Ελληνική Αλλεργιολογία & Κλινική Ανοσολογία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ελληνική Αλλεργιολογία & Κλινική Ανοσολογία"

Transcript

1 ISSN Περίοδος Β Τόμος 4 Τεύχη 1 2 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011 Ελληνική Αλλεργιολογία & Κλινική Ανοσολογία Επίσημο Όργανο Ελληνικής Εταιρείας Αλλεργιολογίας & Κλινικής Ανοσολογίας Ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα: Ό,τι νεότερο στην παθογένεια και στη θεραπεία Το επαγόμενο από τροφικές πρωτεΐνες σύνδρομο εντεροκολίτιδας (FPIES) Νεότερες εφαρμογές της κυτταρομετρίας ροής Specific oral tolerance induction (SOTI). Adverse reactions and their treatment during both in hospital and home phase Οι ελεύθερης πρόσβασης πηγές του παγκόσμιου ιστού για το άσθμα IgE-μεσολαβούμενη σοβαρή αναφυλακτική αντίδραση μετά από βρώση σκόρδου (Allium sativum) Η αναφορά της ομάδας μελέτης της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Αλλεργιολογίας και Κλινικής Ανοσολογίας σχετικά με τη «σχέση δόσης-θεραπευτικής ανταπόκρισης στην ανοσοθεραπεία» Hellenic Allergology & Clinical Immunology Official Publication of the Hellenic Society of Allergology & Clinical Immunology

2 Ε λ λην ι κ ή Α λ λ εργ ι ολογ ί α & Κ λιν ι κ ή Αν ο σ ολογ ί α ΤΕΤΡΑΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΑΛΛΕΡΓΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΑΣ (EEAKA) Ελληνική Αλλεργιολογία & Κλινική Ανοσολογία Hel l enic Allergolog y & C l i n i c a l Im munolog y PUBLISHED EVERY FOUR MONTHS BY THE HELLENIC SOCIETY OF ALLERGOLOGY AND CLINICAL IMMUNOLOGY (HSACI) Ιδιοκτήτης Ελληνική Αλλεργιολογία & Κλινική Ανοσολογία Εκδότης Χρήστος Γρηγορέας ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Ε.Ε.Α.Κ.Α. Πρόεδρος Ιωάννης Παρασκευόπουλος Aντιπρόεδρος Πέτρος Μπακής Γραμματέας Δημήτριος Βούρδας Ειδικός Γραμματέας Κωνσταντίνος Πίτσιος Ταμίας Τρισεύγενη Καψάλη Μέλη Φώτης Ψαρρός Σταμάτης Βαρθολομαίος ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Διευθυντής Σύνταξης Χρήστος Γρηγορέας Υπεύθυνος ύλης Κωνσταντίνος Πίτσιος Μέλη Δημήτριος Βούρδας Καλλιόπη Κόντου-Φίλη Μιχαήλ Μακρής Νικόλαος Μήκος Νίκος Παπαδόπουλος Δημήτριος Παπαϊωάννου Ιωάννης Σιδηρόπουλος Owner Hellenic Allergology & Clinical Immunology Publisher Christos Grigoreas EXECUTIVE COMMITTEE H.S.A.C.I. President Ioannis Paraskevopoulos Vice-President Petros Mpakis Secretary Dimitrios Vourdas Special Secretary Constantinos Pitsios Treasurer Jenny Kapsali Members Fotis Psarros Stamatis Vartholomaios EDITORIAL BOARD Editor in Chief Christos Grigoreas Associate Editor Constantinos Pitsios Members Dimitrios Vourdas Kalliopi Kontou-Fili Michail Makris Nikolaos Mikos Nikos Papadopoulos Dimitrios Papaioannou Ioannis Paraskevopoulos ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΚΔΟΣΗΣ-ΔΙΑΦΗΜΙΣΕΙΣ EDITING-ADVERTISING Αδριανείου 3 & Κατεχάκη, Αθήνα (Ν. Ψυχικό) Τηλ.: , Fax: e-shop: EN ISO 9001:2000 Υπεύθυνος τυπογραφείου Α. Βασιλάκου Αδριανείου 3 & Κατεχάκη Αθήνα (Ν. Ψυχικό) Τηλ ΔΙΑΝΕΜΕΤΑΙ ΔΩΡΕΑΝ ΓΙΑ ΤΟ ΤΡΕΧΟΝ ΕΤΟΣ Τα άρθρα εκφράζουν προσωπικές απόψεις και δεν αποτελούν τις επίσημες θέσεις της Εταιρείας ΕΕΑΚΑ, ή του Περιοδικού Λεωφ. Κηφισίας 39, Αθήνα, Τηλ. & Fax: Adrianiou & Katechaki street, GR Αthens, Greece Τel.: (+30) (+30) , Fax: (+30) e-shop:www.betamedarts.gr EN ISO 9001:2000 Printing supervision A. Vassilakou 3 Adrianiou & Katechaki street GR Athens Tel. (+30) Free distribution during the current year The articles express personal views and do not represent either the official positions of HSACI, or the opinion of the journal 39 Kifissias Ave., GR Athens, Greece Τel. & Fax: (+30)

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ANAΣΚΟΠΗΣeiσ Ε λ λην ι κ ή Α λ λ εργ ι ολογ ί α & Κ λιν ι κ ή Αν ο σ ολογ ί α Ηωσινοφιλική oισοφαγίτιδα: Ό,τι νεότερο στην παθογένεια και στη θεραπεία Λ. Φώτης, Μ. Χατζηψάλτη, Λ. Σταμογιάννου, Α. Παπαδοπούλου... 7 Το επαγόμενο από τροφικές πρωτεΐνες σύνδρομο εντεροκολίτιδας (FPIES) Γ.B. Γκίμπας, Αικ.Ν. Χλίβα, Μ.Π. Μακρής Νεότερες εφαρμογές της κυτταρομετρίας ροής Λ. Δημητρακοπούλου ΕΡΕΥΝΗΤΙΚEΣ ΕΡΓΑΣΙΕσ Ειδική από του στόματος επαγωγή ανοχής (SOTI): Ανεπιθύμητες αντιδράσεις και η θεραπεία τους κατά τη διάρκεια τόσο της ενδονοσοκομειακής όσο και της κατ' οίκον φάσης E. Barbi, G. Longo, I. Berti, L. Matarazzo, E. Zanelli, M. Vidoni, A. Ventura Οι ελεύθερης πρόσβασης πηγές του παγκόσμιου ιστού για το άσθμα Χ.Λ. Σκευάκη, Β. Κολιαράκη, Δ. Αδάμου, Μ.Β. Παραράς, Ν.Γ. Παπαδόπουλος ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΑ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ IgE-μεσολαβούμενη σοβαρή αναφυλακτική αντίδραση μετά από βρώση σκόρδου (Allium sativum) Β. Βοβόλης, Λ. Καλόγηρος, Ντ. Ιβάνοβα, Ν. Κουτσοστάθης BIBΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ Περίοδος Β Τόμος 4 Τεύχη 1 2 Ιανουάριος Αύγουστος 2011 H αναφορά της ομάδας μελέτης της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Αλλεργιολογίας και Κλινικής Ανοσολογίας σχετικά με τη «σχέση δόσης-θεραπευτικής ανταπόκρισης στην ανοσοθεραπεία» P.R. del Rio, S. Sánchez-Garcia antaποκριση συνεδριοy ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Hel l enic Allergolog y & C l i n i c a l Im munolog y Series Β Volume 4 No 1 2 January August 2011 contents REVIEWs Eosinophilic esophagitis: Νew developments in pathogenesis and therapy L. Fotis, M. Xatzipsalti, L. Stamogiannou, A. Papadopoulou... 7 Food protein induced enterocolitis syndrome (FPIES) G.B. Gkibas, A.N. Chliva, M.P. Makris Newer applications of flow cytometry L. Dimitrakopoulou original articles Specific oral tolerance induction (SOTI): Αdverse reactions and their treatment during both in hospital and home phase E. Barbi, G. Longo, I. Berti, L. Matarazzo, E. Zanelli, M. Vidoni, A. Ventura Free of charge world-wide websites on asthma C.L. Skevaki, V. Koliaraki, D. Adamou, M.V. Pararas, N.G. Papadopoulos CASE REPORT IgE-mediated severe anaphypaxis due to garlic (Allium sativum) ingestion V. Vovolis, L. Kalogiros, D. Ivanova, N. Koutsostathis journal club European Academy of Allergy and Clinical Immunology task force report on "dose-response relationship in allergen-specific immunotherapy" P.R. del Rio, S. Sánchez-Garcia congress report INSTRUCTIONS TO THE AUTHORS... 69

4 A N A Σ Κ Ο Π Η Σ Η Ελληνική Αλλεργιολογία & Κλινική Ανοσολογία 2011 Περίοδος Β' 4(1 2):7 11 R E V I E W Hellenic Allergology & Clinical Immunology 2011 Series Β' 4(1 2):7 11 Ηωσινοφιλική oισοφαγίτιδα Ό,τι νεότερο στην παθογένεια και στη θεραπεία Λ. Φώτης, Μ. Χατζηψάλτη, Λ. Σταμογιάννου, Α. Παπαδοπούλου Α Παιδιατρική Κλινική, Νοσοκομείο Παίδων «Π. & Α. Κυριακού», Αθήνα ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η παθογένεια της ηωσινοφιλικής οισοφαγίτιδας, μιας κλινικής οντότητας με διαρκώς αυξανόμενη επίπτωση τόσο σε παιδιά όσο και σε ενήλικες, δεν έχει πλήρως αποσαφηνιστεί. Σημαντικό ρόλο στον μηχανισμό φαίνεται να διαδραματίζουν κυτταροκίνες όπως η IL-5, η IL-13 και η ηωταξίνη-3. Εξίσου σημαντικοί είναι επίσης γενετικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες. Εκδηλώνεται συνήθως με συμπτώματα ανάλογα της ΓΟΠ στα παιδιά και με δυσφαγία στους ενήλικες. Κεντρικό ρόλο στη θεραπεία έχουν τα κορτικοστεροειδή ενώ σε εξέλιξη βρίσκονται νεότερες θεραπείες βασιζόμενες επί της έρευνας στους παθοφυσιολογικούς μηχανισμούς της νόσου. Eosinophilic esophagitis Νew developments in pathogenesis and therapy L. Fotis, M. Xatzipsalti, L. Stamogiannou, A. Papadopoulou 1st Paediatric Clinic, "P. & A. Kyriakou" Children's Hospital, Athens, Greece ΑΒSTRACT The pathogenesis of eosinophilic esophagitis, a clinical entity with continuously increasing incidence in children and adults, has not yet been specified. An important role has been established for cytokines such as IL-5, IL-13 and eotaxin-3. Equally important are considered to be genetic and environmental factors. GERD like symptoms in children and dysphagia in adults are the main symptoms. Corticosteroids is the most important drug therapy currently used while new therapies are being developed based on the research of the disease mechanisms. 1. Eισαγωγή Η ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα ή αλλεργική οισοφαγίτιδα χαρακτηρίζεται από ηωσινοφιλική διήθηση του οισοφάγου που αποδίδεται σε αλλεργικά ή ιδιοπαθή αίτια. Η συγκεκριμένη πάθηση έχει περιγραφεί τόσο σε παιδιά όσο και ενηλίκους είτε ως μεμονωμένη κλινική οντότητα είτε ως εκδήλωση της ηωσινοφιλικής γαστρεντεροπάθειας. Ως μεμονωμένη κλινική οντότητα εκδηλώνεται με διαρκώς αυξανόμενη επίπτωση ως αίτιο δυσφαγίας και οπισθοστερνικού καύσου που δεν ανταποκρίνεται στα αντιεκκριτικά φάρμακα. 1 Ο ορισμός της νόσου είναι αρκετά δύσκολος καθότι τα συμπτώματά της μοιάζουν με αυτά της γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης (ΓΟΠ). Το οπισθοστερνικό καυστικό άλγος, ο θωρακικός πόνος, η δυσανεξία στη σίτιση, η δυσφαγία, η οδυνοφαγία και η ενσφήνωση των τροφών αποτελούν χαρακτηριστικά της. Ωστόσο, ενώ η ΓΟΠ μπορεί να συνυπάρχει με την ΗΟ, τα συμπτώματα και τα παθολογοανατομικά χαρακτηριστικά της ΗΟ δεν απαντούν στη θεραπεία με αντιεκκριτικά φάρμακα. Το βασικό παθολογοανατομικό χαρακτηριστικό της ΗΟ είναι η έντονη ηωσινοφιλία του βλεννογόνου του οισοφάγου, συνήθως μαζί με μικροαποστημάτια, και υπερπλασία της βασικής στιβάδας (το τελευταίο χαρακτηριστικό υπάρχει και στη ΓΟΠ). Η ηωσινοφιλία του οισοφάγου δεν είναι αποκλειστικό χαρακτηριστικό της ΗΟ. Άλλες καταστάσεις που εκδηλώνονται με οισοφαγική ηωσινοφιλία είναι η ΓΟΠ, η νόσος Crohn, η αγγειακή νόσος του κολλαγόνου, η λοιμώδης οισοφαγίτιδα (ερπητική, μυκητησιακή), η οι Λ. Φώτης Α Παιδιατρική Κλινική, Νοσοκομείο Παίδων «Π. & Α. Κυριακού», Θηβών & Λιβαδείας 4, Αθήνα L. Fotis 1st Paediatric Clinic, "P. & A. Kyriakou" Children's Hospital, 4 Thivon & Livadeias street, GR Αthens, Greece

5 σοφαγίτιδα σχετιζόμενη με φάρμακα και το υπερηωσινοφιλικό σύνδρομο. 2 Καθώς η επίπτωση της ΗΟ αυξανόταν τα τελευταία χρόνια και επικρατούσε σύγχυση σχετικά με τα διάγνωστικά κριτήρια και τη θεραπεία, το 2006 πραγματοποιήθηκε το 1ο Συμπόσιο Έρευνας της Γαστρεντερικής Ηωσινοφιλίας [First Gastrointestinal Eosinophil Research Symposium (FIGERS)]. Σκοπός αυτής της προσπάθειας ήταν ο καθορισμός κλινικών κριτηρίων και προτάσεων για την αξιολόγηση και τη θεραπεία παιδιών και ενηλίκων με υποψία της ΗΟ. Οι συστάσεις βασίστηκαν στη συστηματική ανασκόπηση της βιβλιογραφίας καθώς και στις γνώμες ειδικών. 3 Στην παρούσα ανασκόπηση θα γίνει κυρίως προσπάθεια αποσαφήνισης των πολύπλοκων μηχανισμών της παθογένειας της ΗΟ και παρουσίαση της κλινικής εικόνας, των διαγνωστικών κριτηρίων και των νεότερων θεραπευτικών εφαρμογών που χρησιμοποιούνται σήμερα. 2. Παθογένεση Ο μηχανισμός ανάπτυξης της ΗΟ δεν είναι πλήρως κατανοητός, αν και φαίνεται να εμπλέκονται τόσο τροφικά αλλεργιογόνα όσο και αεροαλλεργιογόνα. Στοιχεία που υποστηρίζουν τη συσχέτιση μεταξύ τροφικής αλλεργίας και ΗΟ προέρχονται κυρίως από μελέτες σε παιδιά. Σε μία πρόσφατη μελέτη με συμμετοχή 39 παιδιών με ΗΟ, τα 26 βρέθηκαν με θετικά Prick test. 4 Τα περισσότερα δε παιδιά με ΗΟ παρουσιάζουν βελτίωση των συμπτωμάτων με υποαλλεργική δίαιτα. 3 Σε πειραματικό μοντέλο αποδείχτηκε ότι η ενδορρινική εισαγωγή ενός αεροαλλεργιογόνου όπως ο Aspergillus fumigatus σε ποντίκια, μπορεί να προκαλέσει οισοφαγική ηωσινοφιλία. Επίσης, έχει διαπιστωθεί εποχική διακύμανση στη διάγνωση της ΗΟ, υποδηλώνοντας εμπλοκή των αεροαλλεργιογόνων στη παθογένεια της νόσου. 5,6 Τα αεροαλλεργιογόνα μπορεί να εναποτίθενται στον οισοφάγο αλλά και να εισάγονται στον οισοφάγο από τους ρώθωνες με την κατάποση των εκκρίσεων. 7 Μια άλλη πιθανή εξήγηση για την ΗΟ είναι η αντίδραση του μυελού ενός ευαισθητοποιημένου σε αλλεργιογόνα ασθενούς, που έχει ως αποτέλεσμα τη μετανάστευση ηωσινοφίλων στον οισοφάγο, όπως ακριβώς συμβαίνει και στην περίπτωση των ασθενών με βρογχικό άσθμα. 8 Λ. Φώτης και συν Με βάση τη θεωρία της αλλεργικής απάντησης, το πρώτο βήμα είναι η πρόσδεση του αλλεργιογόνου στα αντιγονοπαρουσιαστικά κύτταρα και η παρουσίασή του στα Τ-λεμφοκύτταρα. Τα Τ-λεμφοκύτταρα μετατρέπονται σε Th-2 τα οποία παράγουν κυτταροκίνες μεταξύ των οποίων και η IL-5. Η IL-5 ενεργοποιεί τον μυελό με αποτέλεσμα την αύξηση του αριθμού των ηωσινοφίλων που απελευθερώνονται στην κυκλοφορία. Επίσης, τα μαστοκύτταρα απελευθερώνουν τις IL-4 και IL 13, οι οποίες επάγουν την παραγωγή ηωταξίνης-3. Αυτή η τελευταία παίζει σημαντικό ρόλο στην ενεργοποίηση και στρατολόγηση των ηωσινοφίλων καθώς προσδένεται στον υποδοχέα CCR-3 των ηωσινοφίλων. Στη συνέχεια με διαμεσολάβηση των μορίων προσκόλλησης ακολουθεί η μετανάστευση των ηωσινοφίλων στους ιστούς. Εκεί η αποκοκκίωση των μεσολαβητών της φλεγμονής από τα κοκκία των ηωσινοφίλων όπως η μείζων βασική πρωτεΐνη, η ηωσινοφιλική κατιονική πρωτεΐνη, η ηωσινοφιλική νευροτοξίνη και τα υπεροξείδια των ηωσινοφίλων προκαλούν τη βλάβη στον οισοφάγο. 9 Η IL-5 είναι η πιο ειδική κυτταροκίνη για την ανάπτυξη, τη διαφοροποίηση, την ενεργοποίηση και την επιβίωση των ηωσινοφίλων, ενισχύει τη μετανάστευσή τους από τον μυελό των οστών στο αίμα και προάγει την απάντησή τους σε χημειοτακτικούς παράγοντες όπως η ηωταξίνη Πρόσφατα πειράματα έχουν αποδείξει ότι η IL-5 υπερεκφράζεται στον οισοφάγο ασθενών με ΗΟ, 13 ενώ η επαγόμενη υπερέκφρασή της με φαρμακολογικές ή διαγονιδιακές παρεμβάσεις προκαλεί την παρουσία ηωσινοφίλων στον οισοφάγο ποντικών. 14 Επιπλέον, η θεραπεία με εξουδετερωτικά αντι-il-5 μονοκλωνικά αντισώματα σε ποντίκια, περιορίζει τη συσσώρευση των ηωσινοφίλων σε οισοφάγο και πνεύμονα. 15 Ο καθορισμός του ρόλου της IL-5 είναι ιδιαίτερα σημαντικός, ειδικά μετά τη δημοσίευση δύο διαφορετικών μελετών σύμφωνα με τις οποίες παρατηρήθηκε βελτίωση των κλινικών συμπτωμάτων της ΗΟ μετά από αγωγή με αντι-ιl Επίσης έχει αποδειχθεί ότι η επαγόμενη από αλλεργιογόνα ΗΟ δεν εκδηλωνόταν σε ποντίκια με ανεπάρκεια IL-5. 15,17 Αντίθετα, γενετικώς τροποποιημένα ποντίκια που υπερέκφραζαν IL-5 παρουσίαζαν αυξημένο αριθμό ηωσινοφίλων. 18 Η IL-13 έχει επίσης συσχετισθεί με μια σειρά αλλεργικών καταστάσεων όπως το άσθμα, την ατοπική δερματίτιδα και την αλλεργική ρινίτιδα. Βασιζόμενοι ακριβώς σε αυτή τη συσχέτιση και την υψηλή συννοσηρότητα της ΗΟ και του αλλεργικού άσθματος, οι Blanchard et al 19 χορηγώντας ενδοτραχειακά IL-13 προκάλεσαν την ανάπτυξη φλεγμονής στον πνεύμονα σε συνδυασμό με την παρουσία ΗΟ. Παράλληλα, η χορήγηση του αντι-il- 13 αντισώματος (CAT-354) είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση ανάπτυξης φλεγμονής τόσο στον οισοφάγο όσο και στον πνεύμονα. Η χρήση επομένως πειραματόζωων έχει αποδείξει τον σημαντικό ρόλο των Τh-2 λεμφοκυττάρων μέσω της παραγωγής των κυτταροκινών IL-5 και IL

6 ηωσινοφιλικη οισοφαγιτιδα: ο,τι νεοτερο στην παθογενεια και στη θεραπεια Πρόσφατα διαπιστώθηκε ότι η παρουσία ηωσινοφίλων στον οισοφάγο προκαλεί την αναδόμηση της βασικής μεμβράνης σε παιδιατρικούς ασθενείς. 21,22 Σε βιοψίες ασθενών με ΗΟ παρατηρείται εντυπωσιακή άθροιση κολλαγόνου στο επιθήλιο και τον υποεπιθηλιακό βλεννογόνο, αυξημένη αγγείωση, υπερπλασία των βασικών κυττάρων και αγγειακή ενεργοποίηση μαζί με αυξημένη έκφραση των γονιδίων TGF-β, VCAM-1, SMAD2/3, MUC5AC και IL Η αυξημένη έκφραση του TGF-β και του μορίου SMAD2/3, που είναι υπεύθυνο για τη μεταφορά του σήματος στο συγκεκριμένο μονοπάτι αντιδράσεων, καταδεικνύει τον σημαντικό ρόλο που διαδραματίζει το μονοπάτι του TGF-β στην ανάπτυξη των ανωμαλιών του οισοφάγου μεταξύ των οποίων οι στενώσεις και οι δακτύλιοι. Με τη χρήση πειραματικών μοντέλων έχει αποδειχθεί ότι η IL-5 διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην αναδόμηση (remodeling) του οισοφάγου. 22 Ο πολλαπλασιασμός των ινοβλαστών παρατηρείται σε βιοψίες ασθενών με ΗΟ και έχει αναφερθεί ότι η αλληλεπίδραση ηωσινοφίλων-ινοβλαστών παράγει υποεπιθηλιακή ίνωση. Ο ρόλος αυτός της IL-5 έχει επίσης καταδειχθεί και από προηγούμενη μελέτη που έχει αποδείξει ότι η συγκεκριμένη κυτταροκίνη επάγει τη διαφοροποίηση των ινοβλαστών σε μυοϊνοβλάστες και την έκφραση εξωκυττάριας μητρικής ουσίας και ακτίνης λείων μυϊκών ινών. 23 Ωστόσο, παρότι στην ΗΟ έχει διαπιστωθεί ίνωση και αναδόμηση του οισοφάγου, ο συγκεκριμένος μηχανισμός δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως. Στους ασθενείς με ΗΟ έχει διαπιστωθεί αξιοσημείωτη αύξηση της έκφρασης περίπου του 1% του γονιδιώματος σε σχέση με άλλους ασθενείς με χρόνια οισοφαγίτιδα ή φυσιολογικά άτομα. 24 Το γονίδιο της ηωταξίνης-3 είναι το πιο ισχυρά επαγόμενο από αυτά, με αποτέλεσμα ο οισοφάγος των ασθενών με ΗΟ να είναι πλούσιος σε ηωταξίνη. 25 Η ηωταξίνη είναι ένας ισχυρός χημειοτακτικός παράγοντας των ηωσινοφίλων που μαζί με άλλους χημειοτακτικούς παράγοντες επιδρούν στα ηωσινόφιλα κυρίως μέσω του υποδοχέα τους CCR3. Υπάρχουν 3 τύποι ηωταξίνης (1, 2, 3) οι οποίοι παρουσιάζουν ομολογία μεταξύ τους. 24 Επίσης, έχουν διαπιστωθεί πολυμορφισμοί του γονιδίου της ηωταξίνης-3 που σχετίζονται με την εμφάνιση ΗΟ, ενώ σε μελέτες με ποντίκια που παρουσίαζαν ελλειμματικό υποδοχέα CCR3 διαπιστώθηκε ότι τα συγκεκριμένα ποντίκια ήταν ανθεκτικά στην πειραματική ανάπτυξη ΗΟ. 24 Η ηωταξίνη-3 σε μια μελέτη βρέθηκε διπλάσια στο περιφερικό αίμα ασθενών με ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα (n=12) σε σύγκριση με υγιείς μάρτυρες (n=6) ή άτομα με χρόνια οισοφαγίτιδα (n=5). 24 Σε άλλη δε μελέτη με 47 παιδιατρικούς ασθενείς, η ηωταξίνη-3 στο πλάσμα ήταν αυξημένη σε ασθενείς με ΗΟ και τα επίπεδά της εμφάνιζαν συσχέτιση με τον αριθμό των ηωσινοφίλων του οισοφάγου. Στην ίδια μελέτη, τα επίπεδα πλάσματος της ηωταξίνης-1, ηωταξίνης-2 και της IL-5 δεν είχαν καμία προγνωστική αξία. 26 Η σύσταση του consensus για την ηωταξίνη-3 επισημαίνει ότι η έκφρασή της και οι γενετικοί πολυμορφισμοί της είναι πιθανοί μελλοντικοί δείκτες για τη διαφοροποίηση από άλλες αιτίες χρόνιας οισοφαγίτιδας. Ωστόσο, απαιτούνται περαιτέρω έρευνες που θα αφορούν στην υποστροφή των επιπέδων ηωταξίνης-3 με τη θεραπεία. Η ηωταξίνη-3 εξακολουθεί να παραμένει ένα ερευνητικό εργαλείο και η συσχέτισή της με την εκδήλωση, διατήρηση και τη σοβαρότητα της νόσου πρέπει να διερευνηθούν Κλινική εικόνα Όπως συμβαίνει και σε άλλα νοσήματα, έτσι και στην ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα υπάρχουν διαφορές στις κλινικές εκδηλώσεις μεταξύ παιδιών και ενηλίκων. Τα παιδιά συνήθως εκδηλώνουν συμπτώματα ανάλογα της ΓΟΠ (καυστικό άλγος και αναγωγές) καθώς και εμέτους, κοιλιακό άλγος, δυσφαγία, άρνηση λήψης τροφής και ενσφήνωση τροφών. Αναφέρονται επίσης θωρακικός πόνος, διαταραχές της ανάπτυξης και διάρροιες. Οι ενήλικες πιο συχνά εκδηλώνουν διαλείπουσα δυσφαγία και ενσφήνωση τροφών, καθώς και ΓΟΠ ανθεκτική στη θεραπεία με φάρμακα. Λιγότερα συχνά θα εκδηλωθούν συμπτώματα ανάλογα της ΓΟΠ, όπως επίσης θωρακικός και κοιλιακός πόνος. Ακόμη σπανιότερα έχουν αναφερθεί διάρροιες και απώλεια βάρους. 4. Διάγνωση Μείζον χαρακτηριστικό για τη διάγνωση της ηωσινοφιλικής οισοφαγίτιδας σε παθολογοανατομικό επίπεδο είναι η επιθηλιακή ηωσινοφιλία (>15 ηωσινόφιλα/κοπ), τα μικροαποστημάτια και η επιπολής παρουσία των ηωσινοφίλων. Ελάσσονα χαρακτηριστικά είναι η υπερπλασία των βασικών κυττάρων, η επιμήκυνση των θηλών, η σπογγίωση και η αύξηση της παρουσίας άλλων φλεγμονωδών κυττάρων, κυρίως λεμφοκυττάρων και μαστοκυττάρων. 27 Σημαντικό διαγνωστικό εργαλείο για τη διάγνωση της ηωσινοφιλικής οισοφαγίτιδας είναι η 24ωρη οισοφαγική phμετρία η οποία μπορεί να αποκλείσει τη ΓΟΠ ως αιτία της παρουσίας ηωσινοφίλων στον οισοφάγο. Η γαστροσκόπηση, επίσης, μπορεί να βοηθήσει στον καθορισμό της αιτίας της οισοφαγικής ηωσινοφιλίας 6 8 εβδομάδες μετά την αγωγή με υψηλές δόσεις PPIs. Χρήσιμες είναι τέλος οι απεικονιστικές μελέτες του

7 10 Λ. Φώτης και συν ανώτερου γαστρεντερικού οι οποίες μπορεί να αναγνώσουν το εύρος και το μήκος του οισοφάγου ή την παρουσία μιας στένωσης. 3 Θεραπεία Τα κορτικοστεροειδή αποτελούν τη βάση της φαρμακολογικής θεραπείας της ΗΟ. Τα συστηματικά κορτικοστεροειδή έχει αποδειχθεί ότι βελτιώνουν τόσο τα συμπτώματα όσο και την ιστολογία του οισοφάγου, αλλά μετά τη διακοπή της θεραπείας υφίσταται πάντα ο κίνδυνος υποτροπής. Συστηματικά χορηγείται η πρεδνιζόνη ενώ ως τοπική αγωγή έχει εφαρμοστεί η καταπινόμενη προπιονική φλουτικαζόνη και η κολλοειδής βουδεσονίδη. 3 Λόγω της συσχέτισης της ΗΟ με τα τροφικά αλλεργιογόνα, έχουν εφαρμοστεί θεραπείες δίαιτες αποφυγής των αλλεργιογόνων με βάση τα αποτελέσματα των SPT και το atopy patch test, δίαιτα αποφυγής των συχνότερων αλλεργιογόνων καθώς και στοιχειακή δίαιτα. 3 Η οισοφαγική διάταση έχει θέση στη θεραπεία ασθενών με στένωση του αυλού του οισοφάγου με υπαρκτό τον κίνδυνο διάσχισης του βλεννογόνου ή και διάτρησης του οισοφάγου. 28 Η μοντελουκάστη και η χρωμολύνη έχουν δοκιμαστεί χωρίς ωστόσο έχουν αποδειχθεί χρήσιμες για την ανακούφιση και τη θεραπεία των ασθενών. 29,30 Επίσης, η χρήση αντι-tnf και αζαθειοπρίνης σε λίγους ασθενείς δεν είχε τα επιθυμητά αποτελέσματα. 31,32 Βασισμένες σε πειραματικές μελέτες σε ποντίκια που κατέδειξαν τον ρόλο της IL-5 στη φλεγμονή του οισοφάγου και η υπερέκφραση της συγκεκριμένης κυτταροκίνης στον οισοφάγο ασθενών οδήγησε στη δοκιμή του αντι-il-5 μονοκλωνικού αντισώματος (mepolizumab) για τη θεραπεία της ΗΟ. 15,18 Η πρώτη διπλή τυφλή τυχαιοποιημένη μελέτη με τη χρήση αντι-il- 5 και placebo πραγματοποιήθηκε με τη συμμετοχή 11 ενηλίκων. Η ομάδα που έλαβε mepolizumab (n=5) (δόσεις των 750 mg σε χρόνο 0 και 1 εβδομάδα, και αν δεν υπήρχε ανταπόκριση χορηγούνταν 2 επιπλέον δόσεις των 1500 mg) παρουσίασε μείωση του αριθμού των ηωσινοφίλων στον οισοφάγο σε σχέση με την ομάδα ελέγχου, χωρίς ωστόσο να επιτευχθεί μείωση της διήθησης του οισοφάγου ή εξάλειψη των συμπτωμάτων. Αναφέρθηκαν ελάχιστες ανεπιθύμητες ενέργειες. 33 Η παρούσα έρευνα έρχεται σε αντίθεση με έρευνα που είχε προηγηθεί και είχε αποδείξει ύφεση των συμπτωμάτων με τη χρήση του συγκεκριμένου βιολογικού παράγοντα. 16 Επιπλέον, η αύξηση των επιπέδων IL-5 μετά τη θεραπεία με mepolizumab που αναφέρεται σε άλλη έρευνα 34 και η αντιδραστική ηωσινοφιλία που έχει επίσης αναφερθεί 35 δημιουργούν προβληματισμούς για τη χρήση του συγκεκριμένου παράγοντα. Τελευταία γίνονται προσπάθειες για τη χρήση του Reslizumab, ενός αντι-il-5 αντισώματος το οποίο έχει τη δυνατότητα αναστολής της ηωσινοφιλίας, σε παθήσεις όπως το άσθμα, τους ρινικούς πολύποδες, το υπερηωσινοφιλικό σύνδρομο και την ηωσινοφιλική γαστρεντερίτιδα. 36,37 Βιβλιογραφία 1. Bonis P, Furuta G. Clinical manifestations and diagnosis of eosinophilic esophagitis. In: UpToDate, Dahms BB. Reflux esophagitis: sequelae and differential diagnosis in infants and children including eosinophilic esophagitis. Pediatr Dev Pathol 2004, 7: Furuta GT, Liacouras CA, Collins MH, Gupta SK, Justinich C, Putnam PE et al. Eosinophilic esophagitis in children and adults: a systematic review and consensus recommendations for diagnosis and treatment. Gastroenterology 2007, 133: Assa ad AH, Putnam PE, Collins MH, Akers RM, Jameson SC, Kirby CL et al. Pediatric patients with eosinophilic esophagitis: an 8-year follow-up. J Allergy Clin Immunol 2007, 119: Wang FY, Gupta SK, Fitzgerald JF. Is there a seasonal variation in the incidence or intensity of allergic eosinophilic esophagitis in newly diagnosed children? J Clin Gastroenterol 2007, 41: Almansa C, Krishna M, Buchner AM, Ghabril MS, Talley N, DeVault KR et al. Seasonal distribution in newly diagnosed cases of eosinophilic esophagitis in adults. Am J Gastroenterol 2009, 104: Fogg MI, Ruchelli E, Spergel JM. Pollen and eosinophilic esophagitis. J Allergy Clin Immunol 2003, 112(4): Onbasi K, Sin AZ, Doganavsargil B, Onder GF, Bor S, Sebik F. Eosinophil infiltration of the oesophageal mucosa in patients with pollen allergy during the season. Clin Exp Allergy 2005, 35: Moawad FJ, Veerappan GR, Wong RK. Eosinophilic esophagitis. Dig Dis Sci 2009, 54: Sanderson CJ. Interleukin-5, eosinophils, and disease. Blood 1992, 79: Collins PD, Marleau S, Griffiths-Johnson DA, Jose PJ, Williams TJ. Cooperation between interleukin-5 and the chemokine eotaxin to induce eosinophil accumulation in vivo. J Exp Med 1995, 182: Paul CC, Tolbert M, Mahrer S, Singh A, Grace MJ, Baumann MA. Cooperative effects of interleukin-3 (IL-3), IL-5, and granulocyte-macrophage colony-stimulating factor: a new myeloid cell line inducible to eosinophils. Blood 1993, 81: Straumann A, Bauer M, Fischer B, Blaser K, Simon HU. Idiopathic eosinophilic esophagitis is associated with a T(H)2-type allergic inflammatory response. J Allergy Clin Immunol 2001, 108: Mishra A, Hogan SP, Brandt EB, Wagner N, Crossman MW, Foster PS et al. Enterocyte expression of the eotaxin and interleukin-5 transgenes induces compartmentalized dysregulation of eosinophil trafficking. J Biol Chem 2002, 277: Mishra A, Hogan SP, Brandt EB, Rothenberg ME. An etiological role for aeroallergens and eosinophils in experimental esophagitis. J Clin Invest 2001, 107:83 90

8 ηωσινοφιλικη οισοφαγιτιδα: ο,τι νεοτερο στην παθογενεια και στη θεραπεια Stein ML, Collins MH, Villanueva JM, Kushner JP, Putnam PE, Buckmeier BK et al. Anti-IL-5 (mepolizumab) therapy for eosinophilic esophagitis. J Allergy Clin Immunol 2006, 118: Hogan SP, Mishra A, Brandt EB, Royalty MP, Pope SM, Zimmermann N et al. A pathological function for eotaxin and eosinophils in eosinophilic gastrointestinal inflammation. Nat Immunol 2001, 2: Mishra A, Hogan SP, Brandt EB, Rothenberg ME. IL-5 promotes eosinophil trafficking to the esophagus. J Immunol 2002, 168: Blanchard C, Mishra A, Saito-Akei H, Monk P, Anderson I, Rothenberg ME. Inhibition of human interleukin-13-induced respiratory and oesophageal inflammation by anti-human-interleukin-13 antibody (CAT-354). Clin Exp Allergy 2005, 35: Mishra A. Mechanism of eosinophilic esophagitis. Immunol Allergy Clin North Am 2009, 29:29 40, viii 21. Aceves SS, Newbury RO, Dohil R, Bastian JF, Broide DH. Esophageal remodeling in pediatric eosinophilic esophagitis. J Allerg Clin Immunol 2007, 119: Mishra A, Wang M, Pemmaraju VR, Collins MH, Fulkerson PC, Abonia JP et al. Esophageal remodeling develops as a consequence of tissue specific IL-5-induced eosinophilia. Gastroenterology 2008, 134: Phipps S, Ying S, Wangoo A, Ong YE, Levi-Schaffer F, Kay AB. The relationship between allergen-induced tissue eosinophilia and markers of repair and remodeling in human atopic skin. J Immunol 2002, 169: Blanchard C, Wang N, Stringer KF, Mishra A, Fulkerson PC, Abonia JP et al. Eotaxin-3 and a uniquely conserved gene-expression profile in eosinophilic esophagitis. J Clin Investig 2006, 116: Collins MH, Blanchard C, Abonia JP, Kirby C, Akers R, Wang N et al. Clinical, pathologic, and molecular characterization of familial eosinophilic esophagitis compared with sporadic cases. Clin Gastroenterol Hepatol 2008, 6: Konikoff MR, Blanchard C, Kirby C, Buckmeier BK, Cohen MB, Heubi JE et al. Potential of blood eosinophils, eosinophil-derived neurotoxin, and eotaxin-3 as biomarkers of eosinophilic esophagitis. Clin Gastroenterol Hepatol 2006, 4: Odze RD. Pathology of eosinophilic esophagitis: what the clinician needs to know. Am J Gastroenterol 2009, 104: Cohen MS, Kaufman AB, Palazzo JP, Nevin D, Dimarino AJ, Jr, Cohen S. An audit of endoscopic complications in adult eosinophilic esophagitis. Clin Gastroenterol Hepatol 2007, 5: Liacouras CA, Spergel JM, Ruchelli E, Verma R, Mascarenhas M, Semeao E et al. Eosinophilic esophagitis: a 10-year experience in 381 children. Clin Gastroenterol Hepatol 2005, 3: Gupta SK, Peters-Golden M, Fitzgerald JF, Croffie JM, Pfefferkorn MD, Molleston JP et al. Cysteinyl leukotriene levels in esophageal mucosal biopsies of children with eosinophilic inflammation: are they all the same? Am J Gastroenterol 2006, 101: Netzer P, Gschossmann JM, Straumann A, Sendensky A, Weimann R, Schoepfer AM. Corticosteroid-dependent eosinophilic oesophagitis: azathioprine and 6-mercaptopurine can induce and maintain long-term remission. Eur J Gastroenterol Hepatol 2007, 19: Straumann A, Bussmann C, Conus S, Beglinger C, Simon HU. Anti-TNF-alpha (infliximab) therapy for severe adult eosinophilic esophagitis. J Allergy Clin Immunol 2008, 122: Straumann A, Conus S, Grzonka P, Kita H, Kephart G, Bussmann C et al. Anti-interleukin-5 antibody treatment (mepolizumab) in active eosinophilic oesophagitis: a randomised, placebo-controlled, double-blind trial. Gut 2010, 59: Stein ML, Villanueva JM, Buckmeier BK, Yamada Y, Filipovich AH, Assa ad AH et al. Anti-IL-5 (mepolizumab) therapy reduces eosinophil activation ex vivo and increases IL-5 and IL-5 receptor levels. J Allergy Clin Immunol 2008, 121: , Kim YJ, Prussin C, Martin B, Law MA, Haverty TP, Nutman TB, et al. Rebound eosinophilia after treatment of hypereosinophilic syndrome and eosinophilic gastroenteritis with monoclonal anti- IL-5 antibody SCH J Allergy Clin Immunol 2004, 114: Walsh GM. Reslizumab, a humanized anti-il-5 mab for the treatment of eosinophil-mediated inflammatory conditions. Curr Opin Mol Ther 2009, 11: Walsh GM. Reslizumab for pediatric eosinophilic esophagitis. Immunotherapy 2010, 2:

9 Α Ν Α Σ Κ Ο Π Η Σ Η R E V I E W 12 Γ.Β. Γκίμπας και συν Ελληνική Αλλεργιολογία & Κλινική Ανοσολογία 2011 Περίοδος Β' 4(1 2):12 19 Hellenic Allergology & Clinical Immunology 2011 Series Β' 4(1 2):12 19 Το επαγόμενο από τροφικές πρωτεΐνες σύνδρομο εντεροκολίτιδας (FPIES) Γ.B. Γκίμπας, Αικ.Ν. Χλίβα, Μ.Π. Μακρής Αλλεργιολογική Μονάδα, 2η Κλινική Αφροδίσιων και Δερματικών Νόσων, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο «Αττικόν», Αθήνα ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το προκαλούμενο από τροφικές πρωτεΐνες σύνδρομο εντεροκολίτιδας (FPIES) αποτελεί μια σπάνια μορφή τροφικής αλλεργίας, τα οξέα επεισόδια της οποίας δύνανται να καταστούν απειλητικά για τη ζωή. Ο χαμηλός επιπολασμός του αλλά και τα χαμηλά επίπεδα υποψίας των επαγγελματιών υγείας απέναντι σε ασθενείς που προσέρχονται με συμπτώματα που ομοιάζουν με τις κλινικές εκδηλώσεις του εν λόγω συνδρόμου, έχουν ως αποτέλεσμα η συγκεκριμένη οντότητα συχνά να υποδιαγιγνώσκεται και οι πάσχοντες να υποχρεώνονται σε πολλαπλές προσελεύσεις στα τμήματα επειγόντων περιστατικών, όπου συχνά τίθενται λανθασμένες διαγνώσεις. Καθώς η αναγνώριση της υπαίτιας τροφικής πρωτεΐνης και η απομάκρυνσή της από τη διατροφή του ασθενούς συνδέεται με πολύ καλή πρόγνωση, επιβάλλεται η σωστή ενημέρωση των ιατρών για τα χαρακτηριστικά του συνδρόμου και για τις οξείες κλινικές εκδηλώσεις του που αναμφίβολα συνιστούν μια ιδιαίτερη διαφοροδιαγνωστική πρόκληση. Food protein induced enterocolitis syndrome (FPIES) G.B. Gkibas, A.N. Chliva, M.P. Makris Allergy Unit, 2nd Dermatology and Venereology Clinic, Medical School, University of Athens, "Attikon" University General Hospital, Athens, Greece ΑΒSTRACT Food Protein Induced Enterocolitis Syndrome (FPIES) is a rare form of food allergy which, during acute episodes, manifests with potentially lifethreatening symptoms. Due to its reduced prevalence, the low levels of suspicion from the health personnel and the clinical manifestations whose differential diagnosis is extremely challenging, FPIES is often underdiagnosed. Thus, patients may suffer multiple acute episodes before setting the correct diagnosis. In as much as identifying the causal food and excluding it from the patients diet leads to a very good prognosis, doctors should be aware of the characteristics of this clinical entity. 1. Εισαγωγή Το προκαλούμενο από τροφικές πρωτεΐνες σύνδρομο εντεροκολίτιδας (FPIES) είναι μια σοβαρής μορφής, μη ΙgΕ-μεσολαβούμενη αλλεργία σε τροφικές πρωτεΐνες που εκδηλώνεται με έντονα σημεία από το γαστρεντερικό (έμετοι, διάρροιες) κυρίως κατά τους 9 πρώτους μήνες της ζωής (μολονότι περιστατικά ασθενών μεγαλύτερης ηλικίας έχουν επίσης αναφερθεί). 1 Κατά τη διάρκεια ενός οξέος επεισοδίου εντεροκολίτιδας οι ασθενείς εκδηλώνουν συχνά βαρέα συμπτώματα, ενώ σε ένα σημαντικό ποσοστό (15 20%) αναφέρεται εμφάνιση υποογκαιμικού shock και μεταβολικής οξέωσης. 2 Η πρώτη περιγραφή της οντότητας αυτής αποδίδεται στους Rubin et al 3 το 1940 με την περιγραφή ενός νεογνού που παρουσίαζε αιμορραγικές κενώσεις μετά τη Γ.Β. Γκίμπας Αλλεργιολογική Μονάδα, ΠΓΝA «Αττικόν», Ρίμινι 1, Χαϊδάρι, Αθήνα G.B. Gkibas Allergy Unit, "Attikon" University General Hospital of Athens, 1 Rimini street, GR Haidari, Athens, Greece

10 ΤΟ ΕΠΑΓΟΜΕΝΟ ΑΠΟ ΤΡΟΦΙΚΕΣ ΠΡΩΤΕϊΝΕΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΕΝΤΕΡΟΚΟΛΙΤΙΔΑΣ (FPIES) 13 λήψη γάλακτος αγελάδας (ΓΑ), ενώ ακολούθησαν αναφορές από τους Gryboski et al 4 και την Powel 5 7 η οποία περιέγραψε τα βασικά χαρακτηριστικά της εντεροκολίτιδας σε 9 νεογνά που ελάμβαναν σκευάσματα ΓΑ και εκδήλωσαν έντονες διάρροιες και εμέτους. Σε πολλές μελέτες 1,8,9 το ΓΑ και η σόγια αναγνωρίζονται ως οι συχνότεροι αιτιολογικοί παράγοντες της εντεροκολίτιδας, ενώ οι αναφορές για πρόκληση της νόσου από στερεές τροφές είναι σαφώς λιγότερες. Εντούτοις σε πρόσφατες μελέτες αναγνωρίζεται η δυνατότητα των στέρεων τροφών (ρύζι, κοτόπουλο, αυγό, ξηροί καρποί, ψάρι κ.ά.) να προκαλέσουν τη νόσο, με το ρύζι να θεωρείται η πιο συνήθης εξ αυτών. 9,10 Οι Novak-Wegrzyn et al 9 αναφέρουν υψηλή συχνότητα εντεροκολίτιδας από στερεές τροφές (29%) ανάμεσα στους ασθενείς τους (n=42), με 64% από αυτούς να αντιδρούν στη λήψη βρώμης. Αντίστοιχα, οι Μehr et al 2 αναφέρουν ότι το ρύζι αποτέλεσε το συχνότερο αίτιο πρόκλησης εντεροκολίτιδας (40%) ανάμεσα στους ασθενείς που συμμετείχαν στη μελέτη τους (n=29), με τη σόγια και το γάλα να αποτελούν το δεύτερο (34%) και τρίτο (20%) σε συχνότητα ενοχοποιούμενο τρόφιμο. Άλλες τροφές όπως βρώμη, μπανάνα, ψάρι και κοτόπουλο ενοχοποιήθηκαν για τη νόσο σε ποσοστό <6%. 2 Όπως προκύπτει από τις παραπάνω αναφορές, μολονότι το ΓΑ και η σόγια αποτελούν τα πιο συνήθη τροφικά αλλεργιογόνα που προκαλούν εντεροκολίτιδα, η νόσος δύναται να προκληθεί σε σημαντικό ποσοστό και από διάφορες άλλες τροφές που περιλαμβάνουν όσπρια, κρέας λαχανικά, φρούτα κ.ά. 2. Κλινική εικόνα Η εντεροκολίτιδα εκδηλώνεται με συμπτώματα τα οποία σχετίζονται άμεσα με τη συχνότητα με την οποία το νεογνό λαμβάνει την υπαίτια τροφική πρωτεΐνη τόσο όσον αφορά στη βαρύτητα τους όσο και τη συχνότητα των υποτροπών. Νεογνά τα οποία λαμβάνουν την υπεύθυνη τροφή καθημερινά, παρουσιάζουν χρόνια και όχι ιδιαίτερα έντονη συμπτωματολογία που περιλαμβάνει εμέτους, διάρροιες, ήπια υπνηλία και υπολειπόμενη ανάπτυξη. Τα συμπτώματα συνήθως υποχωρούν γρήγορα μετά την απομάκρυνση της υπαίτιας τροφής. 9 Εντούτοις, η επαναπρόσληψη της τροφής μετά από ένα χρονικό διάστημα αποχής (ή η λήψη της εν λόγω τροφής για πρώτη φορά) οδηγεί σε τυπική εκδήλωση του συνδρόμου εντεροκολίτιδας, που χαρακτηρίζεται από έντονα συμπτώματα, όπως συνεχόμενους εμέτους με χαρακτηριστικό χρονοδιάγραμμα εμφάνισης (1 3 ώρες μετά τη λήψη της τροφής). Άλλα συμπτώματα που συνήθως παρουσιάζονται κατά τα οξέα επεισόδια της νόσου είναι λήθαργος/υπνηλία, ωχρότητα, διάρροιες με ή χωρίς προσμίξεις αίματος (2 10 ώρες μετά τη λήψη της τροφής), υποθερμία (<36 C) και κυάνωση. 2 Η υποθερμία και οι διάρροιες αναφέρεται ότι αποτελούν σημεία που σχετίζονται με βαρύτερη κλινική εικόνα και αυξάνουν σε μεγάλο βαθμό τις πιθανότητες ο ασθενής να χρειαστεί ενδοφλέβια χορήγηση υγρών. 2 Παρά ταύτα, έχει αναφερθεί μεταξύ των πασχόντων μεγάλη διακύμανση στην έκταση ή/και την ένταση των συμπτωμάτων με τις διάρροιες να καθυστερούν έως και 24 ώρες ή να απουσιάζουν πλήρως. 1 Αντίστοιχα η Powel 12 αναφέρει απουσία εμέτων σε 28% των ασθενών μετά από πρόκληση με ΓΑ και οι Hwang et al 11 αναφέρουν ταυτόχρονη παρουσία εμέτων και υπνηλίας μόνο στο 62,5% των ασθενών με θετικό αποτέλεσμα σε τροφική πρόκληση. Στους πίνακες 1 και 2 απεικονίζονται τα συμπτώματα που παρουσίασαν οι ασθενείς μετά από τροφική πρόκληση στις μελέτες των Powell και Hwang αντίστοιχα. Όπως προκύπτει από τα δεδομένα, οι έμετοι και η υπνηλία αποτελούν πολύ σημαντικά κλινικά ευρήματα σε νεογνό που προσέρχεται με οξύ επεισόδιο εντεροκολίτιδας. Εντούτοις, η απουσία κάποιου εξ αυτών δεν αποκλείει τη νόσο. 3. Εργαστηριακά ευρήματα Επί του παρόντος η διάγνωση της εντεροκολίτιδας βασίζεται αποκλειστικά στα κλινικά κριτήρια λόγω και της έλλειψης κάποιας παθογνωμονικής εξέτασης για τη νόσο. Αναλυτικότερα, όσον αφορά στα ευρήματα του αλλεργιολογικού ελέγχου: Οι δερματικές δοκιμασίες νυγμού (SPTs) στα συχνότερα ενοχοποιούμενα για τη νόσο τροφικά αντιγόνα είναι τυπικά αρνητικές ενώ ο προσδιορισμός των ειδικών IgEαντισωμάτων στον ορό του αίματος απoβαίνει επίσης αρνητικός στην πλειοψηφία των ασθενών. 9 Οι Wegrzyn et al 10 αναφέρουν ποσοστό αρνητικών αποτελεσμάτων σε ασθενείς με επιβεβαιωμένη εντεροκολίτιδα έως και 90%, τεκμηριώνοντας την πολύ χαμηλή ευαισθησία των SPTs για τη διάγνωση του συνδρόμου. 10 Εντούτοις, παρουσία ειδικών IgE-αντισωμάτων για την υπαίτια τροφή έχει αναφερθεί σε ορισμένους ασθενείς και έχει συνδεθεί με μετάπτωση σε τυπικές αντιδράσεις IgE-μεσολαβούμενης αντίδρασης (π.χ. κνίδωση). 1 Ταυτόχρονα, θεωρείται πιθανόν η παρουσία τους να αποτελεί κακό προγνωστικό δείκτη για την εγκατάσταση ανοχής και να συνδέεται με εμμένοντα συμπτώματα σε βάθος χρόνου και χειρότερη

11 14 Γ.Β. Γκίμπας και συν Πίνακας 1. Κλινική συμπτωματολογία μετά από τροφική πρόκληση (Powel et al 10 ). Συχνότητα Κλινικά συμπτώματα σε ασθενείς με οξύ επεισόδιο Αριθμός ασθενών Ποσοστό επί του συνόλου εντεροκολίτιδας κατά Powel 10 Έμετος 66 (n=66) 100% Λήθαργος/υπνηλία 56 (n=66) 85% Ωχρότητα 44 (n=66) 67% Διάρροια 16 (n=66) 24% Υποθερμία (<36 C) 6 (n=25) 24% Πίνακας 2. Κλινική συμπτωματολογία μετά από τροφική πρόκληση (Wang et al 10 ). Συχνότητα Κλινικά συμπτώματα σε ασθενείς με οξύ επεισόδιο Αριθμός ασθενών Ποσοστό επί του συνόλου εντεροκολίτιδας κατά Hwang 11 Έμετος 14 (n=16) 87,5% Λήθαργος/υπνηλία 10 (n=16) 62,5% πρόγνωση. 9,16 Ανάλογη αναφορά γίνεται από τους Benlounes et al 17 οι οποίοι διαπίστωσαν σε ομάδα 24 ασθενών με ενεργή νόσο ότι το 27% αυτών είχαν θετικά IgE για την υπαίτια τροφή, ενώ κανείς από 12 ασθενείς που στην πορεία απέκτησαν ανοχή δεν παρουσίαζε ανάλογα ευρήματα. Όπως προκύπτει από τις παραπάνω αναφορές αλλά και από την αναφορά των Sicherer et al 16 ότι η εντεροκολίτιδα συνδέεται σε υψηλό ποσοστό με ατοπία, θεωρείται συνετό να πραγματοποιείται μέτρηση των ειδικών IgE για λόγους παρακολούθησης της πορείας της νόσου και αναγνώρισης ασθενών με υψηλή πιθανότητα καθυστερημένης εγκατάστασης ανοχής στην υπαίτια τροφική πρωτεΐνη. 10 Οι επιδερμιδικές δοκιμασίες (APTs) έχει αναφερθεί ότι παρουσιάζουν σαφή συσχέτιση με τη νόσο. Οι Fogg et al 8 αναφέρουν ότι 16 πάσχοντες από εντεροκολίτιδα με επιβεβαιωμένη θετική πρόκληση εμφάνισαν στο σύνολό τους θετικά APTs στο υπαίτιο αλλεργιογόνο. Αντίστοιχα, 12 ασθενείς με αρνητικά APTs σε συγκεκριμένες τροφές δεν αντέδρασαν όταν προκλήθηκαν με αυτές. Εντούτοις, σε 5 περιπτώσεις ασθενών με θετικά APTs για συγκεκριμένες τροφές, η πρόκληση με αυτές απέβη αρνητική. 8 Η αναφορά αυτή υπογραμμίζει την πιθανή αρνητική προγνωστική αξία των APTs, ενώ αντίθετα η θετική προγνωστική αξία τους δεν μπορεί να εκτιμηθεί επακριβώς. Ως εκ τούτου, ο ρόλος τους στη διάγνωση της εντεροκολίτιδας χρήζει περαιτέρω διερευνήσης. 10,11,16 Αυξημένος αριθμός λευκοκυττάρων γαστρικού υγρού (>10 ανά οπτικό πεδίο) σε μέτρηση που έγινε 3 ώρες μετά από τροφική πρόκληση έχει αναφερθεί από τους Hwang et al 11 σε 15 από 16 ασθενείς με επιβεβαιωμένη εντεροκολίτιδα σε γάλα. Ανάλογο εύρημα δεν καταγράφηκε σε κανένα από τα 8 βρέφη που χρησιμοποιήθηκαν ως μάρτυρες. Ως εκ τούτου, οι ερευνητές συμπέραναν ότι η μέτρηση λευκοκυττάρων γαστρικού υγρού μετά από τροφική πρόκληση, πιθανόν να αποτελεί έναν ευαίσθητο διαγνωστικό παράγοντα για τη νόσο. Η εκτίμηση αυτή χρήζει περαιτέρω διερεύνησης και επιβεβαίωσης. 10 Οι ίδιοι ερευνητές ανέφεραν ότι η μέτρηση της CRP δεν προσέφερε στη διάγνωση οξέος επεισοδίου εντεροκολίτιδας, με την τιμή της να παραμένει αρνητική στο 100% των ασθενών μετά από θετική τροφική πρόκληση. 1 Mεθαιμοσφαιριναιμία έχει επίσης αναφερθεί από τους Murey και Christie 15 σε 6 από 17 ασθενείς (35%) με οξύ επεισόδιο εντεροκολίτιδας που έλαβαν ενδοφλέβια ενυδάτωση λόγω βαριάς κλινικής εικόνας. Ανάλογα ευρήματα αναφέρουν οι Sicherer et al 1 οι οποίοι σε αντιστοιχία με τους Murey και Christie απέδωσαν τη μεθαιμοσφαιριναιμία σε μειωμένη δράση της καταλάσης λόγω της υπερβολικής παραγωγής νιτρικών στο έντονα φλεγμαίνον έντερο. 10,16,18 Η λευκοκυττάρωση στο αίμα του ασθενούς μετά από λήψη της υπαίτιας τροφής αποτελεί χαρακτηριστικό εύρημα της εντεροκολίτιδας. Οι Hwang et al 11 αναφέρουν αύξηση των λευκών αιμοσφαιρίων >3500 μl σε 93%

12 ΤΟ ΕΠΑΓΟΜΕΝΟ ΑΠΟ ΤΡΟΦΙΚΕΣ ΠΡΩΤΕϊΝΕΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΕΝΤΕΡΟΚΟΛΙΤΙΔΑΣ (FPIES) 15 των ασθενών με θετική πρόκληση, ενώ τα αντίστοιχα ποσοστά στις μελέτες των Sicherer et al 1 και Powel 7,12 ανέρχονται στο 90% και 100% αντίστοιχα. Η μέτρηση αυτή αποτελεί μια ιδιαίτερα ευαίσθητη διαγνωστική παράμετρο, αλλά προκειμένου να αξιοποιηθεί πλήρως η διαγνωστική της αξία, πρέπει να λαμβάνει χώρα 6 ώρες μετά τη λήψη της υπαίτιας τροφής. Ενδοσκόπηση και βιοψία εντέρου δεν πραγματοποιείται στην κλινική πράξη για τη διάγνωση της εντεροκολίτιδας. Εντούτοις, μελέτες έχουν καταδείξει ποικίλα και μη ειδικά ιστολογικά ευρήματα χαρακτηριστικά διάχυτης φλεγμονώδους αντίδρασης με συμμετοχή ή όχι του ειλεού. 1,16 Ο εντερικός βλεννογόνος μπορεί να είναι ιδιαίτερα εύθρυπτος ή να παρουσιάζει αυτόματες αιμορραγίες και έλκη 10,16,19 ενώ βιοπτικό υλικό αποκαλύπτει οίδημα, τραυματισμό και ατροφία των λάχνων 16 και διάχυτη φλεγμονή με εισροή λεμφοκυττάρων, πλασματοκυττάρων, ηωσινοφίλων και μαστοκυττάρων. 10,20 Αυξημένες συγκεντρώσεις TNF-a στα κόπρανα μετά από θετική πρόκληση ασθενών σε γάλα αναφέρεται σε διάφορες πρόσφατες μελέτες. 14,21,22 Ο ρόλος του TNF-a στην παθοφυσιολογία της νόσου ερευνάται. 14 Θρομβοκυττάρωση (> /μl) μετά από λήψη της υπαίτιας τροφής παρατηρήθηκε από τους Mehr et al 2 σε 15 από 24 ασθενείς με εντεροκολίτιδα (63%) και αποδόθηκε σε έξοδο αιμοπεταλίων από τον σπλήνα ως συνέπεια ίσως της προκληθείσης από το stress αύξησης της ενδογενούς επινεφρίνης. Ένας επιπρόσθετος μηχανισμός που έχει προταθεί εμπλέκει την IL Διάγνωση Η διάγνωση τίθεται κλινικά και βασίζεται: (α) Στο ιστορικό αντιδράσεων στη λήψη της συγκεκριμένης τροφής, (β) στην αποδρομή των συμπτωμάτων μετά την απομάκρυνσή της από το διαιτολόγιο του ασθενούς, (γ) στον αποκλεισμό άλλων πιθανών νοσολογικών οντοτήτων και τέλος (δ) στην επανεμφάνιση των συμπτωμάτων μετά από τροφική πρόκληση με την εν λόγω τροφή. 10,13,23 Η τροφική πρόκληση αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της διαγνωστικής διερεύνησης της νόσου, καθώς μέσω αυτής τίθεται η διάγνωση όταν το ιστορικό δεν είναι ξεκάθαρο. Βεβαίως είναι ευνόητο ότι η πρόκληση δεν είναι απαραίτητη όταν αναφέρεται χαρακτηριστική αντίδραση και ιδιαίτερα επαναλαμβανόμενη μετά τη λήψη της ύποπτης τροφής. 16 Εντούτοις, η τροφική πρόκληση έχει θέση και στους ασθενείς με ήδη διαγνωσμένη από το ιστορικό εντεροκολίτιδα, καθώς αποτελεί τη βασικότερη μέθοδο παρακολούθησης της πορείας της και διερεύνησης πιθανής εγκατάστασης ανοχής στην υπαίτια τροφή προκειμένου να επανεισαχθεί στη διατροφή του. 16 Η τροφική πρόκληση σε ασθενή με ιστορικό εντεροκολίτιδας αποτελεί διαδικασία υψηλού κίνδυνου και πρέπει να πραγματοποιείται μόνο σε νοσοκομειακό περιβάλλον, υπό συνεχή ιατρική παρακολούθηση και κατόπιν τοποθέτησης ενδοφλέβιου καθετήρα λόγω της υψηλής πιθανότητας (50%) να απαιτηθεί ενδοφλέβια χορήγηση υγρών. 10 Η διαδικασία της τροφικής πρόκλησης έχει ως εξής: Αρχική ποσότητα 0,06-0,6 g/kg τροφικής πρωτεΐνης (μέγιστη ποσότητα 3 6 g τροφικής πρωτεΐνης ή g ολικής τροφής) μοιράζεται σε τρεις μερίδες, οι οποίες χορηγούνται εντός min. 10 Ο ασθενής παρακολουθείται για 2 3 ώρες μετά την τελευταία δόση (4 ώρες κατά Sicherer et al 16 ) και αν είναι ασυμπτωματικός λαμβάνει μια ποσότητα της τροφής, ανάλογη με ένα τυπικό για την ηλικία του γεύμα. Κατόπιν παρακολουθείται για 12 ώρες τουλάχιστον ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα της πρόκλησης. 11 Μικρότερες δόσεις από 0,6 g/kg (έως και 0,06 g/kg) μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την τροφική πρόκληση, εάν ο ασθενής έχει ιστορικό σοβαρών αντιδράσεων κατόπιν της λήψης μικρών ποσοτήτων της εν λόγω τροφής. 10 Οι Sicherer et al 1 συνιστούν δόσεις 0,15 0,30 g/kg για ασθενείς με έντονα συμπτώματα και θέτουν το όριο της συνολικής αρχικής ποσότητας στα 3 g τροφικής πρωτεΐνης ή στα 10 g ολικής τροφής. 16 Αντίστοιχα οι Hwang et al 11 αναφέρουν ότι το σύνολο των ασθενών της μελέτης είχαν θετική τροφική πρόκληση με γάλα, με δόση 0,15 g/kg. Είναι εύλογο ότι η ακριβής δόση εξατομικεύεται για τον κάθε ασθενή, ανάλογα με το ιστορικό των αντιδράσεών του στην υπαίτια πρωτεΐνη. Οδηγίες που αφορούν στην αξιολόγηση του αποτελέσματος της πρόκλησης διατυπώθηκαν αρχικά από την Powel 7,12 και τροποποιήθηκαν πρόσφατα από τους Swegryn et al 10 (πίνακας 3). Οι Hwang et al 11 στη δική τους μελέτη, έθεσαν ανάλογα κριτήρια, με την προσθήκη του κλινικού κριτηρίου της υπνηλίας, και τη σύμπτυξη των αποτελεσμάτων των εξετάσεων κοπράνων σε ένα κριτήριο, όπως απεικονίζονται στον πίνακα Διαφοροδιάγνωση Η διαφοροδιάγνωση του συνδρόμου είναι ιδιαίτερα δύσκολη, λόγω πολλών παραμέτρων που δυσχεραίνουν την αξιολόγηση των συμπτωμάτων της νόσου. Καταρχάς η νόσος εμφανίζει χαμηλό επιπολασμό και δεν αποτελεί πρώτη σκέψη του κλινικού ιατρού κατά την εξέταση του

13 16 Γ.Β. Γκίμπας και συν Πίνακας 3. Κριτήρια θετικής πρόκλησης κατά Wegrzyn και Hwang. Οι Wegrzyn et al χαρακτηρίζουν μια πρόκληση θετική όταν πληρούνται 3 κριτήρια ενώ οι Hwang et al θεωρούν ότι 2 κριτήρια αρκούν. Wegrzyn et al Hwang et al Έμετοι διάρροια Παρουσία ηωσινόφιλων στα κόπρανα Παρουσία λευκοκυττάρων στα κόπρανα Αύξηση των λευκοκυττάρων αίματος >3500 κυτ/μl Παρουσία λευκοκυττάρων στο γαστρικό υγρό >10 ανά κ.ο.π. Κλινικά ευρήματα Εργαστηριακά ευρήματα Έμετοι διάρροια Λήθαργος/υπνηλία Παρουσία λευκοκυττάρων ή/και αίματος στα κόπρανα Αύξηση λευκοκυττάρων αίματος >3500 κυτ/μl Παρουσία λευκοκυττάρων στο γαστρικό υγρό >10 ανά κ.ο.π. ασθενή. 9 Επιπρόσθετα, η εικόνα του ασθενή είναι συνήθως θορυβώδης με έντονα συμπτώματα και συχνά μιμείται σηπτικό shock, προκαταβάλλοντας τον ιατρό να αποδώσει το περιστατικό σε λοιμώδεις παράγοντες, 9 μεταβολικά νοσήματα ή κατάσταση χρήζουσα επείγουσας χειρουργικής αντιμετώπισης. 2 Μια πρόσθετη δυσκολία στη διάγνωση θέτει η ευρεία εντύπωση ότι τροφές όπως το κοτόπουλο, η βρώμη, το ρύζι και τα λαχανικά είναι περιορισμένου κινδύνου, με αποτέλεσμα να αποκλείεται λανθασμένα τη συσχέτιση της λήψης των συγκεκριμένων τροφών με τη σοβαρή συμπτωματολογία του ασθενούς. 9 Επίσης, η ετερογένεια της βαρύτητας στην κλινική εικόνα που εμφανίζει ο ασθενής ανάλογα με τη συχνότητα λήψης της υπαίτιας τροφής, δυσχεραίνει την εκτίμηση των αιτιών των συμπτωμάτων, καθώς αυτά εμφανίζονται με άλλοτε άλλη βαρύτητα. 2 Επιπρόσθετα, το νεογνό δυνατόν να είχε λάβει την υπαίτια τροφή στο παρελθόν, και μάλιστα επαναλαμβανόμενα, χωρίς να παρουσιάσει κλινικώς εμφανή αντίδραση, γεγονός που αποθαρρύνει τον ιατρό από το να ενοχοποιήσει την τροφή ως αιτία των παρόντων συμπτωμάτων. 2 Θα πρέπει να αναφερθεί ότι σε σειρά 33 ασθενών με εντεροκολίτιδα, οι Mehr et al 2 αναφέρουν ότι οι 20 (61%) αντέδρασαν την πρώτη φορά που κατανάλωσαν την υπεύθυνη τροφή, αλλά το 12%, 12% και 15% από αυτούς αντέδρασαν με τη δεύτερη, τρίτη και τέταρτη λήψη αντίστοιχα. Συνεπώς, η απουσία αντίδρασης σε προγενέστερη λήψη της τροφής, μολονότι αποδυναμώνει τη διάγνωση της εντεροκολίτιδας, δεν την αποκλείει πλήρως. Ως συνέπεια όλων των ανωτέρω παραμέτρων, η διάγνωση της εντεροκολίτιδας καθυστερεί σημαντικά. 2 Συχνές είναι οι αναφορές ασθενών που διαγνώσθηκαν μετά το τέταρτο επεισόδιο, ενώ έχει περιγραφεί περιστατικό ασθενούς που νοσηλεύτηκε στην εντατική μονάδα 5 φορές έως ότου να τεθεί η διάγνωση της νόσου. 9 Χαρακτηριστικά, οι Mehr et al 2 αναφέρουν ότι σε δείγμα 19 ασθενών που προσήλθαν με πρώτο επεισόδιο εντεροκολίτιδας, μόνο στους 2 (11%) τέθηκε η διάγνωση. Στους υπόλοιπους 17 (89%) διαγνώστηκαν: τροφική αλλεργία (26%), ιογενής λοίμωξη/σήψη (21%), εγκολεασμός σε αποδρομή (11%), ενώ στο 11% δεν τέθηκε διάγνωση. 2 Οι ίδιοι ερευνητές αναφέρουν ότι οι διαγνωστικές διαδικασίες στις οποίες υπεβλήθησαν ασθενείς με εντεροκολίτιδα (n=66) περιλάμβαναν ακτινογραφία υπογαστρίου (34%), ηλεκτροκαρδιογράφημα (8%), ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (6%) και υποκλυσμό (6%), ενώ υπάρχουν αναφορές ασθενών που υπεβλήθησαν σε ερευνητική λαπαροτομία λόγω υποψίας εγκολεασμού. 2 Γίνεται εύκολα αντιληπτό από τα ανωτέρω ότι η έγκαιρη διάγνωση της νόσου θα περιορίσει σημαντικά τον χρόνο νοσηλείας του ασθενούς και τις συχνά επώδυνες διαγνωστικές δοκιμασίες στις οποίες υποβάλλεται, ενώ ταυτόχρονα θα αποτρέψει νέα οξέα επεισόδια τα οποία μπορεί να τον οδηγήσουν σε υποογκαιμικό shock. 2 Οι νοσολογικές οντότητες από τις οποίες θα πρέπει να διαφοροδιαγνωσθεί η νόσος περιγράφονται κάτωθι: Λοιμώδεις νόσοι που δύνανται να οδηγήσουν σε σηπτικές καταστάσεις. Λοίμωξη από Salmonella, Shigella, Campylobacter, Υersinia sp και αλλά μικρόβια ή/και παράσιτα, μπορεί να εκδηλωθούν με συμπτώματα από το γαστρεντερικό που ομοιάζουν με αυτά της εντεροκολίτιδας. 26 Εντούτοις, οι αρνητικές καλλιέργειες αίματος και κοπράνων πρέπει να ωθήσουν τη διαγνωστική σκέψη προς την πιθανότητα της αντίδρασης σε κάποια τροφική πρωτεΐνη. Νόσοι που εκδηλώνονται με την παρουσία αίματος στα κόπρανα όπως αιματολογικά νοσήματα (ανεπάρκεια βιταμίνης Κ και διαταραχές πήξης) 26 ή διάφορα τοπικά αίτια (ραγάδα δακτυλίου, περιεδρική δερματίτιδα) που μπορούν να διαγνωστούν με προσεκτική επισκόπηση. 26

14 ΤΟ ΕΠΑΓΟΜΕΝΟ ΑΠΟ ΤΡΟΦΙΚΕΣ ΠΡΩΤΕϊΝΕΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΕΝΤΕΡΟΚΟΛΙΤΙΔΑΣ (FPIES) 17 Χειρουργικές νόσοι. Οι 3 συχνότερες είναι: Η νόσος του Ηirshprung, κατά την οποία το νεογνό εμφανίζει συγγενή έλλειψη νευρικών κυττάρων σε ποικίλης έκτασης περιοχές του λείου μυϊκού τοιχώματος του εντέρου. 25 Λόγω της συνακόλουθης μη φυσιολογικής κινητικότητας του εντέρου, παρουσιάζεται ποικίλης έκτασης συμπτωματολογία που περιλαμβάνει εμέτους, μετεωρισμό, δυσκοιλιότητα, αιματηρές διαρροϊκές κενώσεις, αναιμία και υπολειπόμενη ανάπτυξη. Η διάγνωση της νόσου διευκολύνεται στο νεογέννητο από τη χαρακτηριστική αδυναμία του να αποβάλει μηκώνιο τις πρώτες 48 ώρες, ενώ σε μεγαλύτερα παιδιά ενισχύεται με ακτινολογική απεικόνιση του εντέρου με ή χωρίς βαριούχο υποκλυσμό και επιβεβαιώνεται με βιοψία 25 Η νεκρωτική εντεροκολίτιδα, η οποία αποτελεί σημαντική αιτία θνησιμότητας των νεογνών και εμφανίζεται σε ένα ποσοστό έως και 10% αυτών που γεννιούνται με βάρος χαμηλότερο από 1500 g. Η εμφάνισή της γίνεται συνήθως την πρώτη με δεύτερη εβδομάδα της ζωής, αλλά μπορεί πιο σπάνια να παρουσιαστεί έως τον πρώτο μήνα και εκδηλώνεται με συμπτώματα που περιλαμβάνουν διάρροιες, εμέτους, αίμα στα κόπρανα, μετεωρισμό, λήθαργο, διαταραχές θερμοκρασίας, υπόταση και άπνοια. Η διάγνωσή της διευκολύνεται σημαντικά με απλή ακτινογραφία και υπερηχογράφημα κοιλίας 2 Ο εγκολεασμός, ο οποίος συνίσταται στην ενσφήνωση τμήματος του εντέρου στο εγγύς επόμενο τμήμα, δηλαδή στην αναδίπλωση του εντέρου μέσα στον ίδιο του τον αυλό. Μπορεί να συμβεί σε οποιαδήποτε ηλικία, όμως εμφανίζεται με μεγαλύτερη συχνότητα σε βρέφη 4 10 μηνών. Η κλινική εικόνα περιλαμβάνει έντονους κολικούς, χολώδεις εμέτους, βλεννοαιματηρές κενώσεις και, σε προχωρημένη κατάσταση, λήθαργο και εικόνα πάσχοντος. Η διάγνωση τίθεται και εδώ με απεικονιστικές εξετάσεις όπως η απλή ακτινογραφία κοιλίας με ή χωρίς βαριούχο υποκλυσμό και το υπερηχογράφημα. Άλλες μορφές αλλεργίας σε τροφικές πρωτεΐνες. IgE αλλεργική αντίδραση. Η εκδήλωση των συμπτωμάτων μέσω της δράσης IgE-αντισωμάτων γίνεται ταχύτατα μετά τη λήψη της υπαίτιας τροφής το αργότερο 2 ώρες μετά. Η ένταση της αντίδρασης μπορεί να κυμαίνεται από απλή γαστρεντερική υπερευαισθησία έως σύνδρομο τροφικής αλλεργίας και επεισόδιο αναφυλαξίας. Εντούτοις, η εμφανής συσχέτιση της άμεσης αντίδρασης με τη λήψη της υπεύθυνης τροφής, το χαρακτηριστικό χρονοδιάγραμμα, τα διαφορετικής φύσης συμπτώματα και οι τυπικά θετικές δερματικές δοκιμασίες και μέτρηση ειδικών IgE στο υπαίτιο τροφικό αντιγόνο, διευκολύνουν σημαντικά τη διάγνωσή της Μεικτές IgE και μη IgE-μεσολαβούμενες αντιδράσεις. Περιλαμβάνουν τις 3 κύριες ηωσινοφιλικές γαστρεντεροπάθειες: Ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα, γαστρεντερίτιδα και κολίτιδα. 23 Η επιβεβαίωση της διάγνωσής τους γίνεται πάντα με ιστοπαθολογικά κριτήρια σε αντίθεση με τη διάγνωση της εντεροκολίτιδας που γίνεται με κλινικά και περιλαμβάνει ανεύρεση αυξημένου αριθμού ηωσινοφίλων στο τοίχωμα του γαστρεντερικού σωλήνα μετά από λήψη βιοψίας. 24 Τα συμπτώματα ανάλογα με την εντόπιση της ηωσινοφιλικής διήθησης περιλαμβάνουν εμέτους, δυσφαγία, αιμορραγικές ή μη διάρροιες, υπολειπόμενη ανάπτυξη, κοιλιακό άλγος, γαστρική απόφραξη, υποπρωτεϊναιμία και αναιμία 24 Μη IgE-μεσολαβούμενες αντιδράσεις. Αναφέρεται ότι αποτελούν έως και το 60% των συνολικών αντιδράσεων σε τροφικές πρωτεΐνες και ο μηχανισμός τους δεν έχει πλήρως διερευνηθεί, αν και θεωρείται ότι τα Τ-λεμφοκύτταρα ενδεχομένως παίζουν σημαντικό ρόλο. 24 Στις αντιδράσεις αυτές περιλαμβάνονται μαζί με την εντεροκολίτιδα η αλλεργική πρωκτοκολίτιδα και οι προκαλούμενες από τροφικές πρωτεΐνες εντεροπάθειες Παθοφυσιολογία Καθώς η εντεροκολίτιδα διαγιγώσκεται ως επί το πλείστον κλινικά, οι πληροφορίες όσον αφορά στην παθοφυσιολογία της νόσου είναι περιορισμένες. Εντούτοις, υπάρχουν σημαντικές ενδείξεις ότι στον παθοφυσιολογικό μηχανισμό της εντεροκολίτιδας εμπλέκονται οι κυτταροκίνες TNF-α και TGF-β. 9,14,16 Ο TNF-α είναι μια ιδιαίτερα σημαντική προφλεγμονώδης κυτταροκίνη και αυξημένη παρουσία του στα κύτταρα του επιθηλίου αλλά και στα μονοκύτταρα που διηθούν το χόριο του εντερικού βλεννογόνου έχει καταδειχτεί σε πάσχοντες (Chung et al). 14 Αντίστοιχα οι Heyman et al 28 υποστηρίζουν ότι η έκκριση αυξημένων ποσοτήτων TNF-α από Τ-κύτταρα ειδικά για το αντιγόνο της πρωτεΐνης του γάλακτος, οδηγεί σε αυξημένη διαπερατότητα του εντερικού βλεννογόνου, συνακόλουθη ενίσχυση της διείσδυσης του αντιγόνου στον υποβλεννογόνιο χώρο και περαιτέρω ενεργοποίηση ειδικών Τ-κυττάρων, προκαλώντας έναν φαύλο κύκλο. Η IFN-γ και η IL-4, επίσης, αναφέρεται ότι πιθανώς εμπλέκονται στην παθοφυσιολογία της νόσου, μέσω επίτασης της δράσης του TNF-α και παρέμβασης στη διαπερατότητα του εντερικού επιθηλίου. 1

15 18 Γ.Β. Γκίμπας και συν Αντίθετα, μειωμένη έκκριση του TGF-β πρωταρχικού αυξητικού παράγοντα με επιβεβαιωμένη δράση όσον αφορά στην προστασία του επιθηλιακού φραγμού του εντερικού βλεννογόνου, την παραγωγή IgA από τα Β-κύτταρα και την καταστολή της παραγωγής των Τ-λεμφοκυττάρων έχει αναφερθεί σε ασθενείς με εντεροκολίτιδα. 1,9 Η διαταραχή της παραγωγής και ισορροπίας των δύο αυτών κυτταροκινών, θεωρείται ότι διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην παθοφυσιολογία της νόσου. Εντούτοις, ο μηχανισμός αυτός δεν έχει, ως επί του παρόντος, διαλευκανθεί πλήρως Αντιμετώπιση Η αντιμετώπιση οξέος επεισοδίου εντεροκολίτιδας περιλαμβάνει υποστηρικτική αγωγή του ασθενούς για την περιορισμό της πιθανότητας εγκατάστασης υποογκαιμικού shock. Η άμεση ενδοφλέβια ενυδάτωση αποτελεί την κυριότερη συνιστώσα της οξείας αντιμετώπισης, ενώ η χρήση κορτικοειδών αναφέρεται ότι μπορεί σε συγκεκριμένες περιπτώσεις να βοηθήσει, περιορίζοντας τη φλεγμονώδη αντίδραση. 16 Λόγω της μεγάλης απώλειας υγρών από το γαστρεντερικό, η χορήγηση αδρεναλίνης δεν προσφέρει σημαντικό θεραπευτικό όφελος καθώς δεν αλλάζει την πορεία προς την εγκατάσταση υποογκαιμικής καταπληξίας και συνεπώς δεν ενδείκνυται στην οξεία φάση. Πέραν του οξέος επεισοδίου, η αντιμετώπιση της εντεροκολίτιδας περιλαμβάνει μακρόχρονη παρακολούθηση του ασθενούς και συστηματική προσπάθεια εισαγωγής στη διατροφή του, των τροφών στις οποίες παρουσιάζει ευαισθησία. Οι αποφάσεις για τον τρόπο αντιμετώπισης κάθε ξεχωριστού περιστατικού επηρεάζονται από πολλές παραμέτρους, όπως η ηλικία του ασθενούς, ο αριθμός, το είδος και η διατροφική αξία των τροφών στις οποίες αντιδρά, η ένταση των οξέων επεισοδίων αλλά και η παρουσία ειδικών IgE και άλλων ατοπικών νόσων. 16 Είναι εύλογο ότι την αναγνώριση της υπαίτιας τροφής πρέπει να ακολουθήσει η πλήρης απομάκρυνσή της από το διαιτολόγιο του ασθενούς. 16 Αντίστοιχα, οι τροφές που ο ασθενής ήδη ανέχεται πρέπει να παραμείνουν στο διαιτολόγιο του ενώ πρέπει να γίνονται ελεγχόμενες τροφικές προκλήσεις στις τροφές στις οποίες αντιδρά, ώστε να διαπιστωθεί η εγκατάσταση ανοχής σε αυτές. Η διάγνωση εντεροκολίτιδας σε νεογνό 0 6 μηνών πρέπει να συνοδεύεται από συνέχιση του μητρικού θηλασμού 23 ο οποίος αναφέρεται ότι προστατεύει από τη νόσο, 10 ή από χορήγηση γάλακτος εκτενώς υδρολυμένης καζεΐνης 10 το γάλα σόγιας δεν συνιστάται 1,23, ενώ επί αντίδρασης στο γάλα εκτενώς υδρολυμένης καζεΐνης πρέπει να χορηγείται φόρμουλα αμινοξέων. 23 Η χορήγηση στερεών τροφών σε βρέφος διεγνωσμένο με εντεροκολίτιδα σε γάλα πρέπει να καθυστερεί, 16 καθώς περίπου 33% αυτών των βρεφών θα αντιδράσουν και σε στερεά τροφή, ενώ πρέπει να προηγείται χρονικά η χορήγηση φρούτων και λαχανικών. Η χορήγηση όσπριων, σιτηρών και πουλερικών, ενδείκνυται να καθυστερεί έως το τέλος του πρώτου έτους ζωής. 10,16 8. Πορεία Η πρόγνωση της νόσου είναι πολύ καλή. Κατά γενικό κανόνα η νόσος έχει αποδράμει έως την ηλικία των 3 ετών. Εντούτοις, διάφοροι ερευνητές αναφέρουν ποικίλα ποσοστά αποδρομής. Ανοχή στη σόγια είχε εγκατασταθεί έως τα 3 έτη μόνο στο 27% των ασθενών (n=22) των Wegrzyn et al 9 και στο 20% των ασθενών των Sicherer et al 1 (n=10). Αντίθετα οι Mehr et al 2 αναφέρουν εγκατάσταση ανοχής σε 5/6 πασχόντων (83%), ενώ το σχετικό ποσοστό σε μελέτη των Fogg et al 8 σε 12 ασθενείς προσδιορίζεται στο 67%. Είναι λοιπόν πρόδηλο ότι το χρονικό διάστημα στο οποίο ο κάθε ασθενής θα αναπτύξει ανοχή στην υπαίτια τροφή, ποικίλλει σημαντικά. Χαρακτηριστικά, οι Hwang et al 30 αναφέρουν σε μελέτη 27 ασθενών με εντεροκολίτιδα σε γάλα ότι το 64% και 92% είχαν αναπτύξει ανοχή στο γάλα και στη σόγια αντίστοιχα έως την ηλικία των 10 μηνών. 9. Συμπεράσματα Μολονότι το προκαλούμενο από τροφικές πρωτεΐνες σύνδρομο εντεροκολίτιδας αποτελεί μια σχετικά σπάνια νόσο, δύναται να εκδηλωθεί με ιδιαίτερα έντονα συμπτώματα και να οδηγήσει σε απειλητικές για τη ζωή καταστάσεις, καθιστώντας επιτακτική την έγκαιρη διάγνωσή του και την αποτελεσματική αντιμετώπιση των οξέων επεισοδίων. Εντούτοις, οι ιδιαιτερότητες της συγκεκριμένης οντότητας δυσχεραίνουν την προσπάθεια διαφοροδιάγνωσής της, με αποτέλεσμα να παρέρχονται συχνά μεγάλα διαστήματα από το πρώτο επεισόδιο έως ότου τεθεί η ορθή διάγνωση. Καθότι η σωστή αντιμετώπιση της νόσου συνδέεται με πολύ καλή πρόγνωση, επιβάλλεται η σωστή ενημέρωση των επαγγελματιών υγείας προκειμένου να υπάρχει υψηλός δείκτης υποψίας για κάθε βρέφος που προσέρχεται με ανάλογα συμπτώματα, έτσι ώστε να τεθεί εγκαίρως η διάγνωση που θα αποτρέψει τον κίνδυνο εμφάνισης δυνητικά απειλητικών για τη ζωή οξέων επεισοδίων.

16 ΤΟ ΕΠΑΓΟΜΕΝΟ ΑΠΟ ΤΡΟΦΙΚΕΣ ΠΡΩΤΕϊΝΕΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΕΝΤΕΡΟΚΟΛΙΤΙΔΑΣ (FPIES) 19 Βιβλιογραφία 1. Sicherer S, Eigenmann PA, Sampson HA. Clinical features of food protein-induced enterocolitis syndrome. J Pediatr 1998, 133: Mehr S, Kakakios A, Frith K, Kemp AS. Food protein-induced enterocolitis syndrome: 16-year experience. Pediatrics 2009, 123:459 e Rubin M. Allergic intestinal bleeding in the newborn. Am J Med Sci 1940, 200: Gryboski J. Gastrointestinal milk allergy in infancy. Pediatrics 1967, 40: Powell GK. Enterocolitis in low-birth-weight infants associated with milk and soy protein intolerance. J Pediatr 1976, 88: Powell GK. Milk- and soy-induced enterocolitis of infancy. J Pediatr 1978, 93: Powell GK. Food protein-induced enterocolitis of infancy: differential diagnosis and management. Comp Ther 1986, 12: Fogg MI, Brown-Whitehorn TA, Pawlowski NA, Spergel JM. Atopy patch test for the diagnosis of food protein-induced enterocolitis syndrome. Pediatr Allergy Immunol 2006, 17: Nowak-Wegrzyn A, Sampson HA, Wood RA, Sicherer SH. Food protein-induced enterocolitis syndrome caused by solid food proteins. Pediatrics 2003, 111: Anna Nowak-Wegrzyn and Antonella Muraro. Food proteininduced enterocolitis syndrome. Current Opin Allergy Clin Immunol 2009, 9: Hwang JB, Song JY, Kang YN et al. The significance of gastric juice analysis for a positive challenge by a standard oral challenge test in typical cow s milk protein-induced enterocolitis. J Korean Med Sci 2008, 23: Powell GK. Milk- and soy-induced enterocolitis of infancy. Clinical features and standardization of challenge. J Pediatr 1978, 93: Maloney J, Nowak-Wegrzyn A. Educational clinical case series for pediatric allergy and immunology: Allergic proctocolitis, food protein-induced enterocolitis syndrome and allergic eosinophilic gastroenteritis with protein-losing gastroenteropathy as manifestations of non-ige-mediated cow s milk allergy. Pediatr Allergy Immunol 2007, 18: Chung HL, Hwang JB, Park JJ, Kim SG. Expression of transforming growth factor _1, transforming growth factor type I and II receptors, and TNF-_ in the mucosa of the small intestine in infants with food protein-induced enterocolitis syndrome. J Allergy Clin Immunol 2002, 109: Murray K, Christie D. Dietary protein intolerance in infants with transient methemoglobinemia and diarrhea. J Pediatr 1993, 122: Sicherer SH. Food protein-induced enterocolitis syndrome: case presentations and management lessons. J Allergy Clin Immunol 2005, 115: Benlounes N, Candalh C, Matarazzo P, Dupont C, Heyman M. The time-course of milk antigen-induced TNF-α secretion differs according to the clinical symptoms in children with cow s milk allergy. J Allergy Clin Immunol 1999, 104: Sicherer SH. Food protein-induced entercolitis syndrome: clinical perspectives. J Pediatr Gastroenterol Nutr 2000: 30: Burks AW, Casteel HB, Fiedorek SC et al. Prospective oral food challenge study of two soybean protein isolates in patients with possible milk or soy protein enterocolitis. Pediatr Allergy Immunol 1994, 5: Chung HL, Hwang JB, Kwon YD et al. Deposition of eosinophilgranule major basic protein and expression of intercellular adhesion molecule-1 and vascular cell adhesion molecule-1 in the mucosa of the small intestine in infants withcow s milk-sensitive enteropathy. J Allergy Clin Immunol 1999, 103: Majamaa J, Miettinen A, Laine S, Isolauri E. Intestinal inflammation in children with atopic eczema: faecal eosinophil cationic protein and tumor necrosis factor alpha as non-invasive indicators of food allergy. Clin Exp Allergy 1996, 26: Kapel N, Matarazzo P, Haouchine D, Abiola N, Guerin S, Magne D et al. Fecal tumor necrosis factor alpha, eosinophil cationic protein and IgE levels in infants with cow s milk allergy and gastrointestinal manifestations. Clin Chem Lab Med 1999, 37: Boné J, Claver Á, Guallar I, Plaza AM. Allergic proctocolitis, foodinduced enterocolitis: immune mechanisms, diagnosis and treatment. Allergol Immunopathol (Madr) 2009, 37: Liacouras CA. Eosinophilic gastrointestinal disorders. Pract Gastroenterol 2007, March 25. Amiel J, Lyonnet St. Hirschsprung disease, associated syndromes, and genetics: a review. J Med Genet 2001, 38: Anna Nowac-Wegrzyn. Food protein induced enterocolitis, enteropathy and proctocolitis. In: Food allergy. Adverse reactions to foods and food additives. 3rd edition. Chapter 18. Blackwell publishing, 2003: Busse P, Sampson HA, Sicherer SH. Non-resolution of infantile food protein-induced enterocolitis syndrome (FPIES) (abstract). J Allergy Clin Immunol 2000, 105:S Heyman M, Darmon N, Dupont C, Dugas B, Hirribaren A, Blaton MA et al. Mononuclear cells from infants allergic to cow s milk secret tumor necrosis factor alpha, altering intestinal function. Gastroenterology 1994, 106: Epelman M, Daneman A, Navarro OM, Morag I, Moore AM, Kim JH et al. Necrotizing enterocolitis: review of state-of-the-art imaging findings with pathologic correlation. Radiographics 2007, 27: Hwang JB, Sohn SM, Kim AS. Prospective follow up-oral food challenge in food protein-induced enterocolitis syndrome. Arch Dis Child 2009, 94:

17 Α Ν Α Σ Κ Ο Π Η Σ Η R E V I E W 20 Λ. Δημητρακοπούλου Ελληνική Αλλεργιολογία & Κλινική Ανοσολογία 2011 Περίοδος Β' 4(1 2):20 24 Hellenic Allergology & Clinical Immunology 2011 Series Β' 4(1 2):20 24 Νεότερες εφαρμογές της κυτταρομετριας ροής Λ. Δημητρακοπούλου Α Τμήμα Ανοσολογίας-Ιστοσυμβατότητας, ΓΝΑ «Λαϊκό», Αθήνα ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η κυτταρομετρία ροής αποτελεί πλέον ένα απαραίτητο διαγνωστικό εργαλείο με πολλές εφαρμογές στην ανοσολογία και την αιματολογία. Μεταξύ άλλων χρησιμοποιείται ευρέως για τον προσδιορισμό λεμφοκυτταρικών πληθυσμών και υποπληθυσμών στην παρακολούθηση νοσημάτων όπως οι πρωτοπαθείς και δευτεροπαθείς ανοσοανεπάρκειες, τα αυτοάνοσα νοσήματα, οι μεταμοσχεύσεις και τα ανοσολογικής αιτιολογίας προβλήματα αναπαραγωγής. Η κυτταρομετρία αποτελεί επίσης μία από τις μεθόδους πρώτης γραμμής για τη διάγνωση διαφόρων αιματολογικών νοσημάτων και την ανίχνευση υπολειπόμενης νόσου μετά από θεραπεία (MRD). Η πολυπαραμετρική μελέτη διάφορων μονοπατιών φωσφωρυλίωσης πρωτεϊνών στο επίπεδο του κυττάρου, η ανίχνευση ιικού mrna σε μολυσμένα κύτταρα ή των προϊόντων ελαττωματικών γονιδίων (BCR-ABL) στα λευχαιμικά κύτταρα, η μέτρηση των κυκλοφορούντων καρκινικών (CTCs) ή επιθηλιακών κυττάρων (EPCS) στο περιφερικό αίμα, είναι μερικές από τις νεότερες και πολλά υποσχόμενες εφαρμογές της κυτταρομετρίας. Newer applications of flow cytometry L. Dimitrakopoulou 1st Department of Immunology-Histocompatibility, "Laiko" General Hospital of Athens, Athens, Greece ΑΒSTRACT Flow cytometry is nowadays a necessary diagnostic tool with many applications in immunology and hematology. Among others it is widely used for the determination of lymphocytic populations and subpopulations in the follow up of primary and secondary immunodeficiencies, autoimmune diseases, transplantations and reproduction problems with immunological background. Also cytometry is one of the first-line methodologies for the diagnosis of several hematological diseases and the detection of minimal residual disease (MRD) after therapy. The Phospho-flow multiparametric study of phospho-protein signaling pathways, the detection of viral mrna in infected cells or of fusion proteins (BCR-ABL) in leukemic cells and the measurment of circulating tumor (CTCs) or epithelial (EPCs)cells in peripheral blood are some of the most recent and very promising applications of cytometry. 1. Εισαγωγή Οι πρώτοι κυτταρομετρητές ροής κατασκευάστηκαν στα τέλη της δεκαετίας του Ήταν μηχανήματα πολύπλοκα, μεγάλου μεγέθους, με δυνατότητα μέτρησης μόνο τριών παραμέτρων (μέγεθος και κοκκίωση των κυττάρων σε συνδυασμό με ένα φθοριόχρωμα) και εφαρμογές που αφορούσαν κυρίως σε ερευνητικά πρωτόκολλα. Τα τελευταία 40 χρόνια η κυτταρομετρία ροής από πολύπλοκη, δυσκίνητη αλλά πολλά υποσχόμενη τεχνολογία, εξελίχθηκε σε ένα απαραίτητο διαγνωστικό εργαλείο με πολυάριθμες εφαρμογές στο ερευνητικό και κλινικό εργαστήριο. Η τεχνολογική έκρηξη στον τομέα αυτό στη δεκαετία του 1990 είχε ως αποτέλεσμα την κατασκευή νέων κυτταρομετρητών ροής με δυνατότητα ταυτόχρονης μέτρησης έως και 19 παραμέτρων, την αναζήτηση νέων φθοριοχρωμάτων (Tandem dyes, Odots nanocrystals) και την εξέλιξη των προγραμμάτων ανάλυσης των δεδομένων (data analysis software) έτσι Λ. Δημητρακοπούλου Τμήμα Ανοσολογίας-Ιστοσυμβατότητας, ΓΝΑ «Λαϊκό», Αθήνα L. Dimitrakopoulou Department of Immunology-Histocompatibility "Laiko" General Hospital of Athens, Athens, Greece

18 ΝΕΟΤΕΡΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗς ΚΥΤΤΑΡΟΜΕΤΡΙΑΣ ΡΟΗΣ 21 ώστε να είναι δυνατή η εφαρμογή της πολυχρωματικής ανάλυσης στα εργαστήρια ρουτίνας. Ταυτόχρονα, οι συνεχώς αυξανόμενες απαιτήσεις στον τομέα της έρευνας οδήγησαν στην ανάπτυξη νέων πρωτοποριακών τεχνικών. Μια από αυτές είναι η Σφαιριδομετρία (CBA: Cytometric bead array) όπου με τη χρήση σφαιριδίων (beads) συγκεκριμένου μεγέθους και διακριτού φθορισμού, και με μία τεχνική ανάλογη με τη sandwitch ELISA, είναι δυνατή η μέτρηση της συγκέντρωσης πολλών διαλυτών μορίων ταυτόχρονα (κυτοκινών, φωσφορυλιωμένων κινασών πρωτεϊνών, καρκινικών δεικτών κ.λπ.) σε πολύ μικρό όγκο δείγματος (υπερκείμενα κυτταρ/γειών, ορό, προϊόντα λύσης κυττάρων κ.λπ.). Μία άλλη πρωτοποριακή τεχνική της κυτταρομετρίας ροής που η εφαρμογή της τα τελευταία χρόνια σε διάφορα ερευνητικά πρωτόκολλα έδωσε απάντηση σε ερωτήματα που αφορούν στην παθογένεια διαφόρων νοσημάτων, είναι η πολυπαραμετρική μελέτη διαφόρων μονοπατιών φωσφωρυλίωσης πρωτεϊνών στο επίπεδο του κυττάρου (Phospho-Flow: Intracellular phosphoprotein signalling pathways). Η τεχνική αυτή συνδυάζει την ενδοκυττάρια χρώση διαφόρων προϊόντων φωσφορυλίωσης πρωτεϊνών που αποτελούν μόρια μετάδοσης του σήματος (MARK, JNK, Erk, p38, JAK, Stat, ZAP-70 κ.λπ.), με την επιφανειακή χρώση κάποιου συγκεκριμένου υποπληθυσμού κυττάρων. Επίσης με την τεχνική της σφαιριδομετρίας (CBA) σε προϊόντα λύσης κυττάρων, είναι δυνατή η ταυτόχρονη ανίχνευση πολλών διαλυτών τέτοιων μορίων (έως και 30 ταυτόχρονα) μετά από ενεργοποίηση με μιτογόνα, κυτταροκίνες κ.λπ. Μελέτες που χρησιμοποιοίησαν αυτές τις μεθόδους διευκρίνισαν αρκετά σημεία που αφορούν στα μονοπάτια μετάδοσης των σημάτων και που μπορεί να παίζουν ρόλο στην παθογένεια διαφόρων νοσημάτων, και άνοιξαν τον δρόμο για μελλοντικές κλινικές εφαρμογές. Καταγράφοντας τα ελαττωματικά μονοπάτια σε διάφορες κακοήθειες και ταξινομώντας τα νοσήματα με βάση τις κοινές διαταραχές που μπορεί να τα χαρακτηρίζουν αυτή η τεχνολογία, μπορεί στο μέλλον να χρησιμοποιηθεί για την επαναταξινόμηση των κακοηθειών με βάσει μια κοινή συγκεκριμένη μοριακή διαταραχή και ως εκ τούτου στην ανάπτυξη καινούργιων μεθόδων θεραπείας. Ταυτόχρονα αναπτύσσονται καινούργιες μεθοδολογίες που συνδυάζουν μοριακές τεχνικές με την κυτταρομετρία ροής (FlowFISH), με σκοπό την αναζήτηση του mrna διαφόρων ιών μέσα σε μολυσμένα κύτταρα, καθώς και τεχνικές που ανιχνεύουν προϊόντα ελαττωματικών γονιδίων (fusion πρωτεΐνες) μέσα σε παθολογικά κύτταρα. 2. Εφαρμογές Ανοσοφαινότυπος: Μια από της πιο διαδεδομένες εφαρμογές της κυτταρομετρίας ροής στο κλινικό εργαστήριο είναι ο προσδιορισμός των λεμφοκυτταρικών πληθυσμών και υποπληθυσμών στην παρακολούθηση πρωτοπαθών και δευτεροπαθών ανοσοανεπαρκειών, στα αυτοάνοσα νοσήματα, στις μεταμοσχεύσεις, στα ανοσολογικής αιτιολογίας προβλήματα αναπαραγωγής (μέτρηση φυσικών κυτταροκτόνων ΝΚ κυττάρων) κ.λπ. Η μέτρηση των CD4+Τ-λεμφοκυττάρων στους HIV ασθενείς ήταν από τις πρώτες εφαρμογές που έβαλαν τον κυτταρομετρητή ροής στο εργαστήριο ρουτίνας. Σήμερα υπάρχει η δυνατότητα ταχύτατης μέτρησης του απόλυτου αριθμού των CD4+Τ-λεμφοκυττάρων απευθείας από τον κυτταρομετρητή με τη χρησιμοποιήση ενός μόνο σωληναρίου με τους βασικούς υποπληθυσμούς των λεμφοκυττάρων και την εφαρμογή της single platform τεχνικής. Εκτός όμως από τον απλό προσδιορισμό των διαφόρων λεμφοκυτταρικών πληθυσμών με την πολυχρωματική ανάλυση και τη χρησιμοποίηση πληθώρας νέων δεικτών που χαρακτηρίζουν τα διάφορα στάδια ωρίμανσης και τη λειτουργικότητα των λεμφοκυττάρων, δίνεται η δυνατότητα ανίχνευσης και μέτρησης υποπληθυσμών που μπορεί να κυκλοφορούν σε πολύ μικρό αριθμό αλλά φαίνεται ότι παίζουν σημαντικό ρόλο στην ανοσιακή απάντηση στα αυτοάνοσα νοσήματα, στις λοιμώξεις, στις μεταμοσχεύσεις, στους όγκους κ.λπ. Έτσι μπορούμε να μελετήσουμε τα Τregs (CD4+CD25high+FoxP3+), τα inkt, την έκφραση διαφόρων υποδοχέων (KIR κ.λπ.) στα ΝΚ, τα TCRγδ κύτταρα κ.λπ. Επίσης η μεγάλη ευαισθησία και ειδικότητα της μεθόδου στην ανίχνευση σπάνιων πληθυσμών που κυκλοφορούν στο περιφερικό αίμα (rare event analysis) ώθησε τους ερευνητές να χρησιμοποιήσουν την κυτταρομετρία για να απομονώσουν κυκλοφορούντα καρκινικά (CTCs: Circulating Tumor Cells) και επιθηλιακά (EPCs) κύτταρα στο αίμα. Τα πρώτα αποτελέσματα τέτοιων μελετών στη διεθνή βιβλιογραφία δείχνουν ότι η πολυπαραμετρική κυτταρομετρία ροής μπορεί μελλοντικά να χρησιμοποιηθεί ως μια αναίμακτη και σχετικά απλή μέθοδος για την ανίχνευση των μεταστάσεων, την επιλογή της κατάλληλης θεραπείας στα διάφορα στάδια της νόσου και την εκτίμηση της πρόγνωσης. Ποσοτικός προσδιορισμός αντιγόνων ανά κύτταρο: Με την κυτταρομετρία ποσοτικού φθορισμού (QFCM: Quantitative Fluorescence Cytometry) είναι δυνατή η ποσοτική εκτίμηση του αριθμού των μορίων ενός συγκεκριμένου αντιγόνου ανά κύτταρο. Mε τη χρησιμοποίηση σφαιριδίων φθορισμού γνωστής έντασης

19 22 Λ. Δημητρακοπούλου (calibrators) σχηματίζεται καμπύλη βαθμονόμησης με την οποία συγκρίνεται η ένταση φθορισμού κάθε κυττάρου. Υπολογίζεται ο αριθμός των μορίων φθοριοχρώματος ανά κύτταρο (MESF: molecules equivalent soluble fluorescein), ο αριθμός των μορίων Abs ανά κύτταρο (ABC: antibody bound per cell) και επομένως ο αριθμός των επιτόπων του υπό εξέταση αντιγόνου ανά κύτταρο. Η μέθοδος εφαρμόζεται στη μελέτη διαφόρων δεικτών η ένταση της έκφρασης των οποίων σχετίζεται με την πρόγνωση, την παρακολούθηση και τη θεραπεία διαφόρων νοσημάτων. Η ποσοτική μέτρηση του CD38+ στα CD8+ T-λεμφοκύτταρα στην HIV λοίμωξη χρησιμεύει ως δείκτης ενεργού πολλαπλασιασμού του ιού μετά την έναρξη της HAART ακόμα κι αν το ιικό φορτίο είναι μη ανιχνεύσιμο. Η έκφραση του CD38 στα παθολογικά Β-λεμφοκύτταρα στη ΧΛΛ σχετίζεται με την πρόγνωση, ενώ η έκφραση του CD20 με την αποτελεσματικότητα της θεραπείας με rituximab (anti-cd20 MoAb). Επίσης, η ποσοτική μέτρηση του CD64 στα μονοκύτταρα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως προγνωστικός δείκτης στη σηψαιμία. Εφαρμογές στην αιματολογία: Η χρησιμοποίηση της πολυχρωματικής ανάλυσης σε συνδυασμό με την ανακάλυψη νέων δεικτών και την εφαρμογή εξελιγμένων προγραμμάτων ανάλυσης των δεδομένων, κάνουν την κυτταρομετρία ροής μέθοδο πρώτης γραμμής για τη διάγνωση των λευχαιμιών, των λεμφωμάτων, της παροξυσμικής νυκτερινής αιμοσφαιρινουρίας (PNH) και άλλων αιματολογικών νοσημάτων. Συγχρόνως, η ευαισθησία και η ειδικότητα της μεθόδου στην απομόνωση σπάνιων υποπληθυσμών σε συνδυασμό με τη δυνατότητα ταχύτατης μέτρησης μεγάλου αριθμού κυττάρων την καθιστούν πολύτιμο εργαλείο για την παρακολούθηση της ελάχιστης υπολειπόμενης νόσου (MRD) μετά τη θεραπεία. Στον τομέα αυτό έρχεται να προστεθεί μια καινούργια μεθοδολογία όπου με τη χρήση της σφαιριδομετρίας είναι πλέον δυνατή η ανίχνευση της BCR-ABL fusion πρωτεΐνης σε προϊόντα λύσης λευχαιμικών κυττάρων από το αίμα ή τον μυελό των οστών σε ασθενείς με t(9;22) θετικές B-ALL και CML. Η μέθοδος φαίνεται ότι είναι αρκετά ακριβής ειδικά σε δείγματα που το ποσοστό των BCR-ABL+ κυττάρων είναι πάνω από 10% και συγκρίσιμη με τις μέχρι τώρα χρησιμοποιούμενες μοριακές τεχνικές, ενώ είναι πολύ ταχύτερη και το αποτέλεσμα μπορεί να δοθεί σχεδόν ταυτόχρονα με τον ανοσοφαινότυπο που γίνεται για τη διάγνωση του τύπου της λευχαιμίας. Η γρήγορη ανίχνευση καθώς και η δυνατότητα ανάλυσης του επιπέδου φωσφορυλίωσης (με την εφαρμογή των phospho-flow τεχνικών) πρωτεϊνών, όπως η BCR-ABL ή τα παράγωγα της STAT5 και CRKL, θα αποτελέσουν πολύτιμα εργαλεία για την παρακολούθηση και την εκτίμηση της αποτελεσματικότητας των νέων θεραπευτικών σχημάτων (tyrosine kinase inhibitors) που εφαρμόζονται στις λευχαιμίες. Εφαρμογές στις μεταμοσχεύσεις: Στις αυτόλογες μεταμοσχεύσεις η κυτταρομετρία ροής χρησιμοποιείται για την ανίχνευση, μέτρηση και διαλογή των CD34+ αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων (stem cells) στο περιφερικό αίμα, στον ασκό μετά τη συλλογή καθώς και σε αίμα από τον ομφάλιο λώρο. H μέτρηση του απόλυτου αριθμού των CD34+ κυττάρων (μετά από κινητοποίηση με αυξητικούς παράγοντες) γίνεται αρχικά στο περιφερικό αίμα του ασθενούς, για να αποφασισθεί ποια είναι η πιο κατάλληλη στιγμή για να γίνει η συλλογή τους. Στη συνέχεια υπολογίζεται η περιεκτικότητα του ασκού της συλλογής σε CD34+ κύτταρα καθώς και ο απόλυτος αριθμός τους ανά kg βάρους του ασθενή, παράμετροι που καθορίζουν το εάν θα είναι ικανοποιητική η επαναπληθυσμοποίηση του μυελού μετά τη μεταμόσχευση. Επειδή η μέθοδος αφορά σε ανάλυση σπάνιων δεδομένων (rare event analysis), χρησιμοποιούνται αυτοματοποιημένα πρωτόκολλα που βασίζονται στις κατευθυντήριες συστάσεις της ISHAGE, ώστε η μέτρηση να γίνεται με μεγάλη ακρίβεια και ειδικότητα. Στις αλλογενείς μεταμοσχεύσεις εφαρμόζεται με κυτταρομετρία ροής η ειδική ορολογική διασταύρωση δότου-λήπτη (Cross-match), όπου ελέγχεται εάν ένας υποψήφιος λήπτης έχει προσχηματισμένα αντισώματα (IgG ή IgM) έναντι των HLA του υποψήφιου δότη καθώς και το είδος των λεμφοκυττάρων (Τ ή Β) με τα οποία αντιδρούν τα ενδεχομένως προσχηματισμένα αντισώματα. Στους ασθενείς με μεταμόσχευση συμπαγών οργάνων στους οποίους χορηγούνται αντι-cd3 (OKT-3) ή αντι- CD20 (rituximab) μονοκλωνικά αντισώματα για την αποφυγή απόρριψης του μοσχεύματος, εκτιμάται με κυτταρομετρία ροής η αποτελεσματικότητα της θεραπείας με τη μέτρηση των Τ (CD3) και Β (CD20) λεμφοκυττάρων. Εφαρμογές στην αιμοδοσία: Η ανίχνευση και η μέτρηση εμβρυϊκής αιμοσφαιρίνης (HbF) σε ερυθρά αιμοσφαίρια που κυκλοφορούν στο αίμα της μητέρας χρησιμοποιείται αφενός μεν για την εκτίμηση τυχόν εμβρυομητρικής αιμορραγίας (FMH) μετά από τραύμα αφετέρου δε σε περιπτώσεις ασυμβατότητας Rh για την προληπτική χορήγηση σωστής δόσης anti-rh Ig πριν από τον τοκετό. Η παρουσία μεγάλου αριθμού λευκοκυττάρων στα προϊόντα αίματος και αιμοπεταλίων σχετίζεται με τις ανεπιθύμητες αντιδράσεις που εμφανίζονται μετά από μετάγγιση (ευαισθητοποίηση με αντιγόνα έναντι των ερυθρών, των αιμοπεταλίων, των λευκοκυττάρων, μετάδοση λοιμώξεων από ιούς και ενδοκυττάρια παθογό

20 ΝΕΟΤΕΡΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗς ΚΥΤΤΑΡΟΜΕΤΡΙΑΣ ΡΟΗΣ 23 να κ.λπ.). Η ακριβής εκτίμηση του αριθμού των λευκών που περιέχονται στα προϊόντα που προορίζονται για μετάγγιση μετά από τη λευκαφαίρεση μπορεί να γίνει με κυτταρομετρία ροής. Εφαρμογές στη διάγνωση αλλεργιών: Η κυτταρομετρία ροής μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την εκτίμηση της αποκοκκίωσης των βασεόφιλων μετά από έκθεση σε διάφορα αλλεργιογόνα. Στα μη ενεργοποιημένα βασεόφιλα το μόριο CD63 βρίσκεται στη μεμβράνη των κυτταροπλασματικών κοκκίων και δεν ανιχνεύεται στην επιφάνεια των κυττάρων, ενώ το CD203c εκφράζεται ασθενώς στη επιφάνεια του κυττάρου. Αν τα βασεόφιλα έχουν ευαισθητοποιηθεί in vivo με ειδική-ige έναντι κάποιου συγκεκριμένου αλλεργιογόνου, τότε η έκθεση in vitro σε αυτό το αλλεργιογόνο έχει ως αποτέλεσμα την αποκοκκίωσή τους και την έντονη έκφραση των δύο αυτών μορίων στην επιφάνεια του κυττάρου, όπου μπορούν να ανιχνευθούν με τη χρήση των αντίστοιχων MoAbs. Εφαρμογές στη διάγνωση των πρωτοπαθών ανοσοανεπαρκειών: Οι πρωτοπαθείς ανοσοανεπάρκειες αποτελούν μια ομάδα από σπάνιες κληρονομικές διαταραχές που αφορούν στην εξέλιξη, διαφοροποίηση, ωρίμανση και λειτουργικότητα των κυττάρων που συμμετέχουν στην ανοσιακή απάντηση. Έχουν αναγνωριστεί περισσότερα από 95 είδη πρωτοπαθών ανοσοανεπαρκειών που χωρίζονται σε κατηγορίες ανάλογα με το είδος της ανεπάρκειας, π.χ. ανεπάρκειες που αφορούν στη χυμική ανοσία και την παραγωγή αντισωμάτων (αγαμμασφαιριναιμία Bruton, CVID: κοινή ποικίλλουσα ανοσοανεπάρκεια κ.λπ.), συνδυασμένες ανοσοανεπάρκειες που αφορούν σε διαταραχές των Τ, Β και ΝΚ-λεμφοκυττάρων (SCID: Severe combined immunodeficiency X-linked, Hyper-IgM σύνδρομο, ανεπάρκεια ADA κ.λπ.), διάφορα σύνδρομα (Wiskott- Aldrich, DiGeorge κ.λπ.), διαταραχές που αφορούν στη φαγοκυττάρωση (Χρονία κοκκιωματώδης νόσος, ανεπάρκειες προσκολλητικότητας των λευκών LAD I, LAD II κ.λπ.). Η κυτταρομετρία ροής χρησιμοποιείται για τη διάγνωση κάποιων από τις ανωτέρω αναφερόμενες διαταραχές είτε με τη μέτρηση κάποιου συγκεκριμένου υποπληθυσμού, είτε με την εκτίμηση της λειτουργικότητας κάποιων κυττάρων, ή με την ανίχνευση προϊόντων συγκεκριμένων γονιδίων. Έτσι για τη διάγνωση της χρόνιας κοκκιωματώδους νόσου μπορεί να γίνει η εκτίμηση του οξειδωτικού "burst" με την ποσοτική μέτρηση των ενδοκυττάριων οξειδωτικών ουσιών (Η 2 Ο 2, Ο 2 ) με τη χρήση της χρωστικής διυδροροδαμίνη-123. Η εκτίμηση της ανεπάρκειας προσκολλητικότητας των λευκοκυττάρων (LAD-1, LAD-2) γίνεται με την ανίχνευση της απουσίας έκφρασης διαφόρων μορίων (CD11, CD18, CD15s) από την επιφάνεια των πολυμορφοπυρήνων. Για τη διάγνωση του συνδρόμου Hyper IgM ανιχνεύεται η έκφραση του CD40L (CD154) στην επιφάνεια των CD4 μετά από ενεργοποίηση. Μελέτη του κυτταρικού κύκλου (DNA analysis): αποτελεί μια από τις πρώτες εφαρμογές της κυτταρομετρίας ροής, η οποία μέχρι και σήμερα παρουσιάζει ερευνητικό και κλινικό ενδιαφέρον. Μεταβολές του DNA συνοδεύουν συχνά διάφορες αιματολογικές κακοήθειες (Οξείες λευχαιμίες, μυελοδυσπλαστικά σύνδρομα, λεμφώματα, πολλαπλούν μυέλωμα), ενώ η μελέτη της πλοειδίας έχει προγνωστική σημασία σε διάφορα νεοπλάσματα. Μετράται το ποσοστό των κυττάρων που βρίσκονται σε κάθε φάση του κυτταρικού κύκλου (G0/G1, S, G2/M) και το ολικό περιεχόμενο του DNA ενός κυτταρικού πληθυσμού (DNA πλοειδία). Η πιο συχνά χρησιμοποιούμενη χρωστική είναι το PI (Propidium Iodide) αλλά και η BrdU (Bromodeoxyuridine) με την οποία μελετάται ο πολλαπλασιασμός του υπό εξέταση πληθυσμού ενώ με τα MoAbs Ki-67 και PCNA μελετάται η κινητική του κυτταρικού κύκλου. Μελέτη της απόπτωσης: Μπορεί να γίνει είτε με τη μέθοδο της annexin V που μελετά τα αρχικά στάδια της απόπτωσης είτε με τη μέτρηση μορίων που εμπλέκονται στον μηχανισμό της απόπτωσης (Bcl-2, FAS-FASL, p53, κασπάσες) και χρησιμεύει για την παρακολούθηση νοσημάτων που σχετίζονται με μειωμένη απόπτωση (νεοπλασίες, αυτοάνοσα νοσήματα) ή με αυξημένη απόπτωση (AIDS). Μελέτη λειτουργικότητας Τ-λεμφοκυττάρων: Η αναγκαιότητα πλήρους κατανόησης των μηχανισμών που οδηγούν σε μια αποτελεσματική ανοσιακή απάντηση στις λοιμώξεις, στους όγκους κ.λπ., οδήγησε στην ανάπτυξη μιας ποικιλίας τεχνικών με τις οποίες υπάρχει πλέον η δυνατότητα λεπτομερούς εκτίμησης της αντιγονοειδικής απάντησης. Σήμερα με κυτταρομετρία ροής μπορεί να γίνει: (α) ανίχνευση στο επίπεδο του κυττάρου της ενδοκυττάριας παραγωγής κυτταροκινών (IL-2, IFN-γ, TNFα κ.λπ.) μετά από ενεργοποίηση με μιτογόνα, ειδικά αντιγόνα κ.λπ., (β) εκτίμηση της ικανότητας πολ/σμού των λεμφοκυττάρων με τη χρήση φθοριζόντων ουσιών (CFSE) που ενσωματώνονται στο DNA των κυττάρων, (γ) μέτρηση των ειδικών CD8+CTL έναντι διαφόρων πεπτιδίων ιών (CMV, HIV, EBV, HCV), όγκων κ.λπ., με τη χρήση πολυμερών συμπλόκων πεπτίδιο/mhc, (δ) έλεγχος κυτταροτοξικότητας των CD8+CTL είτε με την ανίχνευση κυτταροτοξικών μορίων (περφορίνη, granzyme) είτε με τη μέτρηση της έκφρασης δεικτών (CD107). Η χρησιμοποίηση κυτταρομετρητών που μετράνε ταυτόχρονα 6 17 φθοριοχρώματα και οι απεριόριστες

Ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα

Ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Γενικό Περιφερειακό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης - Ιπποκράτειο Ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα Λαζαρίδης Νίκος 23 Μαΐου 2012 Ονοματολογία Πρωτοπαθής ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

Αλλεργία στο γάλα αγελάδας Από τη θεωρία στην πράξη

Αλλεργία στο γάλα αγελάδας Από τη θεωρία στην πράξη Αλλεργία στο γάλα αγελάδας Από τη θεωρία στην πράξη Χαράλαμπος Αγακίδης Παιδογαστρεντερολόγος Πανεπιστημιακός Υπότροφος Α Παιδιατρική Κλινική Α.Π.Θ. Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Τροφική αλλεργία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΣ. Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία.

ΣΚΟΠΟΣ. Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία. ΣΚΟΠΟΣ Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ανασκοπήθηκαν όλες οι υπάρχουσες κατευθυντήριες

Διαβάστε περισσότερα

Αλλεργία στο γάλα αγελάδας Συχνοί προβληματισμοί

Αλλεργία στο γάλα αγελάδας Συχνοί προβληματισμοί Αλλεργία στο γάλα αγελάδας Συχνοί προβληματισμοί Χαράλαμπος Αγακίδης Παιδογαστρεντερολόγος Πανεπιστημιακός Υπότροφος Α Παιδιατρική Κλινική Α.Π.Θ. Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσ/νίκης Επιστημονική Εκδήλωση

Διαβάστε περισσότερα

Αλλεργία στο γάλα αγελάδας. Συχνοί προβληματισμοί

Αλλεργία στο γάλα αγελάδας. Συχνοί προβληματισμοί Αλλεργία στο γάλα αγελάδας. Συχνοί προβληματισμοί Χαράλαμπος Αγακίδης Πανεπιστημιακός Υπότροφος Α Παιδιατρική Κλινική Α.Π.Θ. Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Περίγραμμα ομιλίας Τύποι αλλεργίας 2 περιστατικά

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες για την αλλεργία στο αυγό(bsaci)

Κατευθυντήριες οδηγίες για την αλλεργία στο αυγό(bsaci) Κατευθυντήριες οδηγίες για την αλλεργία στο αυγό(bsaci) Clinical & Experimental Allergy 2010(40):1116-1129 Παρουσίαση : Αντιγόνη Μαυρουδή, Λέκτορας Παιδιατρικής Αλλεργιολογίας, Γ ΠΔ Α.Π.Θ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΤΥΠΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Στην τρέχουσα παρουσίαση δεν υφίσταται σύγκρουση συμφερόντων

Στην τρέχουσα παρουσίαση δεν υφίσταται σύγκρουση συμφερόντων Δοκιμασίες κοπράνων Γιώργος Χουλιάρας, Παιδογαστρεντερολόγος, Πανεπιστημιακός Υπότροφος, Υπεύθυνος Ενδοσκοπήσεων & Ιατρείου Ιδιοπαθών Φλεγμονωδών Nοσημάτων του Εντέρου Μονάδα Γαστρεντερολογίας και Διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Ε. Παρασκάκης Επικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης Ορισμός Το άσθμα είναι μία χρόνια φλεγμονώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Τι είναι η τροφική αλλεργία; Τροφική αλλεργία είναι η αναπάντεχη και μη κανονική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού εναντίον ενός τμήματος μιας τροφής (συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Π.Ε ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες (ΜΣΑΦ κ.ά) Ισχαιμική Μετακτινική

Διαβάστε περισσότερα

Λοιμώδης Διάρροια (( Υπεύθυνος: Γ Πετρίκκος, Συνεργάτης:Σ Τσιόδρας)

Λοιμώδης Διάρροια (( Υπεύθυνος: Γ Πετρίκκος, Συνεργάτης:Σ Τσιόδρας) Λοιμώδης Διάρροια (( Υπεύθυνος: Γ Πετρίκκος, Συνεργάτης:Σ Τσιόδρας) Ο όρος «διάρροια» αναφέρεται στη μεταβολή των κενώσεων του εντέρου, η οποία χαρακτηρίζεται από αύξηση του περιεχομένου των κενώσεων σε

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί σε κάποιες περιπτώσεις, οι αλλεργίες μπορεί να είναι θανατηφόρες; Το αλλεργικό shock

Γιατί σε κάποιες περιπτώσεις, οι αλλεργίες μπορεί να είναι θανατηφόρες; Το αλλεργικό shock Γιατί σε κάποιες περιπτώσεις, οι αλλεργίες μπορεί να είναι θανατηφόρες; Το αλλεργικό shock 1 Τι συμβαίνει στο σώμα σας σε μια αλλεργική αντίδραση; Μια ξένη ουσία εισέρχεται μέσω της τροφής στο σώμα Τα

Διαβάστε περισσότερα

Βρεφικά γάλατα για ειδικές καταστάσεις. Dr Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης

Βρεφικά γάλατα για ειδικές καταστάσεις. Dr Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης Βρεφικά γάλατα για ειδικές καταστάσεις Dr Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης Δεν αναφερόμαστε σε εμπλουτισμό που γίνεται για ν ανταποκριθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους.

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους. Βρογχικό Άσθμα Το άσθμα είναι μια πάθηση που χαρακτηρίζεται από χρόνια κυτταρική φλεγμονή των αεραγωγών και βρογχική υπεραντιδραστικότητα. Έτσι προκαλείται μια μεταβλητή απόφραξη των αεροφόρων οδών που

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Αλλεργία και άσθμα; Αν πάσχετε από αυτές τις παθήσεις, θα υποφέρετε για όλη σας τη ζωή ; ΟΙ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΛΕΝΕ ΟΧΙ. Η Ελληνική Εταιρεία Αλλεργιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρακολούθηση αρκετών αναπνευστικών

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία ενιαίων αεραγωγών. το 80% των περιπτώσεων λλεργικής ρινίτιδος υνυπάρχει αλλεργικό άσθµα

Θεωρία ενιαίων αεραγωγών. το 80% των περιπτώσεων λλεργικής ρινίτιδος υνυπάρχει αλλεργικό άσθµα Τί είναι το άσθμα- Θεωρία ενιαίων αεραγωγών το 80% των περιπτώσεων λλεργικής ρινίτιδος υνυπάρχει αλλεργικό άσθµα Τί είναι το άσθμα γµονή των αεραγωγών που χαρακτηρίζεται από αναστρέψιµη απόφρα των βρόγχων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΗΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ

ΚΙΝΗΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ ΚΙΝΗΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Κωνσταντίνος Β. Βασιλειάδης Επιμελητής Γαστρεντερολογικής Κλινικής Ναυτικού Νοσοκομείου Αθηνών 1 ποιο μανομετρικό εύρημα αποκλείει τη διάγνωση της αχαλασίας σε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ( Η.Π.Α ) Νόσοι πεπτικού και ήπατος : 50 εκατοµµύρια επισκέψεις σε : Ιατρούς Νοσοκοµεία Τµήµατα επειγόντων Πιο συχνές διαγνώσεις : Τροφικές γαστρεντερίτιδες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ CROHN

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ CROHN ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ιατµηµατικό Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών «Κλινική Φαρµακολογία και Θεραπευτική» Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

1. Ορισµός Νόσου. 4. Συµπτωµατολογία / Κλινική εικόνα / Ευρήµατα (εργαστηριακά κ.α.)

1. Ορισµός Νόσου. 4. Συµπτωµατολογία / Κλινική εικόνα / Ευρήµατα (εργαστηριακά κ.α.) 1. Ορισµός Νόσου 2. Παθογένεια: η µελέτη της δηµιουργίας µιας παθολογικής κατάστασης, µια παθολογική κατάσταση σε συνάρτηση µε το αίτιο που την προκαλεί 3. Επιδηµιολογία: είναι η επιστηµονική µελέτη των

Διαβάστε περισσότερα

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3 Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ) ανήκει σε μια ομάδα λειτουργικών διαταραχών του πεπτικού σωλήνα. Το κοιλιακό άλγος, ο μετεωρισμός και η εναλλαγή των συνηθειών του εντέρου αποτελούν τυπικά συμπτώματα.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ. Δημήτριος Θεοδώρου Επίκουρος Καθηγητής Χειρουργικής. Α Προπαιδευτική Χειρουργική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ. Δημήτριος Θεοδώρου Επίκουρος Καθηγητής Χειρουργικής. Α Προπαιδευτική Χειρουργική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ Δημήτριος Θεοδώρου Επίκουρος Καθηγητής Χειρουργικής Μονάδα Χειρουργικής Ανωτέρου Πεπτικού Α Προπαιδευτική Χειρουργική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5: ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΙΔΙΟΠΑΘΗΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5: ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΙΔΙΟΠΑΘΗΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5: ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΙΔΙΟΠΑΘΗΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ Νόσος Crohn ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Πρόληψη και αντιμετώπιση της κακής θρέψης Πρόληψη της απώλειας

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Α. Ι. Παπαϊωάννου Ειδικευόμενη Πνευμονολόγος Γ Πνευμονολογική Κλινική Γ.Ν.

Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Α. Ι. Παπαϊωάννου Ειδικευόμενη Πνευμονολόγος Γ Πνευμονολογική Κλινική Γ.Ν. Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Α. Ι. Παπαϊωάννου Ειδικευόμενη Πνευμονολόγος Γ Πνευμονολογική Κλινική Γ.Ν. «Σισμανόγλειο» Βιολογικοί δείκτες Ορισμός Ο βιολογικός δείκτης είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ

ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ Τι είναι κνίδωση; Κνίδωση είναι η αλλεργική αντίδραση που εμφανίζεται στο δέρμα, έναντι εξωγενών ή ενδογενών ερεθισμάτων. Εκδηλώνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΑΠΟ ΤΟ FALK SYMPOSIUM 196 6 & 7 MARCH, 2015 FRANKFURT, GERMANY

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΑΠΟ ΤΟ FALK SYMPOSIUM 196 6 & 7 MARCH, 2015 FRANKFURT, GERMANY ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΑΠΟ ΤΟ FALK SYMPOSIUM 196 6 & 7 MARCH, 2015 FRANKFURT, GERMANY Βασικά σημεία ενδιαφέροντος στο τελευταίο Falk Symposium No196 στη Φρανκφούρτη της Γερμανίας αποτέλεσαν οι εξελίξεις στο πεδίο της

Διαβάστε περισσότερα

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 «Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 Κοιλιοκάκη Ι Η κοιλιοκάκη είναι ανοσολογική πάθηση, που προκαλεί κυρίως βλάβες στο λεπτό έντερο αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ

ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Αίτιο Χαλάρωση σφιγκτήρα κατώτερου οισοφάγου Συχνή παλινδρόμηση (μετακίνηση προς τα πάνω) υγρών του

Διαβάστε περισσότερα

Αγακίδης Χαράλαμπος Παιδογαστρεντερολόγος Πανεπιστημιακός Υπότροφος Α Παιδιατρικής Κλινικής Α.Π.Θ. 11 η Μετεκπαιδευτική Ημερίδα Νεογνολογίας

Αγακίδης Χαράλαμπος Παιδογαστρεντερολόγος Πανεπιστημιακός Υπότροφος Α Παιδιατρικής Κλινικής Α.Π.Θ. 11 η Μετεκπαιδευτική Ημερίδα Νεογνολογίας Αγακίδης Χαράλαμπος Παιδογαστρεντερολόγος Πανεπιστημιακός Υπότροφος Α Παιδιατρικής Κλινικής Α.Π.Θ. 11 η Μετεκπαιδευτική Ημερίδα Νεογνολογίας «Αναπνευστικά και Γαστρεντερικά Προβλήματα Νεογνών» Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΟΛΟΓΙΑ 2015 Σάββατο, 3 Οκτωβρίου 2015 Μουσείο της Ακρόπολης (Αμφιθέατρο) Πεζόδρομος Οδού Διονυσίου Αρεοπαγίτου, Αθήνα Διοργάνωση Ελληνική Εταιρεία Αλλεργιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΛΜΟΝΕΛΛΩΣΗ Ασθένεια που προκαλείται από τα είδη του γένους Salmonella,, Salmonella Προσβάλλει όλα τα ζωικά είδη και Χαρακτηρίζεται από ένα ή συνδυασμό από τα ακόλουθα τρία συμπτώματα: σηψαιμία,, οξεία

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΦΝΕ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΕΝΔΟΣΚΟΠΙΚΗΣ ΚΑΨΟΥΛΑΣ. Νίκος Βιάζης Β Γαστρεντερολογικό Τμήμα Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισμός»

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΦΝΕ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΕΝΔΟΣΚΟΠΙΚΗΣ ΚΑΨΟΥΛΑΣ. Νίκος Βιάζης Β Γαστρεντερολογικό Τμήμα Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισμός» ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΦΝΕ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΕΝΔΟΣΚΟΠΙΚΗΣ ΚΑΨΟΥΛΑΣ Νίκος Βιάζης Β Γαστρεντερολογικό Τμήμα Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισμός» ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Έτος Σημαντικά γεγονότα 1981 G. Iddan,, P. Scapa η ιδέα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΗΛΑΣΜΟΣ-ΑΛΛΕΡΓΙΑ. Π Α Ι Ο Γ Α ς Τ Ρ Ε Ν Τ Ε Ρ Ο Λ Ο Γ Ο ς

ΘΗΛΑΣΜΟΣ-ΑΛΛΕΡΓΙΑ. Π Α Ι Ο Γ Α ς Τ Ρ Ε Ν Τ Ε Ρ Ο Λ Ο Γ Ο ς ΘΗΛΑΣΜΟΣ-ΑΛΛΕΡΓΙΑ Κ Α Ρ Α Γ Κ Ι Ο Ζ Ο Γ Λ Ο Υ - Λ Α Μ Π Ο Υ Η Θ Ω Μ Α Η Π Α Ι Ο Γ Α ς Τ Ρ Ε Ν Τ Ε Ρ Ο Λ Ο Γ Ο ς Πρωτεϊνες γάλατος αγελάδος % συνόλου % Καζείνη % Λεύκωμα ορού Ειδική απάντηση % περιπτ. ΑΓΑ

Διαβάστε περισσότερα

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας Άσθμα στα παιδιά: ομοιότητες και διαφορές με τους ενήλικες Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΑΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΑΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΑΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Α.Π.Θ. Γ.Ν.Θ. Ιπποκράτειο Ιανουάριος 2014 Παρούσα νόσος Ασθενής 17 ετών προσήλθε στα ΤΕΠ

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές του στομάχου.

Διαταραχές του στομάχου. Διαταραχές του στομάχου. Δυσπεψία Η δυσπεψία δεν είναι μια ασθένεια αλλά ένα σύνολο συμπτωμάτων. Πρόκειται για κατάσταση κακής λειτουργίας του πεπτικού συστήματος που δημιουργεί δυσχέρειες κατά την πέψη.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΒΑΡΟ ΑΣΘΜΑ ΚΑΙ ΡΙΝΙΤΙΔΑ «ΩΡΛ ΑΠΟΨΗ» ΠΑΥΛΟΣ Β. ΜΑΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗΣ ΕΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Β ΏΡΛ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑ

ΣΟΒΑΡΟ ΑΣΘΜΑ ΚΑΙ ΡΙΝΙΤΙΔΑ «ΩΡΛ ΑΠΟΨΗ» ΠΑΥΛΟΣ Β. ΜΑΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗΣ ΕΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Β ΏΡΛ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑ ΣΟΒΑΡΟ ΑΣΘΜΑ ΚΑΙ ΡΙΝΙΤΙΔΑ «ΩΡΛ ΑΠΟΨΗ» ΠΑΥΛΟΣ Β. ΜΑΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗΣ ΕΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Β ΏΡΛ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑ ΝΕΟΤΕΡΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ Το δεύτερο αιώνα ο Γαληνός τόνιζε τη συσχέτιση ρινικών συμπτωμάτων και άσθματος συνιστώντας

Διαβάστε περισσότερα

Τραχειοοισοφαγικό συρίγγιο σε παιδιά: Η προσέγγιση του ακτινολόγου

Τραχειοοισοφαγικό συρίγγιο σε παιδιά: Η προσέγγιση του ακτινολόγου Τραχειοοισοφαγικό συρίγγιο σε παιδιά: Η προσέγγιση του ακτινολόγου Παστρωμά Αγγελική, Κελέσης Χρήστος, Σιδέρη Ναταλί, Μπιζίμη Βασιλική, Παπαϊωάννου Ασημίνα, Αλεξοπούλου Ευθυμία. B Εργαστήριο Ακτινολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Οξεία μυελογενής λευχαιμία

Οξεία μυελογενής λευχαιμία Οξεία μυελογενής λευχαιμία Γενικά στοιχεία Ταξινόμηση και τύποι Ενδείξεις και συμπτώματα Αίτια πρόκλησης Διάγνωση Παρουσίαση και επαναστόχευση από Βικιπαίδεια Οξεία μυελογενής λευχαιμία : Ζήσου Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Ιδιαιτερότητες παιδικού άσθματος

Ιδιαιτερότητες παιδικού άσθματος Ιδιαιτερότητες παιδικού άσθματος Νίκος Παπαδόπουλος Επ.Καθηγητής, Αλλεργιολογικό τμήμα Β ΠΠΚ Ένα παιδί δεν είναι ένας μικρόσωμος ενήλικας Η διαφορά μοιάζει εμφανής Επίδραση της ηλικίας Δυσκολίεςσεπαιδία

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας Η αιτιολογία της πάθησης είναι άγνωστη, αν και έχει μεγάλη σχέση με το κάπνισμα καθώς το 90% των ασθενών είναι ενεργείς καπνιστές Συχνότητα Άντρες Γυναίκες 5 1 Νεαρής και μέσης ηλικίας Στο 60% των περιπτώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 e-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας.

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. Αν από το τρέξιμο, τη γυμναστική ή άλλη εργασία, δυσκολεύεται η αναπνοή, αυτό λέγεται άσθμα. Αρεταίος Καππαδόκης, 100 μχ Οι γυναίκες ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Παθολόγος Αξιολόγηση βαρύτητας περιστατικού - Από την βαρύτητα των κλινικών σημείων (αναπνευστική συχνότητα >35, ταχυκαρδία,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ: ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΤΙΔΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη/ αντιμετώπιση κακής θρέψης Πρόληψη της απώλειας βάρους Αντιμετώπιση της

Διαβάστε περισσότερα

Το θωρακικό άλγος, όχι σπάνιο

Το θωρακικό άλγος, όχι σπάνιο Προσέγγιση του παιδιού με θωρακικό άλγος Steven M. Selbst, MD Pediatr Clin N Am 57 (2010) 1221 1234 Παρουσίαση : Νίκος Α. Καρανταγλής Επιστημονικός Συνεργάτης Γ ΠΔ Α.Π.Θ. 10/01/2011 www.pd3.gr Το θωρακικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΑΘΗΝΑ 2008 ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΠΑΘΕΙΣ ΚΙΝΗΤΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ Κοτσικόρος Νικόλαος Ειδικευόµενος Β Γαστρεντερολογικής Κλινικής ΓΝΑ «Ο Ευαγγελισµός» ΠΡΩΤΟΠΑΘΕΙΣ ΚΙΝΗΤΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ 1. Ιδιοπαθής αχαλασία 2. Ιδιοπαθής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 12: HIV Ο HIV έχει συνδεθεί με κακή θρέψη και με το σύνδρομο απώλειας καθαρής σωματικής μάζας και λιπώδους ιστού (AIDS wasting syndrome). Η απώλεια σωματικού

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση της ουρολοίμωξης

Διάγνωση της ουρολοίμωξης Διάγνωση της ουρολοίμωξης Κων. Κολλιός Γ Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ 13-5-2015 1 Οι ουρολοιμώξεις στα παιδιά Είναι συχνό πρόβλημα Η αναγνώρισή τους: δεν είναι εύκολη, ιδιαίτερα στην ηλικία < 24 μηνών Η συλλογή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΚΟΛΕΑΣΜΟΣ ΛΕΠΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΕΓΚΟΛΕΑΣΜΟΣ ΛΕΠΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ Χειρουργική Κλινική Γ.Ν. Χαλκίδας Ο εγκολεασμός αποτελεί το συχνότερο αίτιο εντερικής απόφραξης και το δεύτερο αίτιο οξείας κοιλίας στα παιδιά. Αντιθέτως, στους ενήλικες εμφανίζεται σε ποσοστό μικρότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή αιτιολογία παθολογία

Εισαγωγή αιτιολογία παθολογία Εισαγωγή αιτιολογία παθολογία Ορέστης Μανούσος Ομοτ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Κρήτης ΔΙΑΓΝΩΣΗ λοι οι ασθενείς με συμπτώματα από την κάτω κοιλία πρέπει να υποβάλλονται σε λεπτομερή λήψη ιστορικού, επιμελή

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιο Παιδοαλλεργιολογικό. Συνέδριο. Βόλος 30 / 9 1 / 10 / 11

Πανελλήνιο Παιδοαλλεργιολογικό. Συνέδριο. Βόλος 30 / 9 1 / 10 / 11 2ο Πανελλήνιο Παιδοαλλεργιολογικό Συνέδριο Βόλος 30 / 9 1 / 10 / 11 ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Πρόεδρος: Μαρία Τρίγκα Αντιπρόεδρος: Εύα Μαντζουράνη Γραμματέας: Σοφία Τσαμπούρη Ταμίας: Μαρία Ζήβα Μέλος: Κώστας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση Διαγνωστικά και θεραπευτικά διλήμματα

Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση Διαγνωστικά και θεραπευτικά διλήμματα Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση Διαγνωστικά και θεραπευτικά διλήμματα Χ. Αγακίδης Παιδογαστρεντερολόγος Επιστημονικός συνεργάτης Α Παιδιατρική Κλινική Α.Π.Θ. 34η Ενημερωτική Ημερίδα της Α Παιδιατρικής Κλινικής

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης.

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Αν είστε 55-70 ετών ελάτε και εσείς για ΔΩΡΕΑΝ προληπτικές εξετάσεις για τον καρκίνο παχέος εντέρου, από 1-31 Μαρτίου σε Αθήνα-Πειραιά, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Ηράκλειο. Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΗ ΠΟΙΚΙΛΗ ΑΝΟΣΟΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ (ΚΠΑΑ) Common Variable Immunodeficiency (CVID)

ΚΟΙΝΗ ΠΟΙΚΙΛΗ ΑΝΟΣΟΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ (ΚΠΑΑ) Common Variable Immunodeficiency (CVID) INTERNATIONAL PATIENT ORGANISATION FOR PRIMARY IMMUNODEFICIENCIES ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΓΙΑ ΠΡΩΤΟΠΑΘΕΙΣ ΑΝΟΣΟANΕΠΑΡΚΕΙΕΣ ΚΟΙΝΗ ΠΟΙΚΙΛΗ ΑΝΟΣΟΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ (ΚΠΑΑ) Common Variable Immunodeficiency (CVID)

Διαβάστε περισσότερα

Φαινότυπος μόνιμης απόφραξης αεραγωγών

Φαινότυπος μόνιμης απόφραξης αεραγωγών Φαινότυπος μόνιμης απόφραξης αεραγωγών Δρ. Κατσούλης Κωνσταντίνος Δντης Πνευμονολογικής κλινικής 424 Στρατιωτικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης Ορισμός του άσθματος σήμερα Το άσθμα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ

ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΤΣΑΟΥΝΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΜΟΝΑΔΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ- Κ.Ε.Θ. ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab. Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος

Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab. Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος Ra: Διαρκής κίνηση αυτοδραστικών Β-κυττάρων από τον µυελό των οστών στα περιφερικά λεµφικά όργανα και τον προσβεβληµένο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΕΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΙ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΦΥΛΛΟΥ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΕΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΙ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΦΥΛΛΟΥ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΕΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΙ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΦΥΛΛΟΥ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ Σημείωση: Οι εν λόγω τροποποιήσεις της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Μεσογείων 6, Αμπελόκηποι 115 27 210 77.77.654 210 77.77.634 www.athenslab.

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Μεσογείων 6, Αμπελόκηποι 115 27 210 77.77.654 210 77.77.634 www.athenslab. Συχνές Ερωτήσεις σχετικά με την Τροφική Δυσανεξία και το TrophoScan 1. Τι είναι η ανεπιθύμητη τροφική αντίδραση? Ως ανεπιθύμητη τροφική αντίδραση ορίζεται οποιοδήποτε σύμπτωμα εμφανίζεται μετά τη λήψη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ. Αγακίδης Χαράλαμπος Παιδογαστρεντερολόγος Επιστημονικός Συνεργάτης Α Παιδιατρικής Κλινικής Α.Π.Θ. Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης

ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ. Αγακίδης Χαράλαμπος Παιδογαστρεντερολόγος Επιστημονικός Συνεργάτης Α Παιδιατρικής Κλινικής Α.Π.Θ. Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ Αγακίδης Χαράλαμπος Παιδογαστρεντερολόγος Επιστημονικός Συνεργάτης Α Παιδιατρικής Κλινικής Α.Π.Θ. Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης «Σχολείο Τροφικής Αλλεργίας» Ελληνική Παιδοαλλεργιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Σοβαρό άσθμα: φλεγμονή

Σοβαρό άσθμα: φλεγμονή Ειδικά Άρθρα για το Άσθμα Σοβαρό άσθμα: φλεγμονή Νικολέττα Ροβίνα 1, Simonetta Baraldo 2, Marina Saetta 2 1 1 η Πανεπιστημιακή Πνευμονολογική Κλινική, ΓΝΝΘΑ «Η Σωτηρία» Ιατρική Σχολή, Εθνικό Καποδιστριακό

Διαβάστε περισσότερα

Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Κλινική Φαρμακολογία Θεραπευτική

Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Κλινική Φαρμακολογία Θεραπευτική Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Τμήμα Ιατρικής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ιατρικής Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Κλινική Φαρμακολογία Θεραπευτική Ανασκόπηση της βιβλιογραφίας των πολυμορφισμών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 14: ΤΡΑΥΜΑ Η διατροφική υποστήριξη κρίνεται απαραίτητη κατά την φλεγμονώδη και μεταβολική φάση διότι βελτιώνει σημαντικά την έκβαση του ασθενούς. Η μέτρια

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα ΙΙΙ. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης

Παράρτημα ΙΙΙ. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης Παράρτημα ΙΙΙ Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης Σημείωση : Οι τροποποιήσεις στην Περίληψη των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος

Διαβάστε περισσότερα

ΧΟΛΟΛΙΘΙΑΣΗ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ: ΜΗΝ ΛΗΣΜΟΝΕΙΤΕ ΤΙΣ «ΑΘΩΕΣ» ΑΙΤΙΕΣ

ΧΟΛΟΛΙΘΙΑΣΗ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ: ΜΗΝ ΛΗΣΜΟΝΕΙΤΕ ΤΙΣ «ΑΘΩΕΣ» ΑΙΤΙΕΣ ΧΟΛΟΛΙΘΙΑΣΗ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ: ΜΗΝ ΛΗΣΜΟΝΕΙΤΕ ΤΙΣ «ΑΘΩΕΣ» ΑΙΤΙΕΣ Μιχαλάκου Μαρία, Φαρκωνή Χρυστάλλα, Κατσικάρη Μαρία Ευρωκλινική Παίδων, Αθήνα ΣΚΟΠΟΣ: Οι λιθοι της χοληδόχου κύστεως στα παιδια είναι ασυνήθες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ Άνδρας ηλικίας 47 ετών προσέρχεται λόγω πνευματουρίας και απώλειας κοπράνων από την ουρήθρα, από δεκαημέρου. Ο ασθενής αναφέρει γριππώδη συνδρομή που προηγήθηκε της παρούσης κατάστασης.

Διαβάστε περισσότερα

Νεογνικές και παιδιατρικές μεταγγίσεις. Ελισάβετ Γεωργίου Αιματολόγος, Επίμ. Β Αιματολογικό Τμήμα Γ. Ν. Παπαγεωργίου

Νεογνικές και παιδιατρικές μεταγγίσεις. Ελισάβετ Γεωργίου Αιματολόγος, Επίμ. Β Αιματολογικό Τμήμα Γ. Ν. Παπαγεωργίου Νεογνικές και παιδιατρικές μεταγγίσεις Ελισάβετ Γεωργίου Αιματολόγος, Επίμ. Β Αιματολογικό Τμήμα Γ. Ν. Παπαγεωργίου Μεταγγίσεις σε νεογνά και παιδιά Μεταγγίσεις στον νεογνικό πληθυσμό Μεταγγίσεις στον

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ. «Καούρα» «Ξινίλες» ΑΘΗΝΑΙ 2008

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ. «Καούρα» «Ξινίλες» ΑΘΗΝΑΙ 2008 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ & «Καούρα» «Ξινίλες» ΑΘΗΝΑΙ 2008 Γαστροοισοφαγική Παλινδρομική Νόσος Απλό κάψιμο στο στήθος και ξινίλα ή κάτι περισσότερο; Τι είναι και πως εκδηλώνεται η

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Πυελική μάζα Επιδημιολογία Η πυελική μάζα είναι ένα σχετικά συχνό κλινικό εύρημα. Σε αρκετές περιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

Ασθενείς. Προηγηθείσα ανεπιτυχής θεραπεία με 1 ή περισσότερα [γλυκοκορτικοειδή, ανοσοκατασταλτικά (ΑΖΑ, 6ΜΡ), anti-tnf]

Ασθενείς. Προηγηθείσα ανεπιτυχής θεραπεία με 1 ή περισσότερα [γλυκοκορτικοειδή, ανοσοκατασταλτικά (ΑΖΑ, 6ΜΡ), anti-tnf] Σχεδιασμός Μελέτης Φάσης 3, τυχαιοποιημένη, διπλή-τυφλή, ελεγχόμενη με placebo, μελέτη Ξεχωριστές μελέτες επαγωγής ύφεσης και συντήρησης Διενεργήθηκε σε 211 ιατρικά κέντρα σε 34 χώρες από το 2008-2012

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Σοφία Λαφογιάννη 1, Χαρίκλεια Λούπα 2.

Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Σοφία Λαφογιάννη 1, Χαρίκλεια Λούπα 2. Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΑΠΛΗΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΗ ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΣΤΕΟΜΥΕΛΙΤΙΔΑΣ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΗΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑΣ (Charcot) ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ. Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος

Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ Χαρακτηριστικές διαφορές Προϋποθέσεις επικάλυψης Επιπολασμός Ορισμοί Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά Θεραπευτικές προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΤΡΟΠΙΑΖΟΝΤΕΣ ΕΜΕΤΟΙ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΥΠΟΤΡΟΠΙΑΖΟΝΤΕΣ ΕΜΕΤΟΙ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΥΠΟΤΡΟΠΙΑΖΟΝΤΕΣ ΕΜΕΤΟΙ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ιωάννα Παναγιώτου Δεκέμβριος 2015 Υποτροπιάζοντες έμετοι ΧΡΟΝΙΟΙ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Βαρύτητα 2/3 υποτροπιαζόντων Ήπια ή Μέτρια Ένταση Αφυδάτωση (-) Εμφάνιση Στερεοτυπία

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά

Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά 2012 Ελπίδα Χατζηαγόρου Παιδοπνευµονολογική Μονάδα Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Χρόνια πνευµονοπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Αγαπητοί συνάδελφοι,

Πρόλογος. Αγαπητοί συνάδελφοι, Πρόλογος Αγαπητοί συνάδελφοι, Η Μονάδα Αλλεργιολογίας Δ. Καλογερομήτρος, της Β Κλινικής Αφροδισίων και Δερματικών Νόσων του Πανεπιστημίου Αθηνών, πιστή στη δέσμευσή της και στο όραμα του ιδρυτή της για

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου. Πόσο συχνό είναι; Πώς εκδηλώνεται το Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου;

Περιεχόμενα. Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου. Πόσο συχνό είναι; Πώς εκδηλώνεται το Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου; Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου Περιεχόμενα Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου Πόσο συχνό είναι; Πώς εκδηλώνεται το Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου; Γιατί και με ποιό μηχανισμό εμφανίζονται τα συμπτώματα του ΣΕΕ;

Διαβάστε περισσότερα

Βοηθά η θεραπεία στην ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση;

Βοηθά η θεραπεία στην ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση; Βοηθά η θεραπεία στην ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση; Μάης 2010 Κατερίνα Μαρκοπούλου Επιμελήτρια Α 1 η Πνευμονολογική Κλινική Ν.Γ.Παπανικολάου Στόχοι θεραπείας Βελτίωση επιβίωσης Βελτίωση κλινικών συμπτωμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 3: ΗΠΑΤΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη της απώλειας βάρους Ενίσχυση προγράμματος αποκατάστασης ΕΡΓΑΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ένα πρότυπο εξωνοσοκομειακής αντιμετώπισης της επιδημίας του ιού Η1Ν1 από τους SOS Ιατρούς στην Ελλάδα.

Ένα πρότυπο εξωνοσοκομειακής αντιμετώπισης της επιδημίας του ιού Η1Ν1 από τους SOS Ιατρούς στην Ελλάδα. Ένα πρότυπο εξωνοσοκομειακής αντιμετώπισης της επιδημίας του ιού Η1Ν1 από τους SOS Ιατρούς στην Ελλάδα. Σπυρίδων Μπάρμπας, Θεόδωρος Σπυρόπουλος, Γεώργιος Πέππας, Γεώργιος Θεοχάρης Πανδημική γρίπη τύπου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΝΗΣΜΟΣ ΕΝΑ ΕΥΡΕΩΣ ΔΙΑΔΕΔΟΜΕΝΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΜΕΓΕΘΟΣ ΑΓΟΡΑΣ ΤΟΥ ΚΝΗΣΜΟΥ

ΚΝΗΣΜΟΣ ΕΝΑ ΕΥΡΕΩΣ ΔΙΑΔΕΔΟΜΕΝΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΜΕΓΕΘΟΣ ΑΓΟΡΑΣ ΤΟΥ ΚΝΗΣΜΟΥ ΚΝΗΣΜΟΣ ΕΝΑ ΕΥΡΕΩΣ ΔΙΑΔΕΔΟΜΕΝΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΜΕΓΕΘΟΣ ΑΓΟΡΑΣ ΤΟΥ ΚΝΗΣΜΟΥ Ως χρόνιος κνησμός, ορίζεται ένας κνησμός ο οποίος διαρκεί περισσότερο από 6 εβδομάδες. Ο επιπολασμός του χρονίου κνησμού στο γενικό πληθυσμό

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος. www.rheuma,gr

Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος. www.rheuma,gr Πολλες από τις ρευματικες παθησεις των ενηλικων προσβαλουν και τα παιδια,αν και σε μικροτερη συχνοτητα. Επιπλεον καποιες παθησεις όπως είναι ο συστηματικης έναρξης ή ο ολιγοαρθρικος τυπος εναρξης της Νεανικης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Χ. Μ. ΜουτσόπουΛος Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών α ρευματικά νοσήματα είναι ασθένειες που προσβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του άσθματος στα παιδιά.

Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του άσθματος στα παιδιά. Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του στα παιδιά. Φώτης Β. Κυρβασίλης Επίκουρος Καθηγητής Παιδιατρικής Πνευμονολογίας Γ Παιδιατρική Κλινική Α.Π.Θ www.pd3.gr Η αντιμετώπιση του βρογχικού στα παιδιά κατευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑ. Χατζημιχαηλίδου Σοφία

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑ. Χατζημιχαηλίδου Σοφία ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑ Χατζημιχαηλίδου Σοφία ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΙΤΙΔΕΣ Οσφυαλγία (φλεγμονώδους τύπου) Ιερολαγονίτιδα Ασύμμετρη περιφερική αρθρίτιδα Ενθεσίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Αγαπητοί συνάδελφοι,

Πρόλογος. Αγαπητοί συνάδελφοι, Πρόλογος Αγαπητοί συνάδελφοι, Η Μονάδα Αλλεργιολογίας «Δ. Καλογερομήτρος», της Β Κλινικής Αφροδισίων και Δερματικών Νόσων του Πανεπιστημίου Αθηνών, διοργανώνει για έβδομη συνεχή χρονιά το Σεμινάριο - Κλινικό

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα

Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα Πέτρος Δ. Δαμουλής, D.M.D., D.M.Sc. Περιοδοντολόγος Επισκέπτης Καθηγητής Πανεπιστημίου Tufts, ΗΠΑ Η Περιοδοντική Νόσος είναι μία Λοίμωξη που προκαλείται

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση και σταδιοποίηση άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών

Διάγνωση και σταδιοποίηση άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Διάγνωση και σταδιοποίηση άσθματος Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Είναι Άσθμα; Επαναλαμβανόμενα επεισόδια αναπνευστικού συριγμού Ενοχλητικός Βήχας κατά την νύχτα Βήχας ή αναπνευστικός

Διαβάστε περισσότερα