 GREEN CHEMISTRY, EDUCATION: THE DEVELOPMENT OF A GREEN BIODEGRADABLE POLYMER WITH APPLICATION IN AGRICULTURE Maroulis, A.J., Hadjiantoniou Maroulis, C.P., Antonoglou L.D. and Zarkada A.P. Department of Chemistry, Aristotle University of Thessaloniki, Thessaloniki, Εmail: Abstract This work is centered to the preparation of a biodegradable polymer used as a supporter gradually releasing to the soil active agents. Agrochemicals, such as fertilizers, used in conventional agriculture are well known for polluting the environment, particularly the ground water. Using biodegradable polymers we achieved controlled release of fertilizers avoiding additional residue in the soil. Poly(ε-caprolactone) (PCL) is especially desirable for encapsulating active agents because it is a green biodegradable polymer available at low cost. Polycaprolactone can be prepared by ring opening polymerization of ε-caprolactone using catalyst such as stannous octanoate. Ring opening polymerization was activated by microwave radiation (750W), in reaction without solvent, conversion of the monomer in about two minutes and precipitation of the product with ethanol. In order to examine the ability of polycaprolactone to control the release of active agents of fertilizers like ΚCl (potassium chloride) and NH 4 NO 3 (ammonium nitrate), we prepare a system of cellulose and polycaprolactone. Particularly we soaked a piece of paper (cellulose) with solutions of KCl and NH 4 NO 3 correspondingly in each experiment and then we proceeded to the polymerization of ε-caprolactone in the surface of paper. Using the properly analytical method we examined quantitatively the ability of polycaprolactone to hold the active constituents. We conclude that the release of ΚCl and NH 4 NO 3 can be controlled by a cellulose and polycaprolactone system. 1. Θεωρητικό Υπόβαθρο 1.1 Εισαγωγή Οι σύγχρονες τάσεις στη διδακτική των επιστηµών, βασισµένες στις τρέχουσες εξελίξεις της γνωστικής ψυχολογίας και του εποικοδοµητισµού, υποστηρίζουν ότι τα γεγονότα και οι διεργασίες που µαθαίνουν οι διδασκόµενοι θα πρέπει να συνδέονται άµεσα µε µαθησιακές δραστηριότητες που υποστηρίζουν την ενεργητική εφαρµογή των επιστηµονικών εννοιών και τη συµµετοχή σε δραστηριότητες και πρακτικές της επιστηµονικής έρευνας. Στα πλαίσια αυτής της ιδέας και µε την µακρόχρονη ενασχόληση µας µε την Πράσινη Χηµεία έγινε ο σχεδιασµός απλών πειραµάτων σύνθεσης και εφαρµογής του πράσινου βιοαποικοδοµήσιµου πολυµερούς, της πολυκαπρολακτόνης (PCL). Πιο συγκεκριµένα στην εργασία αυτή περιλαµβάνονται τρία πειράµατα επίδειξης τα οποία θα µπορούν να εκτελεστούν, σύντοµα και εύκολα από τον εισηγητή εκπαιδευτικό ή από τον οποιονδήποτε µέσα από το ακροατήριο µαθητευόµενο.

3 3 O σκοπός των δύο πρώτων πειραµάτων επίδειξης είναι να εξοικειωθούν οι µαθητές φοιτητές µε τις µεθόδους ποιοτικού προσδιορισµού των ιόντων αµµωνίου και χλωρίου στις οποίες βασίζονται τα πειράµατα που θα ακολουθήσουν. Ενώ στο τρίτο πείραµα γίνεται επίδειξη για να δει το ακροατήριο ότι όλα τα εδάφη δεν παρουσιάζουν την ίδια ικανότητα συγκράτησης του νερού και κατά συνέπεια και των διαλυτοποιηµένων ουσιών, στη µάζα του. Μετά την σχετική διάλεξη και τα πειράµατα επίδειξης δίνεται στους µαθητές ένα φυλλάδιο µε προεργαστηριακές ερωτήσεις και προχωρούµε στο πειραµατικό µέρος στο εργαστήριο. Τα πειράµατα τα οποία παρουσιάζονται αρχικά στο ακροατήριο (µαθητές-φοιτητές) είναι απλά και σύντοµα. Αρχικά γίνεται η σύνθεση και ο καθαρισµός του βιοαποικοδοµήσιµου πολυµερούς PCL. Στη σύνθεση αυτή βρίσκει εφαρµογή η Χηµεία MORE (MicrowaveOven _ Ιnduced Reaction Enhancement). Στη συνέχεια ακολουθεί η παρασκευή του συστήµατος συγκράτησης ενεργών συστατικών των λιπασµάτων από βιοαποικοδοµήσιµη πολυκαπρολακτόνη και κυτταρίνη (χαρτί) και ακολουθεί η µελέτη της αποτελεσµατικότητας του. Ο σκοπός του πειράµατος είναι κατανόηση της ιδιότητας του ανωτέρω συστήµατος να συγκρατεί το χλωριούχο κάλιο (ΚCl) και το νιτρικό αµµώνιο (ΝΗ 4 ΝΟ 3 ) που αποτελούν βασικά συστατικά των λιπασµάτων. Στα πειράµατα που ακολουθούν γίνεται αρχικά συγκράτηση των αλάτων (KCl και ΝΗ 4 ΝΟ 3 ) σε χαρτί. Το χαρτί χρησιµοποιείται για προσοµοίωση του χώµατος. 1.2 Λιπάσµατα / Fertilizers Ως λίπασµα χαρακτηρίζεται κάθε υλικό οργανικό ή ανόργανο, φυσικό ή συνθετικό που εφοδιάζει τα φυτά µε ένα ή περισσότερα χηµικά στοιχεία τα οποία είναι απαραίτητα για την ανάπτυξη του. 1.3 Λίγα λόγια για το έδαφος Η δοµή του εδάφους καθορίζει τις συνθήκες για την καλή ανάπτυξη των φυτών ώστε να διασφαλίζει συγχρόνως µε την στερέωση και την συγκράτηση των φυτών, η διευκόλυνση, η εξάπλωση και η ανάπτυξη του ριζικού συστήµατος καθώς και η παρουσία του αναγκαίου πορώδους για την καλή κυκλοφορία του αέρα και της υγρασίας στο έδαφος. Η δηµιουργία κοκκώδους συσσωµάτωσης διασφαλίζει µια ικανοποιητική κατανοµή σε µικρούς και µεγάλους πόρους. Κοκκώδη συσσωµατώµατα διαστάσεων 0.5 5mm δηµιουργούν άριστη δοµή. Το είδος του συσσωµατώµατος του εδάφους αξιολογείται συνήθως µε εξέταση της µορφολογίας της δοµής. ιακρίνουµε δοµή πεπλατυσµένη, πρισµατική, κυβική και κοκκώδη. Η κατάσταση της δοµής του εδάφους αφορά ιδιότητες του εδάφους που επιδρούν στην παραγωγικότητα του φυτού που οι σηµαντικότερες από αυτές τις ιδιότητες είναι το πορώδες, η συνεκτικότητα και η υδατοικανότητα. Συνήθως στα εδάφη συναντώνται πόροι όλων των κατηγοριών µεγέθους. Τα χονδρόκοκκα εδάφη (αµµώδη) χαρακτηρίζονται από αυξηµένο αριθµό µεγάλων πόρων και συνεπώς περιορισµένη εµφάνιση τριχοειδών φαινόµενων. Το αντίθετο ισχύει για τα λεπτόκοκκα εδάφη (αργιλώδη). Αυτός ο χαρακτήρας συνεπάγεται και µια σειρά από αντίστοιχες ιδιότητες. Έτσι στα χονδρόκοκκα εδάφη το νερό της βροχής και της άρδευσης διηθείται ταχύτατα, ενώ αντίθετα στα λεπτόκοκκα εδάφη µε τους τριχοειδείς πόρους ευνοείται η συγκράτηση της υγρασίας αφενός και η κακή ή καλή λίπανση αφετέρου.

4 Πως τα λιπάσµατα µπορούν να εισαχθούν στα επιφανειακά και στα υπόγεια νερά; Όταν τα λιπάσµατα εισαχθούν στο νερό είτε διατρέχουν την επιφάνεια του εδάφους, είτε απορροφώνται εξαιτίας της διάβρωσης. Τα νερά που ρέουν κατά µήκος της επιφάνειας του εδάφους προερχόµενα από βροχόπτωση, από πότισµα (άρδευση), από λιωµένα χιόνια ή άλλες πηγές κινούνται στην επιφάνεια του εδάφους µέχρι να συναντήσουν κάποιο φράγµα ή κάποιο άλλο ρεύµα νερού οπότε και συνενώνονται ή αρχίζουν να απορροφώνται από το έδαφος. Έτσι τα λιπάσµατα εισαγόµενα στα επιφανειακά νερά διατρέχουν µαζί µε το νερό την επιφάνεια του εδάφους ή λόγω διάβρωσης εισάγονται και στα υπόγεια νερά Εδαφολογική διάβρωση Ο αέρας και το νερό µπορούν να διαβρώσουν το έδαφος. Η εδαφολογική διάβρωση µειώνει την εδαφολογική παραγωγικότητα λόγω των απωλειών των θρεπτικών ουσιών, ικανότητας αποθήκευσης ύδατος και οργανικής ουσίας. Οι απώλειες από την άποψη της παραγωγικής ικανότητας είναι σηµαντικές και προς το παρόν αντισταθµίζονται µε την προσθήκη λιπασµάτων. 1.4 Βιοαποικοδοµήσιµα πολυµερή Ως βιοαποικοδόµηση ορίζεται το φαινόµενο της χηµικής αποσύνθεσης των υλικών που οφείλεται στη δράση των ενζύµων αφενός των ζωντανών οργανισµών (βακτήρια, µύκητες κ.τ.λ.) και τις εκκρίσεις τους αφετέρου. Είναι επίσης σηµαντικό να αναφέρουµε και τις αβιοτικές αντιδράσεις όπως η φωτοαποικοδόµηση, η οξείδωση και η υδρόλυση οι οποίες µπορούν επίσης να τροποποιήσουν τα πολυµερή, πριν ή κατά τη διάρκεια της βιοαποικοδόµησης, εξαιτίας περιβαλλοντικών παραγόντων. Εάν ένα νέο πλαστικό µπορεί να χαρακτηριστεί ως βιοδιασπάσιµο εξαρτάται επίσης από το χρονοδιάγραµµα αποικοδόµησης του. Τα ευρωπαϊκά προϊόντα πρέπει να ικανοποιήσουν τις απαιτήσεις που θέτει το γερµανικό ίδρυµα για την τυποποίηση (DIN) ή το ευρωπαϊκό Συµβούλιο για τα πρότυπα τυποποίησης (CEN). Οι προδιαγραφές των υλικών αφορούν την περιβαλλοντική επίδραση καθώς επίσης και την αποτελεσµατικότητα και την ταχύτητα αποικοδόµησης. Η βιοδιασπασιµότητα εν τούτοις των νέων υλικών είναι συχνά ασαφής λόγω της διαφωνίας σχετικά µε τα πρότυπα που θεσπίζονται και τα διάφορα τεστ που σχετίζονται µε αυτά. Οποιοδήποτε και αν είναι το σύστηµα ταξινόµησης, οι επιστήµονες πρέπει να δώσουν µια εναλλακτική λύση για συµβατικά προϊόντα της πετροχηµικής βιοµηχανίας που πρέπει να αντικατασταθούν από πλήρως βιοδιασπώµενα υλικά, χωρίς συµβιβασµούς ως προς τις ιδιότητες αλλά και µε επίγνωση του συνεπαγόµενου κόστους. 1.5 Η Πράσινη προσέγγιση... Η πράσινη χηµεία είναι η χηµεία, η οποία δηµιουργήθηκε για να µειώσει ή να εξαλείψει τη χρήση και την παραγωγή των επικίνδυνων ουσιών στις διάφορες χηµικές διεργασίες. (Paul Anastas) Η Πράσινη χηµεία προσπαθεί να µειώσει τη χρήση τοξικών ουσιών. Έχει αποκτήσει ισχυρούς υποστηρικτές στα Πανεπιστήµια (έρευνα και διδασκαλία) αλλά πολύ λιγότερο στη βιοµηχανία για ευνόητους λόγους (µεγάλο κόστος αναδιάρθρωσης της βιοµηχανίας).

5 5 1.6 Η ε-καπρολακτόνη (ε-caprolactone, CL) Η ε-καπρολακτόνη (C 6 Η 10 Ο 2 ) είναι ένας κυκλικός εστέρας, µια λακτόνη µε εξαµελή δακτύλιο. Άλλες ονοµασίες της ε-καπρολακτόνης είναι ή 2- oxepanone ή 6-Hydroxycaproic acid lactone ή συντοµογραφικά CL. Η ε- καπρολακτόνη είναι υγρό άχρωµο µε χαρακτηριστική οσµή. Η ε-καπρολακτόνη είναι ερεθιστική ουσία και γενικά µη τοξική. Η θανατηφόρας συγκέντρωση LC50 στα ψάρια είναι 280mg/l για παραµονή των ψαριών στο περιβάλλον αυτό επί 96ώρες. Επίσης υψηλή τιµή έχει και η θανατηφόρος δόση LD50 για ποντίκια 4290mg/ kg. 1.8 Η Πολυκαπρολακτόνη (polycaprolactone / PCL) Η πολυκαπρολακτόνη είναι ένα θερµοπλαστικό πολυµερές και παρά το γεγονός ότι δεν παρασκευάζεται από ανανεώσιµες πρώτες ύλες, είναι εξαιρετικά βιοαποικοδοµήσιµο. Το πολυµερές αυτό είναι ανθεκτικό στο νερό, σε έλαια, σε διαλύτες και στη χλωρίνη. Έχει χαµηλό σηµείο τήξεως (Tm) γύρω στους ο C και θερµοκρασία υαλώδους µετάβασης (Τg) γύρω στους -60 ο C. Η πυκνότητα του είναι χαµηλή και είναι εύκολο στο χειρισµό του. H PCL συνήθως παρασκευάζεται µε πολυµερισµό διάνοιξης δακτυλίου (ringopening polymerization) της ε-caprolactone (ε-καπρολακτόνης), µε ανιονικό, κατιονικό ή ελευθέρων ριζών εκκινητή. Ο πολυµερισµός γίνεται µε πολλούς τρόπους όπως µε θέρµανση ή µε χρήση καταλλήλων καταλυτών, χρησιµοποιώντας λιπάσες ή κάτω από υψηλή πίεση κ.τ.λ. Πολλές οργανοµεταλλικές ενώσεις, όπως οξείδια (oxides), καρβοξύλια (carboxylates) και αλκοξείδια (alkoxides), είναι αποτελεσµατικοί εκκινητές για την ελεγχόµενη σύνθεση των πολυµερών. Αν και οι πολυµερισµοί µε τέτοιους καταλύτες εµφανίζουν υψηλή εκλεκτικότητα µε ελάχιστες πλευρικές αντιδράσεις, έχουν ένα σηµαντικό µειονέκτηµα ότι θα πρέπει να εκτελούνται υπό αυστηρά ξηρές συνθήκες, χρησιµοποιώντας πολλά στάδια όπως ξήρανση µε φλόγα (flame drying), απόσταξη και καθαρισµό (purging) µε ξηρό άζωτο. Επίσης οι χηµικές ακαθαρσίες (impurities) πρέπει να αποµακρύνονται τελείως, επειδή κάθε ίχνος νερού ή ακαθαρσίας απενεργοποιούν δραµατικά τους καταλύτες. Όπως είναι γνωστό το περιβαλλοντικό ενδιαφέρον για την τρέχουσα χηµική έρευνα και τη βιοµηχανία συνεχώς αυξάνεται. Η πρόκληση για προστασία του περιβάλλοντος προϋποθέτει: α) καθαρά στάδια αντιδράσεων στα οποία αποφεύγεται η χρήση επικίνδυνων και επιβλαβών οργανικών διαλυτών β) προώθηση αντιδράσεων στις οποίες µειώνεται ή ακόµα καλλίτερα δεν απαιτείται κατανάλωση ενεργείας ενώ στις παλιές συνθέσεις ήταν απαραίτητη η πολύωρη θέρµανση σε υψηλές θερµοκρασίες και γ) προϊόντα υψηλής βιοαποικοδοµησιµότητας. Τα τελευταία χρόνια γίνεται µια προσπάθεια σύνθεσης του βιαποικοδοµήσιµου πολυµερούς PCL µε διαδικασίες στις οποίες δεν χρησιµοποιούνται διαλύτες, είναι σύντοµες, µε λίγα στάδια και χωρίς την κατανάλωση µεγάλων ποσοτήτων ενέργειας. Οι Ιάπωνες Yi Wang και Masao Kunioka (2005) βρήκαν ότι το τριφθοροµέθανοσουλφονικό άλας του αργιλίου (trifluoromethanesulfonate) [Al(OTf) 3 ] µπορεί να πολυµερίσει την ε-καπρολακτόνη, προς πολυκαπρολακτόνη, σε χαµηλή θερµοκρασία (40-60 ο C) µε πίεση 1atm, χωρίς κανένα διαλύτη, χρησιµοποιώντας µόνον ένα δοκιµαστικό σωλήνα. O πολυµερισµός πραγµατοποιείται µέσα σε 6ώρες και µε απόδοση 89%. Οι ερευνητές χρησιµοποίησαν και άλλα τριφθοροµέθανοσουλφονικά άλατα των µετάλλων (metal triflates) πριν καταλήξουν στα άλατα του αργιλίου. Τα περισσότερα

6 6 από τα ανωτέρω µεταλλικά άλατα που δοκίµασαν εκτός από τα αντίστοιχα του νατρίου [Νa(OTf)], του µαγνησίου [(Mg(OTf) 2 ] και του υττέρβιου [Yb(OTf) 3 ] είχαν την ικανότητα να πολυµερίζουν την όχι άπολυτα καθαρή ε-καπρολακτόνη, δηλαδή χωρίς να υπάρξει προηγούµενη κατεργασία της για την αποµάκρυνση νερού και οξυγόνου. Τα αντίστοιχα µεταλλικά άλατα του λανθάνιου [La(OTf) 3 ] και του σαµάριου [Sm(OTf) 3 ] καταλύουν τη µετατροπή του µονοµερούς σε ολιγοµερή. Τα µεταλλικά άλατα του ύττριου [Y(OTf) 3 ] και του αργύρου [Ag(OTf)] χρειάζονταν 48 και 240 ώρες αντίστοιχα για να δώσουν την πολυκαπρολακτόνη σε πολύ χαµηλή απόδοση (περίπου 50%). Οι Yi Wang και Masao Kunioka τελικά κατέληξαν στα τριφθοροµέθανοσουλφονικά άλατα του χαλκού [Cu(OTf) 2 ], του σκανδίου [Sc(OTf) 3 ] και αργιλίου [Al(OTf) 3 ], που παρουσιάζουν την µεγαλύτερη καταλυτική ικανότητα. Συγκρίνοντας τα µεταξύ τους βρέθηκε ότι το Al(OTf) 3 είναι το πιο αποτελεσµατικό επειδή κατά τη χρήση του ως καταλύτου ο πολυµερισµός έχει µεγαλύτερη απόδοση σε µικρότερο χρόνο. Μια άλλη σπουδαία µέθοδος σύνθεσης της πολυκαπρολακτόνης στην οποία εφαρµόζονται οι αρχές της πράσινης χηµείας προτάθηκε από τους Balint Koroskenyi και Stephen P.McCarthy (2004). Οι ανωτέρω ερευνητές συνέθεσαν την πολυκαπρολακτόνη µε πολυµερισµό διάνοιξης δακτυλίου της ε-καπρολακτόνης, παρουσία καταλύτου οκτανοϊκού κασσίτερου (stannous octoate) σε έξι µόνον λεπτά (6min). Αυτό που έκανε τη διαφορά σε αυτό τον πολυµερισµό και µείωσε τόσο πολύ το χρόνο πολυµερισµού είναι ότι χρησιµοποιήθηκε ως πηγή ενέργειας η µικροκυµατική ακτινοβόληση. O πολυµερισµός της καπρολακτόνης πραγµατοποιείται γρήγορα ακόµη και σε χαµηλής ισχύος ενέργεια µικροκυµάτων ( Watt) παρουσία του καταλύτη οκτανοϊκού κασσίτερου (stannous octoate). Με τη µέθοδο αυτή επιτυγχάνεται πλήρης µετατροπή των µονοµερών προς υψηλού µοριακού βάρους πολυµερές σε λιγότερο από έξι λεπτά (6min) σε µη ισοθερµικές συνθήκες. Στην παρούσα εργασία γίνεται σύνθεση πολυκαπρολακτόνης µε πολυµερισµό διάνοιξης δακτυλίου της ε-καπρολακτόνης (CL), παρουσία καταλύτου 2-αίθυλο εξανοΐκό δισθενή κασσίτερο (Tin(II) 2-ethylhexanoate) ή όπως αλλιώς λέγεται οκτανοϊκό κασσίτερο (stannous octanoate) µε µικροκυµατική ακτινοβόληση επι δύο λεπτά (2min) στα 800Watt. Ο µηχανισµός δράσης των καταλυτών στον πολυµερισµό διάνοιξης δακτυλίου δεν έχει διευκρινιστεί ακόµη παρά το γεγονός ότι έχουν γίνει πολλές µελέτες προς την κατεύθυνση αυτή. Παρακάτω δίνεται µια σχηµατική παράσταση των σταδίων του πολυµερισµού διάνοιξης δακτυλίου.

7 Η πολυκαπρολακτόνη χρησιµοποιείται συνήθως ως πρόσθετο σε ρητίνες και πολυουρεθάνες προκειµένου να βελτιώσουν τις ιδιότητες τους. Τα υλικά αυτά χρησιµοποιούνται κυρίως για την επικάλυψη επιφανειών, ως κόλλες, συνθετικά δέρµατα και κλωστές. Γενικά είναι συµβατό µε µια µεγάλη ποικιλία υλικών. Η ανάµιξη της πολυκαπρολακτόνης µε άµυλο χαµηλώνει το κόστος και αυξάνει την βιοαποικοδοµησιµότητα. Στην Κορέα το µίγµα αυτό έχει χρησιµοποιηθεί µε επιτυχία από τη Yokong Company για σακούλες απορριµµάτων. Επίσης η πολυκαπρολακτόνη προστίθεται ως πολυµερικός πλαστικοποιητής (polymer plasticizer) στο PVC. Η πολυκαπρολακτόνη έχει σπουδαίες εφαρµογές τόσον στην ιατρική όσον και στις αγροτικές καλλιέργειες. Στον τοµέα της ιατρικής χρησιµοποιείται ως χειρουργικό νήµα για ράµµατα, στα εµφυτεύµατα και στα φάρµακα ως κάλυµµα στις κάψουλες, επίσης υλικό που επιτρέπει τη σταδιακή απελευθέρωση του φαρµάκου στον οργανισµό. Στον αγροτικό τοµέα χρησιµοποιείται στα συστήµατα σταδιακής απελευθέρωσης αγροχηµικών (λιπάσµατα, εντοµοκτόνα και ζιζανιοκτόνα) αλλά και στις καλλιέργειες µε τη µορφή µεµβράνης ως κάλυµµα των ριζών των λαχανικών, προκειµένου να τα προστατέψουν και σταµατούν την ανάπτυξη των ζιζανίων. Με δεδοµένο την δύσκολη ανάκτηση των µη-αποικοδοµήσιµων µεµβράνων που χρησιµοποιούνται σαν κάλλυµα των λαχανικών στα χωράφια και στα θερµοκήπια και τη συνήθη πρακτική να τα καίνε, µε αποτέλεσµα την παραγωγή σηµαντικής ποσότητας διοξινών, τα βιοαποικοδοµήσιµα υλικά γίνονται απαραίτητα. 7

8 8 1.8 Θέρµανση µε µικροκύµατα Η χρήση των φούρνων µικροκυµάτων για την υποβοήθηση των χηµικών αντιδράσεων ή χηµεία MORE (MicrowaveOven _ induced Reaction Enhancement) παρουσιάζει αρκετά πλεονεκτήµατα αλλά και ορισµένα µειονεκτήµατα συγκρινόµενη του συµβατικού τρόπου θέρµανσης. Συγκεκριµένα: Μειώνει τη διάρκεια θέρµανσης (στις αντιδράσεις πολυµερισµού έχει διαπιστωθεί συντόµευση της διάρκειας της αντιδράσεως κατά εβδοµήντα φορές). Αυξάνει την απόδοση των αντιδράσεων (70-90% του θεωρητικού µεγίστου). Προσφέρει οµογενή θέρµανση όλης της µάζας των αντιδρώντων (η θερµότητα δεν µεταφέρεται από το εξωτερικό προς το εσωτερικό, αλλά κατανέµεται οµογενώς και τα εξωτερικά στρώµατα του υλικού δεν κινδυνεύουν να αλλοιωθούν λόγω υπερθερµάνσεως). Εξοικονοµούν ενέργεια (λόγω της µικρής κατανάλωσης ηλεκτρικού ρεύµατος κατά τη σύντοµη λειτουργία του φούρνου µικροκυµάτων). Βελτιώνουν την απόδοση ορισµένων αντιδράσεων (εκλεκτικότητα). ίνουν καθαρά προϊόντα, κυρίως λόγω της µειωµένης θερµικής διασπάσεως και συνεπώς δεν απαιτούνται πρόσθετες διαδικασίες καθαρισµού. Απαιτούν µικρές ποσότητες διαλυτών έως και καθόλου µε αποτέλεσµα τη µείωση του κόστους των προϊόντων και την προστασία του περιβάλλοντος. Ενώ ταυτόχρονα. Είναι κατάλληλες για τη θέρµανση µόνο πολικών ουσιών. Οι απλές οικιακές συσκευές παρουσιάζουν ορισµένα προβλήµατα ασφάλειας. Μπορεί να προκαλούν τον αποπολυµερισµό ορισµένων πολυµερών προϊόντων µε παρατεταµένη θέρµανση. 2. Πειραµατικό µέρος 2.1 Πειράµατα επίδειξης Ποιοτικός προσδιορισµός ιόντων αµµωνίου (ΝΗ 4 + ) Εντός σφαιρικής φιάλης των 50ml εισάγουµε 10ml διαλύµατος νιτρικού αµµωνίου (ΝΗ 4 ΝΟ 3 ) 1% βάρος κατ όγκον (w/v), το τοποθετούµε σε υδρόλουτρο θερµοκρασίας 40 ο C, προσθέτουµε 5mL υδατικού διαλύµατος καυστικού νατρίου (NaOH) 0,1 Ν και ενώ την ανακινούµε, κρατάµε πάνω από το στόµιο της ένα κοµµάτι πεχαµετρικό χαρτί το οποίο έχουµε διαβρέξει προηγουµένως, ελαφρώς µε απιονισµένο νερό. Μετά από λίγα λεπτά παρατηρούµε την αλλαγή του χρώµατος του πεχαµετρικού χαρτιού. Το ph είναι γύρω στο 8-9 επειδή µε την προσθήκη NaOH και τη θέρµανση παράγεται αέρια αµµωνία (NH 3 ), οπότε το περιβάλλον πάνω από τη φιάλη γίνεται βασικό. Η παραγοµένη αέρια αµµωνία και η αύξηση της τιµής του ph είναι µέτρο (ποιοτικά) της ύπαρξης αµµωνιακών ιόντων µέσα στη σφαιρική φιάλη. Όσο µεγαλύτερο ph µετράµε µε το πεχαµετρικό χαρτί, τόσο περισσότερη αµµωνία σχηµατίζεται, οπότε τόσο περισσότερα αµµωνιακά ιόντα υπάρχουν στο διάλυµα Ποιοτικός προσδιορισµός χλωριούχων ιόντων µε AgNO 3 Τοποθετούµε σε ένα δοκιµαστικό σωλήνα 10 ml υδατικού διαλύµατος χλωριούχου καλίου (KCl) 0,1 Ν. Παρατηρούµε ότι το διάλυµα είναι άχρωµο και διαυγές.

9 9 Στη συνέχεια προσθέτουµε στο διάλυµα του χλωριούχου καλίου µερικές σταγόνες νιτρικού αργύρου(agno 3 ). Παρατηρούµε τον σχηµατισµό λευκού ιζήµατος AgCl. Στην πραγµατικότητα το πείραµα αυτό γίνεται για να προσδιορίσουµε έµµεσα τα ιόντα καλίου. Το χλωριούχο κάλιο διίσταται κατά τη διάλυση του σε νερό και δίνει ένα κατιόν καλίου και ένα ανιόν χλωρίου. Εποµένως όσο περισσότερο ίζηµα χλωριούχου αργύρου σχηµατίζεται, τόσο περισσότερα ανιόντα χλωρίου υπάρχουν στο διάλυµα και κατά αντιστοιχία τόσο περισσότερα κατιόντα καλίου Παρατήρηση της ικανότητας των εδαφών να συγκρατούν νερό Σε δύο χωνιά διήθησης τοποθετούνται αντιστοίχως κοµµάτια από βαµβάκι. Στο ένα χωνί προστίθεται άµµος και στο άλλο χώµα κήπου. ύο ογκοµετρικοί κύλινδροι τοποθετούνται κάτω από τα χωνιά. Στη συνέχεια προστίθεται 50ml νερού σε κάθε χωνί. Η ποσότητα του νερού που δεν απορροφήθηκε από την άµµο ή το χώµα συλλέγεται και συγκρατείται. Παρατηρούµε ότι ο πρώτος κύλινδρος (κάτω από το χωνί µε την άµµο) έχει περισσότερα ml νερού από τον δεύτερο. Εποµένως γίνεται φανερό ότι η άµµος έχει µικρότερη ικανότητα συγκράτησης του νερού από ότι το χώµα του κήπου. 3.2 Πειράµατα για µαθητές/ φοιτητές Σύνθεση Πολυκαπρολακτόνης (PLC) Σε ένα ποτήρι ζέσεως των 50 ml τοποθετούµε 2 ml ε-καπρολακτόνης (CL) µετρηµένα µε σιφώνιο και στη συνέχεια προσθέτουµε δύο σταγόνες (περίπου 0,1 ml) οκτανοϊκού κασσιτέρου (stannous octanoate). Αναδεύουµε ελαφρώς και παρατηρούµε ότι προκύπτει ένα διαφανές διάλυµα. Στη συνέχεια τοποθετούµε το ποτήρι ζέσεως σε φούρνο µικροκυµάτων, ρυθµισµένο στα 800 Watt και το ακτινοβολούµε επί δύο λεπτά (2min). Μετά το πέρας των δύο λεπτών αποµακρύνουµε το ποτήρι από τον φούρνο (µε τη βοήθεια λαβίδας) και το µεταφέρουµε στον απαγωγό µέχρι να κρυώσει και να αποµακρυνθούν οι ατµοί που σχηµατίζονται. Το λευκό στερεό που προκύπτει είναι το πολυµερές δηλαδή η πολυκαπρολακτόνη. Στη συνέχεια, αν θέλουµε να παραλάβουµε καθαρό το πολυµερές της πολυκαπρολακτόνης το διαλυτοποιούµε σε 20 ml διµεθυλοχλωριδίου (CH 2 Cl 2 ) και στη συνέχεια καταβυθίζουµε το ίζηµα µε 1mL αιθανόλης (CH 3 CH 2 OH). Τελικά προκύπτει λευκό αφράτο ίζηµα καθαρής πολυκαπρολακτόνης Μελέτη της ικανότητας του συστήµατος συγκράτησης πολυκαπρολακτόνης-κυτταρίνης (χαρτιού) να συγκρατούν το χλωριούχο κάλιο (θρεπτικό συστατικό των φυτών) Η ικανότητα του συστήµατος πολυκαπρολακτόνης-κυτταρίνης (χαρτιού) να συγκρατούν το χλωριούχο κάλιο βασίζεται στην ανίχνευση ιόντων χλωρίου Cl - σε έκπλυµα διηθητικού χαρτιού, διαποτισµένου µε κορεσµένο διάλυµα χλωριούχου καλίου (ΚCl) πριν και µετά τον πολυµερισµό.

10 10 Πειραµατική διαδικασία Αρχικά κόβουµε τρία στρογγυλά κοµµάτια διηθητικού χαρτιού διαµέτρου 2,5 cm. Παρασκευάζουµε κορεσµένο διάλυµα ΚCl σε αιθανόλη και εµβαπτίζουµε επί ένα λεπτό (1min) τα τρία κοµµάτια χαρτιού, τα οποία στη συνέχεια στεγνώνουµε µε τη βοήθεια ενός σεσουάρ ( πιστολάκι µαλλιών). Παίρνουµε τέσσερα ποτήρια ζέσεως των 50 ml, στο πρώτο τοποθετούµε το ένα από τα χαρτιά και το ξεπλένουµε µε 3 ml απιονισµένου νερού. Μεταφέρουµε το έκπλυµα σε ένα δοκιµαστικό σωλήνα και προσθέτουµε σταγόνες AgNO 3. Παρατηρούµε ότι σχηµατίζεται λευκό ίζηµα χλωριούχου αργύρου. Η εµφάνιση του ιζήµατος είναι ενδεικτικό της ύπαρξης ιόντων χλωρίου στο έκπλυµα. Αυτό σηµαίνει ότι το χαρτί δεν συγκρατεί το ΚCl στη µάζα του και µε το νερό µπορούµε να το αποµακρύνουµε. Στο δεύτερο ποτήρι τοποθετούµε 2 ml καπρολακτόνης µετρηµένα µε σιφώνιο και στη συνέχεια προσθέτουµε δύο σταγόνες (περίπου 0,1 ml) οκτανοϊκού κασσιτέρου (stannous octanoate). Στο διάλυµα αυτό εµβαπτίζουµε το δεύτερο χαρτί. Στη συνέχεια το χαρτί αυτό ξεπλένεται µέσα στο τρίτο ποτήρι ζέσεως µε 3 ml απιονισµένου νερού. Μεταφέρουµε το έκπλυµα σε ένα δοκιµαστικό σωλήνα και προσθέτουµε µερικές σταγόνες AgNO 3. Παρατηρούµε χρωµατισµό του διαλύµατος. Το διάλυµα γίνεται καστανέρυθρο και εµφανίζεται θόλωµα. Ο χρωµατισµός πιθανώς να οφείλεται στο σχηµατισµό κάποιου συµπλόκου. Τέλος εµβαπτίζουµε και το τρίτο χαρτί στο διάλυµα της ε-καπρολακτόνης µε τον καταλύτη (µέσα στο δεύτερο ποτήρι ζέσεως). Στη συνέχεια το χαρτί αυτό τοποθετείται σε φούρνο µικροκυµάτων, ο οποίος είναι ρυθµιζόµενος στα 800 Watt και ακολουθεί ακτινοβόληση επί δύο λεπτά. Μετά το πέρας των δύο λεπτών αφήνουµε το πολυµερισµένο χαρτί να κρυώσει και το ξεπλένουµε όπως και τα δύο προηγούµενα µε 3 ml απιονισµένου νερού. Μεταφέρουµε το έκπλυµα του σε ένα δοκιµαστικό σωλήνα και προσθέτουµε σταγόνες AgNO 3 οπότε παρατηρείται οτι δεν σχηµατίζεται θόλωµα. Από αυτό προκύπτει το συµπέρασµα ότι το πολυµερές της καπρολακτόνης συγκράτησε την δραστική ουσία δηλαδή το KCl ενώ στην προηγούµενη δοκιµή είχε εκπλυθεί Μελέτη της ικανότητας του συστήµατος συγκράτησης πολυκαπρολακτόνης-κυτταρίνης (χαρτιού) να συγκρατούν το νιτρικό αµµώνιο (πηγή αζώτου για τα φυτά) Η ικανότητα του συστήµατος πολυκαπρολακτόνης-κυτταρίνης (χαρτιού) να συγκρατούν το άζωτο που προσφέρεται µε το νιτρικό αµµώνιο βασίζεται στην ανίχνευση ιόντων NH 4 + σε έκλπυµα τεµαχίου διηθητικού χαρτιού, διαποτισµένου µε κορεσµένο διάλυµα νιτρικού αµµωνίου (ΝΗ 4 ΝΟ 3 ) πριν και µετά τον πολυµερισµό. Πειραµατική διαδικασία Κόβουµε τρία στρόγγυλα κοµµάτια διηθητικού χαρτιού διαµέτρου 2,5 cm. Ζυγίζουµε 0,1 gr ΝΗ 4 ΝΟ 3 και τα τοποθετούµε σε ποτήρι ζέσεως στο οποίο προσθέτουµε 10 ml απιονισµένου νερού (παρασκευή διαλύµατος ΝΗ 4 ΝΟ 3 1% w/v). Εµβαπτίζουµε στη συνέχεια τα τρία χαρτιά στο διάλυµα του νιτρικού αµµωνίου (ΝΗ 4 ΝΟ 3 ) και τα στεγνώνουµε µε τη βοήθεια ενός σεσουάρ ( πιστολάκι µαλλιών). Παίρνουµε τέσσερα ποτήρια ζέσεως των 50 ml, στο πρώτο τοποθετούµε το πρώτο χαρτί και το ξεπλένουµε µε 3 ml απιονισµένου νερού. Μεταφέρουµε το έκπλυµα που προκύπτει σε µια σφαιρική φιάλη και την τοποθετούµε σε

11 11 υδρόλουτρο, µε θερµοκρασία περίπου 40 ο C. Στη συνέχεια προσθέτουµε 5 ml υδατικού διαλύµατος NaOH 0,1 Ν και ενώ ανακινούµε ελαφρώς τη φιάλη µε το ένα µας χέρι, µε το άλλο κρατάµε ένα κοµµάτι πεχαµετρικού χαρτιού πάνω από το στόµιο της. Με την προσθήκη NaOH και τη θέρµανση παράγεται αέρια αµµωνία NH 3. Η παραγόµενη αµµωνία προσδιορίζεται ποιοτικά µε το πεχαµετρικό χαρτί το οποίο έχουµε προηγουµένως διαβρέξει ελαφρώς µε απιονισµένο νερό. Παρατηρούµε ότι το πεχαµετρικό χαρτί αλλάζει χρώµα και µετρά ph γύρω στο 8-9. Στο δεύτερο ποτήρι τοποθετούµε 2 ml ε-καπρολακτόνης µετρηµένα µε σιφώνιο και στη συνέχεια προσθέτουµε δύο σταγόνες (περίπου 0,1 ml) οκτανοϊκού κασσιτέρου (stannous octanoate). Εµβαπτίζουµε το δεύτερο χαρτί στο διάλυµα και το ξεπλένουµε όπως και το προηγούµενο µε 3 ml απιονισµένου νερού. Μεταφέρουµε το έκπλυµα του δεύτερου χαρτιού, σε µια σφαιρική φιάλη και την τοποθετούµε στο υδρόλουτρο (40 ο C). Στη συνέχεια προσθέτουµε 5 ml NaOH 0,1 Ν και αµέσως τοποθετούµε στο στόµιο της φιάλη το διαβρεγµένο µε νερό κοµµάτι του πεχαµετρικού χαρτιού. Παρατηρούµε ότι το πεχαµετρικό χαρτι µετρά ph περίπου 8. Εποµένως και σε αυτή την περίπτωση όπως και στο πρώτο χαρτί µετά την προσθήκη του διαλύµατος NaOH παράγεται αέρια αµµωνία, γεγονός που αποδεικνύει ότι η ε-καπρολακτόνη χωρίς να πολυµεριστεί δεν συγκρατεί NH 4 +. Τέλος εµβαπτίζουµε και το τρίτο χαρτί στο διάλυµα της ε-καπρολακτόνης µε τον καταλύτη και το τοποθετούµε στο φούρνο µικροκυµάτων (800 Watt ισχύ) και το ακτινοβολούµε για δύο λεπτά. Αφού παραλάβουµε το πολυµερισµένο χαρτί το αφήνουµε να κρυώσει και το ξεπλένουµε µε 3 ml απιονισµένου νερού. Μεταφέρουµε το έκπλυµα σε µια σφαιρική φιάλη και την τοποθετούµε σε υδρόλουτρο ( 40 ο C). Προσθέτουµε 5 ml NaOH 0,1 Ν και κρατάµε το πεχαµετρικό χαρτί πάνω από το στόµιο της φιάλης. Το πεχαµετρικό χαρτί δεν δείχνει κάποια αλλαγή. Το ph του παραµένει ουδέτερο όπως του απιονισµένου νερού. Άρα µετά την προσθήκη NaOH δεν παράγεται αέρια αµµωνία, γεγονός που αποδεικνύει ότι η πολυκαπρολακτόνη συγκρατεί τα ιόντα NH 4 +, εποµένως και το άζωτο (Ν). Υπενθυµίζουµε ότι πριν από την εκτέλεση των πειραµάτων δίνονται προεργαστηριακές ερωτήσεις ενώ µε την ολοκλήρωση των πειραµάτων δίνεται στους εκπαιδευόµενους ένα ερωτηµατολόγιο µε µεταεργαστηριακές ερωτήσεις. Τα ανωτέρω πειράµατα εµπλουτισµένα µε ποσοτικές µετρήσεις και όχι απλά ποιοτικά είναι κατάλληλα και για φοιτητές. Συµπεράσµατα Η πολυκαπρολακτόνη είναι ένα Πράσινο πολυµερές µε Πράσινη σύνθεση µέσω της Χηµείας MORE και Πράσινες εφαρµογές λόγω της υψηλής βιοαποικοδοµησιµότητας της. Από της προεργαστηριακές και µεταεργαστηριακές ερωτήσεις προκύπτει ότι οι εκπαιδευόµενοι απέκτησαν µετά την εκτέλεση των πειραµάτων µια καλύτερη αντίληψη των εννοιών που σχετίζονται µε τα πειράµατα ενώ παράλληλα αυξήθηκε το ενδιαφέρον τους για την Πράσινη Χηµεία.

12 Βιβλιογραφία 1. Microwave assisted solvent free or aqueous based synthesis of biodegradable polymers, Balint Koroskenyi and Stephen P. McCarthy, Journal of Polymers and the Environment, Polycaprolactones. 20. Polymerization of ε Caprolactone with Tributyltin derivatives: A mechanistic study, Hans R. Kricheldorf, Movita V. Sumbel and Ingrid Kreiser Saunders, Macromolecules, Mechanistic study of Bu2SnCl2 mediated ring opening polymerization of ε Caprolactone by Multinuclear NMR spectroscopy, Gaelle Deshayes, Frederic A. G. Mercier, Philippe Degee, Ingrid Verbruggen, Monique Biesemans, Rudolph Willem and Philippe Dubois, Chem. Eur. J., Comparison of thermal and microwave activated polymerization of ε- Caprolactone with Titanium tetrabutylate as catalyst, Philipp Albert, Holger Warth and Rolf Mulhaupt, Macromol. Chem. Phys., A review of Biodegradable Polymers: Uses, current developments in the synthesis and characterization of biodegradable polyesters, blends of biodegradable, Polymers and recent advances in Biodegradation studies, Wendy Amass, Allan Amass and Brian Tighe, Polym. Int., Ring opening polymerization of cyclic monomers with aluminum triflate, Yi Wang, Masao Kunioka, Macromol. Symp., Development of new composites materials, carries of active agents, from biodegradable polymers and wood, Ludovic Mortain, Isabelle Dez, Pierre Jean Madec, C.R. Chimie, Characteristics, kinetics and mechanism of ε Caprolactone polymerization by Lanthanide Tris(2,6 dimethylphenolate)s, Lifang Zhang, Cuiping Yu, Zhiquan Shen, Polymer Bulletin, Biodegradation of poly(ε Caprolactone)/ starch blends and composites in composting and culture environments: the effects of compatibilization on the inherent biodegradability of the host polymer, R. P. Singh, J. k. Pandey, D. Rutot, Ph. Degee, Ph Dubois, Carbohydrate Research, Synthesis and characterizations of biodegradable and crosslinkable poly(εcaprolactone fumarate), poly(ethylene glycol fumarate), and their amphiphilic copolymer, Shanfeng Wang, Lichun Lu, James A. Gruetzmacher, Bradford L. Currier and Michael J. Yaszemski, Biomaterials, Green Chemistry: Frontiers in Bening Chemical Synthesis and Processes P. T. Anastas and T. C. Williamson, Oxford University Press, Οργανική Χηµεία Ι & ΙΙ, John McMurry 13. Synthesis of Caprolactone, 14. A practical approach to Microwave oven safety, Dewey D. Sprague, Health Physics Society, 2005, 15. Who invented Microwaves, Microtech Microwave oven repair and information network, 16. Material Safety Data Sheets/ Φύλλα εδοµένων Ασφαλείας Υλικών (M.S.D.S) των εταιριών MERK και SIGMA - ALDRICH 12

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΤΑΞΗΣ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΤΑΞΗΣ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργαστηρίου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΤΑΞΗΣ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Μεταθετικές αντιδράσεις διπλής αντικατάστασης οι οποίες οδηγούν σε σχηματισμό ιζήματος. Το ίζημα σε πολλές περιπτώσεις επιτρέπει την ταυτοποίηση ενός αντιδρώντος σώματος

Διαβάστε περισσότερα

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΧΗΜΕΙΑ» για τους ΦΟΙΤΗΤΕΣ του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Οι διδάσκοντες Αικατερίνη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργ. Κέντρου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΟΠΙΚΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ EUSO 2009

ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΟΠΙΚΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ EUSO 2009 ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΟΠΙΚΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ EUSO 2009 ΘΕΜΑΤΑ Α. Αραίωση ιαλύµατος ΗCl 1M. Παρασκευή 100mL διαλύµατος HCl 0.8Μ. Β. Θερµότητα Αντίδρασης. Υπολογισµός της θερµότητας αντίδρασης στην εξουδετέρωση του

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή νάυλον 6-10 από το διχλωρίδιο του δεκανοδιικού οξέος και την εξαμεθυλενοδιαμίνη. Σύγκριση του νάυλον με φυσικές υφάνσιμες ίνες όπως το μαλλί και το βαμβάκι. Διδακτικοί

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 4η. Ανίχνευση χημικών της καθημερινής ζωής

Άσκηση 4η. Ανίχνευση χημικών της καθημερινής ζωής Άσκηση 4η Ανίχνευση χημικών της καθημερινής ζωής 2 Θεωρητικό μέρος Αναλυτική Χημεία ονομάζεται ο κλάδος της Χημείας που αναπτύσσει και εφαρμόζει μεθόδους, όργανα και στρατηγικές για να δώσει πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Στην συγκεκριµένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα µετρήσουµε 3 παραµέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου µας,

Στην συγκεκριµένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα µετρήσουµε 3 παραµέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου µας, 8η Ευρωπαϊκή Ολυµπιάδα Επιστηµών- EUSO 2010 Τοπικός ιαγωνισµός Νοµού Μαγνησίας ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΚΦΕ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ Σχολείο: Φύλλο Εργασίας Ονοµ/υµα: Έλεγχος της Ποιότητας του Πόσιµου Νερού

Διαβάστε περισσότερα

στις Φυσικές Επιστήμες Ονοματεπώνυμα:

στις Φυσικές Επιστήμες Ονοματεπώνυμα: 2 ος Εργαστηριακός Διαγωνισμός των Γυμνασίων ΕΚΦΕ Ν.Ιωνίας στις Φυσικές Επιστήμες Σχολείο: Γυμνάσιο Ονοματεπώνυμα: 1 2 3 1 3 η ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ Πείραμα 1 ο : Α. Θεωρητικό μέρος Το κιτρικό οξύ

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος θα πρέπει ο μαθητής: Να περιγράφει τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή άσκηση 1: ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ

Εργαστηριακή άσκηση 1: ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟΧΟΙ Εργαστηριακή άσκηση 1: ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ Στο τέλος του πειράματος αυτού θα πρέπει να μπορείς : 1. Να αναγνωρίζεις ότι το φαινόμενο της διάλυσης είναι

Διαβάστε περισσότερα

Τοπικός Μαθητικός Διαγωνισμός EUSO

Τοπικός Μαθητικός Διαγωνισμός EUSO 2014 Ε.Κ.Φ.Ε. Καστοριάς Τοπικός Μαθητικός Διαγωνισμός EUSO 2014-2015 ΟΜΑΔΑ : 1] 2] 3] Γενικό Λύκειο Άργους Ορεστικού. 6 - Δεκ. - 1014 Χημεία ΟΔΗΓΙΕΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Το εργαστήριο είναι χώρος για σοβαρή

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΛΙΜΟΥ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΛΙΜΟΥ 1 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΛΙΜΟΥ ΤΟΠΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ EUSO 2015 ΧΗΜΕΙΑ 6 - Δεκεμβρίου - 2014 Ερρίκος Γιακουμάκης Χημικός 2 1 η ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ Ανίχνευση κατιόντων ή ανιόντων που υπάρχουν σε

Διαβάστε περισσότερα

στοιχεία. Έτσι µε τα σύνθετα λιπάσµατα σε ένα προϊόν περιέχονται περισσότερα από ένα θρεπτικά στοιχεία. Είναι δυνατοί µεγάλου εύρους συνδυασµοί, ώστε

στοιχεία. Έτσι µε τα σύνθετα λιπάσµατα σε ένα προϊόν περιέχονται περισσότερα από ένα θρεπτικά στοιχεία. Είναι δυνατοί µεγάλου εύρους συνδυασµοί, ώστε 1 1.1 Εισαγωγή Τα χηµικά λιπάσµατα που χρησιµοποιούνται στη γεωργία είναι ευρέως γνωστό ότι επιβαρύνουν το περιβάλλον και ιδιαίτερα τα υπόγεια και τα επιφανειακά νερά προκαλώντας το φαινόµενο του ευτροφισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΟΡΡΟΠΙΕΣ ΜΕ ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ΙΟΝΤΑ

ΙΣΟΡΡΟΠΙΕΣ ΜΕ ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ΙΟΝΤΑ ΙΣΟΡΡΟΠΙΕΣ ΜΕ ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ΙΟΝΤΑ Α. ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΔΙΟΞΕΙΔΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΣΕ ΥΔΑΤΙΚO ΔΙΑΛΥΜΑ Λίγα λόγια πριν από το πείραμα. Η σόδα περιέχει διαλυμένο αέριο διοξείδιο του άνθρακα το οποίο προστίθεται κατά την

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή άσκηση 3: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΙΟΝΤΩΝ

Εργαστηριακή άσκηση 3: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΙΟΝΤΩΝ ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟΧΟΙ Εργαστηριακή άσκηση 3: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΙΟΝΤΩΝ Οι στόχοι αυτής της εργαστηριακής άσκησης είναι οι µαθητές: Να χρησιµοποιούν τις φυσικές και χηµικές ιδιότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 23 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 23 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Α ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ Α Ηµεροµηνία: Τετάρτη 23 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό κάθε µίας από τις ερωτήσεις A1 έως A4 και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτική ανάλυση ιόντων 1 ο Πείραμα

Ποιοτική ανάλυση ιόντων 1 ο Πείραμα Εισαγωγή Ποιοτική ανάλυση ιόντων 1 ο Πείραμα Η ρύπανση του υδροφόρου ορίζοντα και των εδαφών από βιομηχανικά απόβλητα είναι ένα από τα καίρια περιβαλλοντικά προβλήματα της εποχής μας. Ειδικά η απόρριψη

Διαβάστε περισσότερα

Προχωρηµένη Ανόργανη Χηµεία - Εργαστηριακές Ασκήσεις

Προχωρηµένη Ανόργανη Χηµεία - Εργαστηριακές Ασκήσεις Γ. Κακάλη, Αν. Καθ. Ε.Μ.Π. Α. Γάκη, Χηµ. Μηχ. ΕΜΠ Προχωρηµένη Ανόργανη Χηµεία - Εργαστηριακές Ασκήσεις ΑΣΚΗΣΗ 6 Παρασκευή ασβεσταργιλικών ενώσεων µε τη µέθοδο πολυµερισµού αρχικών διαλυµάτων και τη χρήση

Διαβάστε περισσότερα

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας,

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας, Σχολείο: Ημερομηνία Δειγματοληψίας.. Φύλλο Εργασίας Έλεγχος της Ποιότητας του Πόσιμου Νερού του Σχολείου μας Γενικές πληροφορίες Τα φυσικά νερά περιέχουν διάφορες ουσίες οι οποίες είναι διαλυμένες και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD Θεωρητικό υπόβαθρο Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2 Οργανικά απόβλητα και µικροργανισµοί Οξείδωση Ενέργεια Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια οξείδωση Νέα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Μάθημα 6 6.1. SOS: Τι ονομάζεται διάλυμα, Διάλυμα είναι ένα ομογενές μίγμα δύο ή περισσοτέρων καθαρών ουσιών. Παράδειγμα: Ο ατμοσφαιρικός αέρας

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. 13 η ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΚΦΕ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ & ΕΚΦΕ ΝΕΑΣ ΙΩΝΙΑΣ Τοπικός διαγωνισμός στη Χημεία 13 Δεκεμβρίου2014 Ονοματεπώνυμο μαθητών

Εισαγωγή. 13 η ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΚΦΕ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ & ΕΚΦΕ ΝΕΑΣ ΙΩΝΙΑΣ Τοπικός διαγωνισμός στη Χημεία 13 Δεκεμβρίου2014 Ονοματεπώνυμο μαθητών α. β. γ. 13 η ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΚΦΕ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ & ΕΚΦΕ ΝΕΑΣ ΙΩΝΙΑΣ Τοπικός διαγωνισμός στη Χημεία 13 Δεκεμβρίου2014 Ονοματεπώνυμο μαθητών Σχολείο Εισαγωγή Το χλωρικό κάλιο είναι ένα λευκό κρυσταλλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό κάθε µίας από τις ερωτήσεις A1 έως A5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Α1. Το ιόν 56 Fe +2 περιέχει:

Διαβάστε περισσότερα

Οξείδωση της αιθανόλης

Οξείδωση της αιθανόλης 1 Εργαστηριακή Διδασκαλία των Φυσικών εργασιών στα Γενικά Λύκεια Περίοδος 2006 2007 Χημεία Γενικής Παιδείας Β Λυκείου Ενδεικτική προσέγγιση της εργαστηριακή δραστηριότητας : Οξείδωση της αιθανόλης Από

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ Τάξη : Β Λυκείου Ηµεροµηνία : 8/06/2005 ιάρκεια : 2,5 ώρες Αριθµός σελίδων: 5 Χρήσιµα

Διαβάστε περισσότερα

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης.

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο

Διαβάστε περισσότερα

Έδαφος. Οι ιδιότητες και η σημασία του

Έδαφος. Οι ιδιότητες και η σημασία του Έδαφος Οι ιδιότητες και η σημασία του ΕΔΑΦΟΣ : Είναι το χαλαρό επιφανειακό στρώμα του στερεού φλοιού της γης. ΕΔΑΦΟΓΕΝΕΣΗ: Το έδαφος σχηματίζεται από την αποσάθρωση των μητρικών πετρωμάτων με την επίδραση

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Μέρος Ι: Μέτρηση του ΡΗ της βροχής από τρεις διαφορετικές περιοχές (βιομηχανική περιοχή, κέντρο αστικής πόλης, βουνό) και επίδραση των νερών αυτών σε μάρμαρο και μέταλλο.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Χημική Τεχνολογία. Εργαστηριακό Μέρος

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Χημική Τεχνολογία. Εργαστηριακό Μέρος ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Χημική Τεχνολογία Εργαστηριακό Μέρος Ενότητα 8.2: Χημικώς Απαιτούμενο Οξυγόνο (Chemical Oxygen Demand, COD) Ευάγγελος Φουντουκίδης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΕ /ΝΣΗΣ ΕΥΤ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΑΘΗΝΑΣ

ΕΚΦΕ /ΝΣΗΣ ΕΥΤ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΕΚΦΕ /ΝΣΗΣ ΕΥΤ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΑΘΗΝΑΣ (ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ) Συνεργάτες Χηµικοί: Ερρίκος Γιακουµάκης Γιώργος Καπελώνης Μπάµπης Καρακώστας Ιανουάριος 2005 2 ΑΝΤΙ ΡΑΣΕΙΣ ΙΠΛΗΣ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Οι αντιδράσεις

Διαβάστε περισσότερα

5009 Σύνθεση της χαλκο φθαλοκυανίνης

5009 Σύνθεση της χαλκο φθαλοκυανίνης P 59 Σύνθεση της χαλκο φθαλοκυανίνης (H H ) 6 Mo 7 2 2. H2 + 8 + CuCl H 2-8 H 3-8 C 2 - H 2 - HCl Cu C 8 H 3 CH 2 CuCl H 2 Mo 7 6 2. H 2 C 32 H 16 8 Cu (18.1) (6.1) (99.) (1235.9) (576.1) Βιβλιογραφία

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Χημεία

Περιβαλλοντική Χημεία ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Περιβαλλοντική Χημεία Εργαστηριακό Μέρος Ενότητα 5: Σκληρότητα Νερού Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Τ.Ε. Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Παράγοντες που επηρεάζουν την θέση της χημικής ισορροπίας 4 η εργαστηριακή άσκηση

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Παράγοντες που επηρεάζουν την θέση της χημικής ισορροπίας 4 η εργαστηριακή άσκηση ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ 4 η εργαστηριακή άσκηση Διδακτικοί στόχοι 1. Να διαπιστώσεις την επίδραση της μεταβολής της συγκέντρωσης και της θερμοκρασίας στη θέση της χημικής ισορροπίας. 2. Να εξηγείς τη μετατόπιση

Διαβάστε περισσότερα

Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού χάρτου, πεχαμέτρου και αισθητήρα ph Multilog, (όπου υπάρχει)

Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού χάρτου, πεχαμέτρου και αισθητήρα ph Multilog, (όπου υπάρχει) 1 Εργαστηριακή Διδασκαλία των Φυσικών εργασιών στα Γενικά Λύκεια Περίοδος 2006 2007 Χημεία Α Λυκείου Ενδεικτική προσέγγιση της εργαστηριακή δραστηριότητας : Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΙΟΝΤΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΙΟΝΤΩΝ 52 Πείραμα 36 ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΙΟΝΤΩΝ ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος του πειράματος αυτού θα πρέπει να μπορείς : Ι.Να αναγνωρίζεις τις μεταθετικές χημικές αντιδράσεις ή α\τιόράσεις διπλής αλτικατάστασης.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων 1/3/2013 και 6/3/2013 Μάντζιου Μαρία χημικός ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος του πειράματος αυτού θα πρέπει να μπορείς:

Διαβάστε περισσότερα

1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης

1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης Σκοπός 1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης Σκοπός αυτής της εργαστηριακής άσκησης είναι να μάθετε να δίνετε έμφαση στη σημασία της παρατήρησης κατά την εκτέλεση ενός πειράματος. Παρατήρηση, γενικά,

Διαβάστε περισσότερα

8 η Ευρωπαϊκή Ολυµπιάδα Επιστηµών EUSO 2010

8 η Ευρωπαϊκή Ολυµπιάδα Επιστηµών EUSO 2010 Ε.Κ.Φ.Ε. ΣΕΡΡΩΝ 8 η Ευρωπαϊκή Ολυµπιάδα Επιστηµών EUSO 010 ΤΟΠΙΚΟΣ ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΩΝ ΧΗΜΕΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ : Μαθητές/τριες που συµµετέχουν: (1).. () () Ηµεροµηνία: 8/11/009 Σύνολο µορίων :. Σελίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες. ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες και 30 λεπτά Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας Άσκηση 3η Μέθοδοι Διαχωρισμού 1 2 Θεωρητικό μέρος Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Οι ουσίες λειώνουν και βράζουν σε ορισμένες θερμοκρασίες, αλλάζοντας έτσι μορφή από στερεή σε υγρή ή από υγρή

Διαβάστε περισσότερα

Ο λέβητας του Δημόκριτου

Ο λέβητας του Δημόκριτου Ο λέβητας του Δημόκριτου Αρχαιοελληνικές συσκευές απόσταξης Στην εισαγωγική αυτή άσκηση, θα παρατηρήσετε μια σειρά χαρακτηριστικών αντιδράσεων ορισμένων ουσιών σε συγκεκριμένα χημικά περιβάλλοντα. Στη

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη ορισµένων ιδιοτήτων των οξέων (I) & βάσεων (Ι), εξουδετέρωση

Μελέτη ορισµένων ιδιοτήτων των οξέων (I) & βάσεων (Ι), εξουδετέρωση Μελέτη ορισµένων ιδιοτήτων των οξέων (I) & βάσεων (Ι), εξουδετέρωση Τα πειράµατα αυτά µπορούν να πραγµατοποιηθούν στην ίδια διδακτική ώρα, µε τον τρόπο που περιγράφεται παρακάτω: Αλλαγή χρώµατος δεικτών

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 7η. Χημική Ισορροπία. Εργαστήριο Χημείας Τμήμα ΔΕΑΠΤ Πανεπιστήμιο Πατρών

Άσκηση 7η. Χημική Ισορροπία. Εργαστήριο Χημείας Τμήμα ΔΕΑΠΤ Πανεπιστήμιο Πατρών Άσκηση 7η Χημική Ισορροπία Εργαστήριο Χημείας Τμήμα ΔΕΑΠΤ Πανεπιστήμιο Πατρών Η έννοια της Χημικής Ισορροπίας Υπάρχουν χηµικές αντιδράσεις που εξελίσσονται προς µία µόνο μόνο κατεύθυνση, όπως π.χ. η σύνθεση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΕΣΜΕΝΕΣ ΜΟΝΟΣΘΕΝΕΙΣ ΑΛΚΟΟΛΕΣ

ΚΟΡΕΣΜΕΝΕΣ ΜΟΝΟΣΘΕΝΕΙΣ ΑΛΚΟΟΛΕΣ ΚΟΡΕΣΜΕΝΕΣ ΜΟΝΟΣΘΕΝΕΙΣ ΑΛΚΟΟΛΕΣ Πρόκειται για αλκοόλες που διαθέτουν µόνο ένα υδροξύλιο και η ανθρακική τους αλυσίδα είναι κορεσµένη (µόνο απλοί δεσµοί). Ο γενικός τους τύπος είναι C ν ν+1 H ή R-H (όπου

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισµός βιταµίνης C σε χυµούς φρούτων και λαχανικών και µελέτη διάφορων παραγόντων που επιδρούν στη ποσότητα της

Προσδιορισµός βιταµίνης C σε χυµούς φρούτων και λαχανικών και µελέτη διάφορων παραγόντων που επιδρούν στη ποσότητα της ΕΚΦΕ Εύβοιας Προσδιορισµός βιταµίνης C σε χυµούς φρούτων και λαχανικών και µελέτη διάφορων παραγόντων που επιδρούν στη ποσότητα της Απαραίτητα όργανα Προχοϊδα Σιφώνι Κωνική φιάλη Απαραίτητα υλικά 10 ml

Διαβάστε περισσότερα

4006 Σύνθεση του 2-(3-οξοβουτυλο)κυκλοπεντανονο-2- καρβοξυλικού αιθυλεστέρα

4006 Σύνθεση του 2-(3-οξοβουτυλο)κυκλοπεντανονο-2- καρβοξυλικού αιθυλεστέρα NP 4006 Σύνθεση του 2-(3-οξοβουτυλο)κυκλοπεντανονο-2- καρβοξυλικού αιθυλεστέρα CEt + FeCl 3 x 6 H 2 CEt C 8 H 12 3 C 4 H 6 C 12 H 18 4 (156.2) (70.2) (270.3) (226.3) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ-ΠΡΟΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ-ΠΡΟΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΕΚΦΕ ΝΕΑΣ ΙΩΝΙΑΣ ΕΚΦΕ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΙΑΣ ΤΟΠΙΙΚΟΥ ΔΙΙΑΓΩΝΙΙΣΜΟΥ EUSO 2012 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ-ΠΡΟΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ Αποφασίσατε να δουλέψετε στο πλαίσιο της Ερευνητικής Εργασίας το θέμα που προτάθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

ÖñïíôéóôÞñéï Ì.Å ÅÐÉËÏÃÇ ÊÁËÁÌÁÔÁ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1

ÖñïíôéóôÞñéï Ì.Å ÅÐÉËÏÃÇ ÊÁËÁÌÁÔÁ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 008 1 ΘΕΜΑ 1 Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑ Για τις ερωτήσεις 1.1 1. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη

Διαβάστε περισσότερα

5012 Σύνθεση του ακετυλοσαλικυλικού οξέος (ασπιρίνης) από σαλικυλικό οξύ και οξικό ανυδρίτη

5012 Σύνθεση του ακετυλοσαλικυλικού οξέος (ασπιρίνης) από σαλικυλικό οξύ και οξικό ανυδρίτη NP 0 Σύνθεση του ακετυλοσαλικυλικού οξέος (ασπιρίνης) από σαλικυλικό οξύ και οξικό ανυδρίτη CH CH + H H S + CH CH C H 6 C 7 H 6 C 9 H 8 C H (0.) (8.) (98.) (80.) (60.) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και

Διαβάστε περισσότερα

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη του καλίου, γενικά Προάγει την φωτοσύνθεση Επιταχύνει την μεταφορά των προϊόντων μεταβολισμού Ενισχύει την

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ - ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ - ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ - ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΘΕΜΑ 1ο Για τις παρακάτω ερωτήσεις Α1-Α3 να μεταφέρετε στο φύλλο απαντήσεων τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα μόνο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας Άσκηση 3η Μέθοδοι Διαχωρισμού 1 2 Θεωρητικό μέρος Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Οι ουσίες λειώνουν και βράζουν σε ορισμένες θερμοκρασίες, αλλάζοντας έτσι μορφή από στερεή σε υγρή ή από υγρή

Διαβάστε περισσότερα

Προχοϊδα: Μετράει τον όγκο ενός υγρού (ή διαλύµατος) µε ακρίβεια 0,1 ml και συνήθως έχει χωρητικότητα από 10 έως 250 ml.

Προχοϊδα: Μετράει τον όγκο ενός υγρού (ή διαλύµατος) µε ακρίβεια 0,1 ml και συνήθως έχει χωρητικότητα από 10 έως 250 ml. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑ ΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - EUSO 2009 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΧΗΜΕΙΑ 1. 2. 3. Μαθητές: Σχολείο ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ - ΠΡΟΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ 1. Χρησιµοποιούµενα όργανα Προχοϊδα: Μετράει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 2. ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ Α. Θεωρητικό μέρος 1. Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Η μελέτη της χημικής ανάλυσης αρχίζει με μια από τις

ΑΣΚΗΣΗ 2. ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ Α. Θεωρητικό μέρος 1. Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Η μελέτη της χημικής ανάλυσης αρχίζει με μια από τις ΑΣΚΗΣΗ 2. ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ Α. Θεωρητικό μέρος 1. Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Η μελέτη της χημικής ανάλυσης αρχίζει με μια από τις παλιότερες παρατηρήσεις : Οι ουσίες λειώνουν και βράζουν

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση ph διαλυμάτων καθημερινή χρήσης με την βοήθεια δεικτών και πεχαμετρικού χαρτιού. Μεταβολή του χρώματος των δεικτών

Μέτρηση ph διαλυμάτων καθημερινή χρήσης με την βοήθεια δεικτών και πεχαμετρικού χαρτιού. Μεταβολή του χρώματος των δεικτών Μέτρηση ph διαλυμάτων καθημερινή χρήσης με την βοήθεια δεικτών και πεχαμετρικού χαρτιού Η τιμή του ph ενός διαλύματος εξαρτάται από την συγκέντρωση των υδρογονοκατιόντων του [Η+]. Ορίζεται σαν τον αρνητικό

Διαβάστε περισσότερα

1η Διάλεξη ΚΟΛΛΟΕΙΔΕΣ ΣΥΜΠΛΟΚΟ ΕΔΑΦΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗΣ ΚΑΤΙΟΝΤΩΝ ΤΕΙ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

1η Διάλεξη ΚΟΛΛΟΕΙΔΕΣ ΣΥΜΠΛΟΚΟ ΕΔΑΦΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗΣ ΚΑΤΙΟΝΤΩΝ ΤΕΙ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 1η Διάλεξη ΚΟΛΛΟΕΙΔΕΣ ΣΥΜΠΛΟΚΟ ΕΔΑΦΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗΣ ΚΑΤΙΟΝΤΩΝ Τροφοδότηση του εδαφικού διαλύματος Απορρόφηση Ρίζας Οργανική ουσία Ανταλλαγή κατιόντων Εδαφικό διάλυμα Μικροοργανισμοί εδάφους Προσρόφηση

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ 1

ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ 1 Θεωρητικό Μέρος ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ 1 Ορισμένα ζεύγη οξέων και των συζυγών τους βάσεων (καθώς και βάσεων και των συζυγών τους οξέων) έχουν την ιδιότητα να διατηρούν το ph των διαλυμάτων τους σταθερό όταν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΟ ΕΙΚΟΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ «IrYdium» Η εκκίνηση του Εικονικού εργαστηρίου Χηµείας «IrYdium Chemistry Lab» γίνεται µε διπλό κλικ στο αρχείο «VLab.exe». Κατόπιν επιλέγετε το µενού Αρχείο > Άνοιγµα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ. Ονοματεπώνυμο μαθητών

ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ. Ονοματεπώνυμο μαθητών ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ Ονοματεπώνυμο μαθητών Σχολείο α. β. γ. «Μελέτη της οξύτητας του χώματος και τρόποι ρύθμισής της» Το έδαφος έχει ph από 4 έως 8. Τα ασβεστολιθικά εδάφη έχουν ph μεγαλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

Πείραμα 2 Αν αντίθετα, στο δοχείο εισαχθούν 20 mol ΗΙ στους 440 ºC, τότε το ΗΙ διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: 2ΗΙ(g) H 2 (g) + I 2 (g)

Πείραμα 2 Αν αντίθετα, στο δοχείο εισαχθούν 20 mol ΗΙ στους 440 ºC, τότε το ΗΙ διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: 2ΗΙ(g) H 2 (g) + I 2 (g) Α. Θεωρητικό μέρος Άσκηση 5 η Μελέτη Χημικής Ισορροπίας Αρχή Le Chatelier Μονόδρομες αμφίδρομες αντιδράσεις Πολλές χημικές αντιδράσεις οδηγούνται, κάτω από κατάλληλες συνθήκες, σε κατάσταση ισορροπίας

Διαβάστε περισσότερα

Δύο εναλλακτικές εργαστηριακές ασκήσεις Χημείας της Α Λυκείου ή πώς να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη στο εργαστήριο

Δύο εναλλακτικές εργαστηριακές ασκήσεις Χημείας της Α Λυκείου ή πώς να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη στο εργαστήριο Δύο εναλλακτικές εργαστηριακές ασκήσεις Χημείας της Α Λυκείου ή πώς να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη στο εργαστήριο Αναστασία Γκιγκούδη Η διδακτική αξία της εργαστηριακής άσκησης στα μαθήματα Φυσικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Πέμπτη, 28 Μαΐου, 2015 8:00 11:00

Διαβάστε περισσότερα

Παράδειγµα κριτηρίου σύντοµης διάρκειας

Παράδειγµα κριτηρίου σύντοµης διάρκειας 3.9. Κριτήρια αξιολόγησης Παράδειγµα κριτηρίου σύντοµης διάρκειας ΟΜΑ Α Α Αντικείµενο εξέτασης: Οξέα - βάσεις (ιδιότητες - ονοµατολογία) Στοιχεία µαθητή: Επώνυµο:... Όνοµα:... Τάξη:... Τµήµα:...Μάθηµα:...

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Σε αυτή την εργαστηριακή άσκηση θα ορίσουμε την ταχύτητα διάλυσης μιας στερεής ουσίας στο νερό και θα

Διαβάστε περισσότερα

[ ] [ ] CH3COO [ ] CH COOH. Cοξ. Cαλ

[ ] [ ] CH3COO [ ] CH COOH. Cοξ. Cαλ Πριν από κάθε απάντηση, προηγείται η καλή ανάγνωση και η προσπάθεια κατανόησης της ερώτησης. Η κάθε απάντηση πρέπει να σχετίζεται µε την ακριβή διατύπωση της ερώτησης και όχι µε την γενική της ιδέα. Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Πολυμερισμός Προσθήκης

Πολυμερισμός Προσθήκης Είδη Πολυμερισμού 1 Πολυμερισμός Προσθήκης Ελευθέρων Ριζών: Ενεργό Κέντρο ελεύθερη Ρίζα. Ανιοντικός Ενεργό Κέντρο Ανιόν - X + Κατιοντικός Ενεργό κέντρο κατιόν + Y - 2 Ιοντικοί Πολυμερισμοί Ανιοντικός Πολυμερισμός

Διαβάστε περισσότερα

[FeCl. = - [Fe] t. = - [HCl] t. t ] [FeCl. [HCl] t (1) (2) (3) (4)

[FeCl. = - [Fe] t. = - [HCl] t. t ] [FeCl. [HCl] t (1) (2) (3) (4) Μιχαήλ Π. Μιχαήλ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3o ΧΗΜΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΗ 1 3.1 Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Στις ερωτήσεις 1-34 βάλτε σε ένα κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Το αντικείµενο µελέτης της χηµικής

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

XHMEIA Α ΛΥΚΕΙΟΥ GI_A_CHIM_0_2530 ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ

XHMEIA Α ΛΥΚΕΙΟΥ GI_A_CHIM_0_2530 ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑΤΑ: XHMEIA Α ΛΥΚΕΙΟΥ GI_A_CHIM_0_2530 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/05/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ 2.1 Δίνονται: υδρογόνο, 1H, άζωτο, 7N α) Να γράψετε την κατανοµή των ηλεκτρονίων σε στιβάδες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ. Ένζυµα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ. Ένζυµα ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Ένζυµα Τα ένζυµα είναι πρωτεϊνικά µόρια που έχουν την ικανότητα να καταλύουν αντιδράσεις. Οι αντιδράσεις αυτές µπορούν να πραγµατοποιηθούν και χωρίς την παρουσία των ενζύµων. Όµως µε την

Διαβάστε περισσότερα

Ταχύτητα χημικής αντίδρασης και παράγοντες που την επηρεάζουν

Ταχύτητα χημικής αντίδρασης και παράγοντες που την επηρεάζουν ΕΚΦΕ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑΣ, Επιμέλεια Καγιάρας Νικόλαος Φυσικός Ταχύτητα χημικής αντίδρασης και παράγοντες που την επηρεάζουν Η ταχύτητα μιας αντίδρασης εξαρτάται από τον αριθμό των αποτελεσματικών συγκρούσεων μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο εργασίας. Εργαστηριακή άσκηση: Οξείδωση αλκοολών. Όργανα και αντιδραστήρια. Πειραµατική διαδικασία. Αντιδραστήρια. Όργανα

Φύλλο εργασίας. Εργαστηριακή άσκηση: Οξείδωση αλκοολών. Όργανα και αντιδραστήρια. Πειραµατική διαδικασία. Αντιδραστήρια. Όργανα Εργαστηριακή άσκηση: Οξείδωση αλκοολών Φύλλο εργασίας Όργανα και αντιδραστήρια Ονοµατεπώνυµο:.. Οµάδα: Τµήµα: Ηµεροµηνία: Όργανα Αντιδραστήρια Στήριγµα δοκιµαστικών σωλήνων οκιµαστικοί σωλήνες (αριθµηµένοι)

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÊÏÑÕÖÁÉÏ ÅÕÏÓÌÏÓ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÊÏÑÕÖÁÉÏ ÅÕÏÓÌÏÓ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Β ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 3 Απριλίου 014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση υγρών α οβλήτων

ιαχείριση υγρών α οβλήτων ιαχείριση υγρών α οβλήτων Χαρακτηριστικά αποβλήτων και λυµάτων Α όβλητα & Λύµατα Υγρά α όβλητα: τα υγρά και οι λάσπες που ρέουν εύκολα και αποβάλλονται από κατοικίες, βιοµηχανικές εγκαταστάσεις, µεταφορικά

Διαβάστε περισσότερα

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία Ιδιότητες και αποτελέσματα UTEC 46 = Ο ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΟΣ ΤΥΠΟΣ ΓΙΑ ΥΨΗΛΕΣ ΑΠΟΔΟΣΕΙΣ Η Ουρία είναι ένα από τα πιο ευρέως διαδεδομένα αζωτούχα λιπάσματα, συνδυάζοντας τις υψηλές λιπαντικές μονάδες και την ευκολία

Διαβάστε περισσότερα

Χημική Κινητική Πειράματα με perhydrol. Παντελής Μπαζάνος Χημικός - Εκπαιδευτικός. Παντελής Μπαζάνος: Χημική κινητική Πειράματα με perhydrol

Χημική Κινητική Πειράματα με perhydrol. Παντελής Μπαζάνος Χημικός - Εκπαιδευτικός. Παντελής Μπαζάνος: Χημική κινητική Πειράματα με perhydrol Χημική Κινητική Πειράματα με perhydrol Παντελής Μπαζάνος Χημικός - Εκπαιδευτικός Χημική κινητική Πειράματα με perhydrol Παντελής Μπαζάνος Χημικός Εκπαιδευτικός Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Το perhydrol είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΘΕΜΑ 1 ο ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 00 Στις ερωτήσεις 1.1-1.4, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.1 Ισχυρότερες

Διαβάστε περισσότερα

1017 Σύζευξη του χλωριούχου βενζολοδιαζωνίου µε 2-ναφθόλη προς 1-φαινυλαζο-2-ναφθόλη

1017 Σύζευξη του χλωριούχου βενζολοδιαζωνίου µε 2-ναφθόλη προς 1-φαινυλαζο-2-ναφθόλη OP 1017 Σύζευξη του χλωριούχου βενζολοδιαζωνίου µε 2-ναφθόλη προς 1-φαινυλαζο-2-ναφθόλη H 3 Cl Cl ao 2 C 6 H 8 Cl (129.6) (69.0) C 6 H 5 Cl 2 (140.6) OH + Cl OH C 10 H 8 O (144.2) C 6 H 5 Cl 2 (140.6)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση της Αρχής Le Chatelier και η μελέτη της διαλυτότητας των ιοντικών ενώσεων Θεωρητικό Μέρος Αρχή Le Chatelier Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ (2 η Εργαστηριακή Ημέρα) ΘΕΜΑ : ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ (2 η Εργαστηριακή Ημέρα) ΘΕΜΑ : ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ (2 η Εργαστηριακή Ημέρα) ΘΕΜΑ : ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΣΚΗΣΗ 5η: Ανάλυση Α αναλυτικής ομάδας κατιόντων (Ag +, Hg 2, Pb ) ΣΚΟΠΟΣ: Μελέτη εργαστηριακών μεθόδων για την ταυτοποίηση (αναγνώριση)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΣΕ ΚΡΑΣΙ (ΛΕΥΚΟ)

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΣΕ ΚΡΑΣΙ (ΛΕΥΚΟ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΥΠΕΥΘΥΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - «ΠΑΝΕΚΦE» email:panekfe@yahoo.gr www.ekfe.gr ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑ ΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - EUSO 2010 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. + SO 4 Βάσεις είναι οι ενώσεις που όταν διαλύονται σε νερό δίνουν ανιόντα υδροξειδίου (ΟΗ - ). NaOH Na

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. + SO 4 Βάσεις είναι οι ενώσεις που όταν διαλύονται σε νερό δίνουν ανιόντα υδροξειδίου (ΟΗ - ). NaOH Na ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΟΞΕΩΝ Αλλάζουν το χρώμα των δεικτών. Αντιδρούν με μέταλλα και παράγουν αέριο υδρογόνο (δες απλή αντικατάσταση) Αντιδρούν με ανθρακικά άλατα και παράγουν αέριο CO2. Έχουν όξινη

Διαβάστε περισσότερα

3033 Σύνθεση του ακετυλενοδικαρβοξυλικού οξέος από το µεσοδιβρωµοηλεκτρικό

3033 Σύνθεση του ακετυλενοδικαρβοξυλικού οξέος από το µεσοδιβρωµοηλεκτρικό 3033 Σύνθεση του ακετυλενοδικαρβοξυλικού οξέος από το µεσοδιβρωµοηλεκτρικό οξύ HOOC H Br Br H COOH KOH HOOC COOH C 4 H 4 Br 2 O 4 C 4 H 2 O 4 (275.9) (56.1) (114.1) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 27 Μαΐου, 2011 Ώρα εξέτασης:

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 24 Μαΐου, 2013 7:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ A ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ A ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ A ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/2016 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1. έως Α5. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ Η χρήση του όζοντος για την κατεργασία νερού σε πύργους ψύξης αυξάνει σηµαντικά τα τελευταία χρόνια και αρκετές έρευνες και εφαρµογές που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Χημεία Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΕΙΟ: ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ. ΧΡΟΝΟΣ: 2,5 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΧΡΗΣΙΜΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ

ΣΧΟΛΕΙΟ: ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ. ΧΡΟΝΟΣ: 2,5 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΧΡΗΣΙΜΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : ΧΡΟΝΟΣ: 2,5 ώρες ΤΑΞΗ: Β Ενιαίου Λυκείου ΩΡΑ ΕΝΑΡΞΗΣ:. ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: Τμήμα: Aρ.:.

Διαβάστε περισσότερα

1. Παρατήρηση βρασμού του νερού μέσω των αισθητήρων.

1. Παρατήρηση βρασμού του νερού μέσω των αισθητήρων. Εισηγητές, οι συνεργάτες του ΕΚΦΕ : Γαβρίλης Ηλίας, Χημικός Βράκα Ελένη, Φυσικός Α. ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΕΠΙΔΕΙΞΗΣ 1. Παρατήρηση βρασμού του νερού μέσω των αισθητήρων. 2. Σύσταση του ατμοσφαιρικού αέρα Σκοπός Να

Διαβάστε περισσότερα

1 o ΓΕΛ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ A ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1- ΒΑΣΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ-ΣΩΜΑΤΙΔΙΑ - Τι πρέπει να γνωρίζουμε

1 o ΓΕΛ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ A ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1- ΒΑΣΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ-ΣΩΜΑΤΙΔΙΑ - Τι πρέπει να γνωρίζουμε 1 o ΓΕΛ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ A ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1- ΒΑΣΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ-ΣΩΜΑΤΙΔΙΑ - Τι πρέπει να γνωρίζουμε 1. Βασικά μεγέθη και μονάδες αυτών που θα χρησιμοποιηθούν

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδες 5. 1.2 Στο μόριο του CH C CH=CH 2 υπάρχουν:

Μονάδες 5. 1.2 Στο μόριο του CH C CH=CH 2 υπάρχουν: ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 31 ΜΑΪΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ 1 ο Για τις ερωτήσεις 1.1-1.4

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 11η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2013 Σάββατο 19 Ιανουαρίου 2013 ΧΗΜΕΙΑ

Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 11η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2013 Σάββατο 19 Ιανουαρίου 2013 ΧΗΜΕΙΑ Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 11η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2013 Σάββατο 19 Ιανουαρίου 2013 ΧΗΜΕΙΑ Σχολείο: 1) Ονομ/επώνυμα μαθητών: 2)... 3) ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΧΗΜΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ. ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα- Ιδιότητες - είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ. ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα- Ιδιότητες - είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ 1.1 Τα οξέα ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα Ιδιότητες είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1. Ποιες χηµικές ενώσεις ονοµάζονται οξέα; Με ποιόν χηµικό τύπο παριστάνουµε γενικά τα οξέα; Οξέα είναι

Διαβάστε περισσότερα