Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά και Βιοποικιλότητα: Εθνοβιολογική μελέτη στην περιοχή του Κίσσαμου στην Κρήτη

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά και Βιοποικιλότητα: Εθνοβιολογική μελέτη στην περιοχή του Κίσσαμου στην Κρήτη"

Transcript

1 Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά και Βιοποικιλότητα: Εθνοβιολογική μελέτη στην περιοχή του Κίσσαμου στην Κρήτη ρ. Σκουλά Μελπομένη, Πάρκο ιάσωσης Χλωρίδας & Πανίδας Πολυτεχνείο Κρήτης, ρ. Ανάγια Σαρπάκη, Χανία, Κρήτη Costanza Dal Cin D Agata, Πάρκο ιάσωσης Χλωρίδας & Πανίδας Πολυτεχνείο Κρήτης, ρ.παναγιώτης Γεωργιακάκης, Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης, Πανεπιστήμιο Κρήτης ρ. Πέτρος Λυμπεράκης, Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης, Πανεπιστήμιο Κρήτης Πάρκο ιάσωσης Χλωρίδας και Πανίδας Πολυτεχνείο Κρήτης 0

2 1

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Περίληψη..4 Εισαγωγή...6 Μεθοδολογία....6 Αποτελέσματα Αναλυτικά αποτελέσματα σχετικά με τις χρήσεις των αυτοφυών φυτών.21 Αναλυτικά αποτελέσματα σχετικά με τις χρήσεις των καλλιεργούμενων φυτών 71 Αναλυτικά αποτελέσματα της εθνοζωολογικής έρευνας 86 Η αρχαιολογία της πανίδας και της χλωρίδας 109 2

4 3

5 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η άυλη πολιτιστική κληρονομιά περιλαμβάνει γνώσεις ανεπτυγμένες από τους ανθρώπους με την αλληλεπίδραση με τη φύση. Η περιοχή της Κισάμου, βρίσκεται στα βορειοδυτικα της Κρήτης, φιλοξενεί πάνω από το 1/3 της Κρητικής χλωρίδας (720 είδη), περί τα 300 πτηνά, και σχεδόν όλα τα χερσαία θηλαστικά, ερπετά και αμφίβια της Κρήτης. Αναφέρθηκαν πληροφορίες για 163 αυτοφυή φυτικά είδη, που συνιστούν το 22% της χλωρίδας της περιοχής, και 42 καλλιεργούμενα φυτικά είδη. Περιλαμβάνονται 95 αυτοφυή εδώδιμα, 60 φαρμακευτικά, αρκετά βαφικά, εντομοαπωθητικά, φυτά για πλέξιμο καλαθιών, ψάθας, γέμισμα στρωμάτων, ξύλα για κατασκευές, σκεύη και εργαλεία, κόλλες και παιχνίδια. Επίσης, συγκεντρώθηκαν πληροφορίες για αράχνες, σκορπιούς, έντομα, ερπετά, πουλιά καιι θηλαστικά. Αν εξαιρέσουμε τις χρήσεις για τροφή, οι υπόλοιπες πληροφορίες είναι πλέον μόνο αναμνήσεις αλλά δυστυχώς η μνήμη διαβρώνεται και συγχέεται, οπότε απαιτούνται διασταυρώσεις για να συντεθεί μια πληροφορία. Από τις παλιές ποικιλίες καλλιεργούμενων φυτών, βρέθηκε μεταξύ άλλων, ένα σπάνιο πιά όσπριο, το μαναρώλι, το, Lathyrus clymenum, το είδος που γίνεται η φάβα της Σαντορίνης, και που καλλιεργείτο συστηματικά από το 2000 π.χ. μέχρι σήμερα. ιαπιστώθηκε οτι οι ίδιοι οι άνθρωποι που κατέχουν τις παραδοσιακές γνώσεις έχουν χαμηλή εκτίμηση, οπότε είναι κατανοητό γιατί οι νεώτερες γενιές είναι πλέον εντελώς αδιάφορες. Η παρούσα μελέτη, έδείξε πόσο στενή ήταν η αλληλοεπίδραση μεταξύ ανθρώπων και φύσης στο παρελθόν, που υποχρέωνε τους ανθρώπους να βρίσκουν τρόπους να διαχειρίζονται τους πόρους για να τους διατηρήσουν, για τους ίδιους και τους απογόνους τους. SUMMARY Intangible cultural heritage includes knowledge developed by human societies interacting with the natural environment. The area of Kisamos, lies at the northwestern edge of Crete and hosts more than 1/3 of the Cretan flora (720 species), ca.300 birds, and almost all terrestrial mammals, reptiles and amphibians of Crete. Information on 163 native plant species, consisting of 22% of the local flora, and 42 cultivated plant species, was reported. This includes 95 native edible species, 60 medicinal plants, several dye plants, plants for weaving baskets, and chairs, stuffing mattresses, pest repellent plants, glues and toys. Additionally, information on spiders, scorpions, insects, reptiles, birds and mammals were recorded. With the exception of food use, all the information is based solely on memory, which however erodes and becomes confused. Therefore, several cross references are needed to obtain complete information. Regarding old varieties of cultivated plants, a rare legume was found, the species that Santorini faba is made of, Lathyrus clymenum, which has been systematically cultivated since 2000 BC. Most people that possess traditional knowledge have low appreciation for it, which justifies the fact that younger generations are now completely indifferent about it. The present study indicated how close was the interaction between people and nature in the past, which obliged them to find ways to manage the resources in order to maintain them for themselves and their successors. 4

6 5

7 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η άυλη πολιτιστική κληρονομιά περιλαμβάνει γνώσεις, πρακτικές, τεχνικές και εκφράσεις ανεπτυγμένες από τις ανθρώπινες κοινότητες με την αλληλεπίδραση με τη φύση. Αυτές οι δράσεις σχετίζονται με την διατροφή, την ένδυση, την προστασία, τον καλλωπισμό του σώματος, αντικείμενα για αποθήκευση, μεταφορές, στέγαση, διακόσμηση, τελετουργίες, μουσικά όργανα, εργαλεία, κ.ά. Η γνώση αυτή βρίσκεται στον ανθρώπινο προφορικό πολιτισμό (στον ανθρώπινο νου), μοιράζεται στην κοινότητα, μεταδίδεται με τον λόγο, και εκφράζεται συλλογικά, μέσω διαφόρων πρακτικών. Μεταβιβάζεται από γενιά σε γενιά και προσφέρει στην κοινότητα αίσθηση ταυτότητας και συνέχειας, προωθώντας το σεβασμό προς τη φύση. Σήμερα η κληρονομιά αυτή διαβρώνεται και σταδιακά χάνεται εξαιτίας της παγκοσμιοποίησης, που ελαττώνει την εκτίμηση της ιδιαιτερότητας και το ενδιαφέρον από τις νεότερες γενιές, οπότε η καταγραφή της καθίσταται κατεπείγουσα. Η Κρήτη είναι μία από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες περιοχές της Ευρώπης. Η περιοχή της Κισάμου, στην οποία επικεντρώνεται η μελέτη, βρίσκεται στην βορειοδυτική άκρη της Κρήτης, έχει έκταση 430 km 2, πληθυσμό κατοίκους περίπου 40 χωριά, και αποτελεί μια ξεχωριστή ενότητα με πλούσια βιοποικιλότητα. Περιλαμβάνει πάνω από το 1/3 της Κρητικής χλωρίδας (720 φυτικά είδη) με πολλά από τα ενδημικά του νησιού. Το ιδιαίτερα μεγάλο επίπεδο βοτανικής ποικιλότητας δικαιολογείται από το επίπεδο της οικολογικής ποικιλότητας με πληθώρα διαφορετικών οικοτόπων. Παράλληλα στην περιοχή υπάρχει μακρά παράδοση καλλιεργειών παλιών ποικιλιών, σιτηρών και οσπρίων. Όσον αφορά τα ζώα, στην περιοχή βρίσκονται σχεδόν όλα τα αμφίβια, τα ερπετά, τα θηλαστικά και τα πουλιά της Κρήτης. Ειδικότερα, περί τα 300 πουλιά παραμένουν ή επισκέπτονται την περιοχή. Σχετικά με τα ασπόνδυλα οι πληροφορίες είναι ανεπαρκείς. ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ Ακολουθώντας την προτεινόμενη μεθοδολογία μοιράσαμε περί τα 400 απλά ερωτηματολόγια στις μεγαλύτερες τάξεις των ημοτικών Σχολείων της περιοχής και ζητήσαμε από τα παιδιά (με επιστολή και στους γονείς και στους δασκάλους) να απαντήσουν τα ερωτηματολόγια με την βοήθεια των πρεσβυτέρων της οικογενείας για να μπορέσουμε να προσδιορίσουμε ανθρώπους με γνώση γύρω από τις χρήσεις των φυτών της περιοχής. υστυχώς η ανταπόκριση δεν ήταν ανάλογη της προηγούμενης φοράς (2004) που είχαμε μοιράσει παρόμοια ερωτηματολόγια σε άλλη περιοχή. Η επιστροφή των συμπληρωμένων ερωτηματολογίων ήταν αρκετά μικρότερη και έδειξε ότι, όπου οι δάσκαλοι αξιολόγησαν θετικά την έρευνά μας, τα αποτελέσματα ήταν καλά, όπου στάθηκαν αδιάφοροι, λάβαμε ελάχιστα ερωτηματολόγια. Ένα επιπλέον εμπόδιο προήλθε από την ιεύθυνση Α/βαθμιας εκπαίδευσης από όπου, ερμηνεύοντας σχετική οδηγίας του υπουργείου Παιδείας, μας ζητήθηκε τα ερωτηματολόγια να είναι ανώνυμα εμείς ζητήσαμε στοιχεία επικοινωνίας των μαθητών, προαιρετικά. Το αποτέλεσμα των ερωτηματολογίων είναι ότι, παρόλο που ένας μικρός αριθμός απαντήθηκε, από εκείνα που απαντήθηκαν, μόνο τα μισά περίπου είχαν στοιχεία επικοινωνίας. Πάντως λάβαμε περί τα 100 ερωτηματολόγια. Με βάση αυτά τα ερωτηματολόγια έγινε μία προσπάθεια προσδιορισμού της σημασίας κάποιων φυτών. Για την ανεύρεση ανθρώπων-κλειδιά, πολύ λίγο τελικά συνεισέφεραν τα ερωτηματολόγια, ενω ο προσδιορισμός των ανθρώπων κλειδιά έγινε, κυρίως, με την βοήθεια συστάσεων από άλλους. 6

8 Για την πραγματοποίηση της μελέτης, λάβαμε συνεντεύξεις από 54 άτομα, κατά κανόνα μεγάλης ηλικίας και επισκεφθήκαμε περίπου 20 χωριά της περιοχής (Πίνακας 1, Εικόνα 1). Οι συνεντεύξεις που ηχογραφήθηκαν (εκτός από μία περίπτωση που μας ζητήθηκε να μην το κάνουμε) είχαν ελεύθερη δομή και ήταν σύμφωνες με τον ιεθνή Κώδικα Ηθικής της ιεθνούς Εταιρείας Εθνοβιολογίας. Ελήφθη φωτογραφικό υλικό, όπου ήταν δυνατόν, και φυτικό υλικό για τεκμηρίωση. Από παλιές και παραμελημένες ποικιλίες καλλιεργούμενων φυτών μαζέψαμε υλικό για προσδιορισμό και αναπαραγωγή. Κάθε συνέντευξη διαρκούσε περί τις 2 ώρες, αλλά σε αρκετές περιπτώσεις χρειάστηκε να ξαναδούμε τους ανθρώπους, δεύτερη και τρίτη φορά. Αντί να αυξήσουμε τον αριθμό των συνεντεύξεων, προτιμήσαμε να εξετάσουμε κάποιους ανθρώπους σε βάθος, γιατί τότε ήταν που μας αποκάλυπταν καινούργιες πληροφορίες. Επί πλέον, επειδή κατευθύναμε τις συνεντεύξεις, έτσι ώστε να συγκεντρώνουμε όσο το δυνατόν πληρέστερες πληροφορίες για όσο το δυνατόν περισσότερα είδη, τα αποτελέσματα μας είναι λιγότερο ποσοτικά και περισσότερο ποιοτικά. Ο συστηματικός προσδιορισμός των φυτικών και ζωικών ειδών που αναφέρθηκαν έγινε (α) με συλλογή υλικού και αποξήρανση και αναγνώριση, (β) με φωτογράφιση, και αναγνώριση, (γ) με περιγραφές από τους ανθρώπους, (δ) με επίδειξη φωτογραφιών, ειδικά στα πουλιά, σαύρες, φίδια, φυτά που δεν ήταν στην περιοχή ή ήταν εκτός εποχής κατά τη χρονική στιγμή της συνέντευξης. Αλλά επειδή δεν είναι δυνατόν να δει ένας άνθρωπος, σε μία επίσκεψη, περί τις 700 φωτογραφίες φυτών, περί τις 300 φωτογραφίες πουλιών κλπ, λειτουργήσαμε σχετικά αυθαίρετα και επιλέγαμε έναν μικρό αριθμό, για επίδειξη και εξακρίβωση με βάση τις πληροφορίες που μας έδινε. (ε) για κάποια είδη που είναι γνωστά στην περιοχή και σε μας, ή και γενικότερα, δεν χρειάστηκε υλικό αναφοράς (π.χ. ελιά, καρυδιά, κουνάβι, θυμάρι, ρίγανη, σταμναγκάθι κλπ). Στις συνεντεύξεις προσπαθήσαμε να κατευθύνουμε τις ερωτήσεις σχετικά με τα χόρτα που τρώμε και πίνουμε, για εκείνα που μας βοηθούν να αντιμετωπίσουμε ασθένειες, φυτά που βάφουν, απωθητικά εντομών ή παρασίτων, φυτά που κάνουν υφάσματα, σκοινιά, ξύλα που χρησιμοποιούν στα σπίτια, είτε στην κατασκευή, είτε για έπιπλα, οικιακά σκεύη και αγροτικά εργαλεία. Για τα ζώα, οι ερωτήσεις αντίστοιχα κατευθύνθηκαν στο τι τρώμε, τι χρησιμοποιούμε για να ντυθούμε αν μας βοηθούν να αντιμετωπίσουμε ασθένειες, εργαλεία, παιγνίδια, πως θεραπεύουν ασθένειες των οικόσιτων ζώων. προσπαθήσαμε να μάθουμε και λεπτομέρειες των διαδικασιών και των τεχνικών. Επίσης ερωτούσαμε για το κακό μάτι, γούρι, οιωνούς. Τέλος κάναμε ερωτήσεις για να καταγράψουμε την σημερινή διαθεσιμότητα / αφθονία των ειδών, όπως την αντιλαμβάνονται οι άνθρωποι. Έγιναν επισκέψεις στο Αρχαιολογικό Μουσείο Χανίων, για να διερευνηθεί αν υπάρχουν αρχαιολογικά ευρήματα από την περιοχή, στο Αρχαιολογικό Μουσείο Κισάμου που παρουσιάζει μια εξαιρετικά αξιόλογη συλλογή, στο Μουσείο Ελιάς, στις Άνω Βούβες και στο Μουσείο Αλιείας στο Κολυμπάρι. Το Λαογραφικό Μουσείο Λουσακιών ήταν πάντα κλειστό. Φωτογραφήσαμε αρχαιολογικό υλικό από το Μουσείο Κισάμου (μετά από άδεια από την υπεύθυνη εφορία αρχαιοτήτων) και μας δόθηκε και φωτογραφικό υλικό που δεν εκτίθεται ακόμα (κ. Σταυρούλα Μαρκουλάκη, υπεύθυνη ανασκαφών Κισάμου). 7

9 Πίνακας 1. Κατάλογος ανθρώπων που έδωσαν συνέντευξη, χωριό και ηλικία Όνομα Χωριό Ηλικία Αγιασμενάκη Στέλλα Κολυμβάρι 80 Αγιασμενάκης Γιάννης Κολυμβάρι 56 Ανουσάκης Χαράλαμπος Πλάτανος 56 Αρχάκης Γιάννης Ροδωπού 97 Αρχάκης ημήτρης Ροδωπού 65 Βεστάκη Χριστίνα Λουσακιές 72 Γεωργιακάκης Μιχάλης Κρύα Βρύση 80 Γεωργιλαδάκης Θανασης Σφηνάρι 98 Γουβεράκη Σοφία Παλία Ρούματα 65 Γουβεράκης Γιάννης Παλία Ρούματα 45 Καραπατάκη Κατερίνα Άνω Βούβες 80 Καρεφυλλάκη Αντωνία Πλάτανος 80 Καρεφυλλάκη Στέλλα Πλάτανος 70 Καρεφυλλάκης Μανώλης Πλάτανος 90 Καρτσωνάκη Μαρία Κουνουπίτσα 85 Κατάκη Αικατερίνη Χρυσαυγή 80 Κατάκης Φίλιππος Kάμπος 72 Κατερουδάκη Ελένη Φαλάσαρνα 60 Κατερουδάκης Γιώργος Φαλάσαρνα 70 Κουριδάκη Βαρβάρα Χρυσαυγή 84 Λουβιτάκης Μανώλης Λουσακιές 85 Λουπασάκη Ελένη Kρύα Βρύση 95 Λουπασάκης Ευτύχης Κρύα Βρύση 70 Λουπασάκης Μιλτιάδης Κρύα Βρύση 82 Μαυροματάκη Αφροδίτη ελιανά 80 Μαυροματάκης Εμμανουήλ ελιανά 85 Μινωτάκη Μαρία Καμάρα 76 Μινωτάκης Παναγιώτης ελιανά 82 Μοτάκης Μιχάλης Παλία Ρούματα 68 Μπαρολάκης Χαράλαμπος Ξαμουδοχώρι 58 Μπαρουλάκη Στέλλα Ξαμουδοχώρι 55 Μπερτάκη Γεωργία Σπηλιά 75 8

10 Πίνακας 1. (συνέχεια) Ονομα Χωριό Ηλικία Μπερτάκης Νικόλαος Σπηλιά 52 Μπομπολάκη Ευαγγελία Παλία Ρούματα 78 Μυλογιαννάκη Αντωνία Πολυρρήνια 70 Μυλογιαννακη Μαλάμω Σηρικάρι 62 Μυλωνάκη Ειρήνη Ροδοπού 75 Νταουντάκης Κώστας Kρύα Βρύση 75 Παναγιωτάκη Μαρία Παλία Ρούματα 66 Παναγιωτάκης Σήφης Παλία Ρούματα 70 Παπαδάκη Ελένη Ταυρωνίτης 60 Πετράκη Περσεφόνη Λουσακιές 80 Πετράκης Μανώλης Λουσακιές 85 Πετρακης Αριστείδης Λουσακιές 55 Πετράκης Πέτρος Λουσακιές 77 Ραφτάκη Χριστίνα Πλάτανος 80 Τουρλεντέ Ελευθερία Κουνουπίτσα 82 Τουρλεντέ Καλιόπη Κουνουπίτσα 55 Τσιχλάκης Στρατής Πανέθυμος 77 Φουτάκη Ξανθίππη Ραπανιανά 85 Χαραλαμπάκης Ευτύχης Κρύα Βρύση 78 Χολάκη Βασιλεία Σφηνάρι 72 Χοχλακης Αντωνης Σφηνάρι 68 Χοχλάκης Χαράλαμπος Σφηνάρι 75 9

11 Εικόνα 1. Η περιοχή και τα χωριά από τα οποία συλλέξαμε πληροφορίες. Με κίτρινο χρώμα είναι σημειωμένα εκείνα που πήραμε ερωτηματολόγια και συνεντεύξεις, και με πράσινο είναι εκείνα που πήραμε μόνο ερωτηματολόγια 10

12 ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Τα αποτελέσματα συγκεντρώθηκαν, σε μια βάση δεδομένων, για τα φυτά και μία για τα ζώα και παρουσιάζονται αναλυτικά σε τρεις ενότητες στη συνέχεια (αυτοφυή φυτά, καλλιεργούμενα φυτά, ζώα). Τα αποτελέσματα της αρχαιολογικής έρευνας παρουσιάζονται σε μία ξεχωριστή ενότητα, στο τέλος. Συνολικά αναφέρθηκαν πληροφορίες για 163 αυτοφυή φυτικά είδη που συνιστούν το 22% της χλωρίδας της περιοχής, και 42 καλλιεργούμενα φυτικά είδη. Από τα αυτοφυή, 94 είναι εδώδιμα, 47 είναι φαρμακευτικά, 19 είναι βαφικά, 15 είναι εντομοαπωθητικά, 20 δίδουν υλικό για ξύλινες κατασκευές, 20 δίνουν ίνες για πλέξιμο καλαθιών, πλέξιμο ψάθας καρεκλών, γέμισμα στρωμάτων, 5 δίνουν κάρβουνα, 1 προστατεύει από το κακό μάτι, 3 δίδουν κόλλα και με 3 φτιάχνουν παιγνίδια. Από τα καλλιεργούμενα φυτά 13 είναι φαρμακευτικά, 6 είναι βαφικά, 3 είναι εντομοαπωθητικά, 2 δίνουν υλικό για ξύλινες κατασκευές, 8 δίνουν ίνες για πλέξιμο καλαθιών, πλέξιμο ψάθας καρεκλών, γέμισμα στρωμάτων, 7 προστατεύουν από το κακό μάτι και 3 δίνουν κόλλα. Όπως αναφέρθηκε και στην προηγούμενη παράγραφο, τα αποτελέσματα των συνεντεύξεων δεν είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν για ποσοτικές μετρήσεις, λόγω του όγκου των πληροφοριών που ζητούσαμε σε περιορισμένο χρόνο. Τα αποτελέσματα όμως των συνεντεύξεων, μπορούν να μας δώσουν κάποιες ενδείξεις για το ποια φυτά έχουν την μεγαλύτερη αποδοχή και είναι σημαντικά. Σημειώνουμε ότι τα φυτικά είδη που αναφέρθηκαν στις συνεντεύξεις υπερκαλύπτουν τα είδη που αναφέρθηκαν στα ερωτηματολόγια, οπωσδήποτε τόσο από ερωτηματολόγια όσο και από τις συνεντεύξεις υπάρχει ένας αριθμός ειδών (περίπου 10) που δεν ταυτοποιήθηκαν ακόμη. Ο πίνακας 2 παρουσιάζει τα αποτελέσματα των ερωτηματολογίων, όσον αφορά στα αυτοφυή εδώδιμα είδη και τον αριθμό των αναφορών τους στα ερωτηματολόγια. Περιλαμβάνει φυτά αρωματικά που χρησιμοποιούνται ως αφέψημα όπως χαμομήλι, φασκόμηλο, μαλοτήρα, ματζουράνα, δίκταμος, θυμάρι, δυόσμος, φυτά αρωματικά που χρησιμοποιούνται φρέσκα ή αποξηραμένα στην μαγειρική σαν μυρωδικά όπως ρίγανη, θυμάρι, μάραθα, δάφνη, δυόσμος, δενδρολίβανο, λαγουδόχορτο, και χόρτα όπως ραδίκια, σταμναγκάθι, ασκολίμπροι, αγκριαγκινάρα, τσόχοι, βρούβες, αβρωνιές, λάπαθα. Στα πιο συχνά αναφερόμενα αυτοφυή φαρμακευτικά είδη (πίνακας 3) περιλαμβάνονται τα αφεψήματα της προηγούμενης ομάδας (χαμομήλι, δίκταμος, φασκόμηλο, μαλοτήρα, θυμάρι), με χρήσεις κυρίως για προβλήματα του αναπνευστικού και το πεπτικού συστήματος. Στα αντίστοιχα καλλιεργούμενα τα πιο συχνά αναφερόμενα είναι ο βασιλικός, το σκόρδο και η καλλιεργούμενη ματζουράνα (πίνακας 4). Τα πιο συχνά αναφερόμενα αυτοφυή φυτά με απωθητικές ιδιότητες για έντομα και άλλα ανεπιθύμητα ζώα (πίνακας 5) περιλαμβάνουν αρωματικά φυτά με ευχάριστη (ευκάλυπτος, λεβάντα, λυγαριά, δάφνη) ή με δυσάρεστη οσμή (ακονιζιά, απήγανος). Στα αντίστοιχα καλλιεργούμενα (πίνακας 6) περιλαμβάνονται ο βασιλικός, το σκόρδο, ο κατιφές. Όσον αφορά στα αυτοφυή βαφικά φυτά (πίνακας 7) τα πιο γνωστά είναι το χαμομήλι για τα μαλλιά, ο κρόκος για το φαγητό, η παπαρούνα και η μαργαρίτα για τα Πασχαλινά αυγά, η βελανιδιά και η ξυνίδα για τα υφάσματα. Τα αντίστοιχα καλλιεργούμενα είναι η καρυδιά για υφάσματα και το κρεμμύδι και τα παντζάρια για πασχαλινά αυγά (πίνακας 8). Τα πιο συχνά αναφερόμενα αυτοφυή φυτικά είδη που χρησιμοποιούνται για κατασκευές περιλαμβάνουν, καλάμι, λυγαριά, σκίνο για καλάθια, αφράτο, και βούρλα για πλέξιμο, αθάνατο για σχοινιά, και δρυγιά, κατσανιά, κυπαρίσσι, αγριελιά και πλάτανο για ξύλα (πίνακας 9). Από τα καλλιεργούμενα φυτά που χρησιμοποιούνται για κατασκευές τα πιο γνωστά είναι η καρυδιά, η μουριά, η ελιά για ξύλα 11

13 και το λινάρι και βαμβάκι για ίνες (πίνακας 10). Αξίζει να σημειωθεί ότι αφού το λινάρι και η βαμβακιά έχουν πάψει να καλλιεργούνται πια, πάνω από 50 χρόνια, δεν βρέθηκε πουθενά ούτε δείγμα λιναριού, ενώ μια βαμβακιά βρέθηκε σε γλάστρα, ως καλλωπιστικό. Από την ανάλυση των ερωτηματολογίων μπορούν να ξεχωρίσουν κάποια φυτικά είδη με ιδιαίτερη εθνοβοτανική σημασία, αφού αναφέρονται να έχουν πολλές διαφορετικές χρήσεις (πίνακας 11). Η μυρτιά χρησιμοποιείται σαν τροφή, φάρμακο, εντομοαπωθητικό, βαφή και για κατασκευές, η μαργαρίτα, η χαρουπιά, η ρίγανη και το δενδρολίβανο αν φέρθηκαν για τέσσερεις διαφορετικές χρήσεις. Στην αντίστοιχη ομάδα των καλλιεργούμενων περιλαμβάνονται η καρυδιά, ο βασιλικός, το κρεμμύδι και το σκόρδο (πίνακας 12). Τέλος, στον πίνακα 13 παρουσιάζονται τα αυτοφυή φυτά με τις περισσότερες αναφορές συνολικά, και σε αυτήν την ομάδα περιλαμβάνονται το χαμομήλι, το φασκόμηλο, η ρίγανη, το καλάμι, η μαλοτήρα, ο δίκταμος. Από τα καλλιεργούμενα φυτά, τις περισσότερες αναφορές έλαβαν η καρυδιά, ο βασιλικός και το κρεμμύδι (πίνακας 14). ιαπιστώσαμε ότι πολλές φορές ή διάκριση μεταξύ αυτοφυούς και καλλιεργημένου δεν είναι σαφής, πχ, αφού η καστανιά προσφέρει καρπούς που συλλέγονται, θεωρείται καλλιεργούμενο είδος, αν και είναι αυτοφυής, υπάρχουν και περιπτώσεις που φυτεύουν καστανιές. Υπάρχουν περιπτώσεις εξημέρωσης, όπου στο σταμναγκάθι που είναι άγριο μεταφέρεται στον κήπο του σπιτιού και καλλιεργείται, ή ο δίκταμος που κανονικά βρίσκεται στις απότομες πλαγιές, καλλιεργείται σε γλάστρα για το βραστάρι του σπιτιού. Αλλά καλλιεργούμενα φυτά συνεχίζουν να φυτρώνουν ακόμα και όταν δεν τα σπέρνουν, οπότε θεωρούνται άγρια. Στα ζώα ο διαχωρισμός μεταξύ αυτοχθόνων και οικόσιτων είναι πιο σαφής. Όσον αφορά τα ζώα, οι άνθρωποι αναφέρθηκαν σε αρθρόποδα που περιλαμβάνουν αράχνες και σκορπιούς χωρίς προσδιορισμό είδους, και καβούρια (2), αναφέρθηκαν σε σαλιγκάρια (4), και αχινούς (1). Αν και δεν διευκρινίζεται στην πρόταση μελέτης, δεν ασχοληθήκαμε με ζώα ή φυτά της θάλασσας. Όσον αφορά τα σπονδυλόζωα αναφέρθηκε ένα ψάρι του γλυκού νερού (χέλι), 3 αμφίβια όλα της Κρήτης, 11 ερπετά σχεδόν όλα της Κρήτης, 24 μόνιμα ή μεταναστευτικά πουλιά και 1 οικόσιτο, 6 θηλαστικά (για νυχτερίδες και ποντίκια δεν γίνεται προσδιορισμός είδους) σχεδόν όλα της Κρήτης. Τέλος αναφέρθηκαν σχεδόν όλα τα οικόσιτα ζωικά είδη που είναι 7. Ένα σημαντικό στοιχείο που πρέπει να σημειώσουμε είναι ότι, αν εξαιρέσουμε τις χρήσεις για τροφή τόσο στα ζώα όσο και στα φυτά, οι υπόλοιπες πληροφορίες που αναφέρονται βρίσκονται στη σφαίρα των αναμνήσεων. Σε ορισμένες περιπτώσεις καταφέραμε να πάμε αρκετά πίσω, ως και 70 χρόνια πριν, όταν οι άνθρωποί μας ήταν παιδιά και ίσως και ακόμα πιο πίσω, όταν θυμόντουσαν ιστορίες που άκουγαν από τους γονείς τους. Με εξαίρεση τα αρωματικά αφεψήματα σχεδόν κανείς πια δεν χρησιμοποιεί φυτικά φάρμακα ούτε σε ανθρώπους ούτε σε ζώα. Τα φυτικά φάρμακα χρησιμοποιούντο συνεχώς μέχρι το , οπότε καλυτέρευσαν οι συνθήκες ζωής, επικοινωνίας και πρόσβασης σε ιατρικές υπηρεσίες. Μας αναφέρθηκαν ονόματα πρακτικών γιατρών και μαμών που έχουν βέβαια πεθάνει αλλά δραστηριοποιούντο και μέχρι το τέλος της δεκαετίας του Σήμερα, ένας από του ανθρώπους μας, θυμόταν τα συστατικά μιας αλοιφής αλλά όχι τα τοπικά ονόματα των φυτών, θυμόταν όμως τα ίδια τα φυτά γιατί τα μάζευε μαζί με τη μητέρα του. Μια 70χρονη γυναίκα μας έδειξε δερματική αλοιφή που είχε φτιάξει η μητέρα της 20 χρόνια πριν, αλλά δε ήξερε κανένα συστατικό. Υπάρχουν περιπτώσεις που κάποιος μπορεί να θυμάται το τοπικό όνομα ενός φυτού και τη χρήση του αλλά να μην είναι σε θέση να το αναγνωρίσει, οπότε χρειάζεται να ερωτηθούν περισσότερα άτομα για να συντεθεί μια πληροφορία. 12

14 Οπωσδήποτε, αφού η μνήμη φθείρεται/διαβρώνεται και συγχέεται, απαιτούνται διασταυρώσεις. Όσον αφορά τις φαρμακευτικές χρήσεις των ζώων αυτές πρέπει να έχουν σταματήσει πιο πριν από τα φυτικά παρασκευάσματα, διότι οι περισσότεροι έλεγαν ότι έχουν ακούσει... Σχετικά με τα κτηνιατρικά παραδοσιακά θεραπευτικά, συνέχισαν να χρησιμοποιούνται μέχρι το 1970, αλλά μετά αντικαταστάθηκαν με σύγχρονα παρασκευάσματα. Τα εντομοαπωθητικά φαίνεται ότι συνεχίζουν να χρησιμοποιούνται στα σπίτια, στους κήπους και για τη διατήρηση καρπών αφού οι άνθρωποι ανησυχούν για την τοξικότητα των εμπορικών αντίστοιχων παρασκευασμάτων. Οι φυτικές βαφές έχουν σχεδόν ξεχαστεί, παρόλο που μέχρι και μετά τον 1945 δεν υπήρχαν χημικές βαφές. Η βαφή φρεσκάρισμα των χρωμάτων των ρούχων, των νημάτων του αργαλειού συνεχίστηκε με χημικές βαφές. Το ριζάρι είναι ένα φυτό που έδινε κόκκινο χρώμα στα χαλιά κουβέρτες. Το φυτό αυτό δε είναι αυτοφυές της Κρήτης, αλλά εξακολουθεί να φυτρώνει σε κάποιες θέσεις από μόνο του. Πάντως κανείς δεν μας το ανέφερε σαν βαφικό φυτό, ενώ κάποιος είχε ακούσει το όνομα χωρίς να ξέρει σε τι μορφή ή χρήση αντιστοιχούσε. Όσον αφορά τις κατασκευές, καλάθια, ασκιά, γεωργικά εργαλεία, ενδύματα-υποδήματα οικιακά σκευή, οικοδομικά στοιχεία οι πληροφορίες αναφέρονται πάντα σε παρελθόντα χρόνο αλλά είναι αρκετά πρόσφατες, ίσως, γιατί τα αντικείμενα είναι λιγότερο εφήμερα. Σχετικά με τις παλιές ποικιλίες καλλιεργούμενων φυτών, σχεδόν κανείς δεν καλλιεργεί πια δημητριακά, και όσπρια. Με έκπληξη διαπιστώσαμε ότι ο το μαναρώλι της περιοχής, που καλλιεργείτο σχεδόν σε κάθε χωριό μέχρι πριν 20 χρόνια, για φάβα και ζωοτροφή και το έχουν πια ελάχιστοι (2-3) είναι το Lathyrus clymenum, δηλαδή το ίδιο είδος που γίνεται η φάβα της Σαντορίνης. Όσο για τις τοπικές ράτσες, από τις μέλισσες ως τις κατσίκες, όλοι παραδέχονται ότι οι τοπικές ράτσες είναι πιο ανθεκτικές και λιγότερο παραγωγικές, οπότε η πλειοψηφία προτιμά τις παραγωγικές. Στο Πάρκο ιάσωσης Χλωρίδας και Πανίδας, έχουν συγκεντρωθεί παλιές ποικιλίες, σιταριού, κριθαριού, αρακά, ρεβιθιών, φακής, ψαρών, λαθουριού, ροβιού και μαναρωλιών όπου και έγινε η βοτανική ταυτοποίηση, και γίνεται προσπάθεια πολλαπλασιασμού τους. Ο τρόπος διαχείρισης των βοσκοτόπων ακόμα και με τη χρήση φωτιάς είναι πολύ διαφορετικός από τον τρόπο των σημερινών κτηνοτρόφων. Σχετικά με την αντίληψη για την αφθονία των ειδών, η γενική εντύπωση είναι, ότι τα χόρτα, εξ αιτίας του οργώματος σε μεγάλο βάθος, και των φυτοφαρμάκων που χρησιμοποιούνται στους ελαιώνες, έχουν σημαντικά ελαττωθεί. Τα χέλια έχουν πια εξαφανιστεί, όπως και τα βατράχια που οφείλεται τόσο την αποξήρανση των ρυακιών λόγω το πολλών γεωτρήσεων, ή λόγω ρύπανσης των ρυάκων από τα υπολείμματα των ελαιουργείων. Τα πουλιά έχουν επίσης μειωθεί σημαντικά, τόσο λόγω των αποτελεσματικότερων όπλων κυνηγιού αλλά και λόγω της έλλειψης τροφής (εντόμων) ή δηλητηριασμένης τροφής. Οι νυφίτσες και τα κουνάβια, αφού δεν τα κυνηγά κανείς, έχουν αυξήσει τους πληθυσμούς τους. Οι άνθρωποι, που μας μίλησαν, έδειξαν προθυμία να μας δώσουν ό,τι πληροφορία ζητήσαμε, αν και αναρωτιόντουσαν για την σημαντικότητα των γνώσεών τους. Υπήρχαν όμως άνθρωποι που ενώ κατείχαν σημαντικές παραδοσιακές γνώσεις, αρνήθηκαν να μας συναντήσουν, γιατί θεωρούσαν ότι όλα τούτα ανήκουν σε μια εποχή που έχει πεθάνει και η αναζήτηση των γνώσεων αυτών είναι απολύτως άχρηστη. Η, ίσως, καταδείκνυαν και το «χαμηλό» μορφωτικό και οικονομικό επίπεδο τους που αναγκαζόταν να ασχολούνται με παλιές τέχνες. Πάντως, τόσο εκείνοι που πρόθυμα μας συνάντησαν, όσο και η άλλοι που 13

15 μας απέφυγαν, είχαν χαμηλή εκτίμηση για τις παραδοσιακές, παλιές γνώσεις τους. Οπότε είναι αρκετά κατανοητό, γιατί οι νεωτέρες γενιές, είναι αδιάφορες προς τις παλιές τέχνες και διαδικασίες. Παρόλα αυτά, φαρμακευτικές εταιρείες συνεχίζουν να αναζητούν φυτικό υλικό και πληροφορίες χρήσης των φυτών της Κρήτης, και αναλύουν την εδώδιμη χλωρίδα για να εντοπίσουν δραστικούς παράγοντες, οπότε η χαμηλή εκτίμηση των ντόπιων στις παραδοσιακές τους γνώσεις, δεν μας αποθαρρύνει. Αυτό που πραγματικά μας τρομάζει, είναι ο χρόνος που έχουμε στη διάθεσή μας για να καταγράψουμε την ντόπια γνώση, γύρω από τη φύση. Η παρούσα μελέτη, έδειξε πόσο στενή ήταν η αλληλοεπίδραση μεταξύ ανθρώπων και φύσης στο παρελθόν. Μια αλληλεπίδραση που υποχρέωνε τους ανθρώπους να βρίσκουν τρόπους να διαχειρίζονται τους πόρους για να τους διατηρήσουν, για τους ίδιους και τους απογόνους τους. Ατυχώς, μαζί με την αδιαφορία και την περιφρόνηση για την άυλη πολιτισμική κληρονομιά ήρθε και η αδιαφορία και η περιφρόνηση για την φυσική κληρονομιά. Γνωρίζοντας ότι υπάρχει βαθιά αλληλεξάρτηση μεταξύ της άυλης πολιτιστικής και της φυσικής κληρονομιάς, θεωρούμε ότι η μεταβίβαση των αποτελεσμάτων της μελέτης στην περιοχή και ευρύτερα, θα προωθήσει τον σεβασμό προς το φυσικό περιβάλλον και την παλιά γνώση με τελικό στόχο την προστασίας πολιτισμικής ποικιλομορφίας παράλληλα με την διατήρηση της βιολογικής ποικιλότητας. 14

16 ΠΙΝΑΚΑΣ 2. Αυτοφυή εδώδιμα φυτά με τις περισσότερες αναφορές στα ερωτηματολόγια ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΟΝΟΜΑ ΚΟΙΝΟ ΟΝΟΜΑ ΑΡ. ΑΝΑΦΟΡΩΝ Asteraceae Matricaria chamomilla χαμομήλι 66 Lamiaceae Salvia fruticosa φασκόμηλο 66 Lamiaceae Salvia pomifera subsp. pomifera φασκόμηλο 66 Lamiaceae Origanum vulgare subsp. hirtum ρίγανη 63 Asteraceae Cichorium intybus ραδίκια, πικραλίδες 60 Lamiaceae Sideritis syriaca μαλοτήρα 57 Asteraceae Scolymus hispanicus ασκόλιμπρος 47 Lamiaceae Thymbra capitata θυμάρι 46 Apiaceae Foeniculum vulgare μάραθα 45 Asteraceae Cichorium spinosum σταμναγκάθι 44 Asteraceae Cynara cornigera αγριαγκινάρα 42 Lamiaceae Origanum microphyllum ματζουράνα 41 Lamiaceae Origanum dictamnus δίκταμος, σταματόχορτο 38 Lamiaceae Rosmarinus officinalis δενδρολίβανο, αρισμαρί 38 Asteraceae Sonchus asper τσόχος 27 Asteraceae Sonchus oleraceus τσόχος 27 Lauraceae Laurus nobilis δάφνη 27 Lamiaceae Mentha spicata δυόσμος 26 Brassicaceae Brassica cretica subsp. cretica βρούβες, αγριολάχανα 25 Brassicaceae Brassica geniculata βρούβες, λαχανίδες 25 Dioscoraceae Dioscorea communis αβρωνιά 25 Lamiaceae Prasium majus λαγουδόχορτο, μελισσόχορτο 21 Polygonaceae Rumex pulcher λάπαθα 19 15

17 ΠΙΝΑΚΑΣ 3. Αυτοφυή φαρμακευτικά φυτά με τις περισσότερες αναφορές στα ερωτηματολόγια ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΟΝΟΜΑ ΚΟΙΝΟ ΟΝΟΜΑ ΑΡ. ΑΝΑΦΟΡΩΝ Asteraceae Matricaria chamomilla χαμομήλι 43 Lamiaceae Origanum dictamnus δίκταμος, σταματόχορτο 27 Lamiaceae Salvia fruticosa φασκόμηλο 22 Lamiaceae Salvia pomifera subsp. pomifera φασκόμηλο 22 Lamiaceae Sideritis syriaca μαλοτήρα 17 Urticaceae Urtica dubia τσουκνίδα, αγκινίδα 17 Urticaceae Urtica pilulifera τσουκνίδες 17 Lamiaceae Thymbra capitata θυμάρι 14 Malvaceae Malva silvestris μολόχα 13 Myrtaceae Eucalyptus camaldulensis ευκάλυπτος 13 Lamiaceae Mentha spicata δυόσμος 12 Lamiaceae Rosmarinus officinalis δενδρολίβανο, αρισμαρί 10 Poaceae Cynodon dactylon αγριάδα, αύγουστος 10 Rutaceae Ruta chalepensis subsp chalepensis απήγανος 10 ΠΙΝΑΚΑΣ 4. Καλλιεργούμενα φαρμακευτικά φυτά με τις περισσότερες αναφορές στα ερωτηματολόγια ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΟΝΟΜΑ ΚΟΙΝΟ ΟΝΟΜΑ ΑΡ. ΑΝΑΦΟΡΩΝ Lamiaceae Ocimum basilicum βασιλικός 16 Amaryllidaceae Allium sativum σκόρδο 11 Lamiaceae Origanum majorana ματζουράνα,αντωναϊδα 10 Amaryllidaceae Allium cepa κρεμμύδι 9 Apiaceae Petroselinum crispum μαϊδανός 8 Oleaceae Olea europaea ελιά 5 Xanthoreaceae Aloe vera αλόη 5 16

18 ΠΙΝΑΚΑΣ 5. Αυτοφυή φυτά με απωθητικές ιδιότητες για έντομα ή άλλα ανεπιθύμητα ζώα με τις περισσότερες αναφορές στα ερωτηματολόγια ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΟΝΟΜΑ ΚΟΙΝΟ ΟΝΟΜΑ ΑΡ. ΑΝΑΦΟΡΩΝ Myrtaceae Eucalyptus camaldulensis. ευκάλυπτος 35 Lamiaceae Lavandula stoechas subsp. stoechas δενδρολίβανο, λεβάντα 17 Lamiaceae Vitex agnus-castus λυγαριά, λυγιά 11 Asteraceae Dittrichia graveolens ακονιζιά 10 Asteraceae Dittrichia viscosa subsp. viscosa ακονιζιά 10 Rutaceae Ruta chalepensis subsp chalepensis απήγανος 10 Lauraceae Laurus nobilis δάφνη 9 Lamiaceae Rosmarinus officinalis δενδρολίβανο, αρισμαρί 6 Lamiaceae Mentha spicata δυόσμος 5 ΠΙΝΑΚΑΣ 6. Καλλιεργούμενα φυτά με απωθητικές ιδιότητες για έντομα ή άλλα ανεπιθύμητα ζώα με τις περισσότερες αναφορές στα ερωτηματολόγια ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΟΝΟΜΑ ΚΟΙΝΟ ΟΝΟΜΑ ΑΡ. ΑΝΑΦΟΡΩΝ Lamiaceae Ocimum basilicum βασιλικός 30 Amaryllidaceae Allium sativum σκόρδο 13 Asteraceae Tagetes erecta κατιφές 9 Asteraceae Tagetes patula κατιφές 9 Amaryllidaceae Allium cepa κρεμμύδι 5 Juglandaceae Juglans regia καρυδιά 5 ΠΙΝΑΚΑΣ 7. Αυτοφυή βαφικά φυτά με τις περισσότερες αναφορές στα ερωτηματολόγια ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΟΝΟΜΑ ΚΟΙΝΟ ΟΝΟΜΑ ΑΡ. ΑΝΑΦΟΡΩΝ Asteraceae Matricaria chamomilla χαμομήλι 13 Iridaceae Crocus cartwrightianus κρόκος, ζαφορά 10 Papaveraceae Papaver rhoeas κουτσουνάδα, παπαρούνα 10 Asteraceae Glebionis coronaria μαργαρίτα, μαντιλίδα 7 Asteraceae Glebionis segetum μαργαρίτα, μαντιλίδα 7 Fagaceae Quercus ithaburensis subsp. macrolepis βελανιδιά 7 Oxalidaceae Oxalis pes-caprae ξυνίδα 6 17

19 ΠΙΝΑΚΑΣ 8. Καλλιεργούμενα βαφικά φυτά με τις περισσότερες αναφορές στα ερωτηματολόγια ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΟΝΟΜΑ ΚΟΙΝΟ ΟΝΟΜΑ ΑΡ. ΑΝΑΦΟΡΩΝ Juglandaceae Juglans regia καρυδιά 50 Amaryllidaceae Allium cepa κρεμμύδι 43 Chenopodiaceae Beta vulgaris subsp. vulgaris var. rapacea παντζάρι 41 ΠΙΝΑΚΑΣ 9. Αυτοφυή φυτά για κατασκευές (καλάθια, σχοινιά, ίνες, ξύλα) με τις περισσότερες αναφορές στα ερωτηματολόγια ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΟΝΟΜΑ ΚΟΙΝΟ ΟΝΟΜΑ ΑΡ. ΑΝΑΦΟΡΩΝ Poaceae Arundo donax καλάμι 77 Poaceae Phragmites australis καλάμι 77 Lamiaceae Vitex agnus-castus λυγαριά, λυγιά 30 Asparagaceae Agave americana αθάνατος 26 Fagaceae Quercus pubescens δρυγιάς 14 Typhaceae Typha domingensis αφράτο, ψάθα 13 Fagaceae Castanea sativa καστανιά 12 Anacardiaceae Pistacia lentiscus σχίνος, σκίνος 11 Cyperaceae Scirpoides holoschoenus βουρλιά 11 Juncaceae Juncus maritimus βουρλιά 11 Cupressaceae Cupressus sempervirens κυπαρίσσι 10 Oleaceae Olea europaea. subsp. oleaster αγριελιά 10 Platanaceae Platanus orientalis πλάτανος 8 ΠΙΝΑΚΑΣ 10. Καλλιεργούμενα φυτά για κατασκευές (καλάθια, σχοινιά, ίνες, ξύλα) με τις περισσότερες αναφορές στα ερωτηματολόγια ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΟΝΟΜΑ ΚΟΙΝΟ ΟΝΟΜΑ ΑΡ. ΑΝΑΦΟΡΩΝ Juglandaceae Juglans regia καρυδιά 39 Moraceae Morus nigra. μουριά 20 Linaceae Linum usitatissimum λινάρι 15 Oleaceae Olea europaea ελιά 10 Malvaceae Gossypium herbaceum βαμβακιά 8 18

Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά και Βιοποικιλότητα: Εθνοβιολογική μελέτη στην περιοχή του Κίσσαμου στην Κρήτη

Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά και Βιοποικιλότητα: Εθνοβιολογική μελέτη στην περιοχή του Κίσσαμου στην Κρήτη Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά και Βιοποικιλότητα: Εθνοβιολογική μελέτη στην περιοχή του Κίσσαμου στην Κρήτη ρ. Σκουλά Μελπομένη, Πάρκο ιάσωσης Χλωρίδας & Πανίδας Πολυτεχνείο Κρήτης, ρ. Ανάγια Σαρπάκη, Χανία,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΤΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΜΑΣ. Ε και Στ τάξη

ΦΥΤΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΜΑΣ. Ε και Στ τάξη ΦΥΤΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΜΑΣ Ε και Στ τάξη Μελέτη πεδίου Πεύκο Επιστημονική ονομασία: Pinus Περιγραφή: Αειθαλή δεντρα με χοντρό και φολιδωτό κορμό και ύψος από 15μ. 80μ. Μπορούν να ζήσουν για πολλά χρόνια. Πού

Διαβάστε περισσότερα

AΡΩΜΑΤΙΚΑ, ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΑ ΚΑΙ ΔΗΛΗΤΤΗΡΙΩΔΗ ΦΥΤΑ

AΡΩΜΑΤΙΚΑ, ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΑ ΚΑΙ ΔΗΛΗΤΤΗΡΙΩΔΗ ΦΥΤΑ AΡΩΜΑΤΙΚΑ, ΦΑΡΜΑ ΑΚΕΥΤΙΚΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΔΗΛΗΤΗΡΙΩΔΗ Costanza Dal Cin D Agataa & Ιωάννα Μανωλικάκη Allium cepa L., Κρεμμύδι Οικογένεια: Amaryllidaceaee Περίοδος Άνθισης: Ιούνιο Αύγουστο Εξάπλωση: Aφρική, Aσία,

Διαβάστε περισσότερα

Δρ Ζ. Κυπριωτάκης Καθηγητής Συστημ. Βοτανικής Σχολή Γεωπονίας ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ

Δρ Ζ. Κυπριωτάκης Καθηγητής Συστημ. Βοτανικής Σχολή Γεωπονίας ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ Δρ Ζ. Κυπριωτάκης Καθηγητής Συστημ. Βοτανικής Σχολή Γεωπονίας ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ . Παράδοση συλλογής Ποσότητα Δυνατότητες συλλογής Γευστικότητα (πικράγλυκά-εύγευστα) Μίγματα Ωμά σε σαλάτες Βραστά Τσιγαριστά Χορτόπιτες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΞΑΓΟΡΕΙΟ ΓΥΜΝ. Ν. ΛΑΜΨΑΚΟΥ

ΑΝΑΞΑΓΟΡΕΙΟ ΓΥΜΝ. Ν. ΛΑΜΨΑΚΟΥ ΑΝΑΞΑΓΟΡΕΙΟ ΓΥΜΝ. Ν. ΛΑΜΨΑΚΟΥ ΟΜΑΔΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΑΞΕΙΣ Α,Β & Γ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΡΙΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ ΑΚΡΙΩΤΟΥ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΠΕ 11 ΠΙΤΣΙΝΗ ΑΝΤΑ ΠΕ 17 ΤΣΑΜΙΤΑ ΣΤΑΡΟΥΛΑ ΠΕ «ΧΡΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΡΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΔΑΣΟΥΣ ΤΑ ΚΑΜΩΜΑΤΑ»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΚΟ ΔΙΑΣΩΣΗΣ ΧΛΩΡΙΔΑΣ ΚΑΙ ΠΑΝΙΔΑΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ

ΠΑΡΚΟ ΔΙΑΣΩΣΗΣ ΧΛΩΡΙΔΑΣ ΚΑΙ ΠΑΝΙΔΑΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΠΑΡΚΟ ΔΙΑΣΩΣΗΣ ΧΛΩΡΙΔΑΣ ΚΑΙ ΠΑΝΙΔΑΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Costanza Dal Cin D Agata Σε μια εποχή, όπου τα έμβια είδη εξαφανίζονται με ανησυχητικό ρυθμό, κυρίως λόγω καταστροφής των βιοτόπων, το Πάρκο Διάσωσης

Διαβάστε περισσότερα

Η άγρια βρώσιμη χλωρίδα της Κρήτης

Η άγρια βρώσιμη χλωρίδα της Κρήτης Σεμινάριο Βάμος 25-11-2008 Γεωργία- Διατροφή- Ποιότητα ζωής ΤΙΤΛΟΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗΣ Η άγρια βρώσιμη χλωρίδα της Κρήτης Κλεόνικος Σταυριδάκης Υπεύθ. Α/θμιας Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ν. Ρεθύμνου Εισαγωγή Η

Διαβάστε περισσότερα

Πεύκος. brevifolia. Όνομα κοινό: Κέδρος Όνομα επιστημονικό: Cedrus

Πεύκος. brevifolia. Όνομα κοινό: Κέδρος Όνομα επιστημονικό: Cedrus Όνομα κοινό: Πεύκος Όνομα επιστημονικό: Pinus brutia Βιότοπος: Φυτρώνει στα βουνά και στη πεδιάδα. Αυτοφυές και καλλιεργούμενο: Φυτρώνει από μόνο του ή το φυτεύουν οι άνθρωποι. Περίοδος άνθισης: Όνομα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΦΑΓΩΣΙΜΑ ΧΟΡΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ... Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

ΤΑ ΦΑΓΩΣΙΜΑ ΧΟΡΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ... Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια ΤΑ ΦΑΓΩΣΙΜΑ ΧΟΡΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ... Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια Φόρτα είναι η γενική ονομασία για τα πράσινα φυλλώδη φυτά. Ο όρος "χόρτα" χρησιμοποιείται επίσης στη μαγειρική για να περιγράψει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΑΥΤΟΦΥΗ Ε Ω ΙΜΑ ΧΟΡΤΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΧΑΝΙΩΝ. Ανώτατο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυµα Κρήτης

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΑΥΤΟΦΥΗ Ε Ω ΙΜΑ ΧΟΡΤΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΧΑΝΙΩΝ. Ανώτατο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυµα Κρήτης Ανώτατο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυµα Κρήτης ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΑΥΤΟΦΥΗ Ε Ω ΙΜΑ ΧΟΡΤΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΧΑΝΙΩΝ ΣΠΟΥ ΑΣΤΡΙΑ: ΓΟΓΟΝΑΚΗ ΚΑΤΕΡΙΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα MEΡΟΣ Ι Γενική περιγραφή των αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών

Περιεχόμενα MEΡΟΣ Ι Γενική περιγραφή των αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών Περιεχόμενα Πρόλογος... 13 MEΡΟΣ Ι Γενική περιγραφή των αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών. 17 Εισαγωγή... 17 Οικονομική σημασία των αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών... 19 Μεταποίηση και συσκευασία των

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-15 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Συστηματική βοτανική των αγγειοσπέρμων (Magnoliophyta) Τα αγγειόσπερμα,

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά και Φαρμακευτικά Φυτά τάσεις και προοπτικές. Χρήστος Δόρδας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Γεωπονική Σχολή Εργαστήριο Γεωργίας

Αρωματικά και Φαρμακευτικά Φυτά τάσεις και προοπτικές. Χρήστος Δόρδας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Γεωπονική Σχολή Εργαστήριο Γεωργίας 1 Αρωματικά και Φαρμακευτικά Φυτά τάσεις και προοπτικές Χρήστος Δόρδας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Γεωπονική Σχολή Εργαστήριο Γεωργίας 2 Αντικείμενο της ομιλίας Σημασία των αρωματικών φυτών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-2015 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Συστηματική βοτανική των Λαχανικών Ταξινόμηση με βάση το βρώσιμο

Διαβάστε περισσότερα

Τα βότανα της Αμοργού. Νικήτας Ρούσσος Φαρμακοποιός

Τα βότανα της Αμοργού. Νικήτας Ρούσσος Φαρμακοποιός Τα βότανα της Αμοργού Νικήτας Ρούσσος Φαρμακοποιός «Ο κόσμος των φυτών με γοήτευσε. Αείποτε μ εξέπληξε. Περισσότερο και από τον κόσμο των άστρων κατάφερνε να μου υποβάλλει το μυστήριο της ζωής. Αποπνέει

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πλίνιος μάλιστα γράφει ότι η Κρήτη ήταν η πατρίδα δύο δένδρων με μεγάλη ιατρική χρησιμότητα του κρητικού πεύκου και του κρητικού κυπαρισσιού, από

Ο Πλίνιος μάλιστα γράφει ότι η Κρήτη ήταν η πατρίδα δύο δένδρων με μεγάλη ιατρική χρησιμότητα του κρητικού πεύκου και του κρητικού κυπαρισσιού, από ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ Ο Ιπποκράτης υποστηρίζει πως η τροφή μπορεί να γίνει και φάρμακο. Τα βότανα χρησιμοποιήθηκαν σε θεραπευτικές πρακτικές ως φαρμακευτικά είδη αλλά και ως φορείς της θεϊκής ευλογίας. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα: Εισαγωγή Ποια είναι τα

Περιεχόμενα: Εισαγωγή Ποια είναι τα ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ Περιεχόμενα: Εισαγωγή Ποια είναι τα βότανα της Κρήτης Ιστορία Α. παλιά χρόνια Β. αρχαιολογικές ανασκαφές Γ. πως βοηθούσαν τους ανθρώπους τότε Δ. πως βοηθούν εμάς σήμερα Καταστροφή φυσικού

Διαβάστε περισσότερα

Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών

Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Ελληνικά Αρωματικά Φυτά Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών Δρ. Ελένη Μαλούπα τακτική ερευνήτρια ΕΛ.Γ.Ο.- ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.) Δράμα, 10 και 11

Διαβάστε περισσότερα

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Σχολική χρονιά 2013-2014 αγρινό: Είναι το μεγαλύτερο χερσαίο θηλαστικό και ενδημικό είδος στην Κύπρο. Χαρακτηρίζεται ως ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της πανίδας

Διαβάστε περισσότερα

Αξιοποίηση της Ελληνικής χλωρίδας και βλάστησης στο αστικό περιβάλλον Βιοποικιλότητα στο αστικό πράσινο

Αξιοποίηση της Ελληνικής χλωρίδας και βλάστησης στο αστικό περιβάλλον Βιοποικιλότητα στο αστικό πράσινο Αξιοποίηση της Ελληνικής χλωρίδας και βλάστησης στο αστικό περιβάλλον Βιοποικιλότητα στο αστικό πράσινο Κυριάκος Γεωργίου Τομέας Βοτανικής, Τμήμα Βιολογίας Πανεπιστήμιο Αθηνών E-mail kgeorghi@biol.uoa.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΩΝΙΑ ΨΑΡΟΥΔΑΚΗ: Σπούδασε Γεωπόνος στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών όπου ειδικεύτηκε στην Φυτική Παραγωγή.

ΑΝΤΩΝΙΑ ΨΑΡΟΥΔΑΚΗ: Σπούδασε Γεωπόνος στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών όπου ειδικεύτηκε στην Φυτική Παραγωγή. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΑΝΤΩΝΙΑ ΨΑΡΟΥΔΑΚΗ: Σπούδασε Γεωπόνος στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών όπου ειδικεύτηκε στην Φυτική Παραγωγή. Συνέχισε μεταπτυχιακές σπουδές στο Τμήμα Χημείας του Πανεπιστήμιου Κρήτης όπου εκπόνησε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙ Η ΕΝ ΡΩΝ ΚΑΙ ΘΑΜΝΩΝ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΘΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΛΕΤΗΣ Α. ΕΝ ΡΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΘΟΥΝ ΣΤΙΣ ΠΛΑΤΕΙΕΣ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΠΕΖΟ ΡΟΜΟΥΣ

ΕΙ Η ΕΝ ΡΩΝ ΚΑΙ ΘΑΜΝΩΝ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΘΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΛΕΤΗΣ Α. ΕΝ ΡΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΘΟΥΝ ΣΤΙΣ ΠΛΑΤΕΙΕΣ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΠΕΖΟ ΡΟΜΟΥΣ ΕΙ Η ΕΝ ΡΩΝ ΚΑΙ ΘΑΜΝΩΝ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΘΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΛΕΤΗΣ 1. ΠΛΑΤΕΙΕΣ (O.T. 5, O.T. 11 και O.T. 16, O.T. 29) Α. ΕΝ ΡΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΘΟΥΝ ΣΤΙΣ ΠΛΑΤΕΙΕΣ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΠΕΖΟ ΡΟΜΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Φυτώριο Καλλωπιστικών Στεργίου Χρήστος. Κατάλογος Προϊόντων

Φυτώριο Καλλωπιστικών Στεργίου Χρήστος. Κατάλογος Προϊόντων Φυτώριο Καλλωπιστικών Στεργίου Χρήστος Κατάλογος Προϊόντων ΔΕΝΤΡΑ ΑΚΑΚΙΑ ΚΥΑΝΟΦΥΛΛΗ (ACACIA CYANOPHYLLA) : ΑΚΑΚΙΑ ΚΥΑΝ. ΣΑΚ. ΑΚΑΚΙΑ ΚΥΑΝ.ΔΕΝΤΡΟ ΓΛ.22 ΑΛΜΥΡΙΚΙ (TAMARIX PARVIFLORA) : ΑΛΜΥΡΙΚΙ ΔΕΝΤΡΟ ΓΛ.22

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικά Αρωματικά Φυτά Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών

Ελληνικά Αρωματικά Φυτά Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Ελληνικά Αρωματικά Φυτά Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών Δρ. Ελένη Μαλούπα τακτική ερευνήτρια ΕΛ.Γ.Ο.- ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.) Δράμα, 10 και 11

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΚΠΣ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ ΜΕΤΡΟ 2.2, ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΡΑΞΗΣ 2.6.1.ια. ΕΡΓΟ: «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ - ΑΡΧΙΜΗΔΗΣ-Ενίσχυση ερευνητικών ομάδων του ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ»

Γ ΚΠΣ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ ΜΕΤΡΟ 2.2, ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΡΑΞΗΣ 2.6.1.ια. ΕΡΓΟ: «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ - ΑΡΧΙΜΗΔΗΣ-Ενίσχυση ερευνητικών ομάδων του ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ» Γ ΚΠΣ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ ΜΕΤΡΟ 2.2, ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΡΑΞΗΣ 2.6.1.ια ΕΡΓΟ: «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ - ΑΡΧΙΜΗΔΗΣ-Ενίσχυση ερευνητικών ομάδων του ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ» ΥΠΟΕΡΓΟ 1: «Εφαρμογή του Περιβαλλοντικού Συστήματος Στήριξης Αποφάσεων Expert

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΝΗΣΙΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ ΚΡΗΤΗ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΝΗΣΙΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ ΚΡΗΤΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΝΗΣΙΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ ΚΡΗΤΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ ΝΗΣΙΑ ΚΡΗΤΗ ΤΕΛΟΣ ΣΤΑΣΗ 1 Η... ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ... ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ Η κουζίνα της Μακεδονίας αντανακλά την πολιτισμική και γαστρονομική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Χανιά 29.10.2013 ΗΜΟΣ ΧΑΝΙΩΝ Αρ.Πρωτ: 92999 ΙΕΎΘΥΝΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΉΣ ΠΡΟΣΤΑΣΊΑΣ ΠΑΙ ΕΊΑΣ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΎ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Χανιά 29.10.2013 ΗΜΟΣ ΧΑΝΙΩΝ Αρ.Πρωτ: 92999 ΙΕΎΘΥΝΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΉΣ ΠΡΟΣΤΑΣΊΑΣ ΠΑΙ ΕΊΑΣ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΎ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Χανιά 29.10.2013 ΗΜΟΣ ΧΑΝΙΩΝ Αρ.Πρωτ: 92999 ΙΕΎΘΥΝΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΉΣ ΠΡΟΣΤΑΣΊΑΣ ΠΑΙ ΕΊΑΣ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΎ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ Πληρ. Μαρµαριτσάκη Μαρία Κυδωνίας 29, Χανιά 731 35 Τηλ.: 2821341692 Fax:28210-93300

Διαβάστε περισσότερα

Υδρόφιλη βλάστηση κοντά στο φράγµα

Υδρόφιλη βλάστηση κοντά στο φράγµα 11. ΦΡΑΓΜΑ ΠΛΑΚΙΩΤΙΣΣΑΣ ΚΑΙ ΠΟΤΑΜΟΣ ΑΝΑΠΟ ΑΡΗΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: Από τον δρόµο Ηράκλειο-Πύργος µετά τη Λιγόρτυνο πάρτε το δρόµο για το χωριό της Πλακιώτισσας. Ακολουθείστε τον κύριο δρόµο που περνά µέσα από το

Διαβάστε περισσότερα

Ημερολόγιο 2O5. Αρτύματα & Ροφήματα τον Αρωματόκηπο

Ημερολόγιο 2O5. Αρτύματα & Ροφήματα τον Αρωματόκηπο Ημερολόγιο 2O5 1 Αρτύματα & από Ροφήματα τον Αρωματόκηπο Πρόλογος Στο φετινό ημερολόγιο του Βαλκανικού Βοτανικού Κήπου Κρουσσίων παρουσιάζονται επιλεγμένα αρωματικάφαρμακευτικά φυτά της Ελλάδας και προωθούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ 4 Ο Εξάµηνο Ακαδηµαϊκό Έτος 2006-2007

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ 4 Ο Εξάµηνο Ακαδηµαϊκό Έτος 2006-2007 Το µάθηµα: ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ 4 Ο Εξάµηνο Ακαδηµαϊκό Έτος 2006-2007 1 Η Ι ΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑ Α: Στέλλα Κοκκίνη, καθηγήτρια Ρεγγίνα Καρούσου, λέκτορας Σοφία Λαυρεντιάδου, ΕΕ ΙΠ ΙΙ 2 1 ΤΡΟΠΟΙ Ι

Διαβάστε περισσότερα

Συνεργασίες. Εκχυλίσεις

Συνεργασίες. Εκχυλίσεις 1 ΗΚΑΡΔΙΑ ΜΑΣ Βότανα Συνεργασίες Έρευνα Εκχυλίσεις 2 ΗΘΙΚΕΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ MASTIHA Εκτεταμένηέρευναελληνικής χλωρίδαςσε συνεργασίαμε το Eργαστήριο Bιολογικής Γεωργίας της Γεωπονικής

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικά βότανα υγείας κι ομορφιάς

Θεραπευτικά βότανα υγείας κι ομορφιάς Θεραπευτικά βότανα υγείας κι ομορφιάς Εισαγωγικά Ιστορική εξέλιξη Χρήσεις των βοτάνων Κυριότερα βότανα και φυτά Συλλογή βοτάνων Υπερτροφές Ιστορική εξέλιξη υπερτροφών Κυριότερες υπερτροφές Βιβλιογραφία

Διαβάστε περισσότερα

Στα συμπόσιά τους τα τραπέζια ήταν βαρυφορτωμένα και το κρασί έρεε άφθονο.

Στα συμπόσιά τους τα τραπέζια ήταν βαρυφορτωμένα και το κρασί έρεε άφθονο. Οι αρχαίοι Έλληνες ήταν καλοφαγάδες. Γενικά όμως ήταν λιτοδίαιτοι, σκοπό είχαν να ερεθίσουν και όχι να βαρύνουν το στομάχι, γι αυτό άλλωστε ήταν πλούσιες σε καρυκεύματα και αρωματικά βότανα Στα συμπόσιά

Διαβάστε περισσότερα

AND014 - Εκβολή όρμου Λεύκα

AND014 - Εκβολή όρμου Λεύκα AND014 - Εκβολή όρμου Λεύκα Περιγραφή Η εκβολή του όρμου Λεύκα βρίσκεται περίπου 5 χιλιόμετρα βόρεια του οικισμού Αρνάς (ή Άρνη) στην Άνδρο. Πρόκειται για εκβολή ρύακα σχεδόν μόνιμης ροής, που τροφοδοτεί

Διαβάστε περισσότερα

AND001 - Έλος Βιτάλι. Περιγραφή. Γεωγραφικά στοιχεία. Θεμελιώδη στοιχεία. Καθεστώτα προστασίας

AND001 - Έλος Βιτάλι. Περιγραφή. Γεωγραφικά στοιχεία. Θεμελιώδη στοιχεία. Καθεστώτα προστασίας AND001 - Έλος Βιτάλι Περιγραφή Το έλος Βιτάλι βρίσκεται περίπου 2,5 χιλιόμετρα ανατολικά του ομώνυμου οικισμού στην Άνδρο. Έχει καταγραφεί ως υγρότοπος και από το ΕΚΒΥ με κωδικό GR422343000 και όνομα "Έλος

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα : Παράκτιες Αμμοθίνες με είδη Κέδρων. Θέμα Παράκτιες αμμοθίνες με είδη κέδρων και δίκτυο «Natura 2000» στο νησί της Ρόδου

Ημερίδα : Παράκτιες Αμμοθίνες με είδη Κέδρων. Θέμα Παράκτιες αμμοθίνες με είδη κέδρων και δίκτυο «Natura 2000» στο νησί της Ρόδου Ημερίδα : Παράκτιες Αμμοθίνες με είδη Κέδρων Θέμα Παράκτιες αμμοθίνες με είδη κέδρων και δίκτυο «Natura 2000» στο νησί της Ρόδου Εισηγητές Κωνσταντίνος Παπαδόπουλος, Δασολόγος-Περιβαλλοντολόγος Δέσποινα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ 2013-2014 Δημιουργία Φυτολογίου Προτάσεις για φυτά που μπορούμε να βρούμε ΜΕΡΟΣ Α Η Διδακτική Ομάδα του Μαθήματος Στέλλα Κοκκίνη Ρεγγίνα Καρούσου Ανδρέας Δρούζας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΗΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΟΥΝ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΑ ΤΡΙΠΤΥΧΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΦΥΤΑ ΕΝΙΑΙΟ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «ΙΑΜΑΤΙΚΗ»

ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΗΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΟΥΝ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΑ ΤΡΙΠΤΥΧΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΦΥΤΑ ΕΝΙΑΙΟ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «ΙΑΜΑΤΙΚΗ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΗΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΟΥΝ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΑ ΤΡΙΠΤΥΧΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΦΥΤΑ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΤΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ MS PUBLISHER ΕΝΙΑΙΟ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «ΙΑΜΑΤΙΚΗ» Λεβάντα Η λεβάντα είναι αειθαλές

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυασμός δέντρων και γεωργικών καλλιεργειών στην ίδια επιφάνεια.

Συνδυασμός δέντρων και γεωργικών καλλιεργειών στην ίδια επιφάνεια. Συνδυασμός δέντρων και γεωργικών καλλιεργειών στην ίδια επιφάνεια. ........ Tα δασογεωργικά συστήματα στην Ελλάδα καταλαμβάνουν έκταση 1.044.875 εκτ. που αντιστοιχεί στο 32% της συνολικής γεωργικής γης

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Επιμέλεια, παρουσίαση : Παντελάκη Μαργαρίτα (ΠΕ08, καλλιτεχνικών μαθημάτων, 3ο Δημοτικό Σχολείο Σερρών ) Δευτέρα, 12 Νοεμβρίου 12 Τι σχέση μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

ευτερογενείς µεταβολίτες Μικρού όγκου - µεγάλης αξίας προϊόντα (fine chemicals) Οι τιµές των προϊόντων αυτών είναι πολύ υψηλές

ευτερογενείς µεταβολίτες Μικρού όγκου - µεγάλης αξίας προϊόντα (fine chemicals) Οι τιµές των προϊόντων αυτών είναι πολύ υψηλές Προσδοκίες για αγρότες και µεταποιητές στην Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας Καθηγητής Μόσχος Πολυσίου ιευθυντής Εργαστηρίου Χηµείας Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών 1 ευτερογενείς µεταβολίτες Μικρού όγκου - µεγάλης

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενα Ζώα της Κύπρου!

Προστατευόμενα Ζώα της Κύπρου! Προστατευόμενα Ζώα της Κύπρου! Ψάξαμε και βρήκαμε. Ομαδικές εργασίες στα πλαίσια της ενότητας «Οι ακροβάτες της θάλασσας». Οι μαθητές έφτιαξαν δελτία ταυτότητας για κάθε προστατευόμενο ζώο. Έψαξαν και

Διαβάστε περισσότερα

Στα πλαίσια του μαθήματος της πληροφορικής, δημιουργήσαμε ένα φυτολόγιο. Αυτή τη φορά όμως είναι ηλεκτρονικό

Στα πλαίσια του μαθήματος της πληροφορικής, δημιουργήσαμε ένα φυτολόγιο. Αυτή τη φορά όμως είναι ηλεκτρονικό 1ο Δημοτικό σχολείο Παλλήνης Οι μαθητές και οι μαθήτριες της Γ τάξης Το φυτολόγιό μας Στα πλαίσια του μαθήματος της πληροφορικής, δημιουργήσαμε ένα φυτολόγιο. Αυτή τη φορά όμως είναι ηλεκτρονικό Επιμέλεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΣΧΟΛΕΙΟ: Δημοτικό Σχολείο Παλώδιας ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2011-2012 Αρ. Μαθητών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα: 38 Αρ. Εκπαιδευτικών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα: 7 Εκπαιδευτικοί:

Διαβάστε περισσότερα

Κλάση Magnoliatae ( ικότυλα) Υπόκλαση II Hamamelididae

Κλάση Magnoliatae ( ικότυλα) Υπόκλαση II Hamamelididae Κλάση Magnoliatae ( ικότυλα) Υπόκλαση II Hamamelididae Σχεδόν πάντα ξυλώδη φυτά Συνήθως δεν υπάρχει περιάνθιο, όταν υπάρχει είναι οµοιοχλαµυδικό (= κάλυκας και στεφάνη όµοια περιγόνιο) Hamamelididae Fagales

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4253, 23/7/2010 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΔΑΣΩΝ ΝΟΜΟ

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4253, 23/7/2010 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΔΑΣΩΝ ΝΟΜΟ ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΔΑΣΩΝ ΝΟΜΟ Η Βουλή των Αντιπροσώπων ψηφίζει ως ακολούθως: Συνοπτικός τίτλος. 14 του 1967 49 του 1987 44 του 1991 27(Ι) του 1999 1. Ο παρών Νόμος θα αναφέρεται ως ο περί Δασών

Διαβάστε περισσότερα

Τοπικές Ποικιλίες. Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία. Πηνελόπη Μπεμπέλη

Τοπικές Ποικιλίες. Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία. Πηνελόπη Μπεμπέλη Τοπικές Ποικιλίες Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία Πηνελόπη Μπεμπέλη Τοπικές Ποικιλίες (Εγχώριοι Πληθυσμοί) Είναι ετερογενείς πληθυσμοί Είναι τοπικά προσαρμοσμένοι Έχουν δημιουργηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Π Ρ Ο Σ: Ως ο Πίνακας αποδεκτών Δ Α Σ Ι Κ Η Α Σ Τ Υ Ν Ο Μ Ι Κ Η Δ Ι Α Τ Α Ξ Η υπ αριθμόν 1/2014

Π Ρ Ο Σ: Ως ο Πίνακας αποδεκτών   Δ Α Σ Ι Κ Η Α Σ Τ Υ Ν Ο Μ Ι Κ Η Δ Ι Α Τ Α Ξ Η υπ αριθμόν 1/2014 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΡΗΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣH ΔΑΣΩΝ & ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΑΣΩΝ ΡΕΘΥΜΝΟΥ Ρέθυμνο 05-05-2014 ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ, ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Εργαστήριο Βελτίωσης Φυτών και Γεωργικού Πειραματισμού Διδακτορική Διατριβή Επιβλέπων Καθηγητής Σκαράκης Γεώργιος ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ, ΒΟΤΑΝΙΚΗ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ 5Γ5λο7^ τ ί ΐ Τμήμα: Τμήμα Βιολογικών Θερμοκηπιακών Καλλιεργειών και Ανθοκομίας (Βιο.ΘΕ.Κ.Α.) Θέμα : Φαρμακευτικές ιδιότητες φυτικών ειδών στην Ελλάδα

Διαβάστε περισσότερα

Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών

Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Ελληνικά Αρωματικά Φυτά Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών Δρ. Ελένη Μαλούπα τακτική ερευνήτρια ΕΛ.Γ.Ο.- ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.) Δράμα, 10 και 11

Διαβάστε περισσότερα

Μικρά ζώα, μικρές δράσεις

Μικρά ζώα, μικρές δράσεις Με τη συνεισφορά του χρηματοδοτικού μέσου LIFE της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Μικρά ζώα, μικρές δράσεις Η Κύπρος είναι νησί και η θάλασσα τη χωρίζει από Ασία Ευρώπη Αφρική Χάρη στην απομόνωση εξελίχτηκαν μοναδικά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 8. Χαµοµήλι (Chamomilla recutita, Asteraceae)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 8. Χαµοµήλι (Chamomilla recutita, Asteraceae) ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 8 Χαµοµήλι (Chamomilla recutita, Asteraceae) Το χαµοµήλι είναι ετήσιο, χειµερινό, δικοτυλήδονο φυτό µε όρθια έκφυση και φθάνει µέχρι το ύψος των 60 cm. Αναπαράγεται µε σπόρους

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά

Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΟΣΠΡΙΑ-ΠΟΛΥΕΤΕΙΣ ΘΑΜΝΩΔΕΙΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ-ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΦΥΤΆ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑ Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά Κατερίνα Μ. Κουκ ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, ΕΘΙΑΓΕ 1 Σκοπός της ομιλίας να περιγράψω

Διαβάστε περισσότερα

Βότανα και Αρχαιότητα

Βότανα και Αρχαιότητα Θεραπευτικά Βότανα Γενικά για τα Βότανα «Βότανα είναι όλα τα χρήσιμα φυτά και αφορά τα φυτά των οποίων, οι ρίζες, τα άνθη χρησιμεύουν ως τροφή ή θεραπεία, χάρη στο άρωμά τους ή με κάποιον άλλο τρόπο» Τους

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΚΑ ΦΥΤΑ-ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΜΕΛΙΤΟΦΟΡΙΕΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΚΑ ΦΥΤΑ-ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΜΕΛΙΤΟΦΟΡΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΚΑ ΦΥΤΑ-ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΜΕΛΙΤΟΦΟΡΙΕΣ Ως µελισσοκοµικό φυτό ορίζεται το φυτό που παρέχει τροφή στη µέλισσα. Αυτή η τροφή µπορεί να είναι νέκταρ, µελιτώµατα ή γύρη, ενώ υπάρχουν και

Διαβάστε περισσότερα

Τα άγρια χόρτα στην κρητική δίαιτα

Τα άγρια χόρτα στην κρητική δίαιτα ΕΘΙΑΓΕ 6 / 7 Τα άγρια χόρτα στην κρητική δίαιτα Δρ Κώστας Δ. Οικονομάκης, Διατελέσας Τακτικός Ερευνητής του ΕΘΙΑΓΕ Στη λαϊκή αγορά των Χανίων. Τρώμε ό,τι πέμπει ο Θεός απάντησε η ενενηντάχρονη Κρητικιά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ & ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΑ ΦΥΤΑ

ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ & ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΑ ΦΥΤΑ ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ & ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΑ ΦΥΤΑ ΜΥΡΩΝΙΔΟΥ ΕΛΕΝΗ Μ.Sc. 2 ΠΟΛΥΚΑΣΤΡΟ 2012 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος...3 1. Τι είναι αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά...3 2. Παράγοντες που επηρεάζουν την απόδοση της καλλιέργειας...3

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΥΤΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΤΑΞΗΣ ΜΑΣ

ΤΟ ΦΥΤΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΤΑΞΗΣ ΜΑΣ ΤΟ ΦΥΤΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΤΑΞΗΣ ΜΑΣ Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Πανεπιστημίου Πατρών Τάξη Β Σχ. Έτος 2012-2013 1 Περιεχόμενα TΟ ΕΛΑΤΟ... 2 ΔΑΦΝΗ... 4 ΤΟ ΔΕΝΤΡΟΛΙΒΑΝΟ... 5 ΤΟ ΕΛΑΤΟ... 6 ΤΟ ΚΑΛΑΜΠΟΚΙ...

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου

Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου H Γ τάξη του 6 ου Δημοτικού Σχολείου Ζακύνθου Στα πλαίσια της ευέλικτης ζώνης μελέτησε το θέμα: «Χλωρίδα και πανίδα της Ζακύνθου» Εκπαιδευτικοί: Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Εργαστήριο Αναγνώριση των σπόρων των κηπευτικών

1 ο Εργαστήριο Αναγνώριση των σπόρων των κηπευτικών 1 ο Εργαστήριο Αναγνώριση των σπόρων των κηπευτικών Αντικείμενο του εργαστηρίου: Θα γίνει επίδειξη δειγμάτων σπόρων των κυριότερων λαχανοκομικών ειδών που καλλιεργούνται στην Ελλάδα, ώστε οι φοιτητές να

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ 2011 1.Περιφέρεια: Περιφερειακή Ενότητα Σερρών

ΦΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ 2011 1.Περιφέρεια: Περιφερειακή Ενότητα Σερρών ΦΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ 2011 1.Περιφέρεια: Περιφερειακή Ενότητα Σερρών ΞΗΡΙΚΗ ΠΟΤΙΣΤΙΚΗ ΞΗΡΙΚΗ ΠΟΤΙΣΤΙΚΗ Εκτάσεις σε καλή γεωργική κατάσταση 73.000 Σιτηρά Σίτος μαλακός 87.000 30.450 ξ.β. ξ.β. 0,35 ξ.β. Σίτος

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Χλωρίδα: Διατήρηση και Αξιοποίηση των Αρωματικών -Φαρμακευτικών Ειδών (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.)

Ελληνική Χλωρίδα: Διατήρηση και Αξιοποίηση των Αρωματικών -Φαρμακευτικών Ειδών (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.) Ελληνική Χλωρίδα: Διατήρηση και Αξιοποίηση των Αρωματικών -Φαρμακευτικών Ειδών (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.) Δρ Ελένη Μαλούπα, Τακτική Ερευνήτρια ΕΘΙΑΓΕ Fritilaria pontica Εργαστήριο Προστασίας και Αξιοποίησης Αυτοφυών

Διαβάστε περισσότερα

49 ο Γενικό Λύκειο Αθηνών

49 ο Γενικό Λύκειο Αθηνών 49 ο Γενικό Λύκειο Αθηνών Θέμα : Μέθοδοι μέτρησης ποσού φυτοφαρμάκων σε λαχανικά, φρούτα, προβλήματα που δημιουργούνται στον άνθρωπο και τρόποι περιορισμού των προβλημάτων Ειδικό Θέμα : Οι επιπτώσεις των

Διαβάστε περισσότερα

Βότανα και τσάι της Ελληνικής φύσης.

Βότανα και τσάι της Ελληνικής φύσης. 2 ο Γυμνάσιο Ωραιοκάστρου Βότανα και τσάι της Ελληνικής φύσης. Οι υπεύθυνοι καθηγητές του προγράμματος Ταγγίλης Νίκος Ζήκου Μαρία Ελευθεριάδου Δέσποινα Παπαχρήστου Σοφία Σχ. Έτος 2012-13 ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΛΟΓΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Το τσακάλι, τόσο κοντινό μα τόσο ντροπαλό! (Ανακαλύπτοντας το τσακάλι)

Το τσακάλι, τόσο κοντινό μα τόσο ντροπαλό! (Ανακαλύπτοντας το τσακάλι) Το τσακάλι, τόσο κοντινό μα τόσο ντροπαλό! (Ανακαλύπτοντας το τσακάλι) ΗΛΙΚΙΑ: 7-12 ΕΠΟΧΗ: Φ, Χ, Α, Κ. ΙΑΡΚΕΙΑ: 1 ώρα προετοιμασία στην τάξη, 1 ώρα έρευνα στο σπίτι, 3-4 εβδομάδες έρευνας. ΥΛΙΚΑ: Ερωτηματολόγιο,

Διαβάστε περισσότερα

2112 (Νέο Στάδιο) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ: Μ. Κασωτάκη ΤΗΛΕΦΩΝΟ: 2810 264940 FAX: 2810 314580 Ε- mail: ddh@apdkritis.gov.gr

2112 (Νέο Στάδιο) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ: Μ. Κασωτάκη ΤΗΛΕΦΩΝΟ: 2810 264940 FAX: 2810 314580 Ε- mail: ddh@apdkritis.gov.gr ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΡΗΤΗΣ Ηράκλειο 04-08-2015 ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΔΑΣΩΝ Αρ. πρωτ: 5686 ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Δ/ΝΣΗ ΔΑΣΩΝ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΠΡΟΣ: ΩΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΔΙΑΝΟΜΗΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Καλλιέργεια ελληνικών αρωματικών / φαρμακευτικών φυτών

Καλλιέργεια ελληνικών αρωματικών / φαρμακευτικών φυτών Καλλιέργεια ελληνικών αρωματικών / φαρμακευτικών φυτών Δρ. Κατερίνα Γρηγοριάδου Γεωπόνος Βιοτεχνολόγος http://myrtisfytoria.com e-mail: info@myrtisfytoria.com Γιατί καλλιέργεια των ελληνικών αρωματικών/φαρμακευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Βαλκανικός Βοτανικός Κήπος. Κρουσσίων. Δρ. Ελένη Μαλούπα Τακτική Ερευνήτρια ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε. ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε

Βαλκανικός Βοτανικός Κήπος. Κρουσσίων. Δρ. Ελένη Μαλούπα Τακτική Ερευνήτρια ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε. ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε Βαλκανικός Βοτανικός Κήπος. Κρουσσίων Δρ. Ελένη Μαλούπα Τακτική Ερευνήτρια ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε. ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε Fritilaria pontica Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.) Εργαστήριο Προστασίας και Αξιοποίησης Αυτοφυών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Χλωρίδα και Πανίδα

ΤΡΙΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Χλωρίδα και Πανίδα ΤΡΙΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Χλωρίδα και Πανίδα ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής σωστό-λάθος Σηµειώστε αν είναι σωστή ή λάθος καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις περιβάλλοντας µε ένα κύκλο το αντίστοιχο

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας φυτών για το σχολικό κήπο

Πίνακας φυτών για το σχολικό κήπο Πίνακας φυτών για το σχολικό κήπο Παπαθανασίου Ελένη, Τεχνολόγος Γεωπόνος ΠΩΣ ΘΑ ΕΠΙΛΕΞΟΥΜΕ ΤΑ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΘΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΟΥΜΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ Ή ΤΟΝ ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟ ΤΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΚΗΠΟΥ Τα φυτά ως ζωντανοί οργανισµοί

Διαβάστε περισσότερα

Γεςπμκζηυ Πακεπζζηήιζμ Αεδκχκ Σιήια Δπζζηήιδξ Φοηζηήξ Παναβςβήξ Δνβαζηήνζμ Ακεμημιίαξ ηαζ Ανπζηεηημκζηήξ ημπίμο

Γεςπμκζηυ Πακεπζζηήιζμ Αεδκχκ Σιήια Δπζζηήιδξ Φοηζηήξ Παναβςβήξ Δνβαζηήνζμ Ακεμημιίαξ ηαζ Ανπζηεηημκζηήξ ημπίμο Γεςπμκζηυ Πακεπζζηήιζμ Αεδκχκ Σιήια Δπζζηήιδξ Φοηζηήξ Παναβςβήξ Δνβαζηήνζμ Ακεμημιίαξ ηαζ Ανπζηεηημκζηήξ ημπίμο «Αξιολόγηζη ηηρ ανάπηςξηρ ηων αςηοθςών Hyssopusofficinalis, Limoniastrum monopetalum & Salvia

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Αρσάκειο Γενικό Λύκειο Ψυχικού Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Σχολικό έτος: 2013-2014 Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ

Διαβάστε περισσότερα

Δίκταμο ή (Έρωντας) (Origanum dictamnus)

Δίκταμο ή (Έρωντας) (Origanum dictamnus) Δίκταμο ή (Έρωντας) (Origanum dictamnus) Ενδημικό βότανο της Πελοποννήσου που αποκαλείται και έρωντας ή στομαχόχορτο. Γνωστό από την αρχαιότητα, το χρησιμοποιούσαν ως αιμοστατικό και επουλωτικό πληγών.

Διαβάστε περισσότερα

Με Νου, Αρωματόκηπος και ευεξία

Με Νου, Αρωματόκηπος και ευεξία Με Νου, Αρωματόκηπος και ευεξία Δρ Νίκος Κρίγκας ΕΔΙΠ Τομέας Βοτανικής και Τομέας Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Επισκέπτης Καθηγητής Τμήμα Γεωπονίας, Φυτικής Παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητα 1 η : Ζωγραφίζω το αγριοκάτσικο

Δραστηριότητα 1 η : Ζωγραφίζω το αγριοκάτσικο Δραστηριότητα 1 η : Ζωγραφίζω το αγριοκάτσικο Στόχοι: Να εκφραστεί ο μαθητής μέσω των χρωμάτων, να γνωρίσει ότι υπάρχουν αγριοκάτσικα και να ενεργοποιηθεί συναισθηματικά προς αυτά. Παράλληλα να αναπτύξει

Διαβάστε περισσότερα

P L A N T - N E T C Y

P L A N T - N E T C Y P L A N T - N E T C Y Περιεχόμενα Εισαγωγή και στόχοι έργου 1 Μικρο-Αποθέματα Φυτών (ΜΑΦ) 1 Arabis kennedyae 2 Astragalus macrocarpus subsp. lefkarensis Centaurea akamantis 2 3 Ophrys kotschyi 4 Δημιουργία

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Στόχος της δραστηριότητας αυτής είναι να γνωρίσουμε και να καταγράψουμε τους ελληνικούς βιότοπους και να εντοπίσουμε τα ζώα

Διαβάστε περισσότερα

Ας προσπαθήσουμε όλοι να μη χαθεί κανένα είδος ζώου από την Κύπρο

Ας προσπαθήσουμε όλοι να μη χαθεί κανένα είδος ζώου από την Κύπρο ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΓΕΩΡΓΙΑΣ, ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Ας προσπαθήσουμε όλοι να μη χαθεί κανένα είδος ζώου από την Κύπρο Ξέρεις ότι: Πανίδα ονομάζουμε όλα τα ζώα μιας περιοχής. Αυτά

Διαβάστε περισσότερα

πανεπιστημιούπολη Καισαριανή Βύρωνας ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΚΗΠΟΥ Τοποθεσία Έτος ίδρυσης Έκταση Γεωγρ. Μήκος Γεωγρ. Πλάτος Υψόμετρο Προσανατολισμός Πέτρωμα Κατώτερη θερμοκρασία Ανώτερη θερμοκρασία Βροχόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ Ενεργειακά Φυτά

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ Ενεργειακά Φυτά ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Τμήμα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας Εργαστήριο Συστηματικής Βοτανικής ΜΑΘΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ Ενεργειακά Φυτά Δρ. ΕΛΕΝΗ Γ. ΠΑΠΑΖΟΓΛΟΥ ΑΘΗΝΑ, 2011 Alopecurus pratensis L. (αλωπέκουρος

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών Menu 16-Ιουνίου έως 4-Ιουλίου 2014 1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών Συσκευασμένο κοκτέιλ Φρούτων σε χυμό. Ροδάκινο, Αχλάδι, Σταφύλι, Ανανάς,Κεράσι, Παπάγια σε χυμό φρούτων.

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της δυνατότητας σύμπλεξης ιόντων χαλκού και σιδήρου από αφεψήματα Ελληνικών βοτάνων

Μελέτη της δυνατότητας σύμπλεξης ιόντων χαλκού και σιδήρου από αφεψήματα Ελληνικών βοτάνων Μελέτη της δυνατότητας σύμπλεξης ιόντων χαλκού και σιδήρου από αφεψήματα Ελληνικών βοτάνων Δ. Κογιάννου 1, Χ. Κουνδουράκη 1, Σ. Καραβόλτσος 2, Α. Σακελλάρη 2, Ν. Καλογερόπουλος 1 1 Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας

Διαβάστε περισσότερα

AND007 - Εκβολή Γιάλια (Ρύακα Αφουρσές)

AND007 - Εκβολή Γιάλια (Ρύακα Αφουρσές) AND007 - Εκβολή Γιάλια (Ρύακα Αφουρσές) Περιγραφή Η εκβολή Γιάλια (Ρύακα Αφουρσές) βρίσκεται περίπου 1 χιλιόμετρο νοτιοανατολικά του οικισμού Στενιές Άνδρου. Πρόκειται για έναν σχετικά υποβαθμισμένο υγρότοπο

Διαβάστε περισσότερα

Βότανα της Κρήτης, ένας ανεκμετάλλευτος πλούτος;

Βότανα της Κρήτης, ένας ανεκμετάλλευτος πλούτος; Βότανα της Κρήτης, ένας ανεκμετάλλευτος πλούτος; Δρ. Κώστας Δ. Οικονομάκης Γεωπόνος, τέως Τακτικός Ερευνητής ΕΘΙΑΓΕ c.economakis@yahoo.gr Α) ΠΑΡΟΎΣΑ ΚΑΤΆΣΤΑΣΗ Η αρωματική-φαρμακευτική χλωρίδα της Κρήτης

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την radiovereniki.gr Σάββατο, 17 Νοέμβριος :23 - Τελευταία Ενημέρωση Σάββατο, 17 Νοέμβριος :38

Συντάχθηκε απο τον/την radiovereniki.gr Σάββατο, 17 Νοέμβριος :23 - Τελευταία Ενημέρωση Σάββατο, 17 Νοέμβριος :38 Δυναµική καλλιέργεια για την χώρα µας θεωρείται η καλλιέργεια των αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών, γιατί αποτελεί ιδανική λύση για την αξιοποίηση μειονεκτικών, ορεινών ή ημιορεινών εκτάσεων, συμβάλλοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΟΜΟΡΦΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ

ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΟΜΟΡΦΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΟΜΟΡΦΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΜΑΛΛΙΑ: Αν τα μαλλιά μας είναι λιπαρά, τα πλένουμε με δυο κρόκους αυγού και ξεπλένουμε με χαμομήλι. Μια καλή και θρεπτική μάσκα μαλλιών. Ανακατεύουμε δυο κουταλιές της

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΤΟΠΟΙ ΚΑΙ ΧΛΩΡΙΔΑ

ΟΙΚΟΤΟΠΟΙ ΚΑΙ ΧΛΩΡΙΔΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ Ο Πενταδάκτυλος είναι μία από τις δύο οροσειρές της Κύπρου. Χωρίζει την πεδιάδα της Μεσαορίας από τις ακτές της Κερύνειας και θεωρείται το νοτιότερο τμήμα της ταυρο Δειναρικής Αλπικής

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Αλεύρι,Σιτάρι,Ψωμί».

Θέμα: «Αλεύρι,Σιτάρι,Ψωμί». Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Θέμα: «Αλεύρι,Σιτάρι,Ψωμί». Ολοήμερο Νηπιαγωγείο Μ. Μηλιάς Σχ. Έτος: 2006 2007 Υπεύθυνες προγράμματος: Τζιάτζιου Χριστίνα Βασιλειάδου Γεωργία 1 Στέφος Γιώργος Κουτλουμπάσης

Διαβάστε περισσότερα

Μια μέρα μαζεύτηκαν όλα τα τρόφιμα που βρίσκει ο άνθρωπος στη φύση. Σκέφτηκαν να παίξουν ένα παιχνίδι και χωρίστηκαν σε ομάδες.

Μια μέρα μαζεύτηκαν όλα τα τρόφιμα που βρίσκει ο άνθρωπος στη φύση. Σκέφτηκαν να παίξουν ένα παιχνίδι και χωρίστηκαν σε ομάδες. Συγγραφέας: Αλεξίου Θωμαή ΕΠΙΠΕΔΟ: Α1 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ Κείμενο 1 Διαβάζουμε το παρακάτω κείμενο για τα τρόφιμα και απαντάμε στις ερωτήσεις που ακολουθούν, βάζοντας κάτω

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμοί ονοματολογίας

Ορισμοί ονοματολογίας Περιγραφή των τύπων κάλυψης γης του Corine 2000 Απόδοση στα ελληνικά: Ρούλα Τρίγκου 1. Τεχνητές επιφάνειες Ορισμοί ονοματολογίας 1.1. Αστική οικοδόμηση 1. 1. 1. Συνεχής αστική οικοδόμηση Το μεγαλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Αρωματικά Φυτά Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Η προσθήκη του κατάλληλου βοτάνου μπορεί να κάνει πιο γευστικό και πιο ελκυστικό κάποιο φαγητό. Η γεύση, όμως, είναι ζήτημα προσωπικής προτίμησης και υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΤΕΛΩΝΕΙΩΝ ΚΩ ΙΚΟΙ ΕΘΝΙΚΩΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΩΝ- ΕΙΣΑΓΩΓΗ (ΘΕΣΗ 44) Αρ. Όνοµα πιστοποιητικού Εκδίδουσα αρχή Σχόλια

ΤΜΗΜΑ ΤΕΛΩΝΕΙΩΝ ΚΩ ΙΚΟΙ ΕΘΝΙΚΩΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΩΝ- ΕΙΣΑΓΩΓΗ (ΘΕΣΗ 44) Αρ. Όνοµα πιστοποιητικού Εκδίδουσα αρχή Σχόλια ΤΜΗΜΑ ΤΕΛΩΝΕΙΩΝ ΚΩ ΙΚΟΙ ΕΘΝΙΚΩΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΩΝ- ΕΙΣΑΓΩΓΗ (ΘΕΣΗ 44) Ζωντανά ζώα και ζωικά προϊόντα 30 Έγκριση για την εισαγωγή ζωντανών ζώων (όλα τα θηλαστικά ζώα, πτηνά, ερπετά, ωφέλιµα έντοµα, ψάρια,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΧ. ΕΤΟΣ: ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ: 1 ο ΕΠΑΛ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΦΥΤΙΚΕΣ ΒΑΦΕΣ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΧ. ΕΤΟΣ: ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ: 1 ο ΕΠΑΛ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΦΥΤΙΚΕΣ ΒΑΦΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΧ. ΕΤΟΣ: 2012 2013 ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ: 1 ο ΕΠΑΛ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΦΥΤΙΚΕΣ ΒΑΦΕΣ ΦΥΤΙΚΕΣ ΒΑΦΕΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΓΙΑΝΤΣΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΣΟΥΡΡΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΟΜΑΔΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 η

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΗΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Σχολική χρονιά 2012-13 ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑΣ 3, 16451

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΩΝ ΟΡΕΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΩΝ ΟΡΕΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΩΝ ΟΡΕΩΝ Παιδαγωγική Παρέμβαση Πρόγραμμα Αλληλοδιδασκαλίας Μαθητών Δημοτικό Σχολείο Πισκοκεφάλου : «Οι φυτικές βαφές στον χρωματισμό των ινών» Σχολείο Ευρωπαϊκής Παιδείας Ηρακλείου : «Αποστολή

Διαβάστε περισσότερα

Οικογένεια LAMIACEAE (ή LABIATAE): Χειλανθή

Οικογένεια LAMIACEAE (ή LABIATAE): Χειλανθή Τάξη Lamiales Οικογένεια LAMIACEAE (ή LABIATAE): Χειλανθή Αριθμός γενών: περίπου 251 (στην Ευρώπη 41, στην Μεσογειακή περιοχή 45, στην Ελλάδα 34) Αριθμός ειδών: περίπου 6700 ( στην Ευρώπη 452, στην Ελλάδα.197).

Διαβάστε περισσότερα

MIL006 - Εκβολή Αγκάθια

MIL006 - Εκβολή Αγκάθια MIL006 - Εκβολή Αγκάθια Περιγραφή Η εκβολή στα Αγκάθια βρίσκεται στον ομώνυμο όρμο, 4,4 χιλιόμετρα περίπου βορειοδυτικά του οικισμού Εμπορειός στη Μήλο. Πρόκειται για εκβολή χειμάρρου σε άμεση αλληλεπίδραση

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα A: ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

Τμήμα A: ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Ημερομηνία... Nº έρευνας... Το ΕΚΕΤΑ/ΙΔΕΠ διερευνά μέσω σχετικής μελέτης τη διασύνδεση μεταξύ της φύσης και του ανθρώπου. Εξετάζουμε τα οφέλη που παρέχει η φύση στον άνθρωπο. Θα ήταν πολύ χρήσιμο να γνωρίζαμε

Διαβάστε περισσότερα