Ηλεκτροφυσιολογία της Κυτταρικής Μεμβράνης

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ηλεκτροφυσιολογία της Κυτταρικής Μεμβράνης"

Transcript

1 ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ - ΠΑΝ/ΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ι Ηλεκτροφυσιολογία της Κυτταρικής Μεμβράνης Κων/νος Παπαθεοδωρόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής * Εργαστήριο Φυσιολογίας 2017

2 Βοηθήματα: Αρχές Φυσιολογίας: Berne & Levy: Στοιχεία από Κεφ. 1 & 2. Κεφ. 5. Ιατρική Φυσιολογία, Borοn & Boulpaep: Τόμος Ι, Κεφ. 6 & 7 [Και στοιχεία από Κεφ. 3, 4, 10].

3 Φυσιολογία: Πως λειτουργεί το κύτταρο και πως οργανώνονται οι λειτουργίες του οργανισμού στο επίπεδο των ιστών και των οργάνων. Η κατανόηση των θεμάτων Φυσιολογίας είναι πολύ σημαντική και απαιτητική εργασία γιατί πάνω στην γνώση των φυσιολογικών μηχανισμών βασίζεται η κατανόηση της λειτουργίας του οργανισμού και η κατανόηση του τρόπου που η φυσιολογική λειτουργία μετατρέπεται σε παθολογική.

4 Γιατί είναι σημαντική η μελέτη της ηλεκτροφυσιολογίας της μεμβράνης? Η ηλεκτρική συμπεριφορά της μεμβράνης αποτελεί τη βάση της λειτουργίας των κυττάρων στο νευρικό & μυϊκό σύστημα. Η ηλεκτρική δραστηριότητα της μεμβράνης των νευρικών κυττάρων αποτελεί τη βάση της δημιουργίας και μετάδοσης σήματος κατά μήκος καθ ενός νευρικού κυττάρου. Τα νευρωνικά σήματα συνίστανται σε μεταβολές της ηλεκτρικής κατάστασης της μεμβράνης. Τα ηλεκτρικά αυτά νευρωνικά σήματα αποτελούν βασικά στάδια στην επικοινωνία εντός του Νευρικού Συστήματος. Η επικοινωνία στο Νευρικό Σύστημα περιλαμβάνει α) την δημιουργία και διάδοση των ηλεκτρικών σημάτων πάνω σε καθ ένα νευρικό κύτταρο, και β) την χημική επικοινωνία μεταξύ των νευρικών κυττάρων (Συναπτική Διαβίβαση-β έτος). Η δημιουργία ηλεκτρικών σημάτων στην μεμβράνη των μυϊκών κυττάρων αποτελεί την εναρκτήρια βάση της λειτουργίας του μυϊκού κυττάρου: Σύσπαση.

5 Το νευρικό κύτταρο συνιστά τη δομική και λειτουργική μονάδα του Νευρικού Συστήματος

6 Ανατομο-λειτουργικά χαρακτηριστικά του νευρικού κυττάρου (νευρώνα) Δενδρίτες Είσοδος πληροφορίας από άλλους νευρώνες Σώμα Συνδιασμός/Ολοκλήρωση πληροφορίας Νευράξονας Αποστολή συμπερασματικής πληροφορίας σε απόσταση.. Απολήξεις Μεταβίβαση πληροφορίας σε άλλους νευρώνες

7 Η διαχείριση της πληροφορίας από έναν νευρώνα και η επικοινωνία της πληροφορίας μεταξύ νευρώνων πραγματοποιείται με ηλεκτρική και χημική συμπεριφορά αντίστοιχα. Ηλεκτρική δραστηριότητα: Πάνω στο νευρικό κύτταρο Χημική επικοινωνία: Μεταξύ κυττάρων

8 Ηλεκτρική Δραστηριότητα Μεμβράνης Η ηλεκτρική δραστηριότητα της μεμβράνης των νευρικών κυττάρων αποτελεί τη βάση της δημιουργίας και μετάδοσης ενός σήματος κατά μήκος καθ ενός νευρικού κυττάρου. Τα νευρωνικά σήματα συνίστανται σε μεταβολές της ηλεκτρικής κατάστασης της μεμβράνης. Η βασική ηλεκτρική κατάσταση της μεμβράνης συνίστανται στην ύπαρξη ενός φυσικού ηλεκτρικού δυναμικού μεταξύ των δύο πλευρών της μεμβράνης. Η μόνιμη διαφορά ηλεκτρικού δυναμικού μεταξύ των δύο πλευρών της μεμβράνης καλείται μεμβρανικό δυναμικό ηρεμίας Πόλωση της μεμβράνης. Οι παροδικές μεταβολές του ηλεκτρικού μεμβρανικού δυναμικού συνιστούν τα ηλεκτρικά σήματα στο νευρικό (και μυϊκό) σύστημα. Στην μεμβράνη των νευρικών κυττάρων δημιουργούνται δύο ειδών ηλεκτρικά σήματα μέσω των οποίων υφίσταται επικοινωνία κατά μήκος του νευρικού κυττάρου. Τα δύο αυτά είδη ηλεκτρικών σημάτων πάνω στην μεμβράνη του νευρικού κυττάρου είναι τα τοπικά δυναμικά και τα δυναμικά ενεργείας.

9 Ανατομο-λειτουργικά χαρακτηριστικά του νευρικού κυττάρου (νευρώνα) Δενδρίτες Τοπικό Δυναμικό Είσοδος πληροφορίας από άλλους νευρώνες Σώμα Συνδιασμός/Ολοκλήρωση πληροφορίας Νευράξονας Δυναμικό Ενεργείας Αποστολή συμπερασματικής πληροφορίας σε απόσταση.. Απολήξεις Χημική Διαβίβαση Τοπικό Δυναμικό στον επόμενο νευρώνα Μεταβίβαση πληροφορίας σε άλλους νευρώνες

10 Κύριοι Στόχοι 1. Κατανόηση των βασικών εννοιών της ηλεκτρικής συμπεριφοράς της κυτταρικής μεμβράνης: Ιοντικοί δίαυλοι, Μεμβρανικό δυναμικό ηρεμίας, δυναμικό ισορροπίας ιόντος, ηλεκτροχημική ισορροπία, ηλεκτρεγερτική δύναμη, εκπόλωση-υπερπόλωση, τοπικά δυναμικά, δυναμικό ενεργείας, ουδός ή κατώφλιο, περίοδος ανερεθιστότητας. 2. Σχέσεις μεταξύ των ανωτέρω φαινομένων ή εννοιών. 3. Mηχανισμοί που υπόκεινται των φαινομένων του μεμβρανικού δυναμικού, του δυναμικού ισορροπίας, των τοπικών δυναμικών και του δυναμικού ενεργείας. 4. Λειτουργικός ρόλος των μεμβρανικών δυναμικών. Η γνώση αυτών που αναφέρονται στους κύριους στόχους αποτελούν τη βάση για την κατανόηση της φυσιολογικής και παθολογικής συμπεριφοράς του νευρικού & μυϊκού κυττάρου.

11 Σε όλα τα κύτταρα του οργανισμού υπάρχει ένας διαχωρισμός φορτίου μεταξύ των δύο πλευρών της πλασματικής μεμβράνης.

12 Μεμβρανικό Δυναμικό Ηρεμίας Σε όλα τα κύτταρα του οργανισμού υπάρχει ένας διαχωρισμός φορτίου μεταξύ των δύο πλευρών της πλασματικής μεμβράνης: ηλεκτρική πόλωση μεμβράνης. Η ηλεκτρική πόλωση της μεμβράνης αποτελεί την φυσιολογική βάση της ηλεκτρικής συμπεριφοράς των νευρικών & μυϊκών κυττάρων.

13 Μέτρηση του Μεμβρανικού Δυναμικού Ηρεμίας

14 Το μεμβρανικό δυναμικό ηρεμίας βασίζεται σε δύο χαρακτηριστικά που παρουσιάζουν όλα τα ζωντανά κύτταρα: α) Μία φυσική συγκέντρωση μορίων εντός του κυττάρου, πολλά από τα οποία είναι πολωμένα και συνίστανται σε μεγάλα πρωτεϊνικά αρνητικώς φορτισμένα μόρια, και σε ιόντα τα οποία είναι φορτισμένα. β) Η κυτταρική μεμβράνη παρουσιάζει διαπερατότητα.

15 Διάχυση ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ Μικρά υδρόφοβα Μεγάλα πολικά (μικρά οργανικά) Μικρά πολικά μη φορτισμένα Φορτισμένα (ανόργανα ιόντα) (ανεξαρτήτως μεγέθους..)

16 ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑ Διευκολυνόμενη Διάχυση Ανόργανα Ιόντα Μικρά οργανικά Πόροι & Δίαυλοι Μεταφορείς

17 ΠΑΘΗΤΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ ΔΙΑΜΕΜΒΡΑΝΙΚΗΣ ΔΙΕΛΕΥΣΗΣ (ΚΛΙΣΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ - ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΗ ΚΛΙΣΗ) Παθητική Διάχυση Διευκολυνόμενη Διάχυση Μικρά υδρόφοβα (O 2, CO 2, Ν 2, Μικρά πολικά μη φορτισμένα (H 2 O, γλυκερόλη, αιθανόλη) βενζόλιο) Μη ελεγχόμενοι (Πόροι) Παθητική: Δίαυλοι Ανόργανα Ιόντα (μέγεθος, ηλεκτρικό φορτίο) Ελεγχόμενοι Παθητική: Μεταφορείς Μικρά Οργανικά Ανόργανα Ιόντα Συναπτικοί Υποδοχείς Χημειο-ελεγχόμενοι Τασεο-ελεγχόμενοι Μεταβοτροπικοί Ιονοτροπικοί

18 Πρωτεϊνικοί Μεμβρανικοί Δίαυλοι

19 Μετακίνηση ιόντων δια μέσου της μεμβράνης συνιστά ηλεκτρικό ρεύμα! Η ηλεκτρική συμπεριφορά των μεμβρανών βασίζεται στα ανόργανα ιόντα Γιατί τα ιόντα? 1. Υπάρχουν σε αφθονία 2. Είναι μικρά και εύχρηστα 3. Είναι και φορτισμένα!

20 Διαπερατότητα Ιοντικών Διαύλων Οι ιοντικοί δίαυλοι επιτρέπουν την Ταχύτατη Παθητική Διάχυση των Ιόντων. Η διάχυση δια μέσου των ιοντικών πόρων είναι > 10 6 ιόντα / sec, 1000 φορές πιό ταχεία από την μεταφορά μέσω πρωτεϊνών-μεταφορέων. Η ροή ιόντων δια μέσου ενός διαύλου εξαρτάται από τις συγκεντρώσεις του ιόντος εκατέρωθεν της μεμβράνης.

21 Διαπερατότητα Ιοντικών Διαύλων Ένας ιοντικός δίαυλος είναι διαπερατός σε ορισμένη κατηγορία ιόντων (κατιόντων-ανιόντων) ή και σε συγκεκριμένο είδος ιόντος (π.χ. Κάλιο, Νάτριο, Χλώριο). Η Επιλεκτικότητα αυτή οφείλεται στην ύπαρξη ηθμού στον δίαυλο και τον σχετικό βαθμό και ένταση της ενυδάτωσης των αγωμένων ιόντων.

22 Διαπερατότητα Ιοντικών Διαύλων Πρωτεϊνικοί Μεμβρανικοί Δίαυλοι Η ροή ιόντων δια μέσου ενός διαύλου εξαρτάται από τις συγκεντρώσεις του ιόντος εκατέρωθεν της μεμβράνης. Ένας ιοντικός δίαυλος είναι διαπερατός σε ορισμένη κατηγορία ιόντων (κατιόντων-ανιόντων) ή και σε συγκεκριμένο είδος ιόντος (π.χ. Κάλιο, Νάτριο, Χλώριο). Παρουσιάζει δηλ. επιλεκτικότητα.

23 Επιλεκτικότητα Δίαυλος Νατρίου Na Α ο Το Κ + είναι μεγαλύτερο από το Na + Ο δίαυλος του Κ + είναι μικρότερος από αυτόν του Νa +... Το (ενυδατωμένο) Κ + δεν περνά από τον δίαυλο Νa + λόγω μεγέθους (φυσικής διάστασης). Το ενυδατωμένο Νa + δεν περνά Δίαυλος Καλίου Κ+ ο 1.33 Α από τον δίαυλο Κ + λόγω ηλεκτροστατικών δυνάμεων.

24 Θέματα προς εξέταση Πως δημιουργείται και από τι εξαρτάται η διαμεμβρανική διαφορά ηλεκτρικού δυναμικού? Πως μπορεί να μεταβληθεί κατά την λειτουργία του κυττάρου? Ποιά είναι η λειτουργία των μεταβολών του μεμβρανικού ηλεκτρικού δυναμικού? Πως επηρεάζεται η ηλεκτρική δραστηριότητα από φυσιολογικούς/παθολογικούς παράγοντες? Γιατί χρησιμοποιείται ο ηλεκτρισμός από τα κύτταρα?

25 Δημιουργία Μεμβρανικού Δυναμικού Κυττάρων Κ + Κ + Cl Κ? + Μεμβράνη διαπερατή μόνον στο Κ +

26 Η κλίση συγκέντρωσης ως πηγή ανάπτυξης δια-μεμβρανικού ηλεκτρικού δυναμικού Μεμβράνη διαπερατή μόνον για Κ+ Όχι καθαρή ροή Κ + Καθαρή ροή Κ + από 1 > 2 Ανάπτυξη διαφοράς δυναμικού

27 Η κλίση συγκέντρωσης ως πηγή ανάπτυξης δια-μεμβρανικού ηλεκτρικού δυναμικού Ενδοκυττάρια Εξωκυττάρια Κυτταρική μεμβράνη: συνεχής διαπερατότητα για Κ+ Καθαρή ροή Κ+ από 1 2 Δυναμικό Ισορροπίας Ιόντος: Δυναμικό στο οποίο η κίνηση του ιόντος λόγω χημικών δυνάμεων εξισορροπείται από την κίνηση του ιόντος λόγω ηλεκτρικών δυνάμεων.

28 Δυνάμεις που επενεργούν σε ένα ιόν και καθορίζουν την κίνησή του Ανάπτυξη διαφοράς δυναμικού (Όχι καθαρή ροή Κ + ) Όχι καθαρή ροή Κ + Καθαρή ροή Κ + από 2 > 1 Οι δυνάμεις που καθορίζουν την κίνηση ενός ιόντος δια μέσου της μεμβράνης συνίστανται στην κλίση συγκέντρωσης του ιόντος (διαφορά χημικού δυναμικού) & στην διαφορά ηλεκτρικού δυναμικού, δηλ. στην ηλεκτροχημική διαφορά δυναμικού

29 Δυναμικό Ισορροπίας Ιόντος Για ένα δεδομένο ιόν, με διαφορετικές συγκεντρώσεις στις δύο πλευρές της μεμβράνης (δηλ. με κλίση συγκέντρωσης) υφίσταται μία θερμοδυναμική δύναμη, η οποία ωθεί το ιόν να κινηθεί προς την περιοχή της μικρότερης συγκέντρωσης Ανάπτυξη διαφοράς δυναμικού. Κ + σε ισορροπία (μέσω των αντίστοιχων διαύλων). Από την κίνηση αυτή θα προκύψει όμως και μιά ανακατανομή των φορτίων εκατέρωθεν της μεμβράνης και συνεπώς θα αναπτυχθεί μία ηλεκτρική δύναμη η οποία έλκει το ιόν προς την προτέρα κατάσταση. Υπάρχει ένα Ηλεκτρικό (μεμβρανικό) Δυναμικό στο οποίο η θερμοδυναμική ώθηση εξισορροπείται από την ηλεκτρική έλξη με συνέπεια η κίνηση του ιόντος να είναι ίδια και προς τις δύο κατευθύνσεις της μεμβράνης Δυναμικό Ισορροπίας Ιόντος Στο δυναμικό ισορροπίας υφίσταται Ηλεκτροχημική Ισορροπία για το ιόν.

30 Δυναμικό Ισορροπίας Ιόντος Το δυναμικό ισορροπίας ιόντος νοείται σε συνθήκες σταθερές στον χρόνο Το δυναμικό ισορροπίας είναι μια ποσότητα που εξαρτάται μόνον από την κλίση συγκέντρωσης του ιόντος! Το δυναμικό ισορροπίας είναι ανεξάρτητο από το μεμβρανικό δυναμικό! Το Δυναμικό Ισορροπίας ενός Ιόντος: - Εξαρτάται από την χημική κλίση και το σθένος του ιόντος. - Είναι ανεξάρτητο από τη διαφορά δυναμικού εκατέρωθεν της μεμβράνης. Σημασία του δυναμικού ισορροπίας ιόντος: Για δεδομένη κλίση συγκέντρωσης, η κίνηση ενός ιόντος θα μεταβάλλει το μεμβρανικό δυναμικό τείνοντας προς το δυναμικό ισορροπίας του

31 Παράγοντες Επηρεασμού του Δυναμικού Ισορροπίας Ιόντος 1. Αναλογία Συγκεντρώσεων του Ιόντος 2. Θερμοκρασία 3. (Σθένος του Ιόντος) 4. Απαιτούμενο Έργο για Διαχωρισμό δεδομένου ποσού Φορτίου Δυναμικό Ισορροπίας: Έργο για αντιστάθμιση θερμοδυναμικών δυνάμεων = Έργο για αντιστάθμιση ηλεκτρικών δυνάμεων Wc = RT ln [ιόν] έξω / [ιόν] μέσα = W E = F E R: σταθερά αερίων, Joules/Kelvin x mole T Kelvin : T celcius F: σταθερά Faraday, Coulombs/mole W E = Wc E ιόντος = RT/zF ln [ιόν] έξω / [ιόν] μέσα (Nernst, 1888) E ιόντος = 2.3 RT/zF log 10 [ιόν] έξω / [ιόν] μέσα

32 Δημιουργία Μεμβρανικού Δυναμικού Donnan, 1924: Εάν ένα μεγάλο μη διαπερατό οργανικό ιόν (Α - ) προστεθεί στη μία πλευρά μιας μεμβράνης, η οποία διαχωρίζει δύο διαμερίσματα που περιέχουν ένα διάλυμα διαπερατών ιόντων, τα διαπερατά ιόντα θα κατανεμηθούν άνισα στις δύο πλευρές της μεμβράνης. Έτσι διαμορφώνεται η λεγόμενη Ισορροπία κατά Donnan, με ηλεκτρική ουδετερότητα σε κάθε πλευρά η οποία εκφράζεται με την σχέση: [Κ + ] έξω [Α - ] μέσα = [Κ + ] μέσα [Α - ] έξω = [Κ + ] έξω [Cl - ] μέσα [Κ + ] μέσα [Cl - ] έξω

33 Δημιουργία Μεμβρανικού Δυναμικού Κυττάρων Ενδοκυττάριο περιβάλλον Εξωκυττάριο περιβάλλον Κ + Na + οργανικά Cl - Ανιόντα - Cl - Cl - Na + Κ + Ανιόντα -

34 Εξωκυττάριες & Ενδοκυττάριες συγκεντρώσεις ιόντων Συγκέντρωση (mm) Ιόν Ενδοκυττάρια Εξωκυττάρια Άξονας καλαμαριού Κάλιο (K + ) Νάτριο (Na + ) Χλώριο (Cl - ) Ασβέστιο (Ca 2+ ) Νευρώνας θηλαστικού Κάλιο (K + ) Νάτριο (Na + ) Χλώριο (Cl - ) Ασβέστιο (Ca 2+ )

35 Μεμβρανικό Δυναμικό Το Μεμβρανικό Δυναμικό Ηρεμίας θα πρέπει να επηρεάζεται από τα δυναμικά ισορροπίας των ιόντων σε συνδυασμό με τη σχετική διαπερατότητα / αγωγιμότητα της μεμβράνης για κάθε ιόν. Εάν στην κατάσταση ηρεμίας η μεμβρανική διαπερατότητα είναι πολύ μεγαλύτερη για το Κ+, το δυναμικό ηρεμίας της μεμβράνης θα επηρεάζεται κυρίως από το δυναμικό ισορροπίας του Κ +. Σε κατάσταση ηρεμίας, η κυτταρική μεμβράνη έχει πολύ μεγαλύτερη διαπερατότητα για τα ιόντα Κ + από ότι για τα άλλα πιό πολυπληθή ιόντα (Na +, Cl -, Ca 2+ ). Αυτό οφείλεται στην ύπαρξη συνεχώς ανοικτών διαύλων (πόρων) Κ +. Αφού [Κ + ]μέσα >> [Κ + ]έξω το Κ + θα κινηθεί από μέσα προς τα έξω προκειμένου να φθάσει στο δυναμικό ισορροπίας του.

36 Υπολογισμός Μεμβρανικού Δυναμικού Ηρεμίας Καλείται η Διαφορά Δυναμικού που υφίσταται μεταξύ των δύο πλευρών της μεμβράνης σε σταθερές συνθήκες. Εξίσωση Goldman Hodgin Katz: Vm = 2.3 RT/F log 10 P K [K + ] out + P Na [Na + ] out + P Cl [Cl - ] in P K [K + ] in + P Na [Na + ] in + P Cl [Cl - ] out Το Μεμβρανικό Δυναμικό Ηρεμίας καθορίζεται από την σχετική διαπερατότητα της μεμβράνης στα ιόντα K +, Na + και Cl - Η διαπερατότητα για κάθε ιόν σε συνθήκες ηρεμίας καθορίζεται από τον αριθμό των συνεχώς ανοικτών διαύλων του (πόρων).

37 Το Μεμβρανικό Δυναμικό Ηρεμίας καθορίζεται από τις συγκεντρώσεις και την σχετική διαπερατότητα της μεμβράνης στα ιόντα K +, Na + και Cl - Το δυναμικό ηρεμίας αναμένεται να έχει μιά τιμή που να προκύπτει ως συνιστώσα των δυναμικών ισορροπίας των διαφορετικών ιόντων στα οποία η μεμβράνη είναι διαπερατή. Σε κατάσταση ηρεμίας η διαπερατότητα της μεμβράνης στα ιόντα K+, Na+ και Cl- είναι: 1.0 / 0.04 / 0.45 Αυτό διαπιστώθηκε από τους Hodgkin & Katz (1949) μέσω παρατήρησης της επίδρασης των αλλαγών των εξωκυττάριων συγκεντρώσεων των ιόντων στο μεμβρανικό δυναμικό. Έτσι, αφού σε κατάσταση ηρεμίας: PK >> PNa, PCl η εξίσωση Goldman ανάγεται στην εξίσωση Nernst για το Κ+. Το ΜΔΗ συνεπώς καθορίζεται κυρίως από την κίνηση των ιόντων (ρεύμα) Κ+, που οφείλεται σε συνεχώς ανοικτούς διαύλους Κ+.

38 Παρότι σε κατάσταση ηρεμίας η διαπερατότητα της μεμβράνης είναι πολύ μεγαλύτερη για το Κ + απ ότι για το Na + και το Cl -, το δυναμικό ηρεμίας δεν συμπίπτει με το δυναμικό ισορροπίας του Κ γιατι σε κατάσταση ηρεμίας υφίσταται επίσης μία μικρή αγωγιμότητα για το Νa + και το Cl -

39 Πειραματική διαπίστωση της επίδρασης της κλίσης συγκέντρωσης του Κ + επί του δυναμικού ηρεμίας της μεμβράνης.

40 Δυναμικά Ισορροπίας Ιόντων E Na = 2.3 RT/zF log10 [Νa + ]έξω / [Νa + ]μέσα = 56 mv E K = 2.3 RT/zF log10 [K + ]έξω / [K + ]μέσα = -102 mv Ενδοκυττάρια E Cl = 2.3 RT/zF log10 [Cl - ]έξω / [Cl - ]μέσα = -76 mv Εξωκυττάρια

41 Δυναμικό Ηρεμίας Σε κατάσταση ηρεμίας (ΜΔΗ), τα Νa + τείνουν να εισέλθουν στο κύτταρο τα Κ + τείνουν να εξέλθουν από το κύτταρο τα Cl - τείνουν να εισέλθουν στο κύτταρο Ενδοκυττάρια Εξωκυττάρια Τα ιόντα τείνουν να κινηθούν πρός το δυναμικό ισορροπίας τους!

42 Η κίνηση των ιόντων διά μέσου της μεμβράνης προκαλεί εκπόλωση ή υπερπόλωση Εκπόλωση: Μείωση του θετικού φορτίου έξω / Αύξηση του θετικού φορτίου μέσα Είσοδος θετικών φορτίων προκαλεί εκπόλωση Έξοδος θετικών φορτίων ή είσοδος αρνητικών φορτίων προκαλεί υπερπόλωση Τα ιόντα τείνουν να κινηθούν πρός το δυναμικό ισορροπίας τους! Όσο μεγαλύτερη είναι η απόσταση του δυναμικού ισορροπίας από το ΜΔΗ, τόσο πιό έντονη είναι η (ηλεκτρεγερτική) δύναμη κίνησης. Ενδοκυττάρια Εξωκυττάρια Οι δυνάμεις κίνησης είναι διαφορετικές για κάθε ιόν.

43 Ηλεκτρεγερτική Δύναμη Ιόντος Οι κλίσεις συγκέντρωσης των ιόντων σε συνδιασμό με τα δυναμικό ισορροπίας αποτελούν ένα είδος μπαταρίας, ή συσσωρευτή του οποίου το δυναμικό προκαλεί ιοντικό ρεύμα κάθε φορά που υφίσταται αγωγιμότητα, δηλ. διαπερατότητα. Η δύναμη που επενεργεί στο ιόν και το κινεί: ηλεκτρεγερτική δύναμη, η οποία είναι ανάλογη της διαφοράς μεταξύ του δυναμικού ισορροπίας του ιόντος και του μεμβρανικού δυναμικού

44 Τα ιόντα που διαρρέουν μέσω των διαύλων αντικαθίστανται από ιόντα που μεταφέρονται μέσω πρωτεϊνών-μεταφορέων (αντλιών). Η αντλίες ιόντων διατηρούν τις κλίσεις συγκέντρωσης των ιόντων και έτσι συμβάλλουν στην διατήρηση του μεμβρανικού δυναμικού ηρεμίας.

45 Η Διαφορά Δυναμικού, υφίσταται ΜΟΝΟΝ μεταξύ των δύο πλευρών της λιπιδικής διπλοστιβάδας και δεν αφορά περίσσεια θετικών/αρνητικών φορτίων μεταξύ εξωκυττάριου και ενδοκυττάριου χώρου, οι οποίοι ουσιαστικά είναι ηλεκτρικά ουδέτεροι. Δηλαδή, στην δημιουργία του μεμβρανικού δυναμικού συμμετέχει ένα μικρό μόνον μέρος των ιόντων που βρίσκονται στον εξωκυττάριο και ενδοκυττάριο χώρο. Σε σταθερές συνθήκες, υπάρχει ηλεκτρική ουδετερότητα, οσμωτική ισορροπία αλλά δεν υπάρχει χημική ισορροπία. Η χημική κλίση αποτελεί πηγή δημιουργίας ηλεκτρικής κλίσης. Τα ηλεκτρικά σήματα στο ΝΣ ουσιαστικά συνίστανται σε παροδικές μεταβολές του μεμβρανικού δυναμικού που οφείλονται σε ρεύμα (ροή ιόντων) μεταξύ των δύο πλευρών της μεμβράνης.

46 Διαπερατότητα Μεμβράνης Κλίση Συγκέντρωσης Ιόντων Αντλία ιόντων Ιοντικό Ρεύμα Τάση Ιόντων προς Ισορροπία (Δυναμικό Ισορροπίας) Μεταβολή (Ηλεκτρικών) Δυνάμεων που εξασκούνται στα Ιόντα Μεταβολή Μεμβρανικού (Ηλεκτρικού) Δυναμικού

47 Ιδιότητες: 1. Διαπερατότητα Ιοντικοί Δίαυλοι 2. Επιλεκτικότητα 3. Έλεγχος Κατηγορίες Διαύλων: Α. Συνεχώς Ανοικτοί Β. Ελεγχόμενοι 1. Δυναμικό της Μεμβράνης Τασεοελεγχόμενοι 2. Νευροδιαβιβαστές, Νευροτροποποιητές Χημειοελεγχόμενοι 3. Μηχανικό Ερέθισμα (Πίεση Διάταση, σε αισθητικούς υποδοχείς)

48 Η διαχείριση της πληροφορίας από έναν νευρώνα και η επικοινωνία της πληροφορίας μεταξύ νευρώνων πραγματοποιείται με ηλεκτρική και χημική συμπεριφορά αντίστοιχα. Ηλεκτρική δραστηριότητα Χημική επικοινωνία

49 Ηλεκτρικές Συνάψεις μέσω Χασματοσυνδέσεων Στις ηλεκτρικές συνάψεις το ηλεκτρικό ρεύμα περνά παθητικά από το ένα κύτταρο στο άλλο. Οι ηλεκτρικές συνάψεις μπορούν να συγχρονίσουν την δραστηριότητα ενός μεγάλου πληθυσμού κυττάρων - Συγχρονισμένη ηλεκτρική δραστηριότητα νευρώνων εγκεφαλικού στελέχους για την αναπνοή - Συγχρονισμένη ηλεκτρική δραστηριότητα νευρώνων υποθαλάμου για έκκριση ορμονών - Συγχρονισμός δραστηριότητας ορισμένων τύπων νευρικών & γλοιακών κυττάρων του εγκεφάλου - Αγωγή ηλεκτρικής δραστηριότητας στην καρδιά

50 Ενεργοποίηση Χημειο-ελεγχόμενων & Τασεο-ελεγχόμενων Ιοντικών Διαύλων Χημειο-ελεγχόμενοι δίαυλοι συνιστούν ιονοφόρους υποδοχέων νευροδιαβιβαστών, και ενεργοποιούνται με την δέσμευση του νευροδιαβιβαστή. Οι Τασεο-ελεγχόμενοι δίαυλοι ενεργοποιούνται με την αλλαγή του μεμβρανικού δυναμικού. Χημειο-ελεγχόμενοι Τασεο-ελεγχόμενοι

51 Μεταβολές του μεμβρανικού δυναμικού: Τοπικά Δυναμικά & Δυναμικό Ενεργείας Το δυναμικό της μεμβράνης μεταβάλλεται όποτε υφίσταται ιοντικό ρεύμα δια μέσου της μεμβράνης, δηλ. όποτε ανοίξουν (ή κλείσουν) ιοντικοί δίαυλοι. Ενεργοποίηση χημειο- ή μηχανο-ελεγχόμενων διαύλων δημιουργεί τοπικά δυναμικά στις συνάψεις και δυναμικά υποδοχέα στα υποδεκτικά αισθητικά κύτταρα. Ενεργοποίηση τασεο-ελεγχόμενων διαύλων μεταβάλλει το μεμβρ. δυναμικό σε άλλα σημεία του κυττάρου, και είναι ευθύνεται για τη δημιουργία του Δυναμικού Ενεργείας (διέγερση).

52 Τοπικά συναπτικά δυναμικά Χημειοελεγχόμενοι δίαυλοι Ανάλογα με το είδος ιοντικού ρεύματος δια μέσου των χημειοελεγχόμενων διαύλων, τα τοπικά δυναμικά είναι: Εκπολωτικό Μετασυναπτικό Δυναμικό Υπερπολωτικό Μετασυναπτικό Δυναμικό Διεγερτικά & Ανασταλτικά.

53 Δυναμικό Ενέργειας Σε ορισμένα σημεία του νευρώνα, όπως ο άξονας, ορισμένη εκπόλωση της μεμβράνης προκαλεί μιά σειρά γεγονότων που συνίστανται σε απότομη, έντονη και παροδική αλλαγή του ίδιου μεμβρανικού δυναμικού: το φαινόμενο καλείται «Δυναμικό Ενέργειας» (ΔΕ). Το ΔΕ προκαλείται από ιοντικά ρεύματα μέσω τασεοελεγχόμενων διαύλων, οι οποίοι ακολουθούν μία σειρά αλλαγής της ενεργοποίησής τους. Δηλαδή, το ΔΕ προκαλείται από μια σειρά αλλαγών της αγωγιμότητας της μεμβράνης σε ορισμένα ιόντα. Τα ιόντα που συμμετέχουν στο ΔΕ είναι Νa + και K + Και οι δίαυλοι είναι διαπερατοί μόνον στο Νa + ή στο K +

54 Δυναμικό Ενέργειας Η μεμβράνη των νευρικών και μυϊκών κυττάρων είναι διεγέρσιμη Διεγερσιμότητα: η ιδιότητα παραγωγής Δυναμικών Ενεργείας Δυναμικά Ενεργείας Τασεοελεγχόμενοι δίαυλοι Τασεοελεγχόμενοι δίαυλοι mv 2 ms

55 ΔΕ σε Νευρικά Κύτταρα Στο νευρικό κύτταρο τα ΔΕ δημιουργούνται στην περιοχή του εκφυτικού κώνου από την δράση μιάς εκπόλωσης (τοπικό δυναμικό) στην συναπτική περιοχή Διεγερτικές (εκπολωτικές) συνάψεις Εκφυτικός κώνος

56 Το Δυναμικό Ενεργείας άγεται (αναδημιουργείται) στον νευράξονα του νευρικού κυττάρου 2 μm

57 Ο γιγαντιαίος άξονας του καλαμαριού discovered by John Z. Young at University College, London

58 Οι πρώτες καταγραφές του Δυναμικού Ενεργείας John Z. Young Keneth Cole & Howard Curtis, 1938 Alan Hodgkin & Hugh Huxley, 1939 Nobel: 1963

59 1902 Overton Εξάρτηση ΔΕ από Na Cole & Curtis Αλλαγή αγωγιμότητας κατά το ΔΕ 1939 Hodgkin & Huxley Αντιστροφή ΜΔ κατά το ΔΕ 1945 Hodgkin Ιοντική θεωρία 1949 Hodgkin & Katz Υπόθεση αλλαγής αγωγιμότητας Νa Cole Ανάπτυξη της τεχνικής «καθήλωση τάσης» 1952 Hodgkin & Huxley Περιγραφή ρευμάτων Na + - Κ +

60 Ένα ΔΕ αρχίζει πάντοτε με μιά εκπόλωση και είναι φαινόμενο όλον ή ουδέν : Εκπόλωση

61 Καταστάσεις Ιοντικών Διαύλων Οι ελεγχόμενοι δίαυλοι έχουν «πύλες» που επιτρέπουν το άνοιγμα και το κλείσιμο των πόρων του διαύλου.

62 Τασεοελεγχόμενοι Δίαυλοι Μη Ενεργοποιημένος Ενεργοποιημένος ΑπΕνεργοποιημένος Μη ΑπΕνεργοποιημένος

63 Η δημιουργία του ΔΕ βασίζεται στις ιδιότητες των τασεοελεγχόμενων διαύλων Na + Ενεργητικές Ιδιότητες του διαύλου Νa +

64 Δυναμικό Ενέργειας Το ΔΕ δημιουργείται από την αλληλεπίδραση μεταξύ ιοντικών ρευμάτων Νατρίου & Καλίου και του μεμβρανικού δυναμικού Χρονο- & Τασεο- εξάρτηση των Αγωγιμοτήτων Ρευμάτων Na + & K +

65 Φαρμακολογικός διαχωρισμός των ρευμάτων Na+ και K+

66 Χρονο- & Τασεο- εξάρτηση των Αγωγιμοτήτων Ρευμάτων Na+ & K+

67 Δυναμικό Ενέργειας Το ΔΕ δημιουργείται από την αλληλεπίδραση μεταξύ ιοντικών ρευμάτων Νατρίου & Καλίου και του μεμβρανικού δυναμικού Χρονο- & Τασεο- εξάρτηση των Αγωγιμοτήτων Ρευμάτων Na + & K +

68

69 Οι φάσεις του ΔΕ Οι δίαυλοι Νa+ κλείνουν. Οι δίαυλοι Κ+ ανοίγουν: Κ+ ρέει στο κύτταρο Περισσότεροι δίαυλοι Νa+ ανοίγουν: Νa+ ρέει στο κύτταρο Τασεοελεγχόμε νοι δίαυλοι Νa+ ανοίγουν Υπερπόλωση της μεμβράνης Η αντλία Na+/K+ ενεργή κατά την περίοδο ανερεθιστότητας < Ουδός Δυναμικό ηρεμίας Δυναμικό ενεργείας Δυναμικό ηρεμίας

70 Το ΔΕ έχει Ουδό & είναι φαινόμενο όλον ή ουδέν Ουδός: Το ποσό της εκπόλωσης κατά το οποίο το εισερχόμενο ρεύμα Νa υπερβαίνει το παθητικό εξερχόμενο ρεύμα Κ, έτσι ώστε ενεργοποιείται ένας μηχανισμός θετικής ανάδρασης.

71 Σαν αποτέλεσμα της θετικής ανάδρασης ο ρυθμός της αντίδρασης εξελίσσεται εκθετικά: είναι μία έκρηξη!

72 Το ΔΕ οφείλεται σε μη γραμμικούς βρόγχους Θετικής Ανάδρασης (Na + ) & Αρνητικής Ανάδρασης (K+)

73 I Na = I K I Na >> I K I K > I Na I K = I Na I Na = I K I K = I Na I K = I Na I Na > I K Στην κορυφή του ΔΕ, οι διαπερατότητες στα ιόντα K +, Na + και Cl - είναι: 1.0 / 20 / 0.45 Συνεπώς η τιμή του μεμβρανικού δυναμικού σύμφωνα με την εξίσωση Goldman προσεγγίζει την τιμή της εξίσωσης Nernst για το Na + E Na = 2.3 RT/zF log10 [Νa + ]έξω / [Νa + ]μέσα = + 56 mv

74 ) ( ) ( K m K K K m K K E V I g V V g I ) ( ) ( Na m Na Na Na m Na Na E V I g V V g I

75 Περίοδος Απόλυτης & Σχετικής Ανερεθιστότητας (μη-διεγερσιμότητας)

76 Περίοδος Απόλυτης Ανερεθιστότητας : Η χρονική περίοδος από την δημιουργία ενός ΔΕ κατά την οποία είναι αδύνατη η δημιουργία ενός δεύτερου ΔΕ όσο ισχυρός και εάν είναι ο (β ) ερεθισμός Η περίοδος απόλυτης ανερεθιστότητας οφείλεται στην απενεργοποίηση των τασεοελεγχόμενων διαύλων Na + Η περίοδος απόλυτης ανερεθιστότητας αποκλείει άθροιση μεταξύ διαδοχικών ΔΕ Περίοδος Σχετικής Ανερεθιστότητας: Η χρονική περίοδος που ακολουθεί την δημιουργία ενός ΔΕ κατά την οποία μπορεί να δημιουργηθεί ένα δεύτερο ΔΕ αλλά μόνον με ερεθισμό μεγαλύτερης ισχύος. Η περίοδος σχετικής ανερεθιστότητας οφείλεται στο ρεύμα Κ + που υπερπολώνει την μεμβράνη πέρα από το μεμβρανικό δυναμικό ηρεμίας.. Η περίοδος σχετικής ανερεθιστότητας καθορίζει την συχνότητα πυροδότησης

77 Οι λειτουργικές ιδιότητες των διαύλων Na + & K + καθορίζουν τις περιόδους ανερεθιστότητας Περίοδος Απόλυτης Ανερεθιστότητας Περίοδος Σχετικής Ανερεθιστότητας

78 Ρόλος του Δυναμικού Ενεργείας Μετάδοση του ΔΕ κατά μήκος του νευράξονα και πρόκληση απελευθέρωσης νευροδιαβιβαστή Στους νευρώνες τα ΔΕ δημιουργούνται την αρχή του νευράξονα, τον εκφυτικό κώνο, Το ΔΕ δημιουργείται στον εκφυτικό κώνο...και πρέπει να μεταδοθούν σε απόσταση από το σημείο γένεσης.. Το ΔΕ άγεται κατά μήκος του νευράξονα Στην απόληξη το ΔΕ προκαλεί την απελευθέρωση νευροδιαβιβαστή...και καταλήγει στην αξονική απόληξη όπου προκαλεί την απελευθέρωση του νευροδιαβιβαστή.

79 Δομο-Λειτουργική διαφοροποίηση του Νευρώνα Δενδρίτες Περιοχή Εισόδου πληροφορίας δημιουργία συναπτικών δυναμικών Σώμα Περιοχή Ολοκλήρωσης Εισόδων & Μετατροπής / Κωδικοποίησης της πληροφορίας υπό μορφή δυναμικών ενεργείας Άξονας Περιοχή Εξόδου πληροφορίας Συναπτική Διαβίβαση

80 Δυναμικά Ενεργείας σε Μυϊκά Κύτταρα ΔΕ δημιουργούνται σε νευρικά και μυϊκά κύτταρα Η λειτουργία του νευρικού κυττάρου συνίσταται στην λήψη, συνδιασμό και μετάδοση της πληροφορίας Η λειτουργία του μυϊκού κυττάρου συνίσταται στην σύσπασή του και την ανάπτυξη μηχανικής δύναμης Τα τρία είδη μ.κ. διαφέρουν σε αρκετά σημεία, από τον μηχανισμό πρόκλησης ηλεκτρικής δραστηριότητας και ΔΕ (όποτε αυτά δημιουργούνται) μέχρι τα χαρακτηριστικά της σύσπασης: ρυθμός, διάρκεια, δύναμη και ταχύτητα ανάπτυξης της σύσπασης.

81 ΔΕ σε Σκελετικά Μυϊκά Κύτταρα..και σε ορισμένα μυϊκά κύτταρα το ΔΕ προκαλείται από ένα εκπολωτικό τοπικό δυναμικό Τοπικό δυναμικό σε σκελετικό μυϊκό κύτταρο

82 ΔΕ σε Νευρικά & Μυϊκά Κύτταρα ΔΕ δημιουργούνται σε νευρικά και μυϊκά κύτταρα Η λειτουργία του νευρικού κυττάρου συνίσταται στην λήψη, συνδιασμό και μετάδοση της πληροφορίας Η λειτουργία του μυϊκού κυττάρου συνίσταται στην σύσπασή του και την ανάπτυξη μηχανικής δύναμης Καρδιακά μυϊκά κύτταρα Νευράξονας καλαμαριού Μυϊκό κυττ. Σκελετικού μυός

83 Ένα ΔΕ αρχίζει πάντοτε με μιά εκπόλωση: 1. Φυσιολογικά: εκπολωτικό τοπικό δυναμικό 2. Πειραματικά: έκχυση εκπολωτικού ρεύματος

84 Καρδιακά Μυϊκά Κύτταρα Η δραστηριότητα των καρδιακών μυϊκών κυττάρων πρέπει να είναι ρυθμική Μεγάλοι πληθυσμοί κυττάρων πρέπει να συσπώνται συντονισμένα-συγχρονισμένα Η δραστηριότητα πρέπει να ρυθμίζεται: προσαρμογή στις τρέχουσες συνθήκες του οργανισμού Η ηλεκτρική δραστηριότητα στα καρδιακά κύτταρα αρχίζει αυτόματα-αυθόρμητα σε μιά ομάδα τροποποιημένων κυττάρων που συνιστούν τον βηματοδότη και βρίσκεται σε μία συγκεκριμένη περιοχή Βηματοδότης: κύτταρο ή ομάδα κυττάρων που χωρίς εξωτερική επίδραση αλλά μέσω ενδογενών ηλεκτρικών ιδιοτήτων δημιουργούν αυθόρμητα ρυθμική, συνεχή δραστηριότητα, και έτσι συγχρονίζουν την δραστηριότητα πολύ μεγαλύτερου πληθυσμού κυττάρων: βηματοδότης. Η αυθόρμητη ρυθμική δραστηριότητα βασίζεται στην αλληλεπίδραση μεταξύ μεμβρανικών ιοντικών ρευμάτων. Στην καρδιά ο κύριος βηματοδότης είναι ο Φλεβόκομβος

85 Δυναμικό Ενέργειας σε Καρδιακά Μυϊκά Κύτταρα

86 ΔΕ σε Καρδιακά Μυϊκά Κύτταρα Η ρυθμική δημιουργία ΔΕ στο καρδιακό κυττ. βασίζεται στην αλληλεπίδραση μεταξύ 4 ιοντικών ρευμάτων που οφείλονται στην δραστηριότητα διαύλων Na +, K + & Ca 2+ I K-to I Na, I Ca I Ca I K Na+ I K I Na, I Ca I K I f, I K, I Ca I f, I K, I Ca 100ms 100ms Το ΔΕ στην καρδιά είναι παρατεταμένο: ms. Το ΔΕ μπορεί να διαθοθεί σε όλη την καρδιά σε 220 ms.

87 Συχνότητα και Περίοδος Ανερεθιστότητας στα Καρδιακά Κύτταρα ΑΑΠ

88 Δράση mach στην ηλεκτρική δραστηριότητα του καρδιακού βηματοδότη I f I K I f, I Ca Ach Καρδιακής συχνότητας I K Ach Ταχύτητα αγωγής I Ca

89 Νευρομυϊκή Διαβίβαση στον Καρδιακό Μυ Αντίθετες δράσεις NE & Ach στην ηλεκτρική δραστηριότητα του καρδιακού βηματοδότη Μάρτυρας ΝΕ Ach

90 Λείο Μυϊκό Κύτταρο Σπλαγχνικός Ίριδα Ακτινωτό σώμα Ανορθωτήρες τριχών Αγγεία Νεύρωση: Κιρσοειδής σχηματισμός

91 Ηλεκτροφυσιολογία Λείου Μυϊκού Κυττάρου Η ηλεκτρική δραστηριότητα στο Λείο μ.κ. συνίσταται σε ποικιλία μεταβολών του Vm που επιδρούν επί της σύσπασης του μυός: έναρξη / ρύθμιση. Δυναμικά Βραδέων Κυμάτων Πρόκληση μεταβολών: Χυμικοί παράγοντες Μηχανικά ερεθίσματα. Βηματοδοτικά Δυναμικά ΔΕ

92 Βραδέα κύματα ΔΕ Λείου μ.κ. Δυναμικά Βραδέων Κυμάτων Βηματοδοτική δραστηριότητα

93 Δυναμικά Ενεργείας Λείου Μυϊκού Κυττάρου I K, I Κ(Ca) I Ca I Ca I K, I Κ(Ca)

94 Μηχανισμός Βηματοδοτικής δραστηριότητας σε Λεία μυϊκά κύτταρα

95 Σύγκριση ΔΕ σε Νευρικά & Μυϊκά Κύτταρα Καρδιακά μ.κ. Νευράξονας καλαμαριού Μυϊκό κ. Σκελετικού μυ Λεία μ.κ.

96 Σημεία Σύνοψης 10. Δυναμικού Ενεργείας: Ορισμός Ιοντικός Μηχανισμός Έννοια ουδού & «όλου ή μηδέν» 1. Ρόλος της ηλεκτρικής δραστηριότητας Μεταβολές του μεμβρανικού δυναμικού 2. Ρόλος ιόντων & ιοντικών διαύλων Κλίση συγκέντρωσης ιόντος 3. Δυναμικό ισορροπίας ιόντος Ηλεκτροχημική ισορροπία 4. Διαπερατότητα της μεμβράνης 5. Παράγοντες καθορισμού του δυναμικού ηρεμίας της μεμβράνης 6. Δυναμικά ισορροπίας Na +, K +, Cl -, Ca Δυνάμεις κίνησης ιόντων Ηλεκτρεγερτική δύναμη 8. Διαφοροποίηση χημειοελεγχόμενων τασεοελεγχόμενων ιοντικών διαύλων 9. Διαφοροποίηση Τοπικών (συναπτικών) Δυναμικών Δυναμικών Ενεργείας 11. Περίοδοι Ανερεθιστότητας 12. Διαφορές ΔΕ μεταξύ νευρικού διαφορετικών τύπων μυϊκού κυττάρου

Ηλεκτροφυσιολογία της Κυτταρικής Μεμβράνης

Ηλεκτροφυσιολογία της Κυτταρικής Μεμβράνης ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ - ΠΑΝ/ΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ι Ηλεκτροφυσιολογία της Κυτταρικής Μεμβράνης Κων/νος Παπαθεοδωρόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής * Εργαστήριο Φυσιολογίας 2015 Φυσιολογία Πλαίσιο γνώσης Σημαντικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΜΕΜΒΡΑΝΗ

Η ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΜΕΜΒΡΑΝΗ ΗΛΕΚΤΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Η ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΜΕΜΒΡΑΝΗ Ο ρόλος της κυτταρικής μεμβράνης Φαινόμενα μεταφοράς Διάχυση Φαινόμενα μικρο-διαπερατότητας της κυτταρικής μεμβράνης Ασύμμετρη κατανομή ιόντων Ενεργός μεταφορά Ενεργός

Διαβάστε περισσότερα

«ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ» Λειτουργία Νευρικού Συστήματος

«ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ» Λειτουργία Νευρικού Συστήματος ΠΑΝ/ΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ» Λειτουργία Νευρικού Συστήματος Κώστας Παπαθεοδωρόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής * Εργαστήριο Φυσιολογίας 2013 Ομοιόσταση Ορισμός: Το σύνολο των φυσιολογικών

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ. Γιώργος Ανωγειανάκις Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας (προσωπικό) (γραμματεία)

ΓΕΝΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ. Γιώργος Ανωγειανάκις Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας (προσωπικό) (γραμματεία) ΓΕΝΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Γιώργος Ανωγειανάκις Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας 2310-999054 (προσωπικό) 2310-999185 (γραμματεία) anogian@auth.gr Αρχές της ηλεκτρικής διακυτταρικής επικοινωνίας Ή πως το νευρικό

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Μηχανισμός Αγωγής του Δυναμικού Ενεργείας. Βασικές Έννοιες στην Μεμβρανική Ηλεκτροφυσιολογία ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ - ΠΑΝ/ΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ

ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Μηχανισμός Αγωγής του Δυναμικού Ενεργείας. Βασικές Έννοιες στην Μεμβρανική Ηλεκτροφυσιολογία ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ - ΠΑΝ/ΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ - ΠΑΝ/ΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Βασικές Έννοιες στην Μεμβρανική Ηλεκτροφυσιολογία Μηχανισμός Αγωγής του Δυναμικού Ενεργείας Κων/νος Παπαθεοδωρόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής * Εργαστήριο Φυσιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η βαθμίδα του ηλεκτρικού πεδίου της μεμβράνης τείνει να συγκρατήσει τα θετικά φορτισμένα ιόντα.

Η βαθμίδα του ηλεκτρικού πεδίου της μεμβράνης τείνει να συγκρατήσει τα θετικά φορτισμένα ιόντα. Τα ιόντα χλωρίου βρίσκονται σε πολύ μεγαλύτερη πυκνότητα στο εξωτερικό παρά στο εσωτερικό του κυττάρου, με αποτέλεσμα να εμφανίζεται παθητικό ρεύμα εισόδου τους στο κύτταρο. Τα αρνητικά φορτισμένα ιόντα

Διαβάστε περισσότερα

Νευροφυσιολογία και Αισθήσεις

Νευροφυσιολογία και Αισθήσεις Biomedical Imaging & Applied Optics University of Cyprus Νευροφυσιολογία και Αισθήσεις Διάλεξη 5 Μοντέλο Hodgkin-Huxley (Hodgkin-Huxley Model) Απόκριση στην Έγχυση Ρεύματος 2 Hodgin και Huxley Οι Sir Alan

Διαβάστε περισσότερα

2. Μεμβρανικά δυναμικά του νευρικού κυττάρου

2. Μεμβρανικά δυναμικά του νευρικού κυττάρου 2. Μεμβρανικά δυναμικά του νευρικού κυττάρου Στόχοι κατανόησης: Διαφορά δυναμικού της κυτταρικής μεμβράνης ενός νευρικού κυττάρου: Τί είναι; Πώς δημιουργείται; Ποιά είδη διαφοράς δυναμικού της μεμβράνης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ Όπως συμβαίνει με τη συναπτική διαβίβαση στη νευρομυϊκή σύναψη, σε πολλές μορφές επικοινωνίας μεταξύ νευρώνων στο κεντρικό νευρικό σύστημα παρεμβαίνουν άμεσα ελεγχόμενοι

Διαβάστε περισσότερα

Βιοϊατρική τεχνολογία

Βιοϊατρική τεχνολογία Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Βιοϊατρική τεχνολογία Ενότητα 3: Μεμβράνες - Ηλεκτρικά δυναμικά, Νευρικό & μυϊκό σύστημα Αν. καθηγητής Αγγελίδης Παντελής e-mail: paggelidis@uowm.gr ΕΕΔΙΠ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ Η νευρομυϊκή σύναψη αποτελεί ιδιαίτερη μορφή σύναψης μεταξύ του κινητικού νευρώνα και της σκελετικής μυϊκής ίνας Είναι ορατή με το οπτικό μικροσκόπιο Στην

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 2ο ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ ΤΟΥΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΗΜΑΤΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 2ο ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ ΤΟΥΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΗΜΑΤΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 2ο ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ ΤΟΥΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΗΜΑΤΟΣ Τα νευρικά κύτταρα έχουν τη μοναδική ικανότητα να επικοινωνούν με ακρίβεια και με ταχύτητα σε μεγάλη απόσταση τόσο μεταξύ τους όσο και με τα κύτταρα στόχους που

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις Βιοφυσικής 1

Σημειώσεις Βιοφυσικής 1 Σημειώσεις Βιοφυσικής 1 Διαπερατότητα διπλοστιβάδας λιπιδίων Όλα τα ζωντανά κύτταρα θα πρέπει να είναι σε θέση να ανταλλάσσουν υλικά (θρεπτικές ουσίες και παραπροϊόντα) με το εξωτερικό τους περιβάλλον,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ. Γιώργος Ανωγειανάκις Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας 2310-999054 (προσωπικό) 2310-999185 (γραμματεία) anogian@auth.

ΓΕΝΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ. Γιώργος Ανωγειανάκις Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας 2310-999054 (προσωπικό) 2310-999185 (γραμματεία) anogian@auth. ΓΕΝΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Γιώργος Ανωγειανάκις Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας 2310-999054 (προσωπικό) 2310-999185 (γραμματεία) anogian@auth.gr Σύνοψη των όσων εξετάσαμε για τους ιοντικούς διαύλους: 1. Διαπερνούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Μεμβρανική Βιοφυσική. Το δυναμικό ενέργειας Διδάσκων: Λεκ. Χαράλαμπος Λαμπρακάκης

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Μεμβρανική Βιοφυσική. Το δυναμικό ενέργειας Διδάσκων: Λεκ. Χαράλαμπος Λαμπρακάκης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μεμβρανική Βιοφυσική Το δυναμικό ενέργειας Διδάσκων: Λεκ. Χαράλαμπος Λαμπρακάκης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Περιοδική υπερκαλιαιμική παράλυση

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Περιοδική υπερκαλιαιμική παράλυση ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Περιοδική υπερκαλιαιμική παράλυση ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ Αγόρι 6 ετών μεταφέρεται στον οικογενειακό ιατρό από τους γονείς του λόγω εμφάνισης δυσκολίας στην κίνηση των άκρων (άνω και

Διαβάστε περισσότερα

Σκοπός: Περιγραφή της συμπεριφοράς των νευρικών κυττάρων και ποσοτικά και ποιοτικά.

Σκοπός: Περιγραφή της συμπεριφοράς των νευρικών κυττάρων και ποσοτικά και ποιοτικά. Σκοπός: Περιγραφή της συμπεριφοράς των νευρικών κυττάρων και ποσοτικά και ποιοτικά. Τα νευρικά κύτταρα περιβάλλονται από μία πλασματική μεμβράνη της οποίας κύρια λειτουργία είναι να ελέγχει το πέρασμα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ι * ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

ΣΧΟΛΗ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ι * ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ι * ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Υπεύθυνος: Κων/νος Παπαθεοδωρόπουλος, Αναπληρωτής καθηγητής ΑΣΚΗΣΗ 1. ΕΞΑΣΚΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλαιο 11 ο ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Νευρικό 1

Κεφαλαιο 11 ο ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Νευρικό 1 Κεφαλαιο 11 ο ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Νευρικό 1 ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστηµα συντονίζει τη λειτουργία όλων των άλλων συστηµάτων. Χωρίζεται σε δύο επί µέρους συστήµατα: Το Σωµατικό Νευρικό Σύστηµα το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

TMHMA ΙΑΤΡΙΚΗΣ - ΠΑΝ/ΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ι. Φυσιολογία Μυών. Κων/νος Παπαθεοδωρόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής * Εργαστήριο Φυσιολογίας 2015

TMHMA ΙΑΤΡΙΚΗΣ - ΠΑΝ/ΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ι. Φυσιολογία Μυών. Κων/νος Παπαθεοδωρόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής * Εργαστήριο Φυσιολογίας 2015 TMHMA ΙΑΤΡΙΚΗΣ - ΠΑΝ/ΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ι Φυσιολογία Μυών Κων/νος Παπαθεοδωρόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής * Εργαστήριο Φυσιολογίας 2015 ΣΚΕΛΕΤΙΚΟΣ ΜΥΣ ΜΥΕΣ ΜΥΪΚΟ ΚΥΤΤΑΡΟ (ΜΥΪΚΗ ΙΝΑ) ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ & ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις Βιοφυσικής 1

Σημειώσεις Βιοφυσικής 1 Δυναμικό κυτταρικής μεμβράνης Σημειώσεις Βιοφυσικής 1 Η διαφορά δυναμικού που αναπτύσσεται στη μεμβράνη του κυττάρου οφείλεται στις διαφορετικές συγκεντρώσεις ιόντων που βρίσκονται εκατέρωθεν της μεμβράνης.

Διαβάστε περισσότερα

Βιοδυναμικά: Ασθενή ηλεκτρικά ρεύματα τα οποία παράγονται στους ιστούς των ζωντανών οργανισμών κατά τις βιολογικές λειτουργίες.

Βιοδυναμικά: Ασθενή ηλεκτρικά ρεύματα τα οποία παράγονται στους ιστούς των ζωντανών οργανισμών κατά τις βιολογικές λειτουργίες. Bιοηλεκτρισμός To νευρικό σύστημα Το νευρικό κύτταρο Ηλεκτρικά δυναμικά στον άξονα Δυναμικά δράσης Ο άξονας ως ηλεκτρικό καλώδιο Διάδοση των δυναμικών δράσης Δυναμικά δράσεις στους μύες Δυναμικά επιφανείας

Διαβάστε περισσότερα

+ - - εκπολώνεται. ΗΛΕΚΤΡΟMYΟΓΡΑΦΗΜΑ

+ - - εκπολώνεται. ΗΛΕΚΤΡΟMYΟΓΡΑΦΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟMYΟΓΡΑΦΗΜΑ Στόχοι Κατανόησης: -Να σας είναι ξεκάθαρες οι έννοιες πόλωση, εκπόλωση, υπερπόλωση, διεγερτικό ερέθισμα, ανασταλτικό ερέθισμα, κατώφλιο δυναμικό, υποκατώφλιες εκπολώσεις, υπερκατώφλιες

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα διάλεξης ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΜΥΪΚΗ ΣΥΣΤΟΛΗ. Τρόποι µετάδοσης των νευρικών σηµάτων. υναµικό Ηρεµίας. Νευρώνας

Θέµατα διάλεξης ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΜΥΪΚΗ ΣΥΣΤΟΛΗ. Τρόποι µετάδοσης των νευρικών σηµάτων. υναµικό Ηρεµίας. Νευρώνας Θέµατα διάλεξης MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΜΥΪΚΗ ΣΥΣΤΟΛΗ Τρόποι µετάδοσης νευρικών σηµάτων Ρόλος και λειτουργία των νευροδιαβιβαστών

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ:ΔΟΜΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ

ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ:ΔΟΜΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ 5-6/29-02-2016 Π.Παπαζαφείρη ΣΥΝΑΨΕΙΣ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2. ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ:ΔΟΜΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ 3. ΧΗΜΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ:ΔΟΜΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ 4. ΚΕΝΤΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ ΡΥΘΜΙΣΗ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ διαβίβαση στο νευρικό

Διαβάστε περισσότερα

Διαπερατότητα βιολογικών μεμβρανών. Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ.

Διαπερατότητα βιολογικών μεμβρανών. Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ. Διαπερατότητα βιολογικών μεμβρανών Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ. Βιοφυσική Μεμβρανών Πέμπτη 19 Νοεμβρίου 2015 Διαμεμβρανική μεταφορά διαλυμένων

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I)

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I) Γιάννης Τσούγκος ΓΕΝΙΚΑ:...πολλούς αιώνες πριν μελετηθεί επιστημονικά ο ηλεκτρισμός οι άνθρωποι γνώριζαν

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ 1.1. Εισαγωγή Ο ζωντανός οργανισµός έχει την ικανότητα να αντιδρά σε µεταβολές που συµβαίνουν στο περιβάλλον και στο εσωτερικό του. Οι µεταβολές αυτές ονοµάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Διαπερατότητα βιολογικών μεμβρανών. Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ.

Διαπερατότητα βιολογικών μεμβρανών. Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ. Διαπερατότητα βιολογικών μεμβρανών Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ. 28 /09/2016 Φυσιολογία Συστημάτων Ακαδημαϊκό Ετος 2016-2017 Κυτταρικές μεμβράνες

Διαβάστε περισσότερα

Μεμβρανική Βιοφυσική

Μεμβρανική Βιοφυσική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μεμβρανική Βιοφυσική Οι ηλεκτρικές ιδιότητες της κυτταρικής μεμβράνης Διδάσκων: Λεκ. Χαράλαμπος Λαμπρακάκης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Σκοπός του μαθήματος είναι ο συνδυασμός των θεωρητικών και ποσοτικών τεχνικών με τις αντίστοιχες περιγραφικές. Κεφάλαιο 1: περιγράφονται οι βασικές

Σκοπός του μαθήματος είναι ο συνδυασμός των θεωρητικών και ποσοτικών τεχνικών με τις αντίστοιχες περιγραφικές. Κεφάλαιο 1: περιγράφονται οι βασικές Εισαγωγή Ασχολείται με τη μελέτη των ηλεκτρικών, η λ ε κ τ ρ ο μ α γ ν η τ ι κ ώ ν κ α ι μ α γ ν η τ ι κ ώ ν φαινομένων που εμφανίζονται στους βιολογικούς ιστούς. Το αντικείμενο του εμβιοηλεκτρομαγνητισμού

Διαβάστε περισσότερα

Συναπτική ολοκλήρωση. Η διαδικασία της άθροισης όλων των εισερχόμενων διεγερτικών και ανασταλτικών σημάτων σε ένα νευρώνα. Τετάρτη, 20 Μαρτίου 13

Συναπτική ολοκλήρωση. Η διαδικασία της άθροισης όλων των εισερχόμενων διεγερτικών και ανασταλτικών σημάτων σε ένα νευρώνα. Τετάρτη, 20 Μαρτίου 13 Συναπτική ολοκλήρωση Η διαδικασία της άθροισης όλων των εισερχόμενων διεγερτικών και ανασταλτικών σημάτων σε ένα νευρώνα http://www.mpg.de/13795/learning_memory_perception?print=yes 2 Τοποθεσία συνάψεων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ Διάχυση Η διάχυση είναι το κύριο φαινόμενο με το οποίο γίνεται η παθητική μεταφορά διαμέσου ενός διαχωριστικού φράγματος Γενικά στη διάχυση ένα αέριο ή

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2 ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΝΕΥΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ

Κεφάλαιο 2 ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΝΕΥΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ Κεφάλαιο 2 ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΝΕΥΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ 2.1. Εισαγωγή Ο σκοπός µας στο κεφάλαιο αυτό είναι να περιγράψουµε την συµπεριφορά των νευρικών κυττάρων και ποσοτικά και ποιοτικά.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Περιγραφή της περίπτωσης Άνδρας 43 ετών εισάγεται σε κλινική λόγω επιγαστραλγίας. Μετά από έλεγχο ετέθη η διάγνωση του πεπτικού

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία. Θετικής κατεύθυνσης. Β λυκείου. ΑΡΓΥΡΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ Βιολόγος 3 ο λύκ. ηλιούπολης

Βιολογία. Θετικής κατεύθυνσης. Β λυκείου. ΑΡΓΥΡΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ Βιολόγος 3 ο λύκ. ηλιούπολης Βιολογία Β λυκείου Θετικής κατεύθυνσης ΑΡΓΥΡΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ Βιολόγος 3 ο λύκ. ηλιούπολης 1. Εισαγωγή Το κύτταρο αποτελεί τη βασική δομική και λειτουργική μονάδα των οργανισμών. 1.1 Το κύτταρο. 3ο λύκ. ηλιούπολης

Διαβάστε περισσότερα

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες 9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστημα μαζί με το σύστημα των ενδοκρινών αδένων συμβάλλουν στη διατήρηση σταθερού εσωτερικού περιβάλλοντος (ομοιόσταση), ελέγχοντας και συντονίζοντας τις λειτουργίες των

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑΤΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΜΥΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑΤΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΜΥΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑΤΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΜΥΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Σημειώσεις Ανατομίας - Φυσιολογίας Ι Σκοπός της λειτουργίας του νευρικού συστήματος Προσαρμόζει τις λειτουργίες του ανθρώπινου

Διαβάστε περισσότερα

Μελετά τα ηλεκτρικά σήματα που δημιουργούνται και διαδίδονται στο σώμα

Μελετά τα ηλεκτρικά σήματα που δημιουργούνται και διαδίδονται στο σώμα 9 Βιοηλεκτρισμός Πόλωση μεμβράνης Δυναμικό δράσης Διάδοση δυναμικού δράσης σε νευρώνα Ηλεκτρομυογράφημα Ηλεκτροκαρδιογράφημα Ηλεκτροεγκεφαλογράφημα Μαρία Κατσικίνη katsiki@auth.gr users.auth.gr/~katsiki

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ

K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ κατάσταση ετοιμότητος του μυός ενός βαθμού μόνιμης σύσπασης που διατηρούν οι μύες στην ηρεμία αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Ρύθµιση κυτταρικής λειτουργίας. Μεταγωγή σήµατος

Ρύθµιση κυτταρικής λειτουργίας. Μεταγωγή σήµατος Ρύθµιση κυτταρικής λειτουργίας Μεταγωγή σήµατος 1 Εισαγωγή Η διαδικασία εξέλιξης των πολυκύτταρων οργανισµών (πρίν 2.5 δις χρόνια) άρχισε πολύ πιο αργά από την ύπαρξη των µονοκύτταρων οργανισµών (πρίν

Διαβάστε περισσότερα

Μεμβρανική Βιοφυσική

Μεμβρανική Βιοφυσική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μεμβρανική Βιοφυσική Ηλεκτροφυσιολογικά χαρακτηριστικά τασεοευαίσθητωνών διαύλων Διδάσκων: Λεκ. Χαράλαμπος Λαμπρακάκης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ, ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΑΓΜΑΤΩΣΗΣ ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ, ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΑΓΜΑΤΩΣΗΣ ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ, ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΑΓΜΑΤΩΣΗΣ ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ Του Αλέκου Χαραλαμπόπουλου www.omas-e.gr ΠΡΟΛΟΓΟΣ Φθάνοντας στα στοιχειώδη σωμάτια της ύλης, θα εννοιολογήσουμε την ενέργεια (κινητική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ Προσοµοίωση Είναι γνωστό ότι η εξάσκηση των φοιτητών σε επίπεδο εργαστηριακών ασκήσεων, µε χρήση των κατάλληλων πειραµατοζώων, οργάνων και αναλωσίµων

Διαβάστε περισσότερα

Η ανόργανη θρέψη των φυτών

Η ανόργανη θρέψη των φυτών Η ανόργανη θρέψη των φυτών Οργανικά θρεπτικά στοιχεία σάκχαρα που προέρχονται από τη διαδικασία της φωτοσύνθεσης με τις επακόλουθες μετατροπές Ανόργανα θρεπτικά στοιχεία προέρχονται από το έδαφος, με τη

Διαβάστε περισσότερα

Τι θα προτιμούσατε; Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) 25/4/2012. Διάλεξη 5 Όραση και οπτική αντίληψη. Πέτρος Ρούσσος. Να περιγράψετε τι βλέπετε στην εικόνα;

Τι θα προτιμούσατε; Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) 25/4/2012. Διάλεξη 5 Όραση και οπτική αντίληψη. Πέτρος Ρούσσος. Να περιγράψετε τι βλέπετε στην εικόνα; Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 5 Όραση και οπτική αντίληψη Πέτρος Ρούσσος Να περιγράψετε τι βλέπετε στην εικόνα; Τι θα προτιμούσατε; Ή να αντιμετωπίσετε τον Γκάρι Κασπάροβ σε μια παρτίδα σκάκι; 1

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΝΕΥΡΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΝΕΥΡΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΝΕΥΡΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΩΝ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΩΝ 1 Ηλεκτρικές και Χημικές Συνάψεις 2 Ηλεκτρικές

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα φοιτητή/φοιτήτριας:

Όνομα φοιτητή/φοιτήτριας: ΠΡΟΟΔΟΣ 2: Δυναμικό Ενεργείας-Ηλεκτροφυσιολογικές Καταγραφές -Ηλεκτρομυογράφημα (ΗΜΓ) ΟΔΗΓΙΕΣ: Οι ερωτήσεις είναι του τύπου "σωστό ή λάθος". Κωδικοποιήστε τις απαντήσεις σας ως εξής: "1"= Σωστό, "0"=Λάθος

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 Η ΜΕΜΒΡΑΝΗ ΣΑΝ ΕΝΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΚΥΚΛΩΜΑ

Κεφάλαιο 3 Η ΜΕΜΒΡΑΝΗ ΣΑΝ ΕΝΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΚΥΚΛΩΜΑ Κεφάλαιο 3 Η ΜΕΜΒΡΑΝΗ ΣΑΝ ΕΝΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΚΥΚΛΩΜΑ 3.1. Εισαγωγή Ας θεωρήσουµε ένα τµήµα του νευρικού άξονα του κυττάρου όπως περιγράφεται στο Σχ.3.1. Σχήµα 3.1. Μία σχηµατική παράσταση του άξονα ενός νευρικού

Διαβάστε περισσότερα

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα.

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα. ΟΙ ΝΕΥΡΩΝΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΑΨΗΣ Άντα Μητσάκου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήµιο Πατρών Γνωρίζουµε ότι είµαστε ικανοί να εκτελούµε σύνθετες νοητικές διεργασίες εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα: Κυτταρική Σηματοδότηση. Σ. Ταραβήρας Αναπληρωτής Καθηγητής ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Ενότητα: Κυτταρική Σηματοδότηση. Σ. Ταραβήρας Αναπληρωτής Καθηγητής ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Ενότητα: Κυτταρική Σηματοδότηση Σ. Ταραβήρας Αναπληρωτής Καθηγητής ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κυτταρική σηματοδότηση Στόχοι Αρχές φυσιολογικής ρύθμισης Μορφές επικοινωνίας και σηματοδότησης Μοριακή βάση κυτταρικής

Διαβάστε περισσότερα

Η υδατική κατάσταση του φυτικού κυττάρου: σπαργή-πλασμόλυση

Η υδατική κατάσταση του φυτικού κυττάρου: σπαργή-πλασμόλυση ΣΧΟΛΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ, ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ & ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 η ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ Η υδατική κατάσταση του φυτικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Νευρικό Σύστημα 2 Ανατομία ΝΣ ΝΣ ΚΝΣ (εγκέφαλος + ΝΜ) ΠΝΣ Προσαγωγό (αισθητικό) Απαγωγό Κινητικοί νευρώνες ΑΝΣ Συμπαθητικό Παρασυμπαθητικό 3 Οι διαταραχές της λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Η κυτταρική μεμβράνη ή πλασματική μεμβράνη είναι η εξωτερική μεμβράνη που περιβάλλει το κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών

Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Χηµική Μεταβίβαση Σήµατος Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών 1 Η Επικοινωνία στα Ζωϊκά Κύτταρα 1. Δίκτυα εξωκυτταρικών και ενδοκυτταρικών

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ. Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών. Να εξηγούν το σχηματισμό του ιοντικού ομοιοπολικού δεσμού.

ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ. Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών. Να εξηγούν το σχηματισμό του ιοντικού ομοιοπολικού δεσμού. ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Στο τέλος αυτής της διδακτικής ενότητας οι μαθητές θα πρέπει να μπορούν: Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών Να εξηγούν το σχηματισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΑΛΒΑΝΙΚΑ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΙΚΑ ΚΕΛΙΑ

ΓΑΛΒΑΝΙΚΑ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΙΚΑ ΚΕΛΙΑ ΓΑΛΒΑΝΙΚΑ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΙΚΑ ΚΕΛΙΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η κατανόηση του μηχανισμού λειτουργίας των γαλβανικών και ηλεκτρολυτικών κελιών καθώς και των εφαρμογών τους. Θεωρητικό Μέρος Όταν φέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡIΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡIΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡIΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ 2015 2 ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ Λέξεις-κλειδιά Κυτταρική ή πλασματική μεμβράνη... Βασικές ιδιότητες της πλασματικής μεμβράνης... Βασικές λειτουργίες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΦΥΣΙΚΗ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΦΥΣΙΚΗ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΦΥΣΙΚΗ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ [ ΦΥΣΙΚΗ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ ] 1.1 ΣΤΑΤΙΚΟΣ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΣ 1.1.1 ΤΟ ΑΤΟΜΟ Άτομα ονομάζονται τα σωματίδια με πολύ μικρές διαστάσεις που αποτελούν την ύλη. Συνδέονται μεταξύ τους

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο της άσκησης

Περιεχόμενο της άσκησης Προαπαιτούμενες γνώσεις Επαφή p- Στάθμη Fermi Χαρακτηριστική ρεύματος-τάσης Ορθή και ανάστροφη πόλωση Περιεχόμενο της άσκησης Οι επαφές p- παρουσιάζουν σημαντικό ενδιαφέρον επειδή βρίσκουν εφαρμογή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ. Γιώργος Ανωγειανάκις Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας 2310 999054 (προσωπικό) 2310 999185 (γραμματεία) anogian@auth.

ΓΕΝΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ. Γιώργος Ανωγειανάκις Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας 2310 999054 (προσωπικό) 2310 999185 (γραμματεία) anogian@auth. Γιώργος Ανωγειανάκις Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας 2310 999054 (προσωπικό) 2310 999185 (γραμματεία) anogian@auth.gr Ενημέρωση για τον τρόπο διεξαγωγής του μαθήματος της ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ (13.3.08)

Διαβάστε περισσότερα

Ηδοµή των λιπαρών οξέων

Ηδοµή των λιπαρών οξέων Μεµβρανική Μεταφορά Ηδοµή των λιπαρών οξέων Λιπαρά οξέα-λιπίδια- µεµβράνες Κυτταρικές µεµβράνες: ρόλος διαχωριστικού τοίχους ιαφορετικές λειτουργίες της κυτταρικής µεµβράνης Ενδoκυτταρικές µεµβράνες

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 1.2 Καταστάσεις των υλικών 1. Συμπληρώστε το παρακάτω σχεδιάγραμμα 2 2. Πώς ονομάζονται οι παρακάτω μετατροπές της φυσικής κατάστασης; 3 1.3

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 H δομή και λειτουργία της καρδιάς

Κεφάλαιο 1 H δομή και λειτουργία της καρδιάς Κεφάλαιο 1 H δομή και λειτουργία της καρδιάς Σύνοψη Οι λειτουργίες της καρδιάς ταξινομούνται στην ηλεκτρική και την μηχανική. Μέσω της ηλεκτρομηχανικής σύζευξης, η διαταραχή μίας εκ των δύο λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

ρευστότητα (εξασφαλίζεται µε τα φωσφολιπίδια)

ρευστότητα (εξασφαλίζεται µε τα φωσφολιπίδια) Λειτουργίες Πλασµατική µεµβράνη οριοθέτηση του κυττάρου εκλεκτική διαπερατότητα ή ηµιπερατότητα αναγνώριση και υποδοχή µηνυµάτων πρόσληψη και αποβολή ουσιών Πλασµατική µεµβράνη Ιδιότητες σταθερότητα ρευστότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ

ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΟΜΟΙΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ Κ + ΜΩΥΣΗΣ ΕΛΙΣΑΦ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΜΟΙΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ Κ + ΟΛΙΚΗ ΠΟΣΟΤΗΤΑ Κ + : 3.000-4.000mEq (50-55mEq/Kg),

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΙΙΙ:

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΙΙΙ: ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΙΙΙ: Εργαστήριο Φυσιολογίας Τµήµα Ιατρικής Πανεπιστηµίου Θεσσαλίας Λάρισα 2010 ΗΛΕΚΤΡΟΕΓΚΕΦΑΛΟΓΡΑΦΗΜΑ ΥΠΝΟΣ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΕΓΚΕΦΑΛΟΓΡΑΦΗΜΑ Ιστορικά στοιχεία Οι πρώτοι ερευνητές που διαπίστωσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Το Νευρικό Σύστημα έχει δύο μοίρες Το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα (Εγκέφαλος και Νωτιαίος Μυελός) Περιφερικό Νευρικό Σύστημα (Σωματικό και Αυτόνομο τμήμα) ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ Ορίζουμε ως διαβιβαστή μια ουσία που απελευθερώνεται από έναν νευρώνα σε μια σύναψη και που επηρεάζει ένα άλλο κύτταρο, είτε έναν νευρώνα είτε ένα κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος

Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος MOPIAKH BIOΛOΓIA ΦAPMAKEYTIKHΣ ΔIAΛEΞΕΙΣ 10-12 Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος (Πως γίνονται αντιληπτά τα μηνύματα και πως δίδονται οι απαντήσεις) Δρ. Xρήστος Παναγιωτίδης, Tµήµα Φαρµακευτικής

Διαβάστε περισσότερα

Ρύθμιση του ενδοκυττάριου ph. Σπ. Μιχαήλ

Ρύθμιση του ενδοκυττάριου ph. Σπ. Μιχαήλ Ρύθμιση του ενδοκυττάριου ph Σπ. Μιχαήλ Επίδραση του ενδοκυττάριου ph στις κυτταρικές λειτουργίες Κυτταρικός μεταβολισμός Μυϊκή συστολή Κυτταροσκελετός Διακυτταρική σύνδεση Διαμεμβρανική αγωγιμότητα Ενδοκυττάρια

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία Σκοποί ενότητας Κατανόηση του φαινομένου της ιοντικής ανταλλαγής Περιεχόμενα ενότητας 1) Ρόφηση 2) Απορρόφηση

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΝΤΙΚΟΣ Η ΕΤΕΡΟΠΟΛΙΚΟΣ ΔΕΣΜΟΣ (ΙΟΝΙC BOND)

ΙΟΝΤΙΚΟΣ Η ΕΤΕΡΟΠΟΛΙΚΟΣ ΔΕΣΜΟΣ (ΙΟΝΙC BOND) ΙΟΝΤΙΚΟΣ Η ΕΤΕΡΟΠΟΛΙΚΟΣ ΔΕΣΜΟΣ (ΙΟΝΙC BOND) Ο χημικός δεσμός που δημιουργείται λόγω των ελκτικών δυνάμεων αντιθέτως φορτισμένων ιόντων λέγεται ετεροπολικός ή ιοντικός δεσμός, αφού η δημιουργία του oφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

Ρύθμιση της λειτουργίας

Ρύθμιση της λειτουργίας Ρύθμιση της λειτουργίας Ρύθμιση λειτουργίας ΓΕΣ Νευρική Υποβλεννογόνιο πλέγμα (πλέγμα Meissner) ΛΕ, ΠΕ Μυεντερικό πλέγμα (πλέγμα Auerbach) Από τον οισοφάγο μέχρι το ορθό Ορμονική Ρύθμιση της λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα. Λειτουργία νεφρικών σωληναρίων. Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα. Λειτουργία νεφρικών σωληναρίων. Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας Φυσιολογία-Ι Ουροποιητικό σύστημα Λειτουργία νεφρικών σωληναρίων Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας Ισοζύγιο νερού Επηρεάζεται από την : Ισορροπία μεταξύ πρόσληψης

Διαβάστε περισσότερα

l R= ρ Σε ηλεκτρικό αγωγό µήκους l και διατοµής A η αντίσταση δίνεται από την εξίσωση: (1)

l R= ρ Σε ηλεκτρικό αγωγό µήκους l και διατοµής A η αντίσταση δίνεται από την εξίσωση: (1) ΑΓΩΓΙΜΟΤΗΤΑ ΗΕΚΤΡΟΥΤΩΝ Θέµα ασκήσεως Μελέτη της µεταβολής της αγωγιµότητας ισχυρού και ασθενούς ηλεκτρολύτη µε την συγκέντρωση, προσδιορισµός της µοριακής αγωγιµότητας σε άπειρη αραίωση ισχυρού οξέος,

Διαβάστε περισσότερα

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ Αισθητικότητα ονομάζεται η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε αφενός το εξωτερικό μας περιβάλλον και το ίδιο μας το σώμα,

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Ενότητα 3: Εφαρμογές Βιομηχανικής Βιοτεχνολογίας(1/3), 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων Διδάσκων: Δρ. Σεραφείμ Παπανικολαου Μαθησιακοί Στόχοι Βιοτεχνολογικά Προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

Α' Μέρος. Μελέτη των ιδιοτήτων του σκελετικού μυός

Α' Μέρος. Μελέτη των ιδιοτήτων του σκελετικού μυός 1 Μάθημα: Φυσιολογία Zώων Ονοματεπώνυμο.Α. Μ.. Τμήμα:... Αριθμός ομάδας Άσκηση 3 Μελέτη των μηχανικών ιδιοτήτων του μυός Α. Γραμμωτός μυς- Β. Λείος μυς Σκοπός της άσκησης Α' Μέρος. Μελέτη των ιδιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

υναµικά ισορροπίας των ιόντων

υναµικά ισορροπίας των ιόντων υναµικά ισορροπίας των ιόντων Η παθητική µεταφορά των ιόντων µέσω των βιολογικών µεµβρανών προσδιορίζεται αφενός µεν από την απλή διάχυση (βαθµίδα συγκέντρωσης), αφετέρου δε από τη διαµεβρανική διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (II)

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (II) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (II) Γιάννης Τσούγκος Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Γ.Τσούγκος Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Γ.Τσούγκος Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

4 o. 5. Κανάλια που Ελέγχονται από Αποθήκες Ασβεστίου 5.1 Κανάλια CRAC 5.2 Κανάλια TRPC ως SOCC

4 o. 5. Κανάλια που Ελέγχονται από Αποθήκες Ασβεστίου 5.1 Κανάλια CRAC 5.2 Κανάλια TRPC ως SOCC 4 o Κανάλια ιόντων και ο ρόλος τους στη μεταγωγή σήματος 1. Ο Ρόλος του Δυναμικού της Μεμβράνης στη Μεταγωγή Σήματος 1.1 Το δυναμικό ηρεμίας της πλασματικής μεμβράνης των κυττάρων 1.2 Το δυναμικό δράσης

Διαβάστε περισσότερα

Kυτταρική Bιολογία ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013)

Kυτταρική Bιολογία ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013) Kυτταρική Bιολογία ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013) ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ Οι λιπιδικές διπλοστιβάδες ως φραγμοί Νερό Υδρόφιλες φωσφολιπιδικές κεφαλές Φωσφολιπιδική μεμβράνη

Διαβάστε περισσότερα

Φωτοδίοδος. 1.Σκοπός της άσκησης. 2.Θεωρητικό μέρος

Φωτοδίοδος. 1.Σκοπός της άσκησης. 2.Θεωρητικό μέρος Φωτοδίοδος 1.Σκοπός της άσκησης Ο σκοπός της άσκησης είναι να μελετήσουμε την συμπεριφορά μιας φωτιζόμενης επαφής p-n (φωτοδίοδος) όταν αυτή είναι ορθά και ανάστροφα πολωμένη και να χαράξουμε την χαρακτηριστική

Διαβάστε περισσότερα

DNA δεοξυριβονουκλεινϊκό οξύ

DNA δεοξυριβονουκλεινϊκό οξύ DNA δεοξυριβονουκλεινϊκό οξύ ΜΟΝΟΝΟΥΚΛΕΟΤΙΔΙΟ ΝΟΥΚΛΕΟΣΙΔΙΟ ΝΟΥΚΛΕΟΥΤΙΔΙΑ ΑΜΡ: αδενοσινο-μονοφωσφορικό οξύ ADP: αδενοσινο-διφωσφορικό οξύ ΑΤΡ: αδενοσινο-τριφωσφορικό οξύ GMP: γουανοσινο-μονοφωσφορικό οξύ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΗ - ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΕΙΑ. Χρήστος Παππάς Επίκουρος Καθηγητής

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΗ - ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΕΙΑ. Χρήστος Παππάς Επίκουρος Καθηγητής - ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΕΙΑ Χρήστος Παππάς Επίκουρος Καθηγητής 1 Οξείδωση ονομάζεται η αύξηση του αριθμού οξείδωσης. Κατά τη διάρκεια της οξείδωσης αποβάλλονται ηλεκτρόνια. Αναγωγή ονομάζεται η μείωση του αριθμού

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητικά συστήματα. Σωματοαισθητικό σύστημα. Όραση Ακοή/Αίσθηση ισορροπίας Γεύση Όσφρηση. Αφή Ιδιοδεκτικότητα Πόνος Θερμοκρασία

Αισθητικά συστήματα. Σωματοαισθητικό σύστημα. Όραση Ακοή/Αίσθηση ισορροπίας Γεύση Όσφρηση. Αφή Ιδιοδεκτικότητα Πόνος Θερμοκρασία Αισθητικά συστήματα Σωματοαισθητικό σύστημα Αφή Ιδιοδεκτικότητα Πόνος Θερμοκρασία Όραση Ακοή/Αίσθηση ισορροπίας Γεύση Όσφρηση Σιδηροπούλου - Νευροβιολογία!1 1 Δομή αισθητικών συστημάτων Υποδοχέας Πρωτοταγής

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτα μηνύματα: ορμόνες, νευροδιαβιβαστές, παρακρινείς/αυτοκρινείς παράγοντες που φθάνουν στηνκμαπότονεξωκυττάριοχώροκαιδεσμεύονται με ειδικούς

Πρώτα μηνύματα: ορμόνες, νευροδιαβιβαστές, παρακρινείς/αυτοκρινείς παράγοντες που φθάνουν στηνκμαπότονεξωκυττάριοχώροκαιδεσμεύονται με ειδικούς Πρώτα μηνύματα: ορμόνες, νευροδιαβιβαστές, παρακρινείς/αυτοκρινείς παράγοντες που φθάνουν στηνκμαπότονεξωκυττάριοχώροκαιδεσμεύονται με ειδικούς κυτταρικούς υποδοχείς Δεύτερα μηνύματα: μη-πρωτεϊνικές ουσίες

Διαβάστε περισσότερα

ηλικία περιεκτικότητα σε λίπος φύλο

ηλικία περιεκτικότητα σε λίπος φύλο ΥΓΡΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ Το ύδωρ αποτελεί το 60% του βάρους σώματος α) από την ηλικία (νεογνά 75%) β) περιεκτικότητα σε λίπος (ο λιπώδης ιστός έχει μικρή περιεκτικότητα σε ύδωρ) γ) το φύλο ( το ύδωρ είναι λιγότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Πεπτικό σύστημα Β. Στεργίου - Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Φυσιολογίας Της Ιατρικής Σχολής του Α.Π.Θ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Φυσιολογία του στομάχου Η φυσιολογία του στομάχου εξετάζει τα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ - X ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΣΗ ΑΣΚΗΣΗ Β11 - (Ι) ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΣΤΑ FARADAY ΑΣΚΗΣΗ Β11 - (ΙΙ) ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΦΟΡΤΙΩΝ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΩΝ ΙΣΟ ΥΝΑΜΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ - X ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΣΗ ΑΣΚΗΣΗ Β11 - (Ι) ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΣΤΑ FARADAY ΑΣΚΗΣΗ Β11 - (ΙΙ) ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΦΟΡΤΙΩΝ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΩΝ ΙΣΟ ΥΝΑΜΩΝ ΜΑΘΗΜΑ - X ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΣΗ ΑΣΚΗΣΗ Β11 - (Ι) ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΣΤΑΘΕΡΑΣ FARADAY ΑΣΚΗΣΗ Β11 - (ΙΙ) ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΦΟΡΤΙΩΝ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΩΝ ΙΣΟ ΥΝΑΜΩΝ Τµήµα Χηµείας, Πανεπιστήµιο Κρήτης, και Ινστιτούτο Ηλεκτρονικής

Διαβάστε περισσότερα

3.2 ΧΗΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ

3.2 ΧΗΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com 3.2 ΧΗΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ 1 Λέξεις κλειδιά: Ηλεκτρολυτικά διαλύματα, ηλεκτρόλυση,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2 Χημικοί Δεσμοί

Κεφάλαιο 2 Χημικοί Δεσμοί Κεφάλαιο 2 Χημικοί Δεσμοί Σύνοψη Παρουσιάζονται οι χημικοί δεσμοί, ιοντικός, μοριακός, ατομικός, μεταλλικός. Οι ιδιότητες των υλικών τόσο οι φυσικές όσο και οι χημικές εξαρτώνται από το είδος ή τα είδη

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικό σύστημα Περιγραφή

Πεπτικό σύστημα Περιγραφή Πεπτικό Σύστημα Πεπτικό σύστημα Περιγραφή Το γαστρεντερικό σύστημα (ΓΕΣ) αποτελείται από τα κοίλα όργανα που εκτείνονται από το στόμα έως τον πρωκτό και τους επικουρικούς αδένες που ευθύνονται για την

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΖΩΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ...

ΟΙ ΖΩΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ... ΟΙ ΖΩΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ... ...ΑΠΟΤΕΛΟΥΝΤΑΙ ΑΠΟ ΙΣΤΟΥΣ ΟΜΑΔΑ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΜΕΝΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΠΟΥ ΕΚΤΕΛΟΥΝ ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ιστοί όργανα συστήματα οργάνων αδένας Νευρικός Επιθηλιακός επιδερμίδα ΙΣΤΟΙ καρδιά αίμα

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρόλογος... vii Eυχαριστίες... ix

Περιεχόμενα. Πρόλογος... vii Eυχαριστίες... ix Περιεχόμενα Πρόλογος... vii Eυχαριστίες... ix 1. Εισαγωγή...1 1. Επιστήμη, Φυσική και Βιολογία...1 2. Μια Συνοπτική Περιγραφή του Βιβλίου...3 3. Δύο Παραδείγματα Βιοφυσικών Συστημάτων: Το Μονοκυτταρικό

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. ΖΗΤΗΜΑ Α Το σχεδιάγραμμα δείχνει τμήμα κυτταρικής μεμβράνης.

ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. ΖΗΤΗΜΑ Α Το σχεδιάγραμμα δείχνει τμήμα κυτταρικής μεμβράνης. ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ ΖΗΤΗΜΑ Α Το σχεδιάγραμμα δείχνει τμήμα κυτταρικής μεμβράνης. (α) Να ονομάσετε τα

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Φυσικής Πανεπιστημίου Κύπρου Χειμερινό Εξάμηνο 2016/2017 ΦΥΣ102 Φυσική για Χημικούς Διδάσκων: Μάριος Κώστα

Τμήμα Φυσικής Πανεπιστημίου Κύπρου Χειμερινό Εξάμηνο 2016/2017 ΦΥΣ102 Φυσική για Χημικούς Διδάσκων: Μάριος Κώστα Τμήμα Φυσικής Πανεπιστημίου Κύπρου Χειμερινό Εξάμηνο 2016/2017 ΦΥΣ102 Φυσική για Χημικούς Διδάσκων: Μάριος Κώστα ΔΙΑΛΕΞΗ 17 Εισαγωγή στον Μαγνητισμό Μαγνητικό πεδίο ΦΥΣ102 1 Μαγνήτες και μαγνητικά πεδία

Διαβάστε περισσότερα