Έρευνα σχετικά με την ξήρανση της ελάτης στην περιοχή του Παρνασσού

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Έρευνα σχετικά με την ξήρανση της ελάτης στην περιοχή του Παρνασσού"

Transcript

1 Χρηματοδοτικό Πρόγραμμα «Στήριξη Φορέων Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών 2012» Φορέας Διαχείρισης Εθνικού Δρυμού Παρνασσού Έρευνα σχετικά με την ξήρανση της ελάτης στην περιοχή του Παρνασσού ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΕΡΓΟΥ Ανάδοχος ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελ. 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΞΗΡΑΝΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΑΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 4 3. ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΞΗΡΑΝΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΑΤΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΠΑΡΝΑΣΣΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γεωγραφική Θέση Κλιματικές συνθήκες Κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες - Δίκτυα Υποδομές Βλάστηση χλωρίδα οικοσυστήματα Τα δάση της ελάτης της περιοχής ΜΕΘΟΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Το φαινόμενο της ξήρανση της ελάτης στην περιοχή Παράγοντες που επηρεάζουν την εμφάνιση και ένταση του φαινομένου

3 7. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΜΕΤΡΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ. 34 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι 38 Φωτογραφικό υλικό 2

4 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στα πλαίσια του μακροχρόνιου σχεδιασμού της έρευνας της κατάστασης διατήρησης των σημαντικότερων δασικών οικοσυστημάτων της χώρας μας, η Σχολή Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ) μεταξύ των άλλων έχει θέσει ως προτεραιότητα την καταγραφή των φαινομένων ξήρανσης της ελάτης και των δασοκομικών και οικολογικών συνθηκών όπου αυτή εμφανίζεται, με σκοπό την προσδιορισμό των αιτίων που την προκαλούν, και τη διατύπωση συγκεκριμένων δασοκομικών προτάσεων για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Έχοντας υπόψη το χρηματοδοτικό πλαίσιο και των πόρων που διατίθενται από το Πράσινο Ταμείο στους Φορείς Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών, έγιναν οι απαραίτητες ενέργειες για την ένταξη του παραπάνω ερευνητικού έργου, και τη χρηματοδότηση των δαπανών υλοποίησης από το Πράσινο Ταμείο μέσω του Φορέα Διαχείρισης Εθνικού Δρυμού Παρνασσού. Το Πράσινο Ταμείο ενέταξε την εκπόνηση δράσης με τίτλο: «Έρευνα σχετικά με την ξήρανση της ελάτης στην περιοχή του Παρνασσού», καθώς υπάρχουν τεκμηριωμένες πληροφορίες ότι το πρόβλημα της ξήρανσης είναι αρκετά σημαντικό στην περιοχή του Φορέα Διαχείρισης Εθνικού Δρυμού Παρνασσού. Στα πλαίσια αυτά υλοποιήθηκε το συγκεκριμένο έργο, με χρηματοδότηση από το Πράσινο Ταμείο, μέσω του Φορέα Διαχείρισης Εθνικού Δρυμού Παρνασσού, την περίοδο του Σεπτεμβρίου- Οκτωβρίου 2012, από ειδική ερευνητική ομάδα της Σχολής Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος, με το σχεδιασμό κατάλληλου προγράμματος δειγματοληψίας και συλλογής των στοιχείων και ανάλυση των δεδομένων από εξειδικευμένο προσωπικό. Οι δειγματοληψίες που απαιτούνταν για τη λήψη των στοιχείων πεδίου πραγματοποιήθηκαν την περίοδο Σεπτεμβρίου-Οκτωβρίου

5 Το έργο υλοποιήθηκε από ερευνητική ομάδα του ΑΠΘ, της οποίας επιστημονικός υπεύθυνος ήταν ο κ. Γκανάτσας Πέτρος, Επ. καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, και συμμετείχαν, οι παρακάτω ερευνητές. Τσακαλδήμη Μαριάθη, Δρ. Δασοκομίας Ζάγκας Δημήτριος, MSc Δασικής Διαχειριστικής Κωνσταντίνου Σωτήριος, MSc Δασολόγος Σημειώνεται ότι όλη η διαχείριση του προγράμματος έγινε σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία, μέσω του Ειδικού Λογαριασμού Κονδυλίων Έρευνας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. 4

6 2. ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΞΗΡΑΝΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΑΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Κατά τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρούνται έντονα φαινόμενα ξήρανσης των δέντρων στα δάση της ελάτης σε όλη την Ελλάδα, και ιδιαίτερα της νότιας Ελλάδας. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, το φαινόμενο εμφανίστηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα το Το φαινόμενο της ξήρανσης της ελάτης παρατηρήθηκε αρχικά κατά τα έτη στα δάση της Πάρνηθας, της Βυτίνας, του Φουρνά και της Καβάλας (Καϊλίδης 1963, 1964, Καϊλίδης και Μαρκάλας 1991). Επίσης σημαντικές νεκρώσεις δένδρων ελάτης παρατηρήθηκαν το έτος 1977 σε πολλά ελατοδάση της Στερεάς Ελλάδας, ενώ την περίοδο τα φαινόμενο έλαβε σημαντικές διαστάσεις στην Πελοπόννησο και ιδιαίτερα στην περιοχή του Μαινάλου. Το 1989 το φαινόμενο είχε λάβει μορφή επιδημίας σχεδόν σε όλα τα ελατοδάση της Ελλάδας, με αποτέλεσμα να εφαρμοστούν έκτακτα μέτρα. Η ξήρανση της ελάτης εκδηλώνεται με κοκκίνισμα της άκρης των κλαδιών και συνήθως ξεκινά από την κορυφή του δένδρου, ενώ επεκτείνεται σε ξήρανση του κορμού σε περίπτωση που δεν ληφθούν τα απαραίτητα μέτρα. Πολλές φορές στην αρχή εμφανίζεται κάποιος κλώνος νεκρός στο μέσο κυρίως της κόμης και εκροή ρητίνης από διάφορα σημεία του κορμού. Στη συνέχεια και σε λίγο χρονικό διάστημα, που κυμαίνεται από μία εβδομάδα έως δύο μήνες, ξηραίνεται όλο το δένδρο (Κολοφούσης 1991). Έτσι η ξήρανση των ελάτων εμφανίζεται απότομα αλλά πολλές φορές είναι βαθμιαία. Όταν το φαινόμενο λαμβάνει μεγάλες διαστάσεις, η λήψη διαχειριστικών μέτρων θεωρείται αναγκαία προκειμένου να μην επεκταθεί η ξήρανση και καταστρέψει ολόκληρες συστάδες του δάσους. 5

7 Από βιολογική άποψη κατά τη διαδικασία ξήρανσης των δένδρων της ελάτης παρατηρείται μια γενική μείωση της ζωτικότητας του δένδρου, η οποία στη συνέχεια οδηγεί στην ξήρανσή του. Το φαινόμενο της ξήρανσης αποδόθηκε σε συνδυασμό ξηρασίας και δευτερογενών προσβολών από έντομα (Markalas 1992, Μπρόφας και Οικονομίδου 1991), αλλά και σε φαινόμενα προσβολών των ριζών από μύκητες ή ακόμη και στον έντονο ανταγωνισμό (Raftoyannis et al. 2008). Η παρατεταμένη ξηρασία των τελευταίων δεκαετιών είχε ως αποτέλεσμα ορισμένα άτομα ελάτης να εμφανίζουν μειωμένη αντίσταση σε δευτερογενείς προσβολές, από έντομα και άλλες απειλές. Έτσι η παρατεταμένη ανομβρία των προηγούμενων ετών φαίνεται να συμβάλλει στη μείωση της ζωτικότητας των δένδρων, τα οποία καθίστανται ευαίσθητα σε δευτερογενείς προσβολές. Πρόκειται για ένα φαινόμενο, το οποίο έχει παρατηρηθεί και κατά το παρελθόν σε περιπτώσεις παρατεταμένης ξηρασίας, έχει όμως σημάνει συναγερμό τα τελευταία έτη λόγω της σοβαρότητάς του. Ο Μπαζίγος (1991) αναφέρει για την Πελοπόννησο ότι τα συμπτώματα της προσβολής και της ξήρανσης των δένδρων της ελάτης ήταν εντονότερα στα χαμηλότερα υψόμετρα και η πορεία της προσβολής ήταν από Νότο προς Βορρά. Ο Διαμαντής (1991) εξετάζοντας και αναλύοντας βροχομετρικές παρατηρήσεις αναφέρει ότι υπάρχει σημαντική συσχέτιση της καθ ύψος αύξησης των ελατοδένδρων που νεκρώθηκαν με τη βροχόπτωση του πρώτου 4μήνου της αυξητικής περιόδου Απριλίου-Ιουλίου του τρέχοντος και του προηγούμενου της ξήρανσης έτους. Οι Παπαδόπουλος και συν. (2002) μετά από έρευνα που πραγματοποίησαν με τη διενέργεια ερωτηματολογίων αναφέρουν ότι το εύρος των μέσων υψομέτρων των ελατοδασών στα οποία παρατηρήθηκε το φαινόμενο της 6

8 ξήρανσης ήταν από 830 μέτρα μέχρι 1460 μέτρα (300 μ. ελάχιστο και 2295 μ. μέγιστο). Αναφέρουν επίσης ότι το φαινόμενο αυτό κατά τη διάρκεια της 12ετίας ( ) παρατηρήθηκε σε μεγαλύτερο ποσοστό κατά το έτος 1989 (στο 72,3% των Δασαρχείων της Χώρας που έχουν ελατοδάση), ενώ φαίνεται να εξελίσσεται με πτωτική τάση τα τελευταία χρόνια. Στο 89% των δασών που παρατηρήθηκε το φαινόμενο αυτό, η προσβολή παρουσιάζεται κατ άτομο, ενώ σε ποσοστό 11% κατά ομάδες δένδρων. Επίσης αναφέρουν ότι από τα εν λόγω δάση προέρχονται μεγάλες ποσότητες πολύτιμης ξυλείας ετησίως, γεγονός που καθιστά την ξήρανση των ελάτων ακόμη σοβαρότερη λόγω των οικονομικών επιπλοκών που αναμένεται να προκύψουν σε περίπτωση επέκτασης του φαινομένου της ξήρανσης. Στα δημόσια δάση της περιοχής παράγονται βιομηχανική ξυλεία και καυσόξυλα, ενώ στα ιδιωτικά δευτερεύοντα δασικά προϊόντα, όπως καλλωπιστικοί κλάδοι και χριστουγεννιάτικα δέντρα. Από τα μέχρι σήμερα δεδομένα φαίνεται ότι το φαινόμενο της ξήρανσης των ελατοδασών είναι ένα φαινόμενο που οφείλεται κυρίως σε κλιματικούς παράγοντες, σε συνδυασμό με δευτερογενείς προσβολές φλοιοφάγων εντόμων, αλλά και σε άλλους ενδεχομένως παράγοντες. Βέβαια από την έρευνα των Παπαδόπουλο και συν. (2002) φάνηκε ότι η έξαρση του φαινομένου έγινε κατά την 3ετία με μέγιστη τιμή παρατήρησης του φαινομένου (στο 72,3% των Δασαρχείων που περιλαμβάνουν δάση ελάτης) το έτος Από τότε υπάρχει μια σταδιακή ύφεση του φαινομένου με την παρουσίαση μεμονωμένων ξηράνσεων δένδρων στο 1/3 των Δασαρχείων. Σημειώνεται ότι από τα δεδομένα που υπάρχουν μέχρι στιγμής δεν προκύπτει ότι το φαινόμενο οφείλεται σε όξινη βροχή ή άλλου είδους περιβαλλοντική μόλυνση. Πιθανόν όμως το φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής και οι 7

9 μεταβολές στις θερμοκρασίες και στις βροχοπτώσεις στην περιοχή της Μεσογείου να επιτείνουν το φαινόμενο της ξήρανσης. Για την καταστολή του φαινομένου ο Σκαρμούτσος (1991) προτείνει μόνο την υλοτομία και την απομάκρυνση των νεκρών και νεκρούμενων δένδρων, ενέργεια που εφάρμοσε το Υπουργείο Γεωργίας σε ορισμένες περιπτώσεις υλοτομώντας τα ασθενή δέντρα και απομακρύνοντας τη ξυλώδη μάζα για να διαφυλαχθούν τα υπόλοιπα. 3. Το πρόβλημα της ξήρανσης της ελάτης στην περιοχή του Παρνασσού Αρκετοί ερευνητές αναφέρουν το πρόβλημα της ξήρανσης της ελάτης για αρκετές περιοχές της Ελλάδας. Αναφέρονται επιγραμματικά ορισμένες από τις περιοχές που σημειώθηκαν νεκρώσεις ελάτης την τελευταία διετία, όπως το Μαίναλο, ο Ερύμανθος και τα Αροάνεια στην Πελοπόννησο, ο Παρνασσός, ο Ελικώνας, η Οίτη, το Καλλίδρομο και ο Τυμφρηστός στη Στερεά Ελλάδα, καθώς και ο Όλυμπος στη Βόρεια Ελλάδα. Εκτεταμένες νεκρώσεις δένδρων σε δάση ελάτης έχουν επίσης παρατηρηθεί κατά καιρούς σε αρκετές χώρες της Ευρώπης καθώς και στη Βόρεια Αμερική. Για την περιοχή του Παρνασσού γίνονται αναφορές για ξηράνσεις από διάφορους ερευνητές, ενώ συγκεκριμένες πληροφορίες για την περιοχή δίνονται σε παλαιότερη έρευνα που έλαβε χώρα στην περιοχή από τους Μπρόφα και Οικονομίδου (1991). Σύμφωνα με την έρευνα που πραγματοποίησαν στην περιοχή του Παρνασσού (στα ελατοδάση του Παρνασσού) η ξήρανση εμφανίστηκε τα ξηρότερα και θερμότερα έτη και σε έντονο βαθμό (10-40%) μόνο σε αβαθή εδάφη και βραχώδεις επιφάνειες. Έντονη ξήρανση εμφανίστηκε κυρίως στις ΝΑ, Ν και ΝΔ εκθέσεις. Επίσης περισσότερο επηρεάζονται τα γηραιά άτομα, αυτά που προσβάλλονται από ιξό και τα καταπιεσμένα. 8

10 Το κυριότερο συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι η ξήρανση των ελατοδένδρων είναι έντονα συνδεδεμένη με την εμφάνιση δυσμενών κλιματεδαφικών συνθηκών (Μπρόφας και Οικονομίδου 1991, Brofas and Economidou 1994). Συμπληρωματικά δε, προσβάλλονται νεαρά άτομα ηλικίας 2-10 ετών, τα οποία μπορεί να βρίσκονται και κάτω από την κομοστέγη των προσβεβλημένων δένδρων (Ξενόπουλος 1991). 4. ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 4.1. Γεωγραφική Θέση Ο Παρνασσός είναι βουνό της Στερεάς Ελλάδας, που εκτείνεται στους νομούς Βοιωτίας, Φθιώτιδας και Φωκίδας. Έχει μέγιστο ύψος μέτρα, (υψηλότερη κορυφή η Λιάκουρα) και είναι ένα από τα υψηλότερα βουνά της Ελλάδας. Στα βορειοδυτικά ενώνεται με τη Γκιώνα ενώ στα νότια συνδέεται με την Κίρφη. Ο Παρνασσός είναι άμεσα συνδεδεμένος με την ελληνική ιστορία και μυθολογία, κυρίως για το σπουδαιότερο μαντείο της Αρχαίας Ελλάδας που ήταν χτισμένο πάνω στα ιερά χώματά του, το Μαντείο των Δελφών. Από την αρχαιότητα μέχρι και σήμερα οι Δελφοί, ο "ομφαλός της γης", αποτελούν πόλο έλξης χιλιάδων τουριστών από ολόκληρο τον κόσμο, προσδίδοντας με τη φήμη τους αίγλη στον Παρνασσό. Μεγάλο μέρος του βουνού καταλαμβάνει ο Εθνικός Δρυμός που ιδρύθηκε το 1938 και είναι από τους παλαιότερους στην Ελλάδα μαζί με αυτόν του Ολύμπου και έχει έκταση περίπου στρέμματα. Από γεωλογική άποψη, η περιοχή υπάγεται στην τεκτονική ζώνη Παρνασσού- Γκιώνας η οποία βρίσκεται μεταξύ της Υποπελαγωνικής (Ανατολικής Ελλάδας) και της ζώνης Ωλονού-Πίνδου. Αποτελεί το υποθαλάσσιο κύρτωμα (ύβωμα) με ιζήματα του ανώτερου Τριαδικού μέχρι του Πριαμπονίου (Μαράτος, 1972). Τα πετρώματα που συναντώνται εδώ είναι οι σκληροί ασβεστόλιθοι και οι δολομίτες, ο φλύσχης (ψαμμιτικός, αργιλικός και μικτός) και σύγχρονες 9

11 αποθέσεις, (αλλούβια και κολλούβια), στα χαμηλότερα σημεία κοιλάδων και επικλινών πρανών Κλιματικές συνθήκες Στην περιοχή του Εθνικού Δρυμού Παρνασσού και κυρίως του ορεινού τμήματος αυτής, δεν υπάρχουν σταθμοί μέτρησης κλιματικών δεδομένων. Για το λόγο αυτό χρησιμοποιούνται οι σταθμοί εκείνοι που λειτουργούν σε θέσεις με χαμηλό σχετικά υψόμετρο όπως οι μετεωρολογικοί σταθμοί Δεσφίνας, στο υψόμετρο των 1300 μ. και Επταλόφου, σε υψόμετρο 830 μ. Σύμφωνα με τα παραπάνω και εξετάζοντας κατ αρχάς το μέσο ετήσιο ύψος των ατμοσφαιρικών κατακρημνισμάτων στο υψόμετρο των 1300 μ, που ανέρχεται στα 1468,2mm, το κλίμα του δρυμού κατατάσσεται στον υγρό τύπο που χαρακτηρίζεται από βροχομετρικό ύψος mm (Φλόκας, 1986). Στον ίδιο τύπο κλίματος καταλήγει κανείς και με την εφαρμογή του τύπου του Emberger (Μαυρομμάτης, 1980). Με τη δεύτερη όμως μέθοδο το κλίμα στα υψηλότερα μέρη εκτός από υγρό, χαρακτηρίζεται και με δριμύ χειμώνα, αφού ο μέσος όρος των ελαχίστων θερμοκρασιών του ψυχρότερου μήνα του έτους είναι αρνητικός (Ιανουάριος, -2,5 ο C). Για τις χαμηλότερες περιοχές του δρυμού το κλίμα κατατάσσεται στον «υγρό τύπο με ψυχρό χειμώνα». Κύρια χαρακτηριστικά του «υγρού κλιματικού τύπου» είναι οι μεγάλης διάρκειας και δριμείς χειμώνες και η μικρής διάρκειας θερμές περίοδοι, που συνήθως διαρκούν από 1-2 μήνες. Τα καλοκαίρια είναι δροσερά και συχνά ψυχρά και η περίοδος της θερινής ξηρασίας περιορίζεται σημαντικά ή εξαφανίζεται Κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες- Δίκτυα- Υποδομές Η περιοχή του πυρήνα του Εθνικού Δρυμού Παρνασσού, όπως οριοθετείται οριστικά με τα Β.Δ. της και , περιλαμβάνεται διοικητικά στους τρείς παρα-παρνάσσιους δήμους Αμφίκλειας- Ελάτειας, Διστόμου- 10

12 Αράχωβας-Αντίκυρας και Δελφών. Υπάρχει σχέδιο κοινής υπουργικής απόφασης (ΚΥΑ) για το χαρακτηρισμό της χερσαίας περιοχής του όρους Παρνασσού ως Εθνικού Πάρκου, το καθορισμό ζωνών προστασίας αυτού και των χρήσεων, όρων και περιορισμών και σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος για το οποίο ολοκληρώθηκε η διαβούλευση αλλά δεν τέθηκε ακόμη σε εφαρμογή. Αναφορικά με τον πληθυσμό της περιοχής θα πρέπει να επισημανθούν δύο γεγονότα. Πρώτον ότι στην περιοχή δραστηριοποιείται μικρότερος αριθμός κατοίκων από αυτόν που εμφανίζεται στα στατιστικά στοιχεία της ΕΣΥΕ, γιατί κατά τις απογραφές κάτοικοι οι οποίοι διαβιούν στην Αθήνα και σε άλλα αστικά κέντρα έρχονται να απογραφούν στους τόπους καταγωγής τους. Δεύτερον ότι ορισμένες κοινότητες της περιοχής εμφανίζουν το πρόβλημα του εποχιακού πληθυσμού. Συγκεκριμένα, στις κοινότητες Βάργιανης, Δροσοχωρίου, Ελαιώνος και Προσήλιου κατά τη θερινή περίοδο ο πληθυσμός είναι σημαντικά μεγαλύτερος ενώ κατά τη χειμερινή περίοδο, είναι μικρότερος. Αυτό οφείλεται στην εποχιακή μετακίνηση του πληθυσμού στους τόπους καταγωγής του είτε για παραθερισμό, είτε για καλλιέργεια των χωραφιών και επισκευή των σπιτιών. Οι σημερινές συγκοινωνιακές ανάγκες της περιοχής εξυπηρετούνται κυρίως από το υφιστάμενο οδικό δίκτυο και σε μικρότερο βαθμό από το σιδηροδρομικό δίκτυο και ατμοπλοϊκώς. Η περιοχή δεν εξυπηρετείται αεροπορικώς. Η έκταση που καταλαμβάνουν οι οικισμοί της περιοχής ανέρχεται σε στρέμματα, δηλαδή ένα ποσοστό 3,2% της συνολικής έκτασης. Από άποψη τεχνικής και κοινωνικής υποδομής, οι οικισμοί είναι λειτουργικοί και χωρίς σοβαρές ελλείψεις. Εκτός από τις κοινότητες Βάργιανης και Προσήλιου οι υπόλοιπες διαθέτουν αρδευτικό δίκτυο, ενώ μεμονωμένοι καλλιεργητές χρησιμοποιούν επιπρόσθετα και γεωτρήσεις. Το σύνολο των κοινοτήτων διαθέτει πλήρες δίκτυο ύδρευσης. Αποχετευτικό δίκτυο διαθέτουν 11 11

13 κοινότητες, ενώ ο δήμος Αράχοβας διαθέτει και μονάδα βιολογικού καθαρισμού των αστικών λυμάτων. Οι υπόλοιπες κοινότητες της περιοχής χρησιμοποιούν απορροφητικούς βόθρους. Δύο μόνο οικισμοί, Βάργιανη και Προσήλιο, ανέφεραν ότι δε διαθέτουν οργανωμένο χώρο για την απόρριψη των στερεών αποβλήτων τους. Οι περισσότεροι οικισμοί της περιοχής είναι χτισμένοι σε τοποθεσίες με ενδιαφέροντα τοπιολογικά στοιχεία και ιδιαιτέρως οι οικισμοί Αράχοβας, Δελφών, Επταλόφου και Άνω Πολυδρόσου. Η ηλεκτροδότηση της περιοχής είναι πλήρης, ενώ τηλεπικοινωνιακά όλοι οι οικισμοί είναι συνδεδεμένοι με το δίκτυο του ΟΤΕ, ο οποίος ικανοποιεί κάθε αίτηση για νέα παροχή. Η πρωτοβάθμια εκπαίδευση, βρίσκεται σε καλό επίπεδο αφού σε όλες τις κοινότητες πλην των κοινοτήτων Βάργιανης, Δροσοχωρίου και Προσηλίου, που δεν κατοικούνται, λειτουργούν δημοτικά σχολεία. Σε πολλές από αυτές μάλιστα λειτουργούν και νηπιαγωγεία. Γυμνάσιο και λύκειο διαθέτουν οι οικισμοί με μεγαλύτερο πληθυσμό όπου φοιτούν και τα παιδιά των υπόλοιπων οικισμών. Στην Άμφισσα λειτουργεί Τεχνικό Επαγγελματικό Λύκειο ΤΕΛ-ΤΕΠ. Βασικές χρήσεις γης στην περιοχή είναι οι βοσκότοποι που αποτελούν το 48,2% της συνολικής έκτασης της περιοχής, τα δάση 26,7% και οι καλλιεργούμενες εκτάσεις 19,6%. Κύριες γεωργικές χρήσεις στην περιοχή είναι οι δενδρώδεις καλλιέργειες 38,4% με βασική την ελαιοκαλλιέργεια, οι καλλιέργειες δημητριακών 27,5% ενώ αρκετά υψηλό είναι το ποσοστό της αγρανάπαυσης 19,8%. Το υψηλό ποσοστό αγρανάπαυσης οφείλεται στα χωράφια που εγκαταλείφθηκαν λόγω μετακίνησης των αγροτών σε αστικά κέντρα και στα χωράφια που παραμένουν σε συστηματική αγρανάπαυση. Χρήσεις των - εκτός του πυρήνα του Δρυμού - δασών της περιοχής είναι η παραγωγή ξύλου ατομικών αναγκών και εμπορίου, η χρησιμοποίησή τους ως βοσκοτόπων, όπου επιτρέπεται η βοσκή, η εκμετάλλευση των πηγαίων υδάτων για ύδρευση των γύρω από τα δάση κοινοτήτων, η εξόρυξη βωξίτη σε μεγάλες ποσότητες από διάφορες εταιρείες, το κυνήγι, η δασική αναψυχή με εκδρομές, περιπάτους και ορειβασία, η χειμερινή άθληση και διασκέδαση (σκι) και τέλος 12

14 η δασοκομική, οικολογική, δασική διαχειριστική, βοτανική, φυτοκοινωνιολογική, εδαφολογική και φυτοπαθολογική έρευνα. Γεωργία Η γεωργική γη της περιοχής μελέτης ανέρχεται σε στρέμματα. Τα εδάφη της καλλιεργούμενης γης είναι βαθιά στα πεδινά αλλά και αβαθή στα ορεινά και ημιορεινά, με μικρή ως μέτρια κλίση και κατά κανόνα γόνιμα. Στην περιοχή μελέτης η στρεμματική απόδοση παρουσιάζει αισθητή απόκλιση από τη μέση στρεμματική απόδοση στην επικράτεια για τα σταφύλια οινοπαραγωγής που είναι σαφώς υψηλότερη και για τη μηδική που είναι κατά πολύ χαμηλότερη. Γενικώς, η γεωργία της περιοχής δε θεωρείται αναπτυγμένη και η συμβολή της στο εισόδημα και την απασχόληση είναι μικρή. Κτηνοτροφία Η κτηνοτροφία στην περιοχή μελέτης ασκείται σε στρέμματα κοινοτικών ή δημοτικών βοσκοτόπων και σε στρέμματα ιδιωτικών βοσκοτόπων καθώς και σε γεωργικές εκτάσεις μετά την περίοδο συγκομιδής των γεωργικών προϊόντων. Με την κτηνοτροφία της περιοχής απασχολούνται κατ αποκλειστικότητα περίπου 600 άτομα και περίπου 400 άτομα απασχολούνται με κτηνοτροφία και γεωργία συγχρόνως. Γενικώς η απόδοση των ζώων σε γάλα και κρέας κυμαίνεται σε χαμηλά επίπεδα. Τα υπάρχοντα τυροκομεία δεν πληρούν τις προδιαγραφές σύγχρονων μονάδων. Τέτοιες έχουν καταγραφεί μόνο στη Δαύλεια, στο Πολύδροσο και στην Άμφισσα. Δασοπονία Ένα μεγάλο τμήμα της περιοχής μελέτης, που ανέρχεται στο 57% της συνολικής δασικής έκτασής της, καλύπτεται, από σπερμοφυές δάσος ελάτης. Ωστόσο η παραγωγή υλικών αγαθών από την άσκηση της δασοπονίας είναι σχετικά πολύ μικρή. Αυτό οφείλεται βασικά σε δυο λόγους: 13

15 1. Στο ότι στα δάση ελάτης που βρίσκονται μέσα στον πυρήνα του Δρυμού δεν επιτρέπεται κατά τις περί των Εθνικών Δρυμών διατάξεις η οποιαδήποτε εκμετάλλευση, και 2. Στο ότι τα δάση ελάτης της περιοχής είναι γενικώς μέτριας παραγωγικότητας και κακής ποιότητας ξύλου. Θήρα Η θήρα ασκείται στα δάση, τις δασικές εκτάσεις και τις πεδινές αγροτικές εκτάσεις της περιοχής εφόσον δεν ισχύει γι αυτές κάποια ειδική απαγόρευση. Στον πυρήνα του Εθνικού Δρυμού έκτασης στρεμμάτων και στα μόνιμα καταφύγια θηραμάτων που αναφέρονται παρακάτω, η άσκηση της θήρας απαγορεύεται. Μεταλλευτική - Λατομική δραστηριότητα Στην περιοχή υπάρχουν σημαντικά κοιτάσματα βωξίτη, η εκμετάλλευση των οποίων συμβάλλει στην αύξηση του εισοδήματος και στην απασχόληση των κατοίκων της. Η εξόρυξη του βωξίτη στην περιοχή γίνεται στα μεταλλεία των κοινοτήτων Βάργιανης, Δροσοχωρίου, Ελαιώνος, Προσήλιου και Διστόμου. H εξόρυξη γίνεται κυρίως επιφανειακά με τη μέθοδο των ορθών βαθμίδων αλλά και υπόγεια με τη μέθοδο των θαλάμων και στύλων. Τουρισμός Ο τουρισμός της περιοχής στηρίζεται στις παγκόσμιας ακτινοβολίας αρχαιότητες που υπάρχουν σ' αυτήν, στους παραδοσιακούς οικισμούς, στο χιονοδρομικό κέντρο Παρνασσού, στο Ευρωπαϊκό μονοπάτι Ειρήνης Ε4, στον Εθνικό Δρυμό Παρνασσού και στις ακτές που βρίσκονται στα όρια της περιοχής. Η τουριστική υποδομή στην περιοχή για εξυπηρέτηση των επισκεπτών είναι συγκεντρωμένη σε λίγους οικισμούς. Στην πρώτη θέση από αυτήν την άποψη 14

16 βρίσκονται οι Δελφοί με το 72% των ξενοδοχειακών κλινών, πλήθος τουριστικών καταστημάτων, εστιατορίων, ταβερνών και ζαχαροπλαστείων. Ακολουθεί ο παραδοσιακός οικισμός της Αράχοβας και έπονται η Αμφίκλεια που αποτελεί ορμητήριο των επισκεπτών του χιονοδρομικού κέντρου Παρνασσού, η Επτάλοφος ως παραθεριστικό κέντρο εξαιτίας των ιδιαίτερων φυσικών χαρακτηριστικών του τοπίου του και τέλος η Πολύδροσος με την σχετικά επαρκή τεχνική και κοινωνική υποδομή που διαθέτει Χλωρίδα- Βλάστηση-Οικοσυστήματα Ο Εθνικός Δρυμός Παρνασσού χαρακτηρίζεται από μεγάλο αριθμό φυτικών taxa, ιδιαίτερης επιστημονικής σημασίας και σπουδαιότητας Η σημαντικότερη όμως και πιο ενδιαφέρουσα κατηγορία είναι αυτή των Ενδημικών ειδών που αντιπροσωπεύεται από τα Ενδημικά του Παρνασσού, της Στερεάς Ελλάδας, τα Ελληνικά Ενδημικά, και τα Ενδημικά της Βαλκανικής Χερσονήσου. Στον Παρνασσό απαντώνται και έχουν καταγραφεί φυτά τα οποία παρουσιάζουν διεθνές ενδιαφέρον. Τα ενδημικά είδη του Εθνικού Δρυμού Παρνασσού αποτελούν φυσική κληρονομιά που έχουμε υποχρέωση τουλάχιστον να τη διατηρήσουμε. Επίσης υπάρχουν taxa τα οποία παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον όχι μόνο ως προς τη χωρολογική τους ταξινόμηση αλλά και ως προς την ένταξή τους σε μια από τις κατηγορίες επικινδυνότητας σύμφωνα με την IUCN ή άλλες κατηγορίες προστασίας που καταγράφονται στον κατάλογο των ειδών της χλωρίδας της περιοχής. Για την ονοματολογία των φυτικών taxa χρησιμοποιήθηκαν κατά σειρά τα συγγράμματα: Med-Checklist 1,3,4, Mountain Flora of Greece I,II, και Flora Europaea I-V. Με βάση τα παραπάνω καταρτίστηκε ο χλωριδικός κατάλογος της περιοχής. Ο συνολικός αριθμός των taxa ανέρχεται σε 854 από τα οποία 19 ανήκουν στα Πτεριδόφυτα, 11 στα Γυμνόσπερμα, 702 στα Δικοτυλήδονα και 122 στα 15

17 Μονοκοτυλήδονα. Η χλωρίδα της περιοχής αποτελείται από 691 είδη και 153 υποείδη στα οποία περιλαμβάνονται και 10 ποικιλίες. Αυτά τα taxa ανήκουν σε 410 γένη και περιέχονται σε 92 διαφορετικές οικογένειες. Οι οικογένειες των Asteraceae, Leguminosae, Poaceae, Labiatae και Caryophyllaceae αποτελούν τις πολυπληθέστερες σε αριθμό taxa. Υπάρχουν όμως και οικογένειες που περιλαμβάνουν ένα μόνο είδος όπως: Ephedraceae, Taxaceae, Betulaceae, Amaryllidaceae, κ.ά. Από τα 854 taxa που συνθέτουν τη χλωρίδα του Εθνικού Δρυμού Παρνασσού, τα 6 (Centaurea musarum, Hieracium gaudryi, Eryssimum parnassi, Euphorbia orphanidis, Bupleurum capillare, Campanula ripicula) αποτελούν τους τοπικούς ενδημίτες. Από τα είδη της χλωρίδας δύο είδη (Bupleurum capillare και Paeonia parnassica) περιλαμβάνεται στη λίστα του Παραρτήματος ΙΙ της οδηγίας 92/43/ΕΟΚ: Bupleurum capillare Boiss. & Heldr. Είδος ενδημικό και σπάνιο του Παρνασσού. Απαντά σε μια πολύ μικρή περιοχή κοντά στην Αράχοβα και στο Βορειοδυτικό τμήμα της. Παλαιότερα το 1854 είχε συλλεχθεί Ανατολικά της Αράχοβας μεταξύ Σκαλιάς και Παλουκάκια. Απαντάται περισσότερο συχνά στα πρανή δρόμων τόσο σε παλιές τομές όσο και σε νέες. Το υψομετρικό εύρος εξάπλωσης κυμαίνεται από 800 μέχρι 1.100m. Απαντάται σε μικρούς σχετικά πληθυσμούς και συλλέγεται από τους τουρίστες. Επίσης η οικιστική ανάπτυξη στην περιοχή εξάπλωσης αποτελεί τον μεγαλύτερο κίνδυνο καταστροφής του είδους αυτού το οποίο απαντάται μόνο στον Παρνασσό. Paeοnia parnassica Tzanoud. Είναι ένα είδος Ενδημικό του Παρνασσού και τους Ελικώνα, πολύ σπάνιο και ο κίνδυνος εξαφάνισής του είναι ήδη ορατός. Είναι γνωστό μόνο από τα δύο παραπάνω όρη. Βιότοποι της Paeοnia parnassica είναι οι παρυφές και τα διάκενα στα δάση της Abies cephalonica, τα υγρά νωπά λιβάδια και γενικά οι προστατευόμενες τοποθεσίες. Επίσης απαντάται και σε τμήματα μεταξύ των ασβεστολιθικών βράχων στις νότιες πλαγιές σε υψόμετρο από m. 16

18 Δυτικά του δρόμου Αράχοβας - Επταλόφου και κοντά στην περιοχή Επτάλοφο απαντάται ένας αρκετά καλός πληθυσμός του είδους. Ανθίζει τον Απρίλιο με Μάιο. Η βλάστηση στον Παρνασσό όπως και σε όλα σχεδόν τα ελληνικά βουνά, φέρει τη σφραγίδα της έντονης ανθρώπινης επέμβασης, που ασκήθηκε ανεξέλεγκτα από αρχαιοτάτων χρόνων. Σε μεγάλες εκτάσεις είναι έντονα υποβαθμισμένη, αραιή και συχνά το μητρικό πέτρωμα και οι βραχώδεις εξάρσεις γίνονται το κυρίαρχο στοιχείο του τοπίου. Η ανθρώπινη επέμβαση, πέρα από την ποσοτική υποβάθμιση, είχε γενικά σαν αποτέλεσμα να περιορισθεί και η ποικιλότητα της δενδρώδους και θαμνώδους βλάστησης, η οποία διατηρήθηκε σε ορισμένες θέσεις ή περιοχές, που ήταν γενικά οι πλέον απομακρυσμένες από τους οικισμούς και τις εγκαταστάσεις ή οι πλέον δυσπρόσιτες. Στη διατήρηση της όποιας ποικιλότητας της βλάστησης συντέλεσε επίσης και η ποικιλία των διαφορετικών περιβαλλόντων που δημιούργησαν οι εναλλασσόμενες βιοκλιματικές και γεωλογικές συνθήκες. Aπ όσο γνωρίζουμε μέχρι σήμερα δεν έχει γίνει καμιά συστηματική έρευνα για τη βλάστηση και τη χλωρίδα του Παρνασσού. Αποσπασματικές πληροφορίες υπάρχουν για κάποιες ζώνες ή περιοχές στο πλαίσιο άλλων εξειδικευμένων ερευνών στην περιοχή (Μακρής 1961, Barbero et Quezel 1976, Quezel 1964, Brofas 1979). Η μελέτη της βλάστησης και της χλωρίδας του Παρνασσού στο σύνολό τους, θα συμβάλλει στη σωστή διαχείριση των δασικών οικοσυστημάτων, με μέτρα προστασίας και ανάπλασής τους, όπως επίσης και στην επισήμανση των σπάνιων και απειλουμένων ειδών χλωρίδας με την εφαρμογή αποτελεσματικής προστασίας για τη διάσωσή τους. Η βλάστηση του Παρνασσού διακρίνεται κατ' αρχήν στα παρακάτω φυτικά αθροίσματα: 17

19 Τη χαμηλή ποώδη βλάστηση της υπαλπικής ζώνης, πάνω από τα δασοόρια, μέχρι την κορυφή του Παρνασσού. Τη δενδρώδη βλάστηση η οποία περιλαμβάνει κυρίως τα δάση της κεφαλληνιακής ελάτης (Abies cephalonica), τα οποία κυριαρχούν στην περιοχή, καθώς και των συστάδων μαύρης Πεύκης και των φυλλοβόλων δρυών, και Τη θαμνώδη βλάστηση (πρινώνες) της ζώνης του Ostryo-carpinion, η οποία περιλαμβάνει τους φυτικούς σχηματισμούς κυρίως κάτω από την προηγούμενη μονάδα και μέχρι τους πρόποδες του Παρνασσού. Αναλυτικότερα στην περιοχή του Εθνικού Δρυμού Παρνασσού εμφανίζονται διάφοροι τύποι οικοτόπων. Οι οικότοποι έχουν θεμελιώδη σημασία για την προστασία και διαχείριση του Εθνικού Δρυμού Παρνασσού. Εξαιτίας της πλούσιας και μοναδικής βιοποικιλότητας που φιλοξενούν, η κρισιμότητα της προστασίας τους έχει αναγνωριστεί από την ΕΕ, και προστατεύονται από την κοινοτική νομοθεσία (π.χ. Κοινοτική Οδηγία: 92/43/EEC) και όλη η περιοχή έχει ενταχθεί στο δίκτυο NATURA Στα όρια δικαιοδοσίας του Εθνικού Δρυμού Παρνασσού GR περιλαμβάνονται οι παρακάτω φυσικοί οικότοποι που περιλαμβάνονται στο Παράρτημα Ι της οδηγίας 92/43/ΕΟΚ: Ενδημικά ορεινά μεσογειακά χέρσα εδάφη με ακανθώδεις θάμνους (4090), Ψευδοστέππα με αγρωστώδη και μονοετή φυτά από Thero- Brachypodietea (6220), Χλοώδεις διαπλάσεις με Nardus, ποικίλλων ειδών, σε πυριτιούχα υποστρώματα των ορεινών ζωνών (και των υποορεινών ζωνών της ηπειρωτικής Ευρώπης) (6230), Λιθώνες της Ανατολικής Μεσογείου (8140) 18

20 Ασβεστολιθικά βραχώδη πρανή με χασμοφυτική βλάστηση (8210) Δάση με Quercus ilex και Quercus rotundifolia (9340) (Υπο)μεσογειακά πευκοδάση με ενδημικά μαυρόπευκα (9530) Ενδημικά δάση με Juniperus spp. (9560) Ελληνικά δάση κεφαλληνιακής Ελάτης 4.5. Τα δάση της ελάτης της περιοχής Τα δάση της ελάτης στην περιοχή αποτελούνται από αμιγείς συστάδες κεφαλληνιακής ελάτης (Abies cephalonica), οι οποίες καταλαμβάνουν σημαντικές εκτάσεις σε μέσα και μεγάλα υψόμετρα της περιοχής. Η ελάτη εμφανίζεται αμέσως μετά την υποζώνη του Ostryo-carpinion (πρινώνες), από το υψόμετρο των 800 μ. και υψηλότερα, μέχρι το υψόμετρο των 1700 μ, περίπου, όπου σχηματίζει και τα δασοόρια. Μεμονωμένα άτομα εμφανίζονται και σε χαμηλότερα υψόμετρα μέχρι και τα 500 μ. Τα δάση της ελάτης της περιοχής αποτελούνται από ανομήλικες, σπερμοφυείς συστάδες μεγάλης ηλικίας, οι οποίες εγκαταστάθηκαν φυσικά στην περιοχή μέσω φυσικών διαδικασιών. Είναι αμιγείς συστάδες σχεδόν σε όλη την έκτασή τους, και μόνο στις χαμηλότερες θέσεις εμφανίζονται από κοινού με το πουρνάρι, το φυλλίκι και άλλα πλατύφυλλα είδη. Εμφανίζονται σε όλους τους τύπους των εδαφών που εμφανίζονται στην περιοχή, και πολλές φορές πάνω σε τελείως άγονες, βραχώδεις ασβεστολιθικές εκτάσεις ή απότομες κλιτύες με ελάχιστο έδαφος. Αποτελούν πολύτιμα δασικά οικοσυστήματα, τα οποία θα πρέπει να διαφυλαχτούν και να προστατευτούν από αβιοτικούς και αβιοτικούς παράγοντες. 19

21 5. ΜΕΘΟΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Για την καταγραφή και αξιολόγηση του φαινομένου της ξήρανσης της ελάτης αρχικά συγκεντρώθηκαν όλα τα βιβλιογραφικά δεδομένα, σχετικά με την ξήρανση της ελάτης στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Στη συνέχεια μετά από διεξοδική μελέτη της βιβλιογραφίας σχεδιάστηκε η κατάλληλη μέθοδος δειγματοληψίας και ανάλυσης των στοιχείων. Οι δειγματοληψίες που απαιτούνταν για τη λήψη των στοιχείων πεδίου πραγματοποιήθηκαν την περίοδο Σεπτεμβρίου - Οκτωβρίου Οι δειγματοληψίες πραγματοποιήθηκαν σε όλη την έκταση που καταλαμβάνει η ελάτη στην περιοχή του Παρνασσού, σε διαφορετικές θέσεις (Πίνακας 1), ώστε να καλύψει όλο το φάσμα της συχνότητας εμφάνισης και έντασης του φαινομένου της ξήρανσης. Η καταγραφή των στοιχείων πραγματοποιήθηκε σε συνολικά 30 δειγματοληπτικές επιφάνειες, κατανεμημένες σε διαφορετικές εκθέσεις, σε όλο το εύρος υψομέτρου που αυτή εμφανίζεται, έκτασης 500 τ.μ. η κάθε μια (25 Χ 20μ.), ενώ τα δεδομένα που συλλέχθηκαν αφορούσαν: Τα μορφολογικά χαρακτηριστικά όλων των ατόμων (ξερών και υγιών) ελάτης (ύψος δένδρων, στηθιαία διάμετρος, μήκος και μορφή κόμης). Σε κάθε δειγματοληπτική επιφάνεια καταμετρήθηκαν όλα τα δέντρα της ελάτης, με στηθαία διάμετρο πάνω από 4 εκ., Επίσης εκτιμήθηκε ο βαθμός υγείας και ζωτικότητας και έντασης προσβολών όλων δένδρων ενός των δειγματοληπτικών επιφανειών, σε πενταβάθμια κλίμακα σύμφωνα με τα διεθνή στάνταρντ (UN-ECE, 1994), ως εξής: Υγιή δένδρα: Ποσοστό ξήρανσης κόμης 0-10% Δένδρα ελαφρώς ξεραμένα: Ποσοστό ξήρανσης κόμης 11-25% 20

22 Δένδρα μετρίως ξεραμένα: Ποσοστό ξήρανσης κόμης 26-60% Δένδρα πολύ ξεραμένα: Ποσοστό ξήρανσης κόμης 61-99% Νεκρά δένδρα: Ποσοστό ξήρανσης κόμης 100% Τις οικολογικές συνθήκες (ακριβείς γεωγραφικές συντεταγμένες με τη χρήση GPS, υψόμετρο, κλίση εδάφους, έκθεση, γεωλογικό υπόθεμα, ποιότητα τόπου, βάθος εδάφους, κλπ.), Τις δασοκομικές ιδιότητες των συστάδων (δομή, σύνθεση, ηλικία) που εμφανίζονται τα ξερά άτομα ελάτης. Στη συνέχεια τα δεδομένα που συλλέχθηκαν επεξεργάσθηκαν κατάλληλα και έγινε εκτίμηση της έντασης του φαινομένου, ανά δειγματοληπτική επιφάνεια. Στη συνέχεια έγινε προσδιορισμός των οικολογικών συνθηκών της κάθε επιφάνειας όπου παρατηρείται ιδιαίτερα σημαντικό ποσοστό ξήρανσης, τα μορφολογικά και δασοκομικά χαρακτηριστικά των ξερών δένδρων, καθώς και οι συνθήκες δομής και σύνθεσης των ευαίσθητων συστάδων. Ακολούθως έγινε προσπάθεια στατιστικής ανάλυσης με σκοπό τη διερεύνηση της συσχέτισης των δεδομένων και τον εντοπισμό των αιτίων ξήρανσης της ελάτης, και τη διατύπωση προτάσεων αντιμετώπισης (μετριασμού) του φαινομένου. 21

23 Πίνακας 1. Γεωγραφικά και φυσιογραφικά χαρακτηριστικά των 30 δειγματοληπτικών επιφανειών. Αύξων Γεωγραφικές αριθμός συντεταγμένες επιφάνειας 1 N 38 O 35 37,2 E 22 O 30 15,8 2 N 38 O 35 21,8 E 22 O 30 33,5 3 N 38 O 35 15,9 E 22 O 30 39,4 4 N 38 O 35 11,0 E 22 O 29 59,7 5 N 38 O 34 26,2 E 22 O 30 2,9 6 N 38 O 33 37,1 E 22 O 31 0,8 7 N 38 O 32 39,3 E 22 O 31 38,4 8 N 38 O 31 57,2 E 22 O 31 55,6 9 N 38 O 31 6,2 E 22 O 31 1,8 10 N 38 O 31 6,8 E 22 O 31 5,7 11 N 38 O 31 7,2 E 22 O 31 33,1 12 N 38 O 31 16,4 E 22 O 31 34,6 13 N 38 O 29 22,8 E 22 O 37 24,7 14 N 38 O 29 22,1 E 22 O 37 35,7 Θέση Υψόμετρο Έκθεση Κλίση % Θέση πλαγιά Αγόριανη 960 Β 25 Κάτω Αγόριανη 990 ΒΑ 30 Μέσο Αγόριανη προς 1070 ΒΑ 30 Μέσο Αράχωβα Αγόριανη προς 1100 ΒΔ 25 Μέσο Αράχωβα Αγόριανη προς 1240 Δ 20 Μέσο Αράχωβα Αγόριανη προς 1250 Ν 30 Μέσο Αράχωβα Αγόριανη προς 1200 Ν 15 Μέσο Αράχωβα Αγόριανη προς 1160 Ν 20 Μέσο Αράχωβα Καλύβια 1080 ΝΑ 35 Μέσο Αράχωβας Καλύβια 1120 ΝΑ 30 Μέσο Αράχωβας Καλύβια 1000 Ν 35 Μέσο Αράχωβας Καλύβια Αράχωβας 1050 Ν 30 Μέσο Πάνω και ΒΑ 980 Ν 30 Μέσο από την Αράχωβα Πάνω και ΒΑ 900 ΝΔ 40 Μέσο από την Αράχωβα 15 N 38 O 29 24,1 Πάνω και ΒΑ 960 ΝΔ 35 Μέσο στην 22

24 E 22 O 37 48,8 από την Αράχωβα 16 N 38 O 29 23,2 E 22 O 38 1,9 17 N 38 O 37 16,1 E 22 O 29 1,9 18 N 38 O 37 6,1 E 22 O 29 1,9 19 N 38 O 34 49,4 E 22 O 31 54,7 20 N 38 O 33 9,4 E 22 O 32 9,2 21 N 38 O 32 52,2 E 22 O 33 4,9 22 N 38 O 33 36,7 E 22 O 32 59,8 23 N 38 O 33 36,7 E 22 O 32 51,8 24 N 38 O 33 5,6 E 22 O 33 30,0 25 N 38 O 33 11,5 E 22 O 34 2,2 26 N 38 O 32 59,6 E 22 O 34 26,6 27 N 38 O 33 13,3 E 22 O 34 18,5 28 N 38 O 33 22,3 E 22 O 34 18,5 29 N 38 O 37 19,2 E 22 O 35 8,90 30 N 38 O 37 20,2 E 22 O 34 56,9 Πάνω και ΒΑ 1000 Ν 30 Μέσο από την Αράχωβα Πάνω από τη 850 Α 30 Μέσο Λιλαία Πάνω από τη 880 Α 30 Μέσο Λιλαία Πάνω από την Αγόριανη 1270 Β 30 Κάτω Στο δρόμο για το 1250 Ν 25 Μέσο χιονοδρομικό Στο δρόμο για το 1380 ΝΑ 30 Μέσο χιονοδρομικό Στο δρόμο για το 1430 ΒΔ 25 Μέσο χιονοδρομικό Στο δρόμο για το χιονοδρομικό 1450 ΒΑ 25 Μέσο Χιονοδρομικό 1530 Ν 10 Άνω Χιονοδρομικό 1560 Α 25 Άνω Χιονοδρομικό 1620 Ν 15 Άνω Χιονοδρομικό 1700 Ν 20 Άνω Χιονοδρομικό 1700 Β 25 Άνω Στο δρόμο για το 840 Β 30 Κάτω Φτερόλακκα (από Αμφίκλεια) Στο δρόμο για το 870 ΒΑ 25 Κάτω Φτερόλακκα (από Αμφίκλεια) 23

25 24

26 6. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 6.1. Το φαινόμενο της ξήρανση της ελάτης στην περιοχή του Παρνασσού Από την ανάλυση των συλλεχθέντων στοιχείων προέκυψε ότι το φαινόμενο της ξήρανσης είναι αρκετά διαδεδομένο στις περισσότερες δειγματοληπτικές επιφάνειες που λήφθηκαν στην περιοχή του Παρνασσού (Πίνακας 2). Το ποσοστό των ξερών δένδρων κυμάνθηκε από 0% στις θέσεις οπού οι συστάδες αναπτύσσονται κανονικά χωρίς προβλήματα έως 30%, στις περισσότερο υποβαθμισμένες θέσεις όπου το πρόβλημα της ξήρανσης είναι ιδιαίτερα σημαντικό, και απειλεί τη διάσπαση του δάσους. Χωρική διακύμανση της έντασης του φαινομένου Το ποσοστό ξήρανσης των δένδρων της ελάτης ανά επιφάνεια παρουσιάζεται στον Πίνακα 2, μαζί με τα χαρακτηριστικά των συστάδων. Από τον πίνακα αυτό διαπιστώνεται ότι: Ένα ποσοστό των επιφανειών, περίπου το 1/4 (26,7%) δεν παρουσιάζει προβλήματα ξήρανσης. Αυτές αφορούν περιοχές που ανήκουν στο άριστο της εξάπλωσης της ελάτης από άποψη υψομέτρου και σταθμολογικών συνθηκών. Ένα σημαντικό ποσοστό των επιφανειών (36,7%) παρουσιάζουν ξηράνσεις δένδρων σε σημαντικό ποσοστό, πάνω από 20%, και αφορούν κρίσιμες συστάδες (Ντάφης 1989), οι οποίες αντιμετωπίζουν έντονα προβλήματα και κινδυνεύουν να υποστούν διάσπαση και το δάσος να χάσει τη συνέχεια του. Τέλος ένα επίσης σημαντικό ποσοστό των επιφανειών (36,7%) παρουσιάζουν ξηράνσεις δένδρων σε μικρό βαθμό 5-15%, και οι συστάδες αυτές βρίσκονται σε σχετικά καλή έως μέτρια κατάσταση. 25

27 Πίνακας 2. Χαρακτηριστικά των συστάδων και στοιχεία ξήρανσης δένδρων της ελάτης στις 30 δειγματοληπτικές επιφάνειες. Αύξων αριθμός Πυκνότητα συστάδων Δομή συστάδων Ποιότητα τόπου Βάθος εδάφους Ποσοστό (%) ξερών δένδρων* επιφάνειας Ν/ha Αμιγής, ΙΙΙ Μετρίως 0 βαθύ Αμιγής, ΙΙΙ Μετρίως 0 βαθύ Αμιγής, ΙΙΙ Μετρίως 0 βαθύ Αμιγής, ΙΙΙ Μετρίως 5 βαθύ Αμιγής, ΙΙΙ Μετρίως 0 βαθύ Αμιγής, ΙΙΙ Μετρίως 0 βαθύ Αμιγής, ΙΙΙ Μετρίως 20 βαθύ Αμιγής, ΙΙΙ Μετρίως 10 βαθύ Αμιγής, IV Αβαθές Αμιγής, IV Αβαθές Αμιγής, IV Αβαθές Αμιγής, IV Αβαθές Μικτή με IV Αβαθές 20 πουρνάρι Μικτή με IV Αβαθές 30 πουρνάρι Μικτή με IV Αβαθές 25 26

28 πουρνάρι Μικτή με IV Αβαθές 30 πουρνάρι Αμιγής, IV Αβαθές Αμιγής, IV Αβαθές Αμιγής, ΙΙΙ Μετρίως 0 βαθύ Αμιγής, ΙΙΙ Μετρίως 5 βαθύ Αμιγής, ΙΙΙ Μετρίως 5 βαθύ Αμιγής, V Πολύ 5 αβαθές Αμιγής, V Πολύ 5 αβαθές Αμιγής, V Πολύ 0 αβαθές Αμιγής, V Πολύ 0 αβαθές Αμιγής, V Πολύ 10 αβαθές Αμιγής, V Πολύ 20 αβαθές Αμιγής, V Πολύ 20 αβαθές Αμιγής, ΙΙΙ Μετρίως 5 βαθύ Αμιγής, ΙΙΙ Μετρίως 5 βαθύ * Δένδρα με ποσοστό ξήρανσης κόμης πάνω από 26% (UN-ECE, 1994). Διαστάσεις των δένδρων και βαθμός προσβολής 27

29 Εξετάσθηκε ο βαθμός συσχέτισης των διαστάσεων των δένδρων της ελάτης και του ποσοστού ξήρανσης της κόμης, και τα αποτελέσματα παρουσιάζονται στον Πίνακα 3, συγκεντρωτικά με βάση τα στοιχεία όλων των δειγματοληπτικών επιφανειών. Τα δένδρα της ελάτης διακρίθηκαν σε 5 κλάσεις διαμέτρου όπως φαίνονται στον πίνακα, ακολουθώντας τη διάκριση της Δασοκομίας (Ντάφης 1989) σε: ι) αναγέννηση - λεπτά κορμίδια (κλάση στηθιαίας διαμέτρου 1-10 εκ.), ιι) χονδρά κορμίδια, διαμέτρου εκ., ιιι) λεπτοί κορμοί, διαμέτρου εκ., ιv) μέτριοι κορμοί, διαμέτρου εκ., και v) χονδροί κορμοί διαμέτρου εκ. Από τα στοιχεία του πίνακα διαπιστώνεται ότι οι ξηράνσεις ήταν υψηλότερες στη μεγαλύτερη κλάση διαμέτρου, όπου ανήκουν τα δένδρα με στηθιαία διάμετρο άνω των 52 εκ., ενώ μεταξύ των άλλων κλάσεων διαμέτρου δεν υπάρχουν σημαντικές διαφορές. Πίνακας 3. Διαστάσεις των δένδρων ελάτης και ποσοστό ξήρανσης. Κλάση Βαθμός ξήρανσης κόμης (%) διαμέτρου 0-10% 11-25% 26-60% 61-99% 100% (cm) Ποσοστό ξερών δένδρων (%) ,8 0,9 2,1 2,3 4, ,0 1,2 1,8 2,2 3, ,9 1,5 2,2 2,4 2, ,2 1,8 2,6 3,0 3,1 > 52 1,7 2,3 4,4 4,5 7,3 Δομή των συστάδων και βαθμός προσβολής 28

30 Σε σχέση με τη δομή των συστάδων, από τα αποτελέσματα που παρουσιάζονται στον Πίνακα 4, διαπιστώνεται ότι δεν υπάρχουν διαφορές μεταξύ των αμιγών και μικτών συστάδων. Έτσι, οι συστάδες παρουσιάζουν παρόμοιο βαθμό ευαισθησίας στους παράγοντες που προκαλούν την ξήρανση των δένδρων της ελάτης. Πίνακας 4. Δομή των συστάδων ελάτης και ποσοστό ξήρανσης Βαθμός ξήρανσης κόμης (%) Δομή 0-10% 11-25% 26-60% 61-99% 100% συστάδων Ποσοστό ξερών δένδρων (%) Αμιγείς 1,5 2,1 2,6 3,6 5,2 Μεικτές 1,8 2,0 2,8 3,7 4, Παράγοντες που επηρεάζουν την εμφάνιση και ένταση του φαινομένου Επίδραση των φυσιογραφικών παραγόντων Οι φυσιογραφικοί παράγοντες φαίνεται ότι παίζουν σημαντικό ρόλο και επηρεάζουν σημαντικό την εμφάνιση και την ένταση του φαινομένου της ξήρανσης της ελάτης (Πίνακας 5 και 6). Υψόμετρο Από τον Πίνακα 5, αρχικά διαπιστώνεται ότι η ξήρανση εμφανίζεται σε όλο το υψομετρικό εύρος που εμφανίζεται η ελάτη. Διαπιστώνεται επίσης ότι οι ξηράνσεις είναι σαφώς πολύ υψηλότερες στη χαμηλότερη ζώνη, κάτω των 1000μ. Αντίθετα στη μεσαία ζώνη των μ. το ποσοστό ξήρανσης είναι γενικά χαμηλό. 29

31 Πίνακας 5. Επίδραση του υψομέτρου στην ξήρανση των δέντρων ελάτης στην περιοχή του Παρνασσού. Βαθμός ξήρανσης κόμης (%) Υψόμετρο 0-10% 11-25% 26-60% 61-99% 100% (m) Ποσοστό ξερών δένδρων (%) < ,3 1,6 2,5 3,1 12, ,0 1,0 1,5 1,9 4,2 >1400 1,2 1,3 2,3 3,0 6,6 Έκθεση Σε σχέση με την έκθεση, διαπιστώνεται ότι οι γενικά νότιες εκθέσεις (κλιτύες με Ν, ΝΔ και ΝΑ προσανατολισμό) είναι σαφώς πιο ευαίσθητες στο φαινόμενο της ξήρανσης, και ακολουθούν οι δυτικές εκθέσεις. Αντίθετα οι κλιτύες με βόρειο προσανατολισμό παρουσιάζουν τα μικρότερα προβλήματα. Πίνακας 6. Επίδραση της έκθεσης της πλαγιάς στην ξήρανση των δέντρων ελάτης στην περιοχή του Παρνασσού. Βαθμός ξήρανσης κόμης (%) Έκθεση 0-10% 11-25% 26-60% 61-99% 100% Ποσοστό ξερών δένδρων (%) Ν 1,6 1,8 3,6 11,4 14,3 Α 0,8 1,4 2,3 3,6 4,5 Β 0,6 1,2 2,0 3,5 4,0 Δ 1,6 1,7 3,0 7,8 8,8 Επίδραση της ποιότητας τόπου και του βάθους του εδάφους 30

32 Σε σχέση με την ποιότητα τόπου και το βάθος του εδάφους διαπιστώνεται ότι, το φαινόμενο της ξήρανσης της ελάτης είναι ιδιαίτερα έντονο στις χειρότερες ποιότητες τόπου και σε αβαθή εδάφη. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα τα οποία παρουσιάζονται στους Πίνακες 7 και 8, η ξήρανση της ελάτης επιτείνεται σε περιοχές όπου είτε λόγω έλλειψης επαρκούς εδάφους είτε κακής ποιότητας του σταθμού, παρατηρείται έλλειψη διαθέσιμης υγρασίας για την ανάπτυξη των δένδρων, με αποτέλεσμα την καταπόνηση των δένδρων, τη μείωση της ζωτικότητάς τους και την εξασθένησή τους. Όλα τα παραπάνω συμβάλλουν αθροιστικά στη αύξηση των δευτερογενών προσβολών από βιοτικούς παράγοντες (έντομα, μύκητες κλπ.). Στις θέσεις αυτές η ανάπτυξη των δένδρων είναι ιδιαίτερα δύσκολη καθώς δεν υπάρχει επαρκές έδαφος για την ανάπτυξη του ριζικού συστήματος των δένδρων και την άντληση θρεπτικών στοιχείων και νερού. Με αποτέλεσμα τα δένδρα αναπτύσσονται πάνω σε οριακές συνθήκες και οποιαδήποτε αρνητική μεταβολή, ιδιαίτερα στο υδατικό ισοζύγιο, μειώνει τη ζωτικότητά τους και τα καθιστά ευαίσθητα σε δευτερογενείς προσβολές. Πίνακας 7. Επίδραση της ποιότητας τόπου στην ξήρανση των δέντρων ελάτης στην περιοχή του Παρνασσού. Βαθμός ξήρανσης κόμης (%) Ποιότητα 0-10% 11-25% 26-60% 61-99% 100% τόπου Ποσοστό ξερών δένδρων (%) III 1,0 1,1 2,3 3,2 4,1 IV 1,5 1,9 3,0 4,8 8,8 V 1,8 1,9 3, ,3 Ειδικότερα, στις θέσεις όπου το βάθος του εδάφους είναι ελάχιστο έως ανύπαρκτο (πάνω σε βραχώδεις επιφάνειες), και οι ρίζες των δένδρων 31

33 εισχωρούν στις ρωγμές των βράχων για την ανεύρεση νερού, τα δένδρα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα. Πίνακας 8. Επίδραση του βάθους του εδάφους στην ξήρανση των δέντρων ελάτης στην περιοχή του Παρνασσού. Βάθος Εδάφους Βαθμός ξήρανσης κόμης (%) 0-10% 11-25% 26-60% 61-99% 100% Ποσοστό ξερών δένδρων (%) Μετρίως βαθύ 1,1 1,1 2,4 3,3 3,8 Αβαθές 1,7 1,8 2,8 4,6 8,8 Πολύ αβαθές 1,9 2,0 3, ,5 32

34 7. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ - ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία οι εκτεταμένες ξηράνσεις της ελάτης στον ελληνικό και διεθνή χώρο οφείλονται αφενός στην ξηρασία, και γενικότερα στις δυσμενείς συνθήκες ανάπτυξης των φυτών, οι οποίες την καταπονούν και στη συνέχεια ακολουθούν δευτερογενείς προσβολές φλοιοφάγων εντόμων, όπως των ειδών Phoenops Knoteki Reitt. (Coleoptera Buprestidae) και Acanthocinus reticulatus Razm. (Coleoptera, Cerambycidae) (Markalas 1992). Οι Μπρόφας και Οικονομίδου (1991) για την περιοχή του Παρνασσού σημειώνουν επίσης ότι η ξήρανση της ελάτης είναι στενά συνδεδεμένη με την εμφάνιση δυσμενών κλιματεδαφικών συνθηκών. Η παρούσα έρευνα επιβεβαίωσε την επίδραση των δυσμενών οικολογικών συνθηκών στην εμφάνιση και ένταση του φαινομένου. Έτσι τα υψηλότερα ποσοστά προσβολών και οι εκτεταμένες νεκρώσεις εμφανίζονται σε γενικά νότιες κλιτύες (κυρίως Ν, ΝΔ αλλά και ΝΑ) ενώ στις γενικά βόρειες εκθέσεις εμφανίζονται μόνο σποραδικές ξηράνσεις. Οι ξηράνσεις εμφανίζονται σε όλες τις κλάσεις υψομέτρου αλλά σαφώς είναι εντονότερες στη χαμηλότερη ζώνη και κοντά στα χαμηλότερα όρια εξάπλωησης της ελάτης, όπου αυτή έχει εγκατασταθεί σε μίξη με το Quercus coccifera, Phillyrea latifolia και Juniperus oxycedrus. Επίσης παρόλο που οι ξηράνσεις εμφανίζονται σε άτομα όλων των ηλικιών και όλων των κλάσεων διαμέτρων, είναι σημαντικό υψηλότερο το ποσοστό των ξηράνσεων στα άτομα μεγάλης ηλικίας και μεγάλων διαστάσεων (D > 52 εκ.). Από την ανάλυση των δεδομένων προκύπτουν τα παρακάτω συμπεράσματα: 33

35 Εκτεταμένες προσβολές παρατηρούνται στα χαμηλότερα (υψομετρικά) όρια της εξάπλωσης της ελάτης, όπου οι θερμοκρασίες γενικά είναι υψηλότερες, οι βροχοπτώσεις λιγότερες και η ξηροθερμική περίοδος μακρύτερη. Σημαντικές προσβολές παρατηρούνται επίσης σε υποβαθμισμένες θέσεις κακής ποιότητας τόπου, σε γενικά νότιες εκθέσεις, βραχώδεις επιφάνειες, περιοχές με έντονη υποβαθμιστική πίεση του ανθρώπου, καθώς και στην περιοχή των δασοορίων. Αντίθετα στην περιοχή του αρίστου εξάπλωσης του είδους, σε υψόμετρο μ., που δεν δέχονται την έντονη υποβαθμιστική πίεση του ανθρώπου, οι προσβολές είναι γενικά ελάχιστες και οι συστάδες αναπτύσσονται κανονικά. Οι ξηράνσεις εμφανίζονται σε δένδρα όλων των ηλικιών και όλων διαστάσεων. Οι μεγαλύτερες ξηράνσεις παρατηρούνται σε δένδρα μεγάλης ηλικίας με στηθιαία διάμετρο πάνω από 52 εκ. (D > 52 εκ.). 34

36 8. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΜΕΤΡΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Αναλύοντας και αξιολογώντας όλα τα παραπάνω αποτελέσματα της παρούσας έρευνας, και λαμβάνοντας υπόψη τα οικοφυσιολογικά χαρακτηριστικά του είδους, αλλά και τις βασικές αρχές της δασοκομικής προτείνονται τα ακόλουθα μέτρα για την αντιμετώπιση του προβλήματος της ξήρανσης για την περιοχή του Παρνασσού. Αυστηρή προστασία όλων των δασικών οικοσυστημάτων της περιοχής (και της ελάτης) από ανθρώπινες δραστηριότητες που υποβαθμίζουν την οικολογική κατάσταση των οικοσυστημάτων (π.χ. βοσκή, ανεξέλεγκτες ανθρώπινες επεμβάσεις σε διάφορες περιοχές που σχετίζονται με διανοίξεις δρόμων, μετακινήσεις εντός του δάσους, λαθρουλοτομίες, διάσπαση του δάσους κλπ.). Διενέργεια καλλιεργητικών και αναγεννητικών υλοτομιών από τις αρμόδιες δασικές υπηρεσίες, στις συστάδες που βρίσκονται εκτός του πυρήνα, που θα αποσκοπούν: Στον εξευγενισμό του δάσους και στη βελτίωση της υγείας των συστάδων με τη διενέργεια αρνητικής επιλογής (απομάκρυνση των δένδρων μειωμένης ζωτικότητας και τάσης εξέλιξης). Στην αναγέννηση του δάσους με χαλάρωση της κομοστέγης, κυρίως στις θέσεις όπου έχει ήδη εμφανιστεί η αναγέννηση. Σημειώνεται ότι ειδικά στις θέσεις με μειωμένη υγρασία και γενικά στις χειρότερες ποιότητες τόπου ο βαθμός χαλάρωσης των συστάδων δεν πρέπει να είναι ισχυρός (κάτω του 70%) γιατί δυσκολεύει την επιβίωση των φυταρίων. Σχεδιασμό αποτελεσματικής προστασίας από δασική πυρκαγιά. Το φαινόμενο της καταστροφής του ελατοδάσους της Πάρνηθας δεν πρέπει να επαναληφθεί σε άλλα ελατοδάση της νότιας Ελλάδας, καθώς είναι μαθηματικό βέβαιο ότι η επανεγκατάσταση του ελατοδάσους είτε 35

37 τεχνητά είτε φυσικά είναι σχεδόν αδύνατη (Ganatsas et al. 2012), με βάση της δυσμενείς σταθμολογικές συνθήκες που επικρατούν στην περιοχή. Έτσι θα πρέπει άμεσα να εκπονηθεί μελέτη αντιπυρικής προστασίας των δασών της περιοχής και να παρθούν όλα τα απαραίτητα προληπτικά μέτρα. Τέλος, η παρακολούθηση του φαινομένου της ξήρανσης θα πρέπει να συνεχιστεί, δεδομένου και των πιθανών κλιματικών αλλαγών που παρατηρούνται τα τελευταία έτη, και οι οποίες αναμένεται να συμβάλλουν στην καταπόνηση των ορεινών μεσογειακών κωνοφόρων, όπως είναι η ελάτη. 36

38 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Brofas G, Economidou E., Le dépérissement du Sapin du Mont Parnasse (Grèce). Le role des conditions climatiques et écologiques. ECOLOGIA MEDITERRANEA xx (112) 1994: 1-8. Ganatsas P., Daskalakou E., Paitaridou D., First results on early post-fire succession in an Abies cephalonica forest (Parnitha National Park, Greece). iforest 5: Διαμαντής, Σ Κλιματικές συνθήκες στη ζώνη της ελάτης κατά την περίοδο Πρακτικά διημερίδας Ξήρανσης των ελατοδασών ΓΕΩ.Τ.Ε.Ε., Καϊλίδης, Δ.Σ To Cyloterus Lineatus 01. Εν Ελλάδι. Δασικά Χρονικά 5, Καϊλίδης, Δ.Σ., Προσβολή και ξήρανση ελάτης περιοχής Ανατολικού Μαινάλου Πελοποννήσου. Δασικά Χρονικά 6, Καϊλίδης, Δ.Σ., Μαρκάλας, Σ Ξηρασία και η πλέον καταστροφική δευτερογενής επιδημία φλοιοφάγων εντόμων στα ελατοδάση και λοιπά δάση της Ελλάδας το Πρακτικά διημερίδας Ξήρανσης των ελατοδασών ΓΕΩ.Τ.Ε.Ε., Κολοφούσης, Γ Η ξήρανση της ελάτης στο Μαίναλο. Πρακτικά διημερίδας Ξήρανσης των ελατοδασών ΓΕΩ.Τ.Ε.Ε., Markakas S Site and stand factors related to mortality rate in a fir forest after a comnined incidence of drought and insect attack. Forest Ecology and Management 47: Μπαζίγος, Π Η εξέλιξη των προσβολών από έντομα των ελατοδασών Ταϋγέτου. Πρακτικά διημερίδας Ξήρανσης των ελατοδασών ΓΕΩ.Τ.Ε.Ε., Μπρόφας, Γ., Οικονομίδου, Ε Η ξήρανση της ελάτης και οι οικολογικοί παράγοντες στην περιοχή του όρους Παρνασσού. Πρακτικά διημερίδας Ξήρανσης των ελατοδασών ΓΕΩ.Τ.Ε.Ε.,

39 Ξενόπουλος, Σ Επιδημιολογία συμπτωματολογία και αιτιολόγηση του φαινομένου αποξηράνσεως των ελατοδασών της χώρας μας. Πρακτικά διημερίδας Ξήρανσης των ελατοδασών ΓΕΩ.Τ.Ε.Ε., ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ Ι,, ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΥ ΠΙΕΡΡΑΚΟΥ Θ., ΣΤΑΜΟΥ Ν., ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΖΗΜΙΩΝ ΑΠΟ ΞΗΡΑΝΣΕΙΣ ΕΛΑΤΟΔΑΣΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Πρακτικά Ελληνικής Δασολογικής Εταιρίας 10ου Πανελλήνιου Δασολογικού Συνεδρίου «Έρευνα, προστασία και διαχείριση χερσαίων οικοσυστημάτων, περιαστικών δασών και αστικού πρασίνου». Θεσσαλονίκη σελ. Raftoyannis Y, Spanos I, Radoglou K The decline of Greek fir (Abies cephalonica Loudon): relationships with root condition. Plant Biosystems 142: Σκαρμούτσος, Γ Παρατηρήσεις επί των νεκρώσεων της ελάτης. Πρακτικά διημερίδας Ξήρανσης των ελατοδασών ΓΕΩ.Τ.Ε.Ε., σελ

40 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι. Φωτογραφικό υλικό 39

41 Φωτ. 1. Ξηράνσεις ελάτης στην περιοχή της Αγόριανης στα χαμηλότερα όρια εξάπλωσης της ελάτης στην περιοχή. Φωτ. 2. Ξηράνσεις ελάτης στην ευρύτερη περιοχή των Καλυβιών Αράχωβας, σε νότιες εκθέσεις. 40

42 Φωτ. 3. Ξηράνσεις ελάτης στα ανώτερα υψόμετρα, στην περιοχή των δασοορίων, κοντά στο χιονοδρομικό κέντρο Παρνασσού. Φωτ. 4. Ξηράνσεις ελάτης σε βραχώδεις απότομες κλιτύες. 41

43 Φωτ. 5. Ξηράνσεις ελάτης σε βραχώδεις ασβεστολιθικές ομαλές κλιτύες. Φωτ. 6. Συστάδες ελάτης χωρίς προσβολές, στο άριστο εξάπλωσης του είδους, στην περιοχή μεταξύ Αράχωβας και Αγόριανης. 42

44 Χρηματοδοτικό Πρόγραμμα «Στήριξη Φορέων Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών 2012» Φορέας Διαχείρισης Εθνικού Δρυμού Παρνασσού 43

Αξιολόγηση της παρούσας κατάστασης των περιοχών έρευνας από δασοκομική και οικοφυσιολογική άποψη

Αξιολόγηση της παρούσας κατάστασης των περιοχών έρευνας από δασοκομική και οικοφυσιολογική άποψη LIFE + AdaptFor Αξιολόγηση της παρούσας κατάστασης των περιοχών έρευνας από δασοκομική και οικοφυσιολογική άποψη Επίδραση της κλιματικής αλλαγής στα Δασικά οικοσυστήματα Καλλιόπη Ραδόγλου & Γαβριήλ Σπύρογλου

Διαβάστε περισσότερα

Οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής στα ξηροθερμοόρια δασικών ειδών: Η Δασική πεύκη Πιερίων

Οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής στα ξηροθερμοόρια δασικών ειδών: Η Δασική πεύκη Πιερίων Οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής στα ξηροθερμοόρια δασικών ειδών: Η Δασική πεύκη Πιερίων Χ. Περλέρου, Γ. Σπύρογλου, Δ. Αβτζής και Σ. Διαμαντής ΕΛΓΟ-Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών Σεμινάριο κατάρτησης δασολόγων,

Διαβάστε περισσότερα

Προσαρμογή της Διαχείρισης των Δασών στην Κλιματική Αλλαγή στην Ελλάδα: Δασαρχείο Καλαμπάκας

Προσαρμογή της Διαχείρισης των Δασών στην Κλιματική Αλλαγή στην Ελλάδα: Δασαρχείο Καλαμπάκας Προσαρμογή της Διαχείρισης των Δασών στην Κλιματική Αλλαγή στην Ελλάδα: Δασαρχείο Καλαμπάκας Ομάδα έργου: Παναγιώτης Πουλιανίδης, Αναστασία Κάκια, Φωτεινή Πελεκάνη Σεμινάριο Κατάρτισης Δασικών Υπηρεσιών

Διαβάστε περισσότερα

AdaptFor Προσαρμογή της διαχείρισης των δασών στην κλιματική αλλαγή στην Ελλάδα

AdaptFor Προσαρμογή της διαχείρισης των δασών στην κλιματική αλλαγή στην Ελλάδα LIFE+ Περιβαλλοντική Πολιτική και Διακυβέρνηση 2008 AdaptFor Προσαρμογή της διαχείρισης των δασών στην κλιματική αλλαγή στην Ελλάδα Βασιλική Χρυσοπολίτου Δήμητρα Κεμιτζόγλου 13.12.2010, Αθήνα Δήμητρα Κεμιτζόγλου

Διαβάστε περισσότερα

Η παρακολούθηση των δασών στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής

Η παρακολούθηση των δασών στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής Η παρακολούθηση των δασών στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής Γιώργος Πουλής, Δασολόγος M.Sc. Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων - Υγροτόπων Διάρθρωση της παρουσίασης Σχεδιασμός ενός προγράμματος παρακολούθησης Η

Διαβάστε περισσότερα

Ανακοίνωση για υπηρεσίες οικοφυσιολόγου

Ανακοίνωση για υπηρεσίες οικοφυσιολόγου Ανακοίνωση για υπηρεσίες οικοφυσιολόγου Στο πλαίσιο του έργου «Προσαρμογή της διαχείρισης των δασών στην κλιματική αλλαγή στην Ελλάδα» το οποίο χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα LIFE Περιβαλλοντική Πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια της νέας ΚΑΠ και οι προοπτικές εφαρμογής του στην Ελλάδα

Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια της νέας ΚΑΠ και οι προοπτικές εφαρμογής του στην Ελλάδα ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ, ΓΕΩΤΕΕ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ, ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΓΡΟΔΑΣΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ Η Αγροδασοπονία στα Πλαίσια της Νέας ΚΑΠ 2014 2020 Αθήνα, 26 Φεβρουαρίου 2014 Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα οικολογικής διαφοροποίησης των μυρμηγκιών (Υμενόπτερα: Formicidae) σε κερματισμένα ορεινά ενδιαιτήματα.

Πρότυπα οικολογικής διαφοροποίησης των μυρμηγκιών (Υμενόπτερα: Formicidae) σε κερματισμένα ορεινά ενδιαιτήματα. Πρότυπα οικολογικής διαφοροποίησης των μυρμηγκιών (Υμενόπτερα: Formicidae) σε κερματισμένα ορεινά ενδιαιτήματα. Γεωργιάδης Χρήστος Λεγάκις Αναστάσιος Τομέας Ζωολογίας Θαλάσσιας Βιολογίας Τμήμα Βιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

"ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ, ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΩΝ ΦΡΥΓΑΝΙΚΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ"

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ, ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΩΝ ΦΡΥΓΑΝΙΚΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ "ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ, ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΩΝ ΦΡΥΓΑΝΙΚΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ" Δρ. Νικόλαος Α. Θεοδωρίδης ΓΕΝΙΚΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΔΑΣΩΝ & ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΔΑΣΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΕΠΟΜΕΝΑ ΧΡΟΝΙΑ (2014-2020)

ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΔΑΣΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΕΠΟΜΕΝΑ ΧΡΟΝΙΑ (2014-2020) ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΑ ΔΑΣΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΣΤΙΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ) Το 2015 θεωρείται μια πολύ σημαντική χρονιά για τα δάση σε παγκόσμιο επίπεδο, καθώς τουλάχιστον τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

«Η Επίδραση της Βόσκησης στη Βιοποικιλότητα του Ακάμα»

«Η Επίδραση της Βόσκησης στη Βιοποικιλότητα του Ακάμα» «Η Επίδραση της Βόσκησης στη Βιοποικιλότητα του Ακάμα» Αειφόρος Αγροτική Ανάπτυξη Ακάμα Περιφερειακό Συνέδριο ΕΕ-Κύπρος 24/01/2015 Μηνάς Παπαδόπουλος Τομέας Πάρκων και Περιβάλλοντος Τμήμα Δασών ΤΜΗΜΑ ΔΑΣΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Δασική πεύκη Πιερίων. SOS! Χ. Περλέρου, Γ. Σπύρογλου, Δ. Αβτζής και Σ. Διαμαντής ΕΘΙΑΓΕ-Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών

Δασική πεύκη Πιερίων. SOS! Χ. Περλέρου, Γ. Σπύρογλου, Δ. Αβτζής και Σ. Διαμαντής ΕΘΙΑΓΕ-Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών Δασική πεύκη Πιερίων. SOS! Χ. Περλέρου, Γ. Σπύρογλου, Δ. Αβτζής και Σ. Διαμαντής ΕΘΙΑΓΕ-Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών Χαρακτηριστικά του δάσους Η δασική πεύκη (Pinus sylvestris) δημιουργεί δάσος 10.000 περίπου

Διαβάστε περισσότερα

LIFE10 NAT/CY/000717. Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης του οικότοπου προτεραιότητας 9560* στην Κύπρο

LIFE10 NAT/CY/000717. Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης του οικότοπου προτεραιότητας 9560* στην Κύπρο JUNIPERCY LIFE10 NAT/CY/000717 Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης του οικότοπου προτεραιότητας 9560* στην Κύπρο 3ο ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΛΤΙΟ Ιούνιος 2014 2 JUNIPERCY ΤΟ ΕΡΓΟ JUNIPERCY Το έργο «Βελτίωση της κατάστασης

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΚΕΛΟΣ ΕΡΓΟΥ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ 2015

ΦΑΚΕΛΟΣ ΕΡΓΟΥ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ 2015 Αντικείμενο: «Μελέτη Σχεδίου Διαχείρισης Εθνικού Δρυμού Αίνου» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΙΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ & ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΤΙΟΥ 2012 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΑΣΟΠΟΝΙΑΣ

ΜΑΡΤΙΟΥ 2012 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΑΣΟΠΟΝΙΑΣ 21 ΜΑΡΤΙΟΥ 2012 Κυριακή 18 Μαρτίου 2012, ώρα 11:00 ενδροφύτευση - Τριάδι Θέρµης ΣΥΝΔΙΟΡΓΑΝΩΤΕΣ: Τετάρτη 21 Μαρτίου 2012, ώρα 18:00 ΚΤΙΡΙΟ ΠΑΛΑΙΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Α.Π.Θ - Αίθουσα Τελετών Σχολή ασολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΚΕΛΟΣ ΕΡΓΟΥ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ 2015

ΦΑΚΕΛΟΣ ΕΡΓΟΥ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ 2015 Αντικείμενο: «Ειδική Λιβαδοπονική Μελέτη για την περιφερειακή ζώνη του Ε.Δ. Αίνου» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΙΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ & ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πέτρος Κακούρος και Αντώνης Αποστολάκης

Πέτρος Κακούρος και Αντώνης Αποστολάκης Εγκατάσταση και αποτελέσματα παρακολούθησης της φυσικής και τεχνητής αποκατάστασης των δασών μαύρης πεύκης στον Πάρνωνα, προοπτικές έρευνας και τεκμηρίωσης Πέτρος Κακούρος και Αντώνης Αποστολάκης Ο σχεδιασμός

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα LIFE PINDOS/ GREVENA Δράσεις διαχείρισης του Οικότοπου προτεραιότητας 9530* (Δάση μαύρης πεύκης - Pinus nigra) περιοχής Γρεβενών (Β.

Πρόγραμμα LIFE PINDOS/ GREVENA Δράσεις διαχείρισης του Οικότοπου προτεραιότητας 9530* (Δάση μαύρης πεύκης - Pinus nigra) περιοχής Γρεβενών (Β. Πρόγραμμα LIFE PINDOS/ GREVENA Δράσεις διαχείρισης του Οικότοπου προτεραιότητας 9530* (Δάση μαύρης πεύκης - Pinus nigra) περιοχής Γρεβενών (Β. Πίνδος) Τα δάση μαύρης πεύκης: ένα πολύτιμο φυσικό απόθεμα

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Οι επιμέρους μελέτες ανέδειξαν τον πλούτο των φυσικών πόρων που διαθέτει η χώρα μας αλλά και τους κινδύνους που απειλούν το φυσικό

Διαβάστε περισσότερα

Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου;

Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου; Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου; Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής Εργαστήριο Δασικής Εδαφολογίας ΑΠΘ Αύξηση του ρυθμού δέσμευσης του διοξειδίου του άνθρακα

Διαβάστε περισσότερα

Πλαίσιο Δράσεων και Μέτρων Προσαρμογής της διαχείρισης των δασών στην κλιματική αλλαγή

Πλαίσιο Δράσεων και Μέτρων Προσαρμογής της διαχείρισης των δασών στην κλιματική αλλαγή Πλαίσιο Δράσεων και Μέτρων Προσαρμογής της διαχείρισης των δασών στην κλιματική αλλαγή Βασιλική Χρυσοπολίτου και Πέτρος Κακούρος, ΕΚΒΥ Το κλίμα και τα δάση στο μέλλον Υπάρχουν αβεβαιότητες σχετικά με:

Διαβάστε περισσότερα

Το Έργο LIFE+ AdaptFor

Το Έργο LIFE+ AdaptFor Προσαρμογή της Διαχείρισης των Δασών στην Κλιματική Αλλαγή στην Ελλάδα: Το Έργο LIFE+ AdaptFor Βασιλική Χρυσοπολίτου, ΕΚΒΥ 189 Νοεμβρίου 2014, ΕΚΒΥ, Θεσσαλονίκη Το Έργο LIFE+ AdaptFor πώς μπορούμε να προσαρμόσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Θ. Δ. Ζάγκα Καθηγητή ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Σχολή Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος Τομέας Δασικής Παραγωγής-Προστασίας Δασών-

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή Ημερίδα Ενδιαφερομένων Φορέων

Περιφερειακή Ημερίδα Ενδιαφερομένων Φορέων Περιφερειακή Ημερίδα Ενδιαφερομένων Φορέων του έργου GP-WIND Πάτρα 29 Σεπτεμβρίου 2011 Αιολικά Πάρκα Παναχαϊκού & Περιβαλλοντική Παρακολούθηση Πιθανών Επιπτώσεων Κων/νος Γ. Κωνσταντακόπουλος, ΑΔΕΠ Α.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτες δομής συστάδων ως εργαλεία διαχείρισης δασών για την κλιματική αλλαγή

Δείκτες δομής συστάδων ως εργαλεία διαχείρισης δασών για την κλιματική αλλαγή Δείκτες δομής συστάδων ως εργαλεία διαχείρισης δασών για την κλιματική αλλαγή Έργο: LIFE+ Προσαρμογή της δασικής διαχείρισης στην κλιματική αλλαγή στην Ελλάδα AdaptFor (Life08 ENV/GR/00054). Δρ. Καλλιόπη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΙ Υ ΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΣΤΑ ΑΣΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΙ Υ ΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΣΤΑ ΑΣΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΑΣΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΙ Υ ΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΣΤΑ ΑΣΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ ρ. Κ. ΤΣΑΓΚΑΡΗ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑ ΣΤΑ ΑΣΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο πολυλειτουργικός

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000. Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος

Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000. Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000 Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος Το Δίκτυο Natura 2000 Πανευρωπαϊκό Δίκτυο Οικολογικών Περιοχών το οποίο δημιουργήθηκε το 1992 με την

Διαβάστε περισσότερα

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Σχολική χρονιά 2013-2014 αγρινό: Είναι το μεγαλύτερο χερσαίο θηλαστικό και ενδημικό είδος στην Κύπρο. Χαρακτηρίζεται ως ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της πανίδας

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός διαχείρισης άλλων δασικών πόρων

Σχεδιασμός διαχείρισης άλλων δασικών πόρων Σχεδιασμός διαχείρισης άλλων δασικών πόρων Δρ. Βασιλική Καζάνα Αναπλ. Καθηγήτρια ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας & Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Δράμας Εργαστήριο Δασικής Διαχειριστικής Τηλ. & Φαξ: 25210

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπυρική Διαχείριση Δασών Ψυχρόβιων Κωνοφόρων

Μεταπυρική Διαχείριση Δασών Ψυχρόβιων Κωνοφόρων Μεταπυρική Διαχείριση Δασών Ψυχρόβιων Κωνοφόρων Μ. Αριανούτσου, Δρ. Καζάνης Δημήτρης Τομέας Οικολογίας - Ταξινομικής Τομέας Οικολογίας -Τμήμα Βιολογίας Τμήμα Βιολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Κλιματική αλλαγή και αύξηση της ελάτης

Κλιματική αλλαγή και αύξηση της ελάτης ΤΕΙ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ & ΤΕΧΝ. ΤΡΟΦΙΜΩΝ KAI ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΑΣΟΠΟΝΙΑΣ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Τ.Ε.Ι. ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Επιστημονική ανακοίνωση Κλιματική αλλαγή και αύξηση

Διαβάστε περισσότερα

http://www.eu-water.eu

http://www.eu-water.eu 2ο Ενημερωτικό Δελτίο του έργου EU-WATER Διακρατική ολοκληρωμένη διαχείριση των υδατικών πόρων στη γεωργία http://www.eu-water.eu Παρουσίαση της υδρογεωλογικής κατάστασης της λεκάνης Σαριγκιόλ και των

Διαβάστε περισσότερα

a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν οι παγετώνες. β. Η Νορβηγική Θάλασσα βρέχει τις βορειοανατολικές ακτές

a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν οι παγετώνες. β. Η Νορβηγική Θάλασσα βρέχει τις βορειοανατολικές ακτές EΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Επαναληπτικό διαγώνισμα στα μαθήματα 12-18 1. Χαρακτήρισε τις παρακάτω προτάσεις με το γράμμα (Σ), αν είναι σωστές, και a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 9: Μεγαδιαπλάσεις Χερσαία Οικοσυστήματα (I) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: ΒΕΤ9Β-ΣΧΠ. ΑΔΑ: ΑΘΗΝΑ 26 / 2 / 2013 Αρ. Πρωτ. 599/26167

ΑΔΑ: ΒΕΤ9Β-ΣΧΠ. ΑΔΑ: ΑΘΗΝΑ 26 / 2 / 2013 Αρ. Πρωτ. 599/26167 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ &ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΕΝ. Δ/ΝΣΗ ΔΙΟΙΚ. ΥΠΟΣ/ΞΗΣ Δ/ΝΣΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΜΠΡΑΓΜΑΤΩΝ ΔΙΚ/ΤΩΝ & ΝΟΜ. ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΤΑΧ. Δ/ΝΣΗ : Δεστούνη 2 και Αχαρνών 381 - Αθήνα ΤΑΧ.

Διαβάστε περισσότερα

Δάση & Πυρκαγιές: αναζητείται ελπίδα

Δάση & Πυρκαγιές: αναζητείται ελπίδα Δάση & Πυρκαγιές: αναζητείται ελπίδα Ανθρωπογενείς επιδράσεις Κλιματική αλλαγή Μεταβολές πυρικών καθεστώτων Κώστας Δ. Καλαμποκίδης Καθηγητής Παν. Αιγαίου Περίγραμμα 1.0 Δασικά Οικοσυστήματα: επαναπροσδιορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Δ/νση: Αγ. Αλεξίου 35, 250 01 Καλάβρυτα Τηλ. Επικοινωνίας: 26920 29140, Φαξ: 26920 29141 e-mail: fdxb@otenet.gr Web site: http://www.fdchelmos.

Δ/νση: Αγ. Αλεξίου 35, 250 01 Καλάβρυτα Τηλ. Επικοινωνίας: 26920 29140, Φαξ: 26920 29141 e-mail: fdxb@otenet.gr Web site: http://www.fdchelmos. Το έργο και οι δράσεις του Φ.Δ. Χελμού- Βουραϊκού για την προστασία και διαχείριση του Εθνικού Πάρκου Κουμούτσου Ελένη, Περιβαλλοντολόγος MSc, Συντονίστρια Έργου Δ/νση: Αγ. Αλεξίου 35, 250 01 Καλάβρυτα

Διαβάστε περισσότερα

P L A N T - N E T C Y

P L A N T - N E T C Y P L A N T - N E T C Y Περιεχόμενα Εισαγωγή και στόχοι έργου 1 Μικρο-Αποθέματα Φυτών (ΜΑΦ) 1 Arabis kennedyae 2 Astragalus macrocarpus subsp. lefkarensis Centaurea akamantis 2 3 Ophrys kotschyi 4 Δημιουργία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΑΓΡΙΟΓΙΔΟΥ (Rupicapra rupicapra balcanica) ΣΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟ ΔΡΥΜΟ ΟΙΤΗΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΑΓΡΙΟΓΙΔΟΥ (Rupicapra rupicapra balcanica) ΣΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟ ΔΡΥΜΟ ΟΙΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΑΓΡΙΟΓΙΔΟΥ (Rupicapra rupicapra balcanica) ΣΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟ ΔΡΥΜΟ ΟΙΤΗΣ Παπαϊωάννου Χαριτάκης (Βιολόγος Msc), 2013 1. Η ΟΙΤΗ Η Οίτη είναι βουνό της Στερεάς Ελλάδας και καταλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

Παρακολούθηση (monitoring) των Δασικών Οικοσυστημάτων και διαχειριστικά μέτρα προσαρμογής

Παρακολούθηση (monitoring) των Δασικών Οικοσυστημάτων και διαχειριστικά μέτρα προσαρμογής Παρακολούθηση (monitoring) των Δασικών Οικοσυστημάτων και διαχειριστικά μέτρα προσαρμογής Έργο: LIFE+ Προσαρμογή της δασικής διαχείρισης στην κλιματική αλλαγή στην Ελλάδα AdaptFor (Life08 ENV/GR/00054).

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΣΟΥΝΙΟΥ:ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ, ΧΛΩΡΙΔΑ- ΠΑΝΙΔΑ.

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΣΟΥΝΙΟΥ:ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ, ΧΛΩΡΙΔΑ- ΠΑΝΙΔΑ. ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΣΟΥΝΙΟΥ:ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ, ΧΛΩΡΙΔΑ- ΠΑΝΙΔΑ. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ; Είναι μία γεωγραφική περιοχή με εξαιρετική φυσική ομορφιά, που συγκεντρώνει σπάνια και υπό εξαφάνιση είδη

Διαβάστε περισσότερα

19/03/2013 «ΕΡΕΥΝΑ ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΜΕΓΑΛΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ Φ/Β & ΗΛΙΟΘΕΡΜΙΚΩΝ ΙΣΧΥΟΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗΣ»

19/03/2013 «ΕΡΕΥΝΑ ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΜΕΓΑΛΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ Φ/Β & ΗΛΙΟΘΕΡΜΙΚΩΝ ΙΣΧΥΟΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗΣ» 19/03/2013 «ΕΡΕΥΝΑ ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΜΕΓΑΛΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ Φ/Β & ΗΛΙΟΘΕΡΜΙΚΩΝ ΙΣΧΥΟΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗΣ» ΟΜΑΔΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΩΝ ΚΑΙ ΒΙΩΣΙΜΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ, ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ε λ Νίνιο (El Niño) ονοµάζεται το θερµό βόρειο θαλάσσιο ρεύµα που εµφανίζεται στις ακτές του Περού και του Ισηµερινού, αντικαθιστώντας το ψυχρό νότιο ρεύµα Humboldt. Με κλιµατικούς όρους αποτελει µέρος

Διαβάστε περισσότερα

Κ ι λ µα µ τι τ κές έ Α λλ λ α λ γές Επι π πτ π ώ τ σει ε ς στη τ β ιοπο π ικιλό λ τη τ τα τ κ αι τ η τ ν ν ά γρια ζ ωή

Κ ι λ µα µ τι τ κές έ Α λλ λ α λ γές Επι π πτ π ώ τ σει ε ς στη τ β ιοπο π ικιλό λ τη τ τα τ κ αι τ η τ ν ν ά γρια ζ ωή Επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα και την άγρια ζωή Η παγκόσµια κλιµατική αλλαγή θεωρείται ως η σηµαντικότερη τρέχουσα απειλή για τη βιοποικιλότητα του πλανήτη. Παραδείγµατα από την Κυπριακή Φύση Μερικές από

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Στόχος της δραστηριότητας αυτής είναι να γνωρίσουμε και να καταγράψουμε τους ελληνικούς βιότοπους και να εντοπίσουμε τα ζώα

Διαβάστε περισσότερα

Τηλεπισκόπηση - Φωτοερμηνεία

Τηλεπισκόπηση - Φωτοερμηνεία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Τηλεπισκόπηση - Φωτοερμηνεία Ενότητα 3: Φωτοερμηνεία. Κωνσταντίνος Περάκης Ιωάννης Φαρασλής Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΝ. ΣΤΕΡΓΙΟΥ << ΠΕΛΕΚΑΝΟΣ>>

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΝ. ΣΤΕΡΓΙΟΥ << ΠΕΛΕΚΑΝΟΣ>> ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΝ. ΣΤΕΡΓΙΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΟΥ Δ.Σ. ΕΘΝΙΚΟΥ ΔΡΥΜΟΥ ΠΡΕΣΠΩΝ > ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΟΠΙΚΗΣ ΠΟΙΚΙΛΙΑΣ Ηεξημέρωσητουφασολιούξεκινάπριναπό7000 χρόνια στην Κεντρική Αμερική. Το γένος Phaseolus

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΝΕΟΥ ΔΗΜΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΝΕΟΥ ΔΗΜΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΝΕΟΥ ΔΗΜΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ Εισήγηση ΓΙΑΝΝΗ ΚΟΥΜΑΝΤΑΚΗ Ομότιμος Καθηγητής Ε.Μ.Πολυτεχνείου ΕΙΣΑΓΩΓΗ ``Πηγή `` Ζωής, ΝΕΡΟ Κανένα έμβιο ον δεν επιβιώνει χωρίς αυτό Δεν νοείται ανάπτυξη χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

-1- Π = η απόλυτη παράλλαξη του σημείου με το γνωστό υψόμετρο σε χιλ.

-1- Π = η απόλυτη παράλλαξη του σημείου με το γνωστό υψόμετρο σε χιλ. -1- ΜΕΤΡΗΣΗ ΥΨΟΜΕΤΡΩΝ ΣΗΜΕΙΩΝ ΤΟΥ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ. Η γνώση των υψομέτρων διαφόρων σημείων μιας περιοχής είναι πολλές φορές αναγκαία για ένα δασοπόνο. Η χρησιμοποίηση φωτογραμμετρικών μεθόδων με τη βοήθεια αεροφωτογραφιών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ Θ. Παπαδημητρίου, Π. Σιδηρόπουλος, Δ. Μιχαλάκης, Μ. Χαμόγλου, Ι. Κάγκαλου Φορέας Διαχείρισης Περιοχής Οικοανάπτυξης Κάρλας

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εργασιών. «Αποκατάσταση Δασικού Οικοσυστήματος & Τοπίου μετά από Φυσικές Καταστροφές ή άλλες Επεμβάσεις Επίδειξη Καλών Πρακτικών»

Πρόγραμμα Εργασιών. «Αποκατάσταση Δασικού Οικοσυστήματος & Τοπίου μετά από Φυσικές Καταστροφές ή άλλες Επεμβάσεις Επίδειξη Καλών Πρακτικών» Πρόγραμμα Εργασιών «Αποκατάσταση Δασικού Οικοσυστήματος & Τοπίου μετά από Φυσικές Καταστροφές ή άλλες Επεμβάσεις Επίδειξη Καλών Πρακτικών» Αθήνα 14 Οκτωβρίου 2013, Ξενοδοχείο Divani Caravel 8:30-9:00 Εγγραφές

Διαβάστε περισσότερα

πανεπιστημιούπολη Καισαριανή Βύρωνας ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΚΗΠΟΥ Τοποθεσία Έτος ίδρυσης Έκταση Γεωγρ. Μήκος Γεωγρ. Πλάτος Υψόμετρο Προσανατολισμός Πέτρωμα Κατώτερη θερμοκρασία Ανώτερη θερμοκρασία Βροχόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

9. Για την αντιµετώπιση της κατάστασης πρέπει να προωθηθεί άµεσα

9. Για την αντιµετώπιση της κατάστασης πρέπει να προωθηθεί άµεσα 1 Προς το Περιφερειακό Συµβούλιο Αττικής Συνοπτική έκθεση της κατάστασης του φυσικού περιβάλλοντος στην Πάρνηθα & Αττική και των µέτρων που πρέπει να ληφθούν (εν όψει της συζήτησης στο Π.Σ. για την Πάρνηθα)

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το γεωγραφικό πλάτος 2) την αναλογία ξηράς/θάλασσας 3) το

Διαβάστε περισσότερα

Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού

Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού Κείμενο εργασίας στα πλαίσια του ερευνητικού έργου WASSERMed Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ Μονάδα Διαχείρισης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ. Ο Πρόεδρος του Φορέα. Λ. Καμπάνης

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ. Ο Πρόεδρος του Φορέα. Λ. Καμπάνης ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ Ο Ελληνικός Οργανισμός Ανάπτυξης Κοινωφελών Έργων, φορέας υλοποίησης του έργου της αναδάσωσης καμένης δασικής έκτασης Αγ.Μαρίνας Ν. Μάκρης του Πεντελικού όρους, σας προσκαλεί να συμμετάσχετε

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιάζοντας με οικολογικά κριτήρια τη μεταπυρική διαχείριση των δασών μας

Σχεδιάζοντας με οικολογικά κριτήρια τη μεταπυρική διαχείριση των δασών μας Σχεδιάζοντας με οικολογικά κριτήρια τη μεταπυρική διαχείριση των δασών μας Μαργαρίτα Αριανούτσου Φαραγγιτάκη Τμήμα Βιολογίας ΕΚΠΑ http://uaeco.biol.uoa.gr ΕΚΒΥ 19/11/2014 Τα πλέον επιρρεπή στη φωτιά δασικά

Διαβάστε περισσότερα

Οργανικός Άνθρακας στα Δασικά Εδάφη της Ελλάδας

Οργανικός Άνθρακας στα Δασικά Εδάφη της Ελλάδας Οργανικός Άνθρακας στα Δασικά Εδάφη της Ελλάδας Π. Μιχόπουλος Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.) Ι Ε Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων και Τεχνολογίας Δασικών Προϊόντων Υπουργείο

Διαβάστε περισσότερα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΑΕΙΦΟΡΑ ΑΓΡΟ- ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΕΛΑΙΩΝΑ Χρονική Διάρκεια: Οκτώβριος 2010 Ιούνιος 2014 Προϋπολογισμός:

Διαβάστε περισσότερα

Φ.. ΧΕΛΜΟΥ-ΒΟΥΡΑΪΚΟΥ Dr. ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΙΑΤΡΟΥ Καθηγητής ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Πρόεδρος Σ Φ Χελµού-Βουραϊκού Σύντοµο ιστορικό 1992 Πρόταση Ορειβατικού Συλλόγου Καλαβρύτων

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος: 7 o Πανελλήνιο Συνέδριο Οικολογίας Οικολογία: συνδέοντας συστήματα, κλίμακες και ερευνητικά πεδία

Τίτλος: 7 o Πανελλήνιο Συνέδριο Οικολογίας Οικολογία: συνδέοντας συστήματα, κλίμακες και ερευνητικά πεδία Τίτλος: 7 o Πανελλήνιο Συνέδριο Οικολογίας Οικολογία: συνδέοντας συστήματα, κλίμακες και ερευνητικά πεδία Έκδοση: Ελληνική Οικολογική Εταιρεία Επιμέλεια έκδοσης: Παναγιώτης Γ. Δημητρακόπουλος, Αναπληρωτής

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Σχέδιο Στρατηγικής Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4η προγραµµατική περίοδο. Σχόλια του WWF Ελλάς στο 3 ο προσχέδιο Μάιος 2006

Εθνικό Σχέδιο Στρατηγικής Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4η προγραµµατική περίοδο. Σχόλια του WWF Ελλάς στο 3 ο προσχέδιο Μάιος 2006 Εθνικό Σχέδιο Στρατηγικής Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4η προγραµµατική περίοδο Σχόλια του WWF Ελλάς στο 3 ο προσχέδιο Μάιος 2006 Γενικά σχόλια Το κείµενο παρουσιάζεται σε γενικές γραµµές ικανοποιητικό

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός Διαχείρισης Ξυλοπαραγωγικών Δασών

Σχεδιασμός Διαχείρισης Ξυλοπαραγωγικών Δασών Σχεδιασμός Διαχείρισης Ξυλοπαραγωγικών Δασών Δρ. Βασιλική Καζάνα Αναπλ. Καθηγήτρια ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας & Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Δράμας Εργαστήριο Δασικής Διαχειριστικής Τηλ. & Φαξ:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΔΑΣΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗΣ. Ηλίας Ζαλαβράς

ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΔΑΣΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗΣ. Ηλίας Ζαλαβράς ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΔΑΣΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗΣ Ηλίας Ζαλαβράς Δημιουργία τάξεως προς κάθε κατεύθυνση Αειφορία Δασοπονικοί σκοποί Κατά χρόνο τάξη Κατά χώρο τάξη Καθορισμός του λήμματος Αειφορία Επιδίωξη διαρκών και

Διαβάστε περισσότερα

Φορέας ιαχείρισης Σαµαριάς (Λευκών Ορέων): Ένα καινούργιο πρόβληµα ή ένα καινούργιο εργαλείο;

Φορέας ιαχείρισης Σαµαριάς (Λευκών Ορέων): Ένα καινούργιο πρόβληµα ή ένα καινούργιο εργαλείο; Φορέας ιαχείρισης Σαµαριάς (Λευκών Ορέων): Ένα καινούργιο πρόβληµα ή ένα καινούργιο εργαλείο; Παρουσίαση: Παναγιώτης Νύκτας Περιβαλλοντολόγος Ειδικός Επιστήµονας.Σ. Φορέα ιαχείρισης Ε.. Σαµαριάς Περιεχόµενα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Χ. ΓΑΛΑΖΟΥΛΑΣ: ΓΕΩΛΟΓΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

http://www.eu-water.eu

http://www.eu-water.eu 5ο Ενημερωτικό Δελτίο του έργου EU-WATER Διακρατική ολοκληρωμένη διαχείριση των υδατικών πόρων στη γεωργία http://www.eu-water.eu "Οικονομικά κίνητρα για την υιοθέτηση πρακτικών εξοικονόμησης νερού και

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες»

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες» ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ινστιτούτο ασικών Ερευνών (Βασιλικά, Λουτρά Θέρµης) ρ. Ιωάννης Σπανός Τακτικός Ερευνητής «Κρανιά: Μία νέα καλλιέργεια µε πολύτιµες ιδιότητες» Λαµία, 16Μαϊου 2012 Τοποθέτηση

Διαβάστε περισσότερα

74,6 100 59,4 EΕ 25 = 63,1 % (2004) 10,5 EΕ-25 = 9,2 % (2004) 2,9 17,5 % (1999/2000) 0,13 SI) = 0,18 5 (2003) 82,0 EΕ- 25 = 100

74,6 100 59,4 EΕ 25 = 63,1 % (2004) 10,5 EΕ-25 = 9,2 % (2004) 2,9 17,5 % (1999/2000) 0,13 SI) = 0,18 5 (2003) 82,0 EΕ- 25 = 100 Παράρτηµα 1. Κατάλογος κοινών δεικτών βάσης, εκροών, αποτελεσµάτων και επιπτώσεων I. Κοινοί δείκτες βάσης 1. είκτες βάσης σε σχέση µε τους στόχους / Όχι *1 Οικονοµική ανάπτυξη Κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε µονάδες

Διαβάστε περισσότερα

Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες:

Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες: Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες: Θερμοκρασία αερισμό, δραστηριότητα των μικροοργανισμών, πρόσληψη των θρεπτικών στοιχείων συγκέντρωση των τοξικών ουσιών. Η έλλειψη υγρασίας

Διαβάστε περισσότερα

Η περιβαλλοντική σημασία της Πάρνηθας για το Λεκανοπέδιο Αττικής και προτάσεις για τη συμβολή στην αποκατάσταση του ελατοδάσους της

Η περιβαλλοντική σημασία της Πάρνηθας για το Λεκανοπέδιο Αττικής και προτάσεις για τη συμβολή στην αποκατάσταση του ελατοδάσους της Η περιβαλλοντική σημασία της Πάρνηθας για το Λεκανοπέδιο Αττικής και προτάσεις για τη συμβολή στην αποκατάσταση του ελατοδάσους της Δρ Γεώργιος Μπαλούτσος, Διατελέσας Τακτικός Ερευνητής του ΕΘΙΑΓΕ Περιληπτική

Διαβάστε περισσότερα

Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014

Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014 Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014 1. Υφιστάμενη Κατάσταση Οι υδάτινοι πόροι συνδέονται άμεσα με το κλίμα καθώς ο υδρολογικός κύκλος εξαρτάται σημαντικά

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 5 (ΘΟΣΣ 5) ΔΑΣΟΚΟΜΙΑ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 5 (ΘΟΣΣ 5) ΔΑΣΟΚΟΜΙΑ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 5 (ΘΟΣΣ 5) ΔΑΣΟΚΟΜΙΑ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ Αργυρώ Ζέρβα, ΥΠΕΚΑ/Ειδική Γραμματεία Δασών Σοφία Πουρνάρα, Διαχειριστική Αρχή ΥΠΑΑΤ 1η Συνάντηση ομάδας ΘΟΣΣ 5, Τρίτη 25 Σεπτεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Χ ώ ρ ο ι Υ γ ε ι ο ν ο μ ι κ ή ς Τ α φ ή ς Α π ο ρ ρ ι μ μ ά τ ω ν Α χ α ΐ α ς. Επένδυση για ένα υγιές μέλλον... ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΧΑΙΑΣ

Χ ώ ρ ο ι Υ γ ε ι ο ν ο μ ι κ ή ς Τ α φ ή ς Α π ο ρ ρ ι μ μ ά τ ω ν Α χ α ΐ α ς. Επένδυση για ένα υγιές μέλλον... ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΧΑΙΑΣ Χ ώ ρ ο ι Υ γ ε ι ο ν ο μ ι κ ή ς Τ α φ ή ς Α π ο ρ ρ ι μ μ ά τ ω ν Α χ α ΐ α ς Επένδυση για ένα υγιές μέλλον... ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΧΑΙΑΣ Χ ώ ρ ο ι Υ γ ε ι ο ν ο μ ι κ ή ς Τ α φ ή ς Α π ο ρ ρ ι μ

Διαβάστε περισσότερα

Αειφορία και σύγχρονες τάσεις (αειφορικής) διαχείρισης των δασών

Αειφορία και σύγχρονες τάσεις (αειφορικής) διαχείρισης των δασών ΕΘΝΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ (ΕΘΙΑΓΕ) ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΑΣΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Αειφορία και σύγχρονες τάσεις (αειφορικής) διαχείρισης των δασών ρ. Σ. Γκατζογιάννης, Τακτικός ερευνητής Ι Ε/ ΕΘΙΑΓΕ 1. Το σύστηµα αξιών

Διαβάστε περισσότερα

Εκτίμηση Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων

Εκτίμηση Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων Εκτίμηση Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων Ενότητα 7: Στρατηγική ΜΠΕ Καθηγητής Α. Κούγκολος Δρ Στ. Τσιτσιφλή Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος...11. 1. Οργανισμοί...15

Πρόλογος...11. 1. Οργανισμοί...15 Περιεχόμενα Πρόλογος...11 1. Οργανισμοί...15 1.1 Οργανισμοί και είδη...15 1.1.1 Ιδιότητες των οργανισμών...15 1.1.2 Φαινότυπος, γονότυπος, οικότυπος...17 1.1.3 Η έννοια του είδους και ο αριθμός των ειδών...19

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΤΟΥ ΖΑΡΚΑΔΙΟΥ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΟΙΤΗ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΤΟΥ ΖΑΡΚΑΔΙΟΥ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΟΙΤΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΤΟΥ ΖΑΡΚΑΔΙΟΥ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΟΙΤΗ Τσαπάρης Δημήτρης (δρ. Βιολόγος), Ηλιόπουλος Γιώργος (δρ. Βιολόγος), 2013 Η Οίτη και οι γειτονικοί ορεινοί όγκοι των Βαρδουσίων,

Διαβάστε περισσότερα

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες»

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τρίκαλα, 27/12/2011 Συνεντεύξεις «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τι επισημαίνει στην ΕΡΕΥΝΑ για την περιοχή μας ο κ. Σοφοκλής Ε. Δρίτσας, ερευνητής στο Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων

Διαβάστε περισσότερα

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 1.8.2014 L 230/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 834/2014 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 22ας Ιουλίου 2014 για τη θέσπιση κανόνων σχετικά με την εφαρμογή του κοινού πλαισίου

Διαβάστε περισσότερα

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ 1. ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ 1.1 Πληθυσµός Κατά την εκπόνηση του

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΛΙΚΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΛΕΤΗΣ

ΣΥΝΟΛΙΚΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΣΥΝΟΛΙΚΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ 1.2 ΕΙΔΟΣ ΚΑΙ ΜΕΓΕΘΟΣ ΕΡΓΟΥ 1.3 ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΣΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΥΠΑΓΩΓΗ ΕΡΓΟΥ 1.4 ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΟΥ ΡΓΟΥ 1.5 ΦΟΡΕΑΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ 1.6 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ 8.ΥΔΑΤΩΔΗ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1 ΥΔΑΤΩΔΗ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενη Περιοχή Χελμού-Βουραϊκού: δικτύωση

Προστατευόμενη Περιοχή Χελμού-Βουραϊκού: δικτύωση : εκπαίδευση έρευνα δικτύωση Φορέας Διαχείρισης Χελμού Βουραϊκού Μαρία Καμηλάρη Βιολόγος, M.Sc. Φορέας Διαχείρισης Χελμού Βουραϊκού Ας συστηθούμε... 1992 Πρόταση Ορειβατικού Συλλόγου Καλαβρύτων σε συνεργασία

Διαβάστε περισσότερα

Μαζοπίνακες για τη δασική πεύκη (Pinus sylvestris L.) στο κεντρικό τμήμα της οροσειράς της Ροδόπης.

Μαζοπίνακες για τη δασική πεύκη (Pinus sylvestris L.) στο κεντρικό τμήμα της οροσειράς της Ροδόπης. Μαζοπίνακες για τη δασική πεύκη (Pinus sylvestris L.) στο κεντρικό τμήμα της οροσειράς της Ροδόπης. Ιωάννης Λυπηρίδης Δασολόγος 1 ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ Εισαγωγή Περιοχή έρευνας Υλικά και Μέθοδοι Αποτελέσματα - Συζήτηση

Διαβάστε περισσότερα

Δρ Παρισόπουλος Γεώργιος. Πολιτικός Μηχανικός Α.Π.Θ., M.Sc., Ph.D. Water Resources & Environmental Eng., I.C., U.K.

Δρ Παρισόπουλος Γεώργιος. Πολιτικός Μηχανικός Α.Π.Θ., M.Sc., Ph.D. Water Resources & Environmental Eng., I.C., U.K. Δρ Παρισόπουλος Γεώργιος Πολιτικός Μηχανικός Α.Π.Θ., M.Sc., Ph.D. Water Resources & Environmental Eng., I.C., U.K. Ανασκόπηση Λειτουργίας θυροφράγματος Κούλας και Διαχείρισης στάθμης λίμνης Μικρής Πρέσπας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΥΠΟ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΖΕΠ "ΚΟΣΙΗ-ΠΑΛΛΟΥΡΟΚΑΜΠΟΣ

ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΥΠΟ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΖΕΠ ΚΟΣΙΗ-ΠΑΛΛΟΥΡΟΚΑΜΠΟΣ ΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΣΤΟΧΩΝ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗΣ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΖΩΝΕΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΖΕΠ) ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΚΑΘΟΡΙΣΤΕΙ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΔΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΓΡΙΑ ΠΤΗΝΑ (2009/147/ΕΚ) - ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ

ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ Εργαστηριακή Άσκηση Πεδίου Χαρτογράφηση οικοτόπων με τη χρήση GHCs Μ. ΠΑΝΙΤΣΑ & Π. ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ Αγρίνιο 2013 1 Χαρτογράφηση οικοτόπων με τη χρήση GHCs 1. Γενικές Κατηγορίες Οικοτόπων

Διαβάστε περισσότερα

Η επίδραση των Κοινοτικών Οδηγιών για τη Φύση στην προστασία και διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος στην Ελλάδα

Η επίδραση των Κοινοτικών Οδηγιών για τη Φύση στην προστασία και διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος στην Ελλάδα Η επίδραση των Κοινοτικών Οδηγιών για τη Φύση στην προστασία και διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος στην Ελλάδα Ελένη Τρύφων Υπουργείο Περιβάλλοντος & Ενέργειας Πόσο επίκαιρο είναι το ερώτημα; Η Ε.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΒΟΣΚΗΣΙΜΕΣ ΓΑΙΕΣ ΕΛΛΑΔΑΣ»

ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΒΟΣΚΗΣΙΜΕΣ ΓΑΙΕΣ ΕΛΛΑΔΑΣ» ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΒΟΣΚΗΣΙΜΕΣ ΓΑΙΕΣ ΕΛΛΑΔΑΣ» Άρθρο 1 Ορισμός Για τις ανάγκες του παρόντος νόμου, βοσκήσιμες γαίες καλούνται οι εκτάσεις που δύνανται να χρησιμοποιηθούν για βόσκηση ζώων, στις οποίες αναπτύσσεται

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας Περιφερειακό Τμήμα Θράκης Πρόταση για τον προσδιορισμό των όρων και των ορίων των περιοχών προστασίας στους υγροβιοτόπους Ανατ. Μακεδονίας και Θράκης Γ. Ανδρέου, Ι. Δάφνης,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ Γεωγραφικά στοιχεία Ο Εθνικός Δρυμός Πίνδου, γνωστός και ως Βάλια Κάλντα βρίσκεται σε ιδιαίτερα δυσπρόσιτη περιοχή της οροσειράς της Πίνδου στα όρια μεταξύ των νομών Γρεβενών και

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Φύλαξης - Επόπτευσης Φορέα Διαχείρισης Εθνικού Δρυμού Παρνασσού

Σχέδιο Φύλαξης - Επόπτευσης Φορέα Διαχείρισης Εθνικού Δρυμού Παρνασσού Σχέδιο Φύλαξης - Επόπτευσης Φορέα Διαχείρισης Εθνικού Δρυμού Παρνασσού για το έτος 2013 ΣΥΝΤΑΞΗ: ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΦΔΕΔ ΠΑΡΝΑΣΣΟΥ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2013 ΕΓΚΡΙΘΗΚΕ ΜΕ ΤΟ Υπ.Αριθμ. 18/2013 ΠΡΑΚΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΔΑΣΟΠΟΝΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΟΛΥΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΔΑΣΟΠΟΝΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΟΛΥΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΔΑΣΟΠΟΝΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Θ. Δ. Ζάγκας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Τμήμα Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος Εργαστήριο Δασοκομίας email: zagas@for.auth.gr Επιμορφωτικό

Διαβάστε περισσότερα

Σύμβαση για την κλιματική αλλαγή Προσαρμογή σε αυτήν

Σύμβαση για την κλιματική αλλαγή Προσαρμογή σε αυτήν Σύμβαση για την κλιματική αλλαγή Προσαρμογή σε αυτήν Παρουσίαση: Ειρήνη Νικολάου, MSc Δ/νση Διαχείρισης Δασών και Δασικού Περιβάλλοντος UN Framework Convention of Climate Change Το 1992, στο Rio de Janeiro,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ http://www.minenv.gr/

ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ http://www.minenv.gr/ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΤΟ ΔΙΚΤΥΟ NATURA 2000 ΚΑΙ LIFE+ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ http://www.minenv.gr/ 369 370 371 ΠΑΡΚΟ ΠΡΕΣΠΩΝ.

Διαβάστε περισσότερα

Η παρακολούθηση της άγριας ζωής στον Εθνικό Δρυμό Σαμαριάς Λευκά Όρη

Η παρακολούθηση της άγριας ζωής στον Εθνικό Δρυμό Σαμαριάς Λευκά Όρη Η παρακολούθηση της άγριας ζωής στον Εθνικό Δρυμό Σαμαριάς Λευκά Όρη Ε. Περουλάκη, Μηχανικός Περιβάλλοντος MSc Α. Μπαρνιάς, Δασολόγος MSc Δρ. Π. Λυμπεράκης, Πρόεδρος ΔΣ ΦΔΕΔΣ Λευκά Όρη Τα Λευκά Όρη καταλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΤΟΠΟΙ ΚΑΙ ΧΛΩΡΙΔΑ

ΟΙΚΟΤΟΠΟΙ ΚΑΙ ΧΛΩΡΙΔΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ Ο Πενταδάκτυλος είναι μία από τις δύο οροσειρές της Κύπρου. Χωρίζει την πεδιάδα της Μεσαορίας από τις ακτές της Κερύνειας και θεωρείται το νοτιότερο τμήμα της ταυρο Δειναρικής Αλπικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ. ΟΝΟΜΑ: ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΥΠΡΗ ΤΑΞΗ: Β 1 ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Θέµα: Τούνδρα 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ; (ΣΕΛ. 4-7) 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα