Προγράμματα πρόληψης διαβήτη τύπου 2

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Προγράμματα πρόληψης διαβήτη τύπου 2"

Transcript

1 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ REVIEW ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2011, 28(4): Προγράμματα πρόληψης διαβήτη τύπου 2 Ο διαβήτης τύπου 2 είναι από τα πλέον δαπανηρά χρόνια νοσήματα τόσο για το ίδιο το άτομο όσο και την κοινωνία, ενώ οι μικρο- και μακροαγγειακές επιπλοκές που προκαλεί αποτελούν σημαντική αιτία νοσηρότητας και θνησιμότητας. Διάφορες γενετικές παραλλαγές αλληλεπιδρούν με ποικίλους περιβαλλοντικούς παράγοντες για την εμφάνιση της εν λόγω πολύπλοκης πολυγονιδιακής διαταραχής. Σημαντικές δοκιμές πρόληψης της νόσου με παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής ή και με χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής σε άτομα υψηλού κινδύνου έχουν δείξει ότι η πορεία της φυσικής ιστορίας της νόσου, από την προκλινική φάση της διαταραγμένης ρύθμισης της γλυκόζης στον κλινικό διαβήτη τύπου 2, μπορεί να διακοπεί με σημαντικές δράσεις της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας. Από τα αποτελέσματα των προγραμμάτων πρόληψης φάνηκε ότι οι παρεμβάσεις με αλλαγές των διατροφικών συνηθειών και με αύξηση της φυσικής δραστηριότητας είναι οι πλέον αποτελεσματικές, αποτελώντας στρατηγικές πρώτης γραμμής σε προγράμματα πρόληψης διαβήτη τύπου 2, ενώ οι παρεμβάσεις με χορήγηση μετφορμίνης, ακαρβόζης και ορλιστάτης φαίνονται αποτελεσματικές αλλά ως δεύτερη επιλογή, αφού συνυπολογιστούν οι ανεπιθύμητες ενέργειες και οι αντενδείξεις. Πολλές χώρες έχουν αρχίσει να εφαρμόζουν στρατηγικές πρωτογενούς πρόληψης του διαβήτη τύπου 2, αν και δεν έχει αξιολογηθεί ακόμη η σχέση κόστουςαποτελεσματικότητας των μοντέλων και των στρατηγικών που χρησιμοποιούν. Η ανάπτυξη και η εφαρμογή εθνικών πολιτικών πρόληψης του διαβήτη τύπου 2 και των επιπλοκών του με άξονα τη βέλτιστη αποτελεσματικότητα και το ελάχιστο κόστος αποτελεί το μόνο τρόπο μείωσης του ατομικού και του κοινωνικοοικονομικού φορτίου της νόσου και των επιπλοκών της. Copyright Athens Medical Society ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE 2011, 28(4): Μ. Ματτέ, 1 Ε.Γ. Βελονάκης Γενικό Νοσοκομείο Αιγίου, Αίγιο 2 Τμήμα Νοσηλευτικής, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αθήνα Type 2 diabetes mellitus prevention programs Λέξεις ευρετηρίου Abstract at the end of the article Διαβήτης τύπου 2 Διαταραχή ανοχής γλυκόζης Διατροφικές παρεμβάσεις Πρόληψη Πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας Υποβλήθηκε Εγκρίθηκε ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο διαβήτης τύπου 2 είναι ένα από τα πλέον δαπανηρά χρόνια νοσήματα με επιδημικές διαστάσεις παγκόσμια. 1 3 Ήδη, από το 1989, αναγνωρίζοντας διεθνώς το διαβήτη ως σοβαρή απειλή για τη δημόσια υγεία και την οικονομική ανάπτυξη, η 42η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας κάλεσε σε διεθνή δράση για την πρόληψη και τον έλεγχο του διαβήτη μέσα από την Απόφαση WHA 42.36, η οποία συστήνει την ανάπτυξη εθνικών προγραμμάτων, με σκοπό την πρόληψη και τη φροντίδα των ατόμων με διαβήτη. 4,5 Τα τελευταία χρόνια, ο διαβήτης αποτελεί προτεραιότητα πολλών χωρών στο πλαίσιο δράσεων για την πρόληψη και τον έλεγχο των χρόνιων, μη λοιμωδών νοσημάτων. 6 Προϋπόθεση για την πρόληψη του διαβήτη τύπου 2 είναι η γνώση των τροποποιήσιμων παραγόντων κινδύνου αλλά και της φυσικής ιστορίας του κατά την προκλινική φάση. 7,8 Η διαταραχή γλυκόζης νηστείας (impaired fasting glucose, IFG) και η διαταραχή ανοχής γλυκόζης (impaired glucose tolerance, IGT) θεωρούνται ενδιάμεσα στάδια μεταξύ του φυσιολογικού μεταβολισμού της γλυκόζης και του διαβήτη, δηλαδή προγνωστικοί παράγοντες για μελλοντικό διαβήτη Αν και η γενετική προδιάθεση θεωρείται προϋπόθεση για την ανάπτυξη του διαβήτη, ταυτόχρονα απαιτείται παρουσία εξωγενών παραγόντων που σχετίζονται με τον τρόπο ζωής. Σε αυτούς αποδίδεται η ραγδαία αύξηση του επιπολασμού του νοσήματος. Άλλωστε, οι δραματικότερες αυξήσεις του επιπολασμού σακχαρώδους διαβήτη συμβαίνουν σε πληθυσμούς όπου έχουν πραγματοποιηθεί σημαντικές αλλαγές των διατροφικών συνηθειών και μείωση της φυσικής δραστηριότητας με επακόλουθη αύξηση της παχυσαρκίας. 1,12 19 Τα υπάρχοντα δεδομένα δείχνουν ότι η επιδείνωση από την κατάσταση της διαταραγμένης ρύθμισης της γλυκόζης στον κλινικό διαβήτη αποτρέπεται ή καθυστερεί με τροποποίηση των περιβαλλοντικών αιτιολογικών παραγόντων κινδύνου ή χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής. 7,12,20,21

2 492 Μ. ΜΑΤΤΕ και Ε.Γ. ΒΕΛΟΝΑΚΗΣ Στην παρούσα βιβλιογραφική ανασκόπηση, στόχος είναι η συνοπτική παρουσίαση και ο σχολιασμός των μεγαλύτερων γνωστών προγραμμάτων πρόληψης του διαβήτη τύπου 2 μεταξύ ατόμων με IGT ή παχύσαρκων. 2. ΤΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ Μελέτη πρόληψης του διαβήτη τύπου 2 στη Φινλανδία (Diabetes Prevention Study, DPS) Η φινλανδική μελέτη DPS ήταν η πρώτη τυχαιοποιημένη έρευνα προληπτικής παρέμβασης στον τρόπο ζωής, με σκοπό την πρόληψη του διαβήτη τύπου 2. Στη μελέτη συμμετείχαν άτομα υψηλού κινδύνου για σακχαρώδη διαβήτη. Κριτήρια επιλογής ήταν η παχυσαρκία ή και η ύπαρξη πρώτου βαθμού συγγενών με διαβήτη τύπου Στα συγκεκριμένα άτομα έγινε καμπύλη γλυκόζης, σύμφωνα με τα κριτήρια του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO) του Η δοκιμασία επαναλαμβανόταν στους συμμετέχοντες, ενώ ο μέσος όρος των δύο αποτελεσμάτων χρησιμοποιήθηκε ως κριτήριο εισόδου στη μελέτη. 22 Οι συμμετέχοντες κατανεμήθηκαν τυχαία στις ομάδες παρέμβασης και ελέγχου. Κατά τη διάρκεια παρακολούθησης 3,2 ετών, η επίδραση της παρέμβασης στη μείωση της επίπτωσης του διαβήτη τύπου 2 ήταν σημαντική, αγγίζοντας το 58% στην ομάδα παρέμβασης συγκρινόμενη με την ομάδα ελέγχου. 24,25 Επίσης, σημειώθηκε σημαντική μείωση του σωματικού βάρους στην ομάδα παρέμβασης σε σχέση με την ομάδα ελέγχου. Βελτιώσεις παρατηρήθηκαν στην αρτηριακή πίεση και στους μελετηθέντες βιοχημικούς δείκτες. 26 Τρία χρόνια μετά από τη διακοπή της παρέμβασης, η μείωση της επίπτωσης εξακολουθούσε να είναι σημαντική, φθάνοντας το 42%, γεγονός που υποδήλωνε μακροπρόθεσμη σταθερότητα των επιδράσεων της παρέμβασης. 27 Η μελέτη της δεκαετoύς συνολικής θνησιμότητας και της καρδιαγγειακής νοσηρότητας δεν ανέδειξε στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ των δύο ομάδων Μελέτη πρόληψης του διαβήτη στο Da Quing της Κίνας (China Da Quing Diabetes Prevention Study, CDQDPS) Η μελέτη CDQDPS βασίστηκε σε ένα πρόγραμμα επιλογής ενός μεγάλου μεγέθους κινέζικου πληθυσμού, ηλικίας >25 ετών, για τον προσδιορισμό ατόμων με IGT, βάσει των κριτηρίων WHO του Πρόκειται για πολυκεντρική μελέτη με 33 τοπικές κλινικές, όπου κάθε κλινική τυχαιοποιήθηκε σε μία από τις τέσσερις ομάδες παρέμβασης. Οι παρεμβάσεις στόχευαν στη διερεύνηση των επιδράσεων της δίαιτας και της άσκησης ξεχωριστά και σε συνδυασμό των δύο, στην επίπτωση του διαβήτη τύπου Μετά από 6 χρόνια παρακολούθησης, η επίπτωση σε κάθε ομάδα παρέμβασης ήταν σημαντικά χαμηλότερη από την ομάδα ελέγχου. Αντίθετα, οι τιμές της επίπτωσης μεταξύ των τριών ομάδων παρέμβασης δεν διέφεραν στατιστικώς σημαντικά. Η εκτίμηση της μείωσης της επίπτωσης του διαβήτη στις τρεις στρατηγικές παρέμβασης συγκρινόμενες με την ομάδα ελέγχου ήταν 33% στην ομάδα παρέμβασης με δίαιτα, 47% στην ομάδα της άσκησης και 38% στην ομάδα παρέμβασης με δίαιτα-άσκηση, αντίστοιχα. 29 Μετά από 20 χρόνια παρακολούθησης, η επίπτωση του διαβήτη ήταν 43% χαμηλότερη στην ομάδα των παρεμβάσεων σε σχέση με την ομάδα ελέγχου, επιβεβαιώνοντας ότι οι αλλαγές στον τρόπο ζωής με υγιεινή διατροφή και αύξηση της φυσικής δραστηριότητας προάγουν μια διαρκή και μακροπρόθεσμη μείωση της επίπτωσης του διαβήτη τύπου 2. Όσον αφορά όμως στον καρδιαγγειακό κίνδυνο και τη θνησιμότητα δεν σημειώθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά Πρόγραμμα πρόληψης του διαβήτη των ΗΠΑ (US Diabetes Prevention Program, DPP) Η μεγαλύτερη προοπτική, τυχαιοποιημένη, με πολλαπλές θεραπευτικές παρεμβάσεις, είναι το DPP, που διεξήχθη σε 27 κλινικά κέντρα των ΗΠΑ. 31 Στη μελέτη επιλέχθηκαν συμμετέχοντες με IGΤ βασιζόμενη σε μία μόνο δοκιμασία ανοχής 75 g γλυκόζης χορηγούμενης από του στόματος (oral glucose tolerance test, OGTT) σύμφωνα με τα κριτήρια του WHO του 1985 αρχικά και της Αμερικανικής Διαβητολογικής Εταιρείας (American Diabetes Association, ADA) του 1997 τελικά. 32 Οι συμμετέχοντες τυχαιοποιήθηκαν σε τρεις ομάδες, την ομάδα εντατικής παρέμβασης με δίαιτα-άσκηση, την ομάδα με χορήγηση μετφορμίνης και την ομάδα του εικονικού φαρμάκου (placebo). Η μέση διάρκεια της παρακολούθησης ήταν 2,8 χρόνια. 31,33 Τα άτομα της ομάδας παρέμβασης με δίαιτα και άσκηση συμμετείχαν σε εντατικά προγράμματα διατροφής, άσκησης και τροποποίησης συμπεριφοράς, όπως και στην DPS. 33 Κατά τη διάρκεια των 3 ετών παρακολούθησης των συμμετεχόντων με IGT του DPP, η μείωση κατά 58% του κινδύνου εμφάνισης του διαβήτη τύπου 2 στην ομάδα εντατικής παρέμβασης αναφορικά με τον τρόπο ζωής ήταν σημαντικά μεγαλύτερη από την κατά 31% μείωση της ομάδας παρέμβασης με μετφορμίνη σε σύγκριση με την ομάδα του placebo. Η επίπτωση του διαβήτη ήταν 39%

3 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ μικρότερη στην ομάδα παρέμβασης με δίαιτα και άσκηση σε σχέση με την ομάδα παρέμβασης με μετφορμίνη. Όσον αφορά στην απώλεια βάρους, οι συμμετέχοντες της ομάδας παρέμβασης του τρόπου ζωής είχαν μεγαλύτερη απώλεια σωματικού βάρους και μεγαλύτερη αύξηση της φυσικής δραστηριότητας σε σχέση με τις άλλες δύο ομάδες Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι οι παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής με δίαιτα και άσκηση βελτίωσαν την ανταπόκριση των β-κυττάρων στην παραγωγή ινσουλίνης και την ινσουλινοευαισθησία των ιστών. Οι αναλύσεις έδειξαν ότι η νεότερη ηλικία, οι χαμηλότερες συγκεντρώσεις γλυκόζης νηστείας 2 ωρών στην αρχή της μελέτης, η καλύτερη απόκριση στην έκκριση της ινσουλίνης μετά την από του στόματος φόρτιση με γλυκόζη και η μέγιστη απώλεια βάρους συμβάλλουν στην επιστροφή σε φυσιολογική ανοχή γλυκόζης. Στα 3 χρόνια παρακολούθησης, παρατηρήθηκε σημαντική αύξηση της επίπτωσης της φυσιολογικής ρύθμισης γλυκόζης κατά 22% στην ομάδα παρέμβασης αναφορικά με τον τρόπο ζωής, ενώ στην ομάδα φαρμακευτικής παρέμβασης με μετφορμίνη η αύξηση ήταν 7% σε σχέση με την ομάδα του εικονικού φαρμάκου Μελέτη έκβασης των αποτελεσμάτων της DPP (Diabetes Prevention Program Outcomes Study, DPPOS). Η DPPOS αποτελεί τη συνέχεια του DPP, με σκοπό την αξιολόγηση των μακροπρόθεσμων επιδράσεων των παρεμβάσεων στην επίπτωση του διαβήτη, της αλλαγής του σωματικού βάρους και των καρδιαγγειακών παραγόντων κινδύνου. Η μελέτη είναι σε εξέλιξη και πρόκειται να ολοκληρωθεί το Η χορήγηση του placebo διακόπηκε, οι παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής συνεχίστηκαν σε όλες τις ομάδες, σχεδόν πανομοιότυπα με το DPP και οι συμμετέχοντες που από την αρχή ανήκαν στην ομάδα παρέμβασης με μετφορμίνη συνέχισαν να λαμβάνουν τη φαρμακευτική ουσία καθημερινά. 38,39 Η μέση συνολική διάρκεια παρακολούθησης από την τυχαιοποίηση στο DPP έως την τελευταία αξιολόγηση στην DPPOS ήταν 10 έτη. Κατά τη συνολική διάρκεια, η επίπτωση του διαβήτη μειώθηκε κατά 34% στην ομάδα παρέμβασης με δίαιτα και άσκηση και 18% στην ομάδα παρέμβασης με μετφορμίνη σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου. Στην τελευταία εξέταση, το 23% των συμμετεχόντων της ομάδας παρέμβασης στον τρόπο ζωής και το 19% αυτών της ομάδας παρέμβασης με μετφορμίνη εμφάνιζαν φυσιολογικά επίπεδα γλυκόζης Πρόγραμμα πρόληψης του διαβήτη στην Ινδία (Indian Diabetes Prevention Programme, IDPP) Το IDDP αναφέρεται σε δύο προοπτικές τυχαιοποιημένες μελέτες σε κοορτές πληθυσμού ιθαγενών, με ιδιαίτερα υψηλό επιπολασμό IGT και διαβήτη, λόγω φυλετικής προδιάθεσης. 40, Η πρώτη μελέτη του ΙDDP (IDPP-1). Οι συμμετέχοντες, που διαγνώστηκαν με IGT, σύμφωνα με τα κριτήρια του WHO του 1999, 42 τυχαιοποιήθηκαν σε τέσσερις ομάδες: Στην ομάδα ελέγχου, όπου οι συμμετέχοντες έλαβαν γενικές συμβουλές υγείας, στην ομάδα παρέμβασης με αλλαγές του τρόπου ζωής, στην ομάδα παρέμβασης με χορήγηση μετφορμίνης και στην ομάδα παρέμβασης αγωγής με μετφορμίνη σε συνδυασμό με μεταβολές στον τρόπο ζωής. Η μέση διάρκεια παρακολούθησης ήταν 30 μήνες. Κατά τη διάρκεια παρακολούθησης των 30 μηνών, η μείωση της επίπτωσης ήταν 28,5% και 28,2% στις ομάδες παρέμβασης με δίαιτα-άσκηση και δίαιτα-άσκηση-μετφορμίνη συγκρινόμενη με την ομάδα ελέγχου, ενώ η παρέμβαση με μετφορμίνη έδειξε τη χαμηλότερη μείωση, της τάξης του 26,4%. Αν και η μελέτη παρουσίαζε περιορισμούς όσον αφορά στο σχεδιασμό, καθώς δεν ήταν τυφλή με εικονικό φάρμακο, έδειξε ότι είναι δυνατή η πρόληψη του διαβήτη στους Ινδούς ιθαγενείς με IGT μετά από αλλαγές στον τρόπο ζωής, ενώ η χορήγηση μετφορμίνης είναι αποτελεσματική και σε μικρότερες δόσεις σε σχέση με τις δόσεις που χορηγήθηκαν στο DPP. Τέλος, είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι οι επιδράσεις των παρεμβάσεων με δίαιταάσκηση και με δίαιτα-άσκηση-μετφορμίνη δεν διέφεραν, υποδηλώνοντας ότι και μόνο τροποποιήσεις στον τρόπο ζωής αρκούν για να προλάβουν και να καθυστερήσουν την ανάπτυξη του διαβήτη τύπου 2, όπως φάνηκε και στις προηγούμενες δοκιμές Η δεύτερη μελέτη του ΙDDP (IDPP-2). Η IDDP-2 αφορά σε άλλη κοορτή συμμετεχόντων με IGT, οι οποίοι επιλέχθηκαν με τα ίδια κριτήρια που χρησιμοποιήθηκαν στο IDDP-1. Πρωταρχικός στόχος αυτής της διπλά-τυφλής τυχαιοποιημένης ς ήταν η αξιολόγηση μιας ακόμη φαρμακευτικής παρέμβασης, της πιογλιταζόνης. Οι συμμετέχοντες με IGT χωρίστηκαν σε δύο ομάδες παρέμβασης με δίαιτα-άσκηση-πιογλιταζόνη και δίαιτα-άσκηση-placebo, ενώ παρακολουθήθηκαν για 36 μήνες. Η αθροιστική επίπτωση του διαβήτη ήταν παρόμοια στις δύο ομάδες, της πιογλιταζόνης και του εικονικού φαρμάκου, αντίστοιχα. Αντιστροφή στη φυσιολογική ανοχή γλυκόζης παρατηρήθηκε στο 40,9% των συμμετεχόντων που ελάμβαναν πιογλιταζόνη και στο 32,3% σε αυτούς που ελάμβαναν placebo. Ωστόσο, η διαφορά ήταν στατιστικά μη σημαντική. Η αλλαγή του δείκτη μάζας σώματος (body mass index, ΒΜΙ) ήταν υψηλότερη στην ομάδα της πιογλιταζόνης σε σχέση με αυτή του εικονικού φαρμάκου. 41 Συμπερασματικά, η συγκεκριμένη μελέτη έδειξε ότι η

4 494 Μ. ΜΑΤΤΕ και Ε.Γ. ΒΕΛΟΝΑΚΗΣ πιογλιταζόνη, που χρησιμοποιείται ευρέως στην αντιμετώπιση του διαβήτη τύπου 2, δεν συμβάλλει στην αποτροπή εγκατάστασης διαβήτη σε άτομα με IGT. Ενδεχομένως, οι αλλαγές του τρόπου ζωής επιδρούν σημαντικά στην πρόληψη του διαβήτη και έτσι η επιπρόσθετη φαρμακευτική παρέμβαση δεν αυξάνει τα οφέλη, όπως φάνηκε και στην IDPP-1. Η φαρμακευτική παρέμβαση με πιογλιταζόνη μελετήθηκε και από τη μελέτη Actos Now για την πρόληψη του διαβήτη, τα αποτελέσματα της οποίας έδειξαν σημαντική μείωση της επίπτωσης του διαβήτη, κατά 81% σε πληθυσμό των HΠΑ με IGT, μεγαλύτερης ηλικίας και πολύ αυξημένου ΒΜΙ, σε 2,6 χρόνια παρακολούθησης. 43,44 Το διαφορετικό αποτέλεσμα των δύο δοκιμών αντανακλά ίσως την ελλιπή αποτελεσματικότητα της πιογλιταζόνης στους Ινδούς ιθαγενείς, λόγω των διαφορετικών μηχανισμών αντίστασης στην ινσουλίνη. Οι μηχανισμοί αυτοί σχετίζονται πιθανόν με τους γενετικούς παράγοντες που προσδιορίζουν τον υψηλό επιπολασμό διαβήτη στον εν λόγω πληθυσμό. Ενδεχομένως, όμως, η διαφορά να οφείλεται στη διαφορετική πιθανή απόκριση του φαρμάκου ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας και ΒΜΙ, καθώς οι πληθυσμοί διέφεραν ως προς αυτά τα κριτήρια. Είναι προφανής η ανάγκη περαιτέρω μελέτης Μελέτη αξιολόγησης της μείωσης του διαβήτη με αγωγή συνδυασμού ραμιπρίλης και ροσιγλιταζόνης (Diabetes Reduction Assessment with Ramipril and Rosiglitazone Medication, DREAM) Η μελέτη DREAM είναι διεθνής, πολυκεντρική, τυχαιοποιημένη και διπλά-τυφλή, που σχεδιάστηκε για να αξιολογήσει τις επιδράσεις της ραμιπρίλης και της ροσιγλιταζόνης στην πρόληψη του διαβήτη ή στη μείωση της επίπτωσής του σε άτομα, χωρίς καρδιαγγειακή νόσο, αλλά με IGT ή IFG (διαταραγμένη γλυκαιμία νηστείας, impaired fasting glycemia), σύμφωνα με τα διαγνωστικά κριτήρια του WHO του Οι συμμετέχοντες τυχαιοποιήθηκαν στην ομάδα παρέμβασης με ραμιπρίλη ή εικονικό φάρμακο, και στην ομάδα με ροσιγλιταζόνη ή placebo, σύμφωνα με 2 2 παραγοντικό σχεδιασμό. 45 Κατά τη μέση διάρκεια των 3 ετών της μελέτης DREAM, η ραμιπρίλη, που ανήκει στην κατηγορία των ανασταλτών του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτασίνης (αμεα), δεν σημείωσε κάποια στατιστικά σημαντική μείωση της επίπτωσης του διαβήτη. Επί πλέον, στη μελέτη δεν φάνηκε κάποια επίδραση της ραμιπρίλης στη μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου, όπως είχε καταδειχθεί σε άλλες δοκιμές. 46 Όσον αφορά στη ροσιγλιταζόνη, η οποία μαζί με την πιογλιταζόνη ανήκει στην κατηγορία των θειαζολιδινεδιονών, μετά από παρακολούθηση 3 ετών, μείωσε τον κίνδυνο του διαβήτη κατά 60%, ενώ ποσοστό 70% των συμμετεχόντων επέστρεψε σε κατάσταση φυσιολογικής ανοχής γλυκόζης. Η ροζιγλιταζόνη δεν μείωσε τον κίνδυνο καρδιαγγειακών συμβαμάτων, αλλά αύξησε σημαντικά τον κίνδυνο καρδιακής ανεπάρκειας και γι αυτό δεν συστήνεται σε προγράμματα πρόληψης του διαβήτη. 47, Μελέτη πρόληψης του μη ινσουλινοεξαρτώμενου διαβήτη (study-to-prevent-niddm, STOP-NIDDM) Η μελέτη STOP-NIDDM είναι μια διεθνής, πολυκεντρική, τυχαιοποιημένη και διπλά-τυφλή και ως σκοπό είχε την αξιολόγηση της επίδρασης της ακαρβόζης σε άτομα με IGT στη μείωση της επίπτωσης του διαβήτη τύπου 2, της υπέρτασης και της καρδιαγγειακής νόσου. Η ακαρβόζη ανήκει στην κατηγορία των αναστολέων του ενζύμου α-γλυκοσιδάση, με κύρια δράση την επιβράδυνση της εντερικής απορρόφησης των υδατανθράκων, εμποδίζοντας έτσι τη μεταγευματική υπεργλυκαιμία. 49 Στη μελέτη, συμμετέχοντες με IGT τυχαιοποιήθηκαν στην ομάδα παρέμβασης με ακαρβόζη και στην ομάδα ελέγχου με placebo. Επί πλέον, δόθηκαν σε όλους τους συμμετέχοντες οδηγίες για δίαιτα μείωσης του σωματικού βάρους και αύξησης της φυσικής δραστηριότητας. Στο τέλος της περιόδου παρέμβασης, μέσης διάρκειας 3,3 ετών, υπήρξε μια τρίμηνη μονή-τυφλή περίοδος έκπλυσης με εικονικό φάρμακο. 49,50 Κατά τη μέση διάρκεια παρακολούθησης, η ομάδα θεραπείας με ακαρβόζη πέτυχε 25% μείωση του κινδύνου ανάπτυξης διαβήτη, συγκρινόμενη με την ομάδα του εικονικού φαρμάκου, ενώ σημαντική ήταν και η αύξηση της επιστροφής σε φυσιολογική ανοχή γλυκόζης. Επί πλέον, σημειώθηκε 34% μείωση της εμφάνισης νέων περιπτώσεων υπέρτασης, και 49% ελάττωση του κινδύνου καρδιαγγειακών συμβαμάτων. Ωστόσο, καθώς παρατηρήθηκε αύξηση της επίπτωσης του διαβήτη κατά τη διάρκεια των 3 μηνών έκπλυσης με εικονικό φάρμακο, ενδέχεται η προληπτική χορήγηση ακαρβόζης να οδηγεί σε μια απλή συγκάλυψη του διαβήτη παρά σε μια ουσιαστική πρόληψη. Άλλωστε, πιθανόν αυτό να συμβαίνει και με τις άλλες φαρμακευτικές παρεμβάσεις. 50, Μελέτη ορλιστάτης στην πρόληψη του διαβήτη σε παχύσαρκα άτομα (XENical in the prevention of Diabetes in Obese Subjects, XENDOS) Η μελέτη XENDOS αναφέρεται σε μια τετραετή, διπλάτυφλή, τυχαιοποιημένη, προοπτική παρέμβασης με

5 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ ορλιστάτη, που διεξήχθη σε 22 σουηδικά ιατρικά κέντρα σε παχύσαρκα άτομα με φυσιολογική ανοχή γλυκόζης ή IGT. 52 Η ορλιστάτη δρα τοπικά στον αυλό του εντέρου, μειώνοντας την απορρόφηση του λίπους. 53 Στη, συμμετέχοντες, από τους οποίους το 79% είχε φυσιολογική ανοχή γλυκόζης και το 21% είχε IGΤ, τυχαιοποιήθηκαν στην ομάδα του εικονικού φαρμάκου με αλλαγές στον τρόπο ζωής και στην ομάδα της ορλιστάτης σε συνδυασμό με αλλαγές του τρόπου ζωής. 52 Στη διάρκεια των 4 ετών, στατιστικά σημαντική μείωση της επίπτωσης του διαβήτη, της τάξης του 45%, σημειώθηκε στην υποομάδα των συμμετεχόντων με IGT, ενώ η διαφορά της σε εκείνους με φυσιολογική ανοχή γλυκόζης δεν ήταν στατιστικά σημαντική. Αντίθετα, η μέση απώλεια σωματικού βάρους ήταν στατιστικά σημαντική στους συμμετέχοντες που ελάμβαναν ορλιστάτη σε σύγκριση με εκείνους που έκαναν χρήση εικονικού φαρμάκου, τόσο στα άτομα με IGT, όσο και σε εκείνα με φυσιολογική ανοχή γλυκόζης Στον πίνακα 1 παρουσιάζονται συνοπτικά τα σημαντικότερα προγράμματα πρόληψης του διαβήτη τύπου ΣΧΕΣΗ ΚΟΣΤΟΥΣ-ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 Κατά τη διάρκεια των 2,8 ετών του DPP, τα έξοδα ανέρχονταν περίπου στα $ ανά άτομο στην ομάδα παρέμβασης αναφορικά με τον τρόπο ζωής, σε σύγκριση με τα $ στην ομάδα της μετφορμίνης και τα $ 497 στην ομάδα του placebo. Όταν όμως αυτά αναφέρονταν στον αριθμό που απαιτείται να θεραπευτεί για να προληφθεί μία νέα περίπτωση διαβήτη, τα πραγματικά έξοδα της ς ανέρχονταν στα $ ανά περίπτωση του διαβήτη που προλαμβάνεται για την ομάδα του τρόπου ζωής και στα $ ανά περίπτωση του διαβήτη που προλαμβάνεται στα 3 χρόνια με μετφορμίνη, καθώς και $ και $ ανά ποιοτικά σταθμισμένα έτη ζωής (quality adjusted life years, QALY s), αντίστοιχα. 56 Με τη χρήση υπολογιστικών μοντέλων προσομοίωσης των παρεμβάσεων έως το θάνατο όλων των συμμετεχόντων στο DPPOS, τα έξοδα των παρεμβάσεων με εντατικές αλλαγές στον τρόπο ζωής ήταν μόνο $ παραπάνω σε σχέση με το εικονικό φάρμακο, ενώ η θεραπεία με μετφορμίνη ήταν η ακριβότερη, κατά $ Ωστόσο, παρά το αυξημένο άμεσο κόστος των παρεμβάσεων, οι αλλαγές στον τρόπο ζωής και η μετφορμίνη επιδείκνυαν αύξηση των QALY s (0,36 και 0,12, αντίστοιχα) συγκρινόμενα με το placebo. Επί πλέον, η σχέση κόστους-αποτελεσματικότητας της παρέμβασης στον τρόπο ζωής ήταν $3.000 ανά κερδισμένα QALY s σε σύγκριση με $ της μετφορμίνης. 57 Επίσης, και τα αποτελέσματα της τριετούς μελέτης IDPP δείχνουν ότι οι παρεμβάσεις με αλλαγές στον τρόπο ζωής και με μετφορμίνη είναι οι περισσότερο αποτελεσματικές, με τις πρώτες να έχουν ευνοϊκότερο λόγο κόστους/αποτελεσματικότητας, παρά τα υψηλά έξοδα των παρεμβάσεων. 56 Από όλες τις μελέτες φαίνεται ότι οι παρεμβάσεις πρόληψης του διαβήτη σε άτομα με IGT, που βασίζονται σε αλλαγές στον τρόπο ζωής ή σε φάρμακα (μετφορμίνη ή ακαρβόζη), έχουν θετική σχέση ωφέλειας-κόστους, αλλά οι παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής προσφέρουν το βέλτιστο λόγο. 59,60 Παρά το γεγονός ότι τα οικονομικά αυτά μοντέλα βοηθούν στην ανάληψη αποφάσεων εφαρμογών πολιτικής υγείας και εθνικών προγραμμάτων, έχουν περιορισμούς σχετικά με τις παραμέτρους που χρησιμοποιούνται, ενώ αμφισβητείται η διάρκεια του ευεργετικού αποτελέσματος από φαρμακευτικές παρεμβάσεις μετά από τη διακοπή της προληπτικής λήψης φαρμάκου. 58,59 Επί πλέον, καθώς η αλλαγή της ατομικής συμπεριφοράς απαιτεί χρόνο και τα οφέλη της στην υγεία απαιτούν ακόμη περισσότερο χρόνο για να καταστούν εμφανή, οι επιδράσεις των μικρών αλλαγών στον τρόπο ζωής είναι δύσκολο να μετρηθούν, αλλά και να αποδώσουν μέτρα πρόληψης σε οποιονδήποτε πληθυσμό. 61,62 4. ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΣ ΤΙΣ ΔΟΚΙΜΕΣ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ Η Φινλανδία είναι η πρώτη χώρα που εφαρμόζει πρόγραμμα πρόληψης του διαβήτη τύπου 2 και των επιπλοκών του σε επίπεδο εθνικό. Το Αναπτυξιακό Πρόγραμμα για την Πρόληψη και τη Φροντίδα του Διαβήτη (Development Programme for the Prevention and Care of Diabetes, DEHKO ) στοχεύει στην πρόληψη του διαβήτη τύπου 2 και των επιπλοκών του, στη βελτίωση της ποιότητας φροντίδας της νόσου, καθώς και στην υποστήριξη και την εκπαίδευση των ατόμων με διαβήτη με σκοπό την ανάπτυξη της ικανότητάς τους στη διαχείριση της νόσου. 63,64 Το ευρωπαϊκό σχέδιο DE-PLAN (diabetes in Europe prevention using lifestyle, physical activity and nutritional intervention) στοχεύει στην εφαρμογή κοινοτικών παρεμβάσεων πρόληψης του διαβήτη τύπου 2 σε άτομα υψηλού κινδύνου, καθώς και στην αξιολόγηση της σχέσης κόστους-αποτελεσματικότητας σε 17 ευρωπαϊκές χώρες, περιλαμβανομένης και της Ελλάδας. 65 Στο ελληνικό πρόγραμμα συμμετείχαν 191 άτομα, ηλικίας 56,3 ετών και ΒΜΙ 32,3±5,0 kg/m 2, από τα οποία τα 125 (40 άτομα με φυσιολογική ανοχή γλυκόζης και 85 με IFG/IGT) ολοκλήρωσαν το μονοετές πρόγραμμα παρέμβασης. Η παρέμβαση περιλάμβανε 6 ομαδικές συνεδρίες των 6 10 ατόμων, όπου παρέχονταν πληροφορίες υγιεινού τρόπου

6 496 Μ. ΜΑΤΤΕ και Ε.Γ. ΒΕΛΟΝΑΚΗΣ Πίνακας 1. Οι σημαντικότερες δοκιμές πρόληψης του διαβήτη τύπου 2. Δοκιμή Σχεδιασμός Δείγμα-Μέθοδος Παρέμβαση DPS, Φινλανδία Τυχαιοποιημένη 522 συμμετέχοντες μέσης ηλικίας 55±7 ετών και μέσου ΒΜΙ 31±4,5 kg/m 2 με IGT βασισμένη στο μέσο όρο δύο OGTT για 2 ωρών γλυκόζη πλάσματος 7,8 11,0 mmol/l (WHO 1985) Ομάδα ελέγχου: Γενικές οδηγίες υγιεινής διατροφής και άσκησης Ομάδα παρέμβασης: Μείωση βάρους 5% έναντι του αρχικού, λίπος <30% των ημερήσιων θερμίδων όπου <10% κορεσμένο, 50 55% υδατάνθρακες, χοληστερόλη <300 mg, 7 ατομικές συνεδρίες το 1ο έτος και μετά κάθε 3 μήνες. Άσκηση μέτριας-έντονης έντασης 30 min καθημερινά και 1 2 συνεδρίες/εβδομάδα CDQDPS, Κίνα Τυχαιοποίηση ανά κλινική 577 συμμετέχοντες μέσης ηλικίας 45±9,1 ετών και μέσου ΒΜΙ 25,8±3,8 kg/m 2 με IGT βασισμένη σε μια OGTT για 2 ωρών γλυκόζη πλάσματος 7,8 11,0 mmol/l (WHO 1985) Ομάδα ελέγχου: Γενικές συμβουλές υγιεινής δίαιτας και άσκησης Ομάδα παρέμβασης με δίαιτα: Μείωση βάρους για τους υπέρβαρους, υδατάνθρακες 55 65% συνολικών θερμίδων, λίπος 25 30%, πρωτεΐνες 10 15%. Ατομικές συνεδρίες και 4 ομαδικές τον 1ο μήνα, μετά 1 συνεδρία ανά μήνα για 3 μήνες και τέλος 1 συνεδρία ανά τρίμηνο μέχρι τέλους Ομάδα παρέμβασης με άσκηση: 30 min μέτριας έντασης ή 20 min έντονης καθημερινά και ομαδικές συνεδρίες, όπως στην προηγούμενη ομάδα Ομάδα δίαιτας-άσκησης: Συνδυασμός των παραπάνω παρεμβάσεων, ατομικές και ομαδικές συνεδρίες DPP, πολλά έθνη των ΗΠΑ DPPOS Τυχαιοποιημένη Μη τυφλή συμμετέχοντες μέσης ηλικίας 50,6±10,7 ετών και μέσου ΒΜΙ 34±6,7 kg/ m 2 με IGT βασισμένη αρχικά σε γλυκόζη νηστείας πλάσματος <7,8 mmol/l (WHO 1985) και μετά <7,0 mmol/l (ADA 1997), και 2 ωρών γλυκόζη πλάσματος 7,8 11,0 mmol/l Συνέχεια της DPP Ομάδα εικονικού φαρμάκου: Γενικές οδηγίες για μείωση βάρους 5 10% του αρχικού και 150 min άσκηση την εβδομάδα Ομάδα μετφορμίνης (850 mg 2 φορές ημερησίως) και γενικές οδηγίες Ομάδα παρέμβασης τρόπου ζωής: Μείωση βάρους 7% του αρχικού, μείωση kcal/ημέρα, λίπος <25% των ημερήσιων θερμίδων. Δεκαέξι ατομικές συνεδρίες τις πρώτες 24 εβδομάδες και μετά κάθε 2 μήνες. Άσκηση μέτριας-έντονης έντασης 150 min εβδομαδιαίως και 2 ομαδικές συνεδρίες/εβδομάδα Μείωση σχετικού κινδύνου διαβήτη τύπου 2 58% (p<0,001) 42% (p=0,0001) 33% με δίαιτα (p<0,03) 47% με άσκηση (p<0,0005) 38% με δίαιτα και άσκηση (p<0,005) Μη στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ των παρεμβάσεων 43% με παρεμβάσεις τρόπου ζωής (p<0,01) 58% με αλλαγές τρόπου ζωής (p<0,01) 31% με μετφορμίνη (p<0,01) 34% με δίαιτα και άσκηση 18% με μετφορμίνη (p<0,001) Μέση διάρκεια παρακολούθησης 3,2 έτη 7 έτη (3,2 εντός πρωτοκόλλου και 4 έτη εκτός) 6 έτη Επανέλεγχος εκτός πρωτοκόλλου 20 έτη μετά από την έναρξη της μελέτης 2,8 έτη 10 έτη (DPP+DPPOS) Αριθμός ατόμων που χρήζουν θεραπείας (NNT) 22 άτομα για 1 έτος ή 5 άτομα για 5 έτη 4,2 άτομα με δίαιτα 3,8 άτομα με άσκηση 4,6 άτομα με δίαιτα-άσκηση για 6 έτη 5 άτομα με δίαιταάσκηση για 6 έτη ή 6 άτομα για 10 έτη 7 άτομα με δίαιταάσκηση και 14 άτομα με μετφορμίνη για 3 έτη

7 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ IDPP-1, Ινδία Τυχαιοποιημένη 531 συμμετέχοντες μέσης ηλικίας 45,9±5,7 ετών και μέσου ΒΜΙ 25,8±3,8 kg/m 2 με IGT βασισμένη σε 2 OGTT για γλυκόζη νηστείας πλάσματος <7,0 mmol/l και 2 ωρών γλυκόζη πλάσματος 7,8 11,0 mmol/l (WHO 1999) Ομάδα ελέγχου: Γενικές συμβουλές υγείας Ομάδα μετφορμίνης: Γενικές συμβουλές υγείας και 250 mg/2 φορές την ημέρα Ομάδα δίαιτας-άσκησης-μετφορμίνης: 250 mg/2 φορές την ημέρα και μείωση θερμίδων, απλών υδατανθράκων, λιπών, αύξηση φυτικών ινών, άσκηση μέτριας έντασης >30 min/ημέρα Ομάδα με δίαιτα και άσκηση: Το ίδιο. Εξάμηνες ατομικές συνεδρίες, τηλεφωνική επικοινωνία ανά 1 2 φορές μηνιαία 28,5% με δίαιτα-άσκηση (p=0,018) 28,2% με δίαιταμετφορμίνη-άσκηση (p=0,022) 26,4% με μετφορμίνη (p=0,029) 3 έτη 6,4 άτομα με δίαιτα-άσκηση 6,5 με δίαιταάσκησημετφορμίνη 6,9 άτομα με μετφορμίνη για 3 έτη IDPP-2, Ινδία Τυχαιοποιημένη διπλά-τυφλή 407 συμμετέχοντες μέσης ηλικίας 45,3±6,2 ετών και μέσου ΒΜΙ 25,9±3,3 kg/m 2 με IGT βασισμένη σε 2 OGTT (WHO 1999) Ομάδα δίαιτας-άσκησης-εικονικού φαρμάκου Ομάδα δίαιτας-άσκησης-πιογλιταζόνης με 30 mg/ ημέρα Ίδιος σχεδιασμός με IDPP-1 Μη στατιστικά σημαντική διαφορά (p=0,936) 3 έτη ACT NOW, ΗΠΑ Τυχαιοποιημένη διπλά-τυφλή 602 συμμετέχοντες μέσης ηλικίας 52,3±0,5 ετών και μέσου ΒΜΙ 34,4±0,4 kg/m 2 με IGT βασισμένη σε μια OGTT για 2 ωρών γλυκόζη πλάσματος 7,8 11,0 mmol/l (ADA 2003) Ομάδα με πιογλιταζόνη: 45 mg/ημέρα Ομάδα με εικονικό φάρμακο 81% (p<0,000001) 2,6 έτη 3,5 άτομα με πιογλιταζόνη 45 mg/ημέρα για 1 έτος DREAM, 21 χώρες της Βόρειας και Νότιας Αμερικής, Ευρώπης, Ινδίας, Αυστραλίας Τυχαιοποιημένη διπλά-τυφλή συμμετέχοντες μέσης ηλικίας 54,7±10,9 ετών και μέσου ΒΜΙ 30,5±5,1 kg/m 2 με IGT ή και IFG βασισμένη στα κριτήρια του WHO 1999 για γλυκόζη νηστείας πλάσματος 6,1 mmol/l και <7,0 mmol/l και 2 ωρών γλυκόζη πλάσματος <11,0 mmol/l 2 2 παραγοντικός σχεδιασμός Ομάδα ραμιπρίλης 15 mg/ημέρα Ομάδα εικονικού φαρμάκου Ομάδα ροσιγλιταζόνης 8 mg/ημέρα Ομάδα εικονικού φαρμάκου Μη στατιστικά σημαντική διαφορά (p=0,15) 60% (p<0,0001) 3 έτη 6,9 άτομα με ροσιγλιταζόνη 8 mg/ημέρα για 3 έτη STOP-NIDDM, Β. Αμερική και Ευρώπη Τυχαιοποιημένη διπλά-τυφλή συμμετέχοντες μέσης ηλικίας 54,5 ετών και μέσου ΒΜΙ 30,9 kg/m 2 με IGT βασισμένη σε μια OGTT για 2 ωρών γλυκόζη πλάσματος 7,8 11,0 mmol/l (WHO 1985) Γενικές οδηγίες μείωσης βάρους με υγιεινή διατροφή και τακτική άσκηση σε όλους Ομάδα ακαρβόζης: 100 mg 3/ημέρα Ομάδα εικονικού φαρμάκου: Ετήσιος έλεγχος για διαβήτη βάσει κριτηρίων WHO 1985 αρχικά, και στη συνέχεια WHO 1999 για γλυκόζη πλάσματος νηστείας 7,0 mmol/l 25% (p=0,0015) 3,3 έτη 11 άτομα με ακαρβόζη 100 mg 3 φορές ημερησίως για 3,3 έτη XENDOS, Σουηδία Τυχαιοποιημένη διπλά-τυφλή συμμετέχοντες μέσης ηλικίας 43,4±8 ετών και μέσου ΒΜΙ 37,4±4,3 kg/m 2 με φυσιολογική ανοχή γλυκόζης (79%) και IGT (21%) βασισμένη σε μία OGTT σύμφωνα με κριτήρια του WHO 1994 για γλυκόζη νηστείας φλεβικού αίματος <6,7 mmol/l και 2 ωρών γλυκόζη φλεβικού αίματος <10,0 mmol/l, που αντιστοιχεί στα κριτήρια WHO 1985 για γλυκόζη πλάσματος Όλοι οι συμμετέχοντες έλαβαν συμβουλές υγιεινής διατροφής και καθημερινής τακτικής άσκησης με μείωση των ημερήσιων θερμίδων κατά 800 kcal από τις συνολικές θερμιδικές ανάγκες, από τις οποίες 30% από λίπος και χοληστερόλη <300 mg. Ατομική συνεδρία κάθε 6 μήνες Ομάδα εικονικού φαρμάκου Ομάδα ορλιστάτης: 120 mg 3/ημέρα 37,3% (p=0,0032) 45% (p=0,0024) στην υποομάδα των συμμετεχόντων με IGT Μη στατιστικά σημαντική διαφορά στους συμμετέχοντες με φυσιολογική ανοχή γλυκόζης 4 έτη BMI: Δείκτης μάζας σώματος (body mass index), IGT: Διαταραχή ανοχής γλυκόζης (impaired glucose tolerance), OGTT: Δοκιμασία ανοχής γλυκόζης χορηγούμενης από του στόματος (oral glucose tolerance test), IFG: Διαταραχή γλυκόζης νηστείας (impaired fasting glycemia), WHO: Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (World Health Organization), ADA: Αμερικανική Διαβητολογική Εταιρεία (American Diabetes Association)

8 498 Μ. ΜΑΤΤΕ και Ε.Γ. ΒΕΛΟΝΑΚΗΣ ζωής με δίαιτα και άσκηση από διαιτολόγο, βασισμένες στο DPS. Παρά το γεγονός ότι οι παρεμβάσεις δεν ήταν τόσο εντατικές, όπως στη φινλανδική μελέτη DPS, και παρά τη μέτρια απώλεια βάρους που επιτεύχθηκε (1,0±4,7 kg, p=0,022), φάνηκε μια στατιστικά σημαντική μείωση του ποσοστού των ατόμων με IFG/IGT (68% στην αρχή του προγράμματος έναντι του 53,6% 1 έτος μετά, p=0,009). 66 Ακόμη, ένα μεγάλης κλίμακας πρόγραμμα είναι το πρόγραμμα πρόληψης του διαβήτη στο Qingdao της Κίνας , με σκοπό την αφύπνιση του πληθυσμού σχετικά με το διαβήτη και τους παράγοντες κινδύνου του, την προαγωγή υγιεινής δίαιτας και άσκησης, τη μείωση της επίπτωσης της νόσου μέσω παρεμβάσεων στον τρόπο ζωής, την έγκαιρη διάγνωση και τη μελέτη της σχέσης κόστους-αποτελεσματικότητας, αποδοχής και σταθερότητας του προγράμματος. 67 Στην Ευρώπη, από το 2007 άρχισε το τριετές σχέδιο ανάπτυξης και εφαρμογής ευρωπαϊκών κατευθύνσεων και προτύπων εκπαίδευσης για την πρόληψη του διαβήτη τύπου 2 με τη συμμετοχή 32 ιδρυμάτων από 16 χώρες, με σκοπό τη βελτίωση της ικανότητας των επαγγελματιών υγείας να ανταποκρίνονται επαρκώς μέσα από τη θέσπιση κοινών πρακτικών και δεικτών ποιότητας των προγραμμάτων πρόληψης του διαβήτη τύπου 2 στην Ευρώπη. 68,69 Τα συγκεκριμένα προγράμματα, καθώς και άλλα που εφαρμόζονται σε επίπεδο κοινότητας, θα προσφέρουν πολύτιμες εκτιμήσεις της σχέσης κόστους-αποτελεσματικότητας των μοντέλων και των στρατηγικών που χρησιμοποιούνται. 5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η ασφαλέστερη πρόληψη του διαβήτη στο γενικό πληθυσμό είναι η υιοθέτηση υγιεινής διατροφής, η πρόληψη της παχυσαρκίας και η συστηματική φυσική άσκηση. Τα εν λόγω στοιχεία αποτελούν τη βάση της πρωτογενούς πρόληψης, που πρέπει να αρχίζει από την παιδική ηλικία. Η δευτερογενής πρόληψη με τη μορφή της διαλογής (screening) γλυκόζης νηστείας ή διαταραχής ανοχής γλυκόζης στο γενικό πληθυσμό δεν θεωρείται αποτελεσματική. Η αναζήτηση ατόμων με διαταραχή ανοχής γλυκόζης μεταξύ επιλεγμένου πληθυσμού υψηλού κινδύνου, όπως άτομα με γενετική προδιάθεση ή παχύσαρκα, και, ακολούθως, η στοχευμένη παρέμβαση αποτροπής εγκατάστασης διαβήτη θεωρείται με τα υπάρχοντα δεδομένα αποτελεσματική. Οι παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής με δίαιτα και άσκηση έδειξαν να μειώνουν τον κίνδυνο εξέλιξης από την IGT στο διαβήτη κατά 40 60%, ενώ οι θετικές επιδράσεις τους παρέμειναν σταθερές και μακροπρόθεσμες. Οι φαρμακευτικές παρεμβάσεις (μετφορμίνη, ακαρβόζη), παρά το γεγονός ότι μείωσαν σημαντικά τον κίνδυνο ανάπτυξης της νόσου, έχουν υψηλό κόστος και οι επιδράσεις τους παρέρχονταν με τη διακοπή της χορήγησής τους. Σε παχύσαρκα άτομα με ή χωρίς IGT, η ορλιστάτη σε συνδυασμό με εντατικές τροποποιήσεις του τρόπου ζωής μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην πρόληψη του διαβήτη. 69 Ενώ τα αποτελέσματα των μελετών παρέμβασης χαρακτηρίζονται από θετική σχέση αποτελεσματικότητας/ κόστους, η εν λόγω σχέση σε μια γενικευμένη εφαρμογή στην κοινότητα δεν έχει αποδειχθεί ακόμη. Πάντως, η πρόοδος που έχει υπάρξει στην ανακάλυψη αποτελεσματικών στρατηγικών αναφορικά με την πρόληψη ή την καθυστέρηση της νόσου υποδηλώνει ότι η κατανομή των πόρων σε προγράμματα πρωτογενούς πρόληψης είναι προτιμότερη της δαπανηρής θεραπευτικής φροντίδας. ABSTRACT Type 2 diabetes mellitus prevention programs M. MATTE, 1 E.G. VELONAKIS 2 1 Hospital of Aigio, Aigio, 2 Department of Nursing, National and Kapodistrian University of Athens, Athens, Greece Archives of Hellenic Medicine 2011, 28(4): Type 2 diabetes mellitus (DM) is the most costly chronic disease for both the individual and society. Its micro- and macro-vascular complications constitute a major cause of morbidity and mortality. Additional genetic variants interact with various environmental factors in the development of this complex multi-genetic disorder. Various major diabetes prevention trials based on lifestyle and/or medical interventions in high-risk individuals have shown that the process of its natural history, from the preclinical phase of impaired glucose regulation to the appearance of clinical DM, can be stopped. This involves important applications in primary health care. According to the results of the prevention trials, the interventions changing dietary habits and increasing physical activity are the most effective strategies, and should be the first steps in type 2 DM prevention programs. Interventions with administration of drugs

9 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ such as metformin, acarbose and orlistat also appear effective, but as a second choice, taking into account their side effects and contraindications. Many countries have begun to implement strategies for primary prevention of type 2 DM, although the cost-effectiveness of the models and strategies used have not yet evaluated. The development and implementation of national policies for the prevention of type 2 DM with optimum efficiency and minimum cost is the only way to reduce the personal and socio-economic burden of this disease and its complications. Key words: Impaired glucose tolerance, Nutritional interventions, Prevention, Primary health care, Type 2 diabetes mellitus Βιβλιογραφία 1. INTERNATIONAL DIABETES FEDERATION. Diabetes Atlas. 4th ed. International Diabetes Federation, Brussels, ZHANG Y, DALL TM, MANN SE, CHEN YJ, MARTIN J, MOORE V ET AL. The economic costs of undiagnosed diabetes. Popul Health Manag 2009, 12: DALL TM, ZHANG Y, CHEN YJ, QUICK WW, YANG WG, FOGLI J. The economic burden of diabetes. Health Aff (Millwood) 2010, 29: INTERNATIONAL DIABETES FEDERATION. St Vincent s declaration (SVD). Available at: 5. UNITED NATIONS. World diabetes day. Available at: 6. COLAGIURI R, SHORT R, BUCKLEY A. The status of national diabetes programmes: A global survey of IDF member associations. Diabetes Res Clin Pract 2010, 87: TUOMILEHTO J, LINDSTRÖM J. Clinical trials confirm that type 2 diabetes is preventable. Diabetes Voice 2003, 48: AMERICAN DIABETES ASSOCIATION. Diagnosis and classification of diabetes mellitus. Diabetes Care 2007, 30(Suppl 1):S42 S47 9. AMERICAN DIABETES ASSOCIATION, NATIONAL INSTITUTE OF DIABE- TES, DIGESTIVE AND KIDNEY DISEASES. The prevention or delay of type 2 diabetes. Diabetes Care 2004, 27(Suppl 1):S47 S UNWIN N, SHAW J, ZIMMET P, ALBERTI KG. Impaired glucose tolerance and impaired fasting glycaemia: The current status on definition and intervention. Diabet Med 2002, 19: WORLD HEALTH ORGANIZATION/INTERNATIONAL DIABETES FEDER- ATION. Definition and diagnosis of diabetes mellitus and intermediate hyperglycaemia. WHO, Geneva, ALBERT MM, ZIMMET P, SHW J. International Diabetes Federation: A consensus on type 2 diabetes prevention. Diabet Μed 2007, 24: LYSSENKO V, JONSSON A, ALMGREN P, PULIZZI N, ISOMAA B, TUOMI T ET AL. Clinical risk factors, DNA variants, and the development of type 2 diabetes. N Engl J Med 2008, 359: BRAY AG, JABLONSKI AK, FUJIMOTO WY, BARRETT-CONNOR E, HAFF- NER S, HANSON RL ET AL. Relation of central adiposity and body mass index to the development of diabetes in the Diabetes Prevention Program. Am J Clin Nutr 2008, 87: ANONYMOUS. Relationship of body size and shape to the development of diabetes in the diabetes prevention program. Obesity (Silver Spring) 2006, 14: ΒΕΛΟΝΑΚΗΣ ΓΕ, ΚΑΛΑΝΤΙΔΟΥ Α, ΚΑΡΑΪΤΙΑΝΟΥ Α, ΛΑΣΚΑΡΗΣ Ι, ΤΡΙΧΟΠΟΥΛΟΥ Α. Επιδημιολογικά χαρακτηριστικά του σακχαρώδη διαβήτη στην Ελλάδα. Ιπποκράτης 1983, 11: ΠΕΤΡΟΥ Α, ΒΕΛΟΝΑΚΗΣ ΓΕ. Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 ως πρόβλημα δημόσιας υγείας: Εκτίμηση των πραγματικών του διαστάσεων στην Ελλάδα. Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας 2005, 17: MELIDONIS A, TOURNIS SM, KOMPOTI MG, LENTZAS I, ROUSSOU V, IRAKLIANOU SL ET AL. Increased prevalence of diabetes mellitus in a rural Greek population. Rural Remote Health 2006, 6: GIKAS A, SOTIROPOULOS A, PANAGIOTAKOS D, PEPPAS T, SKLIROS E, PAPPAS S. Prevalence and associated risk factors, of self-reported diabetes mellitus in a sample of adult urban population in Greece: MEDICAL Exit Poll Research in Salamis (MEDI- CAL EXPRESS 2002). BMC Public Health 2004, 4:2 20. TUOMILEHTO J, LINDSTRÖM J. The major diabetes prevention trials. Curr Diab Rep 2003, 3: SCHWARZ PE, LI J, LINDSTRÖM J, TUOMILEHTO J. Tools for predicting the risk of type 2 diabetes in daily practice. Horm Metab Res 2009, 41: ERIKSSON GJ, LINDSTRÖM J, VALLE T, AUNOLA S, HÄMÄLÄINEN H, ILANNE-PARIKKA P ET AL. Prevention of type II diabetes in subjects with impaired glucose tolerance: The Diabetes Prevention Study (DPS) in Finland. Study design and 1-year interim report on the feasibility of the lifestyle intervention program. Diabetologia 1999, 42: WORLD HEALTH ORGANIZATION. Diabetes mellitus: Report of a WHO study group. WHO, Geneva (Tech Rep Ser, no 727), LINDSTRÖM J, ERIKSSON GJ, VALLE TT, AUNOLA S, CEPAITIS Z, HA- KUMÄKI M ET AL. Prevention of diabetes mellitus in subjects with impaired glucose tolerance in the Finnish Diabetes Prevention Study: Results from a randomized clinical trial. J Am Soc Nephrol 2003, 14(Suppl 7):S108 S LINDSTRÖM J, LOUHERANTA A, MANNELIN M, RASTAS M, SALMIN- EN V, ERIKSSON J ET AL. The Finnish Diabetes Prevention Study (DPS): Lifestyle intervention and 3-year results on diet and physical activity. Diabetes Care 2003, 26: HERDER C, PELTONEN M, KOENIG W, SÜTFELS K, LINDSTRÖM J, MAR- TIN S ET AL. Anti-inflammatory effect of lifestyle changes in the Finnish Diabetes Prevention Study. Diabetologia 2009, 52: LINDSTRÖM J, ILANNE-PARIKKA P, PELTONEN M, AUNOLA S, ERIKSSON J, HEMIÖ K ET AL. Sustained reduction in the incidence of type 2 diabetes by lifestyle intervention: Follow-up of the Finnish Diabetes Prevention Study. Lancet 2006, 368: UUSITUPA M, PELTONEN M, LINDSTRÖM J, AUNOLA S, ILANNE-PARIK-

10 500 Μ. ΜΑΤΤΕ και Ε.Γ. ΒΕΛΟΝΑΚΗΣ KA P, KEINÄNEN-KIUKAANNIEMI S ET AL. Ten-year mortality and cardiovascular morbidity in the Finnish Diabetes Prevention Study secondary analysis of the randomized trial. PloS One 2009, 4:e PAN XR, LI GW, HU YH, WANG JX, YANG WY, AN ZX ET AL. Effects of diet and exercise in prevention NIDDM in people with impaired glucose tolerance. The Da Qing IGT and Diabetes Study. Diabetes Care 1997, 20: LI G, ZHANG P, WANG J, GREGG EW, YANG W, GONG Q ET AL. The longterm effect of lifestyle interventions to prevent diabetes in the China Da Qing Diabetes Prevention Study: A 20-year follow-up study. Lancet 2008, 371: ANONYMOUS. The Diabetes Prevention Program: Design and methods for a clinical trial in the prevention of type 2 diabetes. Diabetes Care 1999, 22: ANONYMOUS. Report of the Expert Committee on the diagnosis and classification of diabetes mellitus. Diabetes Care 1997, 20: DIABETES PREVENTION PROGRAM (DDP) RESEARCH GROUP. The Diabetes Prevention Program (DPP): Description of lifestyle intervention. Diabetes Care 2002, 25: KNOWLER WC, BARRETT-CONNOR E, FOWLER SE, HAMMAN RF, LA- CHIN JM, WALKER EA ET AL. Reduction in the incidence of type 2 diabetes with lifestyle intervention or metformin. N Engl J Med 2002, 346: LACHIN MJ, CHRISTOPHI AC, EDELSTEIN LS, EHRMANN DA, HAMMAN RF, KAHN SE ET AL. Factors associated with diabetes onset during metformin versus placebo therapy in the diabetes prevention program. Diabetes 2007, 56: ORCHARD TJ, TEMPROSA M, GOLDBERG R, HAFFNER S, RATNER R, MARCOVINA S ET AL. The effect of metformin and intensive lifestyle intervention on the metabolic syndrome: The Diabetes Prevention Program randomized trial. Ann Intern Med 2005, 142: PERREAULT L, KAHN SE, CHRISTOPHI CA, KNOWLER WC, HAMMAN RF, DIABETES PREVENTION PROGRAM RESEARCH GROUP. Regression from pre-diabetes to normal glucose regulation in the diabetes prevention program. Diabetes Care 2009, 32: DIABETES PREVENTION PROGRAM RESEARCH GROUP, KNOWLER WC, FOWLER SE, HAMMAN RF, CHRISTOPHI CA, HOFFMAN HJ ET AL. 10- year follow-up of diabetes incidence and weight loss in the Diabetes Prevention Program Outcomes Study. Lancet 2009, 374: VENDITTI EM, BRAY GA, CARRION-PETERSEN ML, DELAHANTY LM, EDELSTEIN SL, HAMMAN RF ET AL. First versus repeat treatment with a lifestyle intervention program: Attendance and weight loss outcomes. Int J Obes (Lond) 2008, 32: RAMACHANDRAN A, SNEHALATHA C, MARY S, MUKESH B, BHASKAR AD, VIJAY V ET AL. The Indian Diabetes Prevention Programme shows that lifestyle modification and metformin prevent type 2 diabetes in Asian Indian subjects with impaired glucose tolerance (IDPP-1). Diabetologia 2006, 49: RAMACHANDRAN A, SNEHALATHA C, MARY S, SELVAM S, KUMAR CK, SEELI AC ET AL. Pioglitazone does not enhance the effectiveness of lifestyle modification in preventing conversion of impaired glucose tolerance to diabetes in Asian Indians: Results of the Indian Diabetes Prevention Programme-2 (IDPP-2). Diabetologia 2009, 52: WORLD HEALTH ORGANIZATION. Definition, diagnosis and classification of diabetes mellitus and its complications: Report of a WHO Consultation. Part 1: Diagnosis and classification of diabetes mellitus. WHO, Geneva, BEALS JK. Pioglitazone reduces conversion from impaired glucose tolerance to type 2 diabetes. American Diabetes Association (ADA), 68th Scientific Sessions, Available at: www. medscape.com/viewarticle/ DEFRONZO RA, BANERJI M, BRAY GA, BUCHANAN TA, CLEMENT S, HENRY RR ET AL. Actos Now for the prevention of diabetes (ACT NOW) study. BMC Endocr Disord 2009, 9: THE DREAM TRIAL INVESTIGATORS, DAGENAIS GR, GERSTEIN HC, HOLMAN R, BUDAJ A, ESCALANTE A ET AL. Effects of ramipril and rosiglitazone on cardiovascular and renal outcomes in people with impaired glucose tolerance or impaired fasting glucose: Results of the Diabetes REduction Assessment with ramipril and rosiglitazone Medication (DREAM) trial. Diabetes Care 2008, 31: THE DREAM TRIAL INVESTIGATORS, BOSCH J, YUSUF S, GERSTEIN HC, POGUE J, SHERIDAN P ET AL. Effect of ramipril on the incidence of diabetes. N Engl J Med 2006, 355: DREAM (DIABETES REDUCTION ASSESSMENT WITH RAMIPRIL AND ROSIGLITAZONE MEDICATION) TRIAL INVESTIGATORS, GERSTEIN HC, YUSUF S, BOSCH J, POGUE J, SHERIDAN P ET AL. Effect of rosiglitazone on the frequency of diabetes in patients with impaired glucose tolerance or impaired fasting glucose: A randomized controlled trial. Lancet 2006, 368: HANLEY JA, ZINMAN B, SHERIDAN P, YUSUF S, GERSTEIN HC, DIABE- TES REDUCTION ASSESSMENT WITH RAMIPRIL AND ROSIGLITA- ZONE MEDICATION (DREAM) INVESTIGATORS. Effect of rosiglitazone and ramipril on {beta}-cell function in people with impaired glucose tolerance or impaired fasting glucose: The DREAM trial. Diabetes Care 2010, 33: CHIASSON JL, GOMIS R, HANEFELD M, JOSSE RG, KARASIK A, LAAK- SO M. The STOP-NIDDM Trial: An international study on the efficacy of an alpha-glucosidase inhibitor to prevent type 2 diabetes in a population with impaired glucose tolerance: Rationale, design, and preliminary screening data. Study to Prevent Non-Insulin-Dependent Diabetes Mellitus. Diabetes Care 1998, 21: CHIASSON JL, JOSSE GR, GOMIS R, HANEFELD M, KARASIK A, LAAKSO M ET AL. Acarbose for the prevention of type 2 diabetes, hypertension and cardiovascular disease in subjects with impaired glucose tolerance: Facts and interpretations concerning the critical analysis of the STOP-NIDDM Trial data. Diabetologia 2004, 47: CHIASSON JL. Acarbose for the prevention of diabetes, hypertension and cardiovascular disease in subjects with impaired glucose tolerance: The Study to Prevent Non-Insulin-Dependent Diabetes Mellitus (STOP-NIDDM) Trial. Endocr Pract 2006, 12(Suppl 1):S25 S TORGERSON SJ, ARLINGER K, KÄPPI M, SJÖSTRÖM L. Principles for enhanced recruitment of subjects in a large clinical trial: The XENDOS (XENical in the prevention of Diabetes in Obese Sub-

11 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ jects) study experience. Control Clin Trials 2001, 22: MANCINI MC, HALPERN A. Orlistat in the prevention of diabetes in the obese patient. Vasc Health Risk Manag 2008, 4: SJÖSTRÖM L. Analysis of the XENDOS study (Xenical in the prevention of diabetes in obese subjects). Endocr Pract 2006, 12(Suppl 1):S31 S TORGERSON SJ, HAUPTMAN J, BOLDRIN MN, SJÖSTRÖM L. XENical in the prevention of Diabetes in Obese Subjects (XENDOS) study: A randomized study of orlistat as an adjunct to lifestyle changes for the prevention of type 2 diabetes in obese patients. Diabetes Care 2004, 27: RATNER RE, DIABETES PREVENTION PROGRAM RESEARCH. An update on the Diabetes Prevention Program. Endocr Pract 2006, 12(Suppl 1):S20 S HERMAN WH, HOERGER TJ, BRANDLE M, HICKS K, SORENSEN S, ZHANG P ET AL. The cost-effectiveness of lifestyle modification or metformin in preventing type 2 diabetes in adults with impaired glucose tolerance. Ann Intern Med 2005, 142: RAMACHANDRAN A, SNEHALATHA C, YAMUNA A, MARY S, PING Z. Cost-effectiveness of the interventions in the primary prevention of diabetes among Asian Indians: Within-trial results of the Indian Diabetes Prevention Programme (IDPP). Diabetes Care 2007, 30: JACOBS-VAN DER BRUGGEN MA, BOS G, BEMELMANS WJ, HOOGEN- VEEN RT, VIJGEN SM, BAAN CA. Lifestyle interventions and costeffective in people with different levels of diabetes risk: Results from a modeling study. Diabetes Care 2007, 30: QUILICI S, CHANCELLOR J, MACLAINE G, McGUIRE A, ANDERSSON D, CHIASSON JL. Cost-effectiveness of acarbose for the management of impaired glucose tolerance in Sweden. Int J Clin Pract 2005, 59: SIMMONS R, UNWIN N, GRIFFIN SJ. International Diabetes Federation: An update of the evidence concerning the prevention of type 2 diabetes. Diabetes Res Clin Pract 2010, 87: EDDY DM, SCHLESSINGER L, KAHN R. Clinical outcomes and costeffectiveness of strategies for managing people at high risk for diabetes. Ann Intern Med 2005, 143: FINNISH DIABETES ASSOCIATION. Programme for the prevention of type 2 diabetes in Finland FDA, Tampere, SAARISTO T, PELTONEN M, KEINÄNEN-KIUKAANNIEMI S, VANHALA M, SALTEVO J, NISKANEN L ET AL. National type 2 diabetes prevention programme in Finland: FIN-D2D. Int J Circumpolar Health 2007, 66: SCHWARZ PE, LINDSTRÖM J, KISSIMOVA-SCARBECK K, SZYBINSKI Z, BARENGO NC, PELTONEN M ET AL. The European perspective of type 2 diabetes prevention: Diabetes in Europe Prevention using lifestyle, physical activity and nutritional intervention (DE-PLAN) project. Exp Clin Endocrinol Diabetes 2008, 116: MAKRILAKIS K, LIATIS S, GRAMMATIKOU S, PERREA D, KATSILAMBROS N. Implementation and effectiveness of the first community lifestyle intervention programme to prevent type 2 diabetes in Greece. The DE-PLAN study. Diabet Med 2010, 27: QIAO Q, PANG Z, GAO W, WANG S, DONG Y, ZHANG L ET AL. A largescale diabetes prevention program in real-life settings in Qingdao of China ( ). Prim Care Diabetes 2010, 4: SCHWARZ P, GRUHL U, BORNSTEIN SR, LANDGRAF R, HALL M, TUOMILEH- TO J. The European perspective of diabetes prevention: Development and implementation of a European guideline and training standards for diabetes prevention (IMAGE). Diab Vasc Dis Res 2007, 4: PAULWEBER B, VALENSI P, LINDSTRÖM J, LALIC NM, GREAVES CJ, McK- EE M ET AL. A European evidence-based guideline for the prevention of type 2 diabetes. Horm Metab Res 2010, 42(Suppl 1):S3 S36 Corresponding author: M. Matte, 20 Trikorfou street, GR Peristeri, Greece

Πρόληψη Τ2 σακχαρώδη διαβήτη. Δρ. Δημήτρης Δημητρίου Παθολόγος-Διαβητολόγος Λεμεσός

Πρόληψη Τ2 σακχαρώδη διαβήτη. Δρ. Δημήτρης Δημητρίου Παθολόγος-Διαβητολόγος Λεμεσός Πρόληψη Τ2 σακχαρώδη διαβήτη Δρ. Δημήτρης Δημητρίου Παθολόγος-Διαβητολόγος Λεμεσός Εξέλιξη σακχαρώδη διαβήτη Το 50% των ΝΕΟΔΙΑΓΝΩΣΘΕΝΤΩΝ ασθενών έχουν εγκατεστημένες επιπλοκές Μίκρο - αγγειακές Μάκρο

Διαβάστε περισσότερα

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ Ι. Ιωαννίδης Παθολόγος Υπεύθυνος ιαβητολογικού Ιατρείου και Ιατρείου Παχυσαρκίας Κωνσταντοπούλειο Συγκρότηµα Γ.Ν.Ν.Ιωνίας«Αγία Όλγα» Προδιαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΒΗΤΗ ΚΥΗΣΗΣ Χρυστάλλα, Γεωργίου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΔΡΥΜΑ. Θεσσαλονίκη, ύλα

ΙΔΡΥΜΑ. Θεσσαλονίκη, ύλα ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ, ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΔ ΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ & ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟΝ ΔΗΜΟ ΚΑΒΑΛΑΣ Πτυχιακή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή Η παιδική παχυσαρκία έχει φτάσει σε επίπεδα επιδημίας στις μέρες μας. Μαστίζει παιδιά από μικρές ηλικίες μέχρι και σε εφήβους. Συντείνουν αρκετοί παράγοντες που ένα παιδί γίνεται παχύσαρκο

Διαβάστε περισσότερα

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012»

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» «Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 Ηλίας Ν. Μυγδάλης Συντονιστής Διευθυντής Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα 9o Πανελλήνιο Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Χρήστος Μανές ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Δρ. Χρήστος Μανές ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Δρ. Χρήστος Μανές Παθολόγος µε εξειδίκευση στο Σακχαρώδη Διαβήτη ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΜΕΔΙΠ Διευθυντής Παθολογικού τµήµατος και Διαβητολογικού Κέντρου Γ.Π.Ν «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Σακχαρώδης Διαβήτης 220 εκατοµµύρια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ: «Πώς επιτυγχάνω καλή ρύθμιση στις δύσκολες περιπτώσεις: Σχέδιο δράσης» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ: «Πώς επιτυγχάνω καλή ρύθμιση στις δύσκολες περιπτώσεις: Σχέδιο δράσης» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ: «Πώς επιτυγχάνω καλή ρύθμιση στις δύσκολες περιπτώσεις: Σχέδιο δράσης» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ Δρ. Α. Μελιδώνης Υπεύθυνος Διαβητολογικού Κέντρου Γ.Ν. Πειραιά «ΤΖΑΝΕΙΟ» Διαβητολογικό Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς Μεταβολικό Σύνδρομο Γλυκόζης νηστείας 110mg/dl Σπλαχνική παχυσαρκία [>102cm (m) >88cm (f)] TG 150mg/dl αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

ΗbA1c Διάγνωση Σακχαρώδη Διαβήτη

ΗbA1c Διάγνωση Σακχαρώδη Διαβήτη ΗbA1c Διάγνωση Σακχαρώδη Διαβήτη Δρ. Χ. Μανές Παθολόγος Eξειδίκευση στον Σακχαρώδη Διαβήτη Διευθυντής Ε.Σ.Υ Π/Θ. Διαβητολογικού Κέντρου Γ.Ν. «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» Σακχαρώδης ιαβήτης Κλινικές εκδηλώσεις ιάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ. Μεταβολικό Σύνδρομο. Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ. Μεταβολικό Σύνδρομο. Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ 9 Μεταβολικό Σύνδρομο Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα Εισαγωγή Το Μεταβολικό Σύνδρομο (ΜΣ) αποτελεί ένα οργανικό σύνδρομο που χαρακτηρίζεται από την

Διαβάστε περισσότερα

Καινοτόμα Προγράμματα της Έδρας UNESCO Εφηβικής Υγείας και Ιατρικής για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Παιδικής και Εφηβικής Παχυσαρκίας

Καινοτόμα Προγράμματα της Έδρας UNESCO Εφηβικής Υγείας και Ιατρικής για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Παιδικής και Εφηβικής Παχυσαρκίας Καινοτόμα Προγράμματα της Έδρας UNESCO Εφηβικής Υγείας και Ιατρικής για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Παιδικής και Εφηβικής Παχυσαρκίας UNESCO Chair in Adolescent Medicine and Health Care Φλώρα Μπακοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Κωνσταντινίδου Ελίζα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΚΛΙΝΙΚΗ «ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ» ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΚΛΙΝΙΚΗ «ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ» ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΚΛΙΝΙΚΗ «ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ» ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ O σακχαρώδης διαβήτης Τύπου 2 (ΣΔ 2) είναι από τους κυριότερους παράγοντες κινδύνου

Διαβάστε περισσότερα

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων Ονοματεπώνυμο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ραφαέλα Χριστοδούλου Α.Φ.Τ.: 2010335637 Λεμεσός,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ 1 ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Δ. Κιόρτσης Ενδοκρινολόγος Αν. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων European SCOPE fellow 1η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ελληνική Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Επιστήμη και Τεχνολογία Τροφίμων και Διατροφή του Ανθρώπου» Κατεύθυνση: «Διατροφή, Δημόσια

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα Ζωής. Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής. Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος

Ποιότητα Ζωής. Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής. Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής Ηλικία Ποιότητα Ζωής Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος Καρδιαγγ ειακή νόσος Νεφρική νόσος παχυσαρκ ία Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ

Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ 24o ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΑΣ Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ, ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, EUROMEDICA

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα

Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα Οι διαιτολόγοι, ως μέλη ολοκληρωμένων διεπιστημονικών και πολυεπιστημονικών ομάδων, διαδραματίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη και θεραπεία εκφυλιστικών παθήσεων

Πρόληψη και θεραπεία εκφυλιστικών παθήσεων Συµµαχία για την υγεία:διατροφη Πρόληψη και θεραπεία εκφυλιστικών παθήσεων Χασαπίδου Μαρία Καθηγήτρια Διατροφής ΑΤΕΙΘ -. Σχέδιο δράσης για την εφαρµογή της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την πρόληψη και τον

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διατροφή

Εισαγωγή στη Διατροφή Εισαγωγή στη Διατροφή Ενότητα 9 η ΜΕΡΟΣ Γ THE INTERNATIONAL OBESITY TASK FORCE (IOTF) Όνομα καθηγητή: Μ. ΚΑΨΟΚΕΦΑΛΟΥ Όνομα καθηγητή: Α. ΖΑΜΠΕΛΑΣ Τμήμα: Επιστήμης τροφίμων και διατροφής του ανθρώπου ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Παλέτας. Μη Φαρµακευτικές Παρεµβάσεις στην υπέρταση. Παχυσαρκία και Υπέρταση. Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ

Κώστας Παλέτας. Μη Φαρµακευτικές Παρεµβάσεις στην υπέρταση. Παχυσαρκία και Υπέρταση. Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Μη Φαρµακευτικές Παρεµβάσεις στην υπέρταση Παχυσαρκία και Υπέρταση Κώστας Παλέτας Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ ιευθυντής Γ Παθολογικής Κλινικής ΑΠΘ Νοσοκοµείο Παπαγεωργίου Θεσσαλονίκης Ταξινόµηση Αρτηριακής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D.

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D. Τι είναι σακχαρώδης διαβήτης; Παθοφυσιολογική κατάσταση η οποία χαρακτηρίζεται από αυξημένη συγκέντρωση σακχάρου στο αίμα Καμπύλη σακχάρου (75

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Σακχαρώδης Διαβήτης

Άσκηση και Σακχαρώδης Διαβήτης Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Σακχαρώδης Διαβήτης Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ Σερρών, Α.Π.Θ. Ζαφειρίδης Ανδρέας, Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΦΑΑ Σερρών, Α.Π.Θ. (Υπεύθυνος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΕ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝ ΑΝΤΛΙΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΕΚΧΥΣΗΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

& Xρόνια. Nοσήματα: Το Μεταβολικό Σύνδρομο. Τρόπος Zωής. Νένη Περβανίδου Παιδίατρος Ιατρείο Παιδικής-Εφηβικής

& Xρόνια. Nοσήματα: Το Μεταβολικό Σύνδρομο. Τρόπος Zωής. Νένη Περβανίδου Παιδίατρος Ιατρείο Παιδικής-Εφηβικής Τρόπος Zωής & Xρόνια Nοσήματα: Το Μεταβολικό Σύνδρομο στα παιδιά και τους έφηβους Νένη Περβανίδου Παιδίατρος Ιατρείο Παιδικής-Εφηβικής Παχυσαρκίας Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Nοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Παναγιώτης Κόκκορης Ενδοκρινολόγος- ιαβητολόγος Επιµελητής Ενδοκρινολογικής Κλινικής του 251 Γενικού Νοσοκοµείου Αεροπορίας ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Η παχυσαρκία είναι µια πολύ συνηθισµένη κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο Σακχαρώδης Διαβήτης (ΣΔ) είναι μια μεταβολική διαταραχή και αποτελεί ένα από τα συχνότερα χρόνια νοσήματα και μια από τις σημαντικότερες αιτίες πρόωρης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ. ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα. Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου

ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ. ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα. Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου ΕΓΚΑΙΡΗ ΙΑΓΝΩΣΗ & ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα ιευθύντρια Β Παθολογικής Κλινικής Γ.Ν. Χανίων Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου Πινακοθήκη ήµου Χανίων, 17/02/2012 Συχνότητα του

Διαβάστε περισσότερα

6ο Διαβητολογικό. Συνέδριο. 20 έως 22 Νοεμβρίου 2009. Σακχαρώδης Διαβήτης Γνώση βασισμένη στην ένδειξη. Κάνουμε το σωστό; Πάτρα.

6ο Διαβητολογικό. Συνέδριο. 20 έως 22 Νοεμβρίου 2009. Σακχαρώδης Διαβήτης Γνώση βασισμένη στην ένδειξη. Κάνουμε το σωστό; Πάτρα. Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική Διαβητολογικό Κέντρο 6ο Διαβητολογικό Συνέδριο Σακχαρώδης Διαβήτης Γνώση βασισμένη στην ένδειξη Κάνουμε το σωστό; Ενα διαχρονικό δίλημμα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ H ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΤΟΠΙΡΑΜΑΤΗΣ ΣΤΙΣ ΠΑΙΔΙΚΕΣ ΗΜΙΚΡΑΝΙΕΣ Σταύρος Έλληνας Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

«Πρόληψη Σακχαρώδη ιαβήτη τύπου 2»

«Πρόληψη Σακχαρώδη ιαβήτη τύπου 2» ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΣΗΤΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Πρόληψη Σακχαρώδη ιαβήτη τύπου 2» ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ ΧΑΤΖΗΣΤΑΥΡΑΚΗ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Dr. ΦΡΑΓΚΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹

Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹ Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹ 1. Ιατρείο Αθηροσκλήρωσης Β Παθολογική Κλινική Α.Π.Θ Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Ινσουλινοθεραπεία (Βασική +ΑΔ)

Ινσουλινοθεραπεία (Βασική +ΑΔ) Ινσουλινοθεραπεία (Βασική +ΑΔ) Δήλωση Συμφερόντων Το περιεχόμενο της παρουσίασης αντανακλά τις απόψεις του ομιλητή.ο ομιλητής έχει λάβει τιμητικές αμοιβές για ομιλίες από τις ακόλουθες φαρμακευτικές εταιρείες

Διαβάστε περισσότερα

Πηγή: Πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ (MIS 346816) 5/10/2015

Πηγή: Πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ (MIS 346816) 5/10/2015 Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα Σακχαρώδης διαβήτης Ε. Κουτρούμπα-Μαρκέτου Δρ. Διευθύντρια Βιοχημικού Εργαστηρίου ΓΝΑ ΚΑΤ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΟΥΣ ΔΙΑΒΗΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

«ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΤΡΟΠΟΥ ΖΩΗΣ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΒΑΡΟΥΣ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ»

«ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΤΡΟΠΟΥ ΖΩΗΣ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΒΑΡΟΥΣ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ» Χάρης ηµοσθενόπουλος MMedSci.SRD Κλινικός ιαιτολόγος- ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Αθηνών «Λαϊκό» «ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΤΡΟΠΟΥ ΖΩΗΣ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΒΑΡΟΥΣ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ» Στις σύγχρονες κοινωνίες, υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010)

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Καραγιάννη Δ. 1, Μπάμπα Α. 2, Σουμανίδησ τ. 2, Ρίζοσ Π 2., Μπαλτζήσ Δ. 3, κούτασ Δ., ΚοτςαμίδηΙ.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΥΡΙΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΤΑΜΑΝΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΥΡΙΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΤΑΜΑΝΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΥΡΙΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΤΑΜΑΝΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΟΔΗΓΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ ΗΛΙΚΙΑΣ 12-19

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 «Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;» Ηλίας Ν. Μυγδάλης Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα Ειδικό φροντιστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Επιδημία Παχυσαρκίας Source: IASOWebsite 2013 Αν δεν πάρουμε σύντομα αποτελεσματικά μέτρα,

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Τύπου. Για περισσότερες πληροφορίες: www.boehringer-ingelheim.com

Δελτίο Τύπου. Για περισσότερες πληροφορίες: www.boehringer-ingelheim.com Η εμπαγλιφλοζίνη είναι το μόνο φάρμακο για το σακχαρώδη διαβήτη που έχει δείξει στατιστικά σημαντική μείωση τόσο του καρδιαγγειακού κινδύνου όσο και του καρδιαγγειακού θανάτου, σε μελέτη ειδικά σχεδιασμένη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Μιχαέλλα Σάββα Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2.

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. Χαράλαμπος Ταμβάκος, Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Αλέξης Σωτηρόπουλος, Μαρία Παππά, Ουρανία Αποστόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητοί φίλοι, esodimeso esodimeso www.esodimeso.com

Αγαπητοί φίλοι, esodimeso esodimeso www.esodimeso.com Αγαπητοί φίλοι, Το να σας μιλάει κάποιος στο χώρο των ιατρικών συνεδρίων με την επισήμανση «για πρώτη φορά» θέλει πολύ κουράγιο. Κι αυτό το έχουμε. Έτσι λοιπόν σας απευθύνω την πρόσκληση της συμμετοχής

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΚΑΙ Η ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΣΤΟΝ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ»

«ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΚΑΙ Η ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΣΤΟΝ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Ομάδα Εργασίας: «ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΑ» Συστάσεις και κατευθυντήριες οδηγίες από τους μεγάλους οργανισμούς (ADA 2007,ESC 2007, EASD 2007) «ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΚΑΙ Η ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Ελένη Αριστοτέλους Α.Φ.Τ :2010612548

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Ελένη Αριστοτέλους Α.Φ.Τ :2010612548 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Θέμα: «Επιπλοκές της προεκλαμψίας στην εμβρυϊκή και νεογνική ηλικία» Ελένη Αριστοτέλους Α.Φ.Τ :2010612548 Επιβλέπουσα Καθηγήτρια:

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρα Υπολογισµού του Κινδύνου εκδήλωσης µιας κατάστασης

Μέτρα Υπολογισµού του Κινδύνου εκδήλωσης µιας κατάστασης 1st Workshop on Evidence Based Medicine Athens, 6-7 December 2003 Ελληνικό Ίδρυµα Καρδιολογίας & Εργ. Βιοστατιστικής, Τµήµατος Νοσηλευτικής Πανεπιστηµίου Αθηνών Μέτρα Υπολογισµού του Κινδύνου εκδήλωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Τι κάνουμε; Διαβητικός με Βασική ινσουλίνη 49 μον + Μετφορμίνη 850mgX2 +glimepiride. 3ετίας ενώ έχει FPG ~ 110mg έχει PPG ~ 260mg & HbA1c=7,9%

Τι κάνουμε; Διαβητικός με Βασική ινσουλίνη 49 μον + Μετφορμίνη 850mgX2 +glimepiride. 3ετίας ενώ έχει FPG ~ 110mg έχει PPG ~ 260mg & HbA1c=7,9% Διαβητικός με Βασική ινσουλίνη 49 μον + Μετφορμίνη 850mgX2 +glimepiride 6mgX1από 3ετίας ενώ έχει FPG ~ 110mg έχει PPG ~ 260mg & HbA1c=7,9% Τι κάνουμε; 1. Αύξηση δόσης ινσουλίνης; 2. Προσθήκη αναλόγου ταχείας

Διαβάστε περισσότερα

National tools Country : Greece

National tools Country : Greece National tools Country : Greece Name of tool or initiative Source Short description Link Αγωγή Υγείας. Διατροφή. Διατροφικές Συνήθειες για μαθητές ηλικίας 6-8 ετών. -Εγχειρίδιο Εκπαιδευτικού -Τετράδιο

Διαβάστε περισσότερα

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Ελένη Αθανασιάδου, Κωνσταντίνος Παλέτας, Μαρία Σαρηγιάννη, Πασχάλης Πάσχος, Ελένη Μπεκιάρη, Απόστολος Τσάπας Β Παθολογική Κλινική,

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας Προτεινόμενων Πτυχιακών Εργασιών

Πίνακας Προτεινόμενων Πτυχιακών Εργασιών ΕΝ4.10-1Α Έκδοση 1 η /.10.014 ΣΧΟΛΗ: ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ: ΔΗΜΟΣΙΑΣ Σ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ Σ ΤΟΜΕΑΣ: ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ Σ Α/Α Τίτλος Θέματος Μέλος Ε.Π. Σύντομη Περιγραφή Προαπαιτούμενα γνωστικά πεδία Αριθμός Φοιτητών 1 Επιστημονικά

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Χριστιάνα Γ. Παυλίδου D.U., MSc Κλινικός ιατροφολόγος ιαιτολόγος Επιστηµονικός σύµβουλος ΠΑΙ ΕΙΑΤΡΟΦΗ by Epode Παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα Το

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Θεοφάνης Παύλου Αρ. Φοιτ. Ταυτότητας: 2010207299 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΛΟΙΖΟΥ ΑΡΙΘΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

Διαβητική Νεφροπάθεια. Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Διαβητολογίας Α ΠΡΠ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Διαβητική Νεφροπάθεια. Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Διαβητολογίας Α ΠΡΠ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Διαβητική Νεφροπάθεια Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Διαβητολογίας Α ΠΡΠ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Ο ΣΔ αποτελεί τη συχνότερη αιτία ΧΝΝ τελικού σταδίου Seminars in Dialysis 23: 129 133, 2010 Δομή

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρα σχέσης. Ιωάννα Τζουλάκη Λέκτορας Επιδημιολογίας Υγιεινή και Επιδημιολογία

Μέτρα σχέσης. Ιωάννα Τζουλάκη Λέκτορας Επιδημιολογίας Υγιεινή και Επιδημιολογία Μέτρα σχέσης Ιωάννα Τζουλάκη Λέκτορας Επιδημιολογίας Υγιεινή και Επιδημιολογία Στο τέλος...(learning outcomes) Να γνωρίζετε τα κυριότερα μέτρα σχέσης που χρησιμοποιούνται για μετρήσουμε μια συσχέτηση μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη ηλικία και σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2

Τρίτη ηλικία και σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 Τρίτη ηλικία και σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 Ληξουριώτης Χ., Γενικός Ιατρός Κ.Υ. Διστόμου Μπατσιάκου Μ., Ειδικευόμενη Ακτινοδιαγνώστης Κ.Υ. Θέρμου Αιτωλοακαρνανίας Στούμπος Β., Γενικός Ιατρός Γενικό Νοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡ. Γ. Ι. ΠΙΣΣΑΚΑΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΗΝ. ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΝΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣ.

ΔΡ. Γ. Ι. ΠΙΣΣΑΚΑΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΗΝ. ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΝΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣ. Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΔΡ. Γ. Ι. ΠΙΣΣΑΚΑΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΗΝ. ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΝΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣ.

Διαβάστε περισσότερα

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 MΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ Σ.Ι.Παππάς «Το Ελληνικό Σχέδιο Δράσης για την αντιμετώπιση του ΣΔτ2. Ο Διαβήτης ως πρότυπο χρόνιων νόσων» ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΒΙΩΣIΜΟΤΗΤΑΣ Ελλάδα:

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη Αντιµετώπιση του Προδιαβήτη. Χρήστος Γ. Σαββόπουλος Αν. Καθηγητής Παθολογίας Α.Π.Θ. Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Α.Π.

Πρόληψη Αντιµετώπιση του Προδιαβήτη. Χρήστος Γ. Σαββόπουλος Αν. Καθηγητής Παθολογίας Α.Π.Θ. Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Α.Π. Πρόληψη Αντιµετώπιση του Προδιαβήτη Χρήστος Γ. Σαββόπουλος Αν. Καθηγητής Παθολογίας Α.Π.Θ. Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Α.Π.Θ Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Σύγκρουση Συµφερόντων Είχα επιστηµονική συνεργασία ως

Διαβάστε περισσότερα

Π.ΠΑΣΧΟΣ, Ε.ΜΠΕΚΙΑΡΗ, Ε.ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΟΥ, Μ. ΣΑΡΗΓΙΑΝΝΗ, Α. ΤΣΑΠΑΣ, Κ. ΠΑΛΕΤΑΣ

Π.ΠΑΣΧΟΣ, Ε.ΜΠΕΚΙΑΡΗ, Ε.ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΟΥ, Μ. ΣΑΡΗΓΙΑΝΝΗ, Α. ΤΣΑΠΑΣ, Κ. ΠΑΛΕΤΑΣ Π.ΠΑΣΧΟΣ, Ε.ΜΠΕΚΙΑΡΗ, Ε.ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΟΥ, Μ. ΣΑΡΗΓΙΑΝΝΗ, Α. ΤΣΑΠΑΣ, Κ. ΠΑΛΕΤΑΣ ΜΟΝΑΔΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ, Β ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΠΘ, ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Το 20 30% του γενικού πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Έλλη Φωτίου 2010364426 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη και Αντιμετώπιση Καρδιομεταβολικών Παραγόντων Κινδύνου: Πρακτικές Οδηγίες. Τόμος Πρακτικών. 24-27 Φεβρουαρίου 2012.

Πρόληψη και Αντιμετώπιση Καρδιομεταβολικών Παραγόντων Κινδύνου: Πρακτικές Οδηγίες. Τόμος Πρακτικών. 24-27 Φεβρουαρίου 2012. 3 o (EΑΡΙΝΟ) Κλινικό Φροντιστήριο Πρόληψη και Αντιμετώπιση Καρδιομεταβολικών Παραγόντων Κινδύνου: Πρακτικές Οδηγίες Τόμος Πρακτικών 24-27 Φεβρουαρίου 2012 Καρπενήσι Ξενοδοχείο «Μοntana» ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ Ι ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ. Μαρία Μελέτη Πτυχιούχος Νοσηλεύτρια

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ Ι ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ. Μαρία Μελέτη Πτυχιούχος Νοσηλεύτρια Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ Ι ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ Μαρία Μελέτη Πτυχιούχος Νοσηλεύτρια Ο ινσουλινοεξαρτώμενος σακχαρώδης διαβήτης είναι γνωστός σαν τύπου 1 και αποτελεί την

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΑΠΛΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΒΗΤΟ-ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ (DIABESITY) Α. Γαλλή-Τσινοπούλου

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΑΠΛΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΒΗΤΟ-ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ (DIABESITY) Α. Γαλλή-Τσινοπούλου 23ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΕΒΕ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 2009 ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΑΠΛΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΒΗΤΟ-ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ (DIABESITY) Α. Γαλλή-Τσινοπούλου Τσινοπούλου¹, Μ. Γραμματικοπούλου¹, Ε. Εμμανουηλίδου¹,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΩΝ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCOS)

ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΩΝ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCOS) ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΩΝ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCOS) Γ. ΜΑΣΤΟΡΑΚΟΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ Β ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΡΕΤΑΙΕΙΟΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ PCOS: Κριτήρια διάγνωσης - Υπερανδρογονισμός

Διαβάστε περισσότερα

Προσαρµογές και οφέλη από την εφαρµογή προγραµµάτων άσκησης σε άτοµα µε χρόνιες παθήσεις

Προσαρµογές και οφέλη από την εφαρµογή προγραµµάτων άσκησης σε άτοµα µε χρόνιες παθήσεις Προσαρµογές και οφέλη από την εφαρµογή προγραµµάτων άσκησης σε άτοµα µε χρόνιες παθήσεις Εισαγωγή Στις µέρες µας έχει αναγνωριστεί η ιδιαίτερη αξία της άσκησης και η συµβολή της στην προάσπιση της υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά της Υγείας και Διαβήτης: μια κριτική επισκόπηση των ερευνητικών δεδομένων

Οικονομικά της Υγείας και Διαβήτης: μια κριτική επισκόπηση των ερευνητικών δεδομένων Οικονομικά της Υγείας και Διαβήτης: μια κριτική επισκόπηση των ερευνητικών δεδομένων Κώστας Αθανασάκης BScHS, BScEcon, MSc, PhD, PD Επιστημονικός Συνεργάτης, Τομέας Οικονομικών της Υγείας, ΕΣΔΥ Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες LDL-C HDL-C < 40 mg/dl Τριγλυκερίδια 150-199 mg/dl : οριακά

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο Δεν είναι ασθένεια αλλά ένα σύμπλεγμα από ιατρικές διαταραχές που

Διαβάστε περισσότερα

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Από τη

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεία του Σακχαρώδoυς Διαβήτη τύπου 2

Θεραπεία του Σακχαρώδoυς Διαβήτη τύπου 2 Θεραπεία του Σακχαρώδoυς Διαβήτη τύπου 2 Ν. Τεντολούρης Αναπλ. Καθηγητής Α' Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική και Ειδική Νοσολογία Πανεπιστημίου Αθηνών & Διαβητολογικό Κέντρο Γ. Ν. Α. Λαϊκό ΟΣΔΤ2 χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ SGOT 60 IU/l, SGPT 72 IU/l, γgt 92 IU/l, ALP κ.φ., CPK κ.φ., θυρεοειδική λειτουργία κ.φ. Παρουσίαση περιστατικού Άνδρας

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών και Σακχαρώδης Διαβήτης

Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών και Σακχαρώδης Διαβήτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών και Σακχαρώδης Διαβήτης Βασίλης Κ. Ταρλατζής Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας και Ανθρώπινης Αναπαραγωγής Μονάδα Ανθρώπινης Αναπαραγωγής Α Μαιευτική ESHRE/ASRM PCOS Consensus

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΝΟΣΟΣ (ΠΑΝ): Ο Σφυρο-Βραχιόνιος Δείκτης (ΣΒΔ) ως βασικό διαγνωστικό µέσο της ΠΑΝ

ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΝΟΣΟΣ (ΠΑΝ): Ο Σφυρο-Βραχιόνιος Δείκτης (ΣΒΔ) ως βασικό διαγνωστικό µέσο της ΠΑΝ ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΝΟΣΟΣ (ΠΑΝ): Ο Σφυρο-Βραχιόνιος Δείκτης (ΣΒΔ) ως βασικό διαγνωστικό µέσο της ΠΑΝ Dr. ΜΕΛΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ, PhD ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ - ΑΓΓΕΙΟΛΟΓΟΣ Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Στρατιωτικός Ιατρός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ 27 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Κοινωνικής Παιδιατρικής και Προαγωγής της Υγείας Σπάρτη και Μονεμβασιά 2015 ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ Καλογήρου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ Δ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ Σπουδάστρια: Διαούρτη Ειρήνη Δήμητρα Επιβλέπων καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

Συζήτηση περίπτωσης ασθενούς. Σ. Λιάτης Παθολόγος Επιμελητής Β ΕΣΥ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική & Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ «Λαϊκό»

Συζήτηση περίπτωσης ασθενούς. Σ. Λιάτης Παθολόγος Επιμελητής Β ΕΣΥ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική & Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ «Λαϊκό» Συζήτηση περίπτωσης ασθενούς Σ. Λιάτης Παθολόγος Επιμελητής Β ΕΣΥ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική & Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ «Λαϊκό» Κυρία Α.Ν, 74 ετών, νοικοκυρά Πολυουρία, πολυδιψία και απώλεια βάρους

Διαβάστε περισσότερα

7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος

7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος 7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος polly.michaelidou@gmail.com 1 ΘΕΜΑΤΑ Η σημασία της ιατροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

ΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Δρ. Δώρος Γ. Λοΐζου MD Παθολόγος- Διαβητολόγος ΙΑΤΡΟΔΙΑΓΝΩΣΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 15/05/2009 ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ Αποτελεί μια συνάθροιση αλληλοσχετιζόμενων παραγόντων που

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας

Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας LDL-C : μείζων παράγοντας καρδιαγγειακού κινδύνου Μετα-ανάλυση 61 προοπτικών μελετών παρατήρησης σε υγιείς ενήλικες (n=892.237) Lancet

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΙΑΒΗΤΗ, ΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ ΙΑΒΗΤΙΚΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΝΟΜΟΥ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ

ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΙΑΒΗΤΗ, ΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ ΙΑΒΗΤΙΚΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΝΟΜΟΥ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της ΙΩΣΗΦΙ ΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΙΑΒΗΤΗ, ΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ ΙΑΒΗΤΙΚΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΝΟΜΟΥ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: Κ.

Διαβάστε περισσότερα