ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ: «ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΖΩΗΣ» ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ: «ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΖΩΗΣ» ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ: «ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΖΩΗΣ» ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΥΣΤΕΝΗΣ Διπλωματική εργασία με τίτλο Στατιστική Ανάλυση Σχέσης Δομής Δράσης Πουρινικών και Οξινδολικών παραγώγων Εργαστήριο Φαρμακευτικής Χημείας Τμήμα Φαρμακευτικής Επιβλέπων Καθηγητής Σ. Νικολαρόπουλος ΠΑΤΡΑ 212 1

2 Περιεχόμενά ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 Ο ΚΥΤΤΑΡΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ... 4 Οι φάσεις του κυτταρικού κύκλου... 5 Έλεγχος του κυτταρικού κύκλου... 6 Ρυθμιστές του κυτταρικού κύκλου... 7 CDKs... 8 Δομή και δράση... 8 Η οικογένεια CDK... 9 Ο ρόλος των CDK στον κυτταρικό κύκλο Ρύθμιση των CDK Αναστολείς CDK ΣΚΟΠΟΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ... 4 Ανεύρεση βιβλιογραφίας ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Οξινδόλικα παράγωγα: Πουρίνες ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 3

4 Ο ΚΥΤΤΑΡΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ Ο κυτταρικός κύκλος είναι η διαδικασία με την οποία ένα κύτταρο διαιρείται σε δύο κύτταρα. Θεματικά, μπορούμε να διακρίνουμε ανάμεσα στο χρωμοσωμικό κύκλο (αντιγραφή του DNA, ακολουθούμενη από φυσικό διαχωρισμό των δύο πλήρες γενωμάτων σε θυγατρικά χρωμοσώματα) και τον αναπτυξιακό κύκλο (αντιγραφή όλων των μονάδων και συστατικών ενός κυττάρου πρωτεΐνες, μεμβράνες, οργανίλια και ο φυσικός τους διαχωρισμός σε θυγατρικά κύτταρα. Είναι βασικό το γεγονός πως το γονιδίωμα αντιγράφεται επακριβώς και καταμερίζεται προσεκτικά στους θυγατρικούς πυρήνες, έτσι ώστε κάθε νέο κύτταρο να περιέχει όλες τις απαραίτητες πληροφορίες για να διαιωνίσει τον κυτταρικό τύπο. Ο κύκλος ανάπτυξης μπορεί να είναι λίγο πιο αδέξιος. Το νέο κύτταρο χρειάζεται ένα συγκεκριμένο ελάχιστο συμπλήρωμα δομών και μηχανικής για να επιβιώσει, αλλά μικρές αλλαγές στον διαχωρισμό μπορούν να αντισταθμιστούν από τη σύνθεση μακρομορίων από το γονιδίωμα. Παρόλα αυτά, είναι βασικό οι κύκλοι των χρωμοσωμάτων και της ανάπτυξης συντονίζονται μακροπρόθεσμα, έτσι ώστε τα κύτταρα να αντιγράφουν το γενετικό τους υλικό και να διαιρούνται σε δύο από έναν παράγοντα. Όπου δεν συμβαίνει αυτό, τα κύτταρα θα γίνονται σταδιακά μεγαλύτερα ή μικρότερα σε κάθε γενιά, με θανάσιμες επιπτώσεις σε κάθε περίπτωση. 4

5 Οι φάσεις του κυτταρικού κύκλου Στα ευκαρυωτικά κύτταρα, ο χρωμοσωμικός κύκλος αποτελείται από δύο βασικές διαδικασίες: τη σύνθεση του DNA (φάση S) και τη μίτωση (φάση Μ). Κατά τη φάση S, τα διπλής αλυσίδας μόρια του DNA αντιγράφονται για να παράγουν τις αδελφές χρωματίδες, οι οποίες συνδέονται με πρωτεΐνες που λέγονται κοχεσίνες. Η φάση Μ αποτελείται από 4 υποφάσεις: την πρόφαση, όπου τα αντιγραμμένα χρωμοσώματα συμπυκνώνονται σε συμπαγείς δομές, την μετάφαση, όπου τα συμπυκνωμένα χρωμοσώματα αντιπαρατίθενται στο μεσαίο επίπεδο της μιτωτικής ατράκτου, την ανάφαση, όπου οι κοχεσίνες αποικοδομούνται και οι αδελφές χρωματίδες διαχωρίζονται σε δύο χωριστές δέσμες και η τελόφαση, όπου σχηματίζεται ο θυγατρικός πυρήνας και το κύτταρο ξεκινάει τη διαίρεση του. Οι φάσεις S και M διαχωρίζονται χρονικά από τις φάσεις G1 και G2. Έτσι ο κυτταρικός κύκλος δομείται ως εξής: G1-S- G2-M[1-3]. Εικόνα 1: Οι φάσεις του κυτταρικού κύκλου. Ο κυτταρικός κύκλος αποτελείται από 4 φάσεις, την G1, την S, την G2 και την M. 5

6 Έλεγχος του κυτταρικού κύκλου Η εναλλαγή των φάσεων S και M χρονικά είναι κρίσιμη. Αν ένα απλοειδές κύτταρο προσπαθήσει δύο πυρηνικούς μιτωτικούς διαχωρισμούς στη σειρά, χωρίς να παρεμβαίνει η φάση S, οι απόγονοι του θα κληρονομήσουν μη ολοκληρωμένα γονιδιώματα και θα πεθάνουν. Επαναλαμβανόμενες φάσεις S, χωρίς παρεμβαλόμενες μιτωτικές φάσεις, δεν είναι άμεσα θανατηφόρες (παράγονται μεγάλα, πολυπλοειδή κύτταρα) αλλά είναι ασυνήθιστα για τα κύτταρα (γίνεται μόνο σε πολύ συγκεκριμένα κύτταρα). Η σωστή πρόοδος του κυτταρικού κύκλου, δηλαδή η εναλλαγή των φάσεων S και M και ο συντονισμός της ανάπτυξης και του διαχωρισμού, διαβεβαιώνεται από τα σημεία ελέγχου (checkpoints), που ελέγχουν κρίσιμες μεταφορές από τη μια φάση στην άλλη του χρωμοσωμικού κύκλου. Το σημείο ελέγχου G1 ελέγχει την είσοδο στη φάση S, κάνοντας σίγουρο πως: 1) Τα κύτταρα είναι αρκετά μεγάλα για να εγγυηθούν ένα νέο γύρο σύνθεσης DNA, 2) Όποια ζημιά έχει υποστεί το DNA έχει επιδιορθωθεί 3) Οι εξωτερικές συνθήκες είναι κατάλληλες για μιτωτική διαίρεση των κυττάρων. Το σημείο ελέγχου G2 ελέγχει την είσοδο στην φάση M σιγουρεύοντας ότι: 6

7 1) Το DNA έχει αντιγραφεί πλήρως 2) Κάθε νέα βλάβη έχει επιδιορθωθεί 3) Το κύτταρο είναι αρκετά μεγάλο για να διαιρεθεί Το σημείο ελέγχου της μετάφασης ελέγχει την μεταφορά από την μετάφαση στην ανάφαση. Τα χρωμοσώματα πρέπει να είναι κατάλληλα διατεταγμένα στη μιτωτική άτρακτο, με τις αδελφές χρωματίδες να βρίσκονται σε αντίθετους πόλους πριν αποικοδομηθούν οι κοχεσίνες. Αν προκύψουν προβλήματα στην δημιουργία της μιτωτικής ατράκτου ή στη διάταξη των χρωμοσωμάτων, το σημείο ελέγχου της μετάφασης μπλοκάρει την ενεργοποίηση του δικτύου εξόδου από τη μίτωση[2-6]. Ρυθμιστές του κυτταρικού κύκλου Επειδή ο κυτταρικός κύκλος παίζει κεντρικό ρόλο σε όλες τις διαδικασίες της βιολογικής ανάπτυξης, αναπαραγωγής και ανάπτυξης, οι κυτταρικοί βιολόγοι επένδυσαν μεγάλη προσπάθεια στην ανακάλυψη των μοριακών κομματιών και των πρωτεϊνικών αλληλεπιδράσεων που ελέγχουν τον κυτταρικό κύκλο. Τα κύρια μόρια του κυτταρικού κύκλου είναι ένζυμα που καλούνται πρωτεϊνικές κινάσες εξαρτώμενες από τις κυκλίνες (cyclins-dependent protein kinases, CDKs). Όπως υποδεικνύει το όνομα τους, οι CDKs για να είναι ενεργές απαιτούν την παρουσία μια κυκλίνης. Όταν οι CDKs συνδέονται με τις κατάλληλες κυκλίνες τότε ενεργοποιούν κύριες διεργασίες του χρωμοσωμικού κύκλου (αντιγραφή DNA, αποδόμηση πυρηνικού φακέλου, συμπύκνωση χρωμοσωμάτων, σχηματισμός ατράκτου) μέσω φωσφορυλίωσης συγκεκριμένων πρωτεϊνών στα χρωμοσώματα και αλλού. Η πτώση της μιτωτικής δράσης των CDK στην ανάφαση επιτρέπει στα κύτταρα να διαιρεθούν και να εισέλθουν στη φάση G1 του επόμενου κυτταρικού κύκλου. Έτσι, η 7

8 πρόοδος των ευκαρυωτικών κυττάρων μέσα από αυτές τις μεταφορές μεσολαβείται από την διαδοχική ενεργοποίηση και απενεργοποίηση των CDK[7, 8]. CDKs Οι CDK είναι μια οικογένεια πρωτεϊνών με δράση κινάσης σερίνης/θρεονίνης των οποίων η δράση εξαρτάται από επικοινωνία με μια μη καταλυτική ρυθμιστική υπομονάδα την κυκλίνη. Οι κυκλίνες ονομάστηκαν έτσι αρχικά λόγω της περιοδικής τους ενεργοποίησης και αποδόμησης κατά τον κυτταρικό κύκλο[9]. Αυτή η περιοδική έκφραση ρυθμίζεται από την de novo σύνθεση και αποικοδόμηση[1]. Δομή και δράση Οι CDK καταλύουν τη μεταφορά του γ-φωσφορικού του ATP στις υδροξυλικές ομάδες των πλαϊνών αλυσίδων των καταλοίπων σερίνης ή θρεονίνης των πρωτεϊνών στόχων. Γενικά οι CDK αποτελούνται από έναν «καταλυτικό πυρήνα» κινάσης πρωτεΐνης περίπου 3 αμινοξέων. Οι CDK χαρακτηρίζονται από την ομοιότητα της αλληλουχίας τους και από την εξάρτηση τους κατά την σύνδεση της κυκλίνης για πλήρη ενεργότητα. Συγκεκριμένα χαρακτηριστικά των αλληλουχίων τους περιλαμβάνουν ένα εκφυλισμένο μοτίβο PSTAIRE, ο βρόγχος γλυκίνης και ένα ειδικό ένθεμα CDK. Το μοτίβο PSTAIRE αποτελεί τις πρώτες στροφές της «C-έλικας» στην Ν-τελική περιοχή της κινάσης, ενώ το ειδικό ένθεμα τοποθετείται στο C-τελικό άκρο μετά την «G-έλικα». Ο βρόγχος γλυκίνης περιέχει το GXGXXG μοτίβο που είναι συντηρημένο μέσα στην πρωτεϊνική οικογένεια και είναι σημαντικό για τη δέσμευση του ATP[11]. 8

9 Εικόνα 2: Η δομή των CDKs. Η οικογένεια CDK Τα θηλαστικά περιέχουν 21 γονίδια που κωδικοποιούν CDKs και πρόσφατα προτάθηκε η νέα ονομασία τους[12]. Τα πρώτα μέλη της οικογένειας ανακαλύφθηκαν σε γενετικές μελέτες σε μεταλλαγμένα είδη των Saccharomyces Pombe και Saccharomyces cerevisiae, όπου βρέθηκε πως εμπλέκονται σε συγκεκριμένα στάδια της κυτταρικής διαίρεσης[13]. Αυτές οι πρωτεΐνες που απομονώθηκαν ονομάστηκαν cdc2 και cdc28 και χαρακτηρίστηκαν έπειτα από εφαρμογή μεθόδων γενετικής και μοριακής βιολογίας. Κατόπιν αντίστοιχα ομόλογες πρωτεΐνες της cdc2 αναγνωρίστηκαν και στα θηλαστικά[14]. Έπειτα αναγνωρίστηκε από τον Hanks που το όρισε ως PSK-13[15], αργότερα η Cdk2[16-19] και κατόπιν χάρη στην εφαρμογή της μεθόδου PCR ανακαλύφθηκαν και άλλα μέλη της οικογένειας των CDK[2-23]. Η cdc2 μετονομάστηκε σε Cdk1, η PSK-13 σε Cdk4, ενώ τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας είναι τα Cdk5, Cdk6, Cdk7, Cdk8, Cdk9, Cdk1 και Cdk11[24-28]. 9

10 Όπως αναφέρθηκε οι CDK πάντα συνδέονται με μια κυκλίνη για να δράσουν. Οι κυκλίνες ανακαλύφθηκαν σε μελέτες που έγιναν σε αυγά αχινού και επίσης έδειξαν να επάγουν τη μείωση στο Xenopus laevis[29]. Επιπλέον, απομονώθηκαν συγγενείς πρωτεΐνες από το S. Pombe, το S.cerevisiae αλλά και ανθρώπινα κύτταρα. Η βιοχημική σύνδεση ανάμεσα στις CDK και τις κυκλίνες βρέθηκε πρώτη φορά στα ωοκύτταρα του Xenopus laevis όταν οι επιστήμονες είδαν τη σύνδεση ανάμεσα στη Cdk1 και την κυκλίνη Α αλλά και την κυκλίνη Β[3]. Οι κυκλίνες χωρίζονται σε τέσσερις κατηγορίες: 1

11 Εικόνα 3: Η οικογένεια των CDKs των θηλαστικών. 11

12 Κυκλίνες Α: Υπάρχουν δύο κυκλίνες Α, η Α1 και Α2 και ο ρόλος τους είναι να διεγείρουν την έναρξη αντιγραφής του DNA, προωθώντας διάφορα γεγονότα μέσα στο στάδιο της μίτωσης. Κυκλίνες Β: Αυτή η ομάδα κυκλινών έχει πρωταγωνιστικό ρόλο στη μίτωση, καθώς αυξάνονται κατά τη διάρκεια της και όταν καταστρέφονται μαζί με τις κυκλίνες Α το κύτταρο φεύγει από τη φάση της μίτωσης. Κυκλίνες D ή G1: Ο ρόλος τους είναι να διεγείρουν την έναρξη ενός νέου κυτταρικού κύκλου με το τέλος της φάσης G. Υπάρχουν τρεις κυκλίνες D, η D1, η D2 και η D3 και τα σύμπλοκα τους εκφράζονται ανάλογα με την εξειδίκευση του ιστού. Κυκλίνη Ε: Ο ρόλος της είναι να επάγει την αντιγραφή του DNA και των κεντροσωμάτων. Οι κυκλίνες είναι λιγότερο συντηρημένες από ότι οι CDKs. Διακρίνονται για την συσσώρευση τους στην μεσόφαση και την γρήγορη πρωτεόλυση τους στη μίτωση[31]. Η ομοιότητα ανάμεσα στις κυκλίνες από διαφορετικά είδη περιορίζεται σε μια περιοχή περίπου 1 αμινοξέων που καλείται «cyclin box». Ενζυματικές μετρήσεις ενεργότητας της κινάσης μονομερών CDK και CDK με προσδεμένη κυκλίνη δείχνουν μια αύξηση 4 φορές στην ενεργότητα της κινάσης[32]. Η σύγκριση της δομής της μονομερούς Cdk2 με το σύμπλοκο Cdk2-Cyclin Α δείχνει πως η πρόσδεση της κυκλίνης προκαλεί δραματικές αλλαγές στη δομή. Η επίπτωση είναι μια αναδιάταξη των καταλυτικών καταλοίπων μέσα στην περιοχή που προσδένεται το ΑΤΡ στη CDK οδηγώντας στην ενεργοποίηση της. Επίσης, έχει δειχτεί πως διαφορετικές κυκλίνες μπορούν να προσδέσουν 12

13 την ίδια CDK in vivo και in vitro. Η σημασία του «cyclin box» αποδείχτηκε μετά από ανάλυση μεταλλάξεων καθώς είναι σημαντικό για την αλληλεπίδραση κυκλίνης και CDK. Αυτό επιβεβαιώθηκε και από την κρυσταλλική δομή του συμπλόκου Cdk2/Cyclin A[33,34]. Οι CDKs για να δράσουν δημιουργούν σύμπλοκα με τις κυκλίνες και ρυθμίζουν τη μεταφορά από τη μια φάση του κυτταρικού κύκλου στην άλλη. Τα σύμπλοκα των Cdk4-CyclinD, Cdk6-CyclinD και Cdk2- CyclinE ελέγχουν τη μεταφορά από τη φάση G στη φάση G1 και τις πρώιμες φάσεις της G1 μέσω της φωσφορυλίωσης της Rb. Τα σύμπλοκα Cdk2-CyclinE εμπλέκονται, επίσης, στην μεταφορά από τη φάση G1 στη φάση S. Η Cdk2 μπορεί επίσης να αλληλεπιδρά με την κυκλίνη Α κατά τη διάρκεια της φάσης S. Το σύμπλοκο Cdk1-CyclinA συμμετέχει στην μεταφορά από τη φάση S στη φάση G2 και το σύμπλοκο Cdk1-CyclinB ελέγχει τη μεταφορά από τη φάση G2 στην φάση Μ[35]. Η Cdk3 επίσης συμμετέχει στη φωσφορυλίωση της Rb. Είναι αρκετά όμοια με τις Cdk2 και Cdk1 και αλληλεπιδρά με τις κυκλίνες Ε και Α. Η Cdk5 ενεργοποιείται από τις πρωτεΐνες p35 και p39, οι οποίες δεν είναι κυκλίνες και εκφράζονται κυρίως στον εγκέφαλο. Η Cdk5 κυρίως ενεργεί στα νευρικά κύτταρα και εμπλέκεται στη ρύθμιση της κυτταρικής επιβίωσης, της μεταγραφής, της μετανάστευσης και της μεμβρανικής μεταφοράς[36]. Η Cdk7 είναι μια μονάδα του γενικού μεταγραφικού παράγοντα TFIIH και εμπλέκεται στη μεταγραφή[37]. Η Cdk8 συνδέεται με την κυκλίνη C και η Cdk9 με την κυκλίνη T και εμπλέκονται και οι δύο στη ρύθμιση της μεταγραφής. Ως τώρα, καμία κυκλίνη δεν βρέθηκε να δημιουργεί σύμπλοκο με την Cdk1. Παρόλα αυτά, αυτή η κινάση φέρεται να μετέχει στη ρύθμιση της μεταφοράς από τη φάση G2 στη φάση Μ[38]. Η Cdk11 συνδέεται με την κυκλίνη L και εμπλέκεται στο 13

14 μάτισμα του mrna[39]. Επίσης αλληλεπιδρά με την κυκλίνη D και καταστέλλει την διαίρεση[4]. Εικόνα 4: Η οικογένεια των κυκλινών στα θηλαστικά. 14

15 Ο ρόλος των CDK στον κυτταρικό κύκλο Το πρωταρχικό σημείο ελέγχου του κυτταρικού κύκλου που συντονίζει την κυτταρική ανάπτυξη με κυτταρική διαίρεση καλείται «START» στις ζύμες και «σημείο περιορισμού» στα κύτταρα των θηλαστικών. Πέρα από αυτό το σημείο τα κύτταρα εισέρχονται σε ένα νέο κύκλο κυτταρικής διαίρεσης[41]. Οι γενετικές αναλύσεις έδειξαν πως εκεί ενεργεί η Cdk1, η ενεργότητα της οποίας είναι απαραίτητη, όχι μόνο για την είσοδο στη φάση S, αλλά και για τη μίτωση. Στις ζύμες, ο χρόνος του START προσδιορίζεται από την ενεργότητα των κυκλινών G1(κυκλίνες C, D1 και Ε) που ονομάζονται Clns. Ο έλεγχος των Cln1 και Cln2 παίζει σημαντικό ρόλο στην προώθηση του περάσματος μέσα από αυτό το σημείο. Η μεταγραφή αυτών των δύο κυκλινών μπορεί να προσδιορίσει πότε τα κύτταρα υπόκεινται στο START. Μελέτες έδειξαν πως η Cln3 είναι αποτελεσματική για την ενεργοποίηση συγκεκριμένων μεταγραφικών παραγόντων του START, ενώ οι Cln1 και Cln2 έχουν πιο ειδικό ρόλο στην ρύθμιση άλλων γεγονότων που ρυθμίζονται από το START, όπως η αντιγραφή του DNA, η απόκτηση της αντίστασης στη φερομόνη και αναστολή του Clb2[43,44]. Στα κύτταρα των θηλαστικών τα σύμπλοκα των κυκλίνων D1 και E φαίνεται να ελέγχουν το σημείο περιορισμού[45]. Και οι δύο κυκλίνες συντίθενται κατά το διάστημα της φάσης G1 και περιορίζουν τον ρυθμό για την είσοδο στη φάση S[46]. Η υπερβολική παραγωγή της κυκλίνης D ή της κυκλίνης E ατομικά έχει μια μέτρια επίδραση στη διάρκεια της φάσης G1, ενώ η υπερπαραγωγή και των δύο ταυτοχρόνως συντομεύει την συγκεκριμένη περίοδο του κυτταρικού κύκλου σημαντικά[47-49]. Οι κυκλίνες D σχηματίζουν σύμπλοκα με τις Cdk4 και Cdk6 και ρυθμίζονται από εξωκυτταρικά σήματα όπως αυξητικοί παράγοντες, αντιμιτογονικοί παράγοντες, επαφή αναστολής και άλλους παράγοντες. Σε αντίθεση, η κυκλίνη Ε, η κυκλίνη Α και η κυκλίνη Β ρυθμίζονται περιοδικά μέσα στον κυτταρικό κύκλο. 15

16 Το ογκοκατασταλτικό γονίδιο Rb αποτελεί τον κύριο στόχο των συμπλόκων Cdk/CyclinD[5-51]. Η φωσφορυλίωση του Rb από τα σύμπλοκα Cdk/CyclinD στο σημείο ελέγχου, ή κοντά σε αυτό προκαλεί την λειτουργική του απενεργοποίηση, επιτρέποντας έτσι την μεταγραφή των γονιδίων που μεσολαβούν πριν το κύτταρο εισέλθει στη φάση S. Τα σύμπλοκα Cdk2/CyclinE συμβάλλουν στη φωσφορυλίωση του Rb αργά κατά τη φάση G1 και έχουν ρόλο στην ενεργοποίηση της ακριβής έναρξης της αντιγραφής του DNA μόλις τα κύτταρα περάσουν το σημείο ελέγχου[]. Μόλις τα κύτταρα περάσουν το σημείο START, τα σύμπλοκα Cdk/Cyclin της φάσης S φωσφορυλιώνται και ενεργοποιούν πρωτεΐνες που είναι απαραίτητες για την αντιγραφή του DNA. Στις ζύμες, η ενεργότητα της κινάσης που συνδέεται με την Clb5 και τα σύμπλοκα Clb6/Cdc28 εμπλέκεται στην προώθηση της μεταγραφής του DNA αν και, όταν απουσιάζουν και οι δύο κυκλίνες, οι κυκλινες Clb1-Clb4 μπορούν να αντικαταστήσουν αυτή τη λειτουργία[52]. Αν τα κύτταρα στερούνται και τις έξι Clbs, τότε αποτυγχάνει να μπει στη φάση S[53]. Τα γονίδια CLB3 και CLB4 κωδικοποιούν δύο κυκλίνες Β που εκφράζονται πριν την έναρξη της φάσης S μέχρι αργά στη μίτωση[54,55]. Η δράση της κινάσης που σχετίζεται με αυτές τις κυκλινες προάγεται από την πρώιμη S φάση ως και τη μίτωση. Αυτή η ενεργότητα απαιτείται να εμπλέκεται στην αντιγραφή του DNA αν και η διαγραφή και των δύο γονιδίων δεν διαταράσσει καθόλου τον κυτταρικό κύκλο. Οι Clb3 και Clb4 παίζουν επίσης ρόλο στην πρώιμη δημιουργία της ατράκτου καθώς και στη μείωση ΙΙ[56]. 16

17 Στα κύτταρα των θηλαστικών, η Cdk2 είναι κλειδί για την έναρξη της αντιγραφής του DNA[57]. Οι κυκλίνες Ε και Α διαδοχικά ενεργοποιούν την Cdk2 για να οδηγήσουν τα κύτταρα στη φάση S[58-6]. Η εξουδετέρωση της λειτουργίας της κυκλίνης Α με μικροέγχυση αντισωμάτων μπλοκάρει τον κυτταρικό κύκλο στη μετάβαση G1/S[61]. Επιπλέον, τα σύμπλοκα Cdk2/CyclinA συν-εντοπίζονται με τις περιοχές στους πυρήνες της αντιγραφής του DNA στην S φάση[62] δείχνοντας ένα πιθανό άμεσο ρόλο στην αρχική ρύθμιση της αντιγραφής. Όταν τα ειδικά αντισώματα για την κυκλίνη Α εγχέονται κατά τη διάρκεια της φάσης S ή μετά από αυτή, τα κύτταρα που ολοκληρώνουν την σύνθεση του DNA δεν είναι ικανά να εκκινήσουν τη μίτωση και σταματάνε στην φάση G2[61]. Όλα αυτά αποδίδουν διπλό ρόλο στην πρωτεΐνη αυτή, τη ρύθμιση της σύνθεσης του DNA και συμμετοχή στην προαγωγή της μίτωσης. Η έναρξη της φάσης Μ ρυθμίζεται από ένα σύμπλοκο δίκτυο θετικών και αρνητικών δραστηριοτήτων που οργανώνονται σε ένα καταρράκτη που συντίθεται από πρωτεϊνικές κινάσες και φωσφατάσες. Αυτό το μονοπάτι ρυθμίζει την δραστηριότητα της CDK κινάσης. Η Cdk1 σχηματίζει σύμπλοκα με διαφορετικές κυκλίνες της μίτωσης (Α και Β στα θηλαστικά και cdc13, Clb1-Clb2 στις ζύμες). Η Cdk1/CyclinB κινάση διατηρείται σε μια ανασταλμένη κατάσταση κατά τη διάρκεια της μεσόφασης και αυξάνεται δραματικά στη μετάβαση G2/M[63]. Η ενεργοποίηση αυτής της κινάσης είναι απαραίτητη αλλά όχι αρκετή για την ολοκλήρωση της μίτωσης. Η καταστροφή αυτών των μιτωτικών συμπλόκων είναι απαραίτητη για την έξοδο από τη μίτωση[64]. Μελέτες τόσο σε ζύμες όσο και σε θηλαστικά έδειξαν πως η πρωτεόλυση της Clb περιορίζεται στην μιτωτική περίοδο του κυτταρικού κύκλου αλλά συνεχίζεται και κατά τη διάρκεια της φάσης G1[65,66]. 17

18 Η δράση του συμπλόκου Cdk1/Cyclin στη φάση S και στη φάση G2 είναι επίσης αναγκαία για να εμποδίσει έναν ακόμα γύρο αντιγραφής του DNA μέσα στον ίδιο κυτταρικό κύκλο. Σε μελέτες που έγινα στις ζύμες για μεταλλαγμένα κύτταρα που υπόκεινται σε επαναλαμβανόμενη μεταγραφή έδειξαν μεταλλάξεις στα γονίδια cdc2 και cdc13[67,68]. Μια εξήγηση για τη σύζευξη της μίτωσης με την υποκείμενη αντιγραφή του DNA προάγεται από την καταστροφή της κυκλίνης και την απενεργοποίηση της CDK. Σύμφωνα με αυτό το μοντέλο, η παρουσία των μιτωτικών συμπλόκων προσδιορίζει τα κύτταρα στην G2 φάση και η καταστροφή τους στη μίτωση επαναφέρει τα κύτταρα στην G1 επιτρέποντας μια νέα φάση S[69,7]. Εικόνα 5: Η ρύθμιση του κυτταρικού κύκλου. 18

19 Ρύθμιση των CDK Η προαγωγή από το ένα στάδιο του κυτταρικού κύκλου σε ένα άλλο ρυθμίζεται από την μεταγραφή των γονιδίων των κυκλινών, την υποβάθμιση των κυκλινών και την τροποποίηση των υπομονάδων κινάσης μέσω φωσφορυλίωσης. Παρόλο που οι CDKs που παράγονται βακτηριακά in vitro σχηματίζουν σύμπλοκα με τις κυκλίνες εν απουσία κάθε φωσφορυλίωσης, δείχνουν ελάχιστα ανιχνεύσιμη δράση κινάσης Η1[71]. Αυτή η δράση αυξάνεται κατά 1 φορές μόλις φωσφορυλιωθεί ένα υψηλά συντηρημένο αμινοξύ θρεονίνης (Τ16 στη Cdk2) στην περιοχή VIII (περιλαμβάνει το βρόγχο Τ) όλων των μελών της οικογένειας CDK από μια κινάση ενεργοποίησης της CDK (CAK)[72,73]. Αυτή η διαδικασία ευνοείται πάρα πολύ από την πρόσδεση της κυκλίνης, επειδή η πρόσδεση προκαλεί μια σημαντική αλλαγή σε αυτή την περιοχή. Η αλλαγή απομακρύνει τον αποκλεισμό που επιβάλλεται από τον βρόγχο T στην καταλυτική σχισμή και περαιτέρω εκθέτει το κατάλοιπο θρεονίνης, κάνοντας το πιο προσβάσιμο στην CAK[33]. Επίσης, αυτή η φωσφορυλίωση βοηθάει στη σταθεροποίηση του συμπλόκου Cdk/Cyclin[74,75]. Μελέτες έδειξαν την CAK ως ένα πολυμερικό ένζυμο που αποτελείται από ένα σύμπλοκο Cdk/Cyclin (μέτρια παρόμοιο με αυτά που περιγράφηκαν πιο πάνω) του οποίου τα επίπεδα δείχνουν καμία ταλάντωση μέσα στον κυτταρικό κύκλο[76,77]. Επίσης είναι μονάδα του συμπλόκου του μεταγραφικού παράγοντα TFIIH και είναι ικανό να φωσφορυλιώσει το καρβόξυ-τελικό άκρο της μεγάλης υπομονάδας της RNA πολυμεράσης ΙΙ[78]. Αυτό υποδεικνύει την ύπαρξη της διασταύρωσης ανάμεσα στη μηχανή της μεταγραφής και τους ρυθμιστές του κυτταρικού κύκλου που μεσολαβείται από αυτό το ένζυμο. Στα κύτταρα των θηλαστικών, αυτές οι μονάδες είναι οι Cdk7 και η Cyclin H[79-81]. Μια τρίτη μονάδα του συμπλόκου είναι είναι μια πρωτεΐνη που 19

20 καλείται MATI και η οποία λειτουργεί ως συνδετικός παράγοντας που σταθεροποιεί τις αλληλεπιδράσεις ανάμεσα στην CDK και την κυκλίνη. Η καταλυτική υπομονάδα της CAK περιέχει ένα κατάλοιπο θρεονίνης παρόμοιο με αυτό που περιγράφηκε προηγουμένως, το οποίο φέρεται να είναι σημαντικό για τον έλεγχο της δράσης της CAK. Μεταλλαγμένες μορφές που στερούνται του συγκεκριμένου αμινοξέος έχουν μειωμένη δραστικότητα[82]. Πειράματα έδειξαν πως τα σύμπλοκα Cdk2/CyclinA μπορούν να λειτουργήσουν ως κινάσες ενεργοποίησης της CAK. Η σταθεροποίηση του συμπλόκου συνοδεύεται σημαντική αύξηση της της δραστηριότητας της CAK. Έτσι πιθανόν, υπάρχει μια θετική ανατροφοδότηση στην οποία οι στόχοι του ενζύμου είναι οι ενεργοποιητές του. Ένας άλλος ρυθμιστικός μηχανισμός που λειτουργεί κατά τη διάρκεια του κυτταρικού κύκλου και αφορά τις μιτωτικές CDKs εμπλέκει τη φωσφορυλίωση της CDK[83,84]. Στις ζύμες, η cdc2 φωσφορυλιώνεται στο κατάλοιπο Tyr15 οδηγώντας σε απενεργοποίηση από την κινάση τυροσίνης Wee/Myt1 κατά τη διάρκεια της μεσόφασης. Στα θηλαστικά οι CDKs φωσφορυλιώνονται κατά τον ίδιο τρόπο στα κατάλοιπα Tyr14 και Tyr15. Η ενεργοποίηση του συμπλόκου Cdk/Cyclin πραγματοποιείται με τη δράση της cdc25 φωσφατάσης στη μίτωση αφαιρώντας τις φωσφορικές ομάδες από τα κατάλοιπα[85]. Οι cdc25 και Wee1 ρυθμίζονται από τη δραστηριότητα άλλων κινασών και φωσφατασών[85]. Το N-τελικό άκρο και των δύο πρωτεϊνών περιέχει μια ρυθμιστική περιοχή με υψηλή πυκνότητα μοτίβων Ser/Thr-Pro που φωσφορυλιώνονται σε διαφορετικές στιγμές του κυτταρικού κύκλου για να ελέγχουν τις δραστηριότητες τους. Και οι δύο πρωτεΐνες υποφωσφορυλιώνονται στη μεσόφαση, σύμφωνα με την υψηλή ή χαμηλή δράση τους αντίστοιχα. Οι cdc25 και Wee1 2

21 φωσφορυλιώνονται από την Cdc2/CyclinB δημιουργώντας ένα ανατροφοδοτικό βρόγχο, ο οποίος είναι σημαντικός για την απότομη ενεργοποίηση του συμπλόκου CDK/Cyclin στη μίτωση. Δομικές αλλαγές ή διαφορετικοί ενδοκυτταρικοί εντοπισμοί της πρωτεΐνης μπορεί να συμβαίνουν ως ένα επακόλουθο όλων αυτών των τροποποιήσεων(εικόνα 5)[86]. Εικόνα 6: Ρύθμιση των CDKs από άλλες κινάσες. Ο υποκυτταρικός προσδιορισμός των CDKs και των ρυθμιστικών τους πρωτεϊνών είναι ένα αμφισβητούμενο θέμα. Μελέτες έδειξαν ότι κάποια από τα σύμπλοκα μπορεί να ρυθμίζονται εν μέρει από τη θέση τους στο κύτταρο, προσθέτοντας ένα επιπλέον επίπεδο πολυπλοκότητας στους ρυθμιστικούς μηχανισμούς. Με τις αλλαγές στον εντοπισμό, οι κυκλίνες μπορούν να τροποποιήσουν την ειδικότητα του υποστρώματος 21

22 των CDK συντρόφων τους ή να επιτρέπουν την πρόσβαση σε διαφορετικά υποσύνολα των υποστρωμάτων τους[87]. Αναστολείς CDK Επιπρόσθετα με τους ρυθμιστικούς μηχανισμούς που περιγράφηκαν, η πρόοδος του κυτταρικού κύκλου επηρεάζεται από εξωγενούς παράγοντες, επιτρέποντας την ολοκλήρωση της κυτταρικής διαίρεσης με περιβαλλοντικά και αναπτυξιακά ερεθίσματα (Εικόνα 6). Σε συγκεκριμένες κυτταρικές σειρές των θηλαστικών, η πρόσθεση του TGFβ σταματάει τις καλλιέργειες στην όψιμη G1 φάση[88]. Μια παρόμοια κατάσταση συμβαίνει στις ζύμες αν προσθέσουμε σεξουαλικές φερομόνες[89]. Οι πρωτεΐνες που είναι υπεύθυνες για την κράτηση του κυτταρικού κύκλου είναι οι αναστολείς των CDK (CKIs). Σε κάποιες περιπτώσεις, μοιάζουν να αποκρίνονται σε εξωκυττάρια μηνύματα, αλλά σε άλλες φαίνεται να είναι μέλη του εγγενή κυτταρικού κύκλου[9,91]. Οι CKIs χωρίζονται σε δύο κύριες οικογένειες: Την INK4 (αναστολέα την CDK4) οικογένεια, που περιλαμβάνει τις πρωτεΐνες p16 ink4a, p15 ink4b, p18 ink4c και p19 ink4d, οι οποίες αναστέλουν τις κινάσες που σχετίζονται με την κυκλίνη D, CDK4 και CDK6. Την Cip/Kip (kinase inhibitor protein) οικογένεια που αναστέλλει τις περισσότερες CDKs και αποτελείται από τις p21, p27 και p57. Οι CKIs είναι ικανές να προσδένονται in vivo με την υπομονάδα της CDK, την κυκλίνη ή το σύμπλοκο CDK/Cyclin αναστέλλοντας την δράση τους. Διάφορες μελέτες δείχνουν διαφορετικούς τρόπους μέσω των οποίων αυτοί οι αναστολείς καταργούν την δράση των CDK: αναστολή της δράσης του συμπλόκου CDK/Cyclin, αλληλεπίδραση με την ενεργοποίηση της CDK που μεσολαβείται από την CAK ή 22

23 ανταγωνισμός με τις κυκλίνες για την πρόσδεση στην καταλυτική υπομονάδα. Η ανασταλτική διαδικασία μπορεί να πραγματοποιείται από έναν ή από ένα συνδυασμό μηχανισμών[41]. Η p16 πρωτεΐνη μπορεί να μπλοκάρει τη δράση των CDK4 και CDK6 χωρίζοντας την καταλυτική υπομονάδα ή μπλοκάροντας τη δράση της κινάσης στα σύμπλοκα πριν τον σχηματισμό τους[92]. Η υπερέκφραση της p16 προάγει την διακοπή στη φάση G1 σε διάφορες κυτταρικές σειρές αλλά δεν έχει καμία δράση σε κύτταρα που λείπει η prb. Αυτό αποτελεί την υπόθεση στην οποία η prb είναι το μόνο βασικό υπόστρωμα των συμπλόκων της κυκλίνης D και τοποθετεί τις p16 και prb σε ένα απλο ρυθμιστικό μονοπάτι[93]. Τα υπόλοιπα γονίδια p15, p18 και p19 επάγονται από μόρια TGFβ και εκφράζονται σε πολλούς ιστούς. Και οι 4 CDK αναστολείς έχουν παρόμοιες βιοχημικές ιδιότητες και ρυθμίζουν την κυτταρική απόκριση σε μηνύματα έναντι του πολλαπλασιασμού του κυττάρου[94]. Τόσο η p16 όσο και η p18 σταματούνε τον κυτταρικό κύκλο στην G1 φάση αλλά μόνο σε κύτταρα με ενεργή την prb[95]. Οι p21, p27 και p57 περιέχουν μια διατηρημένη άμινο-τελική περιοχή σημαντική για την αλληλεπίδραση με την CDK και για την αναστολή της δράσης της[45]. Η p21 αναστέλλει αποτελεσματικά τις CDK2, CDK4 και CDK6 κινάσες και είναι ικανή να προάγει την διακοπή του κύκλου στη φάση G1 όταν υπερεκφράζεται[96,97]. Η πρωτεΐνη φαίνεται να επικοινωνεί σε τεταρτοταγή σύμπλοκα περιέχοντας cyclin/cdk/p21 και το πολλαπλασιαστικό πυρηνικό αντιγόνο PCNA, που είναι μια υπομονάδα της DNA πολυμεράσης δ και ενεργεί στην αντιγραφή και την επιδιόρθωση του DNA[98]. 23

24 Η p21 προσδένεται στον PCNA ανεξάρτητα από τα σύμπλοκα CDK/Cyclin και μπορεί να μπλοκάρει την ικανότητα του PCNA να ενεργοποιεί τη δράση της DNA πολυμεράσης δ για την επιμήκυνση της αλυσίδας του DNA χωρίς να διακόπτει το αντιγραφικό σύμπλοκο. Η επιδιορθωτική ικανότητα του PCNA πάνω στο DNA δεν επηρεάζεται από την 21[99]. Η p21 αναστέλλει τα σύμπλοκα των κυκλινών D και E προάγοντας την διακοπή του κυτταρικού κύκλου στη φάση G1 με υποφωσφορυλίωση της prb[99]. Η δράση της p21 προάγεται από την p53 σε περίπτωση ύπαρξης παραγόντων που βλάπτουν το DNA[96]. Η p27 προσδένεται και αναστέλλει τη δράση του συμπλόκου CDK2/CyclinE[1]. Επίσης αναστέλλει τα σύμπλοκα των CDK3, CDK4 και CDK6[11]. Επιπλέον η p27 μπορεί να μπλοκάρει την ενεργοποίηση της CDK εμποδίζοντας την φωσφορυλίωση της από την CAK. Η p27 δεν προσδένεται στον PCNA και δεν ρυθμίζεται από την p53. Επίσης, έχει προταθεί ως βασική μονάδα του μονοπατιού που συνδέει τα μιτογόνα σήματα με τον κυτταρικό κύκλο και το σημείο περιορισμού, συσχετίζοντας τη συσσώρευση της πρωτεΐνης με την αδρανοποίηση των συμπλόκων των CDK της G1 φάσης ακολουθούμενη από τη μείωση των μιτογόνων[12]. Η p57 αναστέλλει διάφορα σύμπλοκα των CDKs. Για την δράση της δεν απαιτείται ούτε η p53, ούτε η prb. Η p57 εκφράζεται ειδικά σε κάποιους ιστούς σε αντίθεση με την p27 που εκφράζεται σε διαφορετικούς ιστούς[13,14]. 24

25 Αναστολείς ευρέως φάσματος 1. Φλαβοπιριδόλη: είναι ένας αναστολέας ευρέου φάσματος των CDKs (επίσης L , HMR-1275, Alvocidib ή NSC-64989). Αναστέλλει τις CDK1, CDK2, CDK4 και CDK7 με την τιμή IC5 να κυμαίνεται μεταξύ,4-,4 μμ[15]. Αρχικά ανακαλύφθηκε ως αναστολέας του επιδερμικού υποδοχέα αυξητικού παράγοντα (EGFR), ο οποίος αναστέλλει σε IC5 τιμή των 21 μμ. Αργότερα δείχτηκε πως η φλαβοπιριδόλη μπορούσε να αναστείλει την αύξηση των κυτταρικών σειρών του καρκίνου του στήθους και του πνεύμονα[93], του προστάτη, του εγκεφάλου και του αυχένα και των ξενομοσχευμάτων της λευχαιμίας[16-18]. Επειδή η συγκέντρωση του που χρειαζόταν για να δράσει ήταν κατά πολύ μικρότερη από αυτή για τον EGFR ερευνήθηκαν οι πιθανοί στόχοι του και βρέθηκε πως δρα στις CDKs. Εικόνα 7: Ο χημικός τύπος της φλαβοπυριδόλης. Πιο συγκεκριμένα, τόσο in vivo όσο και in vitro μελέτες έδειξαν πως η φλαβοπιριδόλη αναστέλει το σύμπλοκο Cdk1/CyclinB (IC5=3-4nM), Cdk2/CyclinA και Cdk2/CyclinE (IC5=1nM), Cdk4/CyclinD (IC5=2-4nM), Cdk6/CyclinD (IC5=6nM) και Cdk7/CyclinH 25

26 (IC5=11-3nM)[19]. Η ανάλυση των κρυσταλλικών δομών ακτινών Χ έδειξαν πως το L (ένα αποχλωροφαινυλικό παράγωγο της φλαβοπιριδόλης συνδέεται στην θέση σύνδεσης του ΑΤΡ της CDK2[11]. Όπως οι μοριακές δομές των CDKs είναι παρόμοιες, είναι πιθανό η φλαβοπιριδόλη να αναστέλλει τη δράση των περισσοτέρων CDKs με απευθείας κατάληψη της περιοχής σύνδεσης του ΑΤΡ, μια λειτουργία που μπλοκάρεται ανταγωνιστικά με υπερβολική συγκέντρωση ATP[111]. Πράγματι, σε διαλυτά εκχυλίσματα κυττάρων, οι CDKs 1, 2, 4 και 7 συνδέονται στην ακινητοποιημένη φλαβοπιριδόλη μόνο εν απουσία του ATP. Επιπλέον, η φλαβοπιριδόλη αναστέλλει το σύμπλοκο Cdk7/CyclinΗ, οδηγώντας σε αλληλεπίδραση με φωσφορυλιωσή συγκεκριμένων καταλοίπων θρεονίνης των περισσοτέρων CDKs (π.χ. Thr161 στη Cdk1, Thr16 στη Cdk2, Thr172 στη Cdk4, Thr177 στη Cdk6), ένα γεγονός που απαιτείται για την πλήρη ενεργοποίηση τους. Η αναστολή των CDKs 1, 2, και 4 από την φλαβοπιριδόλη οδηγεί απευθείας σε σταμάτημα του κυτταρικού κύκλου στις μεταβάσεις G1/S και G2/M, και σε μια καθυστέρηση στην πρόοδο της φάσης S[112]. Στα καρκινικά κύτταρα που στερούνται της CDK4, η φλαβοπιριδόλη προάγει το σταμάτημα της φάσης G1 αναστέλλοντας την CDK6[111]. Η καταστολή της κυκλίνης D1 επίσης συνεισφέρει στην παύση του κυτταρικού κύκλου έπειτα από χορήγηση φλαβοπιριδόλης. Τα μοτίβα των παύσεων του κυτταρικού κύκλου που προάγονται από την φλαβοπιριδόλη (G1/S ή/και G2/M παύση) φαίνεται να είναι ειδικά σε σχέση με τον τύπο του κυττάρου[19]. Η φλαβοπιριδόλη είναι ένας κοινός διαθέσιμος αναστολέας που χρησιμοποείται ευρέως στην έρευνα. Είναι επίσης ο πρώτος αναστολέας για CDK που χρησιμοποιήθηκε από σε κλινικές δοκιμές. Διάφορες κλινικές μελέτες φάσης Ι έδειξαν ότι η φλαβοπιριδόλη έχει αντκαρκινική 26

27 δράση σε ασθενείς με καρκίνο στο νεφρό, στον προστάτη, στο κόλον, σε μεταστατικούς καρκίνους του γαστρικού και στο non-hodgkin λέμφωμα[ ]. Μια άλλη κλινική μελέτη φάσης Ι διαδοχικών paclitaxel και φλαβοπιριδόλης έδειξε κλινική δράση σε ασθενείς με καρκίνο του οισοφάγου, του πνεύμονα και του προστάτη, περιλαμβάνοντας ασθενείς που δεν είχαν απόκριση όταν χορηγούταν paclitaxel μόνο[115]. Επίσης, έχουν διεξαχθεί κλινικές μελέτες φάσης ΙΙ. Όμως, η φλαβοπιριδόλη δεν είχε άμεσες συνέπειες σε ανεπτυγμένο καρκίνωμα του γαστρικού, στον καρκίνο του πνεύμονα, σε προχωρημένο καρκίνο του παχέος εντέρου, του καρκίνου του προστάτη που εξαρτάται από τα ανδρογόνα, το μελάνωμα, το ενδοθηλιακό καρκίνωμα και στο ανεπτυγμένο καρκίνωμα του μαλακού ιστού[ ]. Είχε μια μέτρια επίδραση στο λέμφωμα των κυττάρων του μανδύα και σε προχωρημένο καρκίνωμα του νεφρού[123,124]. Επίσης, η φλαβοπιριδόλη πέτυχε σημαντική κλινική δράση σε ασθενείς με υπότροπη χρόνια λεμφοκυτταρική λευχαιμία[125]. Η φλαβοπιριδόλη μπλοκάρει δυναμικά την μεταγραφική δραστηριότητα της RNAPII in vitro αναστέλλοντας την P- TEFb(Cdk9/CyclinT), μια διαδικασία που αρχικά σχετιζόταν με την αναστολή της αντιγραφής του HIV[126,127]. Η φλαβοπιριδόλη αναστέλλει τη δράση κινάσης του C-τελικού άκρου της P-TEFb πιο δυναμικά από ότι οι CDKs. Επιπλέον, η αναστολή της CDK9 από τη φλαβοπιριδόλη είναι μη ανταγωνιστική κατ αντιστοιχία με το ATP. Δομικές πληροφορίες δείχνουν πως η φλαβοπιριδόλη συνδέεται στο βρόγχο πρόσδεσης του ATP της CDK9 με υψηλότερη συγγένεια από ότι προσδένεται στη CDK2. Η αναστολή της CDK7 απαιτεί μεγαλύτερες συγκεντρώσεις (IC5>1nM) φλαβοπιριδόλης, από αυτές που απαιτούνται για την αναστολή της μεταγραφής, τουλάχιστον σε 27

28 περιπτώσεις όπως της μεταγραφής του HIV Tat. Έχει δειχτεί με μικροσυστοιχίες DNA πως η φλαβοπιριδόλη αναστέλλει γενικά την γονιδιακή έκφραση[128]. Όμως, παραμένει άγνωστο αν η κύρια επίδραση της φλαβοπιριδόλης στην γονιδιακή έκφραση προκύπτει από την ικανότητα της να αναστέλλει την P-TEFb, ειδικά σε συστήματα κυττάρων των θηλαστικών. Οι δυναμικές ανασταλτικές δράσεις στην μεταγραφή των γονιδίων των ιών αυξάνουν την πιθανότητα οι CDKs αναστολείς μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως κλινικά αντιικά φάρμακα[129]. 2. Olomoucine: είναι ένας άλλος αναστολέας CDK ευρέου φάσματος. Αναστέλλει την CDK1 (IC5=7μΜ), την CDK2 (IC5=7μΜ) και την CDK5 (IC5=7μΜ). Επίσης, σε μεγαλύτερες συγκεντρώσεις μπορεί να αναστείλει την κινάση ERK1 (IC5=25μΜ). Η ολομουσίνη είναι επίσης ένας εμπορικά διαθέσιμος αναστολέας και ανακαλύφθηκε πρώτα ως μια πουρίνη αναστολέας της CDK. Η olomoucine δεν χρησιμοποιήθηκε ποτέ σε κλινικές δοκιμές, αφού η προτίμηση δόθηκε στο παράγωγο της την roscovitine[19]. Εικόνα 8: Χημικός τύπος της olomoucine. 28

29 3. Roscovitine: (επίσης CY-22, (R)-Roscovitine, Seliciclib). Είναι μια πουρίνη αναστολέας ευρέου φάσματος, ο οποίος αναστέλλει τις CDK1, CDK2, CDK5 και CDK7 (IC5=.2-.5μΜ) αλλά είναι ένας φτωχός αναστολέας για τις CDK4 και CDK6 (IC5=1μΜ). Είναι εμπορικά διαθέσιμος και χρησιμοποιείται κατά κόρον στην έρευνα. Παραδόξως, στην βιβλιογραφία αναφέρεται ως εκλεκτικός αναστολέας της CDK5, παρόλο που αναστέλλει τουλάχιστο 3 άλλες CDKs. Μια κλινική δοκιμή φάσης Ι με την Roscovitine δεν έδειξε αντικειμενικές αποκρίσεις σε όγκο, αλλά η ασθένεια σταθεροποιήθηκε σε 8 άτομα[13]. Σε μια άλλη κλινική δοκιμή φάσης Ι, ένας ασθενής με ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα έδειξε μερική απόκριση και 6 ασθενείς πέτυχαν τον όγκο[131]. Η roscovitine είναι υπό έρευνα σε διάφορες κλινικές δοκιμές φάσης ΙΙ στη λευχαιμία ως μονοθεραπεία και σε συνδυαστικές δοκιμές εναντίον της NCLC (με gemcitabine/cisplatin, ή docetaxel) και του μεταστατικού καρκίνου του στήθους (με capecitabine)[132]. Εικόνα 9: Χημικός τύπος της Roscovitine. 29

30 4. Kenpaullone: (επίσης NSC 66474, 9-Bromopaullone). Ένας ακόμα εμπορικά διαθέσιμος αναστολέας των CDK ευρέου φάσματος που ανήκει στην οικογένεια των paullones αναστολέων. Αναστέλλει την CDK1 (IC5=,4μΜ), την CDK2 (IC5=,7μΜ) Εικόνα 1: Χημικός τύπος της Kenpaulone και την CDK5 (IC5=,9μΜ). Είναι κατά πολύ λιγότερο δυναμική η αναστολή για την CDK4 (IC5>1μΜ). Επίσης αναστέλλει και την GSK3β (IC5=,23μΜ). Η kenpaullone βρέθηκε in vitro ως ένα μόριο κατά του πολλαπλασιασμού και μελέτες μοριακής μοντελοποίησης έδειξαν πως προσδένεται στο βρόγχο σύνδεσης του ATP στην CDK2 όπως και οι άλλοι CDK2 αναστολείς. Επίσης τόσο η kenpaullone όσο και το παράγωγο της η alsterpaullone έχουν μεγάλη δράση απέναντι στο σύμπλοκο CDK1/CyclinB, όπου είναι ανταγωνιστικές για τη θέση με το ATP[112]. Παρόλο που είναι εμπορικά διαθέσιμος και χρησιμοποιείται στην έρευνα, έως τώρα δεν έχει μπει σε κλινική δοκιμή[19]. 5. SNS-32: (επίσης BMS-38732). Είναι ένας ευρέως φάσματος αναστολέας, ο οποίος αναστέλλει την CDK9 (IC5=,4μΜ), την CDK2 (IC5=,38μΜ) και την CDK7 (IC5=,62μΜ). Αναστέλλει και άλλες CDKs σε υψηλότερες συγκεντρώσεις (IC5=,3μΜ), αλλά σε αυτή τη συγκέντρωση επίσης αναστέλλει και την κινάση GSK3. Η SNS-32 στην αρχή παρασκευάστηκε σε μια προσπάθεια να παραχθεί ένας εκλεκτικός αναστολέας της CDK2. Δυο κλινικές δοκιμές φάσης ένα διεξήχθησαν για 3

31 μεταστατικούς καρκίνους και μια για λέμφωμα. Και οι τρεις δοκιμές έδειξαν πως αυτό το φάρμακο ανεχόταν πλήρως από τους ασθενείς. Σε τρεις ασθενείς η κατάσταση σταθεροποιήθηκε[133]. Η μελέτη για το λέμφωμα έγινε σε 19 ασθενείς, από τους οποίους ο ένας με χρόνια λεμφοκυτταρική αναιμία είχε πάνω από 5% μείωση στην ασθένεια και σε δύο ασθενείς με πολλαπλό μυέλωμα σταθεροποιήθηκε η κατάσταση ενώ σε έναν ασθενή παρατηρήθηκε κανονικοποίηση του μεγέθους της σπλήνας. Εικόνα 11: Χημικός τύπος της SNS AT7519: είναι ένας αναστολέας CDK ευρέως φάσματος ο οποίος αναστέλλει την CDK1 (IC5=,21μΜ), την CDK2 (IC5=,13μΜ), την CDK4 (IC5=,1μΜ), την CDK5 (IC5=,13μΜ), την CDK6 (IC5=,17μΜ) και την CDK9 (IC5,1μΜ). Αυτή η ένωση έχει μικρότερη δραστικότητα έναντι άλλων CDKs όπως οι CDK3 και CDK7 και είναι αδρανής απέναντι στις μη CDK κινάσες, με μόνη εξαίρεση την GSK3β (IC5=,89μΜ). Σε 28 ασθενείς έγινε κλινική δοκιμή φάσης Ι με επίμονο συμπαγή όγκο. 4 ασθενείς έδειξαν σταθεροποίηση για πάνω από 6 μήνες και ένας είχε μια μερικώς εκτεταμένη απόκριση[19]. Εικόνα 12:Χημικός τύπος της AT

32 7. AG-24322: είναι ένας ευρέως φάσματος αναστολέας, ο οποίος αναστέλλει τις CDK1, CDK2 και CDK4 (IC5=,1-,3μΜ). Η AG μπήκε σε κλινική δοκιμή φάσης Ι αλλά τερματίστηκε εξαιτίας της ανικανότητας της ουσίας να διακρίνει αποτελεσματικά από άλλες θεραπευτικές λεπτομέρειες[19]. Εικόνα 13: Χημικός τύπος της AG (S)-Roscovitine: είναι ένας αναστολέας η δραστικότητα του οποίου αναστέλλει τις CDK1 (IC5=,55μΜ), CDK5 (IC5=,35μΜ) και CDK9 (IC5=,96μΜ). Έχει απορριφθεί ως θεραπευτικό μέσο χάρη του ισομερούς (R)-Roscovitine[19]. Εικόνα 14: Χημικός τύπος της (S)- Roscovitine 9. R547: (επίσης Ro ). Είναι ένας αναστολέας εκλεκτικός για τις CDK1 (IC5=,1μΜ), CDK2 (IC5=,3μΜ) και CDK4 (IC5=,4μΜ). Παρόλο που το 26 ξεκίνησε η κλινική δοκιμή φάσης Ι, τα αποτελέσματα δεν δημοσιεύθηκαν ακόμα. Από την άλλη, 8 γονίδια που εκφράζονται σε δείγματα αίματος των 32

33 ασθενών (FLJ44342, CD86, EGR1, MKI67, CCNB1, JUN, HEXIM1 και PFAAPS) εκλέχθηκαν ως φαρμακοδυναμική παράμετρος απόκρισης στη δόση για κλινικές δοκιμές φάσης ΙΙ[19]. Εικόνα 15: Χημικός τύπος της R547 Εκλεκτικοί αναστολείς 1. Fascaplysin: είναι ένας εκλεκτικός αναστολέας για την CDK4 (IC5=,35μΜ) και την CDK6 (IC5=3,4μΜ) και μη εκλεκτικός για τις υπόλοιπες CDKs ή άλλες κινάσες. Αρχικά απομονώθηκε από το σπόγγο Fascaplysinopsis sp., δείχνοντας αντιμικροβιακή δράση. Είναι μια εμπορικά διαθέσιμη ένωση που χρησιμοποιείται ευρέως για ευρευνητικούς σκοπούς. Δεν έχει εισαχθεί σε κλινικές δοκιμές[19]. Εικόνα 16: Χημικός τύπος της Fascaplysin 2. Ryuvidine: εκλεκτικός αναστολέας για την CDK4 (IC5=6,μΜ) και δείχνει μια εκλεκτικότητα >33 φορές στη CDK2 (IC5>2μΜ). Παρά το γεγονός ότι είναι εμπορικά διαθέσιμος, δεν χρησιμοποιείται ιδιαίτερα στην έρευνα, ούτε έχει μπει σε 33

34 κλινικές δοκιμές. Όμως, με δεδομένη την εκλεκτικότητα του για την CDK4, καθώς και την κυτταροτοξικότητα απέναντι στα διάφορα καρκινικά κύτταρα (IC5=,61, 1,8,,3 και 1,21mg/ml έναντι των Α 549, Col 1, HL-6, και HepG2 καρκινικά κύτταρα αντίστοιχα) φαίνεται να είναι ένα δυναμικό εργαλείο στην έρευνα του καρκίνου[19]. Εικόνα 17: Χημικός τύπος της Ryuvidine 3. Purvalanol: υπάρχουν 2 τύποι οι Α και Β και είναι ένας εκλεκτικός αναστολέας της CDK2 (IC5=4-7μΜ) και της CDK5 (IC5=75μΜ), αλλά λιγότερο εκλεκτικός για την CDK4 (IC5=85μΜ). Και οι δύο τύποι είναι παράγωγα της olomoucine και η εκλεκτικότητα τους είναι 1 φορές μεγαλύτερη για το σύμπλοκο CDK2/CyclinA συγκριτικά με την olomoucine. Η purvalanol αναστέλλει την κυτταρική ανάπτυξη και προάγει την παύση στην μεταφορά G2/S. Αυτές οι επιδράσεις οφείλονται στην αναστολή της CDK1 και της p42/p44 πρωτεϊνικής κινάσης που ενεργοποιείται από το μιτογόνο, όπου και οι δύο είναι ενδοκυτταρικοί στόχοι της purvalanol[19]. Εικόνα 18: Χημικός τύπος της Purvanol A. 34

35 4. NU258: είναι ένας εκλεκτικός αναστολέας για την CDK2 (IC5=17μΜ) και την CDK1 (IC5=26μΜ). Η NU258 είναι ανταγωνιστικός αναστολέας που προσδένεται στο βρόγχο πρόσδεσης του ATP με μια διαφορετική οριοθέτηση από άλλους αναστολείς τύπου πουρίνης, όπως η olomoucine και η roscovitine. Μέχρι στιγμής μόνο προκλινικές μελέτες έχουν γίνει, δείχνοντας τη δυναμική της ένωσης έναντι διάφορων καρκινικών κυτταρικών σειρών. Είναι εμπορικά διαθέσιμος και δεν έχει μπει σε στάδιο κλινικών μελετών[19]. Εικόνα 19: Χημικός τύπος της NU BML-259: είναι ένας εκλεκτικός αναστολέας για την CDK5 (IC5=64μΜ) και την CDK2 (IC5=98μΜ). Είναι ένας ανταγωνιστικός αναστολέας του ATP για τη CDK που ανακαλύφθηκε από μελέτες μοριακής μοντελοποίησης. Είναι εμπορικά διαθέσιμος παρόλο που χρειάζεται επιπλέον μελέτες εκτίμησης και προκλινικές δοκιμές[19]. Εικόνα 2: Χημικός τύπος της BML

36 6. SU 9516: είναι ένας εκλεκτικός αναστολέας για τις CDK2 (IC5=,22μΜ) και CDK1 (IC5=,4μΜ), αλλά λιγότερο εκλεκτικός για τη CDK4 (IC5 1μΜ). Ανήκει στους αναστολείς που έχουν ως βάση τις ινδολονόνες. Σε υψηλότερες συγκεντρώσεις μπορεί να αναστείλει επίσης την PKC (IC5 1μΜ), την p38 (IC5 1μΜ), τον PDGFR (IC5 18μΜ) και τον EGFR (IC5 1μΜ). Έγιναν δοκιμές σε καρκινικές κυτταρικές σειρές από το κόλον και έδειξε πως μείωνε την προαγωγή του κυτταρικού κύκλου και προήγαγε την απόπτωση[19]. Εικόνα 21: Χημικός τύπος της SU PD : είναι ένας υψηλά εκλεκτικός αναστολέας της CDK4 (IC5=.11μΜ) και της CDK6 (IC5=,16μΜ), χωρίς να έχει δράση έναντι 36 άλλων πρωτεϊνικών κινασών[134]. Ήταν αποτελεσματικός αντιπολλαπλασιαστικός παράγοντας κατά των θετικών κυττάρων ρετινοβλαστώματος, προάγοντας την διακοπή της φάσης G1 και μειώνοντας τη φωσφορυλίωση της Rb πρωτεΐνης. Διάφορες κλινικές δοκιμές φάσεων Ι και ΙΙ με την PD πραγματοποιήθηκαν των οποίων τα αποτελέσματα δεν είναι ακόμα γνωστά. Μια άλλη μελέτη φάσης Ι διαδοχικού συνδυασμού της PD με bortezomib και dexamethasone έγινε σε 21 ασθενείς με πολλαπλό μυέλωμα. Ένας ασθενής είχε πολύ καλή μερική απόκριση, ένας είχε μερική απόκριση και 3 είχανε σταθεροποίηση της κατάστασης για πάνω από 3 μήνες. Μια 36

37 ακόμη κλινική δοκιμή έγινε σε 12 ασθενείς[135]. Οι ασθενείς είχαν μερική απόκριση και 9 από αυτούς είχαν σταθεροποίηση. Εικόνα 22: Χημικός τύπος της PD P276-: είναι ένας υψηλά εκλεκτικός αναστολέας της CDK2 (IC5=1nM), ο οποίος είναι πολύ λιγότερο εκλεκτικός για τις CDK1 (IC5=11nM) και την CDK4 (IC5=13nM), με ασήμαντη δράση σε άλλες 12 κινάσες που δοκιμάστηκαν (IC5=2μΜ). Έδειξε δυναμικές επιδράσεις κατά του πολλαπλασιασμού σε διαφόρες καρκινικές κυτταρικές σειρές όπως η MCF-7 και η Η-46[136]. Διάφορες φάσεις δοκιμών Ι και ΙΙ ξεκίνησαν για την P276- των οποίων τα αποτελέσματα ακόμα επεξεργάζονται[19]. Εικόνα 23: Χημικός τύπος της P

38 ΣΚΟΠΟΣ 38

39 ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Σκοπός της παρούσης εργασίας είναι η στατιστική ανάλυση της σχέσης δομής-δράσης των χημικών ενώσεων που παράγονται από οξινδόλια και πουρίνες πάνω στα σύμπλοκα CDKs/Cyclins και η εξαγωγή συμπερασμάτων πάνω στις σχέσεις αυτές. Για το σκοπό αυτό ανατρέξαμε στην διεθνή βιβλιογραφία για να συλλέξουμε όσες πληροφορίες έχουν δημοσιευτεί έως τώρα για τις δύο αυτές ομάδες ενώσεων. Έπειτα μέσω ειδικών προγραμμάτων έγινε η επεξεργασία τους και η ανάλυση τους. Σκοπός είναι να συσχετίσουμε τη δομή των ενώσεων αυτών με τη δράση και τη βιολογική τους απόκριση πάνω στα σύμπλοκα των CDKs με τις κυκλίνες. 39

40 ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 4

41 Ανεύρεση βιβλιογραφίας Για την πραγματοποίηση της στατιστικής ανάλυσης έπρεπε να συλλεχθούν κάποιες βασικές πληροφορίες για τα ινδόλια και τις πουρίνες. Για την ανεύρεση αυτών των πληροφοριών έγινε αναζήτηση σε δημοσιευμένα άρθρα που αφορούν την σύνθεση και την εκτίμηση της βιολογικής απόκρισης των παραγώγων των οξινδολίων και των πουρινών. Τα άρθρα πρέπει να περιλαμβάνουν τις εξής πληροφορίες: 1. Τη χημική δομή του μορίου 2. Τα σύμπλοκα των CDKs με τις κυκλίνες στα οποία παρατηρείται η δράση τους 3. Οι συγκεντρώσεις στις οποίες τα σύμπλοκα των CDKs και των κυκλινών προκαλούν μείωση του πολλαπλασιασμού των κυττάρων της τάξης του 5% (IC5) μετά τη χορήγηση του αναστολέα 4. Τις κυτταρικές σειρές στις οποίες πραγματοποιήθηκαν τα πειράματα Για την ανεύρεση της βιβλιογραφίας χρησιμοποιήθηκε το πρόγραμμα SciFinder αλλά και το Pubmed. Για το σχεδιασμό των μορίων χρησιμοποιήθηκε το πρόγραμμα ChemOffice 21 (ChemBioDraw Ultra 12.), το οποίο είναι ένα πρόγραμμα που σχεδιάζει κανείς εύκολα ενώσεις και μόρια, ενώ παράλληλα παρέχει πληθώρα πληροφοριών για την κάθε ένωση ή μόριο. 41

42 Για την στατιστική ανάλυση των δεδομένων χρησιμοποιήθηκε το πρόγραμμα Microsoft Excel 27. Στο συγκεκριμένο πρόγραμμα καταχωρήθηκαν οι συγκεντρώσεις στις οποίες παρατηρείται μείωση κατά 5% του πολλαπλασιασμού των κυττάρων έπειτα από χορήγηση των αναστολέων σε σχέση με τον συνολικό αριθμό ενώσεων για κάθε ομάδα αναστολέων. Κατόπιν, δημιουργείται το γράφημα κατανομής, προκειμένου να αποκτήσουμε σαφή εικόνα της κατανομής των αναστολέων σε σχέση πάντα με τη δράση τους για το εκάστοτε σύμπλοκο CDK και κυκλίνης. Αυτή είναι και η σχέση δομής-δράσης των ενώσεων αυτών. 42

43 ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 43

44 Οξινδόλικα παράγωγα: Στην βιβλιογραφική έρευνα βρέθηκαν 177 ενώσεις που είναι παράγωγα του οξινδολίου. Ο χημικός τύπος του οξινδολίου είναι ο εξής (Εικόνα 24): Εικόνα 24: Χημικός τύπος του οξινδολίου. Τα περισσότερα παράγωγα αφορούν υποκαταστάσεις στις θέσεις R4, R5, R6 και R7, ενώ στη θέση Χ υπάρχουν διάφορες ομάδες που καθορίζουν την οδηγό-ένωση για κάθε κατηγορία όπως θα δούμε παρακάτω. Η βιολογική εκτίμηση για τα παράγωγα του οξινδολίου αφορούσε κυρίως το σύμπλοκο CDK2/CyclinE. Ανάλογα του οξινδολίου 7: 2 διαφορετικές ομάδες παραγώγων υπάρχουν σε αυτή την κατηγορία ενώσεων και συνολικά 36 διαφορετικές ενώσεις. Στο γράφημα 1 φαίνεται η συνολική συσχέτιση δομής-δράσης αυτής της κατηγορίας. 44

45 IC5: CDK2/CCyclinE IC5: CDK2/CCyclinE ΓΡΑΦΗΜΑ Εικόνα 25: Γράφημα που αναπαριστά τη σχέση δομής-δράσης όλων των παραγώγων της κατηγορίας των αναλόγων 7 του οξινδολίου. Η συσχέτιση γίνεται ανάμεσα στις συγκεντρώσεις στις οποίες το σύμπλοκο προκαλεί αναστολή του πολλαπλασιασμού των κυττάρων κατά 5% και τον συνολικό αριθμό των ενώσεων Εικόνα 26: Το γράφημα με μείωση της κλίμακας στα 5nM. 45

46 IC5: CDK2/CCyclinE Εικόνα 27: Τελική εικόνα του γραφήματος με μείωση στα 5nM. Η υποκατάσταση στη θέση R αφορά αρωματικη πυρηνόφιλη υποκατάσταση με κορεσμένες κυκλικές αμίνες για την πρώτη ομάδα των αναλόγων 7. Η σχέση δομής-δράσης της πρώτης ομάδας ενώσεων φαίνεται στα παρακάτω γραφήματα: 46

47 IC5: CDK2/CCyclinE IC5: CDK2/CCyclinE Εικόνα 28: Σχέση δομής-δράσης της πρώτης ομάδας των αναλόγων του οξινδολίου 7. Η πρώτη παρατήρηση που προκύπτει για αυτήν την ομάδα είναι πως η υποκατάσταση στη θέση 4 με κορεσμένο κυκλικό τμήμα αυξάνει κατά πολύ τη δράση έναντι του συμπλόκου. Επίσης, ένα κορεσμένο κυκλικό τμήμα, αμινικά υποκατεστημένο, αυξάνει τη δράση έναντι ενός αμιδικά ή υδρόξυ υποκατεστημένου τμήματος. Για τη δεύτερη ομάδα ενώσεων, που είναι 4-αλκυλινικά παράγωγα, η σχέση δομής δράσης είναι η εξής: 47

48 IC5: CDK2/CCyclinE IC5: CDK2/CCyclinE Εικόνα 29:Σχέση δομής-δράσης της δεύτερης ομάδας των οξινδλιών 7 Πίνακας 1: Ονομασία και δομή της δεύτερης ομάδας των οξινδολίων 7 7a 7d 7g 7b 7e 7h 48

49 7c 7f 7i 7j 7n 7r 7k 7o 7s 7l 7p 7t 7m 7q Σε αυτήν την ομάδα παρατηρούμε πως τα περισσότερα παράγωγα είναι δραστικοί αναστολείς των CDKs. Τα ανάλογα που υποκαθίστανται στο προπαργυλικό ετεροάτομο από μια ομάδα μεγαλύτερη από ένα μεθυλικό κομμάτι είναι λιγότερο δραστικά από ότι τα ανάλογα που δεν έχουν τέτοιες ομάδες. Για παράδειγμα, τα ανάλογα 7i και 7j είναι λιγότερο δραστικά από ότι τα αλκυνυλικά οξινδόλια 7g και 7h. Τα παράγωγα 7m και 7n είναι λιγότερο δραστικά από τα αντίστοιχα τους des-methyl ή τα μεθυλικά υποκαταστημένα 7k και 7l. 49

50 IC5: CDK2/CCyclinE Ανιλινικά παράγωγα: Μια τρίτη ομάδα παραγώγων του οξινδολίου έχει να κάνει με υποκατάσταση όχι μόνο στη θέση 4, όπως τα ανάλογα 7 παραπάνω, αλλά και στις θέσεις 5, 6, 7 και Χ όπως φαίνεται στο σχήμα της ένωσης-οδηγού παρακάτω: Η σχέση δομής-δράσης φαίνεται στα παρακάτω γραφήματα: Χ-υποκαταστημένα ανιλίνια: Χ sub Εικόνα 3: Ανιλικά παράγωγα με υποκατάσταση στη θέση Χ. Η υποκατάσταση στη θέση Χ, με ομάδες μεγαλύτερες του υδρογόνου, δεν επηρεάζει αρνητικά την δραστικότητα έναντι του συμπλόκου. 5

51 IC5: CDK2/CCyclinE IC5: CDK2/CCyclinE 4-υποκατεστημένα ανιλίνια: 4 sub sub Εικόνα 31: Ανιλικά παράγωγα με υποκατάσταση στη θέση 4. Παρατηρούμε πως ενώσεις με λιποφιλικά υποκατάστατα όπως αυθύλιο, ισοπροπύλιο, ισοβουτύλιο και ισοβουτενύλιο είναι πολύ ισχυροί αναστολείς. Αντίθετα, υποκατάσταση με υδροφιλικές ομάδες μειώνουν τη δραστικότητα, όπως φαίνεται στο πάνω μέρος της εικόνας

52 IC5: CDK2/CYCLINE IC5: CDK2/CYCLINE 5-υποκαταστημένα ανιλίνινια: Εικόνα 32: Ανιλικά παράγωγα με υποκατάσταση στη θέση 5. Στο πάνω γράφημα φαίνονται τα 11 πρώτα παράγωγα και στο κάτω γράφημα τα άλλα 12 παράγωγα. Εδώ βλέπουμε πως οι καρβοξυλικοί εστέρες στη θέση 5 αυξάνουν πολύ τη δραστικότητα έναντι του συμπλόκου. Παρατηρούμε πως η αμιδική ομάδα είναι η καλύτερη υποκατάσταση στη θέση 5 αυξάνοντας πολύ τη δραστικότητα. Τα φορτισμένα υποκατάστατα όπως σουλφονικά και καρβοξυλικά αμινοξέα δεν προσφέρουν κάποιο πλεονέκτημα έναντι παρόμοιων ουδέτερων υποκατάστατων. 52

53 IC5: CDK2/CCyclinE IC5: CDK2/CCyclinE 6-υποκαταστημένα ανιλίνια: 6 sub sub Εικόνα 33: Ανιλικά παράγωγα με υποκατάσταση στη θέση 6. Αυτό που παρατηρούμε σε αυτή την ομάδα είναι πως μικρότερες ομάδες όπως αιθυλικές, ισοπροπυλικές και υδροξυμεθυλικές έχουν μια καλή δραστικότητα, ενώ όταν αυξάνεται το μέγεθος της ομάδας υποκατάστασης μειώνεται πολύ η αναστολή του συμπλόκου (πάνω μέρος της εικόνας 33). 53

54 IC5: CDK2/CCyclinE IC5: CDK2/CCyclinE 7-υποκαταστημένα ανιλίνια: 7 sub Εικόνα 34: Ανιλικά παράγωγα με υποκατάσταση στη θέση 7. Εδώ δεν υπάρχει κάποιο ιδιαίτερη παρατήρηση αφού τα παράγωγα δείχνουν έλλειψη δραστικότητας έναντι του συμπλόκου. 4,5-διυποκαταστημένα ανιλίνια: 4,5 sub Εικόνα 35: Ανιλικά παράγωγα με υποκατάσταση στη θέση 4 και 5. 54

55 IC5: CDK2/CCyclinE IC5: CDK2/CCyclinE Η διπλή υποκατάσταση στις θέσεις 4 και 5 παρατηρούμε πως αυξάνει την δραστικότητα των ενώσεων. Ειδικά όταν στη θέση 4 μπαίνουν υδροφοβικές ομάδες και στη θέση 5 ετερόκυκλες ομάδες τότε η δραστικότητα έναντι του συμπλόκου αυξάνεται πολύ. Υποκαταστημένα σουλφοναμίδια: Y sub ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΝΩΣΣΕΩΝ Y sub Εικόνα 36: Ανιλικά παράγωγα με υποκατάσταση στη θέση Υ. Στο κάτω γράφημα η κλίμακα μειώθηκε στα 12nM. 55

56

57 IC5: CDK2/CCyclinE Παρατηρούμε πως οι ενώσεις στις οποίες η σουλφοναμίδη συνδέεται με τον φαινυλικό δακτύλιο μέσω μιας μεθυλενικής ομάδας έχουν ααυξημένη δραστικότητα. Ινδολινόνια: υπάρχουν 2 κατηγορίες παραγώγων ινδολινονίων, τα πυρολλυλακτόνικα και τα πυρολλυλακταμικά. Τα πυρολλακτονικά ινδολινόλια έχουν υποκαταστάσεις στις θέσεις C4, C5 και C6 του οξινδολικού πυρήνα. Η σχέση δομής-δράσης των παραγώγων αυτών είναι η εξής: Εικόνα 37: Σχέση δομής-δράσης των πυρολλυλακτνικών ινδολινολίων 57

58 IC5: CDK2/CCyclinE Εικόνα 38: Σχέση δομής-δράσης των πυρολλυλακτνικών ινδολινολίων με μείωση κλίμακας στα 3nM Όσον αφορά τα παράγωγα με υποκατάσταση στη θέση 5 τα σουλφοναμιδικά παράγωγα είναι πιο δραστικά από τα αλογόνα παράγωγα με μόνη εξαίρεση την υποκατάσταση με Cl. Η υποκατάσταση στη θέση 4 με ενώσεις με πολικό υποκατάστατο είναι κατά πολύ δραστικότερα από ότι το ανάλογο με μεθυλική υποκατάσταση στη θέση αυτή. Τέλος η θέση 6 δεν συνεισφέρεται για υποκατάσταση, καθώς, όπως φαίνεται και στο διάγραμμα τα παράγωγα είναι πολύ λιγότερο δραστικά από ότι τα παράγωγα με υποκατάσταση στη θέση 4 και 5. Για τα πυρολλυλακταμικά ινδολινόλια παίρνουμε την παρακάτω σχέση δομής-δράσης: 58

59 IC5: CDK2/CCyclinE IC5: CDK2/CCyclinE Εικόνα 39: Σχέση δομής-δράσης των πυρολλυλακταμικών ινδολινολίων Εικόνα 4: Σχέση δομής-δράσης των πυρολλυλακταμικών ινδολινολίων με μείωση της κλίμακας στα 6nM. Ανάμεσα στα 5 υποκαταστ ημένα πυρολυλλακταμικά ινδολινόλια, τα 5- σουλφοναμιδικά και τα 5-καρβοξυλικά υποκαταστημένα είναι πιο δραστικά από ότι τα 5-halo υποκαταστημένα ανάλογα. Η 4-πιπεριδινική ένωση δείχνει δραστική αναστολή. Τα 6-φενυλικά ανάλογα είναι σημαντικά λιγότερο δραστικά από ότι τα 4- και 5- υποκαταστημένα παράγωγα. 59

60 IC5: CDK2/CCyclinE IC5: CDK2/CCyclinE 3,5,6-trisubstituted naphthostyril: Βλέπουμε τη σχέση δομής-δράσης αυτής της κατηγορίας παρακάτω: Εικόνα 41: Σχέση δομής-δράσης των 3,5,6-trisubstituted naphthostyril 4-series Εικόνα 42: Σχέση δομής-δράσης της σειράς 4 των 3,5,6-trisubstituted naphthostyril με μείωση της κλίμακας στα 4nM. 6

61 IC5: CDK2/CCyclinE IC5: CDK2/CCyclinE 6-series series Εικόνα 43: Σχέση δομής-δράσης της σειράς 6 των 3,5,6-trisubstituted naphthostyril 61

62 IC5: CDK2/CCyclinE IC5: CDK2/CCyclinE 6 7-series series Εικόνα 44: Σχέση δομής-δράσης της σειράς 7 των 3,5,6-trisubstituted naphthostyril 62

63 IC5: CDK2/CCyclinE IC5: CDK2/CCyclinE 8-series Εικόνα 45: Σχέση δομής-δράσης της σειράς 8 των 3,5,6-trisubstituted naphthostyril 9-1-series Εικόνα 46: Σχέση δομής-δράσης της σειράς 9 και 1 των 3,5,6-trisubstituted naphthostyril Η σύγκριση των σειρών 6, 7 και 8 με δεν αποφέρει κάποια σημαντική διαφορά μεταξύ τους, ως προς τη δραστικότητα τους. Για την ομάδα 6 των υποκαταστημένων παραγώγων βλέπουμε πως η προσθήκη μιας αλκυλικής πλευρικής ομάδας ενισχύει δραματικά την δραστικότητα, όπως όταν προστίθεται μια μεθόξυ-ομάδα στην 5 θέση υποκατάστασης. Αυξάνοντας τον κορμό της αλκυλικής ομάδας τείνει να μειωθεί η δραστικότητα. Η ενσωμάτωση όμως λειτουργικών ομάδων όπως ΟΗ και ΝΗ 2 στο άκρο της αλυσίδας αυξάνει τη δραστικότητα. Οι ενώσεις 63

64 με αλκυλική υποκατάσταση στη θέση 5 είναι πολύ δραστικές και η προσθήκη λειτουργικών ομάδων στο άκρο αυξάνουν ακόμα περισσότερο τη δραστικότητα. Η ακυλοποίηση όμως των λειτουργικών ομάδων μειώνει δραματικά τη δραστικότητα. Η δραστικότητα επίσης μειώνεται με την αλκυλοποίηση των ομάδων αυτών. Η 7b είναι η πιο δραστική ένωση και η αύξηση του μήκους της πλευρικής αλυσίδας (7c) ή η εισαγωγή διμεθυλικής ομάδας δίπλα στην τελική αμινομάδα (7d) μειώνει τη δραστικότητα. Για τις ομάδες παραγώγων 8, 9 και 1 που έχουν θειοαιθερικές, σουλφοξιδικές και σουλφονικές λειτουργικές ομάδες παρατηρείται παρόμοια δραστικότητα με τα υπόλοιπα ανάλογα. Πουρίνες Από τη βιβλιογραφική έρευνα προέκυψαν 224 ενώσεις, παράγωγα των πουρινών. Οι ενώσεις αυτές μελετήθηκαν για τα σύμπλοκα CDK1/CyclinB, CDK2/CyclinA, CDK2/1CyclinE, CDK4/CyclinD1, CDK7/CyclinH και για την CDK5. Σύμπλοκο CDK1/CyclinB: δύο ομάδες παραγώγων ανήκουν στην κατηγορία αυτή. Το γράφημα μας δείχνει τη σχέση δομής δράσης των παραγώγων που δρουν έναντι στο σύμπλοκο CDK1/CyclinB. 64

65 IC5: CDK1/CYCLINB IC5: CDK1/CYCLINB cdk1/cyclinb Εικόνα 47: Σχέση δομής-δράσης των παραγώγων των πουρινών έναντι στο σύμπλοκο CDK1/CyclinB. cdk1/cyclinb Εικόνα 48: Σχέση δομής-δράσης των παραγώγων των πουρινών έναντι στο σύμπλοκο CDK1/CyclinB με μείωση κλίμακας στα 5μΜ. 65

66 IC5: CDK1/CYCLINB IC5: CDK1/CYCLINB cdk1/cyclinb Εικόνα 49: Σχέση δομής-δράσης των παραγώγων των πουρινών έναντι στο σύμπλοκο CDK1/CyclinB με μείωση κλίμακας στα 5μΜ. Η πρώτη ομάδα είναι οι 2,6,9-τρισυποκαταστημένες πουρίνες. Η ένωσηοδηγός είναι η παρακάτω: Η σχέση δομής-δράσης φαίνεται στο παρακάτω γράφημα. cdk1/cyclinb Εικόνα 5: Σχέση δομής-δράσης των 2,6,9-τρισυποκαταστημένων πουρινών. 66

67 IC5: CDK1/CYCLINB IC5: CDK1/CYCLINB cdk1/cyclinb Εικόνα 51: Σχέση δομής-δράσης των 2,6,9-τρισυποκαταστημένων πουρινών με μείωση κλίμακας στα 5μΜ cdk1/cyclinb Εικόνα 52: Σχέση δομής-δράσης των 2,6,9-τρισυποκαταστημένων πουρινών με μείωση κλίμακας στα 5μΜ. Πίνακας 2: Τα ανάλογα παράγωγα των τρισυποκαταστημένων πουρινών. 3f 14 4b 15 67

68 5a 16 5b 17 5c 18 5d 19 5e 2 5f

69 Παρατηρούμε πως η αντικατάσταση της βενζυλικής ομάδας στο άζωτο που βρίσκεται στη θέση 6, είτε από μια Ν-μέθυλ αλλυλάμινο ομάδα (ένωση 7) είτε από μια 1,2,3,6-τετραϋδροπυριδινιλικό σύστημα (ένωση 8) μειώνει πάρα πολύ την ανασταλτική δραστηριότητα. Από την άλλη πρέπει να παρατηρηθεί η δράση του C-6-(3-ιοδοβενζυλάμινο) παραγώγου 21 συγκριτικά με το ισοπροπυλικό παράγωγο 1. Η αντικατάσταση του 9-μέθυλ υποκατάστατου της ολομουκίνης από μια ισοπροπυλική ομάδα αυξάνει τη δραστικότητα έναντι της CDK1. Με εξαίρεση το παράγωγο 24 το οποίο έχει την ίδια ανασταλτική δραστικότητα με το ανάλογο 1, μια περαιτέρω αύξηση της μεγέθους της αλυσίδας και/ή της υδροφοβικότητας στο Ν-9 μειώνει φανερά την 69

70 IC5: CDK1/CYCLINB IC5: CDK1/CYCLINB ανασταλτική δράση. Ενδιαφέρουσα είναι η παρατήρηση ανάμεσα στα παράγωγα 9 και 1 που είναι οι S και R μορφές του ίδιου παραγώγου, και όπου το παράγωγο 1 με την R μορφή είναι πιο δραστική από ότι το παράγωγο 9 με την S μορφή. Αυτό ισχύει και για τις υπόλοιπες R και S μορφές των παραγώγων της κατηγορίας αυτής: 15>14, 17>16, 19>2 και 28>27. Το πιο δραστικό παράγωγο είναι το 6-(3-ιωδοβενζυλικό)-άμινο παράγωγο 21. Η δεύτερη ομάδα είναι οι 6-πυριδυλμεθυλαμινοπουρίνες. Η σχέση δομής-δράσης φαίνεται στο επόμενο γράφημα Εικόνα 53: Σχέση δομής-δράσης των 6-πυριδυλμεθυλαμινοπουρίνων Εικόνα 54: Σχέση δομής-δράσης των 6-πυριδυλμεθυλαμινοπουρίνων με μείωση κλίμακας στα 5μΜ. 7

71 IC5: CDK1/CYCLINB IC5: CDK1/CYCLINB IC5: CDK1/CYCLINB 2-pyridyl pyridyl Phenyl Εικόνα 55: Σχέση δομής-δράσης των 6-πυριδυλμεθυλαμινοπουρίνων ανάλογα με τη θέση υποκατάστασης. 71

72 IC5: CDK2/CYCLINA Παρατηρούμε πως τα πιο δραστικά παράγωγα είναι οι β-μέθυλ υποκαταστημένες αλκοόλες 15, 21 και 27, οι πρωτογενείς αλκοόλες 1, 14, 2 και 26, και οι τριτογενείς αλκοόλες 19, 25, 31. Οι ενώσεις με β- ισο-προπυλικές ομάδες, 17, 23 και 29 αλλά και οι ενώσεις με β-tertβουτυλικές ομάδες, 18, 24 και 3, έχουν πολύ μικρότερη ανασταλτική δράση, ενώ οι β-αιθυλικές υποκαταστημένες ενώσεις 16, 22 και 28 παρουσιάζουν μια μέτρια δραστικότητα. Σύμπλοκο CDK2/CyclinA: για αυτό το σύμπλοκο υπάρχει μόνο μια κατηγορία παραγώγων, οι δυάρυλο πουρίνες. Η σχέση δομής δράσης φαίνεται στο παρακάτω γράφημα. 12 cdk2/cyclina Εικόνα 56: Σχέση δομής-δράσης στις δυαριλικές πουρίνες. 72

73 IC5: CDK2/CYCLINA IC5: CDK2/CYCLINA cdk2/cyclina Axis Title Εικόνα 57: Σχέση δομής-δράσης στις δυαριλικές πουρίνες με μείωση κλίμακας στα 12μΜ. cdk2/cyclina Εικόνα 58: Σχέση δομής-δράσης στις δυαριλικές πουρίνες με μείωση κλίμακας στα 2μΜ. Από τη σειρά 3 των ενώσεων αυτών (3a-q), όπου στη θέση C-2 προστίθεται μια ποικιλία άκυκλων και κυκλικών αμινών ενώ διατηρούνται οι C-6 διφενυλμεθυλαμινική και N-9 ισοπροπυλική ομάδα, η πιο δραστική ένωση είναι η 3k όπου προστέθηκε η trans-4- αμινοκυκλοεξυλαμινική ομάδα. 73

74 IC5: CDK2/CYCLINA 3-series Εικόνα 59: Σχέση δομής-δράσης της σειράς 3 των δυαρυλικών παραγώγων. Πίνακας 3: Ονομασία και δομή των δυαρυλικών παραγώγων. 3a 3j 3b 3k 3c 3l 3d 3m 3e 3n 3f 3o 74

75 IC5: CDK2/CYCLINA 3h 3p 3i 3q Τα μόνο-αλκυλικά παράγωγα 1a-d δείχνουν καλή δράση, αλλά η προσθήκη δύο αλυσίδων στον trans δεσμό μειώνει τη δραστικότητα. 1-series Εικόνα 6: Σχέση δομής-δράσης της σειράς 1 των δυαρυλικών παραγώγων. Η εισαγωγή μιας ακετυλικής ομάδας, όπως στην 11a, διατηρεί μια καλή δραστικότητα, ενώ η αύξηση του μεγέθους της ακυλικής ομάδας μειώνει τη δραστικότητα στα ανάλογα 11b και 11c. Το μεθυλσουλφονυλικό ανάλογο 11d δείχνει μια μέτρια δραστικότητα, αλλά το τριφλουορομεθυλσυλφονιλικό ανάλογο 11e είναι πολύ λιγότερο δραστικό έναντι της CDK. 75

76 IC5: CDK2/CYCLINA IC5: CDK2/CYCLINA 11-series Εικόνα 61: Σχέση δομής-δράσης της σειράς 11 των δυαρυλικών παραγώγων. Στη σειρά 13, στην οποία ποικίλλει το υποκατάστατο στη θέση Ν-9, το Ν-αιθυλικό παράγωγο δεν μπορεί να εξαχθεί κάποιο συμπέρασμα από τα παρόντα αποτελέσματα. 13-series Εικόνα 62: Σχέση δομής-δράσης της σειράς 13 των δυαρυλικών παραγώγων. Για τις ενώσεις 18a-b, στις οποίες μεταβάλλεται η σύνδεση του C-6 αμινομεθυλενίου με τη διφαινυλική ομάδα, η αύξηση της πλαϊνής αλυσίδας μειώνει τη δραστικότητα. 76

77 IC5: CDK2/CYCLINA IC5: CDK2/CYCLINA 18 series Εικόνα 63: Σχέση δομής-δράσης της σειράς 18 των δυαρυλικών παραγώγων. Οι ενώσεις 21a-k που υποκαθίστανται στον απομακρυσμένο φαινυλικό δακτύλιο δείχνουν την καλύτερη δράση όταν η υποκατάσταση γίνεται στην 3 θέση Πολύ δραστικά είναι τα ανάλογα που υποκαθίστανται με μεθυλική ομάδα στη θέση 3, όπως οι ενώσεις 21d και 21h. 21 series Εικόνα 64: Σχέση δομής-δράσης της σειράς 21 των δυαρυλικών παραγώγων. 77

78 IC5: CDK2/CYCLINA IC5: CDK2/CYCLINA Η πρόσθεση διαφόρων ετερόκυκλων στον απομακρυσμένο φαινυλικό δακτύλιο δείχνει ισχυρή ανασταλτική δράση όπως στη σειρά 4 (a, b, f, h- j) και 5 (c-e) και συγκεκριμένα στα παράγωγα όπου προστίθενται οι ομάδες 2-πυριδίλιο στην 4a, 2-θυενύλιο στην 4f, 2-φουρανύλιο στην 4j και 1-πυρρολίλιο στην 5d. Συγκριτικά με το ανάλογο 4f άλλα ανάλογα με 2-θυενύλιο, όπως τα 4h, 5e και 5g, δεν έχουν τόσο ισχυρή ανασταλτική δράση. 4 series Εικόνα 65: Σχέση δομής-δράσης της σειράς 4 των ετεροδυαρυλικών παραγώγων. 5-series Εικόνα 66: Σχέση δομής-δράσης της σειράς 5 των έτεροδυαρυλικών παραγώγων. Για τις ενώσεις 8a, 8b, 9d, 13, 14 και 15a-e, στις οποίες υπάρχει αντικατάσταση του κοντινού φαινυλικού δακτυλίου από άλλο ετεροαρυλικό δακτύλιο και διατήρηση του απομακρυσμένου φαινυλικού 78

79 IC5: CDK2/CYCLINA IC5: CDK2/CYCLINA δακτυλίου, τα ανάλογα 8a, 9c και 9d έχουν την πιο αυξημένη δραστικότητα. Για την σειρά αναλόγων 15 παρατηρούμε πως η υποκατάσταση στη θέση 3 του ακραίου βενζενικού δακτυλίου έχει μεγαλύτερη δραστικότητα από ότι η υποκατάσταση σε άλλες θέσεις series Εικόνα 67: Σχέση δομής-δράσης της σειράς 8, 9, 13 και 14 των ετεροδυαρυλικών παραγώγων. 15 series Εικόνα 68: Σχέση δομής-δράσης της σειράς 15 των ετεροδυαρυλικών παραγώγων. Στις σειρές 16, 17 και 18 αντικαθίστανται και οι δύο φενυλικοί δακτύλιοι από ετεροαρυλικούς. Μεγαλύτερη δραστικότητα δείχνει η σειρά 17 όπου υπάρχει ένας 3-πυριδυλικός δακτύλιος υποκαταστημένος με ετεροκυκλικές ενώσεις, ενώ η σειρά 16 με την ύπαρξη 2-θυενυλικού δακτυλίου έχει μικρότερη δραστικότητα. 79

80 IC5: CDK2/CYCLINA IC5: CDK2/CYCLINA 16 series Εικόνα 69:Σχέση δομής-δράσης της σειράς 16 και 17 των ετεροδυαρυλικών παραγώγων. 17 series Εικόνα 7: Σχέση δομής-δράσης της σειράς 17 των ετεροδυαρυλικών παραγώγων. Η σειρά 18 δείχνει και αυτή όπως και η 17 πολύ καλή ανασταλτική δράση, ειδικά τα δύο πρώτα ανάλογα με 2-θυενυλικό δακτύλιο και το τελευταίο με 3-πυριδυλικό δακτύλιο. 8

81 IC5: CDK2/CYCLINΕ IC5: CDK2/CYCLINA 18 series Εικόνα 71: Σχέση δομής-δράσης της σειράς 18 των ετεροδυαρυλικών παραγώγων. Σύμπλοκο CDK2/1CyclinE: οι ενώσεις που υπάρχουν για το σύμπλοκο αυτό, είναι οι ίδιες που αναφέραμε για το σύμπλοκο CDK2/CyclinA και οι 8-αζαπουρίνες. Όσον αφορά τις δυαριλικές και ετεροδυαριλικές πουρίνες, η σχέση δομής-δράσης φαίνεται στα επόμενα γραφήματα ΑΡΙΘΜΟΣ ΑΤΟΜΩΝ Εικόνα 72: Σχέση δομής-δράσης για τις ετεροδυαρυλικές πουρίνες για το σύμπλοκο CDK2/1CyclinE. Βλέπουμε πως ισχύουν οι ίδιες παρατηρήσεις με την ανασταλτική δράση πάνω στο σύμπλοκο CDK2/CyclinA με τις ενώσεις 17e, 17f, 18a-d και 18g να δείχνουν εξαιρετική ανασταλτική δραστηριότητα. 81

Απαραίτητη η ύπαρξη αυξητικών παραγόντων στην G1. Αν όμως απουσιάζουν τότε το κύτταρο μπαίνει σε μία φάση γνωστή ως G 0.

Απαραίτητη η ύπαρξη αυξητικών παραγόντων στην G1. Αν όμως απουσιάζουν τότε το κύτταρο μπαίνει σε μία φάση γνωστή ως G 0. Ο κυτταρικός κύκλος είναι τυπικά διαιρεμένος σε τέσσερις φάσεις Είναι το κύτταρο αρκετά μεγάλο; Σημείο ελέγχου Σημείο ελέγχου ατράκτου Μήπως η άτρακτος είναι κατεστραμμένη ; Απαραίτητη η ύπαρξη αυξητικών

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανισμοί Ογκογένεσης

Μηχανισμοί Ογκογένεσης ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ Μηχανισμοί Ογκογένεσης Δρ. Α. ΓΑΛΑΝΗΣ agalanis@mbg.duth.gr Μηχανισμοί Ογκογένεσης Ενότητα 4. Απορρύθμιση του κυτταρικού κύκλου και

Διαβάστε περισσότερα

Απαραίτητη η ύπαρξη αυξητικών παραγόντων στην G1. Αν όμως απουσιάζουν τότε το κύτταρο μπαίνει σε μία φάση γνωστή ως G 0.

Απαραίτητη η ύπαρξη αυξητικών παραγόντων στην G1. Αν όμως απουσιάζουν τότε το κύτταρο μπαίνει σε μία φάση γνωστή ως G 0. Ο κυτταρικός κύκλος είναι τυπικά διαιρεμένος σε τέσσερις φάσεις Είναι το κύτταρο αρκετά μεγάλο; Σημείο ελέγχου Σημείο ελέγχου ατράκτου Μήπως η άτρακτος είναι κατεστραμμένη ; Απαραίτητη η ύπαρξη αυξητικών

Διαβάστε περισσότερα

Κύτταρα πολυκύτταρων οργανισμών

Κύτταρα πολυκύτταρων οργανισμών Μίτωση - Μείωση Τα ευκαρυωτικά κύτταρα διαιρούνται με δύο τρόπους: τη μίτωση και τη μείωση. Η Μίτωση είναι ο τύπος της κυτταρικής διαίρεσης που από ένα πατρικό κύτταρο καταλήγει σε δύο γενετικά πανομοιότυπα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΙΑΙΡΕΣΗ. αναπαραγωγή. αύξηση αριθµού κυττάρων ανάπτυξη

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΙΑΙΡΕΣΗ. αναπαραγωγή. αύξηση αριθµού κυττάρων ανάπτυξη ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΙΑΙΡΕΣΗ αναπαραγωγή αύξηση αριθµού κυττάρων ανάπτυξη επιδιόρθωση ιστών Κυτταρική οργάνωση του γενετικού υλικού Γονιδίωµα: Το σύνολο του γενετικού υλικού (DNA) ενός κυττάρου Στα προκαρυωτικά κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 16. Ο κυτταρικός κύκλος

Κεφάλαιο 16. Ο κυτταρικός κύκλος Κεφάλαιο 16 Ο κυτταρικός κύκλος 16.1 Ο κυτταρικός κύκλος των ευκαρυωτών 16.2 Ρυθμιστές της προόδου του κυτταρικού κύκλου 16.3 Τα γεγονότα της φάσης M 16.4 Μείωση και γονιμοποίηση ΠΕΙΡΑΜΑ-ΣΤΑΘΜΟΣ Η ανακάλυψη

Διαβάστε περισσότερα

Βασικοί μηχανισμοί προσαρμογής

Βασικοί μηχανισμοί προσαρμογής ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ 23-24, 18/4/2016 Π.Παπαζαφείρη Βασικοί μηχανισμοί προσαρμογής Προσαρμογή σε μοριακό και γονιδιακό επίπεδο Επίπεδα ελέγχου 1. Πρωτεïνική δράση 2. Πρωτεïνοσύνθεση 3. Ρύθμιση της

Διαβάστε περισσότερα

igenetics Mια Μεντελική προσέγγιση

igenetics Mια Μεντελική προσέγγιση igenetics Mια Μεντελική προσέγγιση Κεφάλαιο 22 (+κεφ. 17 Hartwell) Γενετική του καρκίνου Η πρωτεΐνη p53 προσδένεται στο DNA. 2 ΕΙΚΟΝΑ 22.1 Μαστογραφία που απεικονίζει έναν όγκο. Όγκος 3 Κύρια σημεία: Καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Βιολογία ΙI Κυτταροσκελετός και Κυτταρική Διαίρεση Διδάσκοντες: Σ. Γεωργάτος, Θ. Τζαβάρας, Π. Κούκλης, Χ. Αγγελίδης Υπεύθυνος μαθήματος: Σ. Γεωργάτος

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της

Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της ΚΕΦ. 2 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της μεταγραφής; Διαφορές Αντιγραφή Μεταγραφή 1. Διατηρείται και μεταβιβάζεται η 1. Μεταβιβάζεται η γενετική

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταρική Διαίρεση (Μίτωση και Μείωση) Μέρος Α Μοριακή Βιολογία και Γενετική BIOL 123 Άνοιξη 2015 Δρ. Χαρίτα Χρίστου

Κυτταρική Διαίρεση (Μίτωση και Μείωση) Μέρος Α Μοριακή Βιολογία και Γενετική BIOL 123 Άνοιξη 2015 Δρ. Χαρίτα Χρίστου Κυτταρική Διαίρεση (Μίτωση και Μείωση) Μέρος Α Μοριακή Βιολογία και Γενετική BIOL 123 Άνοιξη 2015 Δρ. Χαρίτα Χρίστου Παρουσιάσεις Power Point με υλικό από: Campbell και Reece (2010) ΒΙΟΛΟΓΙΑ τόμος Ι, 1

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. (Γενετικό γονιδιακής έκφρασης) Μαντώ Κυριακού 2015

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. (Γενετικό γονιδιακής έκφρασης) Μαντώ Κυριακού 2015 ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ (Γενετικό υλικό των βακτηρίων ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης) Μαντώ Κυριακού 2015 Γενετικό υλικό των βακτηρίων Αποτελείται από ένα μόριο DNA σε υπερελιγμένη μορφή και τα άκρα του

Διαβάστε περισσότερα

Η µελέτη της ρύθµισης της πρωτεινοσύνθεσης στο επίπεδο του Ριβοσώµατος εντοπίζεται σε τρία επίπεδα

Η µελέτη της ρύθµισης της πρωτεινοσύνθεσης στο επίπεδο του Ριβοσώµατος εντοπίζεται σε τρία επίπεδα Η µελέτη της ρύθµισης της πρωτεινοσύνθεσης στο επίπεδο του Ριβοσώµατος εντοπίζεται σε τρία επίπεδα ΣτονΣτον ρόλο των διαφόρων οµάδων των ριβοσωµικών πρωτεινών. Κατά πόσο δηλαδή υπάρχει ετερογένεια στις

Διαβάστε περισσότερα

Φάσμα& Group προπαρασκευή για Α.Ε.Ι. & Τ.Ε.Ι.

Φάσμα& Group προπαρασκευή για Α.Ε.Ι. & Τ.Ε.Ι. σύγχρονο Φάσμα& Group προπαρασκευή για Α.Ε.Ι. & Τ.Ε.Ι. μαθητικό φροντιστήριο 1. 25ης Μαρτίου 111 ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗ 50.27.990 50.20.990 2. 25ης Μαρτίου 74 Π. ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗΣ 50.50.658 50.60.845 3. Γραβιάς 85 ΚΗΠΟΥΠΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΜΑΔΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΜΑΔΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 27 Μαΐου 2016 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΜΑΔΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλαδικών Εξετάσεων Ημερησίων Γενικών Λυκείων (Νέο & Παλιό Σύστημα) ΘΕΜΑ Γ Γ.1 Ο χαρακτήρας της ομάδας αίματος στον άνθρωπο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/09/2016 ΘΕΜΑ Α Α.1. β. Α.2. β. Α.3. γ. Α.4. δ. ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.5. β. Μονάδες 25 ΘΕΜΑ Β Β. 1. Ιχνηθέτηση. είναι η σήμανση χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Τα ορμονικά μόρια και η διαχείριση τους μέσα στο φυτό

Τα ορμονικά μόρια και η διαχείριση τους μέσα στο φυτό Φυσιολογία Φυτών Διαχείριση ορμονικών μορίων Τα ορμονικά μόρια και η διαχείριση τους μέσα στο φυτό Φυσιολογία Φυτών 3 ου Εξαμήνου Δ. Μπουράνης, Σ. Χωριανοπούλου 1 Φυσιολογία Φυτών Διαχείριση ορμονικών

Διαβάστε περισσότερα

Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 2/12/2016 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: ΛΑΖΑΡΑΚΗ ΝΟΤΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. δ Α4. γ Α5. β

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. δ Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. δ Α4. γ Α5. β 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΤΕΤΑΡΤΗ 10 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο 22 : Η ενεργοποίηση της µεταγραφής

Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο 22 : Η ενεργοποίηση της µεταγραφής Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο 22 : Η ενεργοποίηση της µεταγραφής Εικόνα 22.1 Η γονιδιακή έκφραση ελέγχεται κυρίως κατά την έναρξη της µεταγραφής και σπάνια στα επόµενα στάδια της γονιδιακής έκφρασης, παρόλο που ο έλεγχος

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

3. Σε ένα σωματικό κύτταρο ανθρώπου που βρίσκεται στη μεσόφαση πριν την αντιγραφή υπάρχουν:

3. Σε ένα σωματικό κύτταρο ανθρώπου που βρίσκεται στη μεσόφαση πριν την αντιγραφή υπάρχουν: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Στο οπερόνιο της λακτόζης: Α. Η πρωτεΐνη καταστολέας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. δ Α3. α Α4. α Α5. γ

ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. δ Α3. α Α4. α Α5. γ ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. δ Α3. α Α4. α Α5. γ ΘΕΜΑ B B1. Η συχνότητα των ετερόζυγων ατόμων με δρεπανοκυτταρική αναιμία ή β- θαλασσαιμία είναι αυξημένη σε περιοχές όπως οι χώρες της Μεσογείου, της Δυτικής και Ανατολικής

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών

Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Χηµική Μεταβίβαση Σήµατος Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών 1 Η Επικοινωνία στα Ζωϊκά Κύτταρα 1. Δίκτυα εξωκυτταρικών και ενδοκυτταρικών

Διαβάστε περισσότερα

Μίτωση - Μείωση. Γαµετογένεση και Αναπαραγωγή. Πέρη Πάσχου, PhD (ppaschou@mbg.duth.gr)

Μίτωση - Μείωση. Γαµετογένεση και Αναπαραγωγή. Πέρη Πάσχου, PhD (ppaschou@mbg.duth.gr) Μίτωση - Μείωση Γαµετογένεση και Αναπαραγωγή Πέρη Πάσχου, PhD (ppaschou@mbg.duth.gr) Σήµερα... Ορολογία Κυτταρικός κύκλος Μίτωση Μείωση Γαµετογένεση Βιολογικοί κύκλοι ΗΓενετική είναι ο κλάδος της Βιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. α Α4. β Α5. β ΘΕΜΑ B B1. B2.

ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. α Α4. β Α5. β ΘΕΜΑ B B1. B2. ΘΕΜΑ Α Α1. γ (το πριμόσωμα) Α2. γ (οι υποκινητές και οι μεταγραφικοί παράγοντες κάθε γονιδίου) Α3. α (μεταφέρει ένα συγκεκριμένο αμινοξύ στο ριβόσωμα) Α4. β (αποδιάταξη των δύο συμπληρωματικών αλυσίδων)

Διαβάστε περισσότερα

1. Ο Griffith στα πειράματά του χρησιμοποίησε:

1. Ο Griffith στα πειράματά του χρησιμοποίησε: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 27/11/11 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ο Griffith στα πειράματά

Διαβάστε περισσότερα

8. Σε στέλεχος του βακτηρίου E.coli δε λειτουργεί το γονίδιο που παράγει τον καταστολέα του οπερόνιου της λακτόζης. Ποιο είναι το αποτέλεσμα σε σχέση

8. Σε στέλεχος του βακτηρίου E.coli δε λειτουργεί το γονίδιο που παράγει τον καταστολέα του οπερόνιου της λακτόζης. Ποιο είναι το αποτέλεσμα σε σχέση Γονιδιακή ρύθμιοη 1. Εντοπίστε δύο διαφορές στον έλεγχο της γονιδιακής έκφρασης ανάμεσα στους προκαρυωτικούς και στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς. Α. Η ρύθμιση της γσνιδιακής έκφρασης στους προκαρυωτικούς

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΕΝΔΟΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΓΩΓΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ

ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΕΝΔΟΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΓΩΓΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΕΝΔΟΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΓΩΓΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ Το ένζυμο Αδενυλική κυκλάση, υπεύθυνο για τη βιοσύνθεση του camp. Το camp είναι ένα παράδειγμα μορίου «αγγελιοφόρου» καθοδικά των G πρωτεινών Αύξηση του camp

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 02/12/2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 02/12/2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΣΙΜΙΣΚΗ &ΚΑΡΟΛΟΥ ΝΤΗΛ ΓΩΝΙΑ THΛ: 270727 222594 ΑΡΤΑΚΗΣ 12 - Κ. ΤΟΥΜΠΑ THΛ: 919113 949422 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 02/12/2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη, 27 Μαΐου 2008 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Τρίτη, 27 Μαΐου 2008 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Τρίτη, 27 Μαΐου 2008 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1o Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη

Διαβάστε περισσότερα

(αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά ποντίκια νεκρά ποντίκια

(αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά ποντίκια νεκρά ποντίκια Το DNA είναι το γενετικό υλικό 1. Πείραμα Griffith (1928) Βακτήριο πνευμονιόκοκκου (Diplococcus pneumoniae) Χωρίς κάλυμμα Με κάλυμμα (αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά

Διαβάστε περισσότερα

και χρειάζεται μέσα στο ρύθμιση εναρμόνιση των διαφόρων ενζυμικών δραστηριοτήτων. ενζύμων κύτταρο τρόπους

και χρειάζεται μέσα στο ρύθμιση εναρμόνιση των διαφόρων ενζυμικών δραστηριοτήτων. ενζύμων κύτταρο τρόπους Για να εξασφαλιστεί η σωστή και αρμονική έκφραση των ενζύμων μέσα στο κύτταρο χρειάζεται ρύθμιση εναρμόνιση των διαφόρων ενζυμικών δραστηριοτήτων. και Η εναρμόνιση αυτή επιτυγχάνεται με διάφορους τρόπους

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 21/09/2015 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ ΘΕΜΑ 1 Ο ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες

Διαβάστε περισσότερα

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος

Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος MOPIAKH BIOΛOΓIA ΦAPMAKEYTIKHΣ ΔIAΛEΞΕΙΣ 10-12 Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος (Πως γίνονται αντιληπτά τα μηνύματα και πως δίδονται οι απαντήσεις) Δρ. Xρήστος Παναγιωτίδης, Tµήµα Φαρµακευτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. β Α3. δ Α4. γ Α5. γ. ΘΕΜΑ Β Β1. Στήλη Ι Στήλη ΙΙ 1 Α 2 Γ 3 Α 4 Β 5 Α 6 Α 7 Γ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. β Α3. δ Α4. γ Α5. γ. ΘΕΜΑ Β Β1. Στήλη Ι Στήλη ΙΙ 1 Α 2 Γ 3 Α 4 Β 5 Α 6 Α 7 Γ ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. β Α3. δ Α4. γ Α5. γ 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΜΑΪΟΥ 2016 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ (ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ) ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΛΙΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΛΙΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο 1. α 2. γ 3. δ 4. γ 5. β 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΛΙΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 2ο 1. Σχολικό βιβλίο,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. Β Α2. Γ Α3. Α Α4. Α5. Γ ΘΕΜΑ Β ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ B1. Α (Σωµατικά κύτταρα στην αρχή της µεσόφασης): 1, 4, 5, 6 Β (Γαµέτες): 2, 3, 7, 8 Β2. (Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: Α1. Το γονίδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ 2016 2 Το συνώνυμο της αναπαραγωγής είναι ο πολλαπλασιασμός, η δημιουργία νέων ατόμων που έχουν παρόμοια χαρακτηριστικά με τους γονείς τους. Όλοι οι οργανισμοί κάποια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. δ Α2. α Α3. α Α4. γ Α5. β. ΘΕΜΑ Β Β1. Στήλη Ι Στήλη ΙΙ 1. Γ 2. Β 3. Ε 4. Α 5. Δ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. δ Α2. α Α3. α Α4. γ Α5. β. ΘΕΜΑ Β Β1. Στήλη Ι Στήλη ΙΙ 1. Γ 2. Β 3. Ε 4. Α 5. Δ ΘΕΜΑ Α Α1. δ Α2. α Α3. α Α4. γ Α5. β ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΠΟΥ ΥΠΗΡΕΤΟΥΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΤΡΙΤΗ 7 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2016 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΟΜΑΔΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

- Πώς γίνεται ο διαμοιρασμός των συστατικών στα θυγατρικά κύτταρα; -Πώς ς το κύτταρο συντονίζει τις διεργασίες του κυτταρικού κύκλου;

- Πώς γίνεται ο διαμοιρασμός των συστατικών στα θυγατρικά κύτταρα; -Πώς ς το κύτταρο συντονίζει τις διεργασίες του κυτταρικού κύκλου; ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΔΙΑΙΡΕΣΗ - Πώς το κύτταρο διπλασιάζει τα συστατικά του; - Πώς γίνεται ο διαμοιρασμός των συστατικών στα θυγατρικά κύτταρα; -Πώς ς το κύτταρο συντονίζει τις διεργασίες του κυτταρικού κύκλου; Νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΓΡΑΦΗ ΤΟΥ DNA Περετσή Χριστίνα Πιτσικάλη Παναγιώτα

ΜΕΤΑΓΡΑΦΗ ΤΟΥ DNA Περετσή Χριστίνα Πιτσικάλη Παναγιώτα Εργασία στη Βιολογία ΜΕΤΑΓΡΑΦΗ ΤΟΥ DNA Περετσή Χριστίνα Πιτσικάλη Παναγιώτα ΜΕΤΑΓΡΑΦΗ ΤΟΥ DNA Η ροή της πληροφορίας για το σχηματισμό των πρωτεϊνών, προϋποθέτει τη μεταφορά της από το DNA στο RNA (ΜΕΤΑΓΡΑΦΗ).

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2014 Βιολογία Γ λυκείου Θετικής κατεύθυνσης

Γενικές εξετάσεις 2014 Βιολογία Γ λυκείου Θετικής κατεύθυνσης Φροντιστήρια δυαδικό ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Πασσιά Α. Γενικές εξετάσεις 20 Βιολογία Γ λυκείου Θετικής κατεύθυνσης Θέμα Α Να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

Βιοτεχνολογία Φυτών. Μοριακοί Δείκτες (Εισαγωγή στη Μοριακή Βιολογία)

Βιοτεχνολογία Φυτών. Μοριακοί Δείκτες (Εισαγωγή στη Μοριακή Βιολογία) Βιοτεχνολογία Φυτών ΔΠΘ / Τμήμα Αγροτικής Ανάπτυξης ΠΜΣ Αειφορικά Συστήματα Παραγωγής και Περιβάλλον στη Γεωργία Μοριακοί Δείκτες (Εισαγωγή στη Μοριακή Βιολογία) Αριστοτέλης Χ. Παπαγεωργίου Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1ο ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ

ΘΕΜΑ 1ο ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΘΕΜΑ 1ο ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 27 ΜΑΪΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) Να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση

Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση Κυτταρική διαίρεση: παραγωγή γενετικά πανομοιότυπων θυγατρικών κυττάρων Κυτταρική διαίρεση Μονοκύτταροι οργανισμοί: η διαίρεση του κυττάρου συνεπάγεται αναπαραγωγή ολόκληρου

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1 ο Α. 1 - Γ 2 - Β 3-4 - Γ 5 - Β. 1 - Σ 2 - Λ 3 - Λ 4 - Λ 5 - Σ ΘΕΜΑ 2 ο ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 1. Κάθε είδος αντισώµατος που αναγνωρίζει έναν αντιγονικό καθοριστή παράγεται

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ: Ανδρέου Δημητρίου 81 & Ακριτών 26 -ΚΑΛΟΓΡΕΖΑ

Τηλ: Ανδρέου Δημητρίου 81 & Ακριτών 26 -ΚΑΛΟΓΡΕΖΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ- ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ (Ιανουάριος 2014) 1 ο ΘΕΜΑ Απαντήστε στις παρακάτω ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Μία απάντηση είναι η σωστή. 1. Υβριδοποίηση: Α. Είναι ιδιότητα του DNA

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Στο Μάθημα Της Βιολογίας. Τάξη: Γ 3. Μαθήτρια: Στίνη Αΐντα. Θέμα: Κυτταρική Διαίρεση: Μίτωση

Εργασία Στο Μάθημα Της Βιολογίας. Τάξη: Γ 3. Μαθήτρια: Στίνη Αΐντα. Θέμα: Κυτταρική Διαίρεση: Μίτωση Εργασία Στο Μάθημα Της Βιολογίας Τάξη: Γ 3 Μαθήτρια: Στίνη Αΐντα Θέμα: Κυτταρική Διαίρεση: Μίτωση ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΔΙΑΙΡΕΣΗ: ΜΙΤΩΣΗ Τι είναι η κυτταρική διαίρεση; Η κυτταρική διαίρεση είναι η διαδικασία κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΑ 1 ΚΑΙ 2

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΑ 1 ΚΑΙ 2 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΑ 1 ΚΑΙ 2 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Το

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Θέμα 1 ο : Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: 1. Το σύμπλοκο έναρξης της πρωτεϊνοσύνθεσης δεν περιλαμβάνει α. το mrna β. τη μεγάλη ριβοσωμική υπομονάδα γ.

Διαβάστε περισσότερα

Να απαντήσετε σε καθεμιά από τις παρακάτω ερωτήσεις με μια πρόταση.

Να απαντήσετε σε καθεμιά από τις παρακάτω ερωτήσεις με μια πρόταση. Κεφάλαιο 4: Γενετική Α. Αντιγραφή - Μεταγραφή - Μετάφραση του DNA Να απαντήσετε σε καθεμιά από τις παρακάτω ερωτήσεις με μια πρόταση. 1. Τι είναι κωδικόνιο; 2. Που γίνεται η σύνθεση πρωτεϊνών στο κύτταρο;

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1 ο 1 γ 2 δ 3 β 4 α 5 γ ΘΕΜΑ 2 ο ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Μονάδες 25 (5Χ5) Α. ιαγονιδιακά ζώα ονοµάζονται εκείνα στα οποία το γενετικό τους υλικό έχει τροποποιηθεί µε την

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ 3 η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ. ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΕΣ ή ΚΥΤΤΟΚΙΝΕΣ Dr ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΘΕΩΡΙΑ 3 η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ. ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΕΣ ή ΚΥΤΤΟΚΙΝΕΣ Dr ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΘΕΩΡΙΑ 3 η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΕΣ ή ΚΥΤΤΟΚΙΝΕΣ Dr ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Είδαμε ότι οι ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΝΟΣΙΑΣ είναι 1. Ανατομικοί φραγμοί - Δέρμα - Βλεννώδεις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο... 2 I. Το γενετικό υλικό... 2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ... 5 ΝΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΕΤΕ ΤΑ ΚΕΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΛΕΞΗ... 8 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ...

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο... 2 I. Το γενετικό υλικό... 2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ... 5 ΝΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΕΤΕ ΤΑ ΚΕΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΛΕΞΗ... 8 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ... ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο... 2 I. Το γενετικό υλικό... 2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ... 5 ΝΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΕΤΕ ΤΑ ΚΕΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΛΕΞΗ.... 8 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ... 9 ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ...12 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο I. Το γενετικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. δ 2. β 3. γ 4. γ 5. β Β. Ερωτήσεις σωστού λάθους 1. Λάθος 2. Σωστό 3. Λάθος 4. Λάθος 5. Σωστό ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α A1. Τα πλασμίδια είναι: δ. κυκλικά δίκλωνα μόρια DNA

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα ιάλεξης ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ - ΕΝΖΥΜΑ ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ. ιαχωρισµός Αµινοξέων

Θέµατα ιάλεξης ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ - ΕΝΖΥΜΑ ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ. ιαχωρισµός Αµινοξέων MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ - ΕΝΖΥΜΑ Θέµατα ιάλεξης οµή, αριθµός και διαχωρισµός των αµινοξέων Ένωση αµινοξέων µε τον πεπτιδικό δεσµό

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία Θέματα πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Μετουσίωση είναι το φαινόμενο α. κατά το οποίο συνδέονται δύο αμινοξέα για τον σχηματισμό μιας πρωτεΐνης β. κατά

Διαβάστε περισσότερα

igenetics ΜΑΘΗΜΑ 3 Το γενετικό υλικό

igenetics ΜΑΘΗΜΑ 3 Το γενετικό υλικό igenetics ΜΑΘΗΜΑ 3 Το γενετικό υλικό ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΓΕΝΕΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ Στο DNA (RNA ιών) οι πληροφορίες για τα χαρακτηριστικά ενός οργανισμού (γονίδια) ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ Από κύτταρο σε κύτταρο και από

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ. 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ 1 o

ΒΙΟΛΟΓΙΑ. 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ 1 o ΘΕΜΑ 1 o Γ ΛΥΚΕΙΟΥ-ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α. Γιατί τα βακτήρια μπορούν να χρησιμοποιηθούν σαν «εργοστάσια παραγωγής ανθρώπινων πρωτεϊνών»; Β. Σε ένα βακτήριο εισάγεται με τη μέθοδο του ανασυνδυασμένου

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΘΕΜΑ 1 Ο. 3. Το DNA των μιτοχονδρίων έχει μεγαλύτερο μήκος από αυτό των χλωροπλαστών.

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΘΕΜΑ 1 Ο. 3. Το DNA των μιτοχονδρίων έχει μεγαλύτερο μήκος από αυτό των χλωροπλαστών. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να γράψετε τον αριθμό της καθεμιάς από τις παρακάτω προτάσεις 1-5 και δίπλα του τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή Λάθος, αν η πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

Δοµή και ιδιότητες του DNA

Δοµή και ιδιότητες του DNA Δοµή και ιδιότητες του DNA Βακτηριακό χρωµόσωµα ευκαρυωτικό χρωµόσωµα και χρωµατίνη 28/02/2014 1 Tο βακτηριακό γονιδίωµα περιέχεται σε ένα κυκλικό DNA µήκους 1300 µm εντός του βακτηριακού κυττάρου που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014. Ενδεικτικές απαντήσεις Θέµα Β

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014. Ενδεικτικές απαντήσεις Θέµα Β ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 Θέµα Α Α1. δ Α2. γ Α3. β A4. γ A5. β Ενδεικτικές απαντήσεις Θέµα Β Β1. Η σειρά των βημάτων που οδηγούν στην κατασκευή καρυοτύπου

Διαβάστε περισσότερα

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna. Μονάδες 5

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna. Μονάδες 5 Α Π Α Ν Τ Η Σ Ε Ι Σ Θ Ε Μ Α Τ Ω Ν Π Α Ν Ε Λ Λ Α Ι Κ Ω Ν Ε Ξ Ε Τ Α Σ Ε Ω Ν 2 0 1 4 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 04.06.2014 ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμίας από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β') ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΜΑΙΟΥ 2016 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ (ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ) ΚΑΤΕΘΥΝΣΗ (ΠΑΛΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ) Ε Ν Δ Ε Ι Κ Τ

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α A1. Τα πλασμίδια είναι: δ. κυκλικά δίκλωνα μόρια DNA

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Επειδή στο σχολικό βιβλίο Βιολογία Β Γενικού Λυκείου Γενικής παιδείας πρόσφατα προστέθηκαν ερωτήσεις και άλλαξε η αρίθμηση των προϋπαρχουσών ασκήσεων,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις βιολογίας κατεύθυνσης 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις βιολογίας κατεύθυνσης 2014 Θέμα Α Α1. δ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. β Θέμα Β ΑΓ.ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ 11 -- ΠΕΙΡΑΙΑΣ -- 18532 -- ΤΗΛ. 210-4224752, 4223687 Ενδεικτικές απαντήσεις βιολογίας κατεύθυνσης 2014 Β1. 4 2 1 6 3 5 Β2. α. DNA πολυμεράση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΤΗΡΙΟΥ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2015

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΤΗΡΙΟΥ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΤΗΡΙΟΥ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2015 ΘΕΜΑ 1 Ο 1. γ 2. δ 3. α 4. δ 5. δ ΘΕΜΑ 2 Ο Α) Το γενετικό υλικό των προκαρυωτικών κυττάρων είναι ένα δίκλωνο

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης. Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό

Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης. Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό Το DNA είναι το γενετικό υλικό Αρχικά οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι οι πρωτεΐνες αποτελούσαν το γενετικό υλικό των οργανισμών.

Διαβάστε περισσότερα

Χρωμοσώματα & κυτταροδιαιρέσεις

Χρωμοσώματα & κυτταροδιαιρέσεις Δασική Γενετική Χρωμοσώματα & κυτταροδιαιρέσεις Χειμερινό εξάμηνο 2014-2015 Σύνοψη Το DNA αναπαράγεται, εκφράζεται και μεταλλάσσεται Το DNA είναι οργανωμένα σε χρωμοσώματα Τα ευκαρυωτικά γενώματα έχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ Ονοματεπώνυμο: Ημερομηνία:

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ Ονοματεπώνυμο: Ημερομηνία: ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ Ονοματεπώνυμο: Ημερομηνία: ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. 1. Ο πρώτος νόμος του Mendel περιγράφει: α. τον ελεύθερο συνδυασμό των

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα Κύτταρο Το κύτταρο αποτελείται από μέρη τα οποία έχουν συγκεκριμένη δομή και επιτελούν μία συγκεκριμένη λειτουργία στην όλη οργάνωση του κυττάρου. Δομή κυτταροπλασματικής μεμβράνης Συστήματα επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο 21 : Υποκινητές και Ενισχυτές

Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο 21 : Υποκινητές και Ενισχυτές Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο 21 : Υποκινητές και Ενισχυτές Εικόνα 21.1 Ένα τυπικό γονίδιο που µεταγράφεται από την RNA πολυµεράση ΙΙ έχει έναν υποκινητή ο οποίος εκτείνεται ανοδικά από τη θέση έναρξης της µεταγραφής.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ Απαντήσεις Βιολογίας κατεύθυνσης (ΗΜΕΡΗΣΙΟ)

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ Απαντήσεις Βιολογίας κατεύθυνσης (ΗΜΕΡΗΣΙΟ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ 2016 Απαντήσεις Βιολογίας κατεύθυνσης (ΗΜΕΡΗΣΙΟ) Μιχάλης Χαλικιόπουλος ΘΕΜΑ Α Α1 β Α2 β Α3 δ Α4 γ Α5 γ ΘΕΜΑ Β Β1 Β2 1 Α 2 Γ 3 Α 4 Β 5 Α 6 Α 7 Γ Τα μεταφασικά χρωμοσώματα ενός κυττάρου διαφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Ο Κυτταρικός Κύκλος. The Cell Cycle

Ο Κυτταρικός Κύκλος. The Cell Cycle Ο Κυτταρικός Κύκλος The Cell Cycle H ζωή του κυττάρου Θυγατρικά Κύτταρα Γήρανση (Senescence) Κυτταρικός Κύκλος Αντιγραφή του DNA και Κυτταρική αύξηση Κυτταρική ιαίρεση Κυτταρικός θάνατος Οι φάσεις του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επαναληπτικό διαγώνισμα ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΑ 1-9 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 1/3/2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Σημείωση: η διπλή αρίθμηση στις σελίδες αφορά την παλιά και τη νέα έκδοση του σχολικού βιβλίου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 27/5/2016

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 27/5/2016 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 27/5/2016 ΘΕΜΑ Α Α1 β Α2 β Α3 δ Α4 γ Α5 γ ΘΕΜΑ Β Β1 1 Α 2 Γ 3Α 4 Β 5 Α 6 Α 7 Γ Β2 Κάθε φυσιολογικό μεταφασικά χρωμόσωμα αποτελείται από δύο αδελφές χρωματίδες, οι οποίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΘΕΜΑ 1 Ο ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Στο οπερόνιο της λακτόζης: Α. Η πρωτεΐνη καταστολέας συνδέεται με το ρυθμιστικό γονίδιο Β. Το

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2015-2016 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ 1. Πώς επηρεάζεται ο κυτταρικός κύκλος και η επιβίωση του κυττάρου από τον παράγοντα p53; Ο κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Μ.ΒΡΑΧΝΟΥΛΑ Σελίδα 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Μ.ΒΡΑΧΝΟΥΛΑ Σελίδα 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Μ.ΒΡΑΧΝΟΥΛΑ Σελίδα 1 ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1. Σε ένα δίκλωνο µόριο DNA ο λόγος Α / C είναι 1/ 4. Το μήκος του είναι 20.000 ζεύγη βάσεων. Ποια η εκατοστιαία σύσταση και ποιος ο αριθµός των νουκλεοτιδίων που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την ορθή πρόταση: ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1. Το κωδικόνιο του mrna που κωδικοποιεί το αµινοξύ µεθειονίνη είναι α. 5 GUA

Διαβάστε περισσότερα

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα.

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα. ΚΕΦ. 1 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ 1. Να κατατάξετε σε σειρά αυξανόμενου μεγέθους τις παρακάτω έννοιες που σχετίζονται με το γενετικό υλικό των οργανισμών: νουκλεόσωμα, χρωμόσωμα, αδενίνη, νουκλεοτίδιο, γονίδιο

Διαβάστε περισσότερα

Α3. Η εισαγωγή ανασυνδυασμένου DNA σε βακτήριο-ξενιστή ονομάζεται α. μικροέγχυση β. μετασχηματισμός γ. εμβολιασμός δ. κλωνοποίηση.

Α3. Η εισαγωγή ανασυνδυασμένου DNA σε βακτήριο-ξενιστή ονομάζεται α. μικροέγχυση β. μετασχηματισμός γ. εμβολιασμός δ. κλωνοποίηση. ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

Υποψήφιος διδάκτορας: Καββαδάς Παναγιώτης. Έτος ολοκλήρωσης διδακτορικής διατριβής: 2010

Υποψήφιος διδάκτορας: Καββαδάς Παναγιώτης. Έτος ολοκλήρωσης διδακτορικής διατριβής: 2010 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Υποψήφιος διδάκτορας: Καββαδάς Παναγιώτης Έτος ολοκλήρωσης διδακτορικής διατριβής: 2010 Μελέτη τοπ ρόλοπ της ιντεγκρινοσπνδεόμενης κινάσης στην πνεπμονική ίνσση, Διδακτορική Διατριβή, Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: ΠΑΣΣΙΑ Α. Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: Α1. Κάθε μεταφορικό RNA

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 10 ΤΟ ΟΠΕΡΟΝΙΟ (σελ )

Κεφάλαιο 10 ΤΟ ΟΠΕΡΟΝΙΟ (σελ ) Κεφάλαιο 10 ΤΟ ΟΠΕΡΟΝΙΟ (σελ. 387-417) Ένα ρυθμιστικό γονίδιο κωδικοποιεί μια πρωτεΐνη που δρα σε μια θέση-στόχο πάνω στο DNA και ρυθμίζει την έκφραση ενός άλλου γονιδίου. Στον αρνητικό έλεγχο, μία trans-δραστική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2016 B ΦΑΣΗ. ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 4 Μαΐου 2016 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2016 B ΦΑΣΗ. ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 4 Μαΐου 2016 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ ΤΑΞΗ: Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ: ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 4 Μαΐου 2016 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΘΕΜΑ Α ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α έως Α5 και δίπλα το γράμμα, που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ 1ο 1. γ 2. γ 3. β 4. α 5. δ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ 1ο 1. γ 2. γ 3. β 4. α 5. δ ΘΕΜΑ 1ο 1. γ 2. γ 3. β 4. α 5. δ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΤΕΤΑΡΤΗ 9 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Γ1. Το γνώρισμα για το μέγεθος των φτερών ελέγχεται από αυτοσωμικό γονίδιο.

Γ1. Το γνώρισμα για το μέγεθος των φτερών ελέγχεται από αυτοσωμικό γονίδιο. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2013 AΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1.γ Α2.β Α3.α Α4.δ Α5.α ΘΕΜΑ Β Β1. Η γονιδιακή θεραπεία εφαρμόστηκε για πρώτη φορά το 1990 σε ένα κορίτσι που έπασχε από έλλειψη της απαμινάσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο 1. β 2. γ 3. α 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2ο 1. Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Θεμάτων Βιολογίας Β' Λυκείου 2014-2015 Κεφάλαιο 4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

Τράπεζα Θεμάτων Βιολογίας Β' Λυκείου 2014-2015 Κεφάλαιο 4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΓΗ_Β_ΒΙΟ_0_14364 Β5 (ΚΕΦ. 2, 4) ΘΕΜΑ Β: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΙΙ. Τα μιτοχόνδρια ανήκουν σε μια ευρύτερη κατηγορία οργανιδίων που μετατρέπουν την ενέργεια που προσλαμβάνουν τα κύτταρα σε αξιοποιήσιμη μορφή. α) Να

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4ο Γενετική

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4ο Γενετική ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4ο Γενετική Ενότητα 4.1: Κύκλος ζωής του κυττάρου Ενότητα 4.2: Μοριακή γενετική. (Το κεντρικό δόγμα της βιολογίας - Αντιγραφή - Μεταγραφή - Μετάφραση του DNA - Η χρωματίνη και το χρωμόσωμα) Ενότητα

Διαβάστε περισσότερα