ΠΡΑΣΙΝΗ ΧΗΜΕΙΑ, ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ: Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΠΡΑΣΙΝΟΥ ΒΙΟΑΠΟΙΚΟ ΟΜΗΣΙΜΟΥ ΠΟΛΥΜΕΡΟΥΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΤΗΝ ΓΕΩΡΓΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΡΑΣΙΝΗ ΧΗΜΕΙΑ, ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ: Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΠΡΑΣΙΝΟΥ ΒΙΟΑΠΟΙΚΟ ΟΜΗΣΙΜΟΥ ΠΟΛΥΜΕΡΟΥΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΤΗΝ ΓΕΩΡΓΙΑ"

Transcript

1 1 ΠΡΑΣΙΝΗ ΧΗΜΕΙΑ, ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ: Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΠΡΑΣΙΝΟΥ ΒΙΟΑΠΟΙΚΟ ΟΜΗΣΙΜΟΥ ΠΟΛΥΜΕΡΟΥΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΤΗΝ ΓΕΩΡΓΙΑ Απόστολος Ι. Μαρούλης, Κωνσταντίνα Π. Χατζηαντωνίου, Λεµονιά. Αντώνογλου και Αναστασία Π. Ζαρκάδα Τµήµα Χηµείας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη, Περίληψη Στην παρούσα εργασία περιγράφεται η σύνθεση ενός βιοαποικοδοµησίµου πολυµερούς το οποίο βρίσκει εφαρµογή στην ελεγχόµενη απελευθέρωση ενεργών συστατικών. Είναι ευρέως γνωστόν ότι τα αγροχηµικά, όπως π.χ. τα λιπάσµατα που χρησιµοποιούνται στη γεωργία, επιβαρύνουν το περιβάλλον και ιδιαίτερα τα υπόγεια νερά. Μια καλή λύση είναι η συγκράτηση ή η ενθυλάκωση του λιπάσµατος σε ένα βιοαποικοδοµήσιµο πολυµερές υλικό το οποίο θα επιτρέπει τη σταδιακή απελευθέρωση των ενεργών συστατικών του. Με αυτό τον τρόπο αυξάνεται η αποτελεσµατικότητα των λιπασµάτων, εφόσον έτσι γίνεται καλύτερη και µεγαλύτερη απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών από τα φυτά και αποφεύγεται η υπολειµµατική δράση στο έδαφος. Η πολυκαπρολακτόνη (Polycaprolactone, PCL) είναι ένα τέτοιο βιοαποικοδοµήσιµο πολυµερές προς ενθυλάκωση των ενεργών συστατικών των αγροχηµικών, διαθέσιµο σε χαµηλό κόστος. Η σύνθεση της πολυκαπρολακτόνης (PCL) γίνεται µε πολυµερισµό διάνοιξης δακτυλίου της ε-καπρολακτόνης (CL) µε µικροκυµατική ακτινοβόληση µικροκυµάτων (800W) µε καταλύτη τον µη τοξικό οκτανοϊκό κασσίτερο (stannous octanoate). Η πλήρης µετατροπή του µονοµερούς επιτυγχάνεται µέσα σε δύο λεπτά (2min). Κατά την σύνθεση αυτή δεν γίνεται χρήση οργανικών διαλυτών, ακραίων συνθηκών θερµοκρασίας και πίεσης το δε προϊόν που προκύπτει µετά το τέλος της εφαρµογής του δεν παραµένει στο περιβάλλον και αποικοδοµείται προς αβλαβή προϊόντα. Για τον καθαρισµό του πολυµερούς το διαλυτοποιούµε σε διχλωροµεθάνιο (CH 2 Cl 2 ) και επανακαταβυθίζουµε µε αιθανόλη (EtOH). Για να εξετάσουµε την ικανότητα της πολυκαπρολακτόνης (PCL) να ελέγχει την απελευθέρωση των ενεργών συστατικών των φυτοφαρµάκων όπως του KCl (χλωριούχου καλίου) και του NH 4 NO 3 (νιτρικού αµµωνίου), δηµιουργήσαµε ένα σύστηµα από κυτταρίνη (χαρτί) και πολυκαπρολακτόνη. Η χρήση του χαρτιού προσδίδει στο σύστηµα µια υδρόφιλη συµπεριφορά αλλά και πόρους. Πιο συγκεκριµένα σε κάθε πειράµατα που σχεδιάσαµε, διαβρέξαµε αντίστοιχα κοµµάτια χαρτιού µε διάλυµα ΚCl και NH 4 NO 3 και τα τοποθετήσαµε σε φούρνο µικροκυµάτων (κοινό φούρνο οικιακής χρήσης), όπου ακολούθησε ο πολυµερισµός της ε καπρολακτόνης, παρουσία του καταλύτη, στην επιφάνεια τους. Ο έλεγχος της ικανότητας της πολυκαπρολακτόνης να συγρατεί τα παραπάνω ενεργά συστατικά γίνεται µε απλά πειράµατα ποιοτικής ανίχνευσης των ιόντων χλωρίου και αµµωνίου για το κάθε πείραµα αντίστοιχα. Καταλήξαµε τελικά ότι το σύστηµα κυτταρίνης πολυκαπρολακτόνης µπορεί να συγκρατεί τα ενεργά συστατικά (ΚCl και NH 4 NO 3 ) και υπάρχει δυνατότητα ελέγχου της απελευθέρωσης τους.

2 2 GREEN CHEMISTRY, EDUCATION: THE DEVELOPMENT OF A GREEN BIODEGRADABLE POLYMER WITH APPLICATION IN AGRICULTURE Maroulis, A.J., Hadjiantoniou Maroulis, C.P., Antonoglou L.D. and Zarkada A.P. Department of Chemistry, Aristotle University of Thessaloniki, Thessaloniki, Εmail: Abstract This work is centered to the preparation of a biodegradable polymer used as a supporter gradually releasing to the soil active agents. Agrochemicals, such as fertilizers, used in conventional agriculture are well known for polluting the environment, particularly the ground water. Using biodegradable polymers we achieved controlled release of fertilizers avoiding additional residue in the soil. Poly(ε-caprolactone) (PCL) is especially desirable for encapsulating active agents because it is a green biodegradable polymer available at low cost. Polycaprolactone can be prepared by ring opening polymerization of ε-caprolactone using catalyst such as stannous octanoate. Ring opening polymerization was activated by microwave radiation (750W), in reaction without solvent, conversion of the monomer in about two minutes and precipitation of the product with ethanol. In order to examine the ability of polycaprolactone to control the release of active agents of fertilizers like ΚCl (potassium chloride) and NH 4 NO 3 (ammonium nitrate), we prepare a system of cellulose and polycaprolactone. Particularly we soaked a piece of paper (cellulose) with solutions of KCl and NH 4 NO 3 correspondingly in each experiment and then we proceeded to the polymerization of ε-caprolactone in the surface of paper. Using the properly analytical method we examined quantitatively the ability of polycaprolactone to hold the active constituents. We conclude that the release of ΚCl and NH 4 NO 3 can be controlled by a cellulose and polycaprolactone system. 1. Θεωρητικό Υπόβαθρο 1.1 Εισαγωγή Οι σύγχρονες τάσεις στη διδακτική των επιστηµών, βασισµένες στις τρέχουσες εξελίξεις της γνωστικής ψυχολογίας και του εποικοδοµητισµού, υποστηρίζουν ότι τα γεγονότα και οι διεργασίες που µαθαίνουν οι διδασκόµενοι θα πρέπει να συνδέονται άµεσα µε µαθησιακές δραστηριότητες που υποστηρίζουν την ενεργητική εφαρµογή των επιστηµονικών εννοιών και τη συµµετοχή σε δραστηριότητες και πρακτικές της επιστηµονικής έρευνας. Στα πλαίσια αυτής της ιδέας και µε την µακρόχρονη ενασχόληση µας µε την Πράσινη Χηµεία έγινε ο σχεδιασµός απλών πειραµάτων σύνθεσης και εφαρµογής του πράσινου βιοαποικοδοµήσιµου πολυµερούς, της πολυκαπρολακτόνης (PCL). Πιο συγκεκριµένα στην εργασία αυτή περιλαµβάνονται τρία πειράµατα επίδειξης τα οποία θα µπορούν να εκτελεστούν, σύντοµα και εύκολα από τον εισηγητή εκπαιδευτικό ή από τον οποιονδήποτε µέσα από το ακροατήριο µαθητευόµενο.

3 3 O σκοπός των δύο πρώτων πειραµάτων επίδειξης είναι να εξοικειωθούν οι µαθητές φοιτητές µε τις µεθόδους ποιοτικού προσδιορισµού των ιόντων αµµωνίου και χλωρίου στις οποίες βασίζονται τα πειράµατα που θα ακολουθήσουν. Ενώ στο τρίτο πείραµα γίνεται επίδειξη για να δει το ακροατήριο ότι όλα τα εδάφη δεν παρουσιάζουν την ίδια ικανότητα συγκράτησης του νερού και κατά συνέπεια και των διαλυτοποιηµένων ουσιών, στη µάζα του. Μετά την σχετική διάλεξη και τα πειράµατα επίδειξης δίνεται στους µαθητές ένα φυλλάδιο µε προεργαστηριακές ερωτήσεις και προχωρούµε στο πειραµατικό µέρος στο εργαστήριο. Τα πειράµατα τα οποία παρουσιάζονται αρχικά στο ακροατήριο (µαθητές-φοιτητές) είναι απλά και σύντοµα. Αρχικά γίνεται η σύνθεση και ο καθαρισµός του βιοαποικοδοµήσιµου πολυµερούς PCL. Στη σύνθεση αυτή βρίσκει εφαρµογή η Χηµεία MORE (MicrowaveOven _ Ιnduced Reaction Enhancement). Στη συνέχεια ακολουθεί η παρασκευή του συστήµατος συγκράτησης ενεργών συστατικών των λιπασµάτων από βιοαποικοδοµήσιµη πολυκαπρολακτόνη και κυτταρίνη (χαρτί) και ακολουθεί η µελέτη της αποτελεσµατικότητας του. Ο σκοπός του πειράµατος είναι κατανόηση της ιδιότητας του ανωτέρω συστήµατος να συγκρατεί το χλωριούχο κάλιο (ΚCl) και το νιτρικό αµµώνιο (ΝΗ 4 ΝΟ 3 ) που αποτελούν βασικά συστατικά των λιπασµάτων. Στα πειράµατα που ακολουθούν γίνεται αρχικά συγκράτηση των αλάτων (KCl και ΝΗ 4 ΝΟ 3 ) σε χαρτί. Το χαρτί χρησιµοποιείται για προσοµοίωση του χώµατος. 1.2 Λιπάσµατα / Fertilizers Ως λίπασµα χαρακτηρίζεται κάθε υλικό οργανικό ή ανόργανο, φυσικό ή συνθετικό που εφοδιάζει τα φυτά µε ένα ή περισσότερα χηµικά στοιχεία τα οποία είναι απαραίτητα για την ανάπτυξη του. 1.3 Λίγα λόγια για το έδαφος Η δοµή του εδάφους καθορίζει τις συνθήκες για την καλή ανάπτυξη των φυτών ώστε να διασφαλίζει συγχρόνως µε την στερέωση και την συγκράτηση των φυτών, η διευκόλυνση, η εξάπλωση και η ανάπτυξη του ριζικού συστήµατος καθώς και η παρουσία του αναγκαίου πορώδους για την καλή κυκλοφορία του αέρα και της υγρασίας στο έδαφος. Η δηµιουργία κοκκώδους συσσωµάτωσης διασφαλίζει µια ικανοποιητική κατανοµή σε µικρούς και µεγάλους πόρους. Κοκκώδη συσσωµατώµατα διαστάσεων 0.5 5mm δηµιουργούν άριστη δοµή. Το είδος του συσσωµατώµατος του εδάφους αξιολογείται συνήθως µε εξέταση της µορφολογίας της δοµής. ιακρίνουµε δοµή πεπλατυσµένη, πρισµατική, κυβική και κοκκώδη. Η κατάσταση της δοµής του εδάφους αφορά ιδιότητες του εδάφους που επιδρούν στην παραγωγικότητα του φυτού που οι σηµαντικότερες από αυτές τις ιδιότητες είναι το πορώδες, η συνεκτικότητα και η υδατοικανότητα. Συνήθως στα εδάφη συναντώνται πόροι όλων των κατηγοριών µεγέθους. Τα χονδρόκοκκα εδάφη (αµµώδη) χαρακτηρίζονται από αυξηµένο αριθµό µεγάλων πόρων και συνεπώς περιορισµένη εµφάνιση τριχοειδών φαινόµενων. Το αντίθετο ισχύει για τα λεπτόκοκκα εδάφη (αργιλώδη). Αυτός ο χαρακτήρας συνεπάγεται και µια σειρά από αντίστοιχες ιδιότητες. Έτσι στα χονδρόκοκκα εδάφη το νερό της βροχής και της άρδευσης διηθείται ταχύτατα, ενώ αντίθετα στα λεπτόκοκκα εδάφη µε τους τριχοειδείς πόρους ευνοείται η συγκράτηση της υγρασίας αφενός και η κακή ή καλή λίπανση αφετέρου.

4 Πως τα λιπάσµατα µπορούν να εισαχθούν στα επιφανειακά και στα υπόγεια νερά; Όταν τα λιπάσµατα εισαχθούν στο νερό είτε διατρέχουν την επιφάνεια του εδάφους, είτε απορροφώνται εξαιτίας της διάβρωσης. Τα νερά που ρέουν κατά µήκος της επιφάνειας του εδάφους προερχόµενα από βροχόπτωση, από πότισµα (άρδευση), από λιωµένα χιόνια ή άλλες πηγές κινούνται στην επιφάνεια του εδάφους µέχρι να συναντήσουν κάποιο φράγµα ή κάποιο άλλο ρεύµα νερού οπότε και συνενώνονται ή αρχίζουν να απορροφώνται από το έδαφος. Έτσι τα λιπάσµατα εισαγόµενα στα επιφανειακά νερά διατρέχουν µαζί µε το νερό την επιφάνεια του εδάφους ή λόγω διάβρωσης εισάγονται και στα υπόγεια νερά Εδαφολογική διάβρωση Ο αέρας και το νερό µπορούν να διαβρώσουν το έδαφος. Η εδαφολογική διάβρωση µειώνει την εδαφολογική παραγωγικότητα λόγω των απωλειών των θρεπτικών ουσιών, ικανότητας αποθήκευσης ύδατος και οργανικής ουσίας. Οι απώλειες από την άποψη της παραγωγικής ικανότητας είναι σηµαντικές και προς το παρόν αντισταθµίζονται µε την προσθήκη λιπασµάτων. 1.4 Βιοαποικοδοµήσιµα πολυµερή Ως βιοαποικοδόµηση ορίζεται το φαινόµενο της χηµικής αποσύνθεσης των υλικών που οφείλεται στη δράση των ενζύµων αφενός των ζωντανών οργανισµών (βακτήρια, µύκητες κ.τ.λ.) και τις εκκρίσεις τους αφετέρου. Είναι επίσης σηµαντικό να αναφέρουµε και τις αβιοτικές αντιδράσεις όπως η φωτοαποικοδόµηση, η οξείδωση και η υδρόλυση οι οποίες µπορούν επίσης να τροποποιήσουν τα πολυµερή, πριν ή κατά τη διάρκεια της βιοαποικοδόµησης, εξαιτίας περιβαλλοντικών παραγόντων. Εάν ένα νέο πλαστικό µπορεί να χαρακτηριστεί ως βιοδιασπάσιµο εξαρτάται επίσης από το χρονοδιάγραµµα αποικοδόµησης του. Τα ευρωπαϊκά προϊόντα πρέπει να ικανοποιήσουν τις απαιτήσεις που θέτει το γερµανικό ίδρυµα για την τυποποίηση (DIN) ή το ευρωπαϊκό Συµβούλιο για τα πρότυπα τυποποίησης (CEN). Οι προδιαγραφές των υλικών αφορούν την περιβαλλοντική επίδραση καθώς επίσης και την αποτελεσµατικότητα και την ταχύτητα αποικοδόµησης. Η βιοδιασπασιµότητα εν τούτοις των νέων υλικών είναι συχνά ασαφής λόγω της διαφωνίας σχετικά µε τα πρότυπα που θεσπίζονται και τα διάφορα τεστ που σχετίζονται µε αυτά. Οποιοδήποτε και αν είναι το σύστηµα ταξινόµησης, οι επιστήµονες πρέπει να δώσουν µια εναλλακτική λύση για συµβατικά προϊόντα της πετροχηµικής βιοµηχανίας που πρέπει να αντικατασταθούν από πλήρως βιοδιασπώµενα υλικά, χωρίς συµβιβασµούς ως προς τις ιδιότητες αλλά και µε επίγνωση του συνεπαγόµενου κόστους. 1.5 Η Πράσινη προσέγγιση... Η πράσινη χηµεία είναι η χηµεία, η οποία δηµιουργήθηκε για να µειώσει ή να εξαλείψει τη χρήση και την παραγωγή των επικίνδυνων ουσιών στις διάφορες χηµικές διεργασίες. (Paul Anastas) Η Πράσινη χηµεία προσπαθεί να µειώσει τη χρήση τοξικών ουσιών. Έχει αποκτήσει ισχυρούς υποστηρικτές στα Πανεπιστήµια (έρευνα και διδασκαλία) αλλά πολύ λιγότερο στη βιοµηχανία για ευνόητους λόγους (µεγάλο κόστος αναδιάρθρωσης της βιοµηχανίας).

5 5 1.6 Η ε-καπρολακτόνη (ε-caprolactone, CL) Η ε-καπρολακτόνη (C 6 Η 10 Ο 2 ) είναι ένας κυκλικός εστέρας, µια λακτόνη µε εξαµελή δακτύλιο. Άλλες ονοµασίες της ε-καπρολακτόνης είναι ή 2- oxepanone ή 6-Hydroxycaproic acid lactone ή συντοµογραφικά CL. Η ε- καπρολακτόνη είναι υγρό άχρωµο µε χαρακτηριστική οσµή. Η ε-καπρολακτόνη είναι ερεθιστική ουσία και γενικά µη τοξική. Η θανατηφόρας συγκέντρωση LC50 στα ψάρια είναι 280mg/l για παραµονή των ψαριών στο περιβάλλον αυτό επί 96ώρες. Επίσης υψηλή τιµή έχει και η θανατηφόρος δόση LD50 για ποντίκια 4290mg/ kg. 1.8 Η Πολυκαπρολακτόνη (polycaprolactone / PCL) Η πολυκαπρολακτόνη είναι ένα θερµοπλαστικό πολυµερές και παρά το γεγονός ότι δεν παρασκευάζεται από ανανεώσιµες πρώτες ύλες, είναι εξαιρετικά βιοαποικοδοµήσιµο. Το πολυµερές αυτό είναι ανθεκτικό στο νερό, σε έλαια, σε διαλύτες και στη χλωρίνη. Έχει χαµηλό σηµείο τήξεως (Tm) γύρω στους ο C και θερµοκρασία υαλώδους µετάβασης (Τg) γύρω στους -60 ο C. Η πυκνότητα του είναι χαµηλή και είναι εύκολο στο χειρισµό του. H PCL συνήθως παρασκευάζεται µε πολυµερισµό διάνοιξης δακτυλίου (ringopening polymerization) της ε-caprolactone (ε-καπρολακτόνης), µε ανιονικό, κατιονικό ή ελευθέρων ριζών εκκινητή. Ο πολυµερισµός γίνεται µε πολλούς τρόπους όπως µε θέρµανση ή µε χρήση καταλλήλων καταλυτών, χρησιµοποιώντας λιπάσες ή κάτω από υψηλή πίεση κ.τ.λ. Πολλές οργανοµεταλλικές ενώσεις, όπως οξείδια (oxides), καρβοξύλια (carboxylates) και αλκοξείδια (alkoxides), είναι αποτελεσµατικοί εκκινητές για την ελεγχόµενη σύνθεση των πολυµερών. Αν και οι πολυµερισµοί µε τέτοιους καταλύτες εµφανίζουν υψηλή εκλεκτικότητα µε ελάχιστες πλευρικές αντιδράσεις, έχουν ένα σηµαντικό µειονέκτηµα ότι θα πρέπει να εκτελούνται υπό αυστηρά ξηρές συνθήκες, χρησιµοποιώντας πολλά στάδια όπως ξήρανση µε φλόγα (flame drying), απόσταξη και καθαρισµό (purging) µε ξηρό άζωτο. Επίσης οι χηµικές ακαθαρσίες (impurities) πρέπει να αποµακρύνονται τελείως, επειδή κάθε ίχνος νερού ή ακαθαρσίας απενεργοποιούν δραµατικά τους καταλύτες. Όπως είναι γνωστό το περιβαλλοντικό ενδιαφέρον για την τρέχουσα χηµική έρευνα και τη βιοµηχανία συνεχώς αυξάνεται. Η πρόκληση για προστασία του περιβάλλοντος προϋποθέτει: α) καθαρά στάδια αντιδράσεων στα οποία αποφεύγεται η χρήση επικίνδυνων και επιβλαβών οργανικών διαλυτών β) προώθηση αντιδράσεων στις οποίες µειώνεται ή ακόµα καλλίτερα δεν απαιτείται κατανάλωση ενεργείας ενώ στις παλιές συνθέσεις ήταν απαραίτητη η πολύωρη θέρµανση σε υψηλές θερµοκρασίες και γ) προϊόντα υψηλής βιοαποικοδοµησιµότητας. Τα τελευταία χρόνια γίνεται µια προσπάθεια σύνθεσης του βιαποικοδοµήσιµου πολυµερούς PCL µε διαδικασίες στις οποίες δεν χρησιµοποιούνται διαλύτες, είναι σύντοµες, µε λίγα στάδια και χωρίς την κατανάλωση µεγάλων ποσοτήτων ενέργειας. Οι Ιάπωνες Yi Wang και Masao Kunioka (2005) βρήκαν ότι το τριφθοροµέθανοσουλφονικό άλας του αργιλίου (trifluoromethanesulfonate) [Al(OTf) 3 ] µπορεί να πολυµερίσει την ε-καπρολακτόνη, προς πολυκαπρολακτόνη, σε χαµηλή θερµοκρασία (40-60 ο C) µε πίεση 1atm, χωρίς κανένα διαλύτη, χρησιµοποιώντας µόνον ένα δοκιµαστικό σωλήνα. O πολυµερισµός πραγµατοποιείται µέσα σε 6ώρες και µε απόδοση 89%. Οι ερευνητές χρησιµοποίησαν και άλλα τριφθοροµέθανοσουλφονικά άλατα των µετάλλων (metal triflates) πριν καταλήξουν στα άλατα του αργιλίου. Τα περισσότερα

6 6 από τα ανωτέρω µεταλλικά άλατα που δοκίµασαν εκτός από τα αντίστοιχα του νατρίου [Νa(OTf)], του µαγνησίου [(Mg(OTf) 2 ] και του υττέρβιου [Yb(OTf) 3 ] είχαν την ικανότητα να πολυµερίζουν την όχι άπολυτα καθαρή ε-καπρολακτόνη, δηλαδή χωρίς να υπάρξει προηγούµενη κατεργασία της για την αποµάκρυνση νερού και οξυγόνου. Τα αντίστοιχα µεταλλικά άλατα του λανθάνιου [La(OTf) 3 ] και του σαµάριου [Sm(OTf) 3 ] καταλύουν τη µετατροπή του µονοµερούς σε ολιγοµερή. Τα µεταλλικά άλατα του ύττριου [Y(OTf) 3 ] και του αργύρου [Ag(OTf)] χρειάζονταν 48 και 240 ώρες αντίστοιχα για να δώσουν την πολυκαπρολακτόνη σε πολύ χαµηλή απόδοση (περίπου 50%). Οι Yi Wang και Masao Kunioka τελικά κατέληξαν στα τριφθοροµέθανοσουλφονικά άλατα του χαλκού [Cu(OTf) 2 ], του σκανδίου [Sc(OTf) 3 ] και αργιλίου [Al(OTf) 3 ], που παρουσιάζουν την µεγαλύτερη καταλυτική ικανότητα. Συγκρίνοντας τα µεταξύ τους βρέθηκε ότι το Al(OTf) 3 είναι το πιο αποτελεσµατικό επειδή κατά τη χρήση του ως καταλύτου ο πολυµερισµός έχει µεγαλύτερη απόδοση σε µικρότερο χρόνο. Μια άλλη σπουδαία µέθοδος σύνθεσης της πολυκαπρολακτόνης στην οποία εφαρµόζονται οι αρχές της πράσινης χηµείας προτάθηκε από τους Balint Koroskenyi και Stephen P.McCarthy (2004). Οι ανωτέρω ερευνητές συνέθεσαν την πολυκαπρολακτόνη µε πολυµερισµό διάνοιξης δακτυλίου της ε-καπρολακτόνης, παρουσία καταλύτου οκτανοϊκού κασσίτερου (stannous octoate) σε έξι µόνον λεπτά (6min). Αυτό που έκανε τη διαφορά σε αυτό τον πολυµερισµό και µείωσε τόσο πολύ το χρόνο πολυµερισµού είναι ότι χρησιµοποιήθηκε ως πηγή ενέργειας η µικροκυµατική ακτινοβόληση. O πολυµερισµός της καπρολακτόνης πραγµατοποιείται γρήγορα ακόµη και σε χαµηλής ισχύος ενέργεια µικροκυµάτων ( Watt) παρουσία του καταλύτη οκτανοϊκού κασσίτερου (stannous octoate). Με τη µέθοδο αυτή επιτυγχάνεται πλήρης µετατροπή των µονοµερών προς υψηλού µοριακού βάρους πολυµερές σε λιγότερο από έξι λεπτά (6min) σε µη ισοθερµικές συνθήκες. Στην παρούσα εργασία γίνεται σύνθεση πολυκαπρολακτόνης µε πολυµερισµό διάνοιξης δακτυλίου της ε-καπρολακτόνης (CL), παρουσία καταλύτου 2-αίθυλο εξανοΐκό δισθενή κασσίτερο (Tin(II) 2-ethylhexanoate) ή όπως αλλιώς λέγεται οκτανοϊκό κασσίτερο (stannous octanoate) µε µικροκυµατική ακτινοβόληση επι δύο λεπτά (2min) στα 800Watt. Ο µηχανισµός δράσης των καταλυτών στον πολυµερισµό διάνοιξης δακτυλίου δεν έχει διευκρινιστεί ακόµη παρά το γεγονός ότι έχουν γίνει πολλές µελέτες προς την κατεύθυνση αυτή. Παρακάτω δίνεται µια σχηµατική παράσταση των σταδίων του πολυµερισµού διάνοιξης δακτυλίου.

7 Η πολυκαπρολακτόνη χρησιµοποιείται συνήθως ως πρόσθετο σε ρητίνες και πολυουρεθάνες προκειµένου να βελτιώσουν τις ιδιότητες τους. Τα υλικά αυτά χρησιµοποιούνται κυρίως για την επικάλυψη επιφανειών, ως κόλλες, συνθετικά δέρµατα και κλωστές. Γενικά είναι συµβατό µε µια µεγάλη ποικιλία υλικών. Η ανάµιξη της πολυκαπρολακτόνης µε άµυλο χαµηλώνει το κόστος και αυξάνει την βιοαποικοδοµησιµότητα. Στην Κορέα το µίγµα αυτό έχει χρησιµοποιηθεί µε επιτυχία από τη Yokong Company για σακούλες απορριµµάτων. Επίσης η πολυκαπρολακτόνη προστίθεται ως πολυµερικός πλαστικοποιητής (polymer plasticizer) στο PVC. Η πολυκαπρολακτόνη έχει σπουδαίες εφαρµογές τόσον στην ιατρική όσον και στις αγροτικές καλλιέργειες. Στον τοµέα της ιατρικής χρησιµοποιείται ως χειρουργικό νήµα για ράµµατα, στα εµφυτεύµατα και στα φάρµακα ως κάλυµµα στις κάψουλες, επίσης υλικό που επιτρέπει τη σταδιακή απελευθέρωση του φαρµάκου στον οργανισµό. Στον αγροτικό τοµέα χρησιµοποιείται στα συστήµατα σταδιακής απελευθέρωσης αγροχηµικών (λιπάσµατα, εντοµοκτόνα και ζιζανιοκτόνα) αλλά και στις καλλιέργειες µε τη µορφή µεµβράνης ως κάλυµµα των ριζών των λαχανικών, προκειµένου να τα προστατέψουν και σταµατούν την ανάπτυξη των ζιζανίων. Με δεδοµένο την δύσκολη ανάκτηση των µη-αποικοδοµήσιµων µεµβράνων που χρησιµοποιούνται σαν κάλλυµα των λαχανικών στα χωράφια και στα θερµοκήπια και τη συνήθη πρακτική να τα καίνε, µε αποτέλεσµα την παραγωγή σηµαντικής ποσότητας διοξινών, τα βιοαποικοδοµήσιµα υλικά γίνονται απαραίτητα. 7

8 8 1.8 Θέρµανση µε µικροκύµατα Η χρήση των φούρνων µικροκυµάτων για την υποβοήθηση των χηµικών αντιδράσεων ή χηµεία MORE (MicrowaveOven _ induced Reaction Enhancement) παρουσιάζει αρκετά πλεονεκτήµατα αλλά και ορισµένα µειονεκτήµατα συγκρινόµενη του συµβατικού τρόπου θέρµανσης. Συγκεκριµένα: Μειώνει τη διάρκεια θέρµανσης (στις αντιδράσεις πολυµερισµού έχει διαπιστωθεί συντόµευση της διάρκειας της αντιδράσεως κατά εβδοµήντα φορές). Αυξάνει την απόδοση των αντιδράσεων (70-90% του θεωρητικού µεγίστου). Προσφέρει οµογενή θέρµανση όλης της µάζας των αντιδρώντων (η θερµότητα δεν µεταφέρεται από το εξωτερικό προς το εσωτερικό, αλλά κατανέµεται οµογενώς και τα εξωτερικά στρώµατα του υλικού δεν κινδυνεύουν να αλλοιωθούν λόγω υπερθερµάνσεως). Εξοικονοµούν ενέργεια (λόγω της µικρής κατανάλωσης ηλεκτρικού ρεύµατος κατά τη σύντοµη λειτουργία του φούρνου µικροκυµάτων). Βελτιώνουν την απόδοση ορισµένων αντιδράσεων (εκλεκτικότητα). ίνουν καθαρά προϊόντα, κυρίως λόγω της µειωµένης θερµικής διασπάσεως και συνεπώς δεν απαιτούνται πρόσθετες διαδικασίες καθαρισµού. Απαιτούν µικρές ποσότητες διαλυτών έως και καθόλου µε αποτέλεσµα τη µείωση του κόστους των προϊόντων και την προστασία του περιβάλλοντος. Ενώ ταυτόχρονα. Είναι κατάλληλες για τη θέρµανση µόνο πολικών ουσιών. Οι απλές οικιακές συσκευές παρουσιάζουν ορισµένα προβλήµατα ασφάλειας. Μπορεί να προκαλούν τον αποπολυµερισµό ορισµένων πολυµερών προϊόντων µε παρατεταµένη θέρµανση. 2. Πειραµατικό µέρος 2.1 Πειράµατα επίδειξης Ποιοτικός προσδιορισµός ιόντων αµµωνίου (ΝΗ 4 + ) Εντός σφαιρικής φιάλης των 50ml εισάγουµε 10ml διαλύµατος νιτρικού αµµωνίου (ΝΗ 4 ΝΟ 3 ) 1% βάρος κατ όγκον (w/v), το τοποθετούµε σε υδρόλουτρο θερµοκρασίας 40 ο C, προσθέτουµε 5mL υδατικού διαλύµατος καυστικού νατρίου (NaOH) 0,1 Ν και ενώ την ανακινούµε, κρατάµε πάνω από το στόµιο της ένα κοµµάτι πεχαµετρικό χαρτί το οποίο έχουµε διαβρέξει προηγουµένως, ελαφρώς µε απιονισµένο νερό. Μετά από λίγα λεπτά παρατηρούµε την αλλαγή του χρώµατος του πεχαµετρικού χαρτιού. Το ph είναι γύρω στο 8-9 επειδή µε την προσθήκη NaOH και τη θέρµανση παράγεται αέρια αµµωνία (NH 3 ), οπότε το περιβάλλον πάνω από τη φιάλη γίνεται βασικό. Η παραγοµένη αέρια αµµωνία και η αύξηση της τιµής του ph είναι µέτρο (ποιοτικά) της ύπαρξης αµµωνιακών ιόντων µέσα στη σφαιρική φιάλη. Όσο µεγαλύτερο ph µετράµε µε το πεχαµετρικό χαρτί, τόσο περισσότερη αµµωνία σχηµατίζεται, οπότε τόσο περισσότερα αµµωνιακά ιόντα υπάρχουν στο διάλυµα Ποιοτικός προσδιορισµός χλωριούχων ιόντων µε AgNO 3 Τοποθετούµε σε ένα δοκιµαστικό σωλήνα 10 ml υδατικού διαλύµατος χλωριούχου καλίου (KCl) 0,1 Ν. Παρατηρούµε ότι το διάλυµα είναι άχρωµο και διαυγές.

9 9 Στη συνέχεια προσθέτουµε στο διάλυµα του χλωριούχου καλίου µερικές σταγόνες νιτρικού αργύρου(agno 3 ). Παρατηρούµε τον σχηµατισµό λευκού ιζήµατος AgCl. Στην πραγµατικότητα το πείραµα αυτό γίνεται για να προσδιορίσουµε έµµεσα τα ιόντα καλίου. Το χλωριούχο κάλιο διίσταται κατά τη διάλυση του σε νερό και δίνει ένα κατιόν καλίου και ένα ανιόν χλωρίου. Εποµένως όσο περισσότερο ίζηµα χλωριούχου αργύρου σχηµατίζεται, τόσο περισσότερα ανιόντα χλωρίου υπάρχουν στο διάλυµα και κατά αντιστοιχία τόσο περισσότερα κατιόντα καλίου Παρατήρηση της ικανότητας των εδαφών να συγκρατούν νερό Σε δύο χωνιά διήθησης τοποθετούνται αντιστοίχως κοµµάτια από βαµβάκι. Στο ένα χωνί προστίθεται άµµος και στο άλλο χώµα κήπου. ύο ογκοµετρικοί κύλινδροι τοποθετούνται κάτω από τα χωνιά. Στη συνέχεια προστίθεται 50ml νερού σε κάθε χωνί. Η ποσότητα του νερού που δεν απορροφήθηκε από την άµµο ή το χώµα συλλέγεται και συγκρατείται. Παρατηρούµε ότι ο πρώτος κύλινδρος (κάτω από το χωνί µε την άµµο) έχει περισσότερα ml νερού από τον δεύτερο. Εποµένως γίνεται φανερό ότι η άµµος έχει µικρότερη ικανότητα συγκράτησης του νερού από ότι το χώµα του κήπου. 3.2 Πειράµατα για µαθητές/ φοιτητές Σύνθεση Πολυκαπρολακτόνης (PLC) Σε ένα ποτήρι ζέσεως των 50 ml τοποθετούµε 2 ml ε-καπρολακτόνης (CL) µετρηµένα µε σιφώνιο και στη συνέχεια προσθέτουµε δύο σταγόνες (περίπου 0,1 ml) οκτανοϊκού κασσιτέρου (stannous octanoate). Αναδεύουµε ελαφρώς και παρατηρούµε ότι προκύπτει ένα διαφανές διάλυµα. Στη συνέχεια τοποθετούµε το ποτήρι ζέσεως σε φούρνο µικροκυµάτων, ρυθµισµένο στα 800 Watt και το ακτινοβολούµε επί δύο λεπτά (2min). Μετά το πέρας των δύο λεπτών αποµακρύνουµε το ποτήρι από τον φούρνο (µε τη βοήθεια λαβίδας) και το µεταφέρουµε στον απαγωγό µέχρι να κρυώσει και να αποµακρυνθούν οι ατµοί που σχηµατίζονται. Το λευκό στερεό που προκύπτει είναι το πολυµερές δηλαδή η πολυκαπρολακτόνη. Στη συνέχεια, αν θέλουµε να παραλάβουµε καθαρό το πολυµερές της πολυκαπρολακτόνης το διαλυτοποιούµε σε 20 ml διµεθυλοχλωριδίου (CH 2 Cl 2 ) και στη συνέχεια καταβυθίζουµε το ίζηµα µε 1mL αιθανόλης (CH 3 CH 2 OH). Τελικά προκύπτει λευκό αφράτο ίζηµα καθαρής πολυκαπρολακτόνης Μελέτη της ικανότητας του συστήµατος συγκράτησης πολυκαπρολακτόνης-κυτταρίνης (χαρτιού) να συγκρατούν το χλωριούχο κάλιο (θρεπτικό συστατικό των φυτών) Η ικανότητα του συστήµατος πολυκαπρολακτόνης-κυτταρίνης (χαρτιού) να συγκρατούν το χλωριούχο κάλιο βασίζεται στην ανίχνευση ιόντων χλωρίου Cl - σε έκπλυµα διηθητικού χαρτιού, διαποτισµένου µε κορεσµένο διάλυµα χλωριούχου καλίου (ΚCl) πριν και µετά τον πολυµερισµό.

10 10 Πειραµατική διαδικασία Αρχικά κόβουµε τρία στρογγυλά κοµµάτια διηθητικού χαρτιού διαµέτρου 2,5 cm. Παρασκευάζουµε κορεσµένο διάλυµα ΚCl σε αιθανόλη και εµβαπτίζουµε επί ένα λεπτό (1min) τα τρία κοµµάτια χαρτιού, τα οποία στη συνέχεια στεγνώνουµε µε τη βοήθεια ενός σεσουάρ ( πιστολάκι µαλλιών). Παίρνουµε τέσσερα ποτήρια ζέσεως των 50 ml, στο πρώτο τοποθετούµε το ένα από τα χαρτιά και το ξεπλένουµε µε 3 ml απιονισµένου νερού. Μεταφέρουµε το έκπλυµα σε ένα δοκιµαστικό σωλήνα και προσθέτουµε σταγόνες AgNO 3. Παρατηρούµε ότι σχηµατίζεται λευκό ίζηµα χλωριούχου αργύρου. Η εµφάνιση του ιζήµατος είναι ενδεικτικό της ύπαρξης ιόντων χλωρίου στο έκπλυµα. Αυτό σηµαίνει ότι το χαρτί δεν συγκρατεί το ΚCl στη µάζα του και µε το νερό µπορούµε να το αποµακρύνουµε. Στο δεύτερο ποτήρι τοποθετούµε 2 ml καπρολακτόνης µετρηµένα µε σιφώνιο και στη συνέχεια προσθέτουµε δύο σταγόνες (περίπου 0,1 ml) οκτανοϊκού κασσιτέρου (stannous octanoate). Στο διάλυµα αυτό εµβαπτίζουµε το δεύτερο χαρτί. Στη συνέχεια το χαρτί αυτό ξεπλένεται µέσα στο τρίτο ποτήρι ζέσεως µε 3 ml απιονισµένου νερού. Μεταφέρουµε το έκπλυµα σε ένα δοκιµαστικό σωλήνα και προσθέτουµε µερικές σταγόνες AgNO 3. Παρατηρούµε χρωµατισµό του διαλύµατος. Το διάλυµα γίνεται καστανέρυθρο και εµφανίζεται θόλωµα. Ο χρωµατισµός πιθανώς να οφείλεται στο σχηµατισµό κάποιου συµπλόκου. Τέλος εµβαπτίζουµε και το τρίτο χαρτί στο διάλυµα της ε-καπρολακτόνης µε τον καταλύτη (µέσα στο δεύτερο ποτήρι ζέσεως). Στη συνέχεια το χαρτί αυτό τοποθετείται σε φούρνο µικροκυµάτων, ο οποίος είναι ρυθµιζόµενος στα 800 Watt και ακολουθεί ακτινοβόληση επί δύο λεπτά. Μετά το πέρας των δύο λεπτών αφήνουµε το πολυµερισµένο χαρτί να κρυώσει και το ξεπλένουµε όπως και τα δύο προηγούµενα µε 3 ml απιονισµένου νερού. Μεταφέρουµε το έκπλυµα του σε ένα δοκιµαστικό σωλήνα και προσθέτουµε σταγόνες AgNO 3 οπότε παρατηρείται οτι δεν σχηµατίζεται θόλωµα. Από αυτό προκύπτει το συµπέρασµα ότι το πολυµερές της καπρολακτόνης συγκράτησε την δραστική ουσία δηλαδή το KCl ενώ στην προηγούµενη δοκιµή είχε εκπλυθεί Μελέτη της ικανότητας του συστήµατος συγκράτησης πολυκαπρολακτόνης-κυτταρίνης (χαρτιού) να συγκρατούν το νιτρικό αµµώνιο (πηγή αζώτου για τα φυτά) Η ικανότητα του συστήµατος πολυκαπρολακτόνης-κυτταρίνης (χαρτιού) να συγκρατούν το άζωτο που προσφέρεται µε το νιτρικό αµµώνιο βασίζεται στην ανίχνευση ιόντων NH 4 + σε έκλπυµα τεµαχίου διηθητικού χαρτιού, διαποτισµένου µε κορεσµένο διάλυµα νιτρικού αµµωνίου (ΝΗ 4 ΝΟ 3 ) πριν και µετά τον πολυµερισµό. Πειραµατική διαδικασία Κόβουµε τρία στρόγγυλα κοµµάτια διηθητικού χαρτιού διαµέτρου 2,5 cm. Ζυγίζουµε 0,1 gr ΝΗ 4 ΝΟ 3 και τα τοποθετούµε σε ποτήρι ζέσεως στο οποίο προσθέτουµε 10 ml απιονισµένου νερού (παρασκευή διαλύµατος ΝΗ 4 ΝΟ 3 1% w/v). Εµβαπτίζουµε στη συνέχεια τα τρία χαρτιά στο διάλυµα του νιτρικού αµµωνίου (ΝΗ 4 ΝΟ 3 ) και τα στεγνώνουµε µε τη βοήθεια ενός σεσουάρ ( πιστολάκι µαλλιών). Παίρνουµε τέσσερα ποτήρια ζέσεως των 50 ml, στο πρώτο τοποθετούµε το πρώτο χαρτί και το ξεπλένουµε µε 3 ml απιονισµένου νερού. Μεταφέρουµε το έκπλυµα που προκύπτει σε µια σφαιρική φιάλη και την τοποθετούµε σε

11 11 υδρόλουτρο, µε θερµοκρασία περίπου 40 ο C. Στη συνέχεια προσθέτουµε 5 ml υδατικού διαλύµατος NaOH 0,1 Ν και ενώ ανακινούµε ελαφρώς τη φιάλη µε το ένα µας χέρι, µε το άλλο κρατάµε ένα κοµµάτι πεχαµετρικού χαρτιού πάνω από το στόµιο της. Με την προσθήκη NaOH και τη θέρµανση παράγεται αέρια αµµωνία NH 3. Η παραγόµενη αµµωνία προσδιορίζεται ποιοτικά µε το πεχαµετρικό χαρτί το οποίο έχουµε προηγουµένως διαβρέξει ελαφρώς µε απιονισµένο νερό. Παρατηρούµε ότι το πεχαµετρικό χαρτί αλλάζει χρώµα και µετρά ph γύρω στο 8-9. Στο δεύτερο ποτήρι τοποθετούµε 2 ml ε-καπρολακτόνης µετρηµένα µε σιφώνιο και στη συνέχεια προσθέτουµε δύο σταγόνες (περίπου 0,1 ml) οκτανοϊκού κασσιτέρου (stannous octanoate). Εµβαπτίζουµε το δεύτερο χαρτί στο διάλυµα και το ξεπλένουµε όπως και το προηγούµενο µε 3 ml απιονισµένου νερού. Μεταφέρουµε το έκπλυµα του δεύτερου χαρτιού, σε µια σφαιρική φιάλη και την τοποθετούµε στο υδρόλουτρο (40 ο C). Στη συνέχεια προσθέτουµε 5 ml NaOH 0,1 Ν και αµέσως τοποθετούµε στο στόµιο της φιάλη το διαβρεγµένο µε νερό κοµµάτι του πεχαµετρικού χαρτιού. Παρατηρούµε ότι το πεχαµετρικό χαρτι µετρά ph περίπου 8. Εποµένως και σε αυτή την περίπτωση όπως και στο πρώτο χαρτί µετά την προσθήκη του διαλύµατος NaOH παράγεται αέρια αµµωνία, γεγονός που αποδεικνύει ότι η ε-καπρολακτόνη χωρίς να πολυµεριστεί δεν συγκρατεί NH 4 +. Τέλος εµβαπτίζουµε και το τρίτο χαρτί στο διάλυµα της ε-καπρολακτόνης µε τον καταλύτη και το τοποθετούµε στο φούρνο µικροκυµάτων (800 Watt ισχύ) και το ακτινοβολούµε για δύο λεπτά. Αφού παραλάβουµε το πολυµερισµένο χαρτί το αφήνουµε να κρυώσει και το ξεπλένουµε µε 3 ml απιονισµένου νερού. Μεταφέρουµε το έκπλυµα σε µια σφαιρική φιάλη και την τοποθετούµε σε υδρόλουτρο ( 40 ο C). Προσθέτουµε 5 ml NaOH 0,1 Ν και κρατάµε το πεχαµετρικό χαρτί πάνω από το στόµιο της φιάλης. Το πεχαµετρικό χαρτί δεν δείχνει κάποια αλλαγή. Το ph του παραµένει ουδέτερο όπως του απιονισµένου νερού. Άρα µετά την προσθήκη NaOH δεν παράγεται αέρια αµµωνία, γεγονός που αποδεικνύει ότι η πολυκαπρολακτόνη συγκρατεί τα ιόντα NH 4 +, εποµένως και το άζωτο (Ν). Υπενθυµίζουµε ότι πριν από την εκτέλεση των πειραµάτων δίνονται προεργαστηριακές ερωτήσεις ενώ µε την ολοκλήρωση των πειραµάτων δίνεται στους εκπαιδευόµενους ένα ερωτηµατολόγιο µε µεταεργαστηριακές ερωτήσεις. Τα ανωτέρω πειράµατα εµπλουτισµένα µε ποσοτικές µετρήσεις και όχι απλά ποιοτικά είναι κατάλληλα και για φοιτητές. Συµπεράσµατα Η πολυκαπρολακτόνη είναι ένα Πράσινο πολυµερές µε Πράσινη σύνθεση µέσω της Χηµείας MORE και Πράσινες εφαρµογές λόγω της υψηλής βιοαποικοδοµησιµότητας της. Από της προεργαστηριακές και µεταεργαστηριακές ερωτήσεις προκύπτει ότι οι εκπαιδευόµενοι απέκτησαν µετά την εκτέλεση των πειραµάτων µια καλύτερη αντίληψη των εννοιών που σχετίζονται µε τα πειράµατα ενώ παράλληλα αυξήθηκε το ενδιαφέρον τους για την Πράσινη Χηµεία.

12 Βιβλιογραφία 1. Microwave assisted solvent free or aqueous based synthesis of biodegradable polymers, Balint Koroskenyi and Stephen P. McCarthy, Journal of Polymers and the Environment, Polycaprolactones. 20. Polymerization of ε Caprolactone with Tributyltin derivatives: A mechanistic study, Hans R. Kricheldorf, Movita V. Sumbel and Ingrid Kreiser Saunders, Macromolecules, Mechanistic study of Bu2SnCl2 mediated ring opening polymerization of ε Caprolactone by Multinuclear NMR spectroscopy, Gaelle Deshayes, Frederic A. G. Mercier, Philippe Degee, Ingrid Verbruggen, Monique Biesemans, Rudolph Willem and Philippe Dubois, Chem. Eur. J., Comparison of thermal and microwave activated polymerization of ε- Caprolactone with Titanium tetrabutylate as catalyst, Philipp Albert, Holger Warth and Rolf Mulhaupt, Macromol. Chem. Phys., A review of Biodegradable Polymers: Uses, current developments in the synthesis and characterization of biodegradable polyesters, blends of biodegradable, Polymers and recent advances in Biodegradation studies, Wendy Amass, Allan Amass and Brian Tighe, Polym. Int., Ring opening polymerization of cyclic monomers with aluminum triflate, Yi Wang, Masao Kunioka, Macromol. Symp., Development of new composites materials, carries of active agents, from biodegradable polymers and wood, Ludovic Mortain, Isabelle Dez, Pierre Jean Madec, C.R. Chimie, Characteristics, kinetics and mechanism of ε Caprolactone polymerization by Lanthanide Tris(2,6 dimethylphenolate)s, Lifang Zhang, Cuiping Yu, Zhiquan Shen, Polymer Bulletin, Biodegradation of poly(ε Caprolactone)/ starch blends and composites in composting and culture environments: the effects of compatibilization on the inherent biodegradability of the host polymer, R. P. Singh, J. k. Pandey, D. Rutot, Ph. Degee, Ph Dubois, Carbohydrate Research, Synthesis and characterizations of biodegradable and crosslinkable poly(εcaprolactone fumarate), poly(ethylene glycol fumarate), and their amphiphilic copolymer, Shanfeng Wang, Lichun Lu, James A. Gruetzmacher, Bradford L. Currier and Michael J. Yaszemski, Biomaterials, Green Chemistry: Frontiers in Bening Chemical Synthesis and Processes P. T. Anastas and T. C. Williamson, Oxford University Press, Οργανική Χηµεία Ι & ΙΙ, John McMurry 13. Synthesis of Caprolactone, 14. A practical approach to Microwave oven safety, Dewey D. Sprague, Health Physics Society, 2005, 15. Who invented Microwaves, Microtech Microwave oven repair and information network, 16. Material Safety Data Sheets/ Φύλλα εδοµένων Ασφαλείας Υλικών (M.S.D.S) των εταιριών MERK και SIGMA - ALDRICH 12

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργ. Κέντρου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΧΗΜΕΙΑ» για τους ΦΟΙΤΗΤΕΣ του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Οι διδάσκοντες Αικατερίνη

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος θα πρέπει ο μαθητής: Να περιγράφει τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD Θεωρητικό υπόβαθρο Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2 Οργανικά απόβλητα και µικροργανισµοί Οξείδωση Ενέργεια Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια οξείδωση Νέα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

στοιχεία. Έτσι µε τα σύνθετα λιπάσµατα σε ένα προϊόν περιέχονται περισσότερα από ένα θρεπτικά στοιχεία. Είναι δυνατοί µεγάλου εύρους συνδυασµοί, ώστε

στοιχεία. Έτσι µε τα σύνθετα λιπάσµατα σε ένα προϊόν περιέχονται περισσότερα από ένα θρεπτικά στοιχεία. Είναι δυνατοί µεγάλου εύρους συνδυασµοί, ώστε 1 1.1 Εισαγωγή Τα χηµικά λιπάσµατα που χρησιµοποιούνται στη γεωργία είναι ευρέως γνωστό ότι επιβαρύνουν το περιβάλλον και ιδιαίτερα τα υπόγεια και τα επιφανειακά νερά προκαλώντας το φαινόµενο του ευτροφισµού

Διαβάστε περισσότερα

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας,

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας, Σχολείο: Ημερομηνία Δειγματοληψίας.. Φύλλο Εργασίας Έλεγχος της Ποιότητας του Πόσιμου Νερού του Σχολείου μας Γενικές πληροφορίες Τα φυσικά νερά περιέχουν διάφορες ουσίες οι οποίες είναι διαλυμένες και

Διαβάστε περισσότερα

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης.

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ Τάξη : Β Λυκείου Ηµεροµηνία : 8/06/2005 ιάρκεια : 2,5 ώρες Αριθµός σελίδων: 5 Χρήσιµα

Διαβάστε περισσότερα

Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού χάρτου, πεχαμέτρου και αισθητήρα ph Multilog, (όπου υπάρχει)

Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού χάρτου, πεχαμέτρου και αισθητήρα ph Multilog, (όπου υπάρχει) 1 Εργαστηριακή Διδασκαλία των Φυσικών εργασιών στα Γενικά Λύκεια Περίοδος 2006 2007 Χημεία Α Λυκείου Ενδεικτική προσέγγιση της εργαστηριακή δραστηριότητας : Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων 1/3/2013 και 6/3/2013 Μάντζιου Μαρία χημικός ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος του πειράματος αυτού θα πρέπει να μπορείς:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 2. ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ Α. Θεωρητικό μέρος 1. Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Η μελέτη της χημικής ανάλυσης αρχίζει με μια από τις

ΑΣΚΗΣΗ 2. ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ Α. Θεωρητικό μέρος 1. Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Η μελέτη της χημικής ανάλυσης αρχίζει με μια από τις ΑΣΚΗΣΗ 2. ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ Α. Θεωρητικό μέρος 1. Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Η μελέτη της χημικής ανάλυσης αρχίζει με μια από τις παλιότερες παρατηρήσεις : Οι ουσίες λειώνουν και βράζουν

Διαβάστε περισσότερα

1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης

1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης Σκοπός 1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης Σκοπός αυτής της εργαστηριακής άσκησης είναι να μάθετε να δίνετε έμφαση στη σημασία της παρατήρησης κατά την εκτέλεση ενός πειράματος. Παρατήρηση, γενικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες. ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες και 30 λεπτά Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη του καλίου, γενικά Προάγει την φωτοσύνθεση Επιταχύνει την μεταφορά των προϊόντων μεταβολισμού Ενισχύει την

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Σε αυτή την εργαστηριακή άσκηση θα ορίσουμε την ταχύτητα διάλυσης μιας στερεής ουσίας στο νερό και θα

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισµός βιταµίνης C σε χυµούς φρούτων και λαχανικών και µελέτη διάφορων παραγόντων που επιδρούν στη ποσότητα της

Προσδιορισµός βιταµίνης C σε χυµούς φρούτων και λαχανικών και µελέτη διάφορων παραγόντων που επιδρούν στη ποσότητα της ΕΚΦΕ Εύβοιας Προσδιορισµός βιταµίνης C σε χυµούς φρούτων και λαχανικών και µελέτη διάφορων παραγόντων που επιδρούν στη ποσότητα της Απαραίτητα όργανα Προχοϊδα Σιφώνι Κωνική φιάλη Απαραίτητα υλικά 10 ml

Διαβάστε περισσότερα

Δύο εναλλακτικές εργαστηριακές ασκήσεις Χημείας της Α Λυκείου ή πώς να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη στο εργαστήριο

Δύο εναλλακτικές εργαστηριακές ασκήσεις Χημείας της Α Λυκείου ή πώς να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη στο εργαστήριο Δύο εναλλακτικές εργαστηριακές ασκήσεις Χημείας της Α Λυκείου ή πώς να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη στο εργαστήριο Αναστασία Γκιγκούδη Η διδακτική αξία της εργαστηριακής άσκησης στα μαθήματα Φυσικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

5012 Σύνθεση του ακετυλοσαλικυλικού οξέος (ασπιρίνης) από σαλικυλικό οξύ και οξικό ανυδρίτη

5012 Σύνθεση του ακετυλοσαλικυλικού οξέος (ασπιρίνης) από σαλικυλικό οξύ και οξικό ανυδρίτη NP 0 Σύνθεση του ακετυλοσαλικυλικού οξέος (ασπιρίνης) από σαλικυλικό οξύ και οξικό ανυδρίτη CH CH + H H S + CH CH C H 6 C 7 H 6 C 9 H 8 C H (0.) (8.) (98.) (80.) (60.) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Χημεία Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

4006 Σύνθεση του 2-(3-οξοβουτυλο)κυκλοπεντανονο-2- καρβοξυλικού αιθυλεστέρα

4006 Σύνθεση του 2-(3-οξοβουτυλο)κυκλοπεντανονο-2- καρβοξυλικού αιθυλεστέρα NP 4006 Σύνθεση του 2-(3-οξοβουτυλο)κυκλοπεντανονο-2- καρβοξυλικού αιθυλεστέρα CEt + FeCl 3 x 6 H 2 CEt C 8 H 12 3 C 4 H 6 C 12 H 18 4 (156.2) (70.2) (270.3) (226.3) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις

Διαβάστε περισσότερα

XHMEIA Α ΛΥΚΕΙΟΥ GI_A_CHIM_0_2530 ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ

XHMEIA Α ΛΥΚΕΙΟΥ GI_A_CHIM_0_2530 ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑΤΑ: XHMEIA Α ΛΥΚΕΙΟΥ GI_A_CHIM_0_2530 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/05/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ 2.1 Δίνονται: υδρογόνο, 1H, άζωτο, 7N α) Να γράψετε την κατανοµή των ηλεκτρονίων σε στιβάδες

Διαβάστε περισσότερα

Πείραμα 2 Αν αντίθετα, στο δοχείο εισαχθούν 20 mol ΗΙ στους 440 ºC, τότε το ΗΙ διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: 2ΗΙ(g) H 2 (g) + I 2 (g)

Πείραμα 2 Αν αντίθετα, στο δοχείο εισαχθούν 20 mol ΗΙ στους 440 ºC, τότε το ΗΙ διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: 2ΗΙ(g) H 2 (g) + I 2 (g) Α. Θεωρητικό μέρος Άσκηση 5 η Μελέτη Χημικής Ισορροπίας Αρχή Le Chatelier Μονόδρομες αμφίδρομες αντιδράσεις Πολλές χημικές αντιδράσεις οδηγούνται, κάτω από κατάλληλες συνθήκες, σε κατάσταση ισορροπίας

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Πέμπτη, 28 Μαΐου, 2015 8:00 11:00

Διαβάστε περισσότερα

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία Ιδιότητες και αποτελέσματα UTEC 46 = Ο ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΟΣ ΤΥΠΟΣ ΓΙΑ ΥΨΗΛΕΣ ΑΠΟΔΟΣΕΙΣ Η Ουρία είναι ένα από τα πιο ευρέως διαδεδομένα αζωτούχα λιπάσματα, συνδυάζοντας τις υψηλές λιπαντικές μονάδες και την ευκολία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση της Αρχής Le Chatelier και η μελέτη της διαλυτότητας των ιοντικών ενώσεων Θεωρητικό Μέρος Αρχή Le Chatelier Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΣΕ ΚΡΑΣΙ (ΛΕΥΚΟ)

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΣΕ ΚΡΑΣΙ (ΛΕΥΚΟ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΥΠΕΥΘΥΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - «ΠΑΝΕΚΦE» email:panekfe@yahoo.gr www.ekfe.gr ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑ ΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - EUSO 2010 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 27 Μαΐου, 2011 Ώρα εξέτασης:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÊÏÑÕÖÁÉÏ ÅÕÏÓÌÏÓ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÊÏÑÕÖÁÉÏ ÅÕÏÓÌÏÓ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Β ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 3 Απριλίου 014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 24 Μαΐου, 2013 7:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

1. Παρατήρηση βρασμού του νερού μέσω των αισθητήρων.

1. Παρατήρηση βρασμού του νερού μέσω των αισθητήρων. Εισηγητές, οι συνεργάτες του ΕΚΦΕ : Γαβρίλης Ηλίας, Χημικός Βράκα Ελένη, Φυσικός Α. ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΕΠΙΔΕΙΞΗΣ 1. Παρατήρηση βρασμού του νερού μέσω των αισθητήρων. 2. Σύσταση του ατμοσφαιρικού αέρα Σκοπός Να

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ Η χρήση του όζοντος για την κατεργασία νερού σε πύργους ψύξης αυξάνει σηµαντικά τα τελευταία χρόνια και αρκετές έρευνες και εφαρµογές που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδες 5. 1.2 Στο μόριο του CH C CH=CH 2 υπάρχουν:

Μονάδες 5. 1.2 Στο μόριο του CH C CH=CH 2 υπάρχουν: ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 31 ΜΑΪΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ 1 ο Για τις ερωτήσεις 1.1-1.4

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ. Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ. Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια:

Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ. Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ. Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια: ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια: ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ Θωμάς Kρεμιώτης 1 από 6 ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΑ ΟΡΓΑΝΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ α/α ΟΡΓΑΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

2.2 ΑΛΚΑΛΙΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.2 ΑΛΚΑΛΙΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.2 ΑΛΚΑΛΙΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση των αλκαλίων στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε ορισμένες κοινές ιδιότητες των αλκαλίων

Διαβάστε περισσότερα

Καλλιέργεια φυτών Έχει το χώµα σηµασία;

Καλλιέργεια φυτών Έχει το χώµα σηµασία; Για τους µαθητές Καλλιέργεια φυτών Έχει το χώµα σηµασία; Περιγραφή εργασίας Στους περισσότερους ανθρώπους, το χώµα πιθανώς µοιάζει να είναι σαν κάτι το βρώµικο. Στην πραγµατικότητα, ρίχνοντας µια προσεκτικότερη

Διαβάστε περισσότερα

3033 Σύνθεση του ακετυλενοδικαρβοξυλικού οξέος από το µεσοδιβρωµοηλεκτρικό

3033 Σύνθεση του ακετυλενοδικαρβοξυλικού οξέος από το µεσοδιβρωµοηλεκτρικό 3033 Σύνθεση του ακετυλενοδικαρβοξυλικού οξέος από το µεσοδιβρωµοηλεκτρικό οξύ HOOC H Br Br H COOH KOH HOOC COOH C 4 H 4 Br 2 O 4 C 4 H 2 O 4 (275.9) (56.1) (114.1) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ)

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΘΕΜΑ 1 Ο Να εξηγήσετε ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές και να διορθώσετε τις λανθασµένες: 1. Τα άτοµα όλων των στοιχείων είναι διατοµικά.. Το 16 S έχει ατοµικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί και συνθήκες αποστείρωσης

Μικροοργανισμοί και συνθήκες αποστείρωσης Εργαοιηριακήβ άσκηση Μικροοργανισμοί και συνθήκες αποστείρωσης Σιόχοί ίου πειράμαιοε Το πείραμα αυτό στοχεύει να σε φέρει σε επαφή με την εργαστηριακή μέθοδο μικροβιακών καλλιεργειών. Επίσης θα διαπιστώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1 ΘΕΜΑ 1 Ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ A ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1) Το άτοµο του καλίου (Κ) έχει µαζικό

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 1.2 Καταστάσεις των υλικών 1. Συμπληρώστε το παρακάτω σχεδιάγραμμα 2 2. Πώς ονομάζονται οι παρακάτω μετατροπές της φυσικής κατάστασης; 3 1.3

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013 ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Κυριακή 14 Απριλίου 01 ιάρκεια Εξέτασης: ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÅÐÉËÏÃÇ

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÅÐÉËÏÃÇ 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ 1 ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις 1.1-1.4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.1. Οι παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Για τις προτάσεις 1.1 έως και 1.4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της πρότασης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στο σωστό συµπλήρωµά της.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ ΠΑΡΑΒΟΛΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014

ΓΕΛ ΠΑΡΑΒΟΛΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 ΓΕΛ ΠΑΡΑΒΟΛΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 Ερευνητική εργασία: Β2 λυκείου ΘΕΜΑ: ''Η Χημεία είναι χρώματα, αρώματα και γεύσεις'' Ομάδα Δ: Μαριάμ Χριστογιάννη Μαρία Χριστοπούλου Χριστίνα Σταμάτη Βάσω Σιρμιντζέλη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΗΜΕΡΑ: ΤΡΙΤΗ 11-11-2014 ΩΡΑ: 11:00-14:00 OMADA 3 Name: Celia Koutrafouri ΆΣΚΗΣΗ 10 (p.107-114) Εργαστηριακές Σημειώσεις Τίτλος Άσκησης: Φασματοφωτομετρικός Προσδιορισμός Σορβικού

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Καλλιέργεια φυτών Έχει το χώµα σηµασία;

Καλλιέργεια φυτών Έχει το χώµα σηµασία; Για τον καθηγητή Καλλιέργεια φυτών Έχει το χώµα σηµασία; Στόχοι / Ικανότητες Στόχοι 1. Να προετοιµάσουν οι µαθητές δείγµατα ξηρού χώµατος και να καταγράψουν τις παρατηρήσεις τους. 2. Να κατανοήσουν οι

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΤΩΝ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΑΠΟ Y ΑΤΙΚΑ ΙΑΛΥΜΑΤΑ

ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΤΩΝ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΑΠΟ Y ΑΤΙΚΑ ΙΑΛΥΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΤΩΝ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΑΠΟ Y ΑΤΙΚΑ ΙΑΛΥΜΑΤΑ Χ. Πολατίδης, Γ. Κυριάκου Τµήµα Χηµικών Μηχανικών, Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο, 54124 Θεσσαλονίκη ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην εργασία αυτή µελετήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΤΩΝ ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ ΙΑΧΥΣΗΣ ΣΕ ΠΟΛΥΜΕΡΙΚΑ ΣΩΜΑΤΙ ΙΑ. ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΥΧΑΙΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΥΜΕΡΙΚΗΣ ΙΑΣΤΟΛΗΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΤΩΝ ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ ΙΑΧΥΣΗΣ ΣΕ ΠΟΛΥΜΕΡΙΚΑ ΣΩΜΑΤΙ ΙΑ. ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΥΧΑΙΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΥΜΕΡΙΚΗΣ ΙΑΣΤΟΛΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΤΩΝ ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ ΙΑΧΥΣΗΣ ΣΕ ΠΟΛΥΜΕΡΙΚΑ ΣΩΜΑΤΙ ΙΑ. ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΥΧΑΙΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΥΜΕΡΙΚΗΣ ΙΑΣΤΟΛΗΣ Β. Κανελλόπουλος, Γ. οµπάζης, Χ. Γιαννουλάκης και Κ. Κυπαρισσίδης Τµήµα Χηµικών

Διαβάστε περισσότερα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Οξέα Είναι οι χημικές ενώσεις οι οποίες όταν διαλυθούν στο νερό, ελευθερώνουν κατιόντα υδρογόνου (Η + ) Ιδιότητες Οξέων 1. Έχουν όξινη γεύση. 2. Επιδρούν με τον ίδιο

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Οξέα Βάσεις και ιοντική ισορροπία. Σύνθεση και προσδιορισµός του ph διαλυµάτων αλάτων. Απαιτούµενος χρόνος 2 διδακτικές ώρες Ηµεροµηνία...

Οξέα Βάσεις και ιοντική ισορροπία. Σύνθεση και προσδιορισµός του ph διαλυµάτων αλάτων. Απαιτούµενος χρόνος 2 διδακτικές ώρες Ηµεροµηνία... Σύνθεση και προσδιορισµός του ph διαλυµάτων αλάτων Φύλλο εργασίας Τάξη Γ Λυκείου Ονοµατεπώνυµο Μάθηµα Γνωστικό αντικείµενο ιδακτική ενότητα Χηµεία Οξέα Βάσεις και ιοντική ισορροπία Σύνθεση και προσδιορισµός

Διαβάστε περισσότερα

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους.

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. Διαλύτης: η ουσία που βρίσκεται σε μεγαλύτερη αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

3035 Σύνθεση του cis-1,2-εποξυκυκοοκτανίουαπό κυκλοοκτένιο

3035 Σύνθεση του cis-1,2-εποξυκυκοοκτανίουαπό κυκλοοκτένιο 3035 Σύνθεση του cis-1,2-εποξυκυκοοκτανίουαπό κυκλοοκτένιο H 2 O 2 / Lipase O C 8 H 14 (110.2) H 2 O 2 (34.0) C 8 H 14 O (126.2) Βιβλιογραφία S. Warwel, M. Rüsch gen. Klaas, J. Mol. Catalysis B: Enzym.

Διαβάστε περισσότερα

All from a Single Source

All from a Single Source All from a Single Source Το PeKacid TM είναι μια νέα, καινοτόμος λύση για τον φώσφορο σε ασβεστούχα εδάφη και νερά με μεγάλη σκληρότητα. Στερεό φωσφορικό οξύ σε σάκους Μονοκρυσταλλικό, με χαμηλό ph (2.2)

Διαβάστε περισσότερα

( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ).

( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ). Χηµεία Α Λυκείου Φωτεινή Ζαχαριάδου 1 από 12 ( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ). α) Ένα µείγµα είναι πάντοτε

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων Τα υγρά απόβλητα μπορεί να προέλθουν από : Ανθρώπινα απόβλητα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΛΥΣΗ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΒΑΚΤΗΡΙΑΚΗ ΑΜΥΛΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΡΟ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟ

ΥΔΡΟΛΥΣΗ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΒΑΚΤΗΡΙΑΚΗ ΑΜΥΛΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΡΟ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟ !Unexpected End of Formula l ΥΔΡΟΛΥΣΗ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΒΑΚΤΗΡΙΑΚΗ ΑΜΥΛΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΡΟ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Γκέκας Γιώργος Δημητριάδου Άννα Τζελέπη Λαμπρινή ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Πειράµατα Επιδείξεως Πείραμα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ. Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 10 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012.

ΧΗΜΕΙΑ. Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 10 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012. Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 10 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΧΗΜΕΙΑ Σχολείο: 1) Ονομ/επώνυμα μαθητών: 2)... 3) Το Παγκόσµιο Πείραµα για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΣΟΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΒΙΤΑΜΙΝΗΣ C

ΠΟΣΟΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΒΙΤΑΜΙΝΗΣ C ΠΟΣΟΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΒΙΤΑΜΙΝΗΣ C Μανδηλιώτης Σωτήρης, Γεωλόγος Υπεύθυνος ΕΚΦΕ Σερρών Χατζάρα Στέλλα, Χηµικός Βιολόγος Γενικό Λύκειο Νιγρίτας Η Αφορµή Στη Νέα Ζηλανδία το 2004 2 µαθήτριες 14 ετών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α.1 έως Α.5 να γράψετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση δίπλα στον αριθμό της ερώτησης.

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνος. καθηγητής: Κρεμιώτης Θωμάς, Φυσικός ΤΑΞΗ Β' ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Υπεύθυνος. καθηγητής: Κρεμιώτης Θωμάς, Φυσικός ΤΑΞΗ Β' ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 5ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ 2 ο Σχολικό Εργα στήριο Φυσικών Επιστημών Υπεύθυνος. καθηγητής: Κρεμιώτης Θωμάς, Φυσικός ΤΑΞΗ Β' ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΦΥΛΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Τ.Ε.Ε. Β ΤΑΞΗΣ 1 ου ΚΥΚΛΟΥ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Τ.Ε.Ε. Β ΤΑΞΗΣ 1 ου ΚΥΚΛΟΥ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργαστηρίου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Τ.Ε.Ε. Β ΤΑΞΗΣ 1 ου ΚΥΚΛΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ 1. Σκοπός του πειράµατος Η ανάπτυξη δεξιοτήτων στην εκτέλεση εργαστηριακών ασκήσεων χημείας

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Κ.Φ.Ε ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ

Ε.Κ.Φ.Ε ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ 2015 2016 Ε.Κ.Φ.Ε ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Αρχή του Le Chatelier Όταν μεταβάλλουμε ένα από τους συντελεστές ισορροπίας (συγκέντρωση, πίεση, θερμοκρασία) η θέση της ισορροπίας μετατοπίζεται προς εκείνη

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου

Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd ΕΝΟΤΗΤΑ 1 Οξέα - Βάσεις Άλατα Σελίδα 15 1. Τι ονομάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Αιωρήματα & Γαλακτώματα

Αιωρήματα & Γαλακτώματα Αιωρήματα & Γαλακτώματα Εαρινό εξάμηνο Ακ. Έτους 2014-15 Μάθημα 2ο 25 February 2015 Αιωρήματα Γαλακτώματα 1 Παρασκευή αιωρημάτων Οι μέθοδοι παρασκευής αιωρημάτων κατατάσσονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες

Διαβάστε περισσότερα

5004 Ακεταλοποίηση της 3-νιτροβενζαλδεΰδης µε αιθανοδιόλη προς το αντίστοιχο διοξολάνιο καταλυόµενη από οξέα

5004 Ακεταλοποίηση της 3-νιτροβενζαλδεΰδης µε αιθανοδιόλη προς το αντίστοιχο διοξολάνιο καταλυόµενη από οξέα 5004 Ακεταλοποίηση της 3-νιτροβενζαλδεΰδης µε αιθανοδιόλη προς το αντίστοιχο διοξολάνιο καταλυόµενη από οξέα H O O O + HO 4-τολουολοσουλφονικό οξύ + H 2 O NO 2 HO NO 2 C 7 H 5 NO 3 C 2 H 6 O 2 C 7 H 8

Διαβάστε περισσότερα

Διάσπαση του ανθρακικού ασβεστίου με θέρμανση σε υψηλή θερμοκρασία προς οξείδιο του ασβεστίου και διοξείδιο του άνθρακα.

Διάσπαση του ανθρακικού ασβεστίου με θέρμανση σε υψηλή θερμοκρασία προς οξείδιο του ασβεστίου και διοξείδιο του άνθρακα. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Διάσπαση του ανθρακικού ασβεστίου με θέρμανση σε υψηλή θερμοκρασία προς οξείδιο του ασβεστίου και διοξείδιο του άνθρακα. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργαστ. Κέντρου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΙΙΙ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΣΤΑΘΕΡΑ ΤΑΧΥΤΗΤΑΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΙΙΙ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΣΤΑΘΕΡΑ ΤΑΧΥΤΗΤΑΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑΣ Γραφείο 211 Επίκουρος Καθηγητής: Δ. Τσιπλακίδης Τηλ.: 2310 997766 e mail: dtsiplak@chem.auth.gr url:

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 5 ο ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΣΤΕΡΟΠΟΙΗΣΗ

MAΘΗΜΑ 5 ο ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΣΤΕΡΟΠΟΙΗΣΗ MAΘΗΜΑ 5 ο ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΣΤΕΡΟΠΟΙΗΣΗ ξικός αιθυλεστέρας ή Οξικό αιθύλιο Δρα. Κουκουλίτσα Αικατερίνη Χημικός Εργαστηριακός Συνεργάτης Τ.Ε.Ι Αθήνας ckoukoul@teiath.gr ΠΑΡΑΓΩΓΑ ΚΑΡΒΟΞΥΛΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 7. Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 3: Οξέα, Βάσεις, Ιοντική ισορροπία Θέµατα Σωστού / Λάθους Πανελληνίων, ΟΕΦΕ, ΠΜ Χ

Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 7. Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 3: Οξέα, Βάσεις, Ιοντική ισορροπία Θέµατα Σωστού / Λάθους Πανελληνίων, ΟΕΦΕ, ΠΜ Χ Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 7 Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 3: Οξέα, Βάσεις, Ιοντική ισορροπία Θέµατα Σωστού / Λάθους Πανελληνίων, ΟΕΦΕ, ΠΜ Χ ιάλυµα NaHSO 4 0,1 M έχει ph > 7 στους 25 ο C. Πανελλήνιες

Διαβάστε περισσότερα

Λίπανση Κηπευτικών Καλλιεργειών

Λίπανση Κηπευτικών Καλλιεργειών Λίπανση Κηπευτικών Καλλιεργειών Βασική λίπανση Η βασική λίπανση διενεργείται κατά το στάδιο της προετοιµασίας του εδάφους και πριν την εγκατάσταση των φυτών σε αυτό. Οι ποσότητες των λιπασµάτων καθορίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Ακετανιλιδίου

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Ακετανιλιδίου ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Ακετανιλιδίου Διδάσκοντες: Κων/νος Τσιτσιλιάνης, Καθηγητής Ουρανία Κούλη, Ε.ΔΙ.Π. Μαρία Τσάμη, Ε.ΔΙ.Π. Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Σκοπός Η

Διαβάστε περισσότερα

10. Η αρχή του Le Chatelier: Μερικά παραδείγματα χημικών ισορροπιών

10. Η αρχή του Le Chatelier: Μερικά παραδείγματα χημικών ισορροπιών Σκοπός 10. Η αρχή του Le Chatelier: Μερικά παραδείγματα χημικών ισορροπιών Ο σκοπός των πειραμάτων που θα εκτελέσετε είναι να δείτε πώς εφαρμόζεται η αρχή του Le Chatelier σε συστήματα ευρισκόμενα σε χημική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ Web: http://www.ismc.gr/ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας:

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: 12 Κεφάλαιο 1ο 1.2 ΟΞΕΑ ΚΑΤΑ ARRHENIUS Που οφείλεται ο όξινος χαρακτήρας; Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: Τα γράμματα είναι τα σύμβολα των χημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Υπεύθυνος Εργαστηρίου: Δρ. Πέτρος Α. Ταραντίλης, Λέκτορας Δρ. Χρήστος Παππάς, Λέκτορας (βάσει Ν. 407/80) Δρ. Σοφία Κουλοχέρη, Επιστημονικός συνεργάτης Δρ. Αναστασία Μίχου, Επιστημονικός συνεργάτης Βάση

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της μεθόδου: MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΕΚΧΥΛΙΣΗ

Αρχή της μεθόδου: MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΕΚΧΥΛΙΣΗ MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΕΚΧΥΛΙΣΗ Αρχή της μεθόδου: Η μέθοδος στηρίζεται στις διαφορετικές διαλυτότητες των ουσιών σε δύο μη μιγνυομένους διαλύτες Δρα. Κουκουλίτσα Αικατερίνη Χημικός

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη

4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη 4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη H VCl 3 + 1 / 2 2 + 1 / 2 H 2 C 14 H 12 2 C 14 H 10 2 (212.3) 173.3 (210.2) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις ουσιών οξείδωση αλκοόλη, κετόνη, καταλύτης µεταβατικού

Διαβάστε περισσότερα

3034 Σύνθεση της trans-1,2-κυκλοεξανοδιόλης από κυκλοεξένιο

3034 Σύνθεση της trans-1,2-κυκλοεξανοδιόλης από κυκλοεξένιο 0 Σύνθεση της trans-,-κυκλοεξανοδιόλης από κυκλοεξένιο H O /HCO H C H 0 (8.) H O HCO H (.0) (.0) C H O (.) Ταξινόµιση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις ουσιών Προσθήκη σε αλκένια, στερεοεκλεκτική προσθήκη,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Γραμμομοριακή συγκέντρωση διαλυμάτων

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Γραμμομοριακή συγκέντρωση διαλυμάτων ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Γραμμομοριακή συγκέντρωση διαλυμάτων Συγκέντρωση διαλύματος: ποσότητα διαλυμένης ουσίας σε καθορισμένη ποσότητα διαλύματος Αραιό διάλυμα: μικρή συγκέντρωση διαλυμένης ουσίας Πυκνό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΥΛΛΙΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

ΔΙΑΦΥΛΛΙΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΔΙΑΦΥΛΛΙΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΔΙΑΦΥΛΛΙΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ Επειδή ο ρυθμός ανάπτυξης του φυτού μερικές φορές είναι μεγαλύτερος από την ικανότητα των ριζών να απορροφούν και να μεταφέρουν θρεπτικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα