Η συγκέντρωση των ιόντων ασβεστίου στην ρινική βλέννα και η επίδρασή της στις διαταραχές της όσφρησης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η συγκέντρωση των ιόντων ασβεστίου στην ρινική βλέννα και η επίδρασή της στις διαταραχές της όσφρησης"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΩΤΟΡΙΝΟΛΑΡΥΓΓΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ : ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Π. Δ. ΓΚΟΥΜΑΣ Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών στις Κλινικές - Κλινικοεργαστηριακές Ιατρικές Ειδικότητες Η συγκέντρωση των ιόντων ασβεστίου στην ρινική βλέννα και η επίδρασή της στις διαταραχές της όσφρησης ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ του Γεωργίου Κ. Παναγιωτόπουλου Ιατρού Ωτορινολαρυγγολόγου ΠΑΤΡΑ

2 ΜΕΛΗ ΤΡΙΜΕΛΟΥΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 1. Γκούμας Π., Επιβλέπων Καθηγητής, μέλος Τριμελούς συμβουλευτικής επιτροπής. 2. Παπαπετρόπουλος Θ. Καθηγητής, μέλος Τριμελούς συμβουλευτικής επιτροπής. 3. Ναξάκης Σ., Λέκτορας, μέλος Τριμελούς συμβουλευτικής επιτροπής. ΜΕΛΗ ΕΠΤΑΜΕΛΟΥΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 1. Γκούμας Π., Καθηγητής, μέλος επταμελούς εξεταστικής επιτροπής. 2. Ναξάκης Σ. Λέκτορας, μέλος επταμελούς εξεταστικής επιτροπής. 3. Κωστόπουλος Γ., Καθηγητής, μέλος επταμελούς εξεταστικής επιτροπής. 4. Γαρταγάνης Σ., Καθηγητής, μέλος επταμελούς εξεταστικής επιτροπής. 5. Παπαθανασόπουλος Π., Αν. Καθηγητής, μέλος επταμελούς εξεταστικής επιτροπής. 6. Χρόνη Ε., Επ. Καθηγήτρια, μέλος επταμελούς εξεταστικής επιτροπής. 7. Παπαδάς Θ., Επ. Καθηγητής, μέλος επταμελούς εξεταστικής επιτροπής. 2

3 Στην Οικογένειά μου Ιδιαιτέρως ευχαριστώ: Τον κ. Πάνο Γκούμα Καθηγητή Ωτορινολαρυγγολογίας, για την εμπιστοσύνη που μου έδειξε και την υποστήριξή του καθ όλη την διάρκεια της έρευνας. Τον κ. Στέφανο Ναξάκη Λέκτορα Ωτορινολαρυγγολογίας, για την επιστημονική συμβολή του και τις καίριες υποδείξεις του από την πρώτη μέρα έναρξης της εκπόνησης. Τον κ. Γεώργιο Παπαθεοδώρου Βιοχημικό, χωρίς την συμβολή του οποίου στην παρασκευή του ρυθμιστικού διαλύματος δεν θα υλοποιούταν ποτέ η μελέτη με τα αποτελέσματά της. Τους δασκάλους μου: Δρ. Νικόλαο Καρβέλη Χειρουργό Ωτορινολαρυγγολόγο Δρ. Κωνσταντίνο Φιλιπάκη Χειρουργό Ωτορινολαρυγγολόγο 3

4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 6 ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ 8 ΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΟΣΦΡΗΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΤΗΣ ΡΙΝΟΣ 10 ΟΣΦΡΗΤΙΚΗ ΧΩΡΑ 15 ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΟΣΦΡΗΤΙΚΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ 17 ΟΣΦΡΗΤΙΚΗ ΟΔΟΣ 20 ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΟΣΦΡΗΣΗΣ 25 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΟΣΦΡΗΣΗΣ 31 ΟΡΙΣΜΟΙ 31 ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΟΣΦΡΗΣΗΣ 35 ΛΟΙΜΩΞΗ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ 35 ΑΛΛΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ 35 ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΗΣ 36 ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΓΩΓΙΜΟΤΗΤΑΣ 37 ΟΓΚΟΙ ΝΕΥΡΟΕΠΙΘΗΛΙΟΥ 37 ΕΝΔΟΚΡΑΝΙΕΣ ΒΛΑΒΕΣ 37 ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΕΣ ΝΟΣΟΙ 38 ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΛΟΓΩ ΓΗΡΑΤΟΣ 39 ΜΕΤΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ 39 ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ 40 ΧΡΗΣΗ ΦΑΡΜΑΚΩΝ - ΕΚΘΕΣΗ ΣΕ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ 40 ΠΡΟΓΝΩΣΗ 42 ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ 42 ΛΟΙΠΑ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 43 ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ 45 ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ 45 ΨΗΛΑΦΗΣΗ 46 ΠΡΟΣΘΙΑ ΡΙΝΟΣΚΟΠΗΣΗ 47 ΟΠΙΣΘΙΑ ΡΙΝΟΣΚΟΠΗΣΗ 49 ΕΝΔΟΣΚΟΠΗΣΗ 51 4

5 ΔΟΚΙΜΑΣΙΕΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΟΣΦΡΗΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ 54 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 54 ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 54 ΔΟΚΙΜΑΣΙΕΣ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ ΟΣΦΡΗΣΗΣ 58 ΤΕΣΤ ΑΛΚΟΟΛΗΣ 12 ΙΝΤΣΩΝ 58 ODOR STIX 58 ΚΑΡΤΕΣ SCRATCH AND SNIFF 59 SMELL THRESHOLD TEST 60 ΤΕΣΤ ΑΝΑΚΑΛΥΨΗΣ ΥΠΟΚΡΙΝΟΜΕΝΩΝ 60 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΟΣΦΡΗΤΙΚΕΣ ΔΟΚΙΜΑΣΙΕΣ 61 ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ 62 ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΟΣΦΡΗΣΗΣ 63 ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΦΡΗΤΙΚΗΣ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ 64 ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΣΥΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΟΣΦΡΗΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ 67 2 ΕΙΔΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 69 ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ 71 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ 79 ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 79 ΣΥΖΗΤΗΣΗ 84 ΠΙΝΑΚΕΣ 91 ABSTRACT 105 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 106 5

6 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο Στέφανος, πολλά χρόνια πριν, όταν ήταν είκοσι δύο ετών και φοιτούσε στο τρίτο έτος της Ιατρικής, μετά από λήψη ναρκωτικών ουσιών είδε ένα πάρα πολύ παράξενο όνειρο. Ονειρεύτηκε ότι είχε γίνει σκύλος και περιβαλλόταν από πάμπολλες, πλούσιες σε περιεχόμενο και έννοιες οσμές. Το ονειρώδες περιβάλλον συνέχισε να υπάρχει και μετά την αφύπνισή του και ξαφνικά όλος ο κόσμος του γέμισε με οξύτατες οσμές. Ιδιαίτερα θορυβημένος και ανήσυχος έτρεξε στο νοσοκομείο και ζήτησε να εξεταστεί από Νευρολόγο. Μυρίζω σαν σκύλος του είπε αγχωμένα και τόνισε χαρακτηριστικά ότι είχε μυρίσει τους είκοσι ασθενείς που περίμεναν έξω από την πόρτα του εξεταστηρίου πολύ προτού τους δει. Προσπάθησε να εξηγήσει στον Νευρολόγο ότι κάθε ένας από τους ασθενείς είχε το δικό του οσφρητικό πρόσωπο που ήταν πολύ πιο χαρακτηριστικό, επιβλητικό και ζωντανό από αυτό που μπορούσε να δει με τα μάτια του. Η όσφρηση πλέον έπαιζε τον πρωταρχικό ρόλο στο να αναγνωρίζει τους δρόμους και τα μαγαζιά πού ήταν κοντά στην γειτονιά του, με την όραση να έρχεται πλέον σε δεύτερη μοίρα. Κάποιες οσμές του έδιναν μεγάλη ευχαρίστηση ενώ άλλες ήταν ιδιαίτερα απεχθείς, όλες όμως επιβάλλονταν πάνω στον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούσε με το περιβάλλον του. Όλη αυτή η ιδιαίτερη συμπτωματολογία διήρκησε λίγες εβδομάδες και έπειτα υποχώρησε. Ο Στέφανος ακόμα και σήμερα που είναι ένας επιτυχημένος κλινικός Ιατρός θυμάται με έντονα συναισθήματα εκείνο τον οσφρητικό κόσμο που ήταν τόσο έντονος και γλαφυρός. Ήταν σαν να είχε επισκεφθεί έναν μακρινό, διαφορετικό κόσμο γεμάτο με αγνή, αμόλυντη αίσθηση που ήταν πλούσια, ζωντανή και πλήρη. Ο Στέφανος είναι ανακουφισμένος σήμερα που μπορεί και πάλι να θεωρεί τον εαυτό του ως 6

7 φυσιολογικό. Δεν κρύβει ότι είναι χαρούμενος αλλά παράλληλα ομολογεί ότι εκείνη την περίοδο που υποχώρησαν τα συμπτώματα αισθάνθηκε και μία τρομακτική απώλεια, απώλεια που πολλές φορές έφτασε στα όρια της αναπηρίας... 1 Ο Πάτρικ Ζίσκιντ έγραψε «Το Άρωμα» το 1987 και ο τρόπος που περιγράφει την επίδραση της όσφρησης στην ανθρώπινη ζωή είναι μοναδικός, ανυψώνοντάς την σε θέσεις που η επιστημονική αντίληψη των αξιών ουδέποτε μέχρι τότε είχε τολμήσει να την τοποθετήσει. Οι οσμές μας περιβάλλουν καθ όλη την διάρκεια της ζωής μας και συμμετέχουν ενεργά στην ποιότητα της. Απλά και μόνο επειδή είμαστε άνθρωποι και πολιτισμένοι ζούμε με την πεποίθηση ότι στη ζωή μας δεν υπάρχει πολύς χώρος για την αίσθηση της όσφρησης. 2 Ο άνθρωπος από την πλευρά του βιώνει τον σημερινό κόσμο κυρίως μέσω της όρασης και της ακοής. Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων αγνοούμε την όσφρησή μας και συχνά παραμελούμε ή ακόμα και υποβιβάζουμε το επίπεδο της εναισθησίας μας, όπως αυτό προάγεται από την μύτη μας. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο και το γεγονός ότι οι περισσότεροι από εμάς έχουν γαλουχηθεί από την παιδική τους ηλικία με την πεποίθηση ότι η ενασχόληση με τις οσμές είναι κάτι άπρεπο, ντροπιαστικό και αργά ή γρήγορα θα μας φέρει σε δύσκολη θέση με κίνδυνο κοινωνικής απόρριψης. Στην πραγματικότητα η επιστημονική γνώση σχετικά με την φυσιολογία της όσφρησης και οι δυνατότητες θεραπευτικής αντιμετώπισης των διαταραχών της ήταν ιδιαίτερα περιορισμένες μέχρι προσφάτως. 3 Αυτή ίσως ήταν και η ουσιαστική αιτία της ασυνείδητης υποβάθμισης της αξίας της αίσθησης αυτής. Ακόμη και σήμερα δεν είμαστε σε θέση να αποδείξουμε τον πραγματικό ρόλο της όσφρησης για τον έλλογο άνθρωπο. Η όσφρηση όμως, όπως και η αίσθηση του πόνου φαίνεται να είναι οι πλέον πρωτόγονες αισθήσεις του ανθρώπου. Είναι οι μόνες αισθήσεις που οι αισθητήριοι υποδοχείς τους δεν είναι ειδικά, ιστολογικά διαμορφωμένα τελικά όργανα αλλά ελεύθερες νευρικές απολήξεις. Έτσι ακόμη και η άλλη χημική αίσθηση, αυτής της γεύσης, φαίνεται να είναι μεταγενέστερη στην εξελικτική διαδικασία των ζώντων οργανισμών. Όσο πιο πρωτόγονη είναι μία αίσθηση, τόσο περισσότερο φαίνεται να σχετίζεται με τα αρχέτυπα που ο άνθρωπος τα αντιλαμβάνεται περισσότερο συμβολικά παρά 7

8 συνειδητά. Εν τούτοις από το 1991, η επιστημονική γνώση όσον αφορά την ανατομία και την φυσιολογία της όσφρησης έχει παρουσιάσει σημαντική πρόοδο χάρη στην συμβολή της μοριακής βιολογίας και της νευροφυσιολογίας. Η πρόοδος αυτή έφτασε το αποκορύφωμά της το έτος 2004 που δικαίως χαρακτηρίστηκε σαν η χρονιά της πλέον παραμελημένης αίσθησης, της όσφρησης. Πιο συγκεκριμένα μετά από επίπονες και πολυετείς έρευνες, η καθηγήτρια Linda Buck του Fred Hutchinson Cancer Research Center και o καθηγητής Richard Axel του Columbia University τιμήθηκαν με το βραβείο Νόμπελ Ιατρικής για την συνεισφορά τους στην αποκωδικοποίηση της λειτουργίας της όσφρησης. 4 Ο τρόπος με τον οποίο ο εγκέφαλος αναγνωρίζει και απομνημονεύει χιλιάδες διαφορετικές οσμές είναι πλέον γνωστός και με το δεδομένο αυτό ανοίχτηκαν νέοι οδοί στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο ο ανθρώπινος φλοιός αντιλαμβάνεται το περιβάλλον του, καθώς και πως το γεγονός αυτό επηρεάζει την συμπεριφορά μας. ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ Η όσφρηση αν και όπως προαναφέρθει ανήκει στις αρχέγονες αισθήσεις παραμένει λίγο ως πολύ μία κατεξοχήν παραμελημένη αίσθηση. Σε όλα τα στάδια της εξέλιξης, από τις πιο απλές και πρωτόγονες μορφές ζωής, η οσφρητική λειτουργία ακόμη και στην πιο υπανάπτυκτη μορφή της είναι εκείνη η οποία θα προειδοποιήσει άμεσα ακόμα και έναν μονοκύτταρο οργανισμό για μία μεταβολή της συγκέντρωσης των ελεύθερων ιόντων υδρογόνου στο γειτονικό χώρο. Τέτοια πληροφορία ασφαλώς αποτελεί δυνητικό κριτήριο επιβίωσης δεδομένου ότι η ενδεχόμενη αυτή μεταβολή στο γειτονικό PH προειδοποιεί κατ επέκταση και για ένα τυχόν εχθρικό περιβάλλον. 5 Γνωρίζουμε ότι η κοινωνική συμπεριφορά των περισσοτέρων ζώων ρυθμίζεται από οσμηγόνα και άλλα χημικού τύπου ερεθίσματα. 6 Ο σκύλος και το ποντίκι βασίζονται πάνω στην όσφρησή τους για την αναζήτηση της τροφής, την αναγνώριση της δικής τους περιοχής επικράτειας και την εξακρίβωση του οικείου τους είδους με στόχο την ανεύρεση δεκτικού συντρόφου. 7 Έντομα που στηρίζουν την ζωή και την επιβίωσή τους πάνω στην ύπαρξη κοινωνικών δομών, όπως για παράδειγμα τα μυρμήγκια, στέλνουν και λαμβάνουν διαρκώς περίπλοκα χημικά σήματα τα οποία τα 8

9 καθοδηγούν σε συνεχή βάση επακριβώς για το πού θα πάνε και τον τρόπο με τον οποίο θα συμπεριφερθούν. Παρ όλα αυτά αν και τα θηλαστικά όπως και άλλες ζωικές μορφές ζωής βασίζουν σε μεγάλο βαθμό την επιβίωσή τους στην όσφρηση, στον άνθρωπο έχει υπερκεραστεί από τις άλλες αισθήσεις και τις δεξιότητες που έχουν αναπτυχθεί. Αυτός είναι ο λόγος που οι διαταραχές της γεύσης και της όσφρησης στην συντριπτική τους πλειοψηφία παραβλέπονται από τους κλινικούς ιατρούς 8 οι οποίοι κατά την γενική τους ομολογία θεωρούν ότι αποτελούν ήσσονος σημασίας διαταραχές, όχι ιδιαίτερα απαραίτητες παρά μόνο σε μία μικρή, περιορισμένη μειοψηφία ατόμων. 9 Η χρησιμότητα όμως της όσφρησης είναι δεδομένη. Άτομα με μειωμένη οσφρητική ικανότητα εκτείθονται πολύ πιο εύκολα σε κινδύνους που σχετίζονται με διαρροή αερίων (φυσικό αέριο, γκάζι κ.α.) καπνό, χαλασμένες τροφές και άλλες οσφρητικές προειδοποιήσεις. Αξίζει να τονιστεί ότι ορισμένες ασχολίες όπως η μαγειρική και η ζαχαροπλαστική απαιτούν μία ικανότατη οσφρητική λειτουργία. Οι κλινικοί ιατροί ιδιαίτερα οι παλαιότεροι πολύ συχνά χρησιμοποιούν τις οσμές που αναδύονται από τους ασθενείς σαν διαγνωστική βοήθεια στην διαπίστωση συγκεκριμένων παθήσεων ή πιθανών δηλητηριάσεων. Οι μητέρες έχουν την ικανότητα να αναγνωρίζουν άμεσα τα βρέφη τους από την οσμή, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που αναγνωρίζουν και τα νεογνά τις ίδιες. Όλοι μας έχουμε την εμπειρία της υποβάθμισης της ποιότητας ζωής και της απώλειας ικανοποίησης που έχουμε κατά την λήψη των γευμάτων όταν έχουμε απωλέσει για κάποιο χρονικό διάστημα την όσφρησή μας εξαιτίας ενός απλού κρυολογήματος. 10 Πλήθος μελετών συσχετίζουν αλλαγές στην ατομική διάθεση, 11 την ικανότητα αντίληψης, την μνήμη, 12 την διανόηση και την σεξουαλική συμπεριφορά 13 με την έκθεση του ατόμου σε οσμηγόνα ερεθίσματα. Η αρωματοθεραπεία 14,15,16 είναι ο νέος δρόμος που 9

10 ανοίγεται στην αντιμετώπιση αλλά και ταχύτερη αποκατάσταση μετά από νόσο. 17 Οι μελέτες στηρίζονται πιο πολύ σε ποιοτικά παρά σε ποσοτικά χαρακτηριστικά και δεν έχουν βασισθεί μέχρι τώρα σε αντικειμενικά κριτήρια. Η ουσιαστική όμως ιδιαιτερότητα της όσφρησης σε σχέση με τις υπόλοιπες αισθήσεις έγκειται στο γεγονός ότι τα αισθητήρια κύτταρά της συνεχώς ανανεώνονται και έτσι αποτελούν σημαντικό εργαλείο στην έρευνα πολλών νευρολογικών παθήσεων όπως η νόσος Alzheimer, η νόσος του Parkinson κ.τ.λ. 18 ΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΟΣΦΡΗΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΤΗΣ ΡΙΝΟΣ Το όργανο της όσφρησης αποτελείται κυρίως από τον οσφρητικό βλεννογόνο μετά του νευροεπιθηλίου του, τοποθετημένο εντός του κύτους της ρινός και από του οποίου αρχίζει το οσφρητικό νεύρο. Το οσφρητικό επιθήλιο εντοπίζεται στο ανώτερο τμήμα της ρινικής θαλάμης, 19 στην περιοχή της ιδίως ρινικής θαλάμης που ονομάζεται οσφρητική περιοχή ( εικόνα 1 ). ΕΙΚΟΝΑ 1: Οσφρητική περιοχή - οσφρητικά νημάτια σε επιμήκη τομή στο όριο του ρινικού διαφράγματος ΡΙΝΙΚΗ ΑΠΟΦΥΣΗ ΡΙΝΙΚΟ ΟΣΤΟ ΜΕΤΩΠΙΑΙΟΥ ΤΕΤΡΗΜΕΝΟ ΠΕΤΑΛΟ ΗΘΜΟΕΙΔΟΥΣ ΧΟΝΔΡΟΣ ΡΙΝΙΚΟΥ ΔΙΑΦΡΑΓΜΑΤΟΣ ΟΣΦΡΗΤΙΚΑ ΝΗΜΑΤΙΑ 10

11 Κάθε ιδίως ρινική θαλάμη εμφανίζει τέσσερα τοιχώματα, 20 το άνω, το κάτω, το έσω και το έξω τα οποία στην πλειοψηφία τους έχουν οστέινο υπόστρωμα επαλειφόμενα από περιόστεο και από ρινικό βλεννογόνο. Επιπλέον υπάρχουν δύο στόμια σε κάθε ρινική θαλάμη, εκ των οποίων το μεν πρόσθιο αντιστοιχεί στον ρινικό ουδό, το δε οπίσθιο είναι ευρύτερο και καλείται φαρυγγικό στόμιο του κύτους της ρινός ή ρινική χοάνη. Το άνω τοίχωμα (οροφή) εμφανίζει τρεις μοίρες, την πρόσθια, την μέση και την οπίσθια. Η πρόσθια μοίρα φερόμενη ελαφρώς προς τα άνω και πίσω, έχει ως υπόθεμα το ρινικό οστό και την ρινική άκανθα του μετωπιαίου οστού. Η μέση μοίρα φερόμενη οριζοντίως σχηματίζεται από το τετρημένο πέταλο του ηθμοειδούς, τα τρήματα του οποίου αποφράσσονται από τον ρινικό βλεννογόνο. Το μέγιστο πλάτος της ανέρχεται περίπου σε τρία ως τέσσερα χιλιοστόμετρα. Η οπίσθια μοίρα τέλος, φέρεται λοξώς προς τα κάτω και πίσω και έχει ως υπόθεμα την πρόσθια και κάτω επιφάνεια του σώματος του σφηνοειδούς οστού. Το τοίχωμα αυτό είναι μπροστά ιδιαίτερα στενό, βαθμιαία όμως διευρύνεται καθώς πλησιάζουμε το οπίσθιο όριο. Το κάτω τοίχωμα (έδαφος) έχει ως υπόθεμα την υπερώιο απόφυση της άνω γνάθου και το οριζόντιο πέταλο του υπερώιου οστού ( εικόνα 2 ). Είναι πλατύτερο και βραχύτερο του άνω και εμφανίζει αντιστοίχως του άνω στομίου του τομικού πόρου, κοντά στο ρινικό διάφραγμα και δύο περίπου εκατοστόμετρα πίσω από τον σύστοιχο μυκτήρα, αβαθές κόλπωμα του βλεννογόνου, το ρινουπερώιο κόλπωμα, το οποίο προς τα κάτω οδηγεί σε λεπτό σωληνάριο το οποίο με την σειρά του καταλήγει συνήθως τυφλά, ενίοτε όμως εκβάλλει μέσω στομίου στην υπερώια θηλή. Αποτελεί υπόλειμμα του πόρου του υνιρινικού οργάνου (του Jacobson). 11

12 ΕΙΚΟΝΑ 2: Έδαφος της ρινικής κοιλότητας σε επιμήκη διατομή ΧΟΝΔΡΟΣ ΡΙΝΙΚΟΥ ΔΙΑΦΡΑΓΜΑΤΟΣ ΟΣΦΡΗΤΙΚΑ ΝΗΜΑΤΙΑ ΥΠΕΡΩΙΑ ΑΠΟΦΥΣΗ ΥΝΙΔΑ ΟΡΙΖΟΝΤΙΟ ΠΕΤΑΛΟ ΑΝΩ ΓΝΑΘΟΥ ΥΠΕΡΩΙΟΥ ΟΣΤΟΥ Το έσω τοίχωμα (ρινικό διάφραγμα nasal septum) αποκλίνει συνήθως προς το ένα πλάγιο και αποτελείται προς τα πίσω από το κάθετο πέταλο του ηθμοειδούς και την ύνιδα (οστέινη μοίρα), προς τα πρόσω από τον χόνδρο του ρινικού διαφράγματος και τα έσω σκέλη των μειζόνων πτερυγιαίων χόνδρων (χόνδρινη, κινητή μοίρα του διαφράγματος - septum mobile), ενώ το πρόσθιο χείλος του (κίων ή στυλίδα) επενδύεται από δέρμα και αποτελεί το υμενώδες διάφραγμα. Στην πρόσθια κάτω μοίρα του ρινικού διαφράγματος, πλησίον και επί τα εντός του ρινουπερώιου κολπώματος, ανευρίσκεται συχνά έπαρμα το οποίο φέρεται λοξά προς τα πίσω και άνω, ο ρινουπερώιος όγκος (Torus nasopalatinus), στο πρόσθιο άκρο του οποίου εκβάλλει μικρό στόμιο το οποίο πορευόμενο προς τα πίσω καταλήγει σε βραχύ, τυφλό σωληνάριο, το υνιρρινικό όργανο. 12

13 Το έξω τοίχωμα της ρινικής θαλάμης, 21 έχοντα ως υπόθεμα την άνω γνάθο, το δακρυϊκό οστό, το σφηνοειδές οστό, τον λαβύρινθο του ηθμοειδους, την κάτω ρινική κόγχη και το κάθετο πέταλο του υπερωίου οστού, εμφανίζει τις τρεις ρινικές κόγχες, άνω, μέση και κάτω, καθώς και τους αντίστοιχους τρεις ρινικούς πόρους, άνω, μέσο και κάτω. Μεταξύ των ρινικών κογχών και του ρινικού διαφράγματος καταλείπεται χώρος, ο κοινός ρινικός πόρος (common nasal meatus), στον οποίο διανοίγονται όλοι οι προαναφερθέντες ρινικοί πόροι ( εικόνα 3 ). ΕΙΚΟΝΑ 3: Στεφανιαία τομή του εσωτερικού τμήματος της μύτης όπου διαφαίνονται οι μέσοι και κάτω ρινικοί πόροι καθώς και οι αντίστοιχες ρινικές κόγχες. ΜΕΣΟΣ ΡΙΝΙΚΟΣ ΠΟΡΟΣ ΜΕΣΗ ΡΙΝΙΚΗ ΚΟΓΧΗ ΒΛΕΝΝΟΠΕΡΙΧΟΝΔΡΙΟ 13

14 Η άνω ρινική κόγχη (superior nasal concha) είναι η μικρότερη όλων. Βρίσκεται κοντά στην οροφή της ρινικής θαλάμης και τελείως προς τα πίσω γι αυτό και είναι αθέατος κατά την πρόσθια ρινοσκοπία. Ο βλεννογόνος της είναι λεπτότερος και λιγότερο αγγειοβριθής των υπολοίπων ρινικών κογχών. Ο άνω ρινικός πόρος (superior nasal meatus), περιλαμβανόμενος μεταξύ της άνω ρινικής κόγχης και του έξω τοιχώματος της ρινικής θαλάμης, είναι ο βραχύτερος και ο αβαθέστερος όλων των ρινικών πόρων, σε αυτόν δε εκβάλλουν μέσω στομίων οι οπίσθιες ηθμοειδείς κυψέλες (τρεις ως πέντε τον αριθμό). Μερικές φορές πάνω και πίσω από το οπίσθιο άκρο της άνω ρινικής κόγχης βρίσκεται η μικρή και υπεράριθμος ανωτάτη ρινική κόγχη (supreme nasal concha) του Santorini. Εντός του πόρου που αφορίζει (ανώτατος ρινικός πόρος - supreme nasal meatus) εκβάλλει μία εκ των οπισθίων ηθμοειδών κυψελών. Σπανιότατα, στο 1% των περιπτώσεων ύπερθεν της ανώτατης ρινικής κόγχης δύναται να υπάρξει και ακόμη μία υπεράριθμος κόγχη, η οποία ονομάζεται κόγχη του Zuckerkandl. Η μέση ρινική κόγχη (middle nasal concha), είναι μεγαλύτερη της προηγουμένης και προσφύεται σε όλη την έκταση της έσω επιφάνειας του ηθμοειδούς λαβυρίνθου ( εικόνα 3 ). Το ελεύθερο χείλος της είναι κεκαμμένο και εμφανίζει μία πρόσθια ανιούσα μοίρα και μία οπίσθια, μεγαλύτερη από την προηγούμενη, οριζόντια ή ελαφρά κατιούσα μοίρα. Ο βλεννογόνος που την καλύπτει είναι πεπαχυσμένος και αγγειοβριθής. Ο μέσος ρινικός πόρος (middle nasal meatus), περιλαμβανόμενος μεταξύ της μέσης ρινικής κόγχης και του έξω τοιχώματος της ρινικής θαλάμης, είναι κατά πολύ επιμηκέστερος του προηγουμένου και υποδέχεται τις εκβολές των προσθίων ηθμοειδών κυψελών, του μετωπιαίου κόλπου και του γναθιαίου άντρου. Μπροστά από την μέση ρινική κόγχη υπάρχει ένα αβαθές κοίλωμα, ο πρόδομος του μέσου ρινικού πόρου (atrium of the middle meatus). Αφορίζεται από μπροστά και άνω από ένα τοξοειδές έπαρμα, το ρινικό χαράκωμα (agger nasi), το οποίο σαν υπόθεμα έχει υπόλειμμα του ρινοκογχιαίου οστού των ζώων. Μεταξύ του ρινικού χαρακώματος και της έσω επιφάνειας της ράχης της ρινός βρίσκεται η οσφρητική αύλακα (olfactory sulcus) ή τρόπιδα της ρινός (carina nasi), κατά μήκος της οποίας ο αέρας μαζί με τις οσμηρές ουσίες μεταφέρεται προς τον ρινικό βλεννογόνο. 14

15 ΟΣΦΡΗΤΙΚΗ ΧΩΡΑ ΤΗΣ ΡΙΝΟΣ Ο οσφρητικός βλεννογόνος, 22 αποτελεί το αισθητήριο όργανο της όσφρησης και καταλαμβάνει την έσω επιφάνεια της άνω ρινικής κόγχης, την αντίστοιχη μοίρα του ρινικού διαφράγματος και την μοίρα της οροφής που αντιστοιχεί στο τετρημένο πέταλο του ηθμοειδούς. Σπανιότερα μπορεί να επεκταθεί και μέχρι την βάση της μέσης ρινικής κόγχης. ΕΙΚΟΝΑ 4: Οσφρητική χώρα της ρινός. Η συνολική του έκταση ακόμη και σήμερα είναι δύσκολο να προσδιορισθεί επακριβώς αλλά υπολογίζεται περίπου σε τετραγωνικά χιλιοστά ενώ το πάχος του είναι 0,48 έως 0,50 χιλιοστά ( εικόνα 4 ). Εν αντιθέσει με τον ροδόχρουν βλεννογόνο αναπνευστικού τύπου που επαλείφει το μεγαλύτερο μέρος του κύτους της ρινός και των παραρρίνιων κόλπων, ο οσφρητικός βλεννογόνος χαρακτηρίζεται από την ιδιάζουσα υφή του, τα ολιγότερα αγγεία και την υποκίτρινη χροιά η οποία οφείλεται σε λιποχρωστικές που βρίσκονται εντός του επιθηλίου και του χορίου. 15

16 Οι χρωστικές αυτές φαίνεται να έχουν σημαντικό ρόλο στην οσφρητική οξύτητα διότι ανευρίσκονται σε μεγαλύτερο βαθμό στα άτομα της μαύρης φυλής τα οποία με την σειρά τους έχουν περισσότερο αναπτυγμένη την αίσθηση της όσφρησης. Ο οσφρητικός βλεννογόνος αποτελείται από το οσφρητικό επιθήλιο, από χόριο και από αδένες. Το οσφρητικό επιθήλιο έχει πάχος μm, και σύμφωνα με τα πλέον πρόσφατα δεδομένα αποτελείται από έξι διαφορετικούς κυτταρικούς τύπους (λεπτομερής περιγραφή των δομών αυτών θα δοθεί στην ενότητα που αναφέρεται στην ιστολογία του νευροεπιθηλίου). Στο οσφρητικό επιθήλιο εδράζονται οι αισθητικοί υποδοχείς του κυρίως οσφρητικού συστήματος καθώς και ελεύθερες νευρικές απολήξεις της 5 ης εγκεφαλικής συζυγίας. Κατά την γέννηση το επιθήλιο χαρακτηρίζεται από μία αξιοθαύμαστη ομοιογένεια η οποία όμως χάνεται ακόμα και από τις πρώτες εβδομάδες της ζωής καθώς μεταπλαστικές νησίδες αναπνευστικού τύπου επιθηλίου διεισδύουν ανάμεσά του ως αποτέλεσμα προσβολής του από ιούς βακτήρια ή τοξίνες. Αυτές οι νησίδες αυξάνουν σε αριθμό και σε μέγεθος κατά την διάρκεια της ζωής. Το παράδοξο είναι ότι η ακριβής έκταση του επιθηλίου δεν έχει εξακριβωθεί ακόμη και σήμερα καθώς υπάρχουν πρόσφατες αναφορές για πιθανή επέκτασή του ακόμη περισσότερο στην μέση ρινική κόγχη απ ότι πιστεύεται μέχρι τώρα. 23 Τονίζεται ότι ή αίσθηση της όσφρησης στον άνθρωπο δεν εξαρτάται μόνο από την λειτουργία της 1 ης εγκεφαλικής συζυγίας. Στον άνθρωπο υπάρχουν τρία εξειδικευμένα νευρικά συστήματα εντός εκάστης ρινικής θαλάμης. Ποιοτικές οσφρητικές πληροφορίες (όπως για παράδειγμα η μυρωδιά του τριαντάφυλλου, του λεμονιού ή του γρασιδιού) μεταβιβάζονται μέσω του οσφρητικού νεύρου ενώ η συνακόλουθη αίσθηση της θερμότητας, του ψύχους, της οξύτητας και του ερεθισμού μεταβιβάζονται μέσω του οφθαλμικού και γναθιαίου κλάδου της πέμπτης εγκεφαλικής συζυγίας. Η 1 η εγκεφαλική συζυγία συνεπώς μεταφέρει καθαρά οσφρητικές πληροφορίες ενώ η 5 η συζυγία χημικούς και μη ερεθισμούς με παραδείγματα την αίσθηση ψύχους της μέντας και της μενθόλης ή το ερεθιστικό αίσθημα των ατμών της αμμωνίας και των διαφόρων οξέων. Ένα τρίτο νευρικό σύστημα ουσιαστικά 16

17 αποτελείται από ένα γαγγλιονικό πλέγμα το οποίο καλύπτει μεγάλο μέρος του ρινικού βλεννογόνου προτού διεισδύσει στο τετρημένο πέταλο του ηθμοειδούς για να φθάσει στον πρόσθιο εγκέφαλο διαμέσου της οσφρητικής οδού. Αυτή ονομάζεται ως Οη εγκεφαλική συζυγία. 24 Αυτό το νεύρο έχει αποδειχθεί ότι αλλάζει την σεξουαλική συμπεριφορά μερικών τρωκτικών αν διαταραχθεί η λειτουργία του, ανακαλύφθηκε μετά την ανακάλυψη των δώδεκα εγκεφαλικών συζυγιών και διατηρείται ανάμεσα στα περισσότερα σπονδυλωτά και βέβαια και στον άνθρωπο. 25 Αν και στα χαμηλότερα σημεία έκαστης ρινικής θαλάμης υπάρχει στον άνθρωπο το υποτυπώδες υνιρινικό όργανο του Jacobson με τον πόρο του, 15 έως 20 mm από το οπίσθιο χείλος του εξωτερικού τμήματος της μύτης, δεν υπάρχει ο αναγκαίος για την λειτουργία του επικουρικός οσφρητικός βολβός. 26 Συνεπώς στον άνθρωπο το σύστημα θεωρείται ως μη λειτουργικό και δεν υπάρχει νευροεπικοινωνία ανάμεσά αυτού και του εγκεφάλου, αν και προσφάτως έχουν τοπικά καταμετρηθεί εντός του αυλού του ηλεκτροφυσιολογικά δυναμικά. 27 ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΟΣΦΡΗΤΙΚΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ Με βάση την μορφολογία και βιοχημική συμπεριφορά, υπάρχουν σήμερα διαπιστωμένοι τουλάχιστον έξι κυτταρικοί τύποι 28 ( σχήμα 1 ) στο ώριμο οσφρητικό επιθήλιο. ΣΧΗΜΑ 1: Τα κύτταρα του οσφρητικού επιθηλίου 17

18 Ο πρώτος τύπος αφορά το δίπολο αισθητικό νευρουποδοχέα ο οποίος αριθμεί περίπου κύτταρα στον ενήλικα. Ο αριθμός αυτός είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος αισθητικών κυττάρων υποδοχέων μετά την όραση. Οι οσφρητικοί υποδοχείς εδράζονται στα κροσσωτά δενδριτικά άκρα των κυττάρων αυτών των οποίων η ολική επιφάνεια πιθανώς ξεπερνά τα 22 cm 2 στον ενήλικα. Οι άξονες όλων αυτών των κυττάρων υποδοχέων καταλήγουν να σχηματίσουν τελικά σαράντα περίπου τον αριθμό νευρικά ινίδια τα οποία ονομάζουμε οσφρητικά νημάτια. Τα οσφρητικά νημάτια επενδύονται από κύτταρα τύπου Schwann. Κατά την είσοδο των οσφρητικών νηματίων διαμέσου του τετρημένου πετάλου του ηθμοειδούς στον πρόσθιο κρανιακό βόθρο σχηματίζεται τελικά η 1 η εγκεφαλική συζυγία. Ο δεύτερος κυτταρικός τύπος εντοπίζεται πλησίον της επιφάνειας του επιθηλίου και είναι το μικρολαχνωτό κύτταρο. Εκτιμάται ότι τα κύτταρα αυτά φθάνουν περίπου τις εξακόσιες χιλιάδες στον ενήλικα. Όπως προκύπτει και από την ονομασία του, κάθε τέτοιο κύτταρο περιέχει μικρολάχνες και η λειτουργία του δεν έχει μέχρι σήμερα αποσαφηνιστεί. Ο τρίτος τύπος είναι το στηρικτικό ή υποστηρικτικό κύτταρο το οποίο επίσης προβάλλει μικρολάχνες εντός της βλέννας. Τα κύτταρα αυτά πιστεύεται ότι: 1. Απομονώνουν τα κύτταρα υποδοχείς μεταξύ τους. 2. Ρυθμίζουν την τοπική ιοντική σύνθεση της βλέννας. 3. Αδρανοποιούν τους οσμηγόνους παράγοντες. 4. Συμμετέχουν στην προστασία του επιθηλίου από την επίδραση βλαβερών παραγόντων. Τα κύτταρα αυτά περιέχουν ξενοβιοτικά μεταβολικά ένζυμα ( όπως το κυτόχρωμα P ) το οποίο αποτελεί κοινό 18

19 χαρακτηριστικό με τον τέταρτο κυτταρικό τύπο, το κύτταρο που επενδύει τους αδένες του Bowman και τους πόρους τους. Οι αδένες του Bowman αποτελούν την κυριότερη πηγή βλέννας στην περιοχή του οσφρητικού επιθηλίου. Ο πέμπτος και έκτος κυτταρικός τύπος εδράζεται κοντά στην βασική μεμβράνη από την οποία εξορμούν οι υπόλοιποι κυτταρικοί τύποι και είναι τα ανοικτόχρωμα σφαιροειδή βασικοκύτταρα και τα σκουρόχρωμα οριζόντια βασικοκύτταρα. Ένας παρόμοιος βασικοκυτταρικός τύπος, μάλλον σφαιροειδής, έχει την δυνατότητα να μετατραπεί σε νευρικά και μη κύτταρα όταν το οσφρητικό επιθήλιο υποστεί βλάβη, εκφράζοντας έτσι μία πολλαπλή δυνατότητα που σπάνια παρατηρείται ακόμη και σε αρχέγονα κύτταρα. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα κύτταρα αυτά που είναι υπεύθυνα για την ελυτροποίηση μυελινοποίηση των δεσμίδων αξόνων που τελικά θα σχηματίσουν τα οσφρητικά νημάτια, έχουν δείξει έρευνες ότι έχουν μία ξεχωριστή ιδιαιτερότητα. Έχουν την δυνατότητα όχι μόνο να προάγουν την επαναμυελινοποίηση αλλά επιπροσθέτως και να αυξήσουν την ταχύτητα της αξονικής μετάδοσης της πληροφορίας σε απομυελινοποιημένες νευρικές δομές του νωτιαίου μυελού καθώς επίσης και σε τραυματισμένα δεμάτια ισχιακού νεύρου επίμυ. 29 Με τον τρόπο αυτό εκφράζονται επαυξημένες ιδιότητες που παρατηρούνται και στα κύτταρα του Schwann αλλά και στα αστροκύτταρα. Πάνω σε αυτήν την ιδιότητα εστιάζεται ένα μεγάλο μέρος της σημερινής έρευνας για την δυνατότητα αντιμετώπισης απομυελινωτικών και μη νόσων του κεντρικού νευρικού συστήματος στο άμεσο μέλλον. 19

20 ΟΣΦΡΗΤΙΚΗ ΟΔΟΣ Οι περιφερικές αποφυάδες των οσφρητικών κυττάρων ( τα οσφρητικά τριχίδια ) εξαπλώνονται στην οσφρητική μοίρα του ρινικού βλεννογόνου και υποδέχονται τις διεγέρσεις. Οι κεντρικές αποφυάδες αποτελούν τα οσφρητικά νημάτια τα οποία είναι περίπου είκοσι τον αριθμό εκατέρωθεν και διακρίνονται σε δύο σειρές: την έσω που εκπορεύεται από το ρινικό διάφραγμα και την έξω που εκπορεύεται αντίστοιχα από το εξωτερικό τοίχωμα της ρινικής θαλάμης. 30 Τα οσφρητικά νημάτια που αποτελούν τον πρώτο αισθητικό νευρώνα πορεύονται προς τα πάνω και διέρχονται από τα τρήματα του τετρημένου πετάλου του ηθμοειδούς, ( εικόνα 5 ) διατιτραίνουν τις μήνιγγες και εισδύουν στον οσφρητικό βολβό από την κάτω επιφάνειά του. 31,32 ΕΙΚΟΝΑ 5: Οσφρητική χώρα της ρινός και η κυριότερη νεύρωση της γενικότερης περιοχής. 20

21 Εκεί διαπλέκονται με τους δενδρίτες των μιτροειδών κυττάρων του βολβού σχηματίζοντας τα οσφρητικά σπειράματα ( σχήμα 2 ). ΣΧΗΜΑ 2: Απεικόνιση του οσφρητικού επιθηλίου και του οσφρητικού βολβού με τις μεταξύ τους συνδέσεις. Ο οσφρητικός βολβός 23 είναι ένα πολύπλοκο κέντρο επεξεργασίας το οποίο δέχεται τόσο προσαγωγά όσο και απαγωγά δεδομένα. Αυτή η ωοειδής συσκευή έχει διακριτά ομόκεντρα στρώματα στο μικροσκόπιο. Τα στρώματα αυτά από έξω προς τα μέσα είναι: 1. το εξωτερικό στρώμα του οσφρητικού νεύρου 2. το σφαιρικό στρώμα 3. το έξω πλεγματικό στρώμα 4. το στρώμα των μιτροειδών κυττάρων 5. το έσω πλεγματικό στρώμα 6. το έσω μικροκυτταρικό στρώμα 21

22 Στον άνθρωπο, οι άξονες των κυττάρων υποδοχέων εντός των οσφρητικών νηματίων αφού διασχίσουν το τετρημένο πέταλο του ηθμοειδούς, σχηματίζουν το στρώμα του οσφρητικού νεύρου και συνάπτονται με το δεύτερο στρώμα του βολβού. Σε γενικές γραμμές οι νευρώνες των κυττάρων υποδοχέων καταλήγουν σε ένα, το πολύ δύο σφαιροειδή σωμάτια μετατρέποντας έτσι το σύνολό τους σε λειτουργικές δομές. Με αυτόν τον τρόπο μία συγκεκριμένη οσμή ενεργοποιεί ένα μόνο ή μία πολύ περιορισμένη συστοιχία σφαιροειδών σωματίων και κατ επέκταση η κωδικοποίηση της οσφρητικής πληροφορίας στα πρώιμα στάδιά της λαμβάνει χώρα και με την ενεργοποίηση συγκεκριμένων δομών του οσφρητικού βλεννογόνου αλλά και διακριτών σφαιροειδών σωματίων σε επίπεδο βολβού. ΣΧΗΜΑ 3: Οι νευρωνικές συνδέσεις εντός του οσφρητικού βολβού. 22

23 Οι κυριότεροι νευρώνες δεύτερης τάξης του οσφρητικού βολβού ( από τα μιτροειδή και θυσανωτά κύτταρα ) καταλήγουν μέσω των αξόνων τους κεντρικά σε στοιχεία του οσφρητικού φλοιού. Ο οσφρητικός φλοιός αποτελείται από: 1. Tον πρόσθιο οσφρητικό πυρήνα. 2. Tο οσφρητικό φύμα (φτωχά αναπτυγμένο στον άνθρωπο). 2. Tον προαπιοειδή φλοιό. 3. Tον ετερόπλευρο ενδορινικό φλοιό. 4. Tον περιαμυγδαλοειδή φλοιό. 5. Tον φλοιώδη πυρήνα των αμυγδαλών. Τονίζεται ότι όσον αφορά τον άνθρωπο, ο πρόσθιος οσφρητικός πυρήνας αντιστοιχεί ουσιαστικά σε ένα ιδιαίτερα μεγάλο τμήμα του οπίσθιου οσφρητικού βολβού. Το κεντρομόλο οσφρητικό σήμα ρυθμίζεται συνεχώς καθ όλη την διάρκεια της μεταβίβασής του σε όλα τα επίπεδα του συστήματος, από τον οσφρητικό βολβό μέχρι και τον οσφρητικό φλοιό. Η ιδιαιτερότητα της όσφρησης έγκειται στο ότι η πληροφορία από τον οσφρητικό βολβό καταλήγει κατευθείαν σε φλοιώδες δομές χωρίς την διαμεσολάβηση του θαλάμου. 23 Παρ όλα αυτά όμως υπάρχουν θαλαμικές διασυνδέσεις ανάμεσα στις διάφορες πρωτογενείς και δευτερογενείς δομές του οσφρητικού φλοιού κατά την αναμετάδοση και περαιτέρω μεταβίβαση της οσφρητικής πληροφορίας ( σχήμα 4 ). 23

24 ΣΧΗΜΑ 4: Οι κεντρικοί οσφρητικοί σταθμοί Ανακεφαλαιώνοντας οι νευρίτες των μιτροειδών κυττάρων αποτελούν τον δεύτερο αισθητικό νευρώνα, πορεύονται δια της οσφρητικής ταινίας και φέρονται μέσω της έσω οσφρητικής χορδής στην παροσφρητική άλω και την υπομεσολόβιο έλικα, δια μέσου δε της έξω οσφρητικής χορδής στον αμυγδαλοειδή πυρήνα και τον απιοειδή λοβό. Από τον απιοειδή λοβό ξεκινούν τριτογενείς νευρώνες που καταλήγουν στην ιπποκάμπειο έλικα όπου και παράγεται η αίσθηση της όσφρησης ( σχήμα 5 ). ΣΧΗΜΑ 5: Οι κεντρικές οσφρητικές οδοί 24

25 ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΟΣΦΡΗΣΗΣ Η μύτη εξυπηρετεί τον άνθρωπο στην αίσθηση της όσφρησης, στην αναπνοή, στη διαμόρφωση της χροιάς της φωνής και τέλος έχει προστατευτική λειτουργία με την έννοια της προσαρμογής του οργανισμού στο περιβάλλον, η οποία αφορά τόσο τους φυσικούς παράγοντες όσο και την ανοσολογική άμυνα. Για την αίσθηση της όσφρησης υπεύθυνοι είναι δύο παράγοντες, ο οσφρητικός βλεννογόνος που εντοπίζεται στην οσφρητική σχισμή της ρινικής θαλάμης και τα μόρια που περιέχονται στον εισπνεόμενο αέρα διαφόρων οσφρητικών ουσιών που πρέπει να φθάσουν μέχρι την οσφρητική σχισμή. Εντός του οσφρητικού βλεννογόνου εντοπίζονται όπως προαναφέρθηκε εκατομμύρια δίπολα οσφρητικά κύτταρα τα οποία περικλείονται μέσα σε ένα στρώμα διαφοροποιημένης βλέννας που παράγεται από τους εκκριτικούς αδένες του Bowman ( σχήμα 6 ). ΣΧΗΜΑ 6: Απεικόνιση της περιφερικής οσφρητικής συσκευής Οι αδένες αυτοί εντοπίζονται αμέσως κάτωθεν του νευροεπιθηλίου. Ελεύθερες νευρικές απολήξεις της πέμπτης εγκεφαλικής συζυγίας εντοπίζονται εντός του νευροεπιθηλίου μαζί με τα στηρικτικά κύτταρα και τα βασικά κύτταρα που εδράζονται στην βασική μοίρα του επιθηλίου. 25

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες O εγκέφαλος Ο εγκέφαλος είναι το κέντρο ελέγχου του σώματος μας και ελέγχει όλες τις ακούσιες και εκούσιες δραστηριότητες που γίνονται μέσα σε αυτό. Αποτελεί το

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Ο εγκέφαλος αρδεύεται από : 1. Τις δύο έσω καρωτίδες και τους κλάδους τους 2. Τις δύο σπονδυλικές αρτηρίες και τους κλάδους τους Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ Η ΛΕΥΚΗ ΟΥΣΙΑ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Η λευκή ουσία συντίθεται από εμύελες νευρικές ίνες διαφόρων διαμέτρων και νευρογλοία Οι νευρικές ίνες κατατάσσονται

Διαβάστε περισσότερα

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Τα συστήματα του ανθρώπινου σώματος Αναπνευστικό σύστημα (αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 6ο ΜΕΡΟΣ Β ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ

ΜΑΘΗΜΑ 6ο ΜΕΡΟΣ Β ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑ 6ο ΜΕΡΟΣ Β ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ Τα εγκεφαλικά ημισφαίρια διακρίνονται σε δεξιό και αριστερό Διαχωρίζονται μεταξύ τους με μια βαθιά σχισμή, την επιμήκη σχισμή Εντός

Διαβάστε περισσότερα

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα.

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα. ΟΙ ΝΕΥΡΩΝΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΑΨΗΣ Άντα Μητσάκου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήµιο Πατρών Γνωρίζουµε ότι είµαστε ικανοί να εκτελούµε σύνθετες νοητικές διεργασίες εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου)

Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου) Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου) 01/35 Το Ερειστικό Σύστημα αποτελείται από: 1. Τα Οστά 2. Τις Αρθρώσεις 3. Τους Συνδέσμους 02/35 ΟΣΤΑ ΤΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ Σύνολο: 285 οστά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ B ΟΙ ΜΗΝΙΓΓΕΣ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ B ΟΙ ΜΗΝΙΓΓΕΣ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ B ΟΙ ΜΗΝΙΓΓΕΣ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΟΙ ΜΗΝΙΓΓΕΣ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Ο Εγκέφαλος και ο Νωτιαίος Μυελός περιβάλλονται από (3) τρεις υμένες, τις μήνιγγες : 1. Τη σκληρά μήνιγγα 2. Την αραχνοειδή μήνιγγα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΚΡΑΝΙΟ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΚΡΑΝΙΟ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ - ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Ι. ΦΕΖΟΥΛΙΔΗΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΚΡΑΝΙΟ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ Απλή Ακτινογραφία Αξονική Τοµογραφία Βρεγµατικό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΚΑΙ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟΣΕΓΚΕΦΑΛΟΝΩΤΙΑΙΟΥ ΥΓΡΟΥ Το ΚΝΣ για να λειτουργεί φυσιολογικά χρειάζεται πολύ σταθερό περιβάλλον Η σταθερότητα αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ 1.1. Εισαγωγή Ο ζωντανός οργανισµός έχει την ικανότητα να αντιδρά σε µεταβολές που συµβαίνουν στο περιβάλλον και στο εσωτερικό του. Οι µεταβολές αυτές ονοµάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΛΙΩΣΗ ΡΙΝΙΚΟΥ ΔΙΑΦΡΑΓΜΑΤΟΣ

ΣΚΟΛΙΩΣΗ ΡΙΝΙΚΟΥ ΔΙΑΦΡΑΓΜΑΤΟΣ ΣΚΟΛΙΩΣΗ ΡΙΝΙΚΟΥ ΔΙΑΦΡΑΓΜΑΤΟΣ Γενικά Η κεντρική θέση και ο σημαντικότατος ρόλος που κατέχει η μύτη στην ανατομία και την λειτουργία του ανώτερου αναπνευστικού και συνολικά του ΩΡΛ συστήματος είναι αδιαμφισβήτητος

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητικά εγκεφαλικά νεύρα

Αισθητικά εγκεφαλικά νεύρα Αισθητικά εγκεφαλικά νεύρα Εισαγωγή Το Οσφρητικό Νεύρο (Ι) Έκφυση του Οσφρητικού Νεύρου Οσφρητικός Βολβός Οσφρητική Ταινία Οσφρητικός Φλοιός Το Οπτικό Νεύρο (ΙΙ) Αµφιβληστροειδής Έκφυση του Οπτικού Νεύρου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΑΝΣ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΝΕΥΡΑ (λείοι μύες, καρδιακός μυς, αδένες) (Σπλαχνικά Νεύρα)

Διαβάστε περισσότερα

Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού

Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού λκλλκλκλλκκκκ Εισαγωγή Ανιόντα Δεµάτια του Νωτιαίου Μυελού Ανιόντα Δεµάτια της Πρόσθιας Δέσµης Ανιόντα Δεµάτια της Πλάγιας Δέσµης Ανιόντα Δεµάτια της Οπίσθιας Δέσµης Κατιόντα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΤΟΜΙΑ- ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΟΔΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΠΕΔΙΩΝ. Δρ Ρούγγας Κων., MD, FEBOph. Δντής Οφθ/κής Κλινικής Νοσ.

ΑΝΑΤΟΜΙΑ- ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΟΔΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΠΕΔΙΩΝ. Δρ Ρούγγας Κων., MD, FEBOph. Δντής Οφθ/κής Κλινικής Νοσ. ΑΝΑΤΟΜΙΑ- ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΟΔΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΠΕΔΙΩΝ Δρ Ρούγγας Κων., MD, FEBOph Δντής Οφθ/κής Κλινικής Νοσ. «Άγιος Σάββας» 28/9/2010 Κ.Οφ.Κ.Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι γνώσεις ενός Οφθαλμιάτρου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΙΑΤΡΕΙΟ: ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ 46 ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗ 2310254030 ΠΑΝΟΡΑΜΑ 2310380000 Aρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

«Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει»

«Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει» «Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει» Γνωστική Νευροεπιστήμη Πώς γίνεται αντιληπτή η αισθητική πληροφορία; Πώς σχηματίζονται οι μνήμες; Πώς μετασχηματίζονται σε λόγο οι αντιλήψεις και

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ Ευανθία Σούμπαση Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΠΕΔΙΟ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η επιστήμη που ασχολείται με τον προσδιορισμό της λειτουργικής κατάστασης του εγκεφάλου

Διαβάστε περισσότερα

Κεντρικές Οδοί λκλλκλκλλκκκκ

Κεντρικές Οδοί λκλλκλκλλκκκκ Κεντρικές Οδοί λκλλκλκλλκκκκ Εισαγωγή Οδός της Γεύσης Οσφρητική Οδός Ακουστική Οδός Αιθουσαία Οδός Οπτική Οδός Οπτικά Αντανακλαστικά Αντνακλαστικά του Φωτός Αντανακλαστικό της Προσαρµογής Αντανακλαστικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Θ Ρ Α Κ Η Σ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Θ Ρ Α Κ Η Σ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Θ Ρ Α Κ Η Σ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥΠΟΛΗ - ΔΡΑΓΑΝΑΣ Τ.Κ. 68100 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΩΤΟΡΙΝΟΛΑΡΥΓΓΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Δ/ντής: Kαθηγητής Β. Δανιηλίδης DEMOKRITUS UNIVERSITY

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΡΙΝΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΦΑΡΥΓΓΑΣ ΛΑΡΥΓΓΑΣ ΤΡΑΧΕΙΑ ΒΡΟΓΧΟΙ ΠΝΕΥΜΟΝΕΣ ΠΛΕΥΡΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Θυρεοειδής χόνδρος Κρικοθυρεοειδής σύνδεσμος ΤΡΑΧΕΙΑ Κρικοειδής χόνδρος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. γ 2. α 3. β 4. δ 5. δ Β. Ερωτήσεις σωστού - λάθους 1. Σωστό 2. Λάθος 3. Λάθος 4. Λάθος 5. Σωστό ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΡΙΝΙΚΩΝ ΚΟΓΧΩΝ. Τι είναι οι ρινικές κόγχες;

ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΡΙΝΙΚΩΝ ΚΟΓΧΩΝ. Τι είναι οι ρινικές κόγχες; ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΡΙΝΙΚΩΝ ΚΟΓΧΩΝ Τι είναι οι ρινικές κόγχες; Οι Ρινικές κόγχες είναι οστικές δομές μέσα στη μύτη σας που καλύπτονται από τους βλεννογόνους. Ενεργούν ως θερμαντικά σώματα στη μύτη σας, υγραίνουν,

Διαβάστε περισσότερα

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ Όπως συμβαίνει με τη συναπτική διαβίβαση στη νευρομυϊκή σύναψη, σε πολλές μορφές επικοινωνίας μεταξύ νευρώνων στο κεντρικό νευρικό σύστημα παρεμβαίνουν άμεσα ελεγχόμενοι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΒΑΡΟ ΑΣΘΜΑ ΚΑΙ ΡΙΝΙΤΙΔΑ «ΩΡΛ ΑΠΟΨΗ» ΠΑΥΛΟΣ Β. ΜΑΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗΣ ΕΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Β ΏΡΛ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑ

ΣΟΒΑΡΟ ΑΣΘΜΑ ΚΑΙ ΡΙΝΙΤΙΔΑ «ΩΡΛ ΑΠΟΨΗ» ΠΑΥΛΟΣ Β. ΜΑΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗΣ ΕΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Β ΏΡΛ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑ ΣΟΒΑΡΟ ΑΣΘΜΑ ΚΑΙ ΡΙΝΙΤΙΔΑ «ΩΡΛ ΑΠΟΨΗ» ΠΑΥΛΟΣ Β. ΜΑΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗΣ ΕΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Β ΏΡΛ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑ ΝΕΟΤΕΡΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ Το δεύτερο αιώνα ο Γαληνός τόνιζε τη συσχέτιση ρινικών συμπτωμάτων και άσθματος συνιστώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΙΤΛΟΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΙΤΛΟΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ιατρική Ερευνητική Μεθοδολογία» ΤΙΤΛΟΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Μελέτη της επίδρασης της χειρουργικής αντιμετώπισης του

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 3 Η φυσιολογία των γνωστικών διεργασιών Πέτρος Ρούσσος Η νευροψυχολογική βάση των γνωστικών διεργασιών Γνωστική νευροεπιστήμη: μελετάει τους τρόπους με τους οποίους

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Το Νευρικό Σύστημα έχει δύο μοίρες Το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα (Εγκέφαλος και Νωτιαίος Μυελός) Περιφερικό Νευρικό Σύστημα (Σωματικό και Αυτόνομο τμήμα) ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος

Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος ΚΝΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ Περιβάλλονται και στηρίζονται με τις εγκεφαλικές και νωτιαίες μήνιγγες μεταξύ των οποίων περικλείεται ο υπαραχνοειδής χώρος γεμάτος

Διαβάστε περισσότερα

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική Μύες Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική κινητικότητα, την σπλαχνική κινητικότητα και τη κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Ανατοµία του Εγκεφάλου

Ανατοµία του Εγκεφάλου Ανατοµία του Εγκεφάλου Κύριες Σχισµές & Αύλακες: 1. Η επιµήκης σχισµή 2. Η εγκάρσια σχισµή 3. Η πλάγια σχισµή (του Sylvius) πρόσθιο οριζόντιο κλαδο πρόσθιο ανιόντα κλάδο οπίσθιο κλάδο 4. Κεντρική αύλακα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος

ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστημα θέτει σε επικοινωνία τον οργανισμό μας με τον έξω κόσμο. Μοιάζει με τηλεφωνικό δίκτυο,

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις θεωρίας. 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό

Ερωτήσεις θεωρίας. 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό Ερωτήσεις θεωρίας 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό 1. Ποια είναι τα βασικά είδη ιστών του ανθρώπινου οργανισμού; Τα βασικά είδη ιστών του ανθρώπινου οργανισμού είναι ο επιθηλιακός, ο μυικός, ο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ Hράκλειο, εκέμβριος 2011 ΤΥΠΟΙ ΙΣΤΩΝ 1. Eπιθηλιακός Πολυεδρικά κύτταρα που είναι πάρα πολύ στενά συνδεδεμένα και φέρουν ελάχιστη μεσοκυττάρια ουσία 2. Συνδετικός Κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ Αισθητικότητα ονομάζεται η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε αφενός το εξωτερικό μας περιβάλλον και το ίδιο μας το σώμα,

Διαβάστε περισσότερα

ΑνατομίαΑναπνευστικούγια αναισθησιολόγους. Τηλέμαχος Παρασκευόπουλος

ΑνατομίαΑναπνευστικούγια αναισθησιολόγους. Τηλέμαχος Παρασκευόπουλος ΑνατομίαΑναπνευστικούγια αναισθησιολόγους Τηλέμαχος Παρασκευόπουλος Τιπεριλαμβάνει; Ρινική κοιλότητα Φάρυγγας Λάρυγγας Τραχεία Βρογχιόλια Βρόγχοι Κυψελίδες Όριοανώτερου κατώτερουασ Φωνητικές χορδές Λάρυγγας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΙ ΚΟΙΛΙΕΣ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΕΝΥ

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΙ ΚΟΙΛΙΕΣ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΕΝΥ ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΙ ΚΟΙΛΙΕΣ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΕΝΥ ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΩΝ ΚΟΙΛΙΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΕΓΚΕΦΑΛΟΝΩΤΙΑΙΟ ΥΓΡΟ Οι κοιλίες του εγκεφάλου είναι οι δύο πλάγιες, η Τρίτη (ή μέση) κοιλία και η τέταρτη

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων.

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. 15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. Η ουροδόχος κύστη δεν είναι απλά μία κοιλότητα η οποία γεμίζει απλά

Διαβάστε περισσότερα

Συστήµατα Αισθήσεων Σωµατικές Αισθήσεις

Συστήµατα Αισθήσεων Σωµατικές Αισθήσεις Συστήµατα Αισθήσεων Σωµατικές Αισθήσεις ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Φλοιός (Ανώτερος Εγκέφαλος) Κατώτερος Εγκέφαλος Ειδικές Αισθήσεις Εν τω Βάθει Αισθητικότητα Επί πολλής Αισθητικότητα Χυµικά Ερεθίσµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 5ο ΜΕΡΟΣ Α ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΣΤΕΛΕΧΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 5ο ΜΕΡΟΣ Α ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΣΤΕΛΕΧΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 5ο ΜΕΡΟΣ Α ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΣΤΕΛΕΧΟΣ Το στέλεχος του εγκεφάλου υποδιαιρείται σε τρία μέρη: 1. Τον Προμήκη Μυελό 2. Τη Γέφυρα 3. Το Μέσο Εγκέφαλο NEYPOEΠIΣTHMH KAI ΣYMΠEPIΦOPA ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΙΑ ΚΕΦΑΛΗΣ -ΤΡΑΧΗΛΟΥ

ΑΓΓΕΙΑ ΚΕΦΑΛΗΣ -ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΑΓΓΕΙΑ ΚΕΦΑΛΗΣ -ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΦΩΤΗΣ Χ. ΤΖΕΡΜΠΟΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Στόχοι του μαθήματος Αντίληψη της προέλευσης των αρτηριών της κεφαλής και του τραχήλου.

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΡΑΧΗ Αποτελεί τον μυοσκελετικό άξονα στήριξης του κορμού με κύριο οστικό στοιχείο τους σπονδύλους και την παράλληλη συμβολή

Διαβάστε περισσότερα

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες 9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστημα μαζί με το σύστημα των ενδοκρινών αδένων συμβάλλουν στη διατήρηση σταθερού εσωτερικού περιβάλλοντος (ομοιόσταση), ελέγχοντας και συντονίζοντας τις λειτουργίες των

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΚΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΡΔΕΛΑΣ, ΠΑΘΟΛΟΓΟΝΑΤΟΜΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΚΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΡΔΕΛΑΣ, ΠΑΘΟΛΟΓΟΝΑΤΟΜΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΚΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΡΔΕΛΑΣ, ΠΑΘΟΛΟΓΟΝΑΤΟΜΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Ταξινόμηση κυστικής νόσου του νεφρού 1. Απλή νεφρική κύστη

Διαβάστε περισσότερα

Κεντρικό νευρικό σύστημα. Το νευρικό σύστημα αποτελείται από ένα κεντρικό και ένα

Κεντρικό νευρικό σύστημα. Το νευρικό σύστημα αποτελείται από ένα κεντρικό και ένα Κεντρικό νευρικό σύστημα. Το νευρικό σύστημα αποτελείται από ένα κεντρικό και ένα περιφερικό τμήμα. Το κεντρικό τμήμα του νευρικού συστήματος ονομάζεται κεντρικό νευρικό σύστημα (ΚΝΣ) και αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

κλινική εξέταση οδηγός για Barbara Bates, M.D. ISBN 9780960-372-144-4 Δεύτερη έκδοση Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

κλινική εξέταση οδηγός για Barbara Bates, M.D. ISBN 9780960-372-144-4 Δεύτερη έκδοση Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων οδηγός για κλινική εξέταση Δεύτερη έκδοση Barbara Bates, M.D. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων I. Ανδρουλάκη Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Ο. Αισθήσεις και αισθητήρια όργανα ΣΤ. ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Ι Β ΕΠΑ.Λ. ΜΑΡΙΑ ΣΗΦΑΚΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Ο. Αισθήσεις και αισθητήρια όργανα ΣΤ. ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Ι Β ΕΠΑ.Λ. ΜΑΡΙΑ ΣΗΦΑΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Ο Αισθήσεις και αισθητήρια όργανα ΣΤ. ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Ι Β ΕΠΑ.Λ. ΜΑΡΙΑ ΣΗΦΑΚΗ Αίσθηση Είναι το συνειδητό αποτέλεσμα ορισμένων νευρικών διαδικασιών που γίνονται στον εγκέφαλο Με τις

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά Αισθητήρια Όργανα

Ειδικά Αισθητήρια Όργανα Ειδικά Αισθητήρια Όργανα Οφθαλμός Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας ΟΦΘΑΛΜΟΣ ΧΙΤΩΝΕΣ ΟΦΘΑΛΜΙΚΟΥ ΒΟΛΒΟΥ 1. Σκληρός: εξωτερικός ινοκολλαγονώδης χιτώνας 2. Ραγοειδήςήμέσοςήαγγειώδης:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ Ορίζουμε ως διαβιβαστή μια ουσία που απελευθερώνεται από έναν νευρώνα σε μια σύναψη και που επηρεάζει ένα άλλο κύτταρο, είτε έναν νευρώνα είτε ένα κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

Κίνηση των οφθαλμών και Οφθαλμοπληγία ΔΕΡΜΙΤΖΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΟΣ

Κίνηση των οφθαλμών και Οφθαλμοπληγία ΔΕΡΜΙΤΖΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΟΣ Κίνηση των οφθαλμών και Οφθαλμοπληγία ΔΕΡΜΙΤΖΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΟΣ Γιατί μιλάμε για συζυγείς κινήσεις των οφθαλμών? Αν τα μάτια δεν παρουσίαζαν «συζυγή», δηλ. σύγχρονη κίνηση θα κινούνταν άσκοπα προς

Διαβάστε περισσότερα

Όσα πρέπει να γνωρίζεις για τη σκολίωση ρινικού διαφράγματος

Όσα πρέπει να γνωρίζεις για τη σκολίωση ρινικού διαφράγματος Όσα πρέπει να γνωρίζεις για τη σκολίωση ρινικού διαφράγματος Τι είναι το διάφραγμα; Το ρινικό διάφραγμα είναι ένα οστεοχόνδρινο χώρισμα στο εσωτερικό της ρινός που την διαιρεί σε αριστερή και δεξιά ρινική

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΘΗΝΑ 2010 1 ΣΚΟΠΟΣ Η ανάλυση και μελέτη της μοριακής δομής των καρωτίδων αρτηριών με υπέρυθρη φασματοσκοπία. Η εξαγωγή συμπερασμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I)

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I) Γιάννης Τσούγκος ΓΕΝΙΚΑ:...πολλούς αιώνες πριν μελετηθεί επιστημονικά ο ηλεκτρισμός οι άνθρωποι γνώριζαν

Διαβάστε περισσότερα

K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ

K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ κατάσταση ετοιμότητος του μυός ενός βαθμού μόνιμης σύσπασης που διατηρούν οι μύες στην ηρεμία αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΓΜΟΡΕΙΟ ΑΝΤΡΟ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΠΑΡΑΡΡΙΝΟΚΟΛΠΙΤΙ Α ΝΕΩΤΕΡΩΝ ΑΝΤΙΒΙΟΤΙΚΩΝ ΣΚΕΥΑΣΜΑΤΩΝ

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΓΜΟΡΕΙΟ ΑΝΤΡΟ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΠΑΡΑΡΡΙΝΟΚΟΛΠΙΤΙ Α ΝΕΩΤΕΡΩΝ ΑΝΤΙΒΙΟΤΙΚΩΝ ΣΚΕΥΑΣΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΩΤΟΡΙΝΟΛΑΡΥΓΓΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ : Καθηγητής Π. Γκούμας ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΓΜΟΡΕΙΟ ΑΝΤΡΟ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΠΑΡΑΡΡΙΝΟΚΟΛΠΙΤΙ Α ΝΕΩΤΕΡΩΝ ΑΝΤΙΒΙΟΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά

Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά έχει σχήμα πεπλατυσμένης σφαίρας Η διάμετρος, στον ενήλικα, είναι περίπου 2,5 cm Αποτελείται από τρεις χιτώνες, το σκληρό, το χοριοειδή και τον αμφιβληστροειδή.

Διαβάστε περισσότερα

Κάτω Άκρο Οι Χώρες του Μηρού

Κάτω Άκρο Οι Χώρες του Μηρού Κάτω Άκρο Οι Χώρες του Μηρού Ι. Γενικά Α. 3εις σηµαντικές ζώνες των κάτω άκρων 1. Μηριαίο τρίγωνο 2. Ο πόρος των προσαγωγών 3. Ο ιγνυακός βόθρος Β. Μηριαίο οστό 1. Είναι το επιµηκέστερο, το ισχυρότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ Η µήτρα (εικόνα 1) είναι κοίλο µυώδες όργανο µήκους περίπου 8 cm που προέρχεται από την συνένωση

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Νευρικό σύστημα (σύντομη θεωρία ερωτήσεις)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Νευρικό σύστημα (σύντομη θεωρία ερωτήσεις) ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Ιδιωτικό Γενικό Λύκειο Όνομα: Ημερομηνία:./ / ΤΑΞΗ : A Λυκείου ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Νευρικό σύστημα (σύντομη θεωρία ερωτήσεις) ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ - ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Συμβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑ ΟΡΓΑΝΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑ ΟΡΓΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑ ΟΡΓΑΝΑ 5o ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ - ΓΗ_Α_ΒΙΟ_0_11211, 37ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ - ΓΗ_Α_ΒΙΟ_0_11243, 38ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ - ΓΗ_Α_ΒΙΟ_0_11244 Ένας μαθητής ακούει το κουδούνι του σχολείου να χτυπά στο τέλος της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Εισαγωγή στην Ανατομία. 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης. Ανά----- τομή

ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Εισαγωγή στην Ανατομία. 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης. Ανά----- τομή ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι Μάθημα 1ο ΘΩΡΑΚΑΣ ΚΟΙΛΙΑ ΠΥΕΛΟΣ-ΠΕΡΙΝΕΟ ΡΑΧΗ Ροβίθης Μιχαήλ 500 Π.Χ Εισαγωγή στην Ανατομία 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης Ανά----- τομή Αριστοτέλης

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το διάφραγμα;

Τι είναι το διάφραγμα; Σκολίωση ρινικού διαφράγματος ( συγγραφέας ΜΑΛΛΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΩΡΛ ) Τι είναι το διάφραγμα; Εικόνα 1 Το ρινικό διάφραγμα είναι ένα οστεοχόνδρινο χώρισμα στο εσωτερικό της ρινός που την διαιρεί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ Το νευρικό σύστημα μαζί με το σύστημα των ενδοκρινών αδένων συμβάλλουν στη διατήρηση σταθερού εσωτερικού περιβάλλοντος (ομοιόσταση), ελέγχοντας και συντονίζοντας τις λειτουργίες των υπόλοιπων συστημάτων

Διαβάστε περισσότερα

Βιοδυναμικά: Ασθενή ηλεκτρικά ρεύματα τα οποία παράγονται στους ιστούς των ζωντανών οργανισμών κατά τις βιολογικές λειτουργίες.

Βιοδυναμικά: Ασθενή ηλεκτρικά ρεύματα τα οποία παράγονται στους ιστούς των ζωντανών οργανισμών κατά τις βιολογικές λειτουργίες. Bιοηλεκτρισμός To νευρικό σύστημα Το νευρικό κύτταρο Ηλεκτρικά δυναμικά στον άξονα Δυναμικά δράσης Ο άξονας ως ηλεκτρικό καλώδιο Διάδοση των δυναμικών δράσης Δυναμικά δράσεις στους μύες Δυναμικά επιφανείας

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας.

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας. CUMMULATINE SUCCESS SCORE % ΙΣΧΙΟ CUMMULATINE SUCCESS RATE % YΛΙΚΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 42 ΑΝΔΡΕΣ 16 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 26 ΗΛΙΚΙΑ 63.1 (42-92) ΥΨΟΣ 171 (162-191) Δ.Μ.Σ 36 (22-47) Το ποσοστό των ασθενών που αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλή ΙΙ. Ι. Μύες του προσώπου

Κεφαλή ΙΙ. Ι. Μύες του προσώπου Κεφαλή ΙΙ Ι. Μύες του προσώπου Α. Μιµικοί µύες (δερµατικοί) Εντοπίζονται µέσα στο υποδόριο ιστό Προσφύονται στο δέρµα του προσώπου Κινητική νεύρωση προσωπικό νεύρο (ΕΝ VII) Περιβάλλουν τα στόµια (σφηγκτήρες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΠΑΘΟΛΟΓΙA Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΠΑΘΟΛΟΓΙA Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΠΑΘΟΛΟΓΙA Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ ΚΝΣ: πολυσύνθετο σύστηµα πολλές από τις λειτουργίες του αδιευκρίνιστες Πρώτες ανατοµικές µελέτες Αριστοτέλης και Γαληνός

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2 Νόσος του Πάρκινσον Τρόπος αντιμετώπισης νόσου Πάρκινσον. Η νόσος του Πάρκινσον (Parkinson) είναι νευροεκφυλιστική ασθένεια της μέλαινας ουσίας με συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΩΡΑΚΑΣ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΘΩΡΑΚΑΣ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΘΩΡΑΚΑΣ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕΣΟΠΛΕΥΡΙΑ ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΑ Σχηματίζονται μεταξύ παρακείμενων πλευρών και καταλαμβάνονται από τους μεσοπλεύριους μύες. Έσω θωρακική

Διαβάστε περισσότερα

1. Κεντρικό Νευρικό Σύστημα

1. Κεντρικό Νευρικό Σύστημα 1. Κεντρικό Νευρικό Σύστημα 1.1. Νευρικό Σύστημα 1.1.1. Ανατομία του Νευρικού Συστήματος: Το νευρικό σύστημα αποτελείται από ένα κεντρικό και ένα περιφερικό τμήμα (πίνακας 1, σχήμα 1). (α) Το κεντρικό

Διαβάστε περισσότερα

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες:

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες: Δυσκοιλιότητα. Η δυσκοιλιότητα αποτελεί ένα από τα πιο συχνά συμπτώματα του κατώτερου πεπτικού σωλήνα, επηρεάζοντας κάθε χρόνο ένα μεγάλο αριθμό ασθενών, κυρίως των χωρών του δυτικού κόσμου. Εικόνα 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟ ΠΟΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟ ΠΟΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟ ΠΟΝΟ Χρήστος Ιατρού Καθηγητής Αναισθησιολογίας Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης I. ΟΡΙΣΜΟΣ Νευροπαθητικός πόνος (ΝΠ-Πόνος) - Παθολογικός πόνος Ο πόνος που προκαλείται από βλάβη

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυϊκό Πλέγµα και Νεύρα

Οσφυϊκό Πλέγµα και Νεύρα Οσφυϊκό Πλέγµα και Νεύρα Εισαγωγή Σχηµατισµός Κλάδοι του Οσφυϊκού Πλέγµατος Μηριαίο Νεύρο (Ο2-Ο4) Εισαγωγή Η κινητικότητα και η γενική αισθητικότητα του κάτω άκρου εξυπηρετούνται από τους τελικούς κλάδους

Διαβάστε περισσότερα

Το όργανο της ακοής και της ισορροπίας.

Το όργανο της ακοής και της ισορροπίας. Σημειώσεις Προβολής: 1. Στις διαφάνειες, όπου υπάρχουν υπογραμμισμένες λέξεις (υπερσύνδεση), σημαίνει ότι, πατώντας την λέξη, πηγαίνεις σε άλλη, κρυφή σελίδα. Για να επιστρέψεις στην προηγούμενη πατάς

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α Α ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΠΛΑΤΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ-ΧΗΜΕΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/6/2015 ΒΑΘΜΟΣ ΒΑΘΜΟΣ:... ΤΑΞΗ: Γ Αριθμητικά.. ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες Ολογράφως:...

Διαβάστε περισσότερα

Κρανίο - Εγκέφαλος ανατομία

Κρανίο - Εγκέφαλος ανατομία Κρανίο - Εγκέφαλος ανατομία Οστά κρανίου από το πλάϊ Μετωπιαίο οστό Βρεγματικό οστό Σφηνοειδές οστό Κροταφικό οστό Ηθμοειδές οστό Άνω γνάθος Ινιακό οστό Κάτω γνάθος Οστά από εμπρός Μετωπιαίο οστό Βρεγματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ρ Ελενα Κουλλαπή 2014

ρ Ελενα Κουλλαπή 2014 ρ Ελενα Κουλλαπή 2014 Κυρτέ κερατίνε πλάκε. Καλύπτουν τη ραχιαία επιφάνεια του τελευταίου τµήµατο των δακτύλων. Το χρώµα του είναι υπόλευκο ή ελαφρώ ρόδινο (οφείλεται στι αγκύλε των αγγείων του χορίου,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πρόσθιος Χιαστός Σύνδεσμος του Γόνατος και η Συνδεσμοπλαστική

Ο Πρόσθιος Χιαστός Σύνδεσμος του Γόνατος και η Συνδεσμοπλαστική Ο Πρόσθιος Χιαστός Σύνδεσμος του Γόνατος και η Συνδεσμοπλαστική Ποιά είναι η ανατομική κατασκευή του γόνατος; Η άρθρωση του γόνατος σχηματίζεται από το μηριαίο οστό και από την κνήμη. Τα άκρα των οστών

Διαβάστε περισσότερα

3. Το σχεδιάγραμμα παρουσιάζει τομή ανθρώπινου πεπτικού συστήματος.

3. Το σχεδιάγραμμα παρουσιάζει τομή ανθρώπινου πεπτικού συστήματος. ΠΕΠΤΙΚΟ 1. Α. Να γράψετε τα είδη των δοντιών Α, Β, Γ, Δ και τα μέρη του δοντιού Ε Μ. Β. Πόσα δόντια έχει ένα παιδί 3 χρόνων; Γ. Ποιοι αδένες αφήνουν το έκκριμά τους στη στοματική κοιλότητα και ποιο το

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ Η νευρομυϊκή σύναψη αποτελεί ιδιαίτερη μορφή σύναψης μεταξύ του κινητικού νευρώνα και της σκελετικής μυϊκής ίνας Είναι ορατή με το οπτικό μικροσκόπιο Στην

Διαβάστε περισσότερα

Καλοήθεις Καταστάσεις Φωνητικών Χορδών

Καλοήθεις Καταστάσεις Φωνητικών Χορδών Καλοήθεις Καταστάσεις Φωνητικών Χορδών Oξύ τραύμα ή χρόνιος ερεθισμός προκαλεί αλλαγές στον βλεννογόνο των φωνητικών χορδών που μπορεί να οδηγήσει σε πολύποδες, όζους, κοκκιώματα ή κύστες. Ο ασθενής παραπονιέται

Διαβάστε περισσότερα

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο 4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο Στον άνθρωπο οι θρεπτικές ουσίες της τροφής απορροφώνται από το λεπτό έντερο. Με την κυκλοφορία του αίματος φτάνουν σε όλα τα κύτταρα του σώματος. Εκεί, ορισμένες από αυτές,

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητήρια όργανα Αισθήσεις

Αισθητήρια όργανα Αισθήσεις Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 10 Αισθητήρια όργανα Αισθήσεις Ειδικές Αισθήσεις Όραση Ακοή Δομή του οφθαλμικού βολβού Οφθαλμικός βολβός Σκληρός χιτώνας Χοριοειδής χιτώνας Αμφιβληστροειδής χιτώνας Μ.Ντάνος Σκληρός

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑ:ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:3.6.2014 ΤΑΞΗ: Γ ΧΡΟΝΟΣ:1.30 ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΕΛΙΔΩΝ:10 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:. ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΒΑΘΜΟΣ:...

Διαβάστε περισσότερα

Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων

Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων Προτεινόμενη θεραπεία: Μετά από προσεκτική κλινική και ακτινογραφική εξέταση του στόματος και εκτίμηση της κατάστασης μου, ο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος Στοιβάδες δέρματος Επιδερμίδα (τέσσερις στοιβάδες κυττάρων) Χόριο (άφθονα αγγεία και νεύρα) Υποδερμάτιο πέταλο (περιέχει

Διαβάστε περισσότερα