ΣΧΟΛΕΣ ΓΟΝΕΩΝ: ΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΤΗΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ ΤΣΙΡΟΓΙΑΝΝΙΔΟΥ ΕΥΔΟΞΙΑ. Ψυχολόγος, MSc Συνεχιζόμενης Εκπαίδευσης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΧΟΛΕΣ ΓΟΝΕΩΝ: ΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΤΗΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ ΤΣΙΡΟΓΙΑΝΝΙΔΟΥ ΕΥΔΟΞΙΑ. Ψυχολόγος, MSc Συνεχιζόμενης Εκπαίδευσης"

Transcript

1 Τσιρογιαννίδου, Ε. & Πλατσίδου, Μ. (2011). Σχολές γονέων: ένα παράδειγμα βελτίωσης της συναισθηματικής νοημοσύνης. Σύγχρονη Κοινωνία, Εκπαίδευση και Ψυχική Υγεία, 4, ΣΧΟΛΕΣ ΓΟΝΕΩΝ: ΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΤΗΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ ΤΣΙΡΟΓΙΑΝΝΙΔΟΥ ΕΥΔΟΞΙΑ Ψυχολόγος, MSc Συνεχιζόμενης Εκπαίδευσης ΠΛΑΤΣΙΔΟΥ ΜΑΡΙΑ Επίκουρη Καθηγήτρια, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Διευθύνσεις Επικοινωνίας: Ευδοξία Τσιρογιαννίδου, Θερμοπυλών 6, Τ.Κ , Θεσσαλονίκη, τηλ , Μαρία Πλατσίδου, Τμήμα Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, τηλ , 1

2 Περίληψη: Η παρούσα έρευνα αποσκοπεί να διερευνήσει αν και κατά πόσο η συμμετοχή στο θεσμό των Σχολών Γονέων επιφέρει βελτίωση στη συναισθηματική νοημοσύνη και την ενσυναίσθηση των γονέων που τις παρακολουθούν. Οι μετρήσεις πραγματοποιήθηκαν σε δύο χρονικές περιόδους, κατά την έναρξη και κατά τη λήξη του προγράμματος, στο ίδιο δείγμα πληθυσμού με σκοπό να δημιουργηθούν εξαρτημένα ή συσχετιζόμενα κατά ζεύγη δείγματα (paired-samples). Ως εργαλεία χρησιμοποιήθηκαν η σύντομη εκδοχή του Trait Emotional Intelligence Test (TEI- Que-SF) των Petrides και Furnham (2006) και η διάσταση «ανάληψη της προοπτικής του άλλου» της Κλίμακας Διαπροσωπικής Ανταπόκρισης του Davis (1980). Τα αποτελέσματα φανέρωσαν βελτίωση της συναισθηματικής νοημοσύνης και της ενσυναίσθησης των συμμετεχόντων ως αποτέλεσμα της παρακολούθησης του προγράμματος στις Σχολές Γονέων. Ενδιαφέρον προκαλεί το ότι δε βρέθηκε συσχέτιση ανάμεσα στα έτη παρακολούθησης του θεσμού και τη συναισθηματική νοημοσύνη. Τέλος, η παρούσα έρευνα συμφωνεί με το συμπέρασμα των Schutte et al. (2001) περί θετικής συσχέτισης ανάμεσα στη συναισθηματική νοημοσύνη και την ενσυναίσθηση. Λέξεις κλειδιά: συναισθηματική νοημοσύνη, ενσυναίσθηση, πρόγραμμα παρέμβασης, Σχολές Γονέων Abstract: The aim of the present study is to explore if parents participation in the program School of Parents can enhance their level of emotional intelligence and empathy. Measures were taken twice, first at the beginning and then at the end of the program, in the same sample of population, so that paired-samples are formed. The research tools used were (a) the short form of Petrides and Furnham s (2006) Trait Emotional Intelligence Questionnaire (TEI-Que-SF) and (b) the part of Davis s (1980) Interpersonal Reactivity Index addressed to perspective taking. According to the results, the parents who attended the School of Parents show improved levels of emotional intelligence and empathy. No correlation was found between emotional intelligence and the years of attendance in the School of Parents, a finding which is 2

3 particularly interesting. Finally, the results about the correlation between emotional intelligence and empathy are consistent with what was found in the Schutte et al. (2001) research. Key-words: emotional intelligence, empathy, intervention, School of Parents 3

4 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Συναισθηματική Νοημοσύνη Η συναιαθηματική νοημοσύνη έχει αναδειχτεί τα τελευταία περίπου 20 χρόνια σε ένα πεδίο εξαιρετικού ενδιαφέροντος τόσο για τον επιστημονικό κόσμο, όσο και για το ευρύ κοινό. Το αυξανόμενο αυτό ενδιαφέρον οφείλεται, κατά κύριο λόγο, στην έκδοση των βιβλίων του Daniel Goleman (1995, 1998). Ωστόσο, όπως υποστηρίζεται (Πλατσίδου, 2004), οι ρίζες της συναισθηματικής νοημοσύνης μπορούν να εντοπιστούν σε παλιότερες θεωρητικές απόψεις, όπως η κοινωνική νοημοσύνη του Thorndike (1920), αλλά και η διαπροσωπική και ενδοπροσωπική νοημοσύνη του μοντέλου του Gardner (1983) για την πολλαπλή νοημοσύνη. Οι Mayer και Salovey (1993, σ. 433) ορίζουν τη συναισθηματική νοημοσύνη ως «μια μορφή κοινωνικής νοημοσύνης, η οποία περιλαμβάνει την ικανότητα να κατανοεί κανείς τα συναισθήματα τόσο τα δικά του όσο και των άλλων ανθρώπων, να κάνει λεπτές διακρίσεις ανάμεσα στα διάφορα συναισθήματα, και να χρησιμοποιεί αυτές τις πληροφορίες ώστε να καθοδηγεί αναλόγως τις σκέψεις και τις πράξεις του». Σήμερα μπορεί να βρει κανείς στη βιβλιογραφία πολλά θεωρητικά μοντέλα που έχουν ως στόχο να περιγράψουν αλλά και να μετρήσουν τη συναισθηματική νοημοσύνη. Οι Mayer, Salovey και Caruso (2000a) κατηγοριοποιούν τα διάφορα αυτά μοντέλα σε δύο ομάδες: τα μοντέλα ικανότητας και τα μικτά μοντέλα. Τα μοντέλα ικανότητας ερμηνεύουν τη συναισθηματική νοημοσύνη ως μια ικανότητα του νου που έχει αντιστοιχίες με τα άλλα είδη νοημοσύνης, τα οποία αναφέρονται στις γνωστικές ικανότητες. Οι Mayer, Salovey και Caruso (2000a) εντάσσουν το δικό τους μοντέλο σε αυτή την κατηγορία. Από την άλλη, τα μικτά μοντέλα ορίζουν τη συναισθηματική νοημοσύνη ως ένα συνδυασμό των ικανοτήτων προσαρμογής του ατόμου και των χαρακτηριστικών της προσωπικότητάς του. Στα μικτά μοντέλα ανήκουν τα μοντέλα του Bar-On (1997), του Goleman (1995, 1998) και των Petrides & Furnham (2001). Οι Mayer, Salovey και Caruso (2008) τα ονόμασαν μικτά γιατί, όπως υποστηρίζουν, δεν περιλαμβάνουν μόνο ιδιότητες σχετικές με τα συναισθήματα, όπως η συναισθηματική αυτοενημερότητα και η ενσυναίσθηση, αλλά και άλλες μη άμεσα σχετικές ικανότητες, όπως η αυτοεκτίμηση, η προσαρμοστικότητα και οι κοινωνικές δεξιότητες. 4

5 Σε κάθε περίπτωση, οι θεωρητικοί των μοντέλων συναισθηματικής νοημοσύνης ενδιαφέρθηκαν, πέρα από την περιγραφή της δομής της, και για τη μέτρηση της, κατασκευάζοντας σχετικές κλίμακες και ερωτηματολόγια. Έτσι, οι υποστηρικτές των μικτών μοντέλων κατασκεύασαν ερωτηματολόγια αυτοαναφορών, τα οποία περιέχουν μια σειρά προτάσεων-δηλώσεων που εξετάζουν ικανότητες, προδιαθέσεις και χαρακτηριστικά και για τις οποίες το άτομο πρέπει να εκφράσει το βαθμό συμφωνίας ή διαφωνίας του ως προς το τι ισχύει για τον/την ίδιο/α. Από την άλλη, η αντικειμενική μέτρηση ικανοτήτων χρησιμοποιείται ως τρόπος μέτρησης της συναισθηματικής νοημοσύνης από τα μοντέλα ικανότητας. Πρόκειται για τεστ που περιέχουν προβλήματα και ερωτήσεις, τα οποία όμως έχουν μόνο μία σωστή λύση ή απάντηση. Το άτομο βαθμολογείται σε αυτή την περίπτωση κατά αναλογία των τεστ που μετράνε γνωστικές ικανότητες, δηλαδή με βάση αντικειμενικά, προκαθορισμένα κριτήρια (βλ. Πλατσίδου, 2010). Πέρα από τους θεωρητικούς διαξιφισμούς γύρω από τη δομή και τη μέτρηση της συναισθηματικής νοημοσύνης, τα τελευταία χρόνια συνεχώς αυξάνονται τα διάφορα προγράμματα παρέμβασης, τα οποία επιδιώκουν να αναπτύξουν στους συμμετέχοντες διάφορες πλευρές της συναισθηματικής νοημοσύνης. Οι λόγοι για αυτό το φαινόμενο είναι κατά βάση δύο. Κατά πρώτον, σύμφωνα με μελέτες, η συναισθηματική νοημοσύνη είναι εξελίξιμη τουλάχιστον μέχρι την πέμπτη δεκαετία της ζωής (Bar-On, Mayer, Salovey & Caruso, 2000a). Αυτό σημαίνει ότι η συναισθηματική νοημοσύνη μπορεί να αναπτυχθεί είτε λόγω νέων εμπειριών, είτε μέσω εκπαίδευσης (Goleman, Zeidner, Matthews, Roberts & MacCann, 2003). Κατά δεύτερον, σύμφωνα με διάφορες έρευνες, η υψηλή συναισθηματική νοημοσύνη έχει βρεθεί ότι σχετίζεται θετικά με παράγοντες όπως οι καλές διαπροσωπικές σχέσεις, η καλή σωματική και ψυχική υγεία (Austin, Saklofske & Egan, 2005), η επιτυχία στην εργασία (Elfenbein, Foo, White, Tan & Aik, Lopes, Côté, Grewal, Kadis, Gall και Salovey, 2006) και η επιτυχία στην εκπαίδευση (Song, Huang, Peng, Law, Wongd & Chen, 2010), αλλά και η ενσυνάισθηση. Μεγάλο ενδαφέρον, ειδικά για τις ανάγκες της παρούσας εργασίας, παρουσιάζει η έρευνα των Schutte, Malouff, Bobik, Coston, Greeson, Jedlicka, Rhodes & Wendorf (2001) για το ρόλο της συναισθηματικής νοημοσύνης στις διαπροσωπικές σχέσεις. Σύμφωνα με τα ευρήματά τους, τα άτομα που έχουν υψηλή αντιλαμβανόμενη συναισθηματική νοημοσύνη επιδεικνύουν μεγαλύτερη αυτοπαρακολούθηση στις διαπροσωπικές τους 5

6 σχέσεις και μεγαλύτερη γνωστική ενσυναίσθηση (perspective taking), σύμφωνα με το μοντέλο ενσυναίσθησης του Davis (1980). Η γνωστική ενσυναίσθηση, ή αλλιώς «ανάληψη της προοπτικής του άλλου», ορίζεται ως η γνωστική ικανότητα που έχει το άτομο να βλέπει τα πράγματα από την άποψη των άλλων χωρίς απαραιτήτως να έχει οποιαδήποτε συναισθηματική συμμετοχή. Οι Schutte et al. (2001) βρήκαν ότι οι συμμετέχοντες που είχαν υψηλή συναισθηματική νοημοσύνη βαθμολογήθηκαν υψηλά, μόνο στην κλίμακα της γνωστικής ενσυναίσθησης (r=,35, n=23, p<,045) από τις τέσσερις διαστάσεις της ενσυναίσθησης που εξετάστηκαν. Είναι γεγονός πως υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι η συναισθηματική νοημοσύνη, από τη μια, μπορεί να διδαχτεί και, από την άλλη, σχετίζεται με επιτυχίες στην προσωπική και επαγγελματική ζωή, παρά τις αντιρρήσεις που κάποιοι διατυπώνουν (βλ. Πλατσίδου, 2010). Οι ισχυρισμοί αυτοί έχουν συντελέσει στη δημιουργία διαφόρων προγραμμάτων με στόχο τη βελτίωσή της, ώστε οι συμμετέχοντες σε αυτά να καρπωθούν τα οφέλη της. Τα προγράμματα αυτά συνήθως πραγματοποιούνται σε εργασιακούς χώρους και στην εκπαίδευση, τυπική και άτυπη. Ένα παράδειγμα προγράμματος για τη βελτίωση της συναισθηματικής νοημοσύνης στα πλαίσια της άτυπης εκπαίδευσης είναι οι Σχολές Γονέων. Σχολές Γονέων Στη Σχολή Γονέων διενεργείται στην ουσία ομαδική συμβουλευτική γονέων με στόχο κυρίως την πρόληψη, την ενημέρωση των γονέων και την προετοιμασία τους για δια βίου ανάπτυξη και αυτογνωσία (Μπεχράκη, 2002). Στόχος των Σχολών Γονέων είναι η συστηματική ενημέρωση και εκπαίδευση των γονέων σε θέματα που αφορούν: (α) στη βελτίωση της επικοινωνίας ανάμεσα στα μέλη της οικογένειας και της επικοινωνίας των γονέων με το σχολείο, (β) στη βελτίωση των γνώσεων των γονέων σχετικά με τις ψυχικές, κοινωνικές, πνευματικές και άλλες ανάγκες των παιδιών σε κάθε στάδιο ανάπτυξής τους, (γ) στην ανάπτυξη συναισθηματικών δεξιοτήτων των γονέων, όπως αυτές της ενσυναίσθησης, με σκοπό την καλύτερη επικοινωνία γονέα-παιδιού και την αντιμετώπιση δύσκολων καταστάσεων και συμπεριφορών των παιδιών και, τέλος, (δ) στη βελτίωση των γνώσεων των γονέων ως προς κάποια ειδικά θέματα (π.χ., μαθησιακές δυσκολίες, σεξουαλική διαπαιδαγώγιση, εξαρτησιογόνες ουσίες, διαζύγιο). 6

7 Στον ελλαδικό χώρο, οι Σχολές Γονέων είναι ένας όρος που χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τη Μαρία Χουρδάκη το 1962 σε μια διάλεξη της στη XEN Αθηνών (Χουρδάκη, 1995). Σήμερα, και μετά την θέσπιση του σχετικού νόμου 2621/21/6/1998, έχει δοθεί η έγκριση σε δήμους, συλλόγους, σωματεία και γενικότερα φορείς που ενδιαφέρονται να κάνουν αίτηση σε αντίστοιχες επιτροπές που είναι υπεύθυνες για την οργάνωση και την προώθηση των Σχολών Γονέων και έτσι να αρχίσει η λειτουργία τους. Το Ινστιτούτο Διαρκούς Εκπαίδευσης και Κατάρτισης Ενηλίκων (Ι.Δ.Ε.Κ.Ε.) του Υπουργείου Παιδείας, Δια βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων αξίζει αναφοράς γιατί είναι ο φορέας που οργανώνει σε πανελλήνια κλίμακα Σχολές Γονέων. Όσον αφορά στη λειτουργία των Σχολών Γονέων, η κάθε ομάδα αποτελείται συνήθως από γονείς, οι οποίοι συγκεντρώνονται σε συμφωνημένο από την αρχή χρόνο και προκαθορισμένο χώρο, με συχνότητα μία συνάντηση ανά εβδομάδα για 1 ώρα και 30 λεπτά ή 2 ώρες (Μπεχράκη, 2002). Ο αριθμός των συναντήσεων ποικίλει από 8 ως 25, ανάλογα με τη δομή που διοργανώνει κάθε φορά τη Σχολή Γονέων. Τον συντονισμό των Σχολών Γονέων αναλαμβάνουν κυρίως ψυχολόγοι, αλλά και κοινωνικοί λειτουργοί ή κοινωνιολόγοι. Η μεθοδολογία που ακολουθείται στις Σχολές Γονέων είναι η βιωματική μέθοδος. Σύμφωνα με τη μέθοδο αυτή, η οποία βασίζεται στο έργο του Dewey (1938) και αργότερα του Kolb (1984), η μετάδοση της γνώσης γίνεται με την ενεργητική εμπλοκή του συμμετέχοντα στη μαθησιακή διαδικασία. Στις βιωματικές τεχνικές και ασκήσεις περιλαμβάνονται τα παιχνίδια ρόλων, οι μελέτες περίπτωσης, οι συζητήσεις σε δυάδες, σε μικρές ομάδες ή σε ολόκληρη την ομάδα, η δραματοποίηση, ο ελεύθερος συνειρμός και διάφορες άλλες ασκήσεις προσομοίωσης της οικογένειας και των μορφών επικοινωνίας και διαπαιδαγώγισης. Το ερώτημα ωστόσο που προκύπτει είναι αν και κατά πόσο οι Σχολές Γονέων επιτυγχάνουν τους στόχους τους και πιο συγκεκριμένα αν υπάρχει βελτίωση της συναισθηματικής νοημοσύνης των γονέων που συμμετέχουν σε αυτές. Η αναζήτηση ερευνών αξιολόγησης του έργου που συντελείται στις Σχολές Γονέων κατέληξε σε μόνο δύο έρευνες. Η πρώτη πραγματοποιήθηκε στις Σχολές Γονέων του Δήμου Περάματος στον Πειραιά. Οι γονείς που τις παρακολούθησαν, απαντώντας σε ερωτηματολόγια αυτοαναφορών, εντόπισαν διαφοροποιήσεις στους εαυτούς τους από τη συμμετοχή τους στις Σχολές Γονέων σε επίπεδο ατομικό, συντροφικό και γονεϊκό 7

8 (Μπεχράκη, 2002). Σύμφωνα με τα αποτελέσματα που παρουσιάστηκαν είναι φανερή η βελτίωση της συναισθηματικής τους νοημοσύνης και συγκεκριμένα σε διαστάσεις όπως η διαχείριση του άγχους, η αισιοδοξία, η αυτοεκτίμηση, η προσαρμοστικότητα, η ενσυναίσθηση, η συναισθηματική έκφραση και η διαχείριση του συναισθήματος. Η δεύτερη σχετική έρευνα (Γιούργη & Παππά, 2007) πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια του Πανελλήνιου Συνδέσμου Σχολών Γονέων. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα αυτής, οι Σχολές Γονέων συμβάλλουν ουσιαστικά στη διαμόρφωση του τύπου του γονέα ως συναισθηματικού μέντορα κατά το μοντέλο του Gottman και των συνεργατών του (1997) για τους τρόπους διαπαιδαγώγησης. Η υιοθέτηση αυτού του τύπου διαπαιδαγώγησης καθιστά τον γονέα περισσότερο αποτελεσματικό, τόσο για τη δημιουργία καλύτερης επικοινωνίας με το παιδί του, όσο και γενικότερα για την καλλιέργεια καλύτερων οικογενειακών σχέσεων. Η παρούσα έρευνα επιδιώκει να εμπλουτίσει το πεδίο της μελέτης της συναισθηματικής νοημοσύνης και να ενισχύσει την έρευνα για την αξιολόγηση του έργου των Σχολών Γονέων. Ειδικότερα, στόχος της είναι η αξιολόγηση της συναισθηματικής νοημοσύνης και της ενσυναίσθησης των γονέων στην αρχή και το τέλος του εκπαιδευτικού προγράμματος που παρακολουθούν στα πλαίσια των Σχολών Γονέων. Τα ερευνητικά ερωτήματα έχουν ως εξής: (α) Υπάρχει βελτίωση της συναισθηματικής νοημοσύνης των γονέων λόγω της συμμετοχής τους στις Σχολές Γονέων; (β) Υπάρχουν ατομικές διαφορές ως προς τη συναισθηματική νοημοσύνη και την ενσυναίσθηση; (γ) Επιβεβαιώνεται η θετική συσχέτιση ανάμεσα στη συναισθηματική νοημοσύνη και την ενσυναίσθηση που βρέθηκε στην έρευνα των Schutte και των συνεργάτες του (2001); ΜΕΘΟΔΟΣ Σχεδιασμός και συμμετέχοντες Ο σχεδιασμός αφορούσε στην πραγματοποίηση δύο ερευνών (Έρευνα 1 και Έρευνα 2), οι οποίες ήταν ωστόσο άρρηκτα συνδεδεμένες. Πιο συγκεκριμένα, το ερευνητικό σχέδιο περιελάμβανε μετρήσεις σε δύο χρονικές στιγμές (Χρόνος Ι: με την έναρξη των Σχολών Γονέων => Έρευνα 1, και Χρόνος ΙΙ: με τη λήξη των Σχολών Γονέων => Έρευνα 2) στο ίδιο δείγμα του πληθυσμού, γονείς που συμμετέχουν στις 8

9 Σχολές Γονέων του Δήμου Καλαμαριάς. Στην Έρευνα 1 σκοπός ήταν να γίνουν οι μετρήσεις της συναισθηματικής νοημοσύνης και της ενσυναίσθησης. Στην Έρευνα 2 σκοπός ήταν να δημιουργηθούν εξαρτημένα ή συσχετιζόμενα κατά ζεύγη δείγματα (paired-samples) για να μετρηθεί η επίδραση που θα είχε το πρόγραμμα των Σχολών Γονέων στις παραπάνω μετρήσεις. Με άλλα λόγια το μοντέλο σχεδιασμού που ακολουθήθηκε ήταν το εξής: μέτρηση πριν- παρέμβαση: Σχολή Γονέων- μέτρηση μετά. Στην Έρευνα 1, συμμετείχαν 97 άτομα (93 γυναίκες), ηλικίας από 30 έως 63 ετών (M.Ο.= 44,12, Τ.Α.= 5,951). Τα 97 άτομα είχαν από 1 έως 4 παιδιά (Μ.Ο.= 1,95, Τ.Α.=,705) και ήταν κατά 86,6% έγγαμοι, 11,3% άγαμοι ή μόνοι (84 και 11 άτομα αντίστοιχα). Από άποψη μορφωτικού επιπέδου, τα 43 άτομα (44,3%) έχουν ολοκληρώσει βασικές σπουδές στην εκπαίδευση (γυμνάσιο/τεχνική σχολή ή γενικό ενιαίο λύκειο/επαγγελματικό λύκειο) και τα υπόλοιπα 54 άτομα (55,7%) έχουν προχωρήσει σε μεταλυκειακές σπουδές (ΙΕΚ, ΑΕΙ/ΤΕΙ, μεταπτυχιακό, διδακτορικό). Από τα 97 άτομα, οι 43 (44,3%) παρακολουθούν για πρώτη χρονιά το θεσμό των Σχολών Γονέων και οι υπόλοιποι 54 (55,7%) έχουν παρακολουθήσει και στο παρελθόν Σχολές Γονέων (το 96,3% από αυτούς στο Δήμο Καλαμαριάς). Οι τελευταίοι αναφερόμενοι παρακολουθούν τις Σχολές Γονέων του Δήμου Καλαμαριάς από 1 έως 10 χρόνια (M.Ο.= 3,65, Τ.Α.= 2,836). Στην Έρευνα 2, από τα 97 αρχικά άτομα, 45 άτομα (42 γυναίκες) συμπλήρωσαν για δεύτερη φορά το ίδιο ερωτηματολόγιο, πάντα σε εθελοντική βάση. Η ηλικία των 45 ατόμων κατά το Χρόνο ΙΙ κυμαινόνταν από 30 έως 54 έτη (M.Ο.= 43,56, Τ.Α.= 5,388). Τα 45 αυτά άτομα είχαν από 1 έως 4 παιδιά (M.Ο.= 2,02, Τ.Α.=,812) και ήταν κατά 93,3% έγγαμοι, 6,6% άγαμοι ή μόνοι (42 και 3 άτομα αντίστοιχα). Από άποψη μορφωτικού επιπέδου, τα 20 άτομα (44,4 %) έχουν ολοκληρώσει βασικές σπουδές στην εκπαίδευση (γυμνάσιο/ τεχνική σχολή ή γενικό ενιαίο λύκειο/ επαγγελματικό λύκειο) και τα υπόλοιπα 25 άτομα (55,6%) έχουν προχωρήσει σε μεταλυκειακές σπουδές (ΙΕΚ, ΑΕΙ/ ΤΕΙ, μεταπτυχιακό, διδακτορικό). Από τα 45 άτομα του Χρόνου ΙΙ, οι 19 (42,2%) παρακολουθούν για πρώτη χρονιά το θεσμό των Σχολών Γονέων και οι υπόλοιποι 26 (57,8%) έχουν παρακολουθήσει και στο παρελθόν Σχολές Γονέων (το 96,3% από αυτούς στο Δήμο Καλαμαριάς). Οι τελευταίοι αναφερόμενοι παρακολουθούν τις Σχολές Γονέων του Δήμου Καλαμαριάς από 1 έως 10 χρόνια (M.Ο.= 4,08, Τ.Α.= 2,813). 9

10 Μετρήσεις Στην έρευνα χρησιμοποιήθηκε ένα ερωτηματολόγιο αυτοαναφορών, το οποίο περιελάμβανε δημογραφικά στοιχεία και ερωτήσεις (α) για τη μέτρηση της συναισθηματικής νοημοσύνης και (β) τη μέτρηση της ενσυναίσθησης. Μέτρηση της συναισθηματικής νοημοσύνης Το ερωτηματολόγιο που χρησιμοποιήθηκε για τη μέτρηση της συναισθηματικής νοημοσύνης είναι το Trait Emotional Intelligence Questionnaire - Short Form (TEI-Que-SF). Πρόκειται για τη σύντομη μορφή του ερωτηματολογίου που κατασκεύασαν οι Petrides και Furnham (2003) για να μετρήσουν την αντιλαμβανόμενη συναισθηματική νοημοσύνη. Αποτελείται από 30 προτάσεις αυτοαναφορών, οι οποίες βαθμολογούνται σε κλίμακα Likert 7 σημείων (1=διαφωνώ απόλυτα, 7=συμφωνώ απόλυτα). Στα ελληνικά το ερωτηματολόγιο έχει μεταφραστεί από τους Petrides, Pita και Kokkinaki (2007). Μέτρηση της ενσυναίσθησης Για τη μέτρηση της γνωστικής ενσυναίσθησης χρησιμοποιήθηκε μία από τις τέσσερις διαστάσεις που περιλαμβάνει η Κλίμακα Διαπροσωπικής Ανταπόκρισης (Interpersonal Reactivity Index) του Davis (1980), η «ανάληψη της προοπτικής του άλλου» (perspective taking). Η μέτρηση έγινε με έξι προτάσεις που βαθμολογήθηκαν σε κλίμακα Likert 7 σημείων (1=διαφωνώ απόλυτα, 7=συμφωνώ απόλυτα). Η διάσταση αυτή επιλέχτηκε για να διερευνηθεί αν ισχύει η διαπίστωση του Schutte και των συνεργατών του (2001) για την ύπαρξη θετικής συσχέτισης ανάμεσα στην ανάληψη της προοπτικής του άλλου και τη συναισθηματική νοημοσύνη. Στον ελληνικό πληθυσμό η παραπάνω κλίμακα έχει προσαρμοστεί και έχει σταθμιστεί από τους Τσίτσα και Μαλικιώση-Λοϊζου (χ.χ.). Διαδιακασία Οι Σχολές Γονέων του Δήμου Καλαμαριάς πραγματοποιούνται από τα μέσα Οκτωβρίου ως τις αρχές Ιουνίου, με διαστήματα διακοπών κατά τις εβδομάδες των 10

11 Χριστουγέννων και του Πάσχα. Η συλλογή των δεδομένων για την παρούσα έρευνα έγινε σε δύο φάσεις. Η πρώτη ήταν κατά τον μήνα Δεκέμβριο (Χρόνος Ι), ενώ η δεύτερη το χρονικό διάστημα από 15 Απριλίου έως 15 Μαΐου (Χρόνος ΙΙ). Και στους δύο χρόνους χρησιμοποιήθηκε το ίδιο ερευνητικό εργαλείο. Οι απαντήσεις των συμμετεχόντων ήταν ανώνυμες και η σύζευξη των δειγμάτων του Χρόνου Ι και του Χρόνου ΙΙ έγινε χάρη στη χρήση κωδικών από τους συμμετέχοντες. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Έρευνα 1 Στόχος της Έρευνας 1, στην οποία συμμετείχαν 97 άτομα, ήταν να διερευνηθεί η αξιοπιστία και η εσωτερική δομή των ερευνητικών εργαλείων που χρησιμοποιήθηκαν. Επιπλέον στόχος της πρώτης έρευνας ήταν να μελετηθεί η επίδραση ατομικών διαφορών καθώς και η ύπαρξη πιθανής συσχέτισης ανάμεσα στις κλίμακες της συναισθηματικής νοημοσύνης και της ενσυναίσθησης. Η αξιοπιστία του TEI-Que-SF βρέθηκε να είναι ικανοποιητική (α= 0,784). Η ανάλυση παραγόντων που έγινε στις 30 προτάσεις έδειξε ότι το ερωτηματολόγιο έχει μονοπαραγοντική δομή. Η αξιοπιστία της κλίμακας για την ενσυναίσθηση κρίνεται ικανοποιητική (α= 0,698), αν λάβουμε υπόψη το μικρό αριθμό των προτάσεων της κλίμακας που ήταν μόνο έξι. Η ανάλυση παραγόντων ανέδειξε μια μονοπαραγοντική δομή και σε αυτήν την κλίμακα. Στη συνέχεια, πραγματοποιήθηκε μια σειρά από αναλύσεις διακύμανσης μονής φοράς με σκοπό να διερευνηθεί η επίδραση των δημογραφικών παραγόντων στα επίπεδα της συναισθηματικής νοημοσύνης και της ενσυναίσθησης, ενώ για τις συνεχείς μεταβλητές πραγματοποιήθηκαν αναλύσεις συσχέτισης. Οι μεταβλητές των οποίων η επίδραση (ή η συσχέτιση) διερευνήθηκε ήταν η ηλικία των συμμετεχόντων, ο αριθμός των παιδιών που έχουν, η οικογενειακή κατάσταση, το μορφωτικό επίπεδο, το αν είναι η πρώτη φορά που παρακολουθούν Σχολές Γονέων και, τέλος, ο αριθμός των ετών που συμμετέχουν σε αυτές. Όπως έδειξαν τα αποτελέσματα, σε καμία από τις παραπάνω μεταβλητές δεν παρουσιάστηκε στατιστικώς σημαντική διαφορά ή σχέση. 11

12 Έρευνα 2 Η Έρευνα 2 διεξήχθη κατά το Χρόνο ΙΙ, κατά τον οποίο προέκυψαν 45 συζευγμένα δείγματα. Βασικός σκοπός της ήταν να μελετηθεί αν η παρέμβαση στις Σχολές Γονέων επέφερε βελτίωση στη συναισθηματική νοημοσύνη των γονέων που συμμετείχαν και στην ενσυναίσθησή τους. Για αυτό το λόγο πραγματοποιήθηκε ο έλεγχος μέσων τιμών (t-test) για τις αντίστοιχες κλίμακες στο σύνολό τους και ο έλεγχος μέσων τιμών ξεχωριστά για κάθε πρόταση αυτών των κλιμάκων. Επιπλέον στόχος της Έρευνας 2 ήταν να διερευνηθεί η πιθανή συσχέτιση ανάμεσα στις κλίμακες που χρησιμοποιήθηκαν, οπότε υπολογίστηκε ο συντελεστής συσχέτισης Pearson. Τα αποτελέσματα από τον έλεγχο των μέσων τιμών του TEI-Que-SF φανερώνουν αύξηση της συναισθηματικής νοημοσύνης από το Χρόνο Ι (M.Ο.= 4,03, Τ.Α.=,46) στο Χρόνο ΙΙ (M.Ο.= 4,80, Τ.Α.=,79), t (34) = - 4,43, p < 0,0005. Ο έλεγχος μέσων τιμών για καθεμιά ξεχωριστά από τις 30 προτάσεις του ερωτηματολογίου φανέρωσε πως 14 από αυτές, οι οποίες παρουσιάζονται αναλυτικά στον Πίνακα 1, έχουν ιδιαίτερο στατιστικό ενδιαφέρον. Στατιστικά σημαντική βελτίωση υπήρξε και στην ενσυναίσθηση των γονέων, σύμφωνα με τον σχετικό έλεγχο μέσων τιμών στη διάσταση της κλίμακας του Davis (1980, 1983), από το Χρόνο Ι (M.Ο.= 4,45, Τ.Α.=,63) στο Χρόνο ΙΙ (M.Ο.= 5,10, Τ.Α.=,93), t (41) = - 4,42, p < 0,0005. Η πραγματοποίηση επιμέρους t-test για καθεμιά από τις έξι προτάσεις του ερωτηματολογίου ενέδειξε τρεις με στατιστικό ενδιαφέρον, οι οποίες παρουσιάζονται αναλυτικά στον Πίνακα 2. Με τον υπολογισμό του συντελεστή συσχέτισης Pearson φάνηκε ότι στο Χρόνο Ι υπάρχει μέτρια προς υψηλή θετική συσχέτιση μεταξύ των κλιμάκων της συναισθηματικής νοημοσύνης και της ενσυναίσθησης (r = 0,49, p = 0,003). Το στοιχείο αυτό σημαίνει ότι υψηλά επίπεδα συναισθηματικής νοημοσύνης συνδέονται με υψηλά επίπεδα ενσυναίσθησης. Αντιθέτως, στο Χρόνο ΙΙ η συσχέτιση ανάμεσα στις κλίμακες δεν βρέθηκε στατιστικά σημαντική. 12

13 ΣΥΖΗΤΗΣΗ Το κυριότερο εύρημα της παρούσας έρευνας είναι ότι οι Σχολές Γονέων επιφέρουν βελτίωση στη συνολική συναισθηματική νοημοσύνη και την ενσυναίσθηση των συμμετεχόντων σε αυτές, όπως προκύπτει από τον έλεγχο των μέσων όρων πριν και μετά την παρακολούθηση του προγράμματος εντός του ίδιου σχολικού έτους. Με άλλα λόγια, οι συμμετέχοντες στο θεσμό έχουν υψηλότερα επίπεδα συναισθηματικής νοημοσύνης και ενσυναίσθησης αφού ολοκληρώσουν το πρόγραμμα σε σχέση με όταν το ξεκίνησαν, πράγμα το οποίο σημαίνει ότι οι Σχολές Γονέων πετυχαίνουν το στόχο τους. Αυτό το εύρημα συμφωνεί και με τα αποτελέσματα άλλων ερευνών για τις Σχολές Γονέων, όπως αυτή της Μπεχράκη (2002) και των Γιούργη & Παππά (2007). Ωστόσο, από τη μελέτη των επιμέρους προτάσεων της κλίμακας της συναισθηματικής νοημοσύνης, προκύπτουν κάποια αντιφατικά συμπεράσματα. Συγκεκριμένα, στο τέλος των Σχολών Γονέων, δηλαδή κατά τη μέτρηση στο Χρόνο ΙΙ, οι συμμετέχοντες σημειώνουν ότι από τη μια υπάρχει βελτίωση στη διάσταση «κατανόηση των συναισθημάτων που νιώθω» και ταυτόχρονα ότι δεν υπάρχει βελτίωση, με σχετικές αυξήσεις και μειώσεις στο σκορ δύο προτάσεων της κλίμακας (ΣΝ 8 και ΣΝ 23) που φαίνεται να μετράνε το ίδιο πράγμα αλλά με αντίστροφο τρόπο. Ίδια αντίφαση συμβαίνει και με τη διάσταση «επηρεάζω τα συναισθήματα των άλλων» με τους συμμετέχοντες να σημειώνουν ταυτόχρονα βελτίωση της (ΣΝ26) και επιδείνωση της (ΣΝ11) από τον Χρόνο Ι στο Χρόνο ΙΙ. Οι αντιφάσεις αυτές δεν είναι εύκολο να εξηγηθούν και μάλλον χρειάζονται επιπλέον διερεύνηση. Ίσως η πιο απλή υπόθεση είναι ότι οι συμμετέχοντες μπερδεύτηκαν από τον αντεστραμμένο τρόπο διατύπωσης των προτάσεων. Επιπλέον, μείωση της τιμής υπάρχει και στην πρόταση «Συνήθως μου είναι δύσκολο να ελέγξω τα συναισθήματά μου -ΣΝ4». Ίσως οι συμμετέχοντες μετά την παρακολούθηση των Σχολών Γονέων αποκτούν καλύτερη αυτοαντίληψη και κατανοούν ότι ο έλεγχος των συναισθημάτων τους είναι δύσκολη υπόθεση. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να είναι πιο συγκρατημένοι στις εκτιμήσεις που δίνουν στο Χρόνο ΙΙ, μετά την ολοκλήρωση της παρέμβασης. Η απάντηση στο ερευνητικό ερώτημα σχετικά με τις ατομικές διαφορές προκαλεί εντύπωση, καθώς δεν διαπιστώθηκε καμία στατιστικά σημαντική ατομική διαφορά. Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο έγγυται στο γεγονός ότι δεν υπάρχει συσχέτιση 13

14 μεταξύ των ετών παρακολούθησης του θεσμού και του επιπέδου της συναισθηματικής νοημοσύνης και της ενσυναίσθησης. Με άλλα λόγια, φαίνεται ότι τα περισσότερα του ενός χρόνια που μπορεί κάποιος γονιός να παρακολουθεί τις Σχολές Γονέων δεν συμβάλουν στην περαιτέρω βελτίωση της συναισθηματικής νοημοσύνης ή της ενσυναίσθησης. Ωστόσο, το εύρημα αυτό μπορεί να έχει και μια δεύτερη ερμηνεία. Ίσως τελικά να υπάρχει βελτίωση της συναισθηματικής νοημοσύνης και της ενσυναίσθησης με κάθε έτος παρακολούθησης των Σχολών Γονέων, η οποία όμως να μη μπορεί να μετρηθεί επαρκώς με τα ερωτηματολόγια αυτοαναφορών. Με το πέρασμα των ετών, ίσως οι συμμετέχοντες στις Σχολές Γονέων αναπτύσσουν, παράλληλα με τις δεξιότητες της συναισθηματικής νοημοσύνης και της ενσυναίσθησης, και το επίπεδο της αυτογνωσίας τους. Αυτό έχει άμεση επίπτωση στις μετρήσεις με τη μέθοδο των αυτοαναφορών, αφού οι συμμετέχοντες που παρακολουθούν περισσότερα χρόνια τις Σχολές Γονέων κρίνουν τον εαυτό τους πιο αυστηρά και με μετριοπάθεια, σε σχέση με όσους μόλις έχουν ξεκινήσει το πρόγραμμα και διακατέχονται από ενθουσιασμό. Άλλωστε, το ποσοστό όσων συνεχίζουν για πάνω από ένα έτος στις Σχολές Γονέων είναι εντυπωσιακά υψηλό (55,7%), στοιχείο που πιθανόν να δηλώνει ότι οι γονείς έχουν οφέλη από τη συμμετοχή τους και για αυτό το λόγο δεν εγκαταλείπουν μετά τον πρώτο χρόνο. Όσον αφορά στη συσχέτιση ανάμεσα στις κλίμακες της συναισθηματικής νοημοσύνης και της ενσυναίσθησης, τα αποτελέσματα χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής. Η στατιστικά σημαντική θετική συσχέτιση που βρέθηκε κατά την πρώτη μέτρηση είναι σύμφωνη με τα ευρήματα των Schutte και των συνεργατών του (2001). Και στην παρούσα έρευνα οι συμμετέχοντες με υψηλή συναισθηματική νοημοσύνη βαθμολογούσαν υψηλά τον εαυτό τους και ως προς την ενσυναίσθηση τους και αντιστρόφως. Μετά την ολοκλήρωση όμως του προγράμματος δεν υπάρχει στατιστικά σημαντική συσχέτιση ανάμεσα στις δύο κλίμακες. Ο πιο πιθανός λόγος είναι ότι ο μικρός αριθμός των συμμετεχόντων (45) αλλοίωσε την εικόνα και την οποιαδήποτε υπαρκτή συσχέτιση. Πέρα από τις απαντήσεις στα ερευνητικά ερωτήματα που εξαρχής διατυπώθηκαν, από την παρούσα έρευνα προέκυψαν και κάποιες επιπλέον ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις. Έτσι, από τα πρώτα στοιχεία που προσέχει κανείς είναι η υπερεκπροσώπηση των γυναικών που παρακολουθούν τις Σχολές Γονέων, σε αντίθεση με τον εξαιρετικά χαμηλό αριθμό των αντρών. Φαίνεται πως οι μητέρες σε 14

15 σχέση με τους πατέρες ενδιαφέρονται περισσότερο για τη συμμετοχή τους σε έναν τέτοιο θεσμό που αφορά στη βελτίωση της σχέσης και της επικοινωνίας με το παιδί τους. Δεδομένου ότι σήμερα η μητέρα δεν έχει αποκλειστικά την αρμοδιότητα της ανατροφής του παιδιού αλλά, καθώς εργάζεται, μοιράζεται με το σύζυγό της πολλές από τις δουλειές και τις υποχρεώσεις της οικογένειας, θα περίμενε κανείς οι πατέρες να παρακολουθούν Σχολές Γονέων σε μεγαλύτερο βαθμό. Το στοιχείο πάντως της χαμηλής αντιπροσώπευσης των αντρών στις Σχολές Γονέων θα μπορούσε να αποτελέσει χρήσιμο δεδομένο για όσους οργανώνουν αυτό το θεσμό. Συγκεκριμένα, θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν την πληροφορία για να προβούν σε κατάλληλες δράσεις ώστε να ενθαρρύνουν και να παρακινήσουν και τους άντρες να συμμετέχουν στις Σχολές Γονέων. Ακόμα, θα μπορούσαν να σχεδιάσουν κατάλληλα προγράμματα με θεματολογία που να ελκύει την προσοχή και το ενδιαφέρον των αντρών συμμετεχόντων. Ενδιαφέρον έχουν και κάποιες περισσότερο τεχνικές παρατηρήσεις για το TEI-Que-SF. Συγκεκριμένα, το εύρημα για τη καλή αξιοπιστία της συγκεκριμένης κλίμακας που προέκυψε σε αυτή την έρευνα συμβάλει στην υπάρχουσα σχετική βιβλιογραφία (Cooper & Petrides, 2010). Επίσης, η μονοπαραγοντική δομή του ερωτηματολογίου που βρέθηκε στην παρούσα έρευνα είναι σύμφωνη με τον αρχικό σχεδιασμό της κλίμακας (Petrides & Furnham, 2003). Περιορισμοί της παρούσας έρευνας Κλείνοντας, θα πρέπει να επισημάνουμε ότι, αν και τα παραπάνω συμπεράσματα είναι χρήσιμα, η παρούσα έρευνα διέπεται από ορισμένους περιορισμούς. Ο βασικότερος της περιορισμός αφορά στον μικρό αριθμό των συμμετεχόντων. Η απώλεια του δείγματος από την πρώτη ως τη δεύτερη μέτρηση ήταν πάνω από 50% καθώς, από τα 97 άτομα που συμμετείχαν στην Έρευνα 1, μόνο τα 45 συνέχισαν και στην Έρευνα 2 που έγινε πέντε μήνες αργότερα. Η μείωση αυτή του δείγματος ίσως είχε ευρύτερες συνέπειες στα συμπεράσματα που προέκυψαν από την εν λόγω έρευνα. Το μειονέκτημα αυτό μπορεί να ξεπεραστεί σε μια μελλοντική έρευνα, αν το ερωτηματολόγιο χορηγηθεί σε μεγαλύτερο δείγμα πληθυσμού, στις Σχολές Γονέων κι άλλων δήμων για παράδειγμα, οπότε η πιθανή απώλεια 15

16 συμμετεχόντων δεν θα μειώσει δραματικά τον τελικό αριθμό των συζευγμένων δειγμάτων. Ένας επιπλέον περιορισμός της παρούσας έρευνας αφορά και στη μεθοδολογία που ακολουθήθηκε. Συγκεκριμένα, ο τρόπος προσέγγισης που επιλέχτηκε για τη μέτρηση της συναισθηματικής νοημοσύνης και της ενσυναίσθησης ήταν μονάχα τα ερωτηματολόγια αυτοαναφοράς, με αποτέλεσμα να μελετήθούν μόνο οι προσωπικές εκτιμήσεις των συμμετεχόντων. Για μια πιο ολοκληρωμένη διερεύνηση της βελτίωσης της συναισθηματικής νοημοσύνης, προτείνεται σε μελλοντική έρευνα να χρησιμοποιηθεί συνδυασμός της μεθόδου αυτοαναφορών και της αντικειμενικής μέτρησης της συναισθηματικής νοημοσύνης με τη χρήση, για παράδειγμα, του Mayer-Salovey-Caruso Emotional Intelligence Test (Mayer, Salovey, & Caruso, 2002). Μια τέτοια προσέγγιση ίσως να φώτιζε και το αξιοπερίεργο εύρημα που προέκυψε σχετικά με την έλλειψη συσχέτισης μεταξύ των χρόνων παρακολούθησης του θεσμού και του επιπέδου της συναισθηματικής νοημοσύνης και της ενσυναίσθησης των συμμετεχόντων. 16

17 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Austin, E. J., Saklofske, D. H., & Egan, V. (2005). Personality, well-being and health correlates of trait emotional psychology. Personality and Individual Differences, 38, Bar-On, R. (1997). The Emotional Quotient Inventory (EQ-i): A test of emotional intelligence. Toronto: Multi-Health Systems. Bar-On, R. (2000). Emotional and social intelligence: Insights from the Emotional Quotient Inventory. In R. Bar-On & J. D. A. Parker (Eds.), The Handbook of Emotional Intelligence (pp ). San Francisco: John Willey & Sons, Inc. Γιούργη, Μ., & Παππά, Β. (2007). Η συμβολή των Σχολών Γονέων στη διαμόρφωση συναισθηματικών μεντόρων. Στο: Βιβλίο Επιστημονικού Προγράμματος και Περιλήψεων του 3 ου Επιστημονικού Συνεδρίου του Κλάδου Κλινικής Ψυχολογίας και Ψυχολογίας της Υγείας της ΕΛΨΕ (σελ. 56, 217). Θεσσαλονίκη. Cooper, A., and Petrides, K. V. (2010). A Psychometric Analysis of the Trait Emotional Intelligence Questionnaire-Short Form (TEIQue-SF) Using Item Response Theory, Journal of Personality Assessment, 92, Davis, M. H. (1980). A multidimensional approach to individual differences in empathy. JSAS Catalog of Selected Documents in Psychology, 10, Dewey, J. (1938). Experience and education. New York: Collier Books. Elfenbein, H. A., Foo, M. D., White, J. B., Tan, H. H, & Aik, V. C. (2007). Reading your counterpart: The benefit of emotion recognition ability for effectiveness in negotiation. Journal of Nonverbal Behavior, 31, Gardner, H. (1983). Frames of mind. New York: Basic Books. Goleman, D. (1995). Η συναισθηματική νοημοσύνη. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. Goleman, D. (1998). Η συναισθηματική νοημοσύνη στο χώρο εργασίας. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. Gottman, J.M., Katz, L.F., & Hooven, C. (1997). Meta-emotion: How families communicate emotionally. New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates, Inc. Kolb, D. A. (1984). Experiential Learning: Experience as the Source of Learning and Development. New Jersey: Prentice-Hall. Lopes, P. N., Côté, S., Grewal, D., Kadis, J., Gall, M., & Salovey, P. (2006). Emotional intelligence and positive work outcomes. Psichothema, 18,

18 Mayer, J. D., Salovey, P., & Caruso, D. R. (2000a). Emotional intelligence as zeitgeist, as personality and as a mental ability. In R. Bar-On & J.D.A. Parker (Eds.), The Handbook of Emotional Intelligence (σελ ). San Francisco: John Willey & Sons, Inc. Mayer, J. D., Salovey, P., & Caruso, D. R. (2000b). Models of emotional intelligence. In R. J. Sternberg (Ed.), The handbook of intelligence (pp ). New York: Cambridge University Press. Mayer, J. D., Salovey, P., & Caruso, D. R. (2002). MSCEIT Users Manual. Toronto, Ontario: Multi-Health Systems Inc. Mayer, J. D., Salovey, P., & Caruso, D. R. (2008). Emotional Intelligence: New ability or eclectic traits. American Psychologist, 63 (6), Mayer, J. D., & Salovey, P. (1993). The intelligence of emotional intelligence. Intelligence, 17 (4), Μπεχράκη, Κ. (2002). Σχολές γονέων: εμπειρίες, προοπτικές. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. Petrides, K. V., & Furnham, A. (2000). On the dimensional structure of emotional intelligence. Personality and Individual Differences, 29, Petrides, K. V., & Furnham, A. (2001). Trait emotional intelligence: Psychometric investigation with reference to established trait taxonomies. European Journal of Personality, 15, Petrides, K. V., & Furnham, A. (2003). Trait emotional intelligence. Behavioural validation in two studies of emotion recognition and reactivity to mood induction. European Journal of Personality, 17, Petrides, K. V. & Furnham, A. (2006). The role of trait emotional intelligence in a gender-specific model of organizational variables. Journal of Applied Social Psychology, 36, Petrides, K. V., Pita, R., & Kokkinaki, F. (2007). The location of trait emotional intelligence in personality factor space. British Journal of Psychology, 98, Πλατσίδου, Μ. (2004). Συναισθηματική νοημοσύνη: Σύγχρονες προσεγγίσεις μιας παλιάς έννοιας. Επιστήμες της Αγωγής, 1, Πλατσίδου, Μ. (2010). Η συναισθηματική νοημοσύνη: Θεωρητικά μοντέλα, τρόποι μέτρησης και εφαρμογές στην εκπαίδευση και την εργασία. Αθήνα: Δαρδανός. 18

19 Thorndike, E. L. (1920). Intelligence and its uses. Harper's Magazine, 140, Τσίτσας, Γ. & Μαλικιώση- Λοϊζου, Μ. (χ.χ.) Η μέτρηση της ενσυναίσθησης: Προσαρμογή και στάθμιση της Κλίμακας Διαπροσωπικής Ανταπόκρισης στην Ελληνική Γλώσσα. Schutte, N. S., Malouff, J. M., Bobik, C., Coston, T. D., Greeson, C. Jedlicka, C., Rhodes, E., & Wendorf, G. (2001). Emotional intelligence and interpersonal relations. Journal of Social Psychology, 141 (4), Song, L.J., Huang, G., Peng, K.Z., Law, K.S., Wongd, C. & Chen, Z. (2010). The differential effects of general mental ability and emotional intelligence on academic performance and social interactions. Intelligence, 38, Χουρδάκη, Μ. (1995). Ψυχολογία της οικογένειας. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. Zeidner, M., Matthews, G., Roberts, R., & MacCann, C. (2003). Development of emotion intelligence: Towards a multi-level investment model. Human Development, 46,

20 Πίνακας 1 Έλεγχος μέσων τιμών σε συζευγμένα δείγματα για την κλίμακα μέτρησης της συναισθηματικής νοημοσύνης Στατιστικά στοιχεία των συσχετιζόμενων κατά ζεύγη δειγμάτων t-test Προτάσεις του TEI-Que-SF Μ.Ο. Ι Τ.Α. Ι Μ.Ο. II Τ.Α. II Διαφορά Μ.Ο. t df p Συχνά το βρίσκω δύσκολο να δω τα πράγματα από την οπτική γωνία των άλλων. (ΣΝ2) Συνήθως μου είναι δύσκολο να ελέγξω τα συναισθήματά μου. (ΣΝ4) Γενικά δε βρίσκω τη ζωή διασκεδαστική. (ΣΝ5) Έχω την τάση να αλλάζω γνώμη συχνά. (ΣΝ7) Γενικά δυσκολεύομαι να κατανοήσω τι ακριβώς νιώθω. (ΣΝ 8) Συνήθως μπορώ να επηρεάσω τα συναισθήματα των άλλων ανθρώπων. (ΣΝ11) 3,50 1,75 4,66 1,45-1,159-2,971 43,005 4,44 1,78 3,62 1,68,822 2,124 44,039 3,22 1,99 4,83 1,75-1,610-3,269 40,002 3,30 1,77 4,47 1,69-1,465-3,260 42,002 3,04 2,03 4,76 1,84-1,711-3,650 44,001 4,41 1,23 3,68,86,727 3,709 43,001 20

21 Γενικά είμαι απαισιόδοξος άνθρωπος. (ΣΝ12) Οι κοντινοί μου άνθρωποι παραπονιούνται ότι δεν τους συμπεριφέρομαι σωστά. (ΣΝ13) Συνήθως δυσκολεύομαι να προσαρμόζω τη ζωή μου ανάλογα με τις περιστάσεις.(σν14) Συχνά δυσκολεύομαι να δείχνω στοργή στους κοντινούς μου ανθρώπους. (ΣΝ16) Δεν έχω αρκετά κίνητρα στη ζωή μου. (ΣΝ18) Γενικά, έχω επίγνωση των συναισθημάτων που νιώθω. (ΣΝ23) Πιστεύω πως δεν έχω καθόλου επιρροή στα συναισθήματα των άλλων. (ΣΝ26) Δυσκολεύομαι να δεθώ πολύ ακόμη και με όσους βρίσκονται πολύ κοντά μου.(σν28) 2,80 1,88 5,11 1,68-2,311-4,745 44,000 2,96 1,73 5,04 1,67-2,089-5,215 44,000 3,24 1,68 4,76 1,68-1,511-3,927 44,000 1,93 1,44 5,76 1,65-3,822-10,920 44,000 2,64 1,66 5,20 1,76-2,568-5,680 43,000 6,00,93 5,65 1,11,349 2,479 42,017 3,04 1,52 4,53 1,63-1,489-3,780 44,000 2,42 1,82 5,51 1,75-3,089-6,616 44,000 21

22 Πίνακας 2 Έλεγχος μέσων τιμών σε συζευγμένα δείγματα για την κλίμακα μέτρησης της ενσυναίσθησης Στατιστικά στοιχεία των συσχετιζόμενων κατά ζεύγη δειγμάτων t-test Προτάσεις της Κλίμακας Διαπροσωπικής Ανταπόκρισης Πριν κριτικάρω κάποιον προσπαθώ να φανταστώ πως θα αισθανόμουν εγώ στη θέση του. (Ε31) Εάν είμαι βέβαιος/η ότι έχω δίκιο σε κάτι, δε χάνω το χρόνο μου ακούγοντας τα επιχειρήματα των άλλων. (Ε32) Μερικές φορές δυσκολεύομαι να δω τα πράγματα από την πλευρά του άλλου. (Ε34) Μ.Ο. Ι Τ.Α. Ι Μ.Ο. II Τ.Α. II Διαφορά Μ.Ο. t df p 4,88 1,42 5,43 1,31 -,548-2,125 41,040 3,13 1,80 4,78 1,48-1,644-4,371 44,000 3,07 1,42 4,98 1,55-1,911-5,382 44,000 22

Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Τσιρογιαννίδου Ευδοξία. Επόπτης: Πλατσίδου Μ. Επίκουρη Καθηγήτρια Β Βαθμολογητής: Παπαβασιλείου-Αλεξίου Ι.

Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Τσιρογιαννίδου Ευδοξία. Επόπτης: Πλατσίδου Μ. Επίκουρη Καθηγήτρια Β Βαθμολογητής: Παπαβασιλείου-Αλεξίου Ι. Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Τσιρογιαννίδου Ευδοξία Επόπτης: Πλατσίδου Μ. Επίκουρη Καθηγήτρια Β Βαθμολογητής: Παπαβασιλείου-Αλεξίου Ι.- Λέκτορας Συναισθηματική Νοημοσύνη - Μια μορφή κοινωνικής νοημοσύνης, η

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Συναισθηματική Νοημοσύνη

Κοινωνική Συναισθηματική Νοημοσύνη Κοινωνική Συναισθηματική Νοημοσύνη Κυριλλίδου Αθηνά, Χυχολόγος Ελληνική Εταιρεία Νόσου Alzheimer και υγγενών Διαταραχών «Ο καθένας μπορεί να θυμώσει, είναι πολύ εύκολο. Όμως να θυμώσει με το κατάλληλο

Διαβάστε περισσότερα

«Η επίδραση της συναισθηματικής νοημοσύνης στη βελτίωση των ομάδων εργασίας : Η περίπτωση του Δημοσίου Τομέα (Ε.Κ.Δ.Δ.Α.)»

«Η επίδραση της συναισθηματικής νοημοσύνης στη βελτίωση των ομάδων εργασίας : Η περίπτωση του Δημοσίου Τομέα (Ε.Κ.Δ.Δ.Α.)» Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Διεθνής Διοικητική των Επιχειρήσεων «Η επίδραση της συναισθηματικής νοημοσύνης στη βελτίωση των ομάδων εργασίας : Η περίπτωση του Δημοσίου Τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Συναισθηματική Νοημοσύνη: Ορισμός, δομή, μοντέλα, μέσα αξιολόγησης

Συναισθηματική Νοημοσύνη: Ορισμός, δομή, μοντέλα, μέσα αξιολόγησης Συναισθηματική Νοημοσύνη: Ορισμός, δομή, μοντέλα, μέσα αξιολόγησης Νοημοσύνη; Ικανότητα διεκπεραίωσης γνωστικών λειτουργιών (μνήμη, προσοχή, αντίληψη, μάθηση, αφαιρετική σκέψη, ομιλία, κλπ.) Αξιολογείται

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακή Διατριβή Το εργασιακό άγχος των κοινωνικών λειτουργών και η σχέση του με την εργασιακή δέσμευση και τη συναισθηματική νοημοσύνη

Μεταπτυχιακή Διατριβή Το εργασιακό άγχος των κοινωνικών λειτουργών και η σχέση του με την εργασιακή δέσμευση και τη συναισθηματική νοημοσύνη Μεταπτυχιακή Διατριβή Το εργασιακό άγχος των κοινωνικών λειτουργών και η σχέση του με την εργασιακή δέσμευση και τη συναισθηματική νοημοσύνη Επιμέλεια : Αγαγιώτου Σμαρώ Επιβλέποντες καθηγητές : Μ. Πλατσίδου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΙΚΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ : ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΗΓΕΣΙΑ ΣΤΟΥΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ THΣ

ΟΛΙΚΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ : ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΗΓΕΣΙΑ ΣΤΟΥΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ THΣ .Π.Μ.Σ. ΣΤΗ ΗΜΟΣΙΑ ΙΟΙΚΗΣΗ ΟΛΙΚΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ : ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΗΓΕΣΙΑ ΣΤΟΥΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ THΣ ΚΥΡΙΑΚΙ ΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ Α.Μ. Μ35/09

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ 1 ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το πρόγραμμα ειδίκευσης στη συστημική διάγνωση που προσφέρει το Λόγω Ψυχής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Συναισθηματική Νοημοσύνη και ακαδημαϊκή επίδοση φοιτητών. Κουτσελίνη Μαίρη

Κοινωνική Συναισθηματική Νοημοσύνη και ακαδημαϊκή επίδοση φοιτητών. Κουτσελίνη Μαίρη Κοινωνική Συναισθηματική Νοημοσύνη και ακαδημαϊκή επίδοση φοιτητών Νεοφύτου Λεύκιος Πανεπιστήμιο Κύπρου Κουτσελίνη Μαίρη Πανεπιστήμιο Κύπρου Κυριακίδης Λεωνίδας Πανεπιστήμιο Κύπρου Περίληψη Στην παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΟΜΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΕΦΗΒΩΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΤΙΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΤΟΥΣ. Μαρία Πλατσίδου. Πανεπιστήμιο Μακεδονίας

ΑΤΟΜΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΕΦΗΒΩΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΤΙΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΤΟΥΣ. Μαρία Πλατσίδου. Πανεπιστήμιο Μακεδονίας 1 Πλατσίδου, Μ. (2005). Ατομικές διαφορές εφήβων σε σχέση με την αντιλαμβανόμενη συναισθηματική νοημοσύνη τους. Επιστημονική Επετηρίδα της Ψυχολογικής Εταιρίας Βορείου Ελλάδας, 3, 249-270. ΑΤΟΜΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ιερεύνηση της συναισθηµατικής νοηµοσύνης εφήβων µε τη µέθοδο των αυτοαναφορών και της αντικειµενικής επίδοσης

ιερεύνηση της συναισθηµατικής νοηµοσύνης εφήβων µε τη µέθοδο των αυτοαναφορών και της αντικειµενικής επίδοσης Πλατσίδου, Μ. (2005). ιερεύνηση της συναισθηµατικής νοηµοσύνης εφήβων µε τη µέθοδο των αυτοαναφορών και της αντικειµενικής επίδοσης. Παιδαγωγική Επιθεώρηση, 40, 166-181. ιερεύνηση της συναισθηµατικής νοηµοσύνης

Διαβάστε περισσότερα

Ο λειτουργικός ρόλος της αντιλαµβανόµενης συναισθηµατικής νοηµοσύνης στο σύστηµα του εαυτού

Ο λειτουργικός ρόλος της αντιλαµβανόµενης συναισθηµατικής νοηµοσύνης στο σύστηµα του εαυτού Πλατσίδου, Μ. (2006). Ο λειτουργικός ρόλος της αντιλαµβανόµενης συναισθηµατικής νοηµοσύνης στο σύστηµα του εαυτού. Στο Ε. Συγκολλίτου (Επιµ. Έκδ.), Η έννοια του εαυτού και λειτουργικότητα στο σχολείο (σ.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.49-54 ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. 1. Η Συναισθηματική Νοημοσύνη

Εισαγωγή. 1. Η Συναισθηματική Νοημοσύνη Εισαγωγή Η αξία της διαπροσωπικής σχέσης σε κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα είναι αδιαμφισβήτητη και αποτελεί ένα πολύ ουσιαστικό μέρος κάθε ανθρώπινης διαδικασίας (Καλαντζή-Αζίζι, 1990). Ιδιαιτέρως δε κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ Π Τ Υ Χ Ι Α Κ Η Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ ΣΤΗΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΗΓΕΣΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 1 ο μάθημα Διδάσκουσα Δήμητρα Ιορδάνογλου ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Η εξελικτική πορεία της νοημοσύνης. Από το IQ στο EQ και στο SQ. Από τον Δαρβίνο στο ανερχόμενο πεδίο

Διαβάστε περισσότερα

Η συναισθηματική νοημοσύνη και η προσωπικότητα των μελλοντικών επαγγελματιών της ειδικής αγωγής.

Η συναισθηματική νοημοσύνη και η προσωπικότητα των μελλοντικών επαγγελματιών της ειδικής αγωγής. ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Η συναισθηματική νοημοσύνη και η προσωπικότητα των μελλοντικών επαγγελματιών της ειδικής αγωγής. Επιμέλεια:

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση χαρακτηριστικών της δομής και της λειτουργίας της οικογένειας με τις γονεϊκές αντιλήψεις για την προσωπικότητα των παιδιών

Η σχέση χαρακτηριστικών της δομής και της λειτουργίας της οικογένειας με τις γονεϊκές αντιλήψεις για την προσωπικότητα των παιδιών Η σχέση χαρακτηριστικών της δομής και της λειτουργίας της οικογένειας με τις γονεϊκές αντιλήψεις για την προσωπικότητα των παιδιών Βασίλης Παυλόπουλος, Ηλίας Γ. Μπεζεβέγκης, Κωνσταντίνα Λυκιτσάκου, Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Περίγραμμα Εισηγήσεων

Περίγραμμα Εισηγήσεων Περίγραμμα Εισηγήσεων Τίτλος Μαθήματος: Αναπτυξιακή ψυχολογία Κωδικός Μαθήματος: 724 Διάλεξη 1 Εισαγωγή στην αναπτυξιακή ψυχολογία πρέπει να γνωρίζουν: τους στόχους και το αντικείμενο της Εξελικτικής Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΜ: 227117 Συναισθηματική Νοημοσύνη και Σχολική

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγικά. Ενότητα ΣΤ: Διαχείριση Σχολικής Τάξης. Ζαχαρούλα Σμυρναίου Σχολή Φιλοσοφίας Τμήμα Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας

Παιδαγωγικά. Ενότητα ΣΤ: Διαχείριση Σχολικής Τάξης. Ζαχαρούλα Σμυρναίου Σχολή Φιλοσοφίας Τμήμα Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας Παιδαγωγικά Ενότητα ΣΤ: Διαχείριση Σχολικής Τάξης Ζαχαρούλα Σμυρναίου Σχολή Φιλοσοφίας Τμήμα Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας Περιεχόμενα ενότητας Ψυχολογική κατάσταση Μαθησιακές Δυσκολίες, Αποκλίνουσες Συμπεριφορές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Λεωνίδας Κυριακίδης Αναστασία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Ψυχολογία 1 Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των

Διαβάστε περισσότερα

«Η βελτίωση της συναισθηματικής νοημοσύνης των φοιτητών μέσα από την παρακολούθηση σχετικών μαθημάτων: Αλήθεια ή Μύθος;» Ιωάννα-Έρση Περβολαράκη

«Η βελτίωση της συναισθηματικής νοημοσύνης των φοιτητών μέσα από την παρακολούθηση σχετικών μαθημάτων: Αλήθεια ή Μύθος;» Ιωάννα-Έρση Περβολαράκη ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ «Η βελτίωση της συναισθηματικής νοημοσύνης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΜΕ9900 ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή Διάλεξη 7η Αναζήτηση

Διαβάστε περισσότερα

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών Ανακοίνωση στο 7 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

«Η Γενιά Χ και οι στάσεις της απέναντι στην αξιολόγηση της εργασίας»

«Η Γενιά Χ και οι στάσεις της απέναντι στην αξιολόγηση της εργασίας» «Η Γενιά Χ και οι στάσεις της απέναντι στην αξιολόγηση της εργασίας» Ονοματεπώνυμο: Παππάς Ορέστης-Σταύρος Σειρά: 9 Επιβλέπουσα Καθηγήτρια : Ο. Κυριακίδου Δεκέμβριος 2013 η Υπόθεσ Η1 Η2 Η3 Η4 Η5 Περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Τμήμα: Βιολογίας 1 Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Συγγραφέας Βασίλης Γ. Παυλόπουλος Περίληψη Οι κοινωνικές αναπαραστάσεις του γάμου και της οικογένειας

Διαβάστε περισσότερα

Η διαδικασία εγκυροποίησης του EQ-i στην Κύπρο. Λεύκιος Νεόφυτου Πανεπιστήμιο Λευκωσίας

Η διαδικασία εγκυροποίησης του EQ-i στην Κύπρο. Λεύκιος Νεόφυτου Πανεπιστήμιο Λευκωσίας Η διαδικασία εγκυροποίησης του EQ-i στην Κύπρο Λεύκιος Νεόφυτου Πανεπιστήμιο Λευκωσίας Περίληψη Η παρούσα εργασία εξετάζει την εγκυρότητα και αξιοπιστία της ελληνικής έκδοσης ενός οργάνου μέτρησης της

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα

Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα ΥΠΑΙΘΠΑ / ΙΕΠ ΕΡΓΟ : Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου της σχολικής μονάδας: Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης (ΑΕΕ) Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα Ιανουάριος

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Φιλολογία Τμήμα Τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής 1 Μελέτη απορρόφησης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Ανδρέας Κυθραιώτης- Πέτρος Πασιαρδής Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου Συνέδριο Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

Η αυθεντική ηγεσία και ο ρόλος της στις αλλαγές. Ονοματεπώνυμο: Μουμτζής Ευάγγελος- Δημήτριος Σειρά: 9 Επιβλέπων Καθηγητής: Ολίβια Κυριακίδου

Η αυθεντική ηγεσία και ο ρόλος της στις αλλαγές. Ονοματεπώνυμο: Μουμτζής Ευάγγελος- Δημήτριος Σειρά: 9 Επιβλέπων Καθηγητής: Ολίβια Κυριακίδου Η αυθεντική ηγεσία και ο ρόλος της στις αλλαγές Ονοματεπώνυμο: Μουμτζής Ευάγγελος- Δημήτριος Σειρά: 9 Επιβλέπων Καθηγητής: Ολίβια Κυριακίδου Δεκέμβριος 2012 Στόχος Έρευνας Στόχος της έρευνας είναι να σκιαγραφηθούν

Διαβάστε περισσότερα

Η οικολογία μάθησης για τους υπολογιστές ΙII: Η δική σας οικολογία μάθησης

Η οικολογία μάθησης για τους υπολογιστές ΙII: Η δική σας οικολογία μάθησης Η οικολογία μάθησης για τους υπολογιστές ΙII: Η δική σας οικολογία μάθησης Παλαιγεωργίου Γιώργος Τμήμα Μηχανικών Η/Υ, Τηλεπικοινωνιών και Δικτύων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Ιανουάριος 2011 Ψυχομετρία Η κατασκευή

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009)

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Το πρόβλημα του λειτουργικού αναλφαβητισμού στην Κύπρο στις ηλικίες των 12 με 15 χρόνων

Διαβάστε περισσότερα

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1.

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. 2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. : - :. : : ( /,, ) :...., -, -.,,... 1.,, 2,,,....,,,...,, 2008 1. 2. - : On Demand 1. 9 2. 9 2.1 9 2.2 11 2.3 14 3. 16 3.1 16 3.1.1 16 3.1.1. 16 3.1.1. 25 3.1.2 26

Διαβάστε περισσότερα

ευπωπαϊκό ππόηυπο Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου Της Σχολικής Μονάδας Έκθεση Συστηματικής Διερεύνησης

ευπωπαϊκό ππόηυπο Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου Της Σχολικής Μονάδας Έκθεση Συστηματικής Διερεύνησης ΤΠΟΤΡΓΔΙΟ ΠΑΙΓΔΙΑ ΓΙΑ ΒΙΟΤ ΜΑΘΗΗ ΚΑΙ ΘΡΗΚΔΤΜΑΣΩΝ ΚΔΝΣΡΟ ΔΚΠΑΙΓΔΤΣΙΚΗ ΔΡΔΤΝΑ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου Της Σχολικής Μονάδας ευπωπαϊκό ππόηυπο Κλίμα & Σχέσεις στο Σχολείο Σχέσεις μεταξύ Σχολείου

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΟΜΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ: ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ, ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

ΑΤΟΜΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ: ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ, ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΑΤΟΜΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ: ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ, ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ Προσωπικότητα: Τα ιδιαίτερα και σχετικά σταθερά πρότυπα συμπεριφοράς, σκέψης και συναισθηματικής έκφρασης που παρουσιάζουν τα άτομα

Διαβάστε περισσότερα

Σ.Κ.Ε.Π. - Σύνδεσμος Κοινωνικής Ευθύνης για Παιδιά και Νέους Αθήνα, Ιούνιος 2015

Σ.Κ.Ε.Π. - Σύνδεσμος Κοινωνικής Ευθύνης για Παιδιά και Νέους Αθήνα, Ιούνιος 2015 Η Επίδραση της Επαφής και της Διαδραστικής Συνεργασίας με Νέους με Αναπηρίες στη Στάση των Μαθητών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης: Ένα Πιλοτικό Πρόγραμμα Παρέμβασης Σ.Κ.Ε.Π. - Σύνδεσμος Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πατρών Π.Τ.Δ.Ε. - Κέντρο Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης. Θέμα εργασίας : «Η επαγγελματική ικανοποίηση των εκπαιδευτικών» Μπούτσκου Λεμονιά

Πανεπιστήμιο Πατρών Π.Τ.Δ.Ε. - Κέντρο Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης. Θέμα εργασίας : «Η επαγγελματική ικανοποίηση των εκπαιδευτικών» Μπούτσκου Λεμονιά Πανεπιστήμιο Πατρών Π.Τ.Δ.Ε. - Κέντρο Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης Θέμα εργασίας : «Η επαγγελματική ικανοποίηση των εκπαιδευτικών» Μπούτσκου Λεμονιά Αμύνταιο 2011 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 1. Εισαγωγή 2 2. Θεωρία 3

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ονοματεπώνυμα Σπουδαστριών: Μποτονάκη Ειρήνη (5422), Καραλή Μαρία (5601) Μάθημα: Β06Σ03 Στατιστική

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1 1 ΥΕΨ(Δημ) 1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1 Nέα Διαδικασία Παρέμβασης στο Σχολείο για Χειρισμό Παιδιού με Πιθανές Μαθησιακές, Συναισθηματικές ή άλλες Δυσκολίες

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Επιστήμη Τμήμα ς 1 2 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση Χριστάκη, καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Ερευνητής:

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: Οργανωσιακή Συμπεριφορά και Διοίκηση Αλλαγών

Μάθημα: Οργανωσιακή Συμπεριφορά και Διοίκηση Αλλαγών 1 Μάθημα: Οργανωσιακή Συμπεριφορά και Διοίκηση Αλλαγών Υπεύθυνοι: Ζωή Δημητριάδη, Ph.D., Καθηγήτρια Δρ. Φώτης Βούζας, Αν. Καθηγητής Σχήμα 1. Προσδιορισμός Οργανωσιακής Συμπεριφοράς Σκοπός του Μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

Ικανότητες Συναισθηµατικής Νοηµοσύνης: Θεωρία και εφαρµογή στο εργασιακό περιβάλλον

Ικανότητες Συναισθηµατικής Νοηµοσύνης: Θεωρία και εφαρµογή στο εργασιακό περιβάλλον Καφέτσιος, Κ. (2003). Ικανότητες Συναισθηµατικής Νοηµοσύνης: Θεωρία και εφαρµογή στο εργασιακό περιβάλλον. Ελληνική Ακαδηµία ιοίκησης Επιχειρήσεων, 2, 16-25 Ικανότητες Συναισθηµατικής Νοηµοσύνης: Θεωρία

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικές Θετικής Οργανωσιακής Αλλαγής και οι στάσεις των εργαζομένων απέναντι στην αλλαγή

Πρακτικές Θετικής Οργανωσιακής Αλλαγής και οι στάσεις των εργαζομένων απέναντι στην αλλαγή Πρακτικές Θετικής Οργανωσιακής Αλλαγής και οι στάσεις των εργαζομένων απέναντι στην αλλαγή Ονοματεπώνυμο : Ευανθία Καρακατσάνη Σειρά: 9 Επιβλέπων Καθηγητής: Ο. Κυριακίδου Δεκέμβριος 2012 ΣΤΟΧΟΣ/ ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Πολιτική Επιστήμη 1 Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Γ. Μπάρμπας Ε. Γκιργκινούδη θεωρητικό πλαίσιο βασικός πυρήνας

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Παιδαγωγική Σχολή Τμήμα: Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης 1 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση Χριστάκη, καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικό Πρόγραμμα Αξιολόγησης των Εσπερινών Σχολών Μέσης Γενικής και Μέσης Τεχνικής Εκπαίδευσης (2007-2008)

Ερευνητικό Πρόγραμμα Αξιολόγησης των Εσπερινών Σχολών Μέσης Γενικής και Μέσης Τεχνικής Εκπαίδευσης (2007-2008) Ερευνητικό Πρόγραμμα Αξιολόγησης των Εσπερινών Σχολών Μέσης Γενικής και Μέσης Τεχνικής Εκπαίδευσης (2007-2008) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Ο Τομέας Έρευνας του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, μετά από οδηγία του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ. Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ. Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ Διπλωματική Εργασία «Η Διαχείριση της Συναισθηματικής Νοημοσύνης στον Εργασιακό Χώρο

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΟΔΗΓΙΕΣ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΘΕΩΡΙΑ & ΠΡΑΞΗ στην εκπαιδευση Το έγγραφο αυτό παρέχει πληροφορίες και οδηγίες μορφοποίησης που θα σας βοηθήσουν να προετοιμάσετε καλύτερα την εργασία σας.... Αποστολή Εργασιών

Διαβάστε περισσότερα

«4.1.1. Δημογραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά των αποφοίτων

«4.1.1. Δημογραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά των αποφοίτων Η ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΤΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (ΠΤΠΕ) ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ: Η φοιτήτρια Δάφνη Καλογεράκη εκπόνησε κατά το ακαδ. έτος 2010-2011 την πτυχιακή εργασία:

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή Ψυχολογία

Οργανωσιακή Ψυχολογία Οργανωσιακή Ψυχολογία Ιωάννης Νικολάου Επίκουρος Καθηγητής Οργανωσιακής Συμπεριφοράς Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα ιοικητικής Επιστήμης και Τεχνολογίας www.inikolaou.gr inikol@aueb.gr Ιωάννης Νικολάου

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία: Οι αναδυόμενες κοινωνικές ικανότητες

Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία: Οι αναδυόμενες κοινωνικές ικανότητες Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία: Οι αναδυόμενες κοινωνικές ικανότητες Αναστασιάδου Βασιλική Ειρήνη Εκπαιδευτικός πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης (Ελλάδα) Η σύγχρονη εναλλασσόμενη και ρευστή

Διαβάστε περισσότερα

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014 888 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ χεν θεσσαλονίκης Μητροπόλεως 18 546 24 Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-276 144 Fax: 2310 276 144 E-mail: xenthesalonikis1@windowslive.com

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ γα μέλη Προσωπικών Δικτύων

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ γα μέλη Προσωπικών Δικτύων ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ γα μέλη Προσωπικών Δικτύων Αγαπητά μέλη του BITSE, Όλοι μας έχουμε άτυπα προσωπικά δίκτυα στη ζωή μας. Έχουμε ανθρώπους στους οποίους βασιζόμαστε, εμπιστευόμαστε, καθώς και ανθρώπους

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Στόχοι του Προγράμματος Ο γενικός στόχος του προγράμματος είναι η ανάπτυξη επιστημονικής γνώσης στη θεωρία και στην εφαρμογή των ψυχολογικών και κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΚΑΙ ΧΟΡΗΓΙΑ :ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΟΝ ΚΛΑΔΟ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΚΑΙ ΧΟΡΗΓΙΑ :ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΟΝ ΚΛΑΔΟ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΚΑΙ ΧΟΡΗΓΙΑ :ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΟΝ ΚΛΑΔΟ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΒΕΝΤΟΥΡΑ ΖΩΗ ΧΑΝΟΣ ΖΑΝΝΗΣ ΤΙ ΕΊΝΑΙ ΧΟΡΗΓΙΑ??? Η χορηγία ή αλλιώς sponsoring είναι μια λέξη η οποία έχει τις ρίζες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2011-2012 ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» Διδάσκων: Κ. Χρήστου

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 1 Βασικές έννοιες

Διάλεξη 1 Βασικές έννοιες Εργαστήριο SPSS Ψ-4201 (ΕΡΓ) Λεωνίδας Α. Ζαμπετάκης Β.Sc., M.Env.Eng., M.Ind.Eng., D.Eng. Εmail: statisticsuoc@gmail.com Διαλέξεις αναρτημένες στο: Διαλέξεις: ftp://ftp.soc.uoc.gr/psycho/zampetakis/ Διάλεξη

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Ηλεκτρολόγοι Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών 1 2 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση - Χριστάκη,

Διαβάστε περισσότερα

Σπουδαστές Γιαννουλάκης Αντρέας Α.Μ. 11796 Τσουρουνάκης 'Αγγελος Α.Μ. 12133 Μουτουσίδου Πόπη Α.Μ. 12279 Εισηγητής: Ταφιάδης Χρ.

Σπουδαστές Γιαννουλάκης Αντρέας Α.Μ. 11796 Τσουρουνάκης 'Αγγελος Α.Μ. 12133 Μουτουσίδου Πόπη Α.Μ. 12279 Εισηγητής: Ταφιάδης Χρ. ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Σπουδαστές Γιαννουλάκης Αντρέας Α.Μ. 11796 Τσουρουνάκης 'Αγγελος Α.Μ. 12133 Μουτουσίδου Πόπη Α.Μ. 12279 Εισηγητής: Ταφιάδης Χρ. Διονύσης

Διαβάστε περισσότερα

ΗΓΕΣΙΑ & ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ: Πολυτέλεια ή Αναγκαιότητα;

ΗΓΕΣΙΑ & ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ: Πολυτέλεια ή Αναγκαιότητα; ΗΓΕΣΙΑ & ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ: Πολυτέλεια ή Αναγκαιότητα; ρ. Όλγα Επιτροπάκη Eπίκουρος Καθηγήτρια Οργανωσιακής Συµπεριφοράς & ιοίκησης Ανθρωπίνων Πόρων, ALBA Επισκόπηση της παρούσας οµιλίας Έχει το

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΘΕΜΑ Διερεύνηση ποσοτικών και ποιοτικών χαρακτηριστικών συνύπαρξης ψυχιατρικής διαταραχής με εξάρτηση από ψυχοδραστικές ουσίες. Η Περίπτωση του θεραπευτικού προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία.

Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Α. Ξεκαλάκη Παιδίατρος Δ/νση Κοινωνικής και Αναπτυξιακής Παιδιατρικής Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού Προαγωγή της υγείας Αρχικός ορισμός: Οι

Διαβάστε περισσότερα

Furthering Innovative and Entrepreneurial Regions of Europe Προώθηση Καινοτόμων και Επιχειρηματικών Περιφερειών της Ευρώπης

Furthering Innovative and Entrepreneurial Regions of Europe Προώθηση Καινοτόμων και Επιχειρηματικών Περιφερειών της Ευρώπης Furthering Innovative and Entrepreneurial Regions of Europe Προώθηση Καινοτόμων και Επιχειρηματικών Περιφερειών της Ευρώπης Έκθεση Έρευνας μεταξύ Στελεχών Οργανισμών της Περιφέρειας Ελλάδα 2015 Αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Φλώρινα, Ιούνιος 2012 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ Κ. ΣΑΡΡΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΒΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΔΡΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗΣ ΓΔ Στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ ΚΕΦAΛΑΙΟ 3 Ερωτήσεις: εργαλείο, μέθοδος ή στρατηγική; Το να ζει κανείς σημαίνει να συμμετέχει σε διάλογο: να κάνει ερωτήσεις, να λαμβάνει υπόψη του σοβαρά αυτά που γίνονται γύρω του, να απαντά, να συμφωνεί...

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

CERTIFICATE IN COACHING - AC ACCREDITED Διεθνώς Πιστοποιημένη εκπαίδευση επιπέδου Certificate από τον Association for Coaching

CERTIFICATE IN COACHING - AC ACCREDITED Διεθνώς Πιστοποιημένη εκπαίδευση επιπέδου Certificate από τον Association for Coaching CERTIFICATE IN COACHING - AC ACCREDITED Διεθνώς Πιστοποιημένη εκπαίδευση επιπέδου Certificate από τον Association for Coaching Certificate in Coaching AC Accredited διεθνής αναγνώριση Ανάλυση προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ROWPVT & EOWPVT 3 rd Edition (Μια συνδυαστική πιλοτική μεταφορά και αξιολόγηση τους στην ηλικιακή ομάδα των 2 ετών έως 2 ετών και 11 μηνών)

ROWPVT & EOWPVT 3 rd Edition (Μια συνδυαστική πιλοτική μεταφορά και αξιολόγηση τους στην ηλικιακή ομάδα των 2 ετών έως 2 ετών και 11 μηνών) ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΤΥΧΙΑΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ROWPVT & EOWPVT 3 rd Edition (Μια συνδυαστική πιλοτική μεταφορά και αξιολόγηση τους στην ηλικιακή ομάδα των 2 ετών έως 2 ετών και 11 μηνών) Κουμούλλη Τσαμπίκα (Α.Μ.: 10155)

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Μουσικού Σχολείου (Οκτώβριος 2015)

Αξιολόγηση του Μουσικού Σχολείου (Οκτώβριος 2015) Αξιολόγηση του Μουσικού Σχολείου (Οκτώβριος 2015) 1. Ταυτότητα της έρευνας Το Μουσικό Σχολείο (Μ.Σ.) λειτουργεί στην Κύπρο από το 2006. Η ίδρυσή του έγινε στα πλαίσια της Εκπαιδευτικής Μεταρρύθμισης, με

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

DIPLOMA IN COACHING - AC ACCREDITED Διεθνώς Πιστοποιημένη εκπαίδευση επιπέδου Diploma από τον Association for Coaching

DIPLOMA IN COACHING - AC ACCREDITED Διεθνώς Πιστοποιημένη εκπαίδευση επιπέδου Diploma από τον Association for Coaching DIPLOMA IN COACHING - AC ACCREDITED Διεθνώς Πιστοποιημένη εκπαίδευση επιπέδου Diploma από τον Association for Coaching Εισαγωγή Το πρόγραμμα Diploma in Coaching AC Accredited, έχει σαν στόχο την προσφορά

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Καλών Τεχνών Τμήματα Εικαστικών & Εφαρμοσμένων Τεχνών, Θεάτρου, Μουσικών Σπουδών 1 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥΣ ΣΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΦΟΡΕΙΣ ΤΟΥ ΟΓΚΟΓΟΝΙΔΙΟΥ BRCA1 ΚΑΙ BRCA2. Βασούλλα

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Φαρμακευτική 1 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση Χριστάκη, καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Ερευνητής: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΦΩΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ. Το άρθρο αυτό έχει ως σκοπό την παράθεση των αποτελεσμάτων πάνω σε μια έρευνα με τίτλο, οι ιδέες των παιδιών σχετικά με το

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ

ΜΕΣΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΣΤΟΧΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ...είναι να διερευνηθεί κατά πόσο γίνεται χρήση των Social Media στο πολιτικό μάρκετινγκ στην Ελλάδα και ποια είναι η σχέση της χρήσης αυτών των μέσων με την πολιτική συμπεριφορά... Συγκεκριμένα,

Διαβάστε περισσότερα

Η δημιουργία και η πιλοτική εφαρμογή ενός πρωτοκόλλου αξιολόγησης νευρογενών διαταραχών κατάποσης.

Η δημιουργία και η πιλοτική εφαρμογή ενός πρωτοκόλλου αξιολόγησης νευρογενών διαταραχών κατάποσης. Α.Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Η δημιουργία και η πιλοτική εφαρμογή ενός πρωτοκόλλου αξιολόγησης νευρογενών διαταραχών κατάποσης. Σπουδαστές: Κάτανα Ελευθερία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Μυρτώ Λεμονούδη και Έλλη Κουβαράκη MSc Κλινική Ψυχολογία Παν/μίου Αθηνών -Ψυχοθεραπεύτριες Επόπτης: Γιώργος Ευσταθίου Διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας Παν/μίου Αθηνών-Ψυχοθεραπευτής

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Αλκοολογίας: Προβλήματα που σχετίζονται με το αλκοόλ Διδάσκων: Γιάννης Μουζάς

Εργαστήριο Αλκοολογίας: Προβλήματα που σχετίζονται με το αλκοόλ Διδάσκων: Γιάννης Μουζάς Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Ακαδημαϊκό Έτος: 2014-15 Εργαστήριο Αλκοολογίας: Προβλήματα που σχετίζονται με το αλκοόλ Διδάσκων: Γιάννης Μουζάς Κωδικός: Ψ4607 Περίληψη του εργαστηρίου Η Αλκοολογία

Διαβάστε περισσότερα

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών Περιφερειακή Ενότητα Νομού Τρικάλων Δ/ΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Θεσμοί της Αυτοδιοίκησης και της κεντρικής Κυβέρνησης φιλικοί στο παιδί Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Η βιτρίνα των καταστημάτων ως εργαλείο δημοσίων σχέσεων. Ονοματεπώνυμο: Ειρήνη Πορτάλιου Σειρά: 8 η Επιβλέπουσα: Αν. Καθηγήτρια : Βεντούρα Ζωή

Η βιτρίνα των καταστημάτων ως εργαλείο δημοσίων σχέσεων. Ονοματεπώνυμο: Ειρήνη Πορτάλιου Σειρά: 8 η Επιβλέπουσα: Αν. Καθηγήτρια : Βεντούρα Ζωή Η βιτρίνα των καταστημάτων ως εργαλείο δημοσίων σχέσεων Ονοματεπώνυμο: Ειρήνη Πορτάλιου Σειρά: 8 η Επιβλέπουσα: Αν. Καθηγήτρια : Βεντούρα Ζωή Δεκέμβριος 2011 Στόχος Έρευνας H βιτρίνα των καταστημάτων αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

athanasiadis@rhodes.aegean.gr , -.

athanasiadis@rhodes.aegean.gr , -. παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο Προσκήνιο 88 - * athanasiadis@rhodes.aegean.gr -., -.. Abstract The aim of this survey is to show how students of the three last school classes of the Primary School evaluated

Διαβάστε περισσότερα

Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων

Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου & Α. Καλαντζή -Αζίζι «ουλειά µε

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπος Συμβουλευτικός Οδηγός

Πρότυπος Συμβουλευτικός Οδηγός Σχέδιο δράσης για την πρόληψη ή/και την καταπολέμηση του ρατσισμού και των διακρίσεων κάθε είδους, την ανάδειξη της σημασίας της διαφορετικότητας και την καταπολέμηση της βίας στα σχολεία 7085/14-05-2010

Διαβάστε περισσότερα