ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ ΕΘΝΙΚΟΣ ΡΥΜΟΣ ΑΙΝΟΥ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ ΕΘΝΙΚΟΣ ΡΥΜΟΣ ΑΙΝΟΥ"

Transcript

1 εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία È ÙÔ Ì ıëù... ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ ΕΘΝΙΚΟΣ ΡΥΜΟΣ ΑΙΝΟΥ προγράµµατα και δραστηριότητες περιβαλλοντικής εκπαίδευσης ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΒΑΣΑΛΑ ΤΟΠΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΗΜΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑΣ & ΙΘΑΚΗΣ

2 Οι µαθητές της Ελλάδας στην Κεφαλονιά και την Ιθάκη Επιστηµονικός Υπεύθυνος: Π. ΒΑΣΑΛΑ Αρίθµηση βιβλίου στη σειρά: 4 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΒΑΣΑΛΑ Κεφαλονιά - Εθνικός ρυµός Αίνου Προγράµµατα και δραστηριότητες Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Copyright ΤΕ Κ-ΚΙ Παρασκευή Βασάλα Πρώτη έκδοση: Σεπτέµβριος 2008 Ιδέα-σχεδιασµός-συγγραφή: Π. Βασάλα Εξώφυλλο-σκίτσα: Μαρία Ντε Pοζάριο Επεξεργασία κειµένου-σελιδοποίηση: ιονυσία Παπαναστασάτου ιορθώσεις: Π. Βασάλα Εκτύπωση: Λασκαράτος Το παρόν έργο πνευµατικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις του Ελληνικού Νόµου (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήµερα) και τις διεθνείς συµβάσεις περί πνευ- µατικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται απολύτως η άνευ γραπτής άδειας του εκδότη κατά οποιοδήποτε µέσο ή τρόπο αντιγραφή, φωτοανατύπωση και εν γένει αναπαραγωγή, εκµίσθωση ή δανεισµός, µετάφραση ή διασκευή, αναµετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε µορφή (ηλεκτρονική, µηχανική, ή άλλη) και η εν γένει εκµετάλλευση του συνόλου ή µέρους του έργου. ISBN ΤΟΠΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΗΜΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΙΘΑΚΗΣ Λιθοστρώτου 27, Αργοστόλι Τηλ.: Fax: ικτυακός τόπος:

3 ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΚΕΨΗ Φύλλο Εργασίας 1 Γνωριµία µε τους Εθνικούς ρυµούς 1. Τι είναι Εθνικός ρυµός; Ανακοίνωσε στην τάξη µε λέξεις ή µικρές εκφράσεις τις πρώτες ιδέες που σου έρχονται στο µυαλό. Ένας µαθητής µπορεί να γράφει στον πίνακα τις ιδέες που ακούγονται. Συζητήστε στην τάξη όλες τις ιδέες. ιαµόρφωσε, αξιοποιώντας τις ιδέες που θεωρείς κατάλληλες, έναν ορισµό για τον Εθνικό ρυµό. 2. Σκέψου έναν Εθνικό ρυµό που έχεις επισκεφτεί. ώσε µία σύντοµη περιγραφή και µίλησε για την εµπειρία σου στην τάξη. 3. Μελέτησε το κείµενο «Προστατευόµενες Περιοχές, Εθνικοί ρυµοί και Φορείς ιαχείρισης». Σκέψου τον ορισµό για τους Εθνικούς ρυµούς, όπως αναφέρεται στο κείµενο. Τροποποίησε τον ορισµό που έδωσες στη δραστηριότητα 1, εάν χρειάζεται. Συζητήστε στην οµάδα σας και στην τάξη τους λόγους για τους οποίους δηµιουργήθηκε ο θεσµός των «Προστατευόµενων Περιοχών». Αναζητήστε στο ιαδίκτυο τις κατηγορίες των Προστατευόµενων Περιοχών στην Ελλάδα. Συζητήστε στην τάξη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που ξεχωρίζουν κάθε κατηγορία από τις υπόλοιπες. 1

4 Προστατευόµενες περιοχές, Εθνικοί ρυµοί και Φορείς ιαχείρισης Με τον όρο «Προστατευόµενες Περιοχές» χαρακτηρίζονται χερσαίες, υδάτινες ή µικτού χαρακτήρα περιοχές, µεµονωµένα στοιχεία ή σύνολα της φύσης και του τοπίου, τα οποία αποτελούν αντικείµενα προστασίας και διατήρησης λόγω της οικολογικής, γεωµορφολογικής, βιολογικής, επιστηµονικής ή αισθητικής σηµασίας τους. Οι Εθνικοί ρυµοί είναι Προστατευόµενες Περιοχές, στις οποίες κυριαρχούν εκτάσεις δασικού χαρακτήρα µε ιδιαίτερο οικολογικό και επιστηµονικό ενδιαφέρον. Στην Ελλάδα, υπάρχουν 10 Εθνικοί ρυµοί. Ο πρώτος Εθνικός ρυµός στην Ελλάδα, ο «Εθνικός ρυµός Ολύµπου» ιδρύθηκε το 1938 στο µυθικό βουνό, τον Όλυ- µπο. Μία άλλη κατηγορία Προστατευόµενων Περιοχών είναι τα Εθνικά Πάρκα. Όταν το Εθνικό Πάρκο ή µεγάλο τµήµα του καταλαµβάνει εκτάσεις δασικού χαρακτήρα µπορεί να χαρακτηρίζεται ως «Εθνικός ρυµός». Ανάλογα, όταν το Εθνικό Πάρκο καταλαµβάνει θαλάσσιες περιοχές µπορεί να χαρακτηριστεί ως «Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο». Η πρώτη συντονισµένη ενέργεια για την κατοχύρωση του θεσµού των Προστατευόµενων Περιοχών σε παγκόσµιο επίπεδο, ήταν η ανακήρυξη του Εθνικού Πάρκου στο Yellowstone των ΗΠΑ, το Το παράδειγµα του Yellowstone ακολούθησαν στη συνέχεια πολλές χώρες και τα Εθνικά Πάρκα καταγράφηκαν στη συνείδηση του κοινού ως πολύτιµα στοιχεία για την προστασία της φύσης. Ο αριθµός των Προστατευόµενων Περιοχών αυξάνει µε γρήγορους ρυθµούς, ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια. Στα µέσα του 20ου αιώνα οι περιοχές που κηρύχθηκαν Εθνικά Πάρκα (ή µε άλλη ονοµασία, π.χ. Εθνικοί ρυµοί, Υγρότοποι, Αισθητικά άση, Μνηµεία της Φύσης κ.λπ.) ήταν σε όλο τον κόσµο. Σήµερα φτάνουν τις µε συνολική έκταση 10 εκατοµµύρια τετραγωνικά χιλιόµετρα. Οι Φορείς ιαχείρισης Προστατευόµενων Περιοχών είναι πρόσφατος θεσµός στην Ελλάδα και µέχρι στιγµής έχουν ιδρυθεί 27 Φορείς ιαχείρισης σε ισάριθµες Προστατευόµενες Περιοχές. Βασική αρµοδιότητα των Φορέων ιαχείρισης είναι η διοίκηση και η διαχείριση της περιοχής ευθύνης τους καθώς και η προστασία και η ανάδειξη των ιδιαιτεροτήτων της φυσικής και πολιτιστικής κληρονοµιάς. Η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση του πληθυσµού σε θέµατα των περιοχών ευθύνης τους αποτελεί επίσης ένα σηµαντικό έργο των Φορέων ιαχείρισης. ÙË ÒÚ Ì ÓÙ ÙÔ fiúô «ıóèîfi ÚÎÔ» (National Park) appleô   ÂappleÈÎÚ Ù ÛÂÈ ÛÙÈ ÏÏ ÒÚÂ, ÚËÛÈÌÔappleÔÈ ıëîâ Ô fiúô «ıóèîfi Ú - Ìfi», ÈfiÙÈ ıâˆú ıëîâ fiùè ÔÈ Í Â ÙË Ê ÛË appleô Ô Ó Ó ÁÎË È È ÙÂ- ÚË appleúôûù Û Ú ÛÎÔÓÙ È Î Ú ˆ ÛÙÔÓ ÔÚÂÈÓfi ÒÚÔ, Û appleôìôóˆì Ó appleâúèô apple Úı Ó Ê ÛË. fiúô «Ú Ìfi» appleâúè ÂÈ ÂÎÙfi applefi ÙËÓ Î ÚÈ ÓÓÔÈ ( ÛÔ Ú ÒÓ) Î È ÙËÓ ÓÓÔÈ «Û ÂÓ ÚÔ ÙfiappleÔ, appleâúèô Ì ÁÚÈ Ï - ÛÙËÛË». 2

5 4. Στο χάρτη απεικονίζεται η θέση των 10 Εθνικών ρυµών της Ελλάδας. ιάβασε στο συµπληρωµατικό υλικό µερικές πληροφορίες για τον καθένα. Σε ποιούς Εθνικούς ρυ- µούς έχουν ιδρυθεί Φορείς ιαχείρισης; Εθνικοί ρυµοί Εµβαδόν (εκτάρια) 1 Εθνικός ρυµός Πρεσπών Εθνικός ρυµός Ολύµπου Εθνικός ρυµός Πίνδου Εθνικός ρυµός Βίκου - Αώου Εθνικός ρυµός Οίτης Εθνικός ρυµός Παρνασσού Εθνικός ρυµός Πάρνηθας Εθνικός ρυµός Σουνίου Εθνικός ρυµός Αίνου Εθνικός ρυµός Σαµαριάς

6 ÙÔ ıóèîô Ú ÌÔ ÙË ÏÏ ÏÏÂapple ÏÏËÏ ÒÓÂ Ï ÛÙËÛË È ÔÓÙ È Ë Ì ÙËÓ ÏÏË: ÌÂÛÔÁÂÈ Î Ì Î, Ê ÏÏÔ fiï ÛË, ÛË Úfi ÈˆÓ ÎˆÓÔÊfiÚˆÓ, ÏappleÈÎ ÏÈ È, appleôò ÂÈ Ê ÙÔÎÔÈÓˆ- Ó Â Ú ˆ ÒÓ ÎÔÚ ÊÒÓ Î È Ú ÚÒÛÂˆÓ Î ıò Î È apple Ú appleôù ÌÈÂ Ê ÙÔÎÔÈÓˆÓ Â ÛÙÔ Ú ÌÔ appleô Ô Ó ÁÚÔÙÔappleÈÎ ÔÈÎÔÛ ÛÙ Ì Ù. Àapple Ú Ô Ó Ê Ù appleô Ê ÙÚÒÓÔ Ó ÌfiÓÔ Û Πappleôèôó applefi ÙÔ ıóèîô Ú ÌÔ Î È appleô ıâó ÏÏÔ ÛÙÔÓ ÎfiÛÌÔ Î ıò Î È appleôïï Â Ë ÚˆÌ ÙÈÎÒÓ Î È Ê ÚÌ - ΠÙÈÎÒÓ Ê ÙÒÓ. apple ÛË ÛÙÔ ıóèîô Ú ÌÔ Ô Ó ÌÂÁ ÏË ÛËÌ Û ıëï ÛÙÈÎ, fiappleˆ ÔÈ ÚÎÔ Â, ÔÈ Ï ÎÔÈ, Ù ÁÚÈÔÁÔ ÚÔ Ó, ÔÈ ÁÚÈfiÁ ÙÔÈ ÂÓÒ ÔÈ ıóèîô Ú ÌÔ Ì ÁÚÔÙÔappleÈÎ ÔÈÎÔÛ ÛÙ Ì Ù Û ÓÙËÚÔ Ó Ûapple - ÓÈ Â Ë ÚÈÒÓ. ÂappleÈÛÎ appleùë ÂÈ ÙËÓ Â Î ÈÚ Ó ı Ì ÛÂÈ Úapple ÎÙÈÎ appleô ÏÈ, fiappleˆ Ú Û ÂÙÔ, Á apple ÂÙÔ, ÛÙ Ú ÂÙÔ, ÛappleÈ ÂÙÔ, Á appleâ, fiúóè, ÁÂÚ ÎÈ Î ıò Î È ÏÏ Î È ÏÏ Ûfi È Â Ë appleô ÏÈÒÓ, fiappleˆ Ô Ú ÔÎÔÏ appleùë. appleèappleï ÔÓ appleôïïô ıóèîô Ú ÌÔ apple ÚÔ ÛÈ Ô Ó ÓÙÔÓÔ ÁˆÌÔÚÊÔÏÔÁÈÎfi, ÁˆÏÔÁÈÎfi Î È apple Ï ÈÔÓÙÔ- ÏÔÁÈÎfi ÂÓ È Ê ÚÔÓ, ÏfiÁˆ ÙË apple ÚÍË ÂÓÙ appleˆûè ÎÒÓ ÛappleËÏ ˆÓ Î È Ú ˆ ÒÓ ÎÔÚ ÊÒÓ, appleôïèıˆ- Ì ÙˆÓ Î È Ú ˆÓ ÌÂÙ ÏÏ ˆÓ. ÕÏÏÔÈ Û Ó ÔÓÙ È Ì ÙËÓ ÂÏÏËÓÈÎ Ì ıôïôá Î È Ì ÙË Ï ÔÁÚ Ê. ÙÔÓ ÌÂÛÔ appleâú Á ÚÔ Î appleôèˆó Ú ÌÒÓ apple Ú Ô Ó ÍÈfiÏÔÁÔÈ Ú ÈÔÏÔÁÈÎÔ ÒÚÔÈ Î È ˆÚÈ apple Ú - ÔÛÈ Î Ú ÈÙÂÎÙÔÓÈÎ. ÙÔ appleâúèûûfiùâúô ÏÂÈÙÔ ÚÁÔ Ó ÈÔÓÔ ÚÔÌÈÎ Î ÓÙÚ. 5. Θα ήθελες να επισκεφτείς έναν Εθνικό ρυµό µαζί µε τους συµµαθητές σου; Γράψε 2-3 λόγους που να δικαιολογούν την απάντησή σου. 4

7 È ıóèîô Ú ÌÔ ÙË ÏÏ appleôùâïô Ó appleëá ÌappleÓ ÛË Û ÌÔ ÛÈÎÔ, ˆÁÚ ÊÔ, ÁÏ appleùâ, ʈÙÔÁÚ ÊÔ, ÛÎËÓÔı ÙÂ, appleôèëù Î È appleâ ÔÁÚ ÊÔ. ÔÏÏÔ ˆÁÚ ÊÔÈ ËÌÈÔ ÚÁËÛ Ó apple ÚÔ ÚÁ appleâèîôó ÔÓÙ ÙÔ ıóèîô Ú ÌÔ ÙË ÏÏ Î È appleôïïô ʈÙÔÁÚ ÊÔÈ Ô Ó ÊˆÙÔÁÚ Ê ÛÂÈ Î È Ô Ó ÂÎ ÒÛÂÈ ÛappleÔ Ï ÎÒÌ Ù. apple ÛË ÔÈ ıóèîô Ú ÌÔ Û Ó ÔÓÙ È Ì ÙËÓ ÂÏÏËÓÈÎ Ì ıôïôá (Ô ŸÏ ÌappleÔ Ù Ó Ë Î ÙÔÈÎ ÙˆÓ 12 ıâòó) Î È ÙË Ï ÔÁÚ Ê (Ì ıôè, ıú ÏÔÈ, apple Ú fi- ÛÂÈ ). 6. Χωριστείτε σε οµάδες. Κάθε οµάδα να αναζητήσει πληροφορίες για τους Εθνικούς ρυ- µούς της Ελλάδας σε διάφορες µορφές Τέχνης, π.χ. η 1η οµάδα να αναλάβει το θέµα: «Φωτογράφοι και Εθνικοί ρυµοί», η 2η «Οι Εθνικοί ρυµοί στη λογοτεχνία και την ποίηση», η 3η «Οι Εθνικοί ρυµοί στη ζωγραφική», η 4η «Οι Εθνικοί ρυµοί στη Μουσική», η 5η «Οι Εθνικοί ρυµοί στην ελληνική µυθολογία» κ.ά. Παρουσιάστε τις εργασίες σας στην τάξη µε έναν πρωτότυπο τρόπο. Οργανώστε µια γιορτή µε απαγγελίες ποιηµάτων, τραγούδια, παραµύθια, παροιµίες και αινίγµατα από τις περιοχές της Ελλάδας που έχουν χαρακτηριστεί «Εθνικοί ρυµοί». 5

8 ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΚΕΨΗ Φύλλο Εργασίας 2 Άνθρωπος και Εθνικοί ρυµοί Πληροφορίες Οι Εθνικοί ρυµοί αποτελούνται από τον πυρήνα και την περιφερειακή ζώνη έκτασης τουλάχιστον ίσης µε το πυρήνα. Ο πυρήνας, έχει έκταση µεγαλύτερη των εκταρίων ( στρεµµάτων). Μικρότερη έκταση µπορούν να έχουν µόνο οι Εθνικοί ρυµοί που ιδρύονται στα νησιά. Ο πυρήνας κάθε Εθνικού ρυµού αποτελεί την περιοχή απόλυτης προστασίας, στην οποία επιβάλλονται αυστηρές απαγορεύσεις στην ανάπτυξη ή εκµετάλλευση, όπως π.χ. ανόρυξη και εκµετάλλευση λατοµείων, ανασκαφές, τοποθέτηση διαφηµιστικών πινακίδων, βιοµηχανικές δραστηριότητες, κατασκευή κτισµάτων, γεωργική και δασοπονική εκµετάλλευση, βοσκή, κυνήγι, ψάρεµα. Στην περιφερειακή ζώνη όλες οι δραστηριότητες ελέγχονται από τις αρµόδιες υπηρεσίες, ώστε να µην έχουν αρνητική επίδραση στον πυρήνα. Επίσης κάθε εκµετάλλευση οργανώνεται µε τρόπο που να συµµετέχει στην επίτευξη των στόχων ίδρυσης του Εθνικού ρυµού. Η ζώνη αυτή µπορεί και να παραλείπεται εφόσον επιτυγχάνεται µε άλλα µέσα η πλήρης προστασία του πυρήνα του Εθνικού ρυµού. Κάθε Εθνικός ρυµός έχει το δικό του ιαχειριστικό Σχέδιο και Ειδικό Κανονισµό Λειτουργίας. 1. Στον πίνακα αναγράφονται εννέα από τις αξίες των Εθνικών ρυµών. Συζητήστε στην οµάδα σας και διαµορφώστε µικρά κείµενα στα οποία να περιγράφετε το περιεχόµενο κάθε αξίας. Αξίες Περιγραφή Οικολογική Φυσιολατρική Επιστηµονική Εκπαιδευτική Πολιτιστική Υλοτοµική Αισθητική Αντιπληµµυρική Αντιδιαβρωτική 6

9 2. Σύµφωνα µε τις εννέα αυτές αξίες των Εθνικών ρυµών δικαιολόγησε ποιες από τις εναλλακτικές µορφές τουρισµού µπορούν να αναπτυχθούν σε µια περιοχή, στην οποία υπάρχει Εθνικός ρυµός. ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ Κοινωνικός τουρισµός Αγροτοτουρισµός Τουρισµός τρίτης ηλικίας Αθλητικός τουρισµός Θαλάσσιος τουρισµός Οικολογικός τουρισµός Τουρισµός υγείας και φυσικής ζωής Ιαµατικός τουρισµός Συνεδριακός τουρισµός Χειµερινός τουρισµός Τουρισµός περιπέτειας Θρησκευτικός τουρισµός Ορεινός τουρισµός Εκθεσιακός τουρισµός Πολιτιστικός τουρισµός Επαγγελµατικός τουρισµός È Â Ó È ÂÈÊfiÚÔ Ó appleù ÍË; Ó appleù ÍË Â Ó È ÂÈÊfiÚÔ fiù Ó ÈÎ ÓÔappleÔÈÂ ÙÈ Û Á ÚÔÓÂ Ó ÁÎÂ ˆÚ Ó ÌÂÈÒÓÂÈ ÙÈ Ó Ùfi- ÙËÙÂ ÙˆÓ ÌÂÏÏÔÓÙÈÎÒÓ ÁÂÓÂÒÓ Ó Î Ï Ô Ó ÙÈ ÈÎ ÙÔ Ó ÁÎÂ. Πηγή: WCED (1987). Our Common Future. Oxford: Oxford University Press Ó appleù ÍË Â Ó È ÂÈÊfiÚÔ fiù Ó ÂÏÙÈÒÓÂÈ ÙËÓ appleôèfiùëù ˆ ÛÙÔ appleï ÛÈÔ ÙˆÓ ÔÚ ˆÓ appleô ı ÙÂÈ Ë Ê ÚÔ Û ÈÎ ÓfiÙËÙ ÙˆÓ ÔÈÎÔÛ ÛÙËÌ ÙˆÓ appleô appleôûùëú Ô Ó ÙË ˆ. Πηγή: IUCN/UNEP/WWF (1991). Caring for the Earth: A strategy for Sustainable Living. Gland, Switzerland: IUCN/UNEP/WWF Οι εθνικοί δρυµοί βρίσκονται στο έλεος της λαθροθηρίας, της λαθροϋλοτοµίας και των καταπατητών ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΠΟΥ ΜΕΝΟΥΝ ΑΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΕΣ Η Ελλάδα υπολείπεται ακόµη κατά πολύ στα θέµατα προστασίας και αξιοποίησης της προικισµένης φύσης Πηγή: Το ΒΗΜΑ on line. Κυριακή 9 Μαρτίου Αρ. Φύλλου (tovima.dolnet.gr/print_article.php?e=b&f=12419&m=a40&aa=1-28k -) 7

10 3. Οι Εθνικοί ρυµοί απειλούνται από διάφορες ανθρώπινες δραστηριότητες που επιφέρουν σηµαντικές διαταραχές και δηµιουργούν περιβαλλοντικά προβλήµατα. Ορισµένες από τις ανθρώπινες δραστηριότητες αναγράφονται στον πίνακα που ακολουθεί. Συζητήστε στην οµάδα σας και στην τάξη: τους δύο ορισµούς για την αειφόρο ανάπτυξη. Ποια είναι η µεταξύ τους σχέση; τις διαταραχές που επιφέρουν οι ανθρώπινες δραστηριότητες στους Εθνικούς ρυµούς. τα µέτρα που έχουν ληφθεί για την προστασία και την αειφόρο διαχείριση των Εθνικών ρυµών. Συµπληρώστε τον πίνακα µε τις απόψεις που διαµορφώσατε µετά τη συζήτηση. Ανθρώπινες δραστηριότητες που ιαταραχές Προστασία και απειλούν τους Εθνικούς ρυµούς και προβλήµατα αειφόρος διαχείριση Η κατασκευή κτισµάτων Η βόσκηση και η υπερβόσκηση Το παράνοµο κυνήγι Το παράνοµο κόψιµο των δέντρων Η ρύπανση Η ανεξέλεγκτη ανάπτυξη τουριστικών δραστηριοτήτων Η εισαγωγή ξενικών ειδών στο φυσικό οικοσύστηµα Η γεωργική και δασοπονική εκµετάλλευση Οι κεραίες τηλεόρασης 8

11 4. Συζητήστε µε την οµάδα σας τι θα κάνετε στις ακόλουθες περιπτώσεις: Περπατάτε σε έναν Εθνικό ρυµό και... αντιλαµβάνεστε έναν επισκέπτη να κόβει λουλούδια. βλέπετε µια οικογένεια να φεύγει αφήνοντας άδεια µπουκάλια από νερό. ξαφνικά ξεπροβάλλουν γίδια και ορµούν στα φυτά που µόλις φωτογραφήσατε. µία οµάδα παιδιών µαζεύει ξύλα και ανάβει µια µικρή φωτιά. µία οµάδα επισκεπτών διασκεδάζει φωνάζοντας και γελώντας δυνατά. Να γράψετε τις ενέργειές σας στο σηµειωµατάριό σας. 5. Στο συµπληρωµατικό υλικό θα βρεις διάφορους οργανισµούς που ασχολούνται άµεσα ή έµµεσα µε τους Εθνικούς ρυµούς στην Ελλάδα. Επιλέξτε πέντε από αυτούς. Αναζητήστε µε την οµάδα σας πληροφορίες για το έργο τους. Γράψε την άποψή σου για τη συµβολή τους στην προστασία και την αειφόρο διαχείριση των Εθνικών ρυµών. 9

12 ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΚΕΨΗ Φύλλο Εργασίας 3 Μια πρώτη µατιά στον Εθνικό ρυµό Αίνου Η οροσειρά του Αίνου βρίσκεται στο νοτιοανατολικό τµήµα της Κεφαλονιάς και έχει κατεύθυνση ΝΑ προς Β. Έχει συνολικό µήκος10 χιλιόµετρα. Η ψηλότερη κορυφή είναι ο Μέγας Σωρός (1.628 µ.). Οι Κεφαλονίτες αποκαλούν τον Αίνο «Μεγάλο Βουνό» διότι είναι το ψηλότερο βουνό της Κεφαλονιάς και των Ιόνιων Νησιών. Ο Εθνικός ρυµός Αίνου ιδρύθηκε το 1962 και αποτελείται από δύο ξεχωριστά τµήµατα: τον κύριο ορεινό όγκο του Αίνου, έκτασης στρεµµάτων και το Ρούδι, ύψους µ., που βρίσκεται βορειοδυτικά του Αίνου και έχει έκταση στρέµµατα. Ο ρυµός έχει συνολική έκταση στρέµµατα και είναι ο µικρότερος Εθνικός ρυµός στην Ελλάδα. Ο κυριότερος σκοπός της ίδρυσης του Εθνικού ρυµού Αίνου ήταν η διαφύλαξη της Κεφαλληνιακής ελάτης (Abies cephalonica) και άλλων χλωριδικών ιδιαιτεροτήτων, όπως είναι τα ενδηµικά φυτά και οι σχηµατισµοί µακίας βλάστησης. «...ο εν λόγω ρυµός, που επεκτείνεται σε γεωγραφικό µήκος 20 µοίρες και 38' και 20 µοίρες 44' ανατολικά του Γκρίνουιτς και σε γεωγραφικό πλάτος 38 µοίρες 06' και 38 µοίρες 10' βόρεια, αποτελείται από δύο τµήµατα, σαφώς διαχωριζόµενα δια του αυχένα Άγιος Ελευθέριος: του τµήµατος (κύριος Εθνικός ρυµός) υπό την ονοµασία 'Αίνος' ή Μεγάλο Βουνό έκτασης στρ. και του τµήµατος «Ρούδι» έκτασης στρ.». Γενική Γραµµατεία ασών & Φυσικού Περιβάλλοντος- /νση ασών Κεφαλληνίας (1996). Γενικό ιαχειριστικό Σχέδιο Εθνικού ρυµού Αίνου 1. Μελέτησε τα αποσπάσµατα από τα κείµενα των αρχαίων συγγραφέων. Συζητήστε στην τάξη ποιες πληροφορίες σας δίνουν για τον Αίνο. Σύµφωνα µε αυτές τις πληροφορίες, αν βρισκόσαστε στον Αίνο, τι θα προσπαθούσατε να βρείτε και γιατί; 10

13 Αυτή [η Κεφαλληνία] δ' εστίν ορεινή µέγιστο δ' όρος εν αυτή εν ω ιός Αινησίου ιερόν... Στράβων 456 Έστι γαρ Αίνος όρος της Κεφαλληνίας, όπου Αινησίου ιός ιερόν εστίν, ου µνηµονεύει Λέων εν Περίπλω και Τιµοσθένης εν τοις Λιµέσιν. Απολλώνιος ο Ρόδιος Β' 297 ÙËÓ ÎÔÚ Ê ÙÔ ÓÔ ÛÙ Ú ÚfiÓÈ ÚÈÛÎfiÙ Ó Ô Ó fi ÙÔ ÓÂÈÔ ÈÓ ÛÈÔ, fiappleô ÓÒ- Ù ÙÔÈ ÈÂÚ appleúfiûêâú Ó ı Û Â. ŸappleÔÈÔ ÎÔÈÙ ÍÂÈ applefi ÙËÓ ÎÔÚ Ê ÙÔ ÓÔ appleúô Ù ÙÈÎ, Î Ùˆ ÛÙË ı Ï ÛÛ Ï appleâè Ó ÌÈÎÚfi Î ÙÔ ÎËÙÔ ÓËÛ ÎÈ appleô Ï ÁÂÙ È. ÙÔ ÓËÛ ÎÈ Ùfi Ù Ú Úfi- ÓÈ apple Ú Â ÎÈ ÏÏÔ Ó fi, ÊÈÂÚˆÌ ÓÔ ÎÈ Ùfi ÛÙÔÓ apple Ù Ú ÙˆÓ ıâòó. ŸÙ Ó ÔÈ ÈÂÚ appleô Ú - ÛÎÔÓÙ Ó ÛÙÔ ÓËÛ ÎÈ appleúfiûêâú Ó ı Û Â, Ô Î appleófi ÁÈÓfiÙ Ó ÔÚ Ùfi applefi ÙÔ ÈÂÚ ÛÙËÓ ÎÔÚ Ê ÙÔ ÓÔ. ÓÙ ÛÙÔÈ, appleôïï ÊÔÚ ÔÈ ÈÂÚ ÛÙÔ ÓËÛ ÎÈ Ú È Ó ÙÈ ı Û Â ÙÔ ÌfiÏÈ ÏÂapple Ó ÙÔ Î appleóô applefi ÙÔ ÈÂÚfi ÛÙÔÓ ÓÔ. Πηγή: Βασάλα, Π. (1986). (Επιµ.). Αίνος-Εθνικός ρυµός. Πρόγραµµα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης των µαθητών της Α τάξης του Γυµνασίου Κεραµειών Ν. Κεφαλληνίας. Αθήνα: Τυπογραφείο Καραβία 2. Να συζητήσετε στην οµάδα σας και να εξηγήσετε γιατί ο αρχαίος ναός στην κορυφή του Αίνου ήταν αφιερωµένος στο ία. 11

14 3. Φαντάσου ότι βρίσκεσαι στην Αρχαία Ελλάδα, έξω από το ναό του ία στον Αίνο, τη στιγµή που οι ανώτατοι ιερείς προσφέρουν θυσίες στο βωµό του ία. Ζωγράφισε το βουνό, το βωµό του ία, το νησάκι ίας και τους καπνούς από τις θυσίες. 4. Από πού πήρε το όνοµά του ο Αίνος; Συζητήστε στην οµάδα σας και δώστε µια δική σας ερµηνεία, χρησιµοποιώντας τις γνώσεις και τη φαντασία σας! Σηµειώστε τις απαντήσεις που ακούγονται. 5. Πλήθος θρύλων και παραδόσεων για φοβερούς δράκοντες που έτρωγαν ανθρώπους και ζώα συνδέονται µε το Μεγάλο Βουνό. ιάβασε µερικές από αυτές. Στο δάσος του Άγιου Νικόλα, στο Ανεµοδούρι, στη ρίζα του βουνού Έλατου, ήταν ένας φοβερός δράκοντας, πώτρωγε ανθρώπους και ζώα! Ήταν χοντρός σα δυο βόδια και µακρύς πολλές πήχες. Είχε και δυο φτερούγες! Εξ αιτίας αυτού κανένας δεν τολµούσε να πάει στην εκκλησιά του Άγιου Νικόλα! Μόνο ευρέθη ένας, που ήταν πολύ παλληκάρι, και πήγε και πάλεψε µε το δράκοντα και τον εσκότωσε! Και το σώµα του [του δράκοντα] το έφεραν και το έκαψαν µπροστά στην εκκλησιά του Άγιου Νικόλα. Σ εκείνον που το σκότωσε η Κυβέρνηση του χάρισε όλο το δάσος δυτικά του Έλατου και το έχει ως τώρα η φαµίλια του. Πηγή: Τζουγανάτος,. Ν. (1978). Ο δράκοντας του Αίνου. Κεφαλονίτικη Πρόοδος , σελ

15 Η περιοχή Φαγιά, σύµφωνα µε την παράδοση, πήρε το όνοµά της από ένα θηρίο, θηρίο άγριο και µοναδικό, όπως το αποκαλούσαν οι ντόπιοι. Το θηρίο αυτό κατασπάραζε όλα τα ζώα που πήγαιναν εκεί. Ίσως έτρωγε και ανθρώπους. Έµοιαζε µε τεράστιο φίδι και είχε γίνει ο φόβος και ο τρόµος των κατοίκων της περιοχής. ύο γενναία αδέλφια, οι Λουκίσσα από το Κάστρο αποφάσισαν να το σκοτώσουν. Πήραν την ευλογία και τις ευχές του ιερέα και του λαού και ξεκίνησαν. Ο ένας αδελφός φόρεσε ένα δέρµα από ζώο και πάνω κάρφωσε ξυράφια και άλλα αιχµηρά αντικείµενα. Στο χέρι του κρατούσε ένα σπαθί. Ο άλλος πήρε µαζί του ένα τσεκούρι. Το φοβερό θεριό κατάπιε τον πρώτο αδελφό Λουκίσσα. Τα ξυράφια όµως και το σπαθί που κρατούσε, του τρύπησαν την κοιλιά. Ο άλλος άρχισε να χτυπάει δυνατά το θεριό µε το τσεκούρι στο κεφάλι και κατάφερε να το σκοτώσει. Όταν το έµαθαν οι κάτοικοι έτρεξαν και τον βοήθησαν και έβγαλαν πεθαµένο βέβαια, από την κοιλιά του θεριού τον αδελφό του. Η περιουσία ανατολικά του Αγίου Νικολάου µέχρι τα Σιµωτάτα και δυτικά του αγίου Νικολάου µέχρι το Φαγιά δόθηκε σαν δώρο για τη γενναιότητά του και το καλό που έκαµε στο Λουκίσσα. Την ιστορία αυτή διηγήθηκε η Χ. Μιχαλάτου το έτος 1985, στον τότε µαθητή της Α' τάξης Γυµνασίου Κεραµειών Γεράσιµο Μιχαλάτο. Το 1985 η Χ. Μιχαλάτου ήταν 60 χρόνων. Πηγή: Βασάλα, Π. (1986). (Επιµ.). Αίνος-Εθνικός ρυµός. Πρόγραµµα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης των µαθητών της Α τάξης του Γυµνασίου Κεραµειών Ν. Κεφαλληνίας. Αθήνα: Τυπογραφείο Καραβία. Τα χρόνια εκείνα οι φτωχοί αγρότες πήγαιναν στο Μεγάλο Βουνό και έκοβαν έλατα µικρά και µεγάλα. Τα έκαναν τάβλες και άλλα ξύλινα εργαλεία, χρήσιµα στην καθηµερινή ζωή, ακόµα και σκάλες για να µαζεύουν τις ελιές. Μια µέρα ένας µε το όνοµα Ροκάνης, καθώς πελεκούσε τα ξύλα των ελάτων άκουσε δυνατά σφυρίγµατα. Στάθηκε και τι να δει! Ένα φίδι θεριό, ερχόταν καταπάνω του. εν έχασε καιρό του δίνει µια δυνατή τσεκουριά και το σκοτώνει. Την ιστορία αυτή διηγήθηκε η Α. Μιχαλάτου από τα Βλαχάτα Κεφαλληνίας το έτος 1985, στην τότε µαθήτρια της Α' τάξης Γυµνασίου Κεραµειών Μαρίνα Μιχαλάτου. Το 1985 η Α. Μιχαλάτου ήταν 73 χρόνων. Πηγή: Βασάλα, Π. (1986). (Επιµ.). Αίνος-Εθνικός ρυµός. Πρόγραµµα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης των µαθητών της Α τάξης του Γυµνασίου Κεραµειών Ν. Κεφαλληνίας. Αθήνα: Τυπογραφείο Καραβία. Το Μοναστήρι στα Σίσια είχε κοπάδια από γίδια, που βοσκούσαν στις πλαγιές του Αίνου. Κάθε δυο-τρεις µέρες χανόταν κι από ένα γίδι. Ο µισθωτός τσοπάνης ανέβηκε µια µέρα σ ένα έλατο, να δει τι συµβαίνει. Ξαφνικά βλέπει ένα τεράστιο φίδι να καταπίνει ένα γίδι. Τρέχει και το λέει στους ιεροµόναχους και στους καλόγερους του µοναστηριού, που αµέσως, µόλις το έµαθαν, άρχισαν τις παρακλήσεις στην Παναγία ζητώντας της να σταµατήσει το κακό. Την άλλη µέρα δυο µεγάλοι αετοί πέρασαν πάνω από το Μοναστήρι και συνέχισαν το δρόµο τους προς το Μεγάλο Βουνό. Την ώρα που το θεριό κατασπάραζε το γίδι, όρµησαν οι αετοί και το σκότωσαν. Πέταξαν γρήγορα-γρήγορα και πήγαν στις πηγές του Μοναστηριού, για να πλύνουν το ράµφος τους από το δηλητήριο του φιδιού. Ο ένας αετός κατάφερε και έπλυνε το ράµφος του. Ο άλλος όµως δεν πρόλαβε. Έπειτα από λίγες µέρες οι καλόγεροι τον βρήκαν πεσµένο ψόφιο µπροστά στην εκκλησιά της Παναγίας των Σισίων. Την ιστορία αυτή διηγήθηκε ο Σπ. Μιχαλάτος από τα Βλαχάτα Κεφαλληνίας το έτος 1985, στην τότε µαθήτρια της Α' τάξης Γυµνασίου Κεραµειών Μαρίνα Μιχαλάτου. Πηγή: Βασάλα, Π. (1986). (Επιµ.). Αίνος-Εθνικός ρυµός. Πρόγραµµα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης των µαθητών της Α τάξης του Γυµνασίου Κεραµειών Ν. Κεφαλληνίας. Αθήνα: Τυπογραφείο Καραβία. 13

16 6. Συζητήστε µε την οµάδα σας: Ποια αξία έχουν αυτοί οι θρύλοι σήµερα; Σε ποια συµπεράσµατα καταλήγετε από τους θρύλους που µελετήσατε; Γράψε στο σηµειωµατάριο σου ένα δικό σου θρύλο για τον Αίνο, το Μεγάλο Βούνο της Κεφαλονιάς. ιάβασε το θρύλο που έγραψες στους συµµαθητές σου. Φαντάσου το δράκοντα και το παλικάρι και ζωγράφισε στο σηµειωµατάριό σου όποια σκηνή θέλεις από αυτόν το θρύλο. 14

17 ÎÙfi applefi ıóèîfi Ú Ìfi, Ô ÓÔ (Î È Û ÁÎÂÎÚÈÌ Ó Ô apple Ú Ó ÙÔ ıóèîô Ú ÌÔ ) ÂÈ Ú - ÎÙËÚÈÛÙ ˆ µèôáâóâùèîfi applefiıâì. apple ÛË Ô ıóèîfi Ú Ìfi ÓÔ ÂÈ Î Ù ˆÚËı ÛÙÔÓ Î Ù ÏÔ- ÁÔ ÙˆÓ appleâúèô ÒÓ ÙÔ Úˆapple ÎÔ ÈÎÔÏÔÁÈÎÔ ÈÎÙ Ô «NATURA 2000» ˆ «ÒÓË È ÈÎ ÚÔ- ÛÙ Û» ÙË ÔÚÓÈıÔapple Ó Î È ˆ «fiappleô ÔÈÓÔÙÈÎ ËÌ Û» ( ËÁ  92/43/ Î È 79/409/ ). 7. Να αναζητήσετε πληροφορίες και να γράψετε στο σηµειωµατάριό σας τι σηµαίνει: Βιογενετικό Απόθεµα Ζώνη Ειδικής Προστασίας της ορνιθοπανίδας Τόπος Κοινοτικής Σηµασίας ίκτυου NATURA Επικοινωνήστε µε τον Φορέα ιαχείρισης του Εθνικού ρυµού Αίνου προκειµένου να ενη- µερωθείτε για τα καθεστώτα προστασίας του Αίνου. 9. Προετοιµάστε την εκπαιδευτική σας επίσκεψη στον Αίνο, τον Εθνικό ρυµό της Κεφαλονιάς. Βρείτε στο ιαδίκτυο πληροφορίες και φωτογραφίες για τον Εθνικό ρυµό Αίνου. - Μελετήστε το υλικό που συγκεντρώσατε - Ρωτήστε τους συµµαθητές σας εάν έχουν επισκεφθεί τον Αίνο και ζητήστε από όσους τον έχουν επισκεφθεί να µεταφέρουν την εµπειρία τους στην τάξη. Συζητήστε στην τάξη και απαντήστε σε ερωτήµατα, όπως: - Ποιος είναι ο στόχος της επίσκεψης; - Τι θα πρέπει να έχετε µαζί σας; - Τι θα πρέπει να διαβάσετε πριν την επίσκεψη; 15

18 10. Συζητήστε στην οµάδα σας και στην τάξη «τα πρέπει» και «τα δεν πρέπει» κατά τη διάρκεια επίσκεψης στον Εθνικό ρυµό Αίνου. Γράψε «τα πρέπει» και «τα δεν πρέπει», όπως προέκυψαν από τη συζήτηση στην τάξη. 16

19 Η ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΚΕΨΗ Φύλλο Εργασίας 4 Γνωρίζω τον Εθνικό ρυµό Αίνου µε τις αισθήσεις 1. Οργανώστε µια επίσκεψη στον Αίνο, τον Εθνικό ρυµό της Κεφαλονιάς. Σηµείωσε στο χάρτη της Κεφαλονιάς, τη διαδροµή που ακολούθησε το λεωφορείο από τον τόπο που ξεκίνησες µέχρι τον Αίνο. 2. Κλείστε τα µάτια και προσπαθήστε να αφουγκραστείτε τους ήχους του Αίνου. Μιµηθείτε φωνές και ήχους. Γράψε τα συναισθήµατα που σου δηµιουργεί κάθε ήχος. 17

20 3. Μυρίστε τον αέρα του Αίνου, τα φυτά, το έδαφος. Βρείτε πέντε πράγµατα που µυρίζουν όµορφα και πέντε που µυρίζουν άσχηµα (π.χ. φυτά, πεσµένες ελατοβελόνες και άλλα φύλλα, υλικά σε αποσύνθεση κ.λπ.). Περιγράψτε τις µυρωδιές τους. 4. Παρατήρησε τις ελατοβελόνες. Ζωγράφισε ή σκιτσάρισε ελατοβελόνες στο σηµειωµατάριό σου. οκίµασε ελατοβελόνες και γράψε στο σηµειωµατάριό σου τη γεύση που έχουν. 18

21 5. Ζήστε τον Αίνο µε την αφή. Είναι εύκολο! Επτά µαθητές πιάνονται ο ένας πίσω από τον άλλο και σχηµατίζουν µια σειρά. Ένας µαθητής είναι ο οδηγός και πηγαίνει µπροστά-µπροστά. Ο οδηγός κλείνει τα µάτια των υπόλοιπων µαθητών µε µαύρο πανί και στη συνέχεια τους οδηγεί µέσα στο δάσος δίνοντας παραγγέλµατα, στα οποία υπακούει η σειρά των µαθητών. Τα παραγγέλµατα είναι του τύπου: «περπατήστε τρία βήµατα µπροστά», «στροφή δεξιά», «στάση», «γρήγορο περπάτηµα» κ.λπ. Σε κάθε στάση ο οδηγός δίνει παραγγέλµατα που έχουν σχέση µε την αίσθηση της αφής, π.χ. «Απλώστε το δεξί χέρι στα δεξιά σας και περιγράψτε τι ακουµπάτε. Τι µπορεί να είναι αυτό;» Το παιχνίδι διαρκεί πέντε-δέκα λεπτά και ο οδηγός που γνωρίζει τη διαδροµή, έχει επιλέξει για τελικό σταθµό, ένα µέρος διαφορετικό από εκείνο που ξεκίνησαν και επίσης, έχει προετοιµάσει και µια µικρή έκπληξη για τους µαθητές, π.χ. τους καλωσορίζουν άλλοι µαθητές που δεν συµµετείχαν στο παιχνίδι, τραγουδώντας, απαγγέλλοντας ένα ποίηµα κ.λπ. 6. Παρατηρήστε µε προσοχή το τοπίο. Παίξτε το παιχνίδι του φωτογράφου και της φωτογραφικής µηχανής. Για να παίξετε αυτό το παιχνίδι θα πρέπει να χωριστείτε σε δυάδες. Ο ένας µαθητής είναι ο «φωτογράφος» και ο άλλος η «φωτογραφική µηχανή». Ο «φωτογράφος» κλείνει τα µάτια της «φωτογραφικής µηχανής» και τον οδηγεί, σε όποιο τοπίο θέλει να «φωτογραφίσει». Όταν είναι έτοιµος να τραβήξει τη «φωτογραφία», ανοίγει τα µάτια της «φωτογραφικής µηχανής», κρατάει σταθερά το κεφάλι της προς µία κατεύθυνση και περιορίζει το οπτικό της πεδίο βάζοντας ανοιγ- µένες και όρθιες τις παλάµες του πάνω στο πρόσωπο του µαθητή «φωτογραφικής µηχανής» µε τρόπο που να σχηµατίζουν ορθή γωνία µε τα µάτια του. Τότε η «µηχανή» περιγράφει ότι βλέπει. 7. Παρατηρήστε την περιοχή και ζωγραφίστε ή σκιτσάρετε στο σηµειωµατάριό σας ότι σας αρέσει. Θαυµάστε τη θέα! Τραβήξτε φωτογραφίες. 19

22 8. Φανταστείτε τον Αίνο τις τέσσερις εποχές του χρόνου. Περιγράψτε στο σηµειωµατάριό σας τον Αίνο σε κάθε εποχή. ÙÔÓ ıóèîfi Ú Ìfi ÓÔ Î È Û fiìâùúô Ì. Ú ÛÎÂÙ È Ó ÂÓÙ appleˆûè Îfi ÎÙ ÚÈÔ ÙÂÙÚ ÁˆÓÈÎÒÓ Ì ÙÚˆÓ. Ô ÎÙ ÚÈÔ Ùfi Î Ù ÛΠÛÙËΠÙÔ 1936, ÙËÓ appleâú Ô Ô ÙË ÈÎÙ ÙÔÚ ÙÔ πˆ ÓÓË ªÂÙ Í ( ) ÁÈã Ùfi ÎÈ Â Ó È ÁÓˆÛÙfi ˆ «ÎÙ ÚÈÔ ªÂÙ Í». Ô ÎÙ ÚÈÔ, ÈÙ ÏÈÎ Ú ÈÙÂÎÙÔÓÈÎ ÙÔ ÔappleÔ Ô ı ÏÂÈÙÔ ÚÁÔ Û ˆ Û Ó ÙfiÚÈÔ 40 ˆÌ Ù ˆÓ Î È ÔÚÂÈÓfi Î Ù Ê ÁÈÔ ÂÁÎ - Ù Ï ÊÙËΠ̠ÙÔÓ applefiïâìô, appleúèó ÎfiÌ ÏÂÈÙÔ ÚÁ ÛÂÈ. Ù ÙË È ÚÎÂÈ ÙË Î ÙÔ ÂÁÎ Ù ÛÙ ıëî Ó Ûã ÙfiÓ Î ÙÔ ÈÎ Ó ÌÂÈ Ì appleôù ÏÂÛÌ Ó appleôûùâ ÛÔ Ú ËÌÈ. ÙË Û Ó ÂÈ Î È apple ÏÈ ÂÓ ÚËÛÈÌÔappleÔÈ ıëîâ ÏfiÁˆ ÙˆÓ ÛÂÈÛÌÒÓ ÙÔ 1953 appleô ÙÔ Î Ù ÛÙÚÂ Ó Û Â fió ÔÏÔÎÏËÚˆÙÈÎ. Ô 1999 Ú ÎÙËÚ ÛÙËÎÂ È ÙËÚËÙ Ô Î È ÙÔ 2004 Ú ÈÛ Ó ÂÚÁ Û Â ÂappleÈÛÎÂ Î È Ó ıìèûë appleúôîâèì - ÓÔ Ó ÏÂÈÙÔ ÚÁ ÛÂÈ ˆ ÓÙÚÔ ÂÚÈ ÏÏÔÓÙÈÎ ÓËÌ ÚˆÛË Î È Ó appleôùâï ÛÂÈ ÌÈ ÌfiÓÈÌË ÂÛÙ appleïëúôêfiúëûë ÁÈ ÙËÓ appleâúèô. apple ÛË Ó appleúôûê ÚÂÈ ÙÈ apple Ú ÙËÙ appleô ÔÌ ÁÈ ÙËÓ ÂappleÈÛÙËÌÔ- ÓÈÎ ÚÂ Ó Î È ÙË ÏÂÈÙÔ ÚÁ ÙÔ ÊÔÚ È Â ÚÈÛË ÙÔ ıóèîô Ú ÌÔ ÓÔ. 20

23 9. Βρείτε το κτίριο «Μεταξά» στον Αίνο. Περπατήστε και παρατηρήστε την περιοχή γύρω από το κτίριο. Ζωγραφίστε ή σκιτσάρετε στο σηµειωµατάριο σας ότι σας αρέσει. Τραβήξτε φωτογραφίες. 10. Περπατήστε µε την οµάδα σας στον Αίνο και παρατηρήστε την περιοχή. Γράψε: 1-3 ανθρώπινες παρεµβάσεις που έχουν γίνει στην περιοχή και σου αρέσουν πολύ 1-3 ανθρώπινες παρεµβάσεις που έχουν γίνει στην περιοχή και σου κάνουν άσχηµη εντύπωση. ικαιολόγησε στους συµµαθητές σου, την άποψή σου. Συζητήστε και τροποποίησε την άποψή σου αν χρειάζεται. 21

24 11. Συζητήστε ποιες δράσεις θα µπορούσαν να γίνουν και από ποιους προκειµένου τα αρνητικά που εντοπίσατε, δηλαδή όλα όσα δεν σας αρέσουν να βελτιωθούν. Κρατήστε σηµειώσεις. 12. Συζητήστε στην οµάδα σας τι θα µπορούσατε να κάνετε οι ίδιοι προκειµένου να µην υπάρχουν τα αρνητικά που εντοπίσατε στον Αίνο. Γράψε το σηµειωµατάριό σου την άποψη που διαµόρφωσες µετά τη συζήτηση. 22

25 Η ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΚΕΨΗ Φύλλο Εργασίας 5 Τα πετρώµατα και τα απολιθώµατα Πώς «γεννήθηκε» ο Αίνος; Στην αρχή του Μεσοζωικού αιώνα, πριν από 225 εκατοµµύρια χρόνια περίπου, στη θέση που σήµερα υψώνεται ο Αίνος όπως και σε ολόκληρη την Ελλάδα υπήρχε η Τηθύς θάλασσα. Η Τηθύς ήταν παράλληλη προς τον Ισηµερινό και χώριζε τις δύο µεγάλες ηπείρους της εποχής εκείνης, τη Λαυρασία και την Γκοντβάνα. Η σηµερινή Μεσόγειος είναι ότι απέµεινε από την Τηθύ θάλασσα. Στον πυθµένα της Τηθύος συσσωρεύονταν συνεχώς ιζήµατα, δηλαδή υλικά, που προέρχονταν από τη διάβρωση των πετρωµάτων της Λαυρασίας και της Γκοντβάνας. Στα νερά της Τηθύος ζούσαν επίσης πολυάριθµοι σε είδη και άτοµα οργανισµοί, τα κελύφη και οι σκελετοί των οποίων θάβονταν µέσα στα ιζήµατα. Από τη συσσώρευση αυτών των ιζηµάτων σχηµατίστηκαν τα ασβεστολιθικά πετρώµατα που συναντάµε σήµερα στις οροσειρές της Ελλάδας. Με το τέλος του Μεσοζωικού αιώνα άρχισε µια περίοδος µεγάλων τεκτονικών κινήσεων του στερεού φλοιού σε ολόκληρο το χώρο της Τηθύος. Οι τεκτονικές κινήσεις είναι ανοδικές ή καθοδικές και επηρεάζουν µεγάλες περιοχές του γήινου φλοιού, δηµιουργώντας πολυάριθµα ρήγµατα. Αποτέλεσµα αυτών των κινήσεων ήταν η δηµιουργία του σηµερινού ελλαδικού χώρου και η ανάδυση του Αίνου από τα νερά της Τηθύος, που αποτελεί µέρος των ελληνίδων οροσειρών και συνέχεια της Πίνδου. Η σηµερινή µορφή του Αίνου αφείλεται στη συνδυασµένη δράση των τεκτονικών κινήσεων και της διάβρωσης από τα καιρικά φαινόµενα. 23

26 Τι είναι τα απολιθώµατα; Τα απολιθώµατα είναι ίχνη οργανισµών που έζησαν σε παλαιότερες γεωλογικές περιόδους και σήµερα τα συναντάµε κυρίως στα ιζηµατογενή πετρώµατα. Συνήθως είναι λιθοποιηµένα υπολείµµατα των σκληρών τµηµάτων του σώµατος χερσαίων και θαλάσσιων οργανισµών όπως δόντια, κέρατα και οστά θηλαστικών, σκελετοί ψαριών, κελύφη και όστρακα, βελόνες σπόγγων κ.ά. Τα φυτικά απολιθώµατα είναι πιο σπάνια, σε κατάλληλες συνθήκες όµως απολιθώνονται φύλλα έως και ολόκληροι κορµοί δέντρων, ενώ πιο συχνά βρίσκονται σπόροι και κόκκοι γύρεως. Απολιθώµατα θεωρούνται και τα διάφορα βιοδηλωτικά ίχνη παλαιών οργανισµών, όπως πατηµασιές ζώων και αποτυπώµατα ερπυσµού σκωλήκων σε µαλακά ιζήµατα που διατηρήθηκαν µετά τη λιθοποίηση. Τα απολιθώµατα βοηθούν στην παρατήρηση της διαδοχής των µορφών της ζωής στο γεωλογικό χρόνο και στη χρονολόγηση των πετρωµάτων. appleâùúòì Ù ÙÔ ÓÔ Â Ó È Û ÂÛÙfiÏÈıÔÈ Î È ÔÏÔÌ Ù ÎÚËÙÈ ÈÎ ËÏÈÎ. Â Ù Ú ÛÎÔÓÙ È appleôïèıòì Ù Ú Ô ÒˆÓ, ÛapplefiÁÁˆÓ, Ì Ï Î ˆÓ,  ÈÓÔ ÚÌˆÓ Î.Ïapple. appleèô Ú ÎÙËÚÈÛÙÈÎ appleôïèıòì Ù ÙÔ ÓÔ Â Ó È ÔÈ ÚÔ ÈÛÙ. È ÚÔ ÈÛÙ Ô Û Ó Û appleôèî  ÛÙÈ ıâúì appleâúèô ÙË Ëı Ô, Î È Û ËÌ ÙÈ Ó ÔÏfiÎÏËÚÔ Ê ÏÔ, Ó ÏÔÁÔ Ì ÙÔ ÎÔÚ Ï- ÏÈÔÁÂÓÂ. Ó È ı Ú Ì Ï ÎÈ ÂÏ ÛÌ ÙÔ Ú Á È ÌÂ Ô Î ÓfiÓÈÛÙ ı Ú Â. ÂÚÈÏ Ì ÓÔ Ó Ô ÔÈÎÔÁ ÓÂÈ ÙÔ ÈappleappleÔ Ú ÙÂ Î È ÙÔ Ú ÈÔÏ ÙÂ. ÌÊ Ó ÛÙËÎ Ó Â Ò Î È 180 appleâú appleô ÂÎ ÙÔÌÌ - ÚÈ ÚfiÓÈ ÛÙËÓ ÚËÙÈ ÈÎ appleâú Ô Ô ÙÔ ªÂÛÔ ˆÈÎÔ ÈÒÓ Î È Î ÚÈ Ú ËÛ Ó ÛÙÔ ÓÒÙÂÚÔ ÚËÙÈ ÈÎfi, ÛÙÔ Ù ÏÔ ÙÔ ÔappleÔ Ô ÂÍ Ê Ó ÛÙËÎ Ó. 24

27 È ÈappleappleÔ Ú Ù apple Ú Ó ÙÔ fióôì ÙÔ applefi ÙÔ Û Ì ÙÔ appleô ÌÔÈ ÂÈ ÌÂ Ô Ú appleappleô. ÂÍÈ ı Ú - Ù Ó ÂappleÈÌ ÎË,   ÙË ÌÔÚÊ ÎÒÓÔ Î Ú ÙÔ Î È ÙÔ Ì ÎÔ ÙË ÊÙ ÓÂ Ì ÚÈ Î È Ó Ì ÙÚÔ. ÚÈÛÙÂÚ ı Ú Ù Ó ÁÂÓÈÎ Âapple appleâ Ë Î È ÚËÛ Ì  ˆ appleòì ÙË ÏÏË. ÛˆÙÂÚÈÎ ÙÔ fiûùú ÎÔ,   appleôúûâï ÓÒ Â Âapple ÚÈÛÌ, ÙÔ ÔappleÔ Ô fiìˆ Ûapple ÓÈ ÊÔÚ È ÙËÚ ıëîâ ÛÙËÓ appleôï ıˆûë. È Ú ÈÔÏ ÙÂ Ù Ó Ì Ï ÎÈ apple ÚfiÌÔÈ Ì ÙÔ ÈappleappleÔ Ú ÙÂ, ÏÏ ÔÁΈ ÛÙÂÚ. 1. Πόσο χρονών είναι ο Αίνος; Συζητήστε στην οµάδα σας και δικαιολογήστε την απάντησή σας. 2. Παρατηρήστε τα πετρώµατα του Αίνου. Τι χρώµα έχουν; Φαντάσου ότι καθώς παρατηρείς το πέτρωµα, εκείνο αρχίζει να σου διηγείται την ιστορία του. Γράψε την ιστορία που άκουσες στο σηµειωµατάριό σου. 25

28 3. Προσπαθήστε να βρείτε ιππουρίτες, ραδιολίτες και άλλα απολιθώµατα στον Αίνο. Παρατηρήστε µε προσοχή τα απολιθώµατα που βρήκατε. Φτιάξε για το καθένα το σχέδιό του και κρατήστε µερικές σηµειώσεις: σχήµα, µέγεθος, χρώµα κ.ά. ώστε του ένα προσωρινό φανταστικό όνοµα και µε την πρώτη ευκαιρία βρείτε την επιστηµονική του ονοµασία. αριστερή θυρίδα δεξιά θυρίδα 4. Ποια είναι η σηµασία των απολιθωµάτων του Αίνου; Συζητήστε µε τους συµµαθητές σας. Γράψτε την απάντησή σας µετά τη συζήτηση. 26

29 5. Παρατηρήστε, εάν κάποια από τα απολιθώµατα του Αίνου έχουν καταστραφεί από ανθρώπινες δραστηριότητες. Συζητήστε στην οµάδα σας και γράψτε ένα µικρό κείµενο 4-5 γραµµών στο οποίο: να περιγράφετε τους λόγους που οδήγησαν στην καταστροφή τους. να προτείνετε τι θα µπορούσε να γίνει και από ποιους φορείς ώστε να µη συµβούν στο µέλλον ανάλογες καταστροφές. 27

30 Η ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΚΕΨΗ Φύλλο Εργασίας 6 Τα φυτά, τα µανιτάρια και οι λειχήνες Πληροφορίες Πυκνό δάσος Κεφαλληνιακής ελάτης (Abies cephalonica) καλύπτει τον Αίνο και το βουνό Ρούδι, που αποτελεί ξεχωριστό κοµµάτι του πυρήνα του ρυµού στα βορειοδυτικά του κυρίως όγκου του Αίνου. Το δάσος ελάτης είναι είδος ενδηµικό για τη νότια και κεντρική Ελλάδα, µοναδικό για τα Ιόνια νησιά και πολύ σπάνιο για νησιωτική περιοχή γενικότερα. Υπέροχοι θαµνώνες, αείφυλλων και φυλλοβόλων πλατύφυλλων αναπτύσσονται κατά κύριο λόγο στο Ρούδι. Τα πιο αντιπροσωπευτικά είδη είναι το πουρνάρι, η αριά, η αγριοκουµαριά, η κουτσουπιά, η χαρουπιά, τα ρείκια, η αγραπιδιά, ο σκίνος κ.ά. Επίσης εµφανίζονται ποώδη φυτά και φρύγανα, όπως ασφάκες, θυµάρι, λαδανιές, αµάραντα κ.ά. µε κυρίαρχη µορφή την πολυετή γαλατσίδα (αγκλέουρα). Επιπλέον, στο ρυµό υπάρχουν σπάνια και ενδηµικά φυτά: 4 είδη, όπως ο αγριοπανσές (Viola cephalonica), φυτρώνουν µόνο στον Αίνο και πουθενά αλλού στον κόσµο, 7 είναι ενδηµικά του Ιονίου και 9 είναι ενδηµικά για την Ελλάδα. Την άνοιξη το πιο εντυπωσιακό από τα αγριολούλουδα που πληµµυρίζουν το ρυµό είναι η κόκκινη παιώνια. 1. Παρατηρήστε µε προσοχή τα έλατα. ιαλέξτε µε την οµάδα σας ένα έλατο και παρατηρήστε µε προσοχή το ύψος του, τον κορµό του, τα φύλλα του κ.ά. Φωτογραφίστε το. Στο σηµειωµατάριό σας να φτιάξετε ένα σκίτσο του και να δώσετε την περιγραφή του. 28

31 Ô ÂÊ ÏÔÓ ÙÈÎÔ Ï ÙÔ ( ÂÊ ÏÏËÓÈ Î ÂÏ ÙË) Ó ÎÂÈ ÛÙÔ Á ÓÔ Abies. Ó È ÓÙÚÔ ÎˆÓÔÊfiÚÔ, Á ÌÓfi- ÛappleÂÚÌÔ Î È Â ÔÎÈÌÂ Û Ó ıˆ Û fiìâùúô Ì. ÂÈ appleâú appleô 500 ÚfiÓÈ. Ô Ô ÙÔ ÛÙÔÓ ÓÔ ÂÓ appleâú ÓÂÈ Ù 30 Ì. ÎÏ È ÛÙ ÓÂ Ú ÙÔÌ Ô Ó ÎÏ ÛË appleúô Ù Âapple Óˆ Î È Ì ÙËÓ apple ÚÔ Ô ÙÔ ÚfiÓÔ Î È ÂÍ È- Ù ÙˆÓ Î ÈÚÈÎÒÓ Û ÓıËÎÒÓ Á ÓÔÓÙ È ÔÚÈ fióùè Î È ÛÙ Á ÚÈÎ ÓÙÚ Á ÚÓÔ Ó appleúô ÙÔ ÊÔ. È ÂÏ ÙÔ ÂÏfiÓÂ Ô Ó Ì ÎÔ ÈÏÈÔÛÙ. Ó È ÁÚ ÌÌÔÂÈ Â, ÛÎÏËÚ Î È Ì ÙÂÚ. Œ Ô Ó ı appleú ÛÈÓÔ ÚÒÌ Î È Ô Ï ΠÁÚ ÌÌ ÛÙËÓ Î Ùˆ ÂappleÈÊ ÓÂÈ apple Ú ÏÏËÏ appleúô ÙËÓ ÎÂÓÙÚÈ- Î Ó ڈÛË. Óı ÂÈ ª ÈÔ-πÔ ÓÈÔ. ÚÛÂÓÈÎ ÓıË Â Ó È ˆÚÈÛÙ applefi Ù ıëï Î ÏÏ Ú ÛÎÔÓÙ È ÛÙÔ ÈÔ ÓÙÚÔ. È ÎÒÓÔÈ ÙË ÂÏ ÙË Â Ó È Î ÏÈÓ ÚÈÎÔ, Î ÛÙ ÓÔappleÚ ÛÈÓÔÈ Ì ÎÔ ÂÎ ÙÔÛÙÒÓ ÌÂ Ì ÙÂÚ ÎÔÚ Ê Î È appleôïï ÚËÙ ÓË. øúèì Ô Ó ÛÙÔ Ù ÏÔ ÙÔ ÊıÈÓÔappleÒÚÔ Î È Ì Ûˆ Ú ÓÔ Ó Ù Ûapple ÚÌ - Ù ÛÙÔ ÊÔ. appleâèîôó ÛÂÈ ÙÔ ÛÒ ÔÓÙ È Û ÓÔÌ ÛÌ Ù ÙˆÓ ÚfiÓÓˆÓ, ÌÈ applefi ÙÈ Ù ÛÛÂÚÈ applefiïâè appleô appleôùâïô Û Ó ÙËÓ ÂÊ ÏÏËÓÈ Î ÂÙÚ appleôïë. È ÓÂÙÔ ÏfiÁˆ ÙÔ ÛÎÔ ÚÔ appleú ÛÈÓÔ ÚÒÌ ÙÔ ÙË ÂÏ ÙË ÔÓfiÌ Û Ó ÙÔÓ ÓÔ «Monte Nero», ËÏ ª ÚÔ µô Ófi (ª ÚÔ Ô ÓÈ). Ô ÂÊ ÏÔÓ ÙÈÎÔ Ï ÙÔ ÌÂÙ Ê Ù ÙËΠÛÙËÓ ÚÒappleË ÙÔ 1824 Ì Ûapple ÚÌ Ù appleô ÛÙÂÈÏÂ Ô ÕÁÁÏÔ ÈÔÈÎËÙ ÙÔ ÓËÛÈÔ appleèâú. ÈÓ Ó ÂÈ applefi apple ÚÎ ÁÈ, ÈfiÙÈ ÂÓ Ó ÁÂÓÓ Ù È ÌÂÙ ÙË ÊˆÙÈ. apple ÛË Ù ÈÁÔappleÚfi Ù appleúôíâ- ÓÔ Ó appleôïï Î Ù ÛÙÚÔÊ Î È ÂÌappleÔ Ô Ó ÙËÓ Ó Á ÓÓËÛË ÙÔ ÛÔ ÙÚÒÁÔÓÙ ÙÚ ÊÂÚ ÎÏ - È Î È Ê ÏÏ applefi Ó ÌÈÎÚ ÓÙÚ. 29

32 2. Φαντάσου ένα δικό σου διάλογο µε ένα έλατο. Τι θα µπορούσες να το ρωτήσεις; Τι απαντήσεις περιµένεις; Τι θα µπορούσε να σε ρωτήσει εκείνο; Τι θα απαντήσεις στις ερωτήσεις του; Γράψε το διάλογο που σκέφτηκες στο σηµειωµατάριό σου και διάβασέ τον στους συµµαθητές σου. 3. Ορισµένοι ισχυρίζονται ότι το Κεφαλονίτικο έλατο είναι ενδηµικό είδος του Αίνου. Ποια είναι η άποψη της οµάδας σου; Επικοινωνήστε µε τους επιστήµονες του Φορέα ιαχείρισης Εθνικού ρυµού Αίνου και της ιεύθυνσης ασών του Νοµού Κεφαλληνίας και τροποποιήστε την άποψή σας εάν χρειάζεται. Ê Ù ÙÔ ÛÔ Û ËÌ Ù Ô Ó Û Ó ıˆ Â È ÎÚÈÙÔ ÔÚfiÊÔ Ï ÛÙËÛË. Ô ÓÒÙÂÚÔ Âapple appleâ Ô Û ËÌ Ù ÂÙ È applefi ÙÔ Ê ÏÏˆÌ ÙˆÓ ËÏÒÓ ÓÙÚˆÓ Î È Â Ó È ÂÎÙÂıÂÈÌ ÓÔ ÛÙËÓ ËÏÈ Î ÎÙÈÓÔ ÔÏ Î È Û fiïô ÙÔ ÏÏÔ Ê ÛÈÎÔ apple Ú ÁÔÓÙ ( ÓÂÌÔÈ, ÚÔ Î. ). ÎÔÏÔ ıâ Ô applefiúôêô appleô È ÎÚ ÓÂÙ È Û ÂÓÙÚÒ Ë applefiúôêô ( ÌËÏfiÙÂÚ ÓÙÚ ) Î È ı ÌÓÒ Ë applefiúôêô (ı ÌÓÔÈ). ÔÓÙ ÛÙÔ ÊÔ Û ËÌ Ù ÂÙ È Ô appleôò Ë fiúôêô. ÏÔ apple Ú Ô Ó Î È Ù ı ÏÏfiÊ Ù ( Ú, ÏÂÈ Ó Î. ) appleô Î Ï appleùô Ó ÙÔ ÊÔ ÂappleÈÊ ÓÂÈÂ Ú ˆÓ. Û ÓıÂÛË ÙˆÓ ÂÈ ÒÓ Û Πıâ Ó Ó applefi ÙÔ ÙÔ ÔÚfi- ÊÔ Â Ó È È ÊÔÚÂÙÈÎ Î È ÔÈ appleúôû ÚÌÔÁ ÙˆÓ Ê ÙÒÓ ÓÙÈÛÙÔÈ Ô Ó ÛÙÈ appleâúè ÏÏÔÓÙÈÎ Û Óı Πappleô ÂappleÈÎÚ ÙÔ Ó. Ô ÌÂÁ Ï ÙÂÚÔ Ì ÚÔ ÙÔ ıóèîô Ú ÌÔ ÓÔ Î Ï appleùâù È appleô ÂÏ ÙÔ ÛË appleô Ô Ó appleï Î È ÌÔÓfiÙÔÓË ÌÔÚÊ Î È ÔÌ ˆÚ Û Â fió Î ıfiïô applefiúôêô. 30

33 ΟΡΟΦΟΣ ΕΝΤΡΩΝ ΥΠΟΡΟΦΟΣ ΕΝΤΡΩΝ ΟΡΟΦΟΣ ΘΑΜΝΩΝ ΠΟΩ ΗΣ ΟΡΟΦΟΣ ΒΡΥΑ-ΜΑΝΙΤΑΡΙΑ Πηγές: Μέρτζιου, Ε. (1995). άσος. Στο: Ε. Φλογαϊτη (Επιµ.). Περιβαλλοντική Εκπαίδευση στο ηµοτικό Σχολείο. Αθήνα: WWF Ελλάς WWF Ελλάς (1999). Τα δάση γύρω από τη Μεσόγειο. Πρόγραµµα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης για το Γυµνάσιο. Αθήνα: WWF Ελλάς Πρακτικός τρόπος για να µετρήσεις το ύψος του δέντρου Όταν ο παρατηρητής µπορεί να δει την κορυφή του δέντρου ανάµεσα από τα πόδια του τότε η απόσταση ανάµεσα στα πόδια του και τον κορµό του δέντρου είναι περίπου ίση µε το ύψος του δέντρου. 4. ιάβασε το κείµενο «Πρακτικός τρόπος για να µετρήσεις το ύψος ενός δένδρου». οκίµασε να υπολογίσεις µ αυτόν τον πρακτικό τρόπο το ύψος τριών ελάτων του Αίνου. 31

34 Ù ÙËÓ Ó appleù ÍË ÂÓfi ÓÙÚÔ Û ËÌ Ù ÔÓÙ È ÌÈ ÛÂÈÚ applefi ÔÌfiÎÂÓÙÚÔÈ Û Â fió ÔÌfiÎÂÓÙÚÔÈ ÎÙ ÏÈÔÈ. ıâ ÎÙ ÏÈÔ ÓÙÈÛÙÔÈ Â ÛÙËÓ ÂÙ ÛÈ ÍËÛË ÙÔ ÓÙÚÔ. Ô apple Ô ÙˆÓ ÎÙ Ï ˆÓ appleôèî ÏÏÂÈ Ó ÏÔÁ Ì ÙÈ Û Óı Πappleô ÂappleÈÎÚ ÙÔ Ó Î Ù ÙËÓ ÍËÙÈÎ appleâú Ô Ô, ËÏ ÙËÓ ÂappleÔ ÙÔ ÙÔ Î Ù ÙËÓ ÔappleÔ Â ÓÔÂ Ù È Ë Ó appleù ÍË ÙÔ Ê ÙÔ. È ÍËÙÈÎÔ ÎÙ ÏÈÔÈ ÂÓ Â Ó È apple ÓÙ ÔÌfiÎÂ- ÓÙÚÔÈ ÁÂÁÔÓfi appleô appleô ËÏÒÓÂÈ ÙËÓ Âapple Ú ÛË Ó ÛÙ ÏÙÈÎÒÓ apple Ú ÁfiÓÙˆÓ Î Ù ÙËÓ Ó - appleù ÍË ÙÔ ÓÙÚÔ. ªÂÙ Í ÙˆÓ Ó ÛÙ ÏÙÈÎÒÓ apple Ú ÁfiÓÙˆÓ Â Ó È Ë ÏÏÂÈ Ë ÒÚÔ, Ô ÙÚ Ì ÙÈÛÌfi, Ë ÊˆÙÈ Î.. ÁÎ ÚÛÈÂ Û ÈÛÌ appleô appleèı ÓfiÓ apple Ú ÙËÚÔ ÓÙ È ÛÙËÓ ÂappleÈÊ ÓÂÈ ÙÔÌ ÂÓfi ÎÔÚÌÔ appleôùâïô Ó Ó ÂÈÍË apple ÁÂÙÔ. 5. Ψάξτε µε την οµάδα σας να βρείτε έναν πεσµένο κορµό έλατου. Υπολογίστε την ηλικία του δέντρου µετρώντας τους αυξητικούς δακτύλιους. Είναι οµόκεντροι οι αυξητικοί δακτύλιοι; Υπάρχουν εγκάρσιες σχισµές στην επιφάνεια τοµής του κορµού; Περιγράψετε, στο σηµειωµατάριό σας τις συνθήκες που µεγάλωσε το δέντρο. Υπάρχει αναγέννηση στα έλατα του Αίνου; Τι σηµαίνει αυτο; 32

35 6. Ο Αίνος δεν έχει µόνο έλατα. Επικεντρώστε την προσοχή σας και στα άλλα είδη της χλωρίδας. Με την οµάδα σας κάνετε µια τυχαία δειγµατοληψία: Επιλέξτε µια περιοχή µε βλάστηση. Τεντώστε µια µετροταινία µήκους 10 µ. Σηµειώστε τις θέσεις των φυτών ανά 1 µ. σε όλο το µήκος της µετροταινίας. Τα φυτά που λαµβάνονται υπόψη είναι εκείνα που βρίσκονται και από τις δύο πλευρές της µετροταινίας, σε µια ζώνη πλάτους 1/2 µ. Προσδιορίστε τη συχνότητα εµφάνισης του κάθε είδους µέσα στη βιοκοινότητα (π.χ. ένα φυτό που καταγράφεται στα 5 περίπου από τα 10 σηµεία δειγµατοληψίας, έχει µια συχνότητα εµφάνισης 50%). Συµπληρώστε το Φύλλο Καταγραφής Τυχαίας ειγµατοληψίας. ιατυπώστε τα συµπεράσµατά σας, όσον αφορά τη χλωρίδα της περιοχής. ΦΥΛΛΟ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΤΥΧΑΙΑΣ ΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ Είδη Συχνότητα εµφάνισης Παρατηρήσεις και σχόλια 33

36 7. Το επιστηµονικό όνοµα αρκετών από τα είδη χλωρίδας του Αίνου αναφέρεται µε κάποιο τρόπο την Κεφαλονιά. Επικοινωνήστε µε το επιστηµονικό προσωπικό του Φορέα ιαχείρισης Εθνικού ρυµού Αίνου ή της ιεύθυνσης ασών του Νοµού Κεφαλληνίας και σηµείωσε τη λαϊκή ονο- µασία για καθένα από τα φυτά αυτά. Viola cephalonica: Scutellaria rubicunda ssp. cephalonica: Ajuga orientalis ssp. aenesia: Poa cephalonica: Campanula garganica ssp. cephalonica: Erysimum cephalonicum: Astragalus sempervirens ssp. cephalonicus: 8. Προσπάθησε να βρεις τον αγριοπανσέ, ένα από τα ενδηµικά φυτά του Αίνου. Επίσης παιώνιες, κρόκους, ορχιδέες και άλλα φυτά. Παρατήρησε τα φυτά µε προσοχή. Φωτογράφισέ τα και δώσε περιγραφές για κάθε διαφορετικό είδος στο σηµειωµατάριό σου. 34

37 Ì ÓÈÙ ÚÈ Â Ó È Ì ÎËÙÂ. Ô Î ÚÈÔ Ì ÚÔ ÂÓfi Ì ÓÈÙ ÚÈÔ ÂÈ fiïô ÙÔ ÚfiÓÔ Î Ùˆ applefi ÙÔ ÊÔ Û ÌÔÚÊ ÏÂappleÙÒÓ ÓËÌ ÙˆÓ, Û Ó ÈÛÙfi Ú ÓË. Ùfi appleô Ï appleô Ì apple Óˆ applefi ÙÔ ÊÔ Â Ó È ÙÔ Ó - apple Ú ÁˆÁÈÎfi ÙÌ Ì ÙÔ ÔÚÁ ÓÈÛÌÔ, Î ÙÈ ÓÙ ÛÙÔÈ Ô ÙÔ Î ÚappleÔ ÙˆÓ Ê ÙÒÓ. Ì ÓÈÙ ÚÈ, fiappleˆ Î È fiïôè ÔÈ Ì ÎËÙÂ Â Ó È ÂÙÂÚfiÙÚÔÊÔÈ ÔÚÁ ÓÈÛÌÔ, ËÏ ÂÓ ÊˆÙÔÛ Óı ÙÔ Ó ÏÏ ÙÚ ÊÔÓÙ È Ì ÔÚÁ - ÓÈÎ Ô Û Â ÏÏˆÓ ÔÚÁ ÓÈÛÌÒÓ Î È Ô Ó ÌÂÁ ÏË ÛËÌ Û ÁÈ ÙÔ ÛÔ. ªÂÚÈÎ Â Ë Ô Ó Û appleúô- Ê ÙÈÎ apple Óˆ Û ÓÂÎÚÔ ÎÔÚÌÔ, ÎÏ È Ê ÏÏ Î È Û Ì ÏÏÔ Ó ÛÙËÓ appleôû ÓıÂÛ ÙÔ ÂÓÒ ÏÏ Ô Ó apple Ú ÛÈÙÈÎ apple Óˆ ÛÙÔ ÎÔÚÌÔ ÙˆÓ ÓÙÚˆÓ. ªÂ ÙÈ appleúòùâ ÚÔ ÙÔ ÊıÈÓÔappleÒÚÔ Ú Ô Ó Ó ÂÌÊ Ó ÔÓÙ È Ù Ì ÓÈÙ ÚÈ Ó ÌÂÛ ÛÙ Ï Ù ÙÔ ÓÔ, ÏÏ apple Óˆ ÛÙÈ appleâûì Ó ÂÏfiÓÂ Î È ÏÏ Û Â fió ˆÌ Ó ÛÙÔ ÊÔ Û ÌÈ appleôèîèï ÚˆÌ ÙˆÓ Î È Û ËÌ ÙˆÓ. ÚÔapple ÏfiÌÔÚÊ, Ù Î appleâïïfiìôúê, Ù ÎÔÚ ÏÏÈfiÌÔÚÊ, ÔÈ «ÊˆÏÈ appleô - ÏÈÒÓ», ÏÏ Î È Ù ÌappleÏÂ Ì ÓÈÙ ÚÈ Û ÌÈÎÚ ÔÌ Â ÙÔ ÂÈÌÒÓ. æ Ú ÏÈ, apple ÚÁ ÏÂ, Ì ÚÈ, ˆÏ - ÙÂ, ÎÔÈÏÔ Ï (ÛÎÔ Ê ÎÈ ) Â Ó È ÔÈ ÎÂÊ ÏÔÓ ÙÈΠÔÓÔÌ Û Â ÙÔ. Î Ï ÙÂÚÔ ÙÚfiappleÔ, ÁÈ Ó ÁÓˆ- Ú ÛÔ Ì ÙÔ ÁÔËÙ ÙÈÎfi ÎfiÛÌÔ ÙˆÓ Ì ÓÈÙ ÚÈÒÓ Â Ó È Ó ÂappleÈÛÎÂÊÙÔ Ì ÙÔ ÛÔ È ÊÔÚ ÂappleÔ Î È Ó appleâúapple Ù ÛÔ ÌÂ Ó ÌÂÛ ÛÙ Ï Ù. 9. Ψάξτε µε την οµάδα σας στο ελατόδασος για µανιτάρια. Περιγράψτε την περιοχή που βρήκατε το καθένα. Φωτογραφίστε, ζωγραφίστε, σκιτσάρετε και περιγράψτε κάθε διαφορετικό είδος. 35

38 È ÏÂÈ Ó appleôùâïô Ó ÌÈ Û Ì ÈˆÙÈÎ Û ÛË Ê ÙÒÓ Î È Ì Î ÙˆÓ.  Πıâ ÏÂÈ Ó, ÙÔ Ê ÎÔ ÊˆÙÔ- Û Óı ÙÂÈ ÔÚÁ ÓÈÎ Ô Û Â applefi ÙÈ ÔappleÔ Â ÙÚ ÊÂÙ È Ô Ì ÎËÙ Ô ÔappleÔ Ô Ì ÙË ÛÂÈÚ ÙÔ appleúôûê - ÚÂÈ ˆ ÓÙ ÏÏ ÁÌ ÓÂÚfi, appleô Î Ï appleùâè ÙÈ Û ÓÔÏÈÎ Ó ÁΠÙÔ ÏÂÈ Ó. È ÏÂÈ ÓÂ Ó appleù ÛÛÔ- ÓÙ È Î Ï ÙÂÚ ÛÙÔÓ Î ı Úfi Ú. ÔÏ Ï ÁÔÈ ÏÂÈ Ó ÌappleÔÚÔ Ó Ó ÛÔ Ó ÛÙÔ Î ÓÙÚÔ ÙˆÓ applefiïâˆó. Ó ÔÈ ÏÂÈ ÓÂ Â Ó È ÔÌÔÁÂÓÂ Î È Î Ï ÂÍ appleïˆì ÓÔÈ ÙfiÙÂ Â Ó È ÁÈÂ, Â Ó Â Ó È ÍËÚ Ì ÓÔÈ Î È Û Ó ÎÔÌÌ ÓÔÈ ÛÙÈ ÎÚ ÂÓ Â Ó È ÁÈÂ. Àapple Ú Ô Ó È ÊÔÚ Â Ë ÏÂÈ ÓˆÓ. ªÂÚÈÎÔ Â Ó È ÂÓˆÌ ÓÔÈ Ì ÙÔ ÊÏÔÈfi ÙÔ ÓÙÚÔ, ÏÏÔÈ ÌÔÈ Ô Ó ÎÔÏÏËÌ ÓÔÈ ÛÙÔ ÊÏÔÈfi, ÏÏÔÈ apple ÏÈ ÎÚ ÌÔÓÙ È Î È Â Ó È ÙÚÈ ˆ- ÙÔ. ÙÔ ÔÈ ÏÂÈ Ó appleô ÌÔÈ Ô Ó Ì ÁÎÚÈ ÔappleÚ ÛÈÓ ÁÂÓÂÈ Â Ï ÁÔÓÙ È ÓËÌ ÙfiÌÔÚÊÔÈ ÏÂÈ ÓÂ Î È ÂÓ ÌappleÔÚÔ Ó Ó ÛÔ Ó ÛÙÈ appleâúèô Ì ÙÌÔÛÊ ÈÚÈÎ Ú apple ÓÛË. 10. Ψάξτε µε την οµάδα σας για λειχήνες στα έλατα του Αίνου. Παρατηρήστε µία λειχήνα. Σε ποιο τµήµα του δέντρου βρίσκεται; Περιγράψτε το σχήµα της και το χρώµα της. 11. Συζητήστε στην οµάδα σας για µε τη σχέση που έχει η διατήρηση της χλωρίδας του Αίνου: α) µε τη διατήρηση του οικοσυστήµατος του Αίνου και β) µε τη διατήρηση της βιοποικιλότητας. Έχει σηµασία για σας η προστασία της χλωρίδας του Αίνου και γιατί; Τι θα µπορούσατε να κάνετε εσείς για την προστασία της χλωρίδας; Ποια θα µπορούσε να ήταν τα αποτελέσµατα των δράσεων σας; Γράψε την άποψη που διαµόρφωσες στο σηµειωµατάριό σου. 36

39 Η ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΚΕΨΗ Φύλλο Εργασίας 7 Τα ζώα του Εθνικού ρυµού Αίνου Πληροφορίες Στον Αίνο, το Μεγάλο Βουνό της Κεφαλονιάς ζουν µικρά θηλαστικά, όπως η αλεπού, το κουνάβι, ο λαγός, ο τυφλοπόντικας, ο σκαντζόχοιρος κ.ά. Επίσης έχουν εντοπιστεί οκτώ είδη ερπετών. Συνήθη ερπετά είναι οι χελώνες, οι σαύρες και τα φίδια. Ένα από τα φίδια που ζουν στον Αίνο είναι η οχιά, φίδι δηλητηριώδες. Στα έντοµα κυριαρχούν οι αράχνες, οι σκορπιοί κ.ά. Μερικά είδη εντόµων είναι ενδηµικά για τον Αίνο ενώ το µόνο είδος αµφιβίου που έχει εντοπιστεί είναι ο κοινός φρύνος. Τέλος, στον Αίνο βρίσκει καταφύγιο µια µικρή αγέλη άγριων αλόγων που ζουν στο δάσος. Είναι απόγονοι ήµερων αλόγων, του είδους Equus cabalus, τα οποία µάλλον ξέφυγαν πριν από πολλές δεκαετίες και έχουν πλέον προσαρµοστεί στις δύσκολες συνθήκες του Μεγάλου Βουνού. 1. Μείνετε σιωπηλοί για µισή ώρα, κοιτώντας γύρω σας και ακούγοντας. Σηµειώστε τον αριθ- µό των ζώων που ακούτε ή βλέπετε. Συµπλήρωσε τον πίνακα στο σηµειωµατάριό σου. ÎÔ ˆ... È ÊÔÚÂÙÈÎ ıëï ÛÙÈÎ µï appleˆ... È ÊÔÚÂÙÈÎ ıëï ÛÙÈÎ ÎÔ ˆ... È ÊÔÚÂÙÈÎ ÂÚappleÂÙ µï appleˆ... È ÊÔÚÂÙÈÎ ÂÚappleÂÙ ÎÔ ˆ... È ÊÔÚÂÙÈÎ ÌÊ È µï appleˆ... È ÊÔÚÂÙÈÎ ÌÊ È 37

40 ŒÓ ÙÚfiappleÔ ÁÈ Ó «Û Ó ÓÙ ÛÂÈ» Ô ÂappleÈÛÎ appleùë Ù Ò appleô Ô Ó ÛÙÔÓ ÓÔ, Â Ó È Ó apple Ú ÙËÚ ÛÂÈ Ì appleúôûô ÙËÓ appleâúèô ÓÔÓÙ ÁÈ appleôù appleòì Ù ËÏ ÓË ÙˆÓ ÒˆÓ. appleôù appleòì Ù Û Ó- ÔÓÙ È Û Ó ıˆ Ì ÌÈ Û ÁÎÂÎÚÈÌ ÓË Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙ, Ì ÌÈ Ó ÁÎË (apple.. Ì ÙÔ Ê ÁËÙfi) Ì ÌÈ Û ÁÎÂÎÚÈÌ ÓË appleâú Ô Ô ÙÔ ÙÔ. applefi Ù appleôù appleòì Ù ÌappleÔÚ apple.. Ó Î Ù Ï ÂÈ Ó ÂΠÓË ÙË ÛÙÈÁ- Ì ÙÔ ÒÔ Ù Ó Ì ÚÈÌÓÔ ÙÚÂ Â Ó ÍÂÊ ÁÂÈ applefi Î appleôèôó Î Ó ÓÔ. ÔÏÏ appleôù appleòì Ù ÒˆÓ ÎÔÓÙ Û appleëá  ÓÔ Ó ÙËÓ Ó ÁÎË ÙÔ Ó ÍÂ È ÛÔ Ó, ÂÓÒ ÙÔ ÂÁÎ Ù ÏÂÈÌÌ ÓÔ ÚÌ ÙˆÓ ÊÈ ÈÒÓ Â ÓÂÈ fiùè Ë ÂappleÔ ÙË ÏÏ Á appleô Î Ì ÛÔ ÙÂÏ ˆÛÂ. Ó ÙËÛË ÙˆÓ appleôù appleˆì ÙˆÓ ÔËı ÛÙËÓ ÍËÛË ÙË apple Ú ÙËÚËÙÈÎfiÙËÙ Î È Ì ı ÓÂÈ ÙÔÓ ÂappleÈÛÎ appleùë Ó ÓÂÈ appleúôûô ÛÙÈ ÏÂappleÙÔÌ ÚÂÈÂ. 2. Μπορείτε κι εσείς να παρατηρήσετε τα αποτυπώµατα των ζώων. Με την οµάδα σας επιλέξτε µια έκταση 10 χ 10 µ. και παρατηρήστε µε προσοχή το έδαφος, τα βράχια, τους κορµούς και το φύλλωµα των δέντρων. Ο µικρός κατάλογος µε τα ταξινοµηµένα ίχνη ειδών µπορεί να σας βοηθήσει στην έρευνά σας. Σηµειώστε τα ίχνη που βρήκατε και συµπληρώστε τον πίνακα. Σκιτσάρετε ή ζωγραφίστε τα ίχνη που βρήκατε. Βρείτε σε ποιο ζώο µπορεί να ανήκουν. Θηλαστικά Ίχνη ροκαν\τος Ίχνη βόσκησης Τρίχες Κόκκαλα όντια Περιττώµατα Άλλα καρπών Ερπετά Αυγά έρµα φιδιού Περιττώµατα Άλλα 38

41 3. Στις νοτιοανατολικές πλαγιές του Αίνου, πάνω απο το χωριό Αργίνια, στην περιοχή του Μοναστηριού της Ζωοδόχου Πηγής ζει µια αγέλη άγριων αλόγων. Με λίγη τύχη µπορείς να τα δεις από µακριά. Μη χάσεις την ευκαιρία να τα φωτογραφήσεις. Να βρείς στο χάρτη της Κεφαλονιάς την τοποθεσία που ζουν τα άλογα του Αίνου. Πώς µπορεί να βρέθηκαν τα άλογα στον Αίνο; Συζητήστε στην οµάδα σας και δικαιολογήστε την άποψή σας. Γράψε την άποψη που διαµόρφωσες µετά τη συζήτηση. 39

42 4. Φαντάσου, ότι για µια µέρα της ζωής σου πρέπει να γίνεις ζώο του Αίνου. Σηµείωσε στο σηµειωµατάριό σου ποιο από τα ζώα του Αίνου θα ήθελες να είσαι και γιατί. 5. Τώρα που είσαι ζώο του Αίνου γράψε τις δραστηριότητές σου σε µια µέρα. Πώς κινείσαι; Ποιους αποφεύγεις; Ποιοι είναι οι φίλοι σου; Τι ώρα βγαίνεις βόλτα στο δάσος; Τι ψάχνεις; Τι φοβάσαι; Πότε και που ξεκουράζεσαι; Φτιάξε σκίτσα από τη ζωή σου. Παρουσίασε στους συµµαθητές σου µε κινήσεις του σώµατός σου και χωρίς λόγια µερικές σκηνές από τη ζωή σου. 40

43 6. Γράψε στο σηµειωµατάριό σου ένα παραµύθι ή µια ιστορία για ένα ζώο του Αίνου. 7. Ποιοι κίνδυνοι απειλούν τα ζώα του Αίνου; Προτείνετε τρόπους για την αντιµετώπιση των κινδύνων. Σχεδιάστε ανάλογες δράσεις. ΑΠΕΙΛΕΣ ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΡΑΣΕΙΣ 41

44 8. Η Ελληνική Ζωολογική Εταιρεία, η Εταιρεία Προστασίας της Φύσης και άλλοι φορείς έχουν σηµαντικό έργο στην Προστασία των Ζώων. Σκεφτείτε µε την οµάδα σας και γράψτε στο σηµειωµατάριό σας σε τι θα σας ήταν χρήσιµη µια επικοινωνία µε τους φορείς αυτούς. Στο συµπληρωµατικό υλικό µπορείς να βρεις τα στοιχεία επικοινωνίας µαζί τους. 9. Συζητήστε στην οµάδα σας για τη σχέση που έχει η διατήρηση της πανίδας του Αίνου: α) µε τη διατήρηση του οικοσυστήµατος του Αίνου και β) µε τη διατήρηση της βιοποικιλότητας. Έχει σηµασία για σας η προστασία των ζώων του Αίνου και γιατί; Τι θα µπορούσατε να κάνετε εσείς για την προστασία των ζώων; Ποια θα µπορούσε να ήταν τα αποτελέσµατα των δράσεων σας; Γράψε την άποψη που διαµόρφωσες στο σηµειωµατάριό σου. 42

45 Η ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΚΕΨΗ Φύλλο Εργασίας 8 Τα πουλιά του Εθνικού ρυµού Αίνου Πληροφορίες Στον Εθνικό ρυµό Αίνου ο επισκέπτης µπορεί να παρατηρήσει διάφορα αρπακτικά όπως φιδαετό, χρυσαετό, σταυραετό, σπιζαετό, µαυροπετρίτες, χρυσογέρακες, σαΐνια κ.ά. Επίσης άλλα σπάνια πουλιά όπως γερανούς και δύο βορειοευρωπαϊκά είδη δρυοκολάπτη (µαυροτσικλιτάρες) που δεν απαντώνται σε άλλα νησιά της Μεσογείου. εν λείπουν βέβαια και τα κοινά είδη όπως κούκοι, κίσσες, κοκκινολαίµηδες και πλήθος άλλα µικροπούλια. Η ορνιθοπανίδα του Εθνικού ρυµού, δεν είναι πλούσια, γεγονός που οφείλεται κυρίως στη δοµή της βλάστησης. Επίσης η έλλειψη νερού και επαρκούς τροφής περιορίζουν σηµαντικά τον αριθµό ειδών της ορνιθοπανίδας. Συνολικά στο ρυµό έχουν παρατηρηθεί περίπου 40 από τα 245 είδη πουλιών που έχουν καταγραφεί στην Κεφαλονιά. Το 25% από τα πουλιά του Εθνικού ρυµού Αίνου ανήκει στα απειλούµενα. Πώς να παρατηρείς τα πουλιά... Μην ξεχνάς ότι τα πουλιά έχουν πολύ καλή όραση και ακοή. Επίσης, αντιπαθούν το θόρυβο και τη φασαρία. Μόλις κάτι τα ενοχλήσει πετούν και εξαφανίζονται γρήγορα. Αν θέλεις να πλησιάσεις αρκετά ώστε να τα αναγνωρίσεις και να παρακολουθήσεις τις κινήσεις τους, πρέπει να θυµάσαι τα εξής: Προσπάθησε να είσαι όσο πιο ήρε- µος µπορείς. Να κρύβεσαι πάντα και να µη στέκεσαι σε ανοικτό χώρο. Η ανθρώπινη φιγούρα τροµάζει πάρα πολύ τα πουλιά. Προσπάθησε να «καµουφλαριστείς». Να φοράς καπέλο και ρούχα σε σκούρα χρώµατα. Να κινείσαι αργά και χωρίς θόρυβο. Ο καλύτερος τρόπος να παρακολουθείς τα πουλιά είναι να βρεις µία κρυψώνα και από εκεί να δεις τα πουλιά που θα εµφανιστούν. Απαραίτητο είναι ένα σηµειωµατάριο. Σε αυτό θα γράφεις τα χαρακτηριστικά του πουλιού που παρατηρείς (µέγεθος, σχήµα, ήχος φωνής κ.ά). Μετά µπορείς να ψάξεις τα πουλιά που παρατήρησες στα βιβλία για τα πουλιά. Πηγές: Bailey, J. & Burnie, D. (1993). Πουλιά. Αθήνα: Ερευνητές Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία (χ.χ.) Το πρώτο µου βιβλίο για τα πουλιά. Αθήνα: ICBP & Ε.Ο.Ε. 43

46 1. Βρείτε ένα κατάλληλο µέρος και µείνετε σιωπηλοί για µισή ώρα. Κοιτάξτε γύρω σας µε προσοχή για να ακούσετε ή να δείτε πουλιά. Σηµειώστε τον αριθµό των πουλιών που ακούτε ή βλέπετε. Αν µπορείτε φωτογραφίστε τα. Γράψε στο σηµειωµατάριό σου πόσα διαφορετικά πουλιά άκουσες και πόσα διαφορετικά πουλιά είδες. Ο ΣΠΙΖΑΕΤΟΣ είναι ένας σχετικά µικρός αετός, αλλά πολύ γρήγορος και ευέλικτος όταν κυνηγάει. Είναι πολύ επιθετικός και ένα από τα πιο δυνατά και µαχητικά αρπακτικά. Κυνηγάει κουνέλια, πουλιά κ.λπ. Πετάει γρήγορα και ορµητικά. Ορµάει στη λεία, όπως τα γεράκια. Το χρώµα του είναι σκούρο καστανό, σχεδόν µαύρο στις άκρες των φτερούγων, πιο ανοιχτό στον αυχένα και στη ράχη έχει µια υπόλευκη κηλίδα. Προτιµάει να ζει σε πλαγιές µε θάµνους ή αραιά δασωµένες. Συχνά κυνηγάει σε ζευγάρια. Η φωνή του είναι ένα κακαριστό «κάι, κάι, κικικι». Το επιστηµονικό του όνοµα είναι Hieraaetus fasciatus. Ο ΧΡΥΣΑΕΤΟΣ είναι ένα τυπικό αρπακτικό των βουνών της Ελλάδας. Το πέταγµά του είναι θεαµατικό. Αερογλυστράει και ανεπορεί µε µεγαλοπρέπεια, χτυπώντας πότε-πότε τις φτερούγες. Το χρώµα του είναι σκοτεινό µε χρυσοκίτρινη απόχρωση στο κεφάλι και τον αυχένα. Κυνηγάει σε βουνοπλαγιές µε βαθιές χαράδρες µε ορµάει από µικρό ύψος πάνω σε λαγούς και άλλα µικρά ζώα. Φωλιάζει συνήθως σε απόµερες βραχώδεις βουνοσειρές, σε απότοµους βράχους στις ακτές και τις πεδιάδες, αλλά µερικές φορές και σε δέντρα. Η φωνή του µοιάζει µε γαβγιστά «κγιε», που ακούγονται σπάνια, ενώ αφήνει και λίγες σφυριχτές κραυγές. Ο πληθυσµός του συνεχώς µειώνεται. Το επιστηµονικό του όνοµα είναι Aquila chrysaetos. Ο ΦΙ ΑΕΤΟΣ τρέφεται κυρίως µε ερπετά. Τα πόδια του είναι καλυµµένα µε κοντά και σκληρά λέπια γιατί δεν είναι άτρωτος στο δηλητήριο της οχιάς. Φωλιάζει συνήθως σε δέντρα. Συχνά φτερουγίζει επί τόπου εντοπίζοντας τη λεία του. Το επιστηµονικό του όνοµα είναι Circaaetus gallicus. Ο ΣΤΑΥΡΑΕΤΟΣ ζει κυρίως σε δασωµένους λόφους. Έχει µειωθεί πολύ εξ αιτίας της καταστροφής των δασών. Έχει µακριά ανοιχτόχρωµη ουρά και πολύ χαρακτηριστικές λευκές κηλίδες στους ώµους. Συχνά κυνηγάει ανάµεσα στα κλαδιά αλλά και µε θεαµατικές κατακόρυφες βουτιές. Τρώει µικρά πουλιά και άλλα σπονδυλωτά. Είναι ο µικρότερος ευρωπαϊκός αετός. Φωλιάζει κυρίως στα ψηλά δένδρα. Η φωνή του είναι ένα λεπτό, υψηλό «κιου». Το επιστηµονικό του όνοµα είναι Hieraaetus pennatus. 44

Πίνακες και ερµάρια. διανοµής. ƒ 2010. Plexo 3 στεγανοί πίνακες από 2 έως 72 στοιχεία (σ. 59) Practibox χωνευτοί πίνακες από 6 έως 36 τοιχεία (σ.

Πίνακες και ερµάρια. διανοµής. ƒ 2010. Plexo 3 στεγανοί πίνακες από 2 έως 72 στοιχεία (σ. 59) Practibox χωνευτοί πίνακες από 6 έως 36 τοιχεία (σ. χωνευτοί σ. 56 Nedbox χωνευτοί από 12 έως 56 στοιχεία σ. 58 από 1 έως 6 στοιχεία σ. 62 XL 3 160 από 48 έως 144 στοιχεία και ερµάρια διανοµής ισχύος XL 3 σ. 68 Ράγες, πλάτες στήριξης και µετώπες σ. 77 0

Διαβάστε περισσότερα

6. Aπόκριες 7. Πάσχα

6. Aπόκριες 7. Πάσχα TÈ Ù ÍË Â Ó È ÌÔ Ô appleôïèùèûìfi ; 1. O πολιτισµός του τόπου µας 2. Mια επίσκεψη στο µουσείο 3. Tι συµβαίνει στην περιοχή µας; 4. Kάθε τόπος τα έθιµά του και ο χρόνος τα δικά του... 5. Tο βιβλίο των παροιµιών

Διαβάστε περισσότερα

(ON THE JOB TRAINING) ΟΡΓΑΝΩΝΕΙ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ «ΚΑΤΑ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ» ΕΠΙΒΛΕΠΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΧΩΡΩΝ /

(ON THE JOB TRAINING) ΟΡΓΑΝΩΝΕΙ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ «ΚΑΤΑ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ» ΕΠΙΒΛΕΠΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΧΩΡΩΝ / Επαγγελµατικό προφίλ: ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΣ ΟΡΟΦΩΝ (ΟΡΟΦΟΚΟΜΟΣ) Επίπεδο: 2 εξιότητες Θέµατα Συνδεδεµένες δεξιότητες C1 ΗΓΕΙΤΑΙ, ΕΠΙΒΛΕΠΕΙ ΚΑΙ ΣΧΕ ΙΑΖΕΙ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ÁÈ Ù apple È È appleô ı apple ÓÂ ÛÙË μã Ù ÍË

ÁÈ Ù apple È È appleô ı apple Ó ÛÙË μã Ù ÍË ÁÈ Ù apple È È appleô ı apple Ó ÛÙË μã Ù ÍË Δ Àƒ π ø ø º π π π ª Δ ƒàªª π μàƒπ π ø π π π ª Δ Δƒ À π ƒ Àà ƒ ªÀ π π ª ª Δπ ø, π Δ Ã π, ø ƒ ºπ, ƒ Δ ƒ Δπ Δ Δ, ƒπ π ª ª ΚΑΛΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ Με το πέρασμα του χρόνου

Διαβάστε περισσότερα

www.infosociety.gr www.hellaskps.gr www.observatory.gr www.ependyseis.gr www.e-oikonomia.gr www.kep.gov.gr www.culture.gr www.edet.

www.infosociety.gr www.hellaskps.gr www.observatory.gr www.ependyseis.gr www.e-oikonomia.gr www.kep.gov.gr www.culture.gr www.edet. www.infosociety.gr www.hellaskps.gr www.observatory.gr www.ependyseis.gr www.e-oikonomia.gr www.kep.gov.gr www.culture.gr www.edet.gr www.ebusinessforum.gr www.sch.gr www.ika.gr www.ekt.gr www.ktpae.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΗΣΗ π ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ π ΑΣΤΙΚΗΣ π ΕΥΘΥΝΗΣ ΠΡΟΣ ΤΡΙΤΟΥΣ π

ΑΙΤΗΣΗ π ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ π ΑΣΤΙΚΗΣ π ΕΥΘΥΝΗΣ ΠΡΟΣ ΤΡΙΤΟΥΣ π ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΓΕΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΩΝ «Η ΕΘΝΙΚΗ» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΗΣ 1891 ΕΤΑΙΡΙΑ ΤΟΥ ΟΜΙΛΟΥ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΡ.Μ.Α.Ε.: 12840/05 B 86/20 Α.Φ.Μ.: 094003849 Δ.Ο.Υ.: ΜΕΓΑΛΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΛΕΩΦ.

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί Πλαίσιο; Οι διακρίσεις μας!

Γιατί Πλαίσιο; Οι διακρίσεις μας! ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Γιατί Πλαίσιο; 1. Ασυναγώνιστη υποστήριξη. Service Η/Υ μέσα σε 4 ώρες σε 20 σημεία στην Ελλάδα. 12ωρη δωρεάν τηλεφωνική υποστήριξη. Συναρμολόγηση Η/Υ στα μέτρα σας. ιαρκής αναβάθμιση Η/Υ 4ωρη

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Στόχος της δραστηριότητας αυτής είναι να γνωρίσουμε και να καταγράψουμε τους ελληνικούς βιότοπους και να εντοπίσουμε τα ζώα

Διαβάστε περισσότερα

ÎÔÏÔ ıòóù ÙËÓ ÏË ÙÔ Û ÔÏÈÎÔ È Ï Ô

ÎÔÏÔ ıòóù ÙËÓ ÏË ÙÔ Û ÔÏÈÎÔ È Ï Ô Á appleëùô ÁÔÓÂ Ô È Ï Ô Ùfi ÂÈ ÛÎÔapplefi Ó Ê ÚÂÈ ÙÔ Ì ıëù ÙË µã ËÌÔÙÈÎÔ Û Âapple Ê ÌÂ È ÊÔÚ Â Ë ÎÂÈÌ ÓˆÓ Î È Ù Ùfi ÚÔÓ Ó ÙÔ ÔËı ÛÂÈ Ó Ó appleù ÍÔ Ó ÙËÓ ÈÎ ÓfiÙËÙ ÙÔ Ó apple Ú ÁÔ Ó Î È ÔÈ ÈÔÈ Ó ÏÔÁ ÎÂ

Διαβάστε περισσότερα

ŒÓ ı Ì Ì ÂÚˆÙ ÛÂÈ Î È apple ÓÙ ÛÂÈ

ŒÓ ı Ì Ì ÂÚˆÙ ÛÂÈ Î È apple ÓÙ ÛÂÈ Ï ÛÛÈÓfi Û ÔÏÂ Ô ŒÓ ı Ì Ì ÂÚˆÙ ÛÂÈ Î È apple ÓÙ ÛÂÈ ı Ï ÛÛÈÓfi ıfi ÛÙÔ Û ÔÏÂ Ô ÌÔ! Ù appleô Î Ù Ï applefiùâ apple Ú Û ÎÈ Ùfi ÙÔ Î ÏÔÎ ÚÈ. Ú - Û Ì ÎÈfiÏ ÛÙÔ Û ÔÏ Ô. ΔÔ Ì Ïfi ÌÔ fiìˆ Â Ó È ÛÙË ı Ï ÛÛ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟ ΟΧΗΣ ΥΠΟ ΟΧΗ C10 ΑΝΑΧΩΡΗΣΕΙΣ C11 ΧΕΙΡΙΖΕΤΑΙ ΤΙΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΩΜΑΤΙΩΝ C9 ΑΦΙΞΕΙΣ C8 ΦΡΟΝΤΙΖΕΙ ΤΟΥΣ ΠΕΛΑΤΕΣ ΣΤΗΝ ΥΠΟ ΟΧΗ

ΥΠΟ ΟΧΗΣ ΥΠΟ ΟΧΗ C10 ΑΝΑΧΩΡΗΣΕΙΣ C11 ΧΕΙΡΙΖΕΤΑΙ ΤΙΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΩΜΑΤΙΩΝ C9 ΑΦΙΞΕΙΣ C8 ΦΡΟΝΤΙΖΕΙ ΤΟΥΣ ΠΕΛΑΤΕΣ ΣΤΗΝ ΥΠΟ ΟΧΗ Επαγγελµατικό Προφίλ: ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΜΙΚΡΟΥ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΟΥ Επίπεδο: 3 Ικανότητες Θέµατα C1 ΣΧΕ ΙΑΖΕΙ M2 Συνδεδεµένες δεδιότητες M1 ιοίκηση ξενοδοχείου C1 Βασικές εφαρµογές ηλεκτρονικών υπολογιστών C2 ΕΠΙΒΛΕΠΕΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΣΟΥΝΙΟΥ:ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ, ΧΛΩΡΙΔΑ- ΠΑΝΙΔΑ.

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΣΟΥΝΙΟΥ:ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ, ΧΛΩΡΙΔΑ- ΠΑΝΙΔΑ. ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΣΟΥΝΙΟΥ:ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ, ΧΛΩΡΙΔΑ- ΠΑΝΙΔΑ. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ; Είναι μία γεωγραφική περιοχή με εξαιρετική φυσική ομορφιά, που συγκεντρώνει σπάνια και υπό εξαφάνιση είδη

Διαβάστε περισσότερα

ÓfiÙËÙ 1 ã ÂÚ Ô Ô ã ÂÚ Ô Ô ã ÂÚ Ô Ô ã ÂÚ Ô Ô ã ÂÚ Ô Ô

ÓfiÙËÙ 1 ã ÂÚ Ô Ô ã ÂÚ Ô Ô ã ÂÚ Ô Ô ã ÂÚ Ô Ô ã ÂÚ Ô Ô ÓfiÙËÙ ã appleâú Ô Ô ã appleâú Ô Ô ã appleâú Ô Ô ã appleâú Ô Ô ã appleâú Ô Ô Ì Ì È: ÀappleÂÓı ÌÈÛË ã T ÍË È Ó ÂappleÈÏ ÛÔ ÌÂ Ó appleúfi ÏËÌ, ÙÔ È Ô ÌÂ appleúôûâîùèî ÒÛÙÂ Ó Î Ù ÓÔ ÛÔ - ÌÂ ÙÈ appleïëúôêôú

Διαβάστε περισσότερα

ÁÈ Ù apple È È appleô ı apple ÓÂ ÛÙË ã Ù ÍË

ÁÈ Ù apple È È appleô ı apple Ó ÛÙË ã Ù ÍË ÁÈ Ù apple È È appleô ı apple Ó ÛÙË ã Ù ÍË Δ Àƒ π ø ø º π π π ª Δ ƒàªª π μàƒπ π øπ π π ª Δ Δƒ À π ƒ Àà ƒ ªÀ π π ª ª Δπ ø, π Δ Ã π, ø ƒ ºπ, ƒ Δ ƒ Δπ Δ Δ, ƒπ π ª ª ΚΑΛΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ Το καλοκαίρι έχει έρθει

Διαβάστε περισσότερα

º ø 36 π MEGASTORE K. ΑΠΟΘΗΚΕΣ - ΕΚΘΕΣΗ. 17ο χλμ Λεωφ. Μαραθώνος, Παλλήνη. 17ο χλμ Λεωφ. Σπατών, Παλλήνη

º ø 36 π MEGASTORE K. ΑΠΟΘΗΚΕΣ - ΕΚΘΕΣΗ. 17ο χλμ Λεωφ. Μαραθώνος, Παλλήνη. 17ο χλμ Λεωφ. Σπατών, Παλλήνη MEGASTORE 17ο χλμ Λεωφ. Μαραθώνος, Παλλήνη ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΑΠΟ ΑΤΤΙΚΗ ΟΔΟ ΜΕ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΡΟΣ ΑΕΡΟΔΡΟΜΙΟ: Έξοδος Νο 15 (Παλλήνη), αριστερά για 2.5 km. ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΑΠΟ ΑΤΤΙΚΗ ΟΔΟ ΜΕ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΡΟΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑ: Έξοδος

Διαβάστε περισσότερα

Aries Dual ÙÔÈ ÔÈ Ï ËÙÂ ÂÚ Ô C 145-01 BRAND NAME

Aries Dual ÙÔÈ ÔÈ Ï ËÙ ÂÚ Ô C 145-01 BRAND NAME GR Aries Dual ÙÔÈ ÔÈ Ï ËÙ ÂÚ Ô BRAND NAME C 145-01 apple ÙÔÈ ÔÈ Ï ËÙ ÂÚ Ô Aries Dual π º π À π Ã π À ƒ π π ªπ Àæ π Ï ËÙ ARIES DUAL LINE ÛÙËÓ Î ÔÛË CTFS Ó ÎÂÈ ÛÙËÓ Î ÙËÁÔÚ ÙÚÈÒÓ ÛÙÂÚÈÒÓ ( ) Ë ÔappleÔ

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 960-431-204-9. K ıâ ÁÓ ÛÈÔ ÓÙ Ù appleô appleôáú ÊÂÙ È applefi ÙÔÓ Û ÁÁÚ Ê Â ÙÂÚË Î ÔÛË 1993

ISBN 960-431-204-9. K ıâ ÁÓ ÛÈÔ ÓÙ Ù appleô appleôáú ÊÂÙ È applefi ÙÔÓ Û ÁÁÚ Ê Â ÙÂÚË Î ÔÛË 1993 2 K ıâ ÁÓ ÛÈÔ ÓÙ Ù appleô appleôáú ÊÂÙ È applefi ÙÔÓ Û ÁÁÚ Ê Â ÙÂÚË Î ÔÛË 1993 Copyright 1989, 1993,. ËÌËÙÚÔappleÔ ÏÔ - æˆìôappleô ÏÔ ISBN 960-431-204-9 Φωτοστοιχειοθεσία-Eκτ πωση: Bι λιοπωλείο: Π. ZHTH

Διαβάστε περισσότερα

Mathimata 01-22 04-08-06 14:50 Page 1. Δ ÛÔ Ï ÈÙÛ ÓÔ - apple ÁÚËÁÔÚ Ô ÏÒÛÛ ËÌÔÙÈÎÔ. ª ı Óˆ Ó È ˆ Î È Ó ÁÚ Êˆ  ÎÔÏ Î È ÁÚ ÁÔÚ

Mathimata 01-22 04-08-06 14:50 Page 1. Δ ÛÔ Ï ÈÙÛ ÓÔ - apple ÁÚËÁÔÚ Ô ÏÒÛÛ ËÌÔÙÈÎÔ. ª ı Óˆ Ó È ˆ Î È Ó ÁÚ Êˆ  ÎÔÏ Î È ÁÚ ÁÔÚ Mathimata 01-22 04-08-06 14:50 Page 1 Δ ÛÔ Ï ÈÙÛ ÓÔ - apple ÁÚËÁÔÚ Ô ÏÒÛÛ ËÌÔÙÈÎÔ ª ı Óˆ Ó È ˆ Î È Ó ÁÚ Êˆ  ÎÔÏ Î È ÁÚ ÁÔÚ ø Mathimata 01-22 04-08-06 14:50 Page 9 ÚÔapple Ú ÛΠÛÙÈÎ ª ı Ì Ù Mathimata

Διαβάστε περισσότερα

º πo 2: À ª π Ã πƒπ OπO π π ª ƒπø

º πo 2: À ª π Ã πƒπ OπO π π ª ƒπø º πo 2: À ª π Ã πƒπ OπO π π ª ƒπø Η βασική απαίτηση για ένα σύστηµα διαχείρισης ποιότητας είναι ότι ο οργανισµός θα πρέπει να προσδιορίσει και να διαχειριστεί την οικογένεια των απαραίτητων διεργασιών

Διαβάστε περισσότερα

ÔÈÔÈ Ô ÏÂ Ó ÁÈ Ó Á ÓÂÈ ÙÔ È Ï Ô;

ÔÈÔÈ Ô ÏÂ Ó ÁÈ Ó Á ÓÂÈ ÙÔ È Ï Ô; È Ô ÌÂ Ó È Ï Ô; ÔÈÔÈ Ô ÏÂ Ó ÁÈ Ó Á ÓÂÈ ÙÔ È Ï Ô; Τι έκανε ο καθένας; Συγγραφέας Εικονογράφος Μεταφραστής Διορθωτής Βιβλιοδέτης Τυπογράφος Εκδότης Ο Charles Fuge είναι άγγλος συγγραφέας και έγραψε στα αγγλικά.

Διαβάστε περισσότερα

Pictor Dual C 146-01. Επίτοιχοι λέβητες αερίου θέρμανσης και παραγωγής ζεστού νερού χρήσης BRAND NAME

Pictor Dual C 146-01. Επίτοιχοι λέβητες αερίου θέρμανσης και παραγωγής ζεστού νερού χρήσης BRAND NAME GR Pictor Dual Επίτοιχοι λέβητες αερίου θέρμανσης και παραγωγής ζεστού νερού χρήσης BRAND NAME C 146-01 Επίτοιχοι λέβητες αερίου Pictor Dual π º π À π Ã π À ƒ π π ªπ Àæ π È Ï ËÙ PICTOR DUAL LINE ÛÙÈ

Διαβάστε περισσότερα

Οι Εθνικοί ρυµοί της Ελλάδας...υπό την προστασία µου!

Οι Εθνικοί ρυµοί της Ελλάδας...υπό την προστασία µου! Οι Εθνικοί ρυµοί της Ελλάδας...υπό την προστασία µου! Aλεξανδροπούλου Παυλίνα Graphic designer - «Pi Beliefs, οπτική επικοινωνία περιβάλλοντος & πολιτισµού» email: pavlinac@otenet.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α 2 Ô. º π. Πραγματικοί αριθμοί

ΜΕΡΟΣ Α 2 Ô. º π. Πραγματικοί αριθμοί ΜΕΡΟΣ Α º π Ô Πραγματικοί αριθμοί ΕΙΣΑΩΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ª ÚÈ ÙÒÚ Ô ÌÂ Û Ó ÓÙ ÛÂÈ Ê ÛÈÎÔ, Î Ú ÈÔ Î È ÚËÙÔ ÚÈıÌÔ. ÙÔ ÙÂÏÂ Ù Ô Â ÌÂ ÂÍÂÙ ÛÂÈ ÙË ÂÎ ÈÎ ÙÔ apple Ú ÛÙ ÛË, Ë ÔappleÔ Ù Ó ÁÓˆÛÙ ÛÂ appleï appleâúèô

Διαβάστε περισσότερα

Î È appleúô Ï Ì Ù ÓÙ ÍË 36

Î È appleúô Ï Ì Ù ÓÙ ÍË 36 ƒπ ÃOª ƒo O π O ª πøª 9 º πo ƒøδo: Δ À ƒª Δ π ÀΔπ π π π 1.1 ÓÓÔÈ ÙÔ appleâúì ÛÔ 16 1.2 ÀappleÂÚÌ Û, ÎÔÈÓˆÓ Î È ÂÎapple  ÛË 18 1.3 ÂˆÚ Â Ì ıëûë Î È appleâúì Û 27 1.4 ÚfiÙ apple Ú ÛË appleôïôáèûùòó Î È

Διαβάστε περισσότερα

È ÛÎ Ï ÙË ÏÏËÓÈÎ ÏÒÛÛ (ˆ appleúòùë /ÌËÙÚÈÎ, Â ÙÂÚË /Í ÓË )

È ÛÎ Ï ÙË ÏÏËÓÈÎ ÏÒÛÛ (ˆ appleúòùë /ÌËÙÚÈÎ,  ÙÂÚË /Í ÓË ) π Δ ªπ ÀΔπ ª π TMHMA NH π ø ø ƒ Δ ƒπ ø π ƒ ƒ ªª Δø ø π π π π À ƒπ È ÛÎ Ï ÙË ÏÏËÓÈÎ ÏÒÛÛ (ˆ appleúòùë /ÌËÙÚÈÎ,  ÙÂÚË /Í ÓË ) ƒ ƒ ªª Àªº I º øƒπ 4, 5 Î È 6 ÂappleÙÂÌ Ú Ô 2009 E πδƒ π Δ ªO π πδƒo Úfi ÚÔ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΗΜΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑΣ & ΙΘΑΚΗΣ

ΤΟΠΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΗΜΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑΣ & ΙΘΑΚΗΣ ΤΟΠΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΗΜΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑΣ & ΙΘΑΚΗΣ Οι µαθητές της Ελλάδας στην Κεφαλονιά Επιστηµονικός Υπεύθυνος: Π. ΒΑΣΑΛΑ Αρίθµηση βιβλίου στη σειρά: 1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΒΑΣΑΛΑ Κεφαλονιά-Σπήλαια Προγράµµατα

Διαβάστε περισσότερα

kefalaio 1_2 26-07-06 18:22 Page 7 Eισαγωγή

kefalaio 1_2 26-07-06 18:22 Page 7 Eισαγωγή kefalaio 1_2 26-07-06 18:22 Page 7 Eισαγωγή kefalaio 1_2 26-07-06 18:22 Page 8 8 kefalaio 1_2 26-07-06 18:22 Page 9 1. È Ù Î È appleò ÌÂÏÂÙÔ ÌÂ ÙËÓ πûùôú ÙÔ Ì ıëì Ùfi ı appleïëúôêôúëıô ÌÂ: τι είναι η Ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

HMHTPHΣ TZIOBAΣ O ΘEOTOKAΣ, H EΥΡΩΠΗ KAI H ΓENIA TOY 30

HMHTPHΣ TZIOBAΣ O ΘEOTOKAΣ, H EΥΡΩΠΗ KAI H ΓENIA TOY 30 HMHTPHΣ TZIOBAΣ O ΘEOTOKAΣ, H EΥΡΩΠΗ KAI H ΓENIA TOY 30 Συµπληρώνονται φέτος 100 χρόνια από τη γέννηση του Γιώργου Θεοτοκά στην Kωνσταντινούπολη το 1905 από Xιώτες γονείς και σχεδόν 40 χρόνια από το θάνατό

Διαβάστε περισσότερα

ΥΑΛΟΚΑΘΑΡΙΣΤΗΡΕΣ ΕΠΙΒΑΤΙΚΩΝ STANDARD

ΥΑΛΟΚΑΘΑΡΙΣΤΗΡΕΣ ΕΠΙΒΑΤΙΚΩΝ STANDARD ΥΑΛΟΚΑΘΑΡΙΣΤΗΡΕΣ ΕΠΙΒΑΤΙΚΩΝ STANDARD Με προσυναρμολογημένο πολλαπλό προσαρμογέα Επανακλειόμενη, μεμονωμένη συσκευασία Δυνατότητα συνδυασμού διαφόρων μηκών Χαμηλό κόστος αποθήκευσης και ελάχιστες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Yπεύθυνη και συνεπής

Yπεύθυνη και συνεπής Π ε λ ά τ η ς, Π ο ι ό τ η τ α, Έ ρ ε υ ν α, Α ν ά π τ υ ξ η Yπεύθυνη και συνεπής Καινοτομία Yψηλή προστιθέμενη αξία Aνάπτυξη ανθρωπίνου δυναμικού Ο σεβασμός στο περιβάλλον και τους φυσικούς πόρους αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΘΟΡΥΒΟΣ Αξιολόγηση και µέτρα αντιµετώπισης

ΘΟΡΥΒΟΣ Αξιολόγηση και µέτρα αντιµετώπισης TEE TKM ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΜΙΚΡΗΣ ΙΑΡΚΕΙΑ ΣΤ ΚΥΚΛΟΣ2005 ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΤΗΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΘΟΡΥΒΟΣ Αξιολόγηση και µέτρα αντιµετώπισης Ν. Μαραγκός Μηχανολόγος Mηχ. Msc ΚΙΛΚΙΣ 2005 ΘΟΡΥΒΟΣ Αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

C 213-02. made in Italy. Tahiti Dual. Επίτοιχοι λέβητες αερίου μόνο για θέρμανση ή και με στιγμιαία παραγωγή ζεστού νερού χρήσης

C 213-02. made in Italy. Tahiti Dual. Επίτοιχοι λέβητες αερίου μόνο για θέρμανση ή και με στιγμιαία παραγωγή ζεστού νερού χρήσης C 213-02 made in Italy Tahiti Dual Επίτοιχοι λέβητες αερίου μόνο για θέρμανση ή και με στιγμιαία παραγωγή ζεστού νερού χρήσης GR apple ÙÔÈ ÔÈ Ï ËÙ ÂÚ Ô Tahiti Dual π ªπ π º π À π Ã π À ƒ π Àæ π È Ï ËÙÂ

Διαβάστε περισσότερα

È ÛÙÂ ÚÔÛÂÎÙÈÎ Ù ÙÔ È ÏÈ Ú ÎÈ Ô ËÁÈÒÓ ˉÚ ÛË

È ÛÙÂ ÚÔÛÂÎÙÈÎ Ù ÙÔ È ÏÈ Ú ÎÈ Ô ËÁÈÒÓ ˉÚ ÛË È ÛÙÂ ÚÔÛÂÎÙÈÎ Ù ÙÔ È ÏÈ Ú ÎÈ Ô ËÁÈÒÓ ˉÚ ÛË ÚÈÓ ÂÁÎ Ù ÛÙ ÛÂÙÂ Î È ˉÚËÛÈÌÔ ÔÈ ÛÂÙÂ ÙË Û ÛÎÂ. ª ÓÔÓ ÙÛÈ ı ÂÙ ˉÂÙÂ Ù Î Ï ÙÂÚ ÔÙÂÏ ÛÌ Ù Î È ÙË Ì ÁÈÛÙË ÛÊ ÏÂÈ Î Ù ÙË ˉÚ ÛË. Πριν τη χρήση, βεβαιωθείτε ότι η

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ. (Monachus monachus)

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ. (Monachus monachus) ΑΠΕΙΛΟΥΜΕΝΑ ΕΙ Η ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ (Monachus monachus) Η Μεσογειακή Φώκια είναι το µόνο είδος φώκιας που συναντάται στη Μεσόγειο και αποτελεί ένα από τα πλέον απειλούµενα είδη θαλάσσιων θηλαστικών στον

Διαβάστε περισσότερα

WWW.KINDYKIDS.GR. Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς

WWW.KINDYKIDS.GR. Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς WWW.KINDYKIDS.GR Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς Το υλικό αυτό αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του KindyKids.gr και διανέμεται δωρεάν. ΖΩΑ ΠΟΥ ΚΙΝΔΥΝΕΥΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΚΕΡΔΙΖΕΙ! Kωδ. αρ. 0893 140 Βιομηχανικό καθαριστικό 500ml. Kωδ. αρ. 0890 25 Ενεργό καθαριστικό υαλοπινάκων 500ml

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΚΕΡΔΙΖΕΙ! Kωδ. αρ. 0893 140 Βιομηχανικό καθαριστικό 500ml. Kωδ. αρ. 0890 25 Ενεργό καθαριστικό υαλοπινάκων 500ml Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΚΕΡΔΙΖΕΙ! Οι αναγνώστες των γερμανικών περιοδικών Auohaus & Auo Service Praxis επέλεξαν τη Würh ως την καλύτερη μάρκα στο χώρο προϊόντων περιποίησης. Αποκτήστε τώρα κι εσείς την ποιότητα της

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοπροσωπογραφίες του Van Gogh

Αυτοπροσωπογραφίες του Van Gogh BÈÔÁÚ ÊÈÎ Â Ë Αυτοπροσωπογραφίες του Van Gogh µèôáú ÊÈÎ Â Ë ÙËÓ Ê ÁËÛË, ÂÎÙfi applefi ÙËÓ ËÛË, appleô ÌÂÏÂÙ Û Ì ÛÙËÓ appleúôëáô ÌÂ- ÓË ÂÓfiÙËÙ, Ó ÎÔ Ó Î È ÔÈ ÈËÁ ÛÂÈ Î È ÔÈ Ì ÚÙ Ú Â (appleúôêôúèî ÁÚ -

Διαβάστε περισσότερα

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Σχολική χρονιά 2013-2014 αγρινό: Είναι το μεγαλύτερο χερσαίο θηλαστικό και ενδημικό είδος στην Κύπρο. Χαρακτηρίζεται ως ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της πανίδας

Διαβάστε περισσότερα

ΔÔ Ì Ó Ì ÙÔ Û Ì Ô ÏÔ :

ΔÔ Ì Ó Ì ÙÔ Û Ì Ô ÏÔ : ΔÔ Ì Ó Ì ÙÔ Û Ì Ô ÏÔ : Í ÙË appleôùâïâûì ÙÈÎ È Â ÚÈÛË ÎÚ ÛÂˆÓ ÛÙÈ ÂappleÈ ÂÈÚ ÛÂÈ Τι θα έκανες αν αύριο υπέβαλλε την παραίτησή του ο καλύτερος συνεργάτης σου; Αν το κτίριο των γραφείων όπου εργάζεσαι έπιανε

Διαβάστε περισσότερα

ƒπ ƒ º À À Ã πª ƒ º ƒπ π Ã

ƒπ ƒ º À À Ã πª ƒ º ƒπ π Ã È ÛÙ ÚÔÛÂÎÙÈÎ Ù ÙÔ È ÏÈ Ú ÎÈ Ô ËÁÈÒÓ ˉÚ ÛË ÚÈÓ ÂÁÎ Ù ÛÙ ÛÂÙÂ Î È ˉÚËÛÈÌÔ ÔÈ ÛÂÙ ÙË Û ÛÎÂ. ª ÓÔÓ ÙÛÈ ı ÂÙ ˉÂÙÂ Ù Î Ï ÙÂÚ ÔÙÂÏ ÛÌ Ù Î È ÙË Ì ÁÈÛÙË ÛÊ ÏÂÈ Î Ù ÙË ˉÚ ÛË. ƒπ ƒ º À À (βλ. σχέδιο στο εξώφυλλο)

Διαβάστε περισσότερα

Ó Ë Ó ÚÔÓÈ ı ÙË È ÊËÌ ÙÂ;

Ó Ë Ó ÚÔÓÈ ı ÙË È ÊËÌ ÙÂ; Ó Ë Ó ÚÔÓÈ Ù Ó appleúô fió appleò ı ÙË È ÊËÌ ÙÂ; ΤΙ ΩΡΑΙΑ ΠΟΥ ΘΑ ΗΤΑΝ ΝΑ ΕΚΡΥΒΕ ΤΟ 2011 ΠΟΛΛΑ ΚΙ ΟΜΟΡΦΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ, ΝΑ ΗΤΑΝ Η ΧΡΟΝΙΑ-ΟΡΟΣΗΜΟ ΣΤΗ ΝΕΩΤΕΡΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΑΣ, ΟΠΩΣ Η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ÔÈÔÈ Ô ÏÂ Ó ÁÈ Ó Á ÓÂÈ ÙÔ È Ï Ô;

ÔÈÔÈ Ô ÏÂ Ó ÁÈ Ó Á ÓÂÈ ÙÔ È Ï Ô; È Ô ÌÂ Ó È Ï Ô; Τι έκανε ο καθένας; ÔÈÔÈ Ô ÏÂ Ó ÁÈ Ó Á ÓÂÈ ÙÔ È Ï Ô; Συγγραφέας Εικονογράφος Μεταφραστής Διορθωτής Βιβλιοδέτης Τυπογράφος Εκδότης È Ó ÊÙÈ ÍÂÈ Ó ÙÚ appleâ È Διάλεξε ένα αντικείμενο και φτιάξε

Διαβάστε περισσότερα

Μικρά ζώα, μικρές δράσεις

Μικρά ζώα, μικρές δράσεις Με τη συνεισφορά του χρηματοδοτικού μέσου LIFE της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Μικρά ζώα, μικρές δράσεις Η Κύπρος είναι νησί και η θάλασσα τη χωρίζει από Ασία Ευρώπη Αφρική Χάρη στην απομόνωση εξελίχτηκαν μοναδικά

Διαβάστε περισσότερα

ø Ó ÒÛÂÙÂ π Δƒ ÛÙÔ apple ÏÏ ÏÔ Û 24 πª ª Δ Δπ π Δ ø Δ ƒ ø π Δ Δ Δ Ãøƒ ƒ π ANNE BRUCE

ø Ó ÒÛÂÙ π Δƒ ÛÙÔ apple ÏÏ ÏÔ Û 24 πª ª Δ Δπ π Δ ø Δ ƒ ø π Δ Δ Δ Ãøƒ ƒ π ANNE BRUCE ø Ó ÒÛÂÙ π Δƒ ÛÙÔ apple ÏÏ ÏÔ Û 24 πª ª Δ Δπ π Δ ø Δ ƒ ø π Δ Δ Δ Ãøƒ ƒ π ANNE BRUCE Àªμ À π ƒ Ã π Δƒø Δ ƒ Δπ À ªπ π Δ ƒ ø π Δ À ƒπ ƒ π π Δ ª ƒ ƒ ª πδàãπ Δ Δ πƒ π Ως διευθυντής, η επαγγελματική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΓΑΒΑΘΑ ΨΑΡΑΔΕΣ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2011

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΓΑΒΑΘΑ ΨΑΡΑΔΕΣ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2011 ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΓΑΒΑΘΑ ΨΑΡΑΔΕΣ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ µ Àª È Ó Í applefiï ÙÔ Á Ú ˆ, ÌË ÌÂ Ï appleâè Î È ÁÂÏ Ì È Ï ÁÔ Ï ÓÈ ÚË, Û Ó Ú Î È Û Ó ÚÎ ÚË... I ÓÔ ÚÈÔ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24

Διαβάστε περισσότερα

ÌÂ ÌÂ Ù Ê ÛÈÎ Ê ÈÓfiÌÂÓ

ÌÂ ÌÂ Ù Ê ÛÈÎ Ê ÈÓfiÌÂÓ Εισαγωγικό Μάθημα 1 ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΗ ΦΥΣΗ Ύλη και ενέργεια Σ αυτό και στο επόμενο μάθημα, θα κάνουμε μια γενική αναφορά στα αντικείμενα μελέτης δύο βασικών φυσικών επιστημών, της φυσικής και της χημείας.

Διαβάστε περισσότερα

Συστη ματα επιισκέψιμων οροφών & Betoboard

Συστη ματα επιισκέψιμων οροφών & Betoboard Συστη ματα επιισκέψιμων οροφών & Betoboard Ô ˆ ÈÎfi Â Ô ÂÚÈÁÚ Ê Â Ô ª ÎÔ Ï ÙÔ ÈÌ Á µ ÚÔ (kg) 5.1 Ï Î ÔÚÔÊ Πλάκες ορυκτών ινών AMF* ( κατηγορία ακαυστότητας Α2 - s1,d0 ) Σύστημα C - Εμφανές σύστημα Σειρά

Διαβάστε περισσότερα

Ας αναζητήσουµε τις φωτογραφίες που λείπουν

Ας αναζητήσουµε τις φωτογραφίες που λείπουν ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ο ΥΣΣΕΑΣ 2 ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΣΥΚΕΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΥΛΗΣ ΤΡΙΚΑΛΩΝ ΜΑΘΗΜΑ 3 Ο : 27.4.2008 ΦΥΛΛΟ Δραστηριοτήτων Όνοµα:... Ας αναζητήσουµε τις φωτογραφίες που λείπουν

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά του Θαμνώνα και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

È ÛÎ Ï ÙË ÏÏËÓÈÎ ÏÒÛÛ (ˆ appleúòùë /ÌËÙÚÈÎ, Â ÙÂÚË /Í ÓË )

È ÛÎ Ï ÙË ÏÏËÓÈÎ ÏÒÛÛ (ˆ appleúòùë /ÌËÙÚÈÎ,  ÙÂÚË /Í ÓË ) π Δ ªπ ÀΔπ ª π TMHMA NH π ø ø ƒ Δ ƒπ ø π ƒ ƒ ªª Δø ø π π π π À ƒπ È ÛÎ Ï ÙË ÏÏËÓÈÎ ÏÒÛÛ (ˆ appleúòùë /ÌËÙÚÈÎ,  ÙÂÚË /Í ÓË ) ƒ ƒ ªª Àªº I º øƒπ 4, 5 Î È 6 ÂappleÙÂÌ Ú Ô 2009 E πδƒ π Δ ªO π πδƒo Úfi ÚÔ

Διαβάστε περισσότερα

Η. Εκπαιδευτική δραστηριότητα: Ελληνικό Τραπεζικό Ινστιτούτο (ΕΤΙ)

Η. Εκπαιδευτική δραστηριότητα: Ελληνικό Τραπεζικό Ινστιτούτο (ΕΤΙ) Η. Εκπαιδευτική δραστηριότητα: Ελληνικό Τραπεζικό Ινστιτούτο (ΕΤΙ) Το 2005 ήταν χρονιά προκλήσεων και αυξηµένων απαιτήσεων για το ΕΤΙ. Το εκπαιδευτικό πρόγραµµα εµπλουτίστηκε µε νέα θεµατολογία, σηµαντικό

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΞΗ. E À ƒ À À. ñ æ ÁÂÈÔÎ Ù ÎÙÂ - No Frost ñ æ ÁÂÈÔÎ Ù ÎÙÂ - Στατική Ψύξη ñ appleôúù æ ÁÂ -

ΨΥΞΗ. E À ƒ À À. ñ æ ÁÂÈÔÎ Ù ÎÙÂ - No Frost ñ æ ÁÂÈÔÎ Ù ÎÙÂ - Στατική Ψύξη ñ appleôúù æ ÁÂ - ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ 2010 ΨΥΞΗ ñ æ ÁÂÈÔÎ Ù ÎÙÂ - No Frost ñ æ ÁÂÈÔÎ Ù ÎÙÂ - Στατική Ψύξη ñ appleôúù æ ÁÂ - No Frost ñ appleôúù æ ÁÂ - Στατική Ψύξη ñ ªÔÓfiappleÔÚÙ æ ÁÂ ñ Συντηρητής Κρασιών ñ ıâùôè Î Ù ÎÙÂ ñ ÚÈ

Διαβάστε περισσότερα

Ας προσπαθήσουμε όλοι να μη χαθεί κανένα είδος ζώου από την Κύπρο

Ας προσπαθήσουμε όλοι να μη χαθεί κανένα είδος ζώου από την Κύπρο ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΓΕΩΡΓΙΑΣ, ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Ας προσπαθήσουμε όλοι να μη χαθεί κανένα είδος ζώου από την Κύπρο Ξέρεις ότι: Πανίδα ονομάζουμε όλα τα ζώα μιας περιοχής. Αυτά

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτες Ύλες Χρ νος Παραγωγής (min ανά 12-άδα) Μείγμα Πλαστικο

Πρώτες Ύλες Χρ νος Παραγωγής (min ανά 12-άδα) Μείγμα Πλαστικο Γραμμικ ς Προγραμματισμ ς 7 Μια βιοτεχνία παιγνιδιών διαθέτει σε πανελλήνια βάση δ ο διαφορετικά είδη νεροπίστολων, το Space Ray και το Super X-Ray. Τα δ ο παιγνίδια, αποδείχτηκαν ιδιαίτερα δημοφιλή μεταξ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ 2007-2013 TA ΝΕΑ Ε ΟΜΕΝΑ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ 2007-2013 TA ΝΕΑ Ε ΟΜΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ 2007-2013 TA ΝΕΑ Ε ΟΜΕΝΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Με βάση τους Κανονισµούς για τα διαρθρωτικά ταµεία, που ορίζουν κοινούς κανόνες διαχείρισης, οι κοινοτικές στρατηγικές κατευθυντήριες

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Στις 17 Φεβρουαρίου 2014, οι τετάρτες τάξεις του Θ Δημοτικού Σχολείου Πάφου πήγαν εκδρομή στο Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού. Ο σκοπός τους ήταν να περπατήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά της Αλυκής και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΙΝΤΕΑΛ ΑΒΕΕ ΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΟΜΙΛΟΣ ΙΝΤΕΑΛ ΑΒΕΕ ΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΟΜΙΛΟΣ ΙΝΤΕΑΛ ΑΒΕΕ ΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Σχετικά µε την τροποποίηση της χρήσης των αντληθέντων κεφαλαίων σύµφωνα µε την Απόφαση 64 του ιοικητικού Συµβουλίου του Χρηµατιστηρίου Αξιών Αθηνών Αθήνα, Ιούλιος

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα

Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ Σχολ. Έτος: 2011 2012 Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα ΦΩΚΙΑ ΜΟΝΑΧΟΥΣ - ΜΟΝΑΧΟΥΣ Κοινό όνομα: Μεσογειακή φώκια Μήκος: 2 3 μέτρα Βάρος: 300

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΚΕΛΟΣ ΕΡΓΟΥ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ 2015

ΦΑΚΕΛΟΣ ΕΡΓΟΥ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ 2015 Αντικείμενο: «Μελέτη Σχεδίου Διαχείρισης Εθνικού Δρυμού Αίνου» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΙΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ & ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

TA EΠΙΠΕΔΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

TA EΠΙΠΕΔΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ º π 3 TA EΠΙΠΕΔΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ μ ÛÈÎ ÂÚˆÙ ÛÂÈ ıâˆú 3.1 ΔÈ Â Ó È ÔÈ appleôèî Â ÙˆÓ ÌÔÓÔÎ ÙÙ ÚˆÓ ÔÚÁ ÓÈÛÌÒÓ; Μια appleôèî αποτελείται από πολλούς μονοκύτταρους οργανισμούς, οι οποίοι προέρχονται από

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΗΜΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑΣ & ΙΘΑΚΗΣ

ΤΟΠΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΗΜΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑΣ & ΙΘΑΚΗΣ ΤΟΠΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΗΜΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑΣ & ΙΘΑΚΗΣ Οι µαθητές της Ελλάδας στην Κεφαλονιά Επιστηµονικός Υπεύθυνος: Π. ΒΑΣΑΛΑ Αρίθµηση βιβλίου στη σειρά: 2 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΒΑΣΑΛΑ Κεφαλονιά-Υγρότοποι Προγράµµατα

Διαβάστε περισσότερα

e-magazine FRANCHISEE FOCUS

e-magazine FRANCHISEE FOCUS e-magazine FRANCHISEE FOCUS Ïé ðñùôáãùíéóôýò ðáñïõóßáæïõí / Óõíåíôåýîåéò óõíåñãáôþí äéêôýùí franchise Ôåý ïò 39, Ôåý ïò 40, Ôåý ïò 41 FRANCHISEE FOCUS ΔÀ π Àºπ Δ ª π FRANCHISEES π π Δπ Àƒ Δ ƒ π Δπ Δ ƒ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ. ΟΝΟΜΑ: ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΥΠΡΗ ΤΑΞΗ: Β 1 ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Θέµα: Τούνδρα 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ; (ΣΕΛ. 4-7) 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Παρουσίαση εταιρείας Υπηρεσίες Ιστορικό Ιδρύτρια Μέλος Συνεργασίες Συνέδρια - Ημερίδες Αρθρογραφία Ενδεικτικά άρθρα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Παρουσίαση εταιρείας Υπηρεσίες Ιστορικό Ιδρύτρια Μέλος Συνεργασίες Συνέδρια - Ημερίδες Αρθρογραφία Ενδεικτικά άρθρα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Παρουσίαση εταιρείας Υπηρεσίες Ιστορικό Ιδρύτρια Μέλος Συνεργασίες Συνέδρια - Ημερίδες Αρθρογραφία Ενδεικτικά άρθρα Άψον σημαίνει άναψε στην ποντιακή διάλεκτο. Γι αυτό και το λογότυπό μας είναι

Διαβάστε περισσότερα

11ο. Παγκρήτιο Περιφερικό Συμπόσιο Γενικής Ιατρικής. 7 9 Οκτωβρίου 2011 Ξενοδοχείο Candia Maris Hράκλειο

11ο. Παγκρήτιο Περιφερικό Συμπόσιο Γενικής Ιατρικής. 7 9 Οκτωβρίου 2011 Ξενοδοχείο Candia Maris Hράκλειο ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Περιφερικό Τμήμα Κρήτης 11ο Παγκρήτιο Περιφερικό Συμπόσιο Γενικής Ιατρικής 7 9 Οκτωβρίου 2011 Ξενοδοχείο Candia Maris Hράκλειο ΟΡΓΑΝΩTIKH KAI EΠIΣTHMONIKH EΠITPOΠH Αντώνης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ ΕΘΝΙΚΟΣ ΡΥΜΟΣ ΑΙΝΟΥ

ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ ΕΘΝΙΚΟΣ ΡΥΜΟΣ ΑΙΝΟΥ εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία È ÙÔÓ ÂÎapple È Â ÙÈÎfi... ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ ΕΘΝΙΚΟΣ ΡΥΜΟΣ ΑΙΝΟΥ προγράµµατα και δραστηριότητες περιβαλλοντικής εκπαίδευσης ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΒΑΣΑΛΑ ΤΟΠΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΗΜΩΝ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ú ÛË 2 ºÂ ÚÔ ÚÈÔ 2009 - ΔÂ Ô 60. Î ÔÛË È Ó ÌÂÙ È ˆÚÂ Ó Ì Ì ÙËÓ ÂÊËÌÂÚ «ª ƒπ» 3

Ú ÛË 2 ºÂ ÚÔ ÚÈÔ 2009 - ΔÂ Ô 60. Î ÔÛË È Ó ÌÂÙ È ˆÚÂ Ó Ì Ì ÙËÓ ÂÊËÌÂÚ «ª ƒπ» 3 editorial Ú ÛË 2 ÙËÓ ÔÈÎÔÓÔÌ Ë ÎÚ ÛË apple ÂÈ ÛËÌ ÓÙÈÎfiÙ ÙÔ Úfi- ÏÔ. È fiù Ó Ï Ì ÎÚ ÛË ÂÓ Ó ÊÂÚfiÌ ÛÙ ÛÙË ÁÓˆÛÙ, ÏÏ ÛÙËÓ ÏÏË, Û ÂΠÓË appleô ÛÎÔapple - ̈ apple Ú ÌÂÏÔ ÌÂ. Ì ÛÙ fiïôè ÛÔÎ ÚÈÛÌ ÓÔÈ

Διαβάστε περισσότερα

Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι.

Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι. ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΙΑΣ ΠΑΡΕΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι. Αμέσως χάρηκαν πολύ, αλλά κι απογοητεύτηκαν ταυτόχρονα όταν έμαθαν ότι θα ήταν ένα

Διαβάστε περισσότερα

No 1 ÛÂ Aloe Vera ÛÙÔÓ ÎfiÛÌÔ!

No 1 ÛÂ Aloe Vera ÛÙÔÓ ÎfiÛÌÔ! No 1 ÛÂ Aloe Vera ÛÙÔÓ ÎfiÛÌÔ! I V I L P R N G V I R V E R R O D U I N G P R O D U C T S R E V E R F O E V O R E R T C T S O U R F U T U R E U R R F U U T U R E I S F O R E V E R V E R E O R E S F R 1

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενες Περιοχές: Διαχείριση- Φορείς

Προστατευόμενες Περιοχές: Διαχείριση- Φορείς Προστατευόμενες Περιοχές: Διαχείριση- Φορείς Παπαδημητρίου Δότη Δρ. Βιολόγος Το χρονικό των Προστατευόμενων Περιοχών Ινδία, 2000 χρόνια πριν: Περιοχές ελεύθερες με στόχο την προστασία των φυσικών πόρων

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

Ιδεών ιοίκησης Eπιχειρήσεων

Ιδεών ιοίκησης Eπιχειρήσεων Οδηγός Ιδεών ιοίκησης Eπιχειρήσεων Tim Hindle The Economist Ο ΗΓΌΣ Ι ΕΏΝ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ The Economist Ο ΗΓΌΣ Ι ΕΏΝ ΙOIKHΣHΣ EΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Tim Hindle ÙÏÔ ÙÔ appleúˆùôù appleô Guide to Management Ideas

Διαβάστε περισσότερα

Τάξη: Γ. Τμήμα: 2ο. Υπεύθυνη τμήματος : ΑΝΕΣΤΗ ΑΣΗΜΙΝΑ. Εκθέσεις μαθητών.. ΜΑΘΗΤΗΣ: ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ.

Τάξη: Γ. Τμήμα: 2ο. Υπεύθυνη τμήματος : ΑΝΕΣΤΗ ΑΣΗΜΙΝΑ. Εκθέσεις μαθητών.. ΜΑΘΗΤΗΣ: ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ. Τάξη: Γ Τμήμα: 2ο Υπεύθυνη τμήματος : ΑΝΕΣΤΗ ΑΣΗΜΙΝΑ. Εκθέσεις μαθητών.. ΜΑΘΗΤΗΣ: ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ. Θέμα :Τι θέλω να αλλάξει στον κόσμο το 2011. Το έτος 2010 έγιναν πολλές καταστροφές στον κόσμο.

Διαβάστε περισσότερα

No 1 ÛÂ Aloe Vera ÛÙÔÓ ÎfiÛÌÔ!

No 1 ÛÂ Aloe Vera ÛÙÔÓ ÎfiÛÌÔ! No 1 ÛÂ Aloe Vera ÛÙÔÓ ÎfiÛÌÔ! I V I L P N G V I V E O D U I N G P O D U C T S E V E F O E V O E T C T S O U F U T U E U F U U T U E I S F O E V E V E E O E S F 1 9 9 7 8 8-0 2 0 3 1 3 H Forever ÓÂÈ Î

Διαβάστε περισσότερα

.Σ. Ναυστάθµου Σούδα (XANIA) ΛΕΟΝΤΕΙΟ.Σ. Πατησίων

.Σ. Ναυστάθµου Σούδα (XANIA) ΛΕΟΝΤΕΙΟ.Σ. Πατησίων .Σ. Ναυστάθµου Σούδα (XANIA) ΛΕΟΝΤΕΙΟ.Σ. Πατησίων 1 η ΤΗΛΕ ΙΑΣΚΕΨΗ 26/4/2007 Μέρος Α (α) Οι µαθητές του Ναυστάθµου παρουσιάζουν διάφορες εικόνες από τα Χανιά, αξιοθέατα, το κλίµα των Χανίων, παραδοσιακές

Διαβάστε περισσότερα

Το κυνηγί της φώκιας νέο index Το κυνήγι της φώκιας...2 Λεξιλόγιο...2 Ερωτήσεις...4 Κείμενο...5 Το κυνήγι της φώκιας...5

Το κυνηγί της φώκιας νέο index Το κυνήγι της φώκιας...2 Λεξιλόγιο...2 Ερωτήσεις...4 Κείμενο...5 Το κυνήγι της φώκιας...5 Το κυνηγί της φώκιας νέο index Το κυνήγι της φώκιας...2 Λεξιλόγιο...2 Ερωτήσεις...4 Κείμενο...5 Το κυνήγι της φώκιας....5 Page 1Τ Το κυνήγι της φώκιας Λεξιλόγιο Καταλαβαίνεις τις λέξεις; 1. Ολοκληρώνομαι

Διαβάστε περισσότερα

www.ornithologiki.gr Θεμιστοκλέους 80, 10681 Αθήνα, Tηλ. Fax: 210 8228704, 210 8227937 Κομνηνών 23, 54624 Θεσσαλονίκη, Τηλ.

www.ornithologiki.gr Θεμιστοκλέους 80, 10681 Αθήνα, Tηλ. Fax: 210 8228704, 210 8227937 Κομνηνών 23, 54624 Θεσσαλονίκη, Τηλ. Επιμέλεια έκδοσης: Ευγενία Πανώριου Εικονογράφηση: Βασίλης Χατζηρβασάνης Γραφιστική επιμέλεια: Sandipo Όλγα Βλάχου Εκτύπωση: COLORPRINT - Τσεκούρας Ε.Π.Ε. ISBN: 978-960 - 6861-29 -1 Ελληνική Ορνιθολογική

Διαβάστε περισσότερα

applefi ÙË ÏÈÎÔÓ µ ÏÏÂ ÛÙÔÓ ÕÏÈÌÔ ÙË ÙÙÈÎ ÔÈ ÂÚÂ ÓËÙ ÙË Regulon ÛÙËÓ appleúòùë ÁÚ ÌÌ Ì Ë Î Ù ÙÔ Î ÚÎ ÓÔ

applefi ÙË ÏÈÎÔÓ µ ÏÏÂ ÛÙÔÓ ÕÏÈÌÔ ÙË ÙÙÈÎ ÔÈ ÂÚÂ ÓËÙ ÙË Regulon ÛÙËÓ appleúòùë ÁÚ ÌÌ Ì Ë Î Ù ÙÔ Î ÚÎ ÓÔ applefi ÙË ÏÈÎÔÓ µ ÏÏÂ ÛÙÔÓ ÕÏÈÌÔ ÙË ÙÙÈÎ ÔÈ ÂÚÂ ÓËÙ ÙË Regulon ÛÙËÓ appleúòùë ÁÚ ÌÌ Ì Ë Î Ù ÙÔ Î ÚÎ ÓÔ ÃÙ appleòóù ÙÔÓ Î ÚÎ ÓÔ ÌÂ «ÔÚÊ Ó» Ê ÚÌ Î ÙˆÓ N ÛÔ ÏÂ È fiappleô ÏÔ, ÓÈ ªappleÔ Ï Î * ÓÂ Â Ó È Ô

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Ενότητα 3: 28η Οκτωβρίου Η πορεία προς το μέτωπο... 85 Η Ιταλία μάς κήρυξε τον πόλεμο!... 89 Η πείνα... 96 Κατοχή...

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Ενότητα 3: 28η Οκτωβρίου Η πορεία προς το μέτωπο... 85 Η Ιταλία μάς κήρυξε τον πόλεμο!... 89 Η πείνα... 96 Κατοχή... Αγαπητοί γονείς Σκοπός του βιβλίου αυτού είναι να βοηθήσει τους μαθητές της Ε Δημοτικού στο μάθημα της Γλώσσας. Κάθε μάθημα περιλαμβάνει: Ερωτήσεις για την κατανόηση του κειμένου του σχολικού βιβλίου.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

Ένας δράκος στην Ανάποδη Παραμυθοχώρα

Ένας δράκος στην Ανάποδη Παραμυθοχώρα Ένας δράκος στην Ανάποδη Παραμυθοχώρα Εκδόσεις Λευκή Σελίδα ΠΑΡΑΜΥΘΙ Κέλλυ Παντελίδη Ένας δράκος στην Ανάποδη Παραμυθοχώρα Διορθώσεις: Ελένη Ζαφειρούλη Σελιδοποίηση: Γιάννης Χατζηχαραλάμπους Μακέτα εξωφύλλου:

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΧΡΑ ΙΜΠΡΑΧΗΜ ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΖΑΣ

ΖΑΧΡΑ ΙΜΠΡΑΧΗΜ ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΖΑΣ Θυµάσαι το παραµύθι της γιαγιάς για την 28 η Οκτωβρίου; Μάζεψε τους φίλους σου και διηγήσου το. Μια φορά και έναν καιρό ήταν ένας γίγαντας που ζούσε στο δικό του σπίτι. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του

Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του Το όρος Πίνοβο είναι ένα σχετικά άγνωστο βουνό. Ο ορεινός του όγκος απλώνεται στα βορειοδυτικά του νομού Πέλλας, ανάμεσα στα όρη Βόρας (Καϊμακτσαλάν) και Τζένα.

Διαβάστε περισσότερα

Mέθοδοι ιαχείρισης του Oικοτουρισµού και του Τουρισµού σε Προστατευόµενες Περιοχές

Mέθοδοι ιαχείρισης του Oικοτουρισµού και του Τουρισµού σε Προστατευόµενες Περιοχές Mέθοδοι ιαχείρισης του Oικοτουρισµού και του Τουρισµού σε Προστατευόµενες Περιοχές E. ΣΒΟΡΩΝΟΥ À OÀƒ πo ƒπµ O O ÃøƒO π KAI ªO πø ƒ ø 2 E. ΣΒΟΡΩΝΟΥ Mέθοδοι ιαχείρισης του Oικοτουρισµού και του Τουρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Μέσω αυτής της εκπαιδευτικής επίσκεψης, δόθηκε η δυνατότητα στους μαθητές να συνεχ ίσουν τη σχολική

Μέσω αυτής της εκπαιδευτικής επίσκεψης, δόθηκε η δυνατότητα στους μαθητές να συνεχ ίσουν τη σχολική Πέμπτη 15 Μάιος 2008 14:33 Το 1 Γυμνάσιο Καλαμπάκας στο πλαίσιο προγράμματος ανοικτών περιβαλλοντικών τ άξεων «Καλλιστώ» υλοποίησε σχέδιο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης σ Κόνιτσα στις 1415 16 Απριλίου Το

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα σε διασκευή από το βιβλίο Micrographia του Robert Hooke (1665)

Κείμενα σε διασκευή από το βιβλίο Micrographia του Robert Hooke (1665) Σχετικά με τη μύτη μιας λεπτής βελόνας «Θα ξεκινήσουμε πρώτα τις διερευνήσεις μας με τις παρατηρήσεις σωμάτων που είναι απλά στη φύση τους και σιγά-σιγά θα προχωρήσουμε σε πιο σύνθετα. Με αυτή τη μέθοδο,

Διαβάστε περισσότερα

OÈ ÂÎ fiûâè MINøA È Ú ıëî Ó ÙÔ 1952. E Ò Î È ÌÈÛfi ÈÒÓ appleúˆùôûù ÙÔ Ó ÛÙÔ ÒÚÔ ÙÔ ÂÏ-

OÈ ÂÎ fiûâè MINøA È Ú ıëî Ó ÙÔ 1952. E Ò Î È ÌÈÛfi ÈÒÓ appleúˆùôûù ÙÔ Ó ÛÙÔ ÒÚÔ ÙÔ ÂÏ- ª πøª Δ À Δ OÈ ÂÎ fiûâè MINøA È Ú ıëî Ó ÙÔ 1952. E Ò Î È ÌÈÛfi ÈÒÓ appleúˆùôûù ÙÔ Ó ÛÙÔ ÒÚÔ ÙÔ ÂÏ- ÏËÓÈÎÔ apple È ÈÎÔ È Ï Ô ÌÂ ÂÎ ÔÙÈÎ ÛÂÈÚ appleô ÌÂÈÓ Ó ÛÙË Ï ÛÙ ÌÂ Ù appleï ÔÓ appleôèôùèî Ï- Ï Î È Â

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΗΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Σχολική χρονιά 2012-13 ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑΣ 3, 16451

Διαβάστε περισσότερα

Παιχνίδια για βελτίωση ικανοτήτων

Παιχνίδια για βελτίωση ικανοτήτων Παιχνίδια για βελτίωση ικανοτήτων Διασκεδαστικά παιχνίδια για να βελτιωθούν οι ικανότητες του παιδιού σας Βελτίωση της κριτικής σκέψης του παιδιού σας Όμορφο ανακάτεμα. Οι ικανότητες της κριτικής σκέψης

Διαβάστε περισσότερα

«Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου»

«Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου» Γράψε ένα Τίτλο για την εφημερίδα εδώ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΑΠΟ τα ΠΑΙΔΙΑ ΤΕΧΝΗ σελ. 4 γράψε την ημερομηνία εδώ «Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου» Αφιέρωμα για την σχέση «Πόλη + Φύση» «Να μεγάλωναν ας πούμε οι

Διαβάστε περισσότερα

 ÙÂÚË Î ÔÛË 1998. Copyright 1993, 1998, øma A. KYBENTI H

 ÙÂÚË Î ÔÛË 1998. Copyright 1993, 1998, øma A. KYBENTI H ii øma A. KYBENTI H ñ ÂÓÓ ıëîâ ÙÔ 947 ÛÙÔ N Ô ÂÙÚ ÙÛÈ ÙÔ N. ÂÚÚÒÓ. ñ TÔ 965 appleôêô ÙËÛ applefi ÙÔ ÂÍ Ù ÍÈÔ ÌÓ ÛÈÔ È ËÚÔÎ ÛÙÚÔ ÙÔ N. ÂÚÚÒÓ Î È ÂÁÁÚ ÊËΠÛÙÔ TÌ Ì M ıëì ÙÈÎÒÓ ÙÔ ÓÂappleÈÛÙËÌ Ô ÂÛÛ ÏÔÓ

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητα 1 η : Ζωγραφίζω το αγριοκάτσικο

Δραστηριότητα 1 η : Ζωγραφίζω το αγριοκάτσικο Δραστηριότητα 1 η : Ζωγραφίζω το αγριοκάτσικο Στόχοι: Να εκφραστεί ο μαθητής μέσω των χρωμάτων, να γνωρίσει ότι υπάρχουν αγριοκάτσικα και να ενεργοποιηθεί συναισθηματικά προς αυτά. Παράλληλα να αναπτύξει

Διαβάστε περισσότερα

Η πολύ λαίμαργη μπουλτόζα που έφαγε τον Ακάμα

Η πολύ λαίμαργη μπουλτόζα που έφαγε τον Ακάμα Η πολύ λαίμαργη μπουλτόζα που έφαγε τον Ακάμα Κατάπιε όλα τα φύτα Και έχει μείνει ερημια Δεν νομίζω τώρα ποιά Πώς τον γλιτώνει τον καύγα Ήρθαν οι δασονόμοι με τα Όπλα και τα σπαθιά Τρέχει τώρα να ξεφύγει

Διαβάστε περισσότερα

Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ

Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ Οι περιοχές των τροπικών δασών όπως βλέπεις και στον παραπάνω παγκόσμιο χάρτη, βρίσκονται στη Νότια Αμερική(γύρω από τον ισημερινό), στη Βόρεια Αμερική(ανάμεσα από τον Τροπικό του

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000. Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος

Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000. Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000 Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος Το Δίκτυο Natura 2000 Πανευρωπαϊκό Δίκτυο Οικολογικών Περιοχών το οποίο δημιουργήθηκε το 1992 με την

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Όμορφος κόσμος Φροντίζουμε όλα τα πλάσματα Η Αγία Μελανγκέλ: η προστάτιδα του περιβάλλοντος Εξακόσια χρόνια μετά τη γέννηση του Χριστού, γεννήθηκε στα καταπράσινα δάση της Ιρλανδίας μια

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό υλικό της ΔΕΝ ΠΩΛΕΙΤΑΙ ΔΙΑΝΕΜΕΤΑΙ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΣ ΠΛΗΣΗ ΔΩΡΕΑΝ. για το βιβλίο της Δεν είμαι τέρας, σου λέω!

Εκπαιδευτικό υλικό της ΔΕΝ ΠΩΛΕΙΤΑΙ ΔΙΑΝΕΜΕΤΑΙ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΣ ΠΛΗΣΗ ΔΩΡΕΑΝ. για το βιβλίο της Δεν είμαι τέρας, σου λέω! Εκπαιδευτικό υλικό της ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΣ ΠΛΗΣΗ για το βιβλίο της Δεν είμαι τέρας, σου λέω! ΔΕΝ ΠΩΛΕΙΤΑΙ ΔΙΑΝΕΜΕΤΑΙ ΔΩΡΕΑΝ ΔÈ ÔÓÔÌ Ô Ì ÙÈÛÌfi; ÂÈ ÛÔ! ªÂ Ï Ó Á appleèô Î È Â Ì È Ô Úˆ ÙË ÈÛÙÔÚ appleô ÌfiÏÈ È

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικές Προστατευόµενες Περιοχές - Χώροι Αναψυχής

Φυσικές Προστατευόµενες Περιοχές - Χώροι Αναψυχής ΕΒ ΟΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Φυσικές Προστατευόµενες Περιοχές - Χώροι Αναψυχής ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής σωστό-λάθος Σηµειώστε αν είναι σωστή ή λάθος καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις περιβάλλοντας

Διαβάστε περισσότερα