ΜΟΝΤΕΛΑ ΜΑΘΗΤΩΝ ΓΙΑ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ, ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΚΑΙ ΘΕΡΜΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΜΟΝΤΕΛΑ ΜΑΘΗΤΩΝ ΓΙΑ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ, ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΚΑΙ ΘΕΡΜΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ"

Transcript

1 ΜΟΝΤΕΛΑ ΜΑΘΗΤΩΝ ΓΙΑ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ, ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΚΑΙ ΘΕΡΜΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ Σκουμιός Μιχάλης & Χατζηνικήτα Βασιλεία Πανεπιστήμιο Αιγαίου 1. Εισαγωγή Από τα τέλη της δεκαετίας του 70 μέχρι σήμερα, η εννοιολογική περιοχή των θερμικών φαινομένων απετέλεσε έναν προνομιακό χώρο όσον αφορά την ερευνητική δραστηριότητα των μελών της κοινότητας της Διδακτικής των Φυσικών Επιστημών. Γεγονός που αντικατοπτρίζεται τόσο στην παραγωγή ενός ιδιαίτερα εκτεταμένου σώματος ερευνητικών δεδομένων και ευρημάτων για τις σχετικές αντιλήψεις και εννοιολογικές δυσκολίες των μαθητών όλων των βαθμίδων εκπαίδευσης, όσο και στη συγκρότηση και μελέτη εναλλακτικών μορφών διδακτικής παρέμβασης 1 που αξιοποιούν αυτά τα ερευνητικά δεδομένα. Παρά τη συσσώρευση όμως ενός αξιοσημείωτου αριθμού διάσπαρτων εμπειρικών δεδομένων, φαίνεται να είναι περιορισμένες, με εξαίρεση ελάχιστες εργασίες, 2 οι απαραίτητες συμπληρωματικές προσπάθειες συγκρότησης πιο γενικών επιπέδων περιγραφής της σκέψης των μαθητών για τη θερμότητα, τη θερμοκρασία και τα θερμικά φαινόμενα. Προς την κατεύθυνση αυτή, η προκείμενη εργασία στοχεύει στη διαμόρφωση ενός περιορισμένου αριθμού μοντέλων που συνδυάζουν τις αντιλήψεις των μαθητών για τη θερμότητα και τη θερμοκρασία, με τις κατηγορίες εξήγησης που χειρίζονται οι μαθητές για τα θερμικά φαινόμενα, και με τον τρόπο που αντιλαμβάνονται τη θερμική ισορροπία και την τελική θερμοκρασία των σωμάτων. Το υλικό για το εγχείρημα αυτό αντλήθηκε μέσω βιβλιογραφικής ανασκόπησης. Χρησιμοποιήθηκαν, τόσο ευρήματα, όσο και αυτούσιο πρωτογενές υλικό, που παρουσιάζονται στην υπάρχουσα διαθέσιμη βιβλιογραφία της τελευταίας εικοσαετίας. Όσον αφορά τη δομή της εργασίας, αυτή οργανώνεται ως ακολούθως. Αρχικά παρουσιάζονται οι αντιλήψεις των μαθητών για τη θερμότητα, τη θερμοκρασία, τη θερμική ισορροπία καθώς και οι κατηγορίες εξήγησης των θερμικών φαινομένων (βλ. 1 2 Όπως, Hollon & Anderson 1986, Linn & Songer 1991, Thomaz et al. 1995, Arnold & Millar 1996, Καρανίκας 1996, Κολιόπουλος 1997, Harisson et al Driver & Russel 1982, Brook et al. 1984, Wiser 1986, Kesidou & Duit

2 ενότητα 2). Στη συνέχεια, αξιοποιώντας τις κατηγορίες που προέκυψαν, σε συνδυασμό με τις μεταξύ τους συνδέσεις οι οποίες προκύπτουν από πρωτογενή ερευνητικά δεδομένα της βιβλιογραφίας, διαμορφώνονται τα μοντέλα των μαθητών (βλ. ενότητα 3). Στην τελευταία ενότητα σχολιάζονται τα μοντέλα που κατασκευάσθηκαν υπό το πρίσμα της ανάδειξης των εμποδίων που ενέχουν, καθώς μια τέτοια θέαση των μοντέλων των μαθητών συνιστά το πρώτο βήμα του σχεδιασμού και της αξιολόγησης κατάλληλων διδακτικών στόχων και διδακτικού υλικού (βλ. ενότητα 4). 2. Αντιλήψεις για θερμότητα, θερμοκρασία, θερμική ισορροπία και εξηγήσεις για θερμικά φαινόμενα Στην ενότητα αυτή παρουσιάζεται μια ταξινόμηση των αντιλήψεων των μαθητών για τη θερμότητα και τη θερμοκρασία (βλ. 2.1), τη θερμική ισορροπία και την τελική θερμοκρασία των σωμάτων (βλ. 2.3) καθώς και των εξηγήσεων για τα θερμικά φαινόμενα (βλ. 2.2). 2.1 Αντιλήψεις για θερμότητα και θερμοκρασία Ως προς τα κριτήρια: (i) ποιοτικός ή ποσοτικός χαρακτήρας θερμότητας και θερμοκρασίας, (ii) θερμότητα ως μία ή δύο οντότητες και (iii) αυθόρμητη εκπομπή ή απορρόφηση θερμότητας, ή ύπαρξη θερμοκρασιακής διαφοράς για μεταφορά θερμότητας, εντοπίζονται, στα σχετικά ερευνητικά δεδομένα, τρεις εναλλακτικές αντιλήψεις στο μαθητικό πληθυσμό για τη θερμότητα και τη θερμοκρασία που έχουν ως εξής: - Θερμότητα ως ποιοτικό μέγεθος που εμφανίζεται με δύο οντότητες (θερμότητα ή κρύο) και εκπέμπεται ή απορροφάται αυθόρμητα από τα σώματα. Θερμοκρασία ως μέτρο της έντασης της θερμότητας του σώματος (βλ. 2.1.α). - Θερμότητα ως ποσοτικό μέγεθος που εμφανίζεται με μία ή δύο οντότητες και εκπέμπεται ή απορροφάται αυθόρμητα από τα σώματα. Θερμοκρασία ως μέτρο της ποσότητας της θερμότητας του σώματος (βλ. 2.1.β). - Θερμότητα ως ποσοτικό, μέγεθος που εμφανίζεται με μία οντότητα και μεταφέρεται από ένα σώμα υψηλότερης σε ένα άλλο χαμηλότερης θερμοκρασίας, μέχρι αυτά να φθάσουν σε κατάσταση θερμικής ισορροπίας. Θερμοκρασία ως μέγεθος που, δείχνει το πόσο θερμό ή ψυχρό είναι ένα σώμα και καθορίζει αν δύο ή περισσότερα σώματα είναι σε θερμική ισορροπία, ή όχι, όταν αυτά έρθουν σε επαφή (βλ. 2.1.γ). 2

3 Κάθε μία από αυτές τις τρεις εναλλακτικές αντιλήψεις παρουσιάζονται και σχολιάζονται στη συνέχεια. 2.1.α Θερμότητα ως ποιοτικό μέγεθος που, εμφανίζεται με δύο οντότητες (θερμότητα ή κρύο) και εκπέμπεται ή απορροφάται αυθόρμητα από τα σώματα. Θερμοκρασία ως μέτρο της έντασης της θερμότητας του σώματος. Από έρευνες 3 που αφορούν τις αντιλήψεις των μαθητών για τη θερμότητα, προκύπτει ότι συνήθως, οι μαθητές του Δημοτικού και των πρώτων τάξεων του Γυμνασίου, τείνουν να την αντιλαμβάνονται, ως ποιοτικό χαρακτηριστικό των σωμάτων, που εμφανίζεται με δύο οντότητες (θερμότητα ή κρύο). Η θερμότητα, καταρχήν, εξομοιώνεται με τη ζεστασιά που εκπέμπεται αυθόρμητα από τα θερμά σώματα και μπορεί να έχει μεγάλη ή μικρή ένταση. 4 Όμοια, το κρύο, ως αντίθετο της θερμότητας, εκπέμπεται αυθόρμητα από τα ψυχρά σώματα και διαθέτει διάφορους βαθμούς έντασης. Η μεγάλης έντασης θερμότητα γίνεται αντιληπτή ως κάτι το πολύ θερμό, ενώ η μικρότερης έντασης ως κάτι το ψυχρό. Από τις απαντήσεις των μαθητών, φαίνεται ότι η θερμότητα και το κρύο μοιάζουν, με μια υλική ουσία (ρευστό), με κάποιο είδος κυμάτων, ή είναι σαν ακτίνες φωτός. 5 Η θερμοκρασία, για τους μαθητές, φαίνεται να είναι ένα μέγεθος που μετρά την ένταση της θερμότητας ή της ψυχρότητας των σωμάτων. 6 Μια τέτοια αντίληψη για τη θερμοκρασία τείνει να εντοπίζεται, όπως μαρτυρούν ερευνητικά δεδομένα, σε μαθητές οι οποίοι θεωρούν τη θερμότητα ως ποιοτικό μέγεθος που εμφανίζεται με δύο οντότητες (θερμότητα ή κρύο). 7 Η θερμοκρασία λοιπόν δεν συλλαμβάνεται ως έννοια διαφοροποιημένη από τη θερμότητα. Η παραπάνω απουσία διάκρισης εντοπίζεται σε μαθητές όλων των ηλικιών ακόμα και μεταξύ των φοιτητών Hewson & Hamlyn 1984, Wiser 1986, Kesidou & Duit 1993 Wiser 1986 Erickson 1979,1980,1985, Tiberghien 1979, 1980, 1985, Harris 1981, Shayer & Wylam 1981, Engel 1982, Summers 1983, Watts 1983, Engel et al. 1985, Watts & Gilbert 1985, Wiser 1986, Veiga et al. 1989, Lijnse 1990, Kesidou & Duit 1993, Arnold & Millar 1994, 1996, Van Roon & Van Sprang 1994, Thomaz et al Erickson 1979, Appleton 1984, Engel 1982, Wiser 1986 Erickson 1979, Engel 1982, Wiser 1986 Erickson 1979, 1980, Engel 1982, Wiser et al. 1983, Appleton 1984, Briggs et al. 1984, Brook et al. 1984, Watts et al.1985, Hollon & Anderson 1986, Wiser 1986, Ραβάνης 1988, Rogan 1988, Terpstra et al.1989, Linn & Songer 1991, Kesidou & Duit 1993, Duit et al. 1992, Magnusson & Krajcik 1993, Arnold & Millar 1994, 1996, Driver et al.1994, Καρανίκας 1996, Maskill et al. 1997, Viennot 1998, Frederik et al. 1999, Harrison et al. 1999, Leite

4 Για τους μαθητές αυτούς, η θερμότητα και η θερμοκρασία, εμφανίζουν χαρακτηριστικά εντατικού και εκτατικού μεγέθους. Είναι εντατικά μεγέθη με την έννοια ότι τα αποτελέσματα της θερμότητας είναι τα ίδια σε όλα τα σημεία του σώματος και εκτατικά με την έννοια ότι τα μεγαλύτερα θερμά σώματα, παράγουν μεγαλύτερα αποτελέσματα. 9 Συνεπώς, η θερμότητα ως ποσότητα δεν έχει νόημα γι αυτούς τους μαθητές. Η πρώτη εναλλακτική άποψη των μαθητών για τη θερμότητα και τη θερμοκρασία, αντικατοπτρίζεται στα ακόλουθα βιβλιογραφικά δεδομένα: «Όταν ίδιες ποσότητες δύο διαφορετικών σωμάτων θερμανθούν από όμοιες πηγές και φθάσουν στην ίδια θερμοκρασία, αν και οι χρόνοι θέρμανσης τους είναι διαφορετικοί, οι μαθητές θεωρούν ότι τα δύο σώματα έχουν λάβει την ίδια θερμότητα. Γι αυτούς, καθώς η θερμοκρασία είναι η ένταση της θερμότητας και τα σώματα έχουν φτάσει στην ίδια θερμοκρασία, θα πρέπει να έχουν δεχθεί ίδια θερμότητα» β Θερμότητα ως ποσοτικό μέγεθος που, εμφανίζεται με μία ή δύο οντότητες και εκπέμπεται ή απορροφάται αυθόρμητα από τα σώματα. Θερμοκρασία ως μέτρο της ποσότητας της θερμότητας του σώματος. Οι μαθητές, συνήθως του Γυμνασίου και των πρώτων τάξεων του Λυκείου, τείνουν να θεωρούν τη θερμότητα ως ποσοτικό μέγεθος. Γι αυτούς, η θερμότητα είναι κάτι σαν ρευστό που περιέχεται μέσα στα αντικείμενα, εκπέμπεται ή απορροφάται αυθόρμητα από αυτά, ταξιδεύει από το ένα σημείο στο άλλο μέσα στο ίδιο αντικείμενο και ρέει από αντικείμενο σε αντικείμενο. Επιπλέον, όταν προστίθεται (ή αφαιρείται) σε κάποιο σώμα, αυξάνει (ή μειώνει) τη θερμοκρασία του. 11 Η θερμότητα, στο πλαίσιο αυτής της αντίληψης, εμφανίζει χαρακτηριστικά εκτατικού μεγέθους. Οι μαθητές που αντιλαμβάνονται τη θερμότητα ως ένα ποσοτικό μέγεθος, τείνουν να θεωρούν ότι αυτή είναι δυνατόν να εμφανίζεται με μία (θερμότητα) ή δύο οντότητες (θερμότητα ή κρύο). 12 Στην περίπτωση που εμφανίζεται με δύο οντότητες, η θερμότητα 9 Wiser Kesidou & Duit 1993, p Albert 1978, Erickson 1979, 1980, 1985, Tiberghien 1980, 1983, 1985, Harris 1981, Shayer & Wylam 1981, Engel 1982, Summers 1983, Watts 1983, Engel et al. 1985, Tomizawa 1985, 1986, Watts & Gilbert 1985, Veiga et al. 1989, Lijnse 1990, Kesidou & Duit 1993, Arnold & Millar 1994, 1996, Van Roon & Van Sprang 1994, Thomaz et al. 1995, Καρανίκας 1996, Στυλιανίδου 1996, Maskill et al. 1997, Harrison et al. 1999, Stylianidou Erickson 1979, 1980, 1985, Tiberghien 1980, 1985, Harris 1981, Shayer & Wylam 1981, Engel 1982, Summers 1983, Watts 1983, Engel et al. 1985, Watts & Gilbert 1985, Lijnse 1990, Kesidou & Duit 1993, Arnold & Millar 1994, 1996, Van Roon & Van Sprang 1994, Pfund & Duit 1994, Thomaz et al

5 (ή το κρύο) εκπέμπεται αυθόρμητα από τα θερμά (ή ψυχρά) σώματα και είναι υπεύθυνη για τη θέρμανση (ή ψύξη) των σωμάτων. 13 Στην περίπτωση που η θερμότητα εμφανίζεται με μία οντότητα (το κρύο δεν υπάρχει ως οντότητα), αυτή εκπέμπεται αυθόρμητα από τα θερμά σώματα και θερμαίνει τα σώματα. Τόσο η θερμότητα όσο και το κρύο, εφοδιάζονται με κίνηση. Θεωρούν δηλαδή το κρύο ως μια οντότητα παρόμοια της θερμότητας που, όπως και η θερμότητα, μπορεί να μετακινείται. 14 Τα βιβλιογραφικά δεδομένα υποδεικνύουν ότι, οι μαθητές που θεωρούν τη θερμότητα ως ποσοτικό μέγεθος, είτε με μία είτε με δύο οντότητες, δεν την διαφοροποιούν από τη θερμοκρασία. Η θερμοκρασία γι αυτούς είναι μέτρο της ποσότητας της θερμότητας (ή του κρύου) που περιέχει το σώμα, 15 εμφανίζοντας έτσι χαρακτηριστικά εκτατικού μεγέθους. Σύμφωνα με αυτούς, εφόσον μετακινείται θερμότητα και η θερμοκρασία είναι μέτρο της, θα πρέπει και η θερμοκρασία να περνά από το ένα σώμα στο άλλο 16 και συνεπώς οι βαθμοί της να δείχνουν την ποσότητα της θερμοκρασίας που έχει μεταφερθεί. Στο πλαίσιο αυτής της δεύτερης εναλλακτικής αντίληψης για τη θερμότητα και τη θερμοκρασία, αυτές οι δύο έννοιες εμφανίζουν χαρακτηριστικά εκτατικού μεγέθους. Για παράδειγμα, επειδή οι μαθητές θεωρούν τα θερμοκρασία ως μέτρο της ποσότητας θερμότητας που περιέχει το σώμα «η τελική θερμοκρασία του νερού που προκύπτει από την ανάμειξη δύο ίσων ποσοτήτων νερού θερμοκρασίας 50 ο C, είναι 100 ο C» 17 και «αν προστίθεται θερμότητα σε ένα σώμα που αλλάζει φάση, η θερμοκρασία του θα αυξάνεται» γ Θερμότητα ως ποσοτικό μέγεθος που εμφανίζεται με μία οντότητα και μεταφέρεται από ένα σώμα υψηλότερης σε ένα άλλο χαμηλότερης θερμοκρασίας, μέχρι αυτά να φθάσουν σε κατάσταση θερμικής ισορροπίας. Θερμοκρασία ως μέγεθος που δείχνει το πόσο θερμό ή ψυχρό είναι ένα σώμα και καθορίζει αν δύο ή περισσότερα σώματα είναι σε θερμική ισορροπία ή όχι, όταν αυτά έρθουν σε επαφή Erickson 1979, 1980, 1985, Engel & Driver 1985, Watts & Gilbert 1985, Arnold et al Erickson 1977, 1979, 1985, Brook et al. 1984, Tiberghien 1985, Watts et al. 1985, Arnold et al.1996, Newell & Ross 1996 Erickson 1979, 1980, Engel 1982, Appleton 1984, Brook et al. 1984, Watts et al. 1985, Wiser 1986, 1988, Hollon & Anderson 1986, Ραβάνης 1988, Terpstra et al. 1989, Linn & Songer 1991, Kesidou & Duit 1993, Magnusson & Krajcik 1993, Arnold & Millar 1994, 1996, Driver et al. 1994, Καρανίκας 1996, Maskill et al. 1997, Frederik et al. 1999, Harrison et al. 1999, Leite 1999 Kesidou & Duit 1993, Thomaz et al. 1995, Στυλιανίδου 1996, Maskill et al Driver & Russel 1982 Andersson 1979, 1986, Tiberghien 1985, Ραβάνης 1988, Sciarretta et al. 1990, Nachmias et al. 1990, Arnold et al. 1994, Thomaz et al. 1995, Καρανίκας 1996, Maskill et al

6 Ένα μικρό τμήμα του μαθητικού πληθυσμού, κυρίως μαθητές Λυκείου, τείνει να αντιλαμβάνεται τη θερμότητα ως ποσοτικό μέγεθος που εμφανίζεται με μια οντότητα (θερμότητα) και που μεταφέρεται από το σώμα υψηλότερης στο σώμα χαμηλότερης θερμοκρασίας μέχρι αυτά να αποκτήσουν ίδια θερμοκρασία. 19 Με τη βοήθεια της θερμότητας τα σώματα θερμαίνονται ή ψύχονται. Το ένα σώμα κερδίζει θερμότητα και το άλλο χάνει. Η θερμότητα που κερδίζει το ένα σώμα είναι ίση με τη θερμότητα που χάνει το άλλο. 20 Η θερμική ισορροπία είναι το αποτέλεσμα της μεταφοράς θερμότητας. 21 Η θερμοκρασία, από την άλλη μεριά, για τους μαθητές αυτούς, είναι το μέγεθος εκείνο που δείχνει το πόσο θερμό ή ψυχρό είναι ένα σώμα και που καθορίζει αν δύο ή περισσότερα σώματα είναι σε θερμική ισορροπία ή όχι, όταν αυτά έρθουν σε επαφή. Σε ότι αφορά τη σχέση θερμότητας και θερμοκρασίας, η ποσότητα της θερμότητας που κερδίζει ή χάνει ένα σώμα δεν σχετίζεται αποκλειστικά με τη μεταβολή της θερμοκρασίας του. Πιο συγκεκριμένα, αν το σώμα βρίσκεται σε κατάσταση αλλαγής φάσης, η προσθήκη (ή η αποβολή) θερμότητας δεν επηρεάζει τη θερμοκρασία του. Αν δεν αλλάζει φάση, η θερμότητα που κερδίζει ή χάνει ένα σώμα εξαρτάται, όχι μόνο από τη μεταβολή της θερμοκρασίας του, αλλά επιπλέον από τη μάζα και την ειδική του θερμότητα. 22 Σε ότι αφορά τον εντατικό ή εκτατικό χαρακτήρα των μεγεθών, για τους μαθητές, η θερμότητα εμφανίζει χαρακτηριστικά εκτατικού μεγέθους με την ακόλουθη έννοια. Αν ένα σώμα κάποιας μάζας προσλάβει ορισμένη ποσότητα θερμότητας και μεταβάλει τη θερμοκρασία του από θ σε θ, ένα ίδιο σώμα διπλάσιας μάζας για να μεταβάλει τη θερμοκρασία του από θ σε θ θα χρειαστεί να προσλάβει διπλάσια ποσότητα θερμότητας. Η θερμοκρασία από την άλλη μεριά θεωρείται εντατικό μέγεθος. Για παράδειγμα, η τελική θερμοκρασία, του νερού που προκύπτει από την ανάμειξη δύο ίσων ποσοτήτων νερού θερμοκρασίας 50 ο C, είναι 50 ο C. Η θερμοκρασία, λοιπόν, φαίνεται να είναι διαφοροποιημένη έννοια σε σχέση με τη θερμότητα. Η παραπάνω θεώρηση της θερμότητας και της θερμοκρασίας, βρίσκεται προς την κατεύθυνση της σχολικής γνώσης. Όμως, ακόμα και στις περιπτώσεις που οι μαθητές χαρακτηρίζουν τη θερμότητα ως ποσοτικό μέγεθος που εμφανίζεται με μία οντότητα, η «εικόνα» της θερμότητας που αναδύεται από τις εξηγήσεις τους στις θερμικές Kesidou & Duit 1993, Arnold & Millar 1996, Harrison et al Harrison et al Harrison et al Harrison et al

7 διαδικασίες, φαίνεται να ταιριάζει περισσότερο με αυτήν του ρευστού 23 και ταυτίζεται με τη θερμική ή την εσωτερική ενέργεια του σώματος Κατηγορίες εξήγησης θερμικών φαινομένων Οι εξηγήσεις των μαθητών για τα θερμικά φαινόμενα ανάλογα με το αν συγκροτούνται στη βάση μιας ανάγνωσης των καταστάσεων με όρους ιδιοτήτων των σωμάτων ή αλληλεπίδρασής τους διακρίνονται σε δύο κατηγορίες: - Εξηγήσεις με όρους ιδιοτήτων των σωμάτων και δράσης του ενός σώματος πάνω στο άλλο (βλ. 2.2.α). - Εξηγήσεις με όρους αλληλεπίδρασης των σωμάτων (βλ. 2.2.β). 2.2.α Εξηγήσεις με όρους ιδιοτήτων των σωμάτων και δράσης του ενός σώματος πάνω στο άλλο Στην κατηγορία αυτή, εντάσσονται οι εξηγήσεις των μαθητών για τα θερμικά φαινόμενα που θεμελιώνονται σε ιδιότητες των σωμάτων θεωρούμενα αυτά μεμονωμένα. Η θερμότητα, για τους μαθητές κυρίως του Δημοτικού και του Γυμνασίου, θεωρείται ότι είναι ιδιότητα των σωμάτων. Τα θερμά (ή ψυχρά) σώματα εκπέμπουν αυθόρμητα θερμότητα (ή κρύο). 25 Τα ίδια τα αντικείμενα φαίνεται να έχουν ιδιότητες που εξηγούν τα θερμικά φαινόμενα. Για παράδειγμα, συχνά τα παιδιά διαλέγουν ένα σιδερένιο δοχείο για να διατηρήσουν τον πάγο για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, εξ αιτίας των ειδικών ιδιοτήτων του σιδήρου (ο σίδηρος έχει την ιδιότητα να έλκει ή να κρατά το κρύο). 26 Η τάση των μαθητών να συγκροτούν εξηγήσεις στη βάση ιδιοτήτων των σωμάτων, φαίνεται να συνδέεται με την τάση τους να ερμηνεύουν τα θερμικά φαινόμενα, με όρους δράσης του ενός σώματος, που διαδραματίζει ρόλο ενεργητικού παράγοντα, πάνω στο άλλο σώμα, που διαδραματίζει ρόλο παθητικού υφιστάμενου των δράσεων του πρώτου σώματος. 27 Στη συνέχεια θα παρουσιαστούν εξηγήσεις με όρους ιδιοτήτων και δράσης για καταστάσεις θέρμανσης και μόνωσης Veiga et al. 1989, Van Roon & Van Sprang 1994, Καρανίκας 1996, Στυλιανίδου 1996 Maskill et al Wiser 1986, Vosniadou et al. 1993, Tiberghien 1998 Driver et al Andersson 1986, Κολιόπουλος

8 Σε καταστάσεις θέρμανσης, ως αιτία της ροής θερμότητας θεωρείται το θερμό (ή το ψυχρό) σώμα και όχι η διαφορά θερμοκρασίας των σωμάτων. 28 Στην περίπτωση για παράδειγμα, που ένα θερμό (ή ψυχρό) σώμα Α έρθει σε επαφή με ένα άλλο σώμα Β, από τις απαντήσεις των μαθητών συνάγεται ότι, το θερμό (ή ψυχρό) σώμα Α εκπέμπει αυθόρμητα θερμότητα (ή κρύο). 29 Η θερμότητα (ή το κρύο) μεταδίδεται στο σώμα Β. Αυτό, παρουσιάζοντας μια ορισμένη αντίσταση στη θέρμανση ή ψύξη, παίρνει θερμότητα (ή κρύο). Όσο πιο μεγάλη ένταση θερμότητας (ή ψυχρότητας) έχει το σώμα Α, τόσο μεγαλύτερο αποτέλεσμα θα επιφέρει. Όσο μεγαλύτερη αντίσταση στη θέρμανση ή ψύξη παρουσιάζει το σώμα Β, τόσο μικρότερο θα είναι το αποτέλεσμα της διαδικασίας θέρμανσης. 30 Σε καταστάσεις μόνωσης, όπου ένα δοχείο χρησιμοποιείται για να μονώσει ένα θερμό (ή ψυχρό) σώμα Α, οι μαθητές χρησιμοποιούν δύο τύπους εξηγήσεων με όρους ιδιοτήτων και δράσεων, ανάλογα με το ποιο σώμα θεωρούν αιτιακό παράγοντα. 31 Στον ένα τύπο εξήγησης, ως αιτιακός παράγοντας θεωρείται το υλικό του δοχείου. Αυτό έχει την ιδιότητα να έλκει, να απορροφά ή να παράγει θερμότητα ή κρύο και να διατηρεί τη θερμική κατάσταση του θερμού ή του ψυχρού σώματος. Στο δεύτερο τύπο εξήγησης, η θερμότητα (ή το κρύο) προκαλείται από το θερμό (ή ψυχρό) σώμα Α (αιτιακός παράγοντας) του οποίου επιδιώκεται η μόνωση. Τότε η θερμότητα (ή το κρύο) διέρχεται μέσα από το δοχείο και κατευθύνεται προς το περιβάλλον, περισσότερο ή λιγότερο γρήγορα ανάλογα με τη σύσταση του. 2.2.β Εξηγήσεις με όρους αλληλεπίδρασης των σωμάτων Στο πλαίσιο των εξηγήσεων που εντάσσονται στην κατηγορία αυτή, οι μαθητές εξηγούν τα θερμικά φαινόμενα με όρους αλληλεπίδρασης των σωμάτων, χρησιμοποιώντας τις έννοιες θερμότητα και θερμοκρασία. Έτσι, θεωρούν ότι αν δύο σώματα διαφορετικής θερμοκρασίας, έρθουν σε επαφή, τότε αυθόρμητα θα λάβει χώρα ροή θερμότητας από το σώμα που βρίσκεται στην υψηλότερη προς το σώμα με τη χαμηλότερη θερμοκρασία. 32 Αιτία, δηλαδή της ροής θερμότητας είναι η διαφορά θερμοκρασίας μεταξύ των σωμάτων και όχι το θερμό σώμα θεωρούμενο μεμονωμένο. Η ροή θερμότητας θα έχει ως αποτέλεσμα να αρχίσει να μειώνεται η θερμοκρασία του Wiser 1986, Tiberghien 1998, Viennot 1998 Wiser 1986, Tiberghien 1998 Andersson 1986 Tiberghien 1998 Linn & Songer 1991, Arnold & Millar 1996, Harisson et al

9 θερμότερου σώματος, ενώ ταυτόχρονα η θερμοκρασία του ψυχρότερου σώματος να αυξάνεται. Η ροή θερμότητας θα συνεχιστεί μέχρι τη στιγμή που οι θερμοκρασίες των δύο σωμάτων εξισωθούν (κατάσταση θερμικής ισορροπίας). 33 Παράλληλα οι μαθητές θεωρούν ότι υπάρχουν σώματα που επιτρέπουν εύκολα τη διάδοση της θερμότητας στο εσωτερικό τους (αγωγοί), και σώματα που δεν επιτρέπουν εύκολα τη διάδοση της θερμότητας στο εσωτερικό τους (μονωτές ή κακοί αγωγοί). 2.3 Αντιλήψεις για θερμική ισορροπία και τελική θερμοκρασία σωμάτων Η επαναπροσέγγιση των βιβλιογραφικών δεδομένων επιτρέπει την ανάδειξη των ακόλουθων δύο αντιλήψεων όσον αφορά τη θερμική ισορροπία και την τελική θερμοκρασία των σωμάτων. - Δυνατότητα εξίσωσης της έντασης ή της ποσότητας θερμότητας των σωμάτων, με την τελική τους θερμοκρασία να εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά τους (σύσταση, μέγεθος, πυκνότητα) (βλ ). - Αναγκαιότητα εξίσωσης των θερμοκρασιών των σωμάτων (βλ ) Δυνατότητα εξίσωσης της έντασης ή της ποσότητας θερμότητας των σωμάτων, με την τελική τους θερμοκρασία να καθορίζεται από τα χαρακτηριστικά τους (σύσταση, μέγεθος, πυκνότητα) Τα ερευνητικά δεδομένα σχετικά με τρόπο με τον οποίο οι μαθητές αντιλαμβάνονται τη θερμική ισορροπία, υποδεικνύουν ότι αυτοί την θεωρούν ως μια πιθανή ή δυνατή κατάσταση και όχι ως μια αναγκαιότητα. 34 Όταν μιλούν για θερμική ισορροπία, πρόκειται μάλλον για εξίσωση των θερμοτήτων των σωμάτων στο επίπεδο είτε των εντάσεών τους (βλ α), είτε των ποσοτήτων τους (βλ β). Ειδικότερα: α Η θερμική ισορροπία θεωρείται από τους μαθητές κυρίως του Δημοτικού σχολείου και του Γυμνασίου ως μια κατάσταση στην οποία τα σώματα έχουν θερμότητες ίσων εντάσεων. Από τις απαντήσεις των μαθητών διαπιστώνουμε ότι στο βαθμό που θεωρούν τη θερμότητα ως ποιοτικό μέγεθος που εμφανίζεται με δύο οντότητες και τη θερμοκρασία ως μέτρο της έντασης της, τότε τείνουν να αντιλαμβάνονται τη θερμική ισορροπία ως δυνατότητα ισότητας των εντάσεων θερμότητας των σωμάτων Linn & Songer 1991, Lewis & Linn 1994, Arnold & Millar 1996, Harisson et al Duit & Kesidou 1988, Wiser 1986, Kesidou & Duit 1993 Erickson 1979, Wiser

10 Για παράδειγμα, «το θερμό (ή ψυχρό) σώμα μεταδίδει τη θερμότητα (ή το κρύο) στο σώμα που πρόκειται να θερμανθεί (ή ψυχθεί). Επειδή αυτή η θερμότητα (ή το κρύο) έχει μια συγκεκριμένη ένταση, η θερμοκρασία του δεύτερου σώματος δεν μπορεί να είναι μεγαλύτερη ή μικρότερη από αυτήν του θερμού (ή του ψυχρού) σώματος» β Η θερμική ισορροπία θεωρείται από τους μαθητές κυρίως του Γυμνασίου και του Λυκείου ως μια κατάσταση στην οποία τα σώματα έχουν ίσες ποσότητες θερμοτήτων. Από τις απαντήσεις των μαθητών διαπιστώνεται ότι στο βαθμό που θεωρούν τη θερμότητα ως ποσοτικό μέγεθος που εμφανίζεται με μία ή δύο οντότητες, τείνουν να αντιλαμβάνονται τη θερμική ισορροπία ως ισότητα των ποσοτήτων θερμότητας που περιέχουν τα σώματα. 37 Στις εξηγήσεις τους φαίνεται ότι το θερμό σώμα, για παράδειγμα, μεταδίδει ποσότητα θερμότητας στο σώμα που πρόκειται να θερμανθεί. Το θερμό σώμα χάνει την παραπάνω ποσότητα θερμότητας και μειώνεται η θερμοκρασία του. Το δεύτερο σώμα παίρνει αυτή την ποσότητα θερμότητας και ανεβαίνει η θερμοκρασία του. Όσους βαθμούς θερμοκρασίας έχασε το πρώτο σώμα, τόσους κέρδισε το δεύτερο. 38 Τα σώματα τείνουν να αποκτήσουν την ίδια ποσότητα θερμότητας, άρα και την ίδια θερμοκρασία. Οι τελικές όμως θερμοκρασίες των σωμάτων, σύμφωνα με τους μαθητές, εξαρτώνται από τα χαρακτηριστικά των σωμάτων, όπως είναι η σύσταση - το πλέον σύνηθες -, το μέγεθος και η πυκνότητα τους. Για παράδειγμα, τα αντικείμενα που βρίσκονται στο ίδιο περιβάλλον έχουν διαφορετικές θερμοκρασίες, αν τα υλικά από τα οποία είναι κατασκευασμένα είναι διαφορετικά. 39 Στο πλαίσιο των εξηγήσεων, θεωρούν ότι, ανάλογα με το υλικό κατασκευής τους, η θερμότητα εισέρχεται ή φεύγει από αυτά, άλλες φορές πιο εύκολα και άλλες πιο δύσκολα. 40 Αρκετοί μάλιστα μαθητές έχουν την άποψη ότι η εξίσωση των θερμοκρασιών είναι μια ενδιάμεση κατάσταση, και όχι η τελική, η οποία θα εξαρτηθεί από χαρακτηριστικά των σωμάτων Wiser 1986 Erickson 1979, Kesidou & Duit 1993 Kesidou & Duit 1993 Tiberghien 1980, 1985, Brooks et al. 1984, Engel et al. 1985, Erickson 1985, Ραβάνης 1988, Nachmias et al. 1990, Sciarretta et al. 1990, Arnold et al. 1994, Lewis & Linn 1994, Καρανίκας 1996 Kesidou & Duit 1993 Kesidou & Duit

11 Οι παραπάνω απόψεις για τη θερμική ισορροπία και την τελική θερμοκρασία των σωμάτων, ενισχύονται από την αντίθεση ανάμεσα στην κρύα αίσθηση που δημιουργείται όταν οι μαθητές αγγίζουν ένα καλό αγωγό όπως ένα μέταλλο, και στην ζεστή αίσθηση όταν αγγίζουν έναν μονωτή. 42 Στη σκέψη των μαθητών, η αίσθηση του θερμού ή του ψυχρού, που νιώθουν όταν αγγίζουν αντικείμενα, που βρίσκονται σε θερμική ισορροπία, είναι συνώνυμη με την υψηλή ή χαμηλή θερμοκρασία. Θεωρούν, δηλαδή, ότι διαφορετικές αισθήσεις σημαίνουν απαραίτητα διαφορετικές θερμοκρασίες Αναγκαιότητα εξίσωσης των θερμοκρασιών των σωμάτων Για ορισμένους μαθητές, που φοιτούν κυρίως στο Λύκειο, στο τέλος της θερμικής αλληλεπίδρασης, τα σώματα πρέπει πάντα να έχουν την ίδια θερμοκρασία. 44 Συνεπώς, γι αυτούς, η θερμική ισορροπία είναι μια αναγκαιότητα, και όχι απλά μια πιθανή κατάσταση στην οποία μπορεί να βρεθούν τα σώματα. 3. Μοντέλα μαθητών για θερμότητα, θερμοκρασία και θερμικά φαινόμενα Κάθε ένα από τα τρία μοντέλα που συγκροτήθηκαν περιλαμβάνει τις συνδέσεις μεταξύ των εξής τριών συστατικών στοιχείων: αντιλήψεις μαθητών για θερμότητα και θερμοκρασία, αντιλήψεις για θερμική ισορροπία και κατηγορίες εξηγήσεις θερμικών φαινομένων, έτσι όπως αυτά προέκυψαν από την ενότητα 2. Οι συνδέσεις με βάση τις οποίες κατασκευάσθηκαν τα μοντέλα, προέκυψαν από ανάλυση πρωτογενούς εμπειρικού υλικού που παρατίθεται στη σχετική βιβλιογραφία. Η παρουσίαση κάθε μοντέλου συνοδεύεται από μια συνοπτική παρουσίαση των συστατικών του συνδέσεων, ένα παράδειγμα απάντησης μαθητή, συμβατό με το αντίστοιχο μοντέλο, και μία σχηματική απεικόνισή του. ΜΟΝΤΕΛΟ Ι: Η θερμότητα και το κρύο είναι ποιοτικά μεγέθη που εκπέμπονται ή απορροφώνται αυθόρμητα από τα σώματα και η θερμοκρασία είναι μέτρο της έντασης τους. Τα θερμικά φαινόμενα εξηγούνται με όρους ιδιοτήτων και δράσης του ενός σώματος πάνω στο άλλο. Η συνολική Tiberghien 1985 Thomaz et al. 1995, Stylianidou 1997 Linn & Songer 1991, Thomaz et al. 1995, Arnold & Millar

12 θερμοκρασία του συστήματος των σωμάτων δεν διατηρείται. Η θερμική ισορροπία είναι μια πιθανή κατάσταση στην οποία τα σώματα αποκτούν θερμότητες ίσων εντάσεων. Η τελική θερμοκρασία των σωμάτων εξαρτάται από ορισμένα χαρακτηριστικά τους (σύσταση, μέγεθος, πυκνότητα). Η αντίληψη της θερμότητας ως ποιοτικού μεγέθους, το οποίο εμφανίζεται με δύο οντότητες που εκπέμπονται ή απορροφώνται αυθόρμητα από τα σώματα, και της θερμοκρασίας ως μέτρου της έντασης της θερμότητας, τείνει να σχετίζεται με εξηγήσεις των θερμικών φαινομένων που θεμελιώνονται σε ιδιότητες των σωμάτων και δράσεις του ενός σώματος πάνω στο άλλο. 45 Χαρακτηριστικό αυτών των εξηγήσεων είναι ότι, κατά τη διάρκεια της εξέλιξης ενός θερμικού φαινομένου, η συνολική θερμοκρασία του συστήματος των σωμάτων, δεν διατηρείται. 46 Οι εξηγήσεις των θερμικών φαινομένων με όρους ιδιοτήτων των σωμάτων και δράσης του ενός σώματος πάνω στο άλλο, φαίνεται να συνδέεται με τη θεώρηση της θερμικής ισορροπίας ως μιας πιθανής κατάστασης όπου η τελική θερμοκρασία των σωμάτων εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά τους (όπως σύσταση, μέγεθος, πυκνότητα). 47 Η αντίληψη της θερμότητας ως ποιοτικού μεγέθους, το οποίο εμφανίζεται με δύο οντότητες που εκπέμπονται ή απορροφώνται αυθόρμητα από τα σώματα, και της θερμοκρασίας ως μέτρου της έντασης της θερμότητας, τείνει να σχετίζεται με τη θεώρηση της θερμικής ισορροπίας ως μιας δυνατότητας όπου τα σώματα αποκτούν θερμότητες ίσων εντάσεων. 48 Η απεικόνιση του μοντέλου Ι παρουσιάζεται στο παρακάτω σχήμα Hewson & Hamlyn 1984, Wiser 1986, Kesidou & Duit 1993, Tiberghien 1998 Για παράδειγμα, αν υπάρχει ένα θερμό σώμα, αυτό θα εκπέμπει θερμότητα. Το θερμό σώμα τότε δεν χάνει θερμότητα. Η θερμότητα μετακινείται προς το σώμα που πρόκειται να θερμανθεί. Το δεύτερο σώμα παίρνει θερμότητα. Επειδή αυτή η θερμότητα είναι περιορισμένης έντασης, η θερμοκρασία του δεύτερου σώματος, δεν μπορεί να είναι μεγαλύτερη από τη θερμοκρασία του αρχικά θερμού σώματος. Tiberghien 1980, 1985, Brooks et al. 1984, Engel et al. 1985, Erickson 1985, Ραβάνης 1988, Nachmias et al. 1990, Sciarretta et al. 1990, Arnold et al. 1994, Lewis & Linn 1994, Καρανίκας 1996 Erickson 1979, Wiser

13 ΣΧΗΜΑ 1: ΜΟΝΤΕΛΟ Ι Θερμότητα: ποιοτικό μέγεθος, δύο οντότητες, αυθόρμητη εκπομπή ή απορρόφηση από σώματα. Θερμοκρασία: μέτρο έντασης θερμότητας σώματος Εξηγήσεις με όρους ιδιοτήτων των σωμάτων και δράσης του ενός σώματος πάνω στο άλλο. (Μη διατήρηση συνολικής θερμοκρασίας συστήματος) Θερμική ισορροπία: δυνατότητα εξίσωσης εντάσεων θερμότητας σωμάτων. Τελική θερμοκρασία: εξάρτηση από χαρακτηριστικά σωμάτων (σύσταση, μέγεθος, πυκνότητα) Παράδειγμα 49 : Ένας σωλήνας με οινόπνευμα τοποθετείται σε δοχείο με ζεστό νερό. «Το νερό μεταδίδει ζεστασιά στο οινόπνευμα. Αυτή έχει περιορισμένη ένταση και μπορεί να ωθήσει το οινόπνευμα μέχρι ένα ορισμένο ύψος Μπαίνει στο οινόπνευμα μέχρι όλο του το περιεχόμενο να φτάσει στη θερμοκρασία της ζεστασιάς του νερού Ένα ζεστό σώμα δεν μπορεί να κάνει το άλλο περισσότερο ζεστό από τον εαυτό του». Όταν ο σωλήνας τοποθετείται σε δοχείο με παγάκια, οι απαντήσεις δίνονται από τον μαθητή χρησιμοποιώντας το κρύο ως οντότητα. Σε ερώτηση σχετική με τη θερμοκρασία μιας ράβδου από σίδηρο και μιας από ξύλο, στην ίδια έρευνα ο παραπάνω μαθητής απαντά: «Ο σίδηρος είναι πιο κρύος, τον αισθάνομαι πιο κρύο. Έχει πιο μικρή θερμοκρασία Περιέχει περισσότερο κρύο από ότι το ξύλο. Έλκει περισσότερο κρύο. Είναι μέταλλο». ΜΟΝΤΕΛΟ ΙΙ: Η θερμότητα (ή και το κρύο) είναι ποσοτικά μεγέθη που εκπέμπονται ή απορροφώνται αυθόρμητα από τα σώματα και η θερμοκρασία είναι μέτρο της ποσότητας τους. Τα θερμικά φαινόμενα εξηγούνται με όρους ιδιοτήτων και δράσης του ενός σώματος πάνω στο άλλο. Η συνολική θερμοκρασία του συστήματος των σωμάτων διατηρείται. Η θερμική 13

14 ισορροπία είναι μια πιθανή κατάσταση στην οποία τα σώματα αποκτούν ίσες ποσότητες θερμότητας. Η τελική θερμοκρασία των σωμάτων εξαρτάται από ορισμένα χαρακτηριστικά τους (σύσταση, μέγεθος, πυκνότητα). Η αντίληψη της θερμότητας ως ποσοτικού μεγέθους, το οποίο εμφανίζεται με μία ή δύο οντότητες που εκπέμπονται ή απορροφώνται αυθόρμητα από τα σώματα, και της θερμοκρασίας ως μέτρου της ποσότητας της θερμότητας, τείνει να σχετίζεται με εξηγήσεις των θερμικών φαινομένων που συγκροτούνται στη βάση των ιδιοτήτων των σωμάτων και των δράσεων του ενός σώματος πάνω στο άλλο. 50 Στις εξηγήσεις 51 των μαθητών, το θερμό σώμα έχει την ιδιότητα να μεταδίδει ποσότητα θερμότητας στο σώμα που πρόκειται να θερμανθεί. Το δεύτερο σώμα παίρνει αυτή την ποσότητα θερμότητας και ανεβαίνει η θερμοκρασία του. Χαρακτηριστικό αυτών των εξηγήσεων είναι ότι κατά τη διάρκεια της εξέλιξης ενός θερμικού φαινομένου, η συνολική θερμοκρασία του συστήματος των σωμάτων, διατηρείται. 52 Έτσι, όταν ένα θερμό αντικείμενο, για παράδειγμα, ρίχνεται μέσα σε ένα ψυχρό υγρό, οι μαθητές που θεωρούν τη θερμότητα ποσοτικό μέγεθος και τη θερμοκρασία ως μέτρο της ποσότητας αυτής, υποστηρίζουν ότι το άθροισμα των θερμοκρασιών των σωμάτων πριν και μετά το τέλος της θερμικής διαδικασίας πρέπει να είναι το ίδιο. 53 Σύμφωνα με τους μαθητές, δεν μπορεί να είναι διαφορετικό, γιατί αυτό θα σήμαινε ότι τα σώματα απέκτησαν ξαφνικά περισσότερη θερμότητα απ ότι πριν, πράγμα αδύνατο. Όσους βαθμούς θερμοκρασίας χάνει το ένα σώμα, τόσους κερδίζει το άλλο. Οι εξηγήσεις των θερμικών φαινομένων με όρους ιδιοτήτων των σωμάτων και δράσης του ενός σώματος πάνω στο άλλο, τείνουν να σχετίζονται με τη θεώρηση της θερμικής Wiser 1986 Hewson & Hamlyn 1984, Wiser 1986, Kesidou & Duit 1993, Tiberghien 1998 Tiberghien 1998 Για παράδειγμα, «ένα κομμάτι μετάλλου θερμοκρασίας 80 ο C προστίθεται σε νερό θερμοκρασίας 20 ο C. Οι μαθητές εξήγησαν τη θερμική διαδικασία με όρους αποβολής ποσότητας θερμότητας από το μέταλλο και απορρόφησης της από το νερό. Στη συνέχεια ρωτήθηκαν αν κάποια στιγμή μπορούν να έχουν θερμοκρασίες 40 ο C και 25 ο C αντίστοιχα. Οι μαθητές απάντησαν ότι αυτό είναι αδύνατο λέγοντας: αυτό είναι αδύνατο. Τώρα έχουμε 65 ο C και αρχικά είχαμε 100 ο C, που έχουν πάει οι άλλοι βαθμοί;» (Kesidou & Duit 1993). Kesidou & Duit

15 ισορροπίας ως μιας πιθανής κατάστασης όπου τελική θερμοκρασία των σωμάτων εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά τους. 54 Η αντίληψη της θερμότητας ως ποσοτικού μεγέθους, το οποίο εμφανίζεται με μία ή δύο οντότητες που εκπέμπονται ή απορροφώνται αυθόρμητα από τα σώματα, και της θερμοκρασίας ως μέτρου της ποσότητας της θερμότητας, φαίνεται να συνδέεται με τη θεώρηση της θερμικής ισορροπίας ως μιας δυνατότητας όπου τα σώματα αποκτούν ίσες ποσότητες θερμότητας. 55 Στις εξηγήσεις των μαθητών, το θερμό σώμα μεταδίδει ποσότητα θερμότητας στο σώμα που πρόκειται να θερμανθεί. Το θερμό σώμα χάνει την παραπάνω ποσότητα θερμότητας και μειώνεται η θερμοκρασία του. Το δεύτερο σώμα παίρνει αυτή την ποσότητα θερμότητας και ανεβαίνει η θερμοκρασία του. Όσους βαθμούς θερμοκρασίας έχασε το πρώτο σώμα, τόσους κέρδισε το δεύτερο. Τα σώματα τείνουν να αποκτήσουν την ίδια ποσότητα θερμότητας, άρα και την ίδια θερμοκρασία. Η απεικόνιση του μοντέλου ΙΙ παρουσιάζεται στο παρακάτω σχήμα 2. ΣΧΗΜΑ 2: ΜΟΝΤΕΛΟ ΙΙ Θερμότητα: ποσοτικό μέγεθος, μία ή δύο οντότητες, αυθόρμητη εκπομπή ή απορρόφηση από σώματα. Θερμοκρασία: μέτρο ποσότητας θερμότητας σώματος Εξηγήσεις με όρους ιδιοτήτων των σωμάτων και δράσης του ενός σώματος πάνω στο άλλο. (Διατήρηση συνολικής θερμοκρασίας συστήματος) Θερμική ισορροπία: δυνατότητα εξίσωσης ποσοτήτων θερμότητας σωμάτων. Τελική θερμοκρασία: εξάρτηση από χαρακτηριστικά σωμάτων (σύσταση, μέγεθος, πυκνότητα). Παράδειγμα 56 : Για τη διαστολή των υγρών, ένα σωλήνας με χρωματισμένο νερό τοποθετείται σε δοχείο με θερμό νερό: «Μια ποσότητα θερμότητας εκπέμπεται από το θερμό νερό. Διέρχεται μέσα από το γυαλί και Tiberghien 1980, 1985, Brooks et al. 1984, Engel et al. 1985, Erickson 1985, Ραβάνης 1988, Nachmias et al. 1990, Sciarretta et al. 1990, Arnold et al. 1994, Lewis & Linn 1994, Καρανίκας 1996 Erickson 1979, Duit & Kesidou 1988, Kesidou & Duit 1993 Erickson

16 απορροφάται από το χρωματισμένο νερό... Αν το αφήσεις αρκετά στο ζεστό νερό, θα αποκτήσει ίδιο ποσό θερμότητας με το νερό... Τα θερμά σώματα περιέχουν ποσότητα θερμότητας. Όταν αυτά κρυώνουν αυτή η θερμότητα διαφεύγει στον αέρα... Η θερμότητα φεύγει από κάθε σώμα που είναι ζεστό... Η θερμοκρασία του σώματος βασίζεται στην ποσότητα της θερμότητας που περιέχει... Η θερμοκρασία του νερού μειώνεται όταν ένα παγάκι προστεθεί σε αυτό, γιατί το κρύο αφήνει το παγάκι και πηγαίνει στο νερό». ΜΟΝΤΕΛΟ ΙΙΙ: Η θερμότητα είναι ποσοτικό μέγεθος, που μεταφέρεται λόγω διαφοράς θερμοκρασίας από ένα σώμα υψηλότερης σε ένα άλλο χαμηλότερης θερμοκρασίας, μέχρι αυτά να φθάσουν σε κατάσταση θερμικής ισορροπίας. Η θερμοκρασία είναι ένα μέγεθος που δείχνει το πόσο θερμό ή ψυχρό είναι ένα σώμα και που καθορίζει αν δύο ή περισσότερα σώματα είναι σε θερμική ισορροπία ή όχι. Τα θερμικά φαινόμενα εξηγούνται με όρους αλληλεπίδρασης. Η συνολική θερμότητα του συστήματος των σωμάτων, διατηρείται. Η θερμική ισορροπία είναι μια αναγκαιότητα που χαρακτηρίζεται από εξίσωση των θερμοκρασιών των σωμάτων. Η αντίληψη της θερμότητας ως ποσοτικού μεγέθους, που μεταφέρεται από ένα σώμα υψηλότερης σε ένα άλλο χαμηλότερης θερμοκρασίας, μέχρι αυτά να φθάσουν σε κατάσταση θερμικής ισορροπίας, και της θερμοκρασίας ως ενός μεγέθους που δείχνει το πόσο θερμό ή ψυχρό είναι ένα σώμα και καθορίζει αν δύο ή περισσότερα σώματα είναι σε θερμική ισορροπία ή όχι όταν έρθουν σε επαφή, φαίνεται να σχετίζεται με εξηγήσεις των θερμικών φαινομένων με όρους αλληλεπίδρασης. 57 Η διατήρηση της συνολικής θερμότητας του συστήματος των σωμάτων, κατά τη διάρκεια της εξέλιξης ενός θερμικού φαινομένου, χαρακτηρίζει τέτοιες εξηγήσεις. Οι εξηγήσεις των θερμικών φαινομένων με όρους αλληλεπίδρασης και η θεώρηση της θερμικής ισορροπίας όπου τα σώματα αποκτούν ίσες θερμοκρασίες, ως αναγκαιότητας, φαίνεται να συνυπάρχουν στη σκέψη των μαθητών για τα θερμικά φαινόμενα. 58 Οι εξηγήσεις των θερμικών φαινομένων με όρους θερμότητας, 57 Linn & Songer 1991, Arnold & Millar 1996, Harisson et al Linn & Songer 1991, Lewis & Linn 1994, Arnold & Millar 1996, Harisson et al

17 θερμοκρασίας συνεπάγονται την αναγκαιότητα ύπαρξης θερμικής ισορροπίας. Αλλά και η αναγκαιότητα ύπαρξης θερμικής ισορροπίας προϋποθέτει εξηγήσεις με όρους παραμέτρων (θερμότητας και θερμοκρασίας). Η αντίληψη της θερμότητας ως ποσοτικού μεγέθους, που μεταφέρεται από ένα σώμα υψηλότερης σε ένα άλλο χαμηλότερης θερμοκρασίας, μέχρι αυτά να φθάσουν σε κατάσταση θερμικής ισορροπίας, και της θερμοκρασίας ως ενός μεγέθους που δείχνει το πόσο θερμό ή ψυχρό είναι ένα σώμα και καθορίζει αν δύο ή περισσότερα σώματα είναι σε θερμική ισορροπία ή όχι όταν έρθουν σε επαφή, τείνει να εμφανίζεται με τη θεώρηση της θερμικής ισορροπίας ως αναγκαιότητα κατά την οποία οι θερμοκρασίες των σωμάτων εξισώνονται. 59 Η απεικόνιση του 3 ου μοντέλου παρουσιάζεται στο σχήμα 3 που ακολουθεί. ΣΧΗΜΑ 3: ΜΟΝΤΕΛΟ ΙΙΙ Θερμότητα: ποσοτικό μέγεθος, μία οντότητες, μεταφορά λόγω δθ μέχρι αποκατάσταση θερμικής ισορροπίας.. Θερμοκρασία: μέγεθος που δείχνει πόσο θερμό ή ψυχρό είναι ένα σώμα και καθορίζει αν δύο σώματα είναι σε θερμική ισορροπία Εξηγήσεις με όρους αλληλεπίδρασης. (Διατήρηση θερμότητας συστήματος) Θερμική ισορροπία: αναγκαιότητα εξίσωσης θερμοκρασιών σωμάτων. Παράδειγμα: «Η ποσότητα της θερμότητας είναι κάτι που κρατά το σώμα σε κάποια θερμοκρασία. Ένα μεγαλύτερο σώμα χρειάζεται περισσότερη θερμότητα για να κρατηθεί σε μια ορισμένη θερμοκρασία, από ότι ένα μικρότερο σώμα για να κρατηθεί στην ίδια θερμοκρασία. Ένα ποτήρι με νερό στους 20 ο C έχει 59 Linn & Songer 1991, Lewis & Linn 1994, Arnold & Millar 1996, Harisson et al

18 λιγότερη θερμότητα από μια μπανιέρα με νερό 20 ο C γιατί έχει λιγότερο νερό Η θερμοκρασία μετρά το πόσο θερμό ή ψυχρό είναι ένα σώμα. Η ποσότητα της θερμότητας μετριέται σε θερμίδες. Όσο μεγαλύτερη είναι η μάζα τόσο περισσότερη ποσότητα θερμότητας έχει το σώμα. Ένα κομμάτι πίτσας έχει την ίδια θερμοκρασία με ολόκληρη την πίτσα, αλλά όχι την ίδια θερμότητα, γιατί ολόκληρη η πίτσα είναι μεγαλύτερη και έχει περισσότερη μάζα και θερμότητα» 60, «Επειδή η θερμοκρασία του ζεστού κύβου είναι πιο μεγάλη από τη θερμοκρασία του δωματίου στην οποία βρίσκεται ο ψυχρός κύβος, ο ζεστός κύβος θα αρχίσει να χάνει θερμότητα και ο ψυχρός κύβος θα παίρνει αυτή τη θερμότητα, μέχρι να φτάσουν και οι δύο στη θερμοκρασία του δωματίου» 61. Σε άλλη έρευνα 62 οι μαθητές ρωτήθηκαν, αν σώματα από διαφορετικά υλικά (μέταλλο, ξύλο, γυαλί ) θα έχουν την ίδια θερμοκρασία αν τοποθετηθούν σε φούρνο 150 ο C. Η απάντηση ενός μαθητή ήταν: «θα έχουν όλα την ίδια θερμοκρασία. Θα τα αισθανόμαστε όμως διαφορετικά. Για παράδειγμα, αν έχεις ένα σώμα 100 ο C και ένα άλλο 200 ο C και τα τοποθετήσεις σε περιβάλλον 150 ο C θα φτάσουν όλα σε θερμοκρασία 150 ο C». 4. Σχολιασμός μοντέλων μαθητών: Εντοπισμός εμποδίων Να σημειωθεί αρχικά ότι, όσον αφορά τη δημοτικότητα των μοντέλων στις διαφορετικές βαθμίδες εκπαίδευσης, το μοντέλο Ι φαίνεται να εμφανίζεται κυρίως σε μαθητές του Δημοτικού και του Γυμνασίου, ενώ το μοντέλο ΙΙ σε μαθητές που φοιτούν στο Γυμνάσιο και Λύκειο. Το μοντέλο ΙΙΙ, που συγκεντρώνει τη μικρότερη δημοτικότητα έναντι των δύο προηγούμενων, εντοπίζεται περισσότερο σε μαθητές του Λυκείου. Κοινό χαρακτηριστικό του μοντέλου Ι και του μοντέλου ΙΙ των μαθητών αποτελεί το γεγονός ότι η θερμότητα και η θερμοκρασία δεν εκλαμβάνονται ως έννοιες που περιγράφουν αλληλεπιδράσεις του σώματος με το περιβάλλον του, αλλά ως έννοιες που σχετίζονται με το σώμα θεωρούμενο ως μεμονωμένο και τα χαρακτηριστικά του. Η θερμότητα δεν είναι μια ποσότητα που μεταφέρεται από το ένα σώμα στο άλλο μόνο όταν υπάρχει διαφορά θερμοκρασίας και μέχρι αυτή να εξαλειφθεί, αλλά είναι ιδιότητα των Linn & Songer 1991, σελ. 895 Arnold & Millar 1996, σελ. 271 Linn & Songer

19 σωμάτων. Επιπλέον, στις εξηγήσεις των μαθητών για τα θερμικά φαινόμενα, η τελική θερμική κατάσταση των σωμάτων φαίνεται ότι εξαρτάται από ορισμένα χαρακτηριστικά των σωμάτων, δηλαδή από τα ίδια τα σώματα (για παράδειγμα από τη σύσταση, το μέγεθος, την πυκνότητα τους). Επομένως, και η θερμοκρασία των σωμάτων, θεωρείται από τους μαθητές, ως ιδιότητά τους και όχι ως μέγεθος που περιγράφει την αλληλεπίδραση των σωμάτων, καθορίζοντας την ύπαρξη και την κατεύθυνση της ροής ενέργειας από το ένα σώμα στο άλλο. Συνεπώς, τόσο η θερμότητα, όσο και η θερμοκρασία θεωρούνται από τους μαθητές ως ιδιότητες των σωμάτων. Αξίζει να σημειωθεί επίσης η τάση των μαθητών να αποδίδουν στη θερμότητα ποιοτικά χαρακτηριστικά και να θεωρούν ότι εμφανίζεται με δύο οντότητες (θερμότητα ή κρύο). Επιπλέον, στα δύο πρώτα μοντέλα Ι & ΙΙ, η θερμότητα δεν διαφοροποιείται από τη θερμοκρασία. Η θερμοκρασία θεωρείται μέτρο της έντασης ή της ποσότητας της θερμότητας. Αυτή η άποψη οδηγεί τους μαθητές στο συμπέρασμα ότι η προσθήκη (ή η απομάκρυνση) θερμότητας, έχει πάντα ως αποτέλεσμα την αύξηση (ή την ελάττωση) της θερμοκρασίας του σώματος, είτε το σώμα αλλάζει φάση είτε όχι. Η οποιαδήποτε αύξηση (ή μείωση) της θερμοκρασίας του σώματος εξηγείται από τους μαθητές με όρους προσθήκης (ή αποβολής) θερμότητας (ή σε ορισμένες περιπτώσεις και κρύου). Γι αυτούς, για παράδειγμα, είναι αδύνατον ένα σώμα να θερμαίνεται και να μην αυξάνει η θερμοκρασία του. Δύο σώματα επίσης που δέχονται το ίδιο ποσό θερμότητας, σύμφωνα με τους μαθητές, πρέπει πάντα να φθάνουν στην ίδια θερμοκρασία, αφού η θερμοκρασία είναι μέτρο της θερμότητας. Τα δύο πρώτα μοντέλα των μαθητών, καταδεικνύουν, επίσης, ότι υπάρχει μεγάλη δυσκολία στην κατανόηση της θερμικής ισορροπίας. Θεωρείται δυνατότητα (πιθανή κατάσταση) και όχι αναγκαιότητα. Τα διάφορα σώματα όταν βρίσκονται στο ίδιο περιβάλλον, για μακρό χρονικό διάστημα, δεν θεωρούνται, από τους μαθητές, ότι έχουν απαραίτητα την ίδια θερμοκρασία. Η θερμοκρασία ενός σώματος φαίνεται να εξαρτάται από το υλικό από το οποίο είναι κατασκευασμένο. Η κατανόηση της θερμικής ισορροπίας, είναι κεντρικής σημασίας για τη μελέτη των διαδικασιών που σχετίζονται με θέρμανση και ψύξη, γιατί οι έννοιες της θερμότητας και της θερμοκρασίας ορίζονται με βάση αυτήν. Για τους μαθητές, η αίσθηση του θερμού ή του ψυχρού που δημιουργείται, όταν το ανθρώπινο σώμα έρθει σε επαφή με ένα θερμό ή ψυχρό άλλο σώμα, εκλαμβάνεται ως ένδειξη ότι το σώμα έχει μεγάλη ή μικρή θερμότητα, ή βρίσκεται σε υψηλή ή χαμηλή θερμοκρασία. Συνεπώς, γι αυτούς, διαφορετικές αισθήσεις συνεπάγονται διαφορετικές θερμότητες - θερμοκρασίες. 19

20 Σε ότι αφορά το μοντέλο ΙΙΙ των μαθητών, πρέπει να επισημάνουμε ότι βρίσκεται προς την κατεύθυνση της σχολικής γνώσης. Σε αντίθεση με τα δύο πρώτα μοντέλα, τα θερμικά φαινόμενα εξηγούνται με όρους φυσικών ποσοτήτων, της θερμοκρασίας και της θερμότητας, και η θερμική ισορροπία είναι μια αναγκαιότητα. Παράλληλα όμως διαφοροποιείται σημαντικά έναντι της σχολικής γνώσης. Η θερμότητα είναι μια ποσότητα που περιέχεται στα σώματα, θεωρείται δηλαδή «συνάρτηση κατάστασης». Επιπλέον, η θερμότητα στις εξηγήσεις των μαθητών, εμφανίζεται σαν μια ποσότητα που υπάρχει και έχει χαρακτηριστικά ρευστού. Συνοψίζοντας, τα παραπάνω ευρήματα καταδεικνύουν (i) τη θεώρηση της θερμότητας και της θερμοκρασίας ως ιδιότητας των σωμάτων, (ii) τη θερμοκρασία ως μέτρο της θερμότητας και (iii) την αίσθηση του θερμού ή του ψυχρού που δημιουργείται όταν το ανθρώπινο σώμα έρθει σε επαφή με ένα θερμό ή ψυχρό άλλο σώμα, ως ένδειξη ότι το σώμα έχει μεγάλη ή μικρή θερμότητα, ή βρίσκεται σε υψηλή ή χαμηλή θερμοκρασία, ως τρία σημαντικά εμπόδια στα οποία προσκρούει η κατανόηση των θερμικών φαινομένων. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Albert, E. (1978). Development of the concept of heat in children. Science Education, 62 (3), Andersson, B. (1979). Some aspects of children's understanding of boiling point. Proceedings of an International Seminar on Cognitive Development Research in Science and Mathematics. Leeds, University of Leeds. Andersson, B. (1986). The experiential gestalt of causation: a common core to pupils preconceptions in science. European Journal of Science Education, 8 (2), Appleton, K. (1985). Children s ideas about temperature. Research in Science Education, 15, Arnold, M., Millar, R. (1994). Children s and lay adults views about thermal equilibrium. International Journal of Science Education, 16 (4), Arnold, M., Millar, R. (1996). Learning the scientific story : a case study in the teaching and learning of elementary thermodynamics. Science Education, 80 (3), Briggs, H., Brook, A. (1984). Students ideas of heat. A paper presented at the SSCR conference on learning, doing and understanding in science. Children s learning in science project. Leeds, University of Leeds. Brook, A., Briggs, H., Bell, B., Driver, R. (1984). Aspects of secondary students 20

21 understanding of heat: full report. Leeds, University of Leeds, Center for Studies in Science and Mathematics Education. Driver, R. and Russell, T. (1982). An investigation of the ideas of heat, temperature and change of state of children aged between 8 and 14 years, Leeds, University of Leeds, Center for Studies in Science and Mathematics Education. Driver, R., Guesne, E., Tiberghien, A. (l985). Children s ideas in science. Milton Keynes. Open University Press. Driver, R., Squires, A., Rushworth, P., & Wood-Robinson, V. (1994). Making sense of secondary science: Research into children s ideas. London, Routledge. Duit, R., & Kesidou, S. (1988). Students understanding of basic ideas of the second law of thermodynamics. Research in Science Education, 18, Duit, R., Goldberg, F., & Niedderer, H. (1992). Research in physics learning: Theoretical issues and empirical studies. Proceedings of an international workshop. Kiel, Institute for science education. Engel, E. and Driver, R. (1985). Secondary students' conceptions of the conducation of heat: ringing together personal and scientific views. Physics Education, 20, Engel, E. (1982). The development of understanding of selected aspects of pressure, heat and evolution in pupils aged between years. Unpublished PhD thesis, Leeds, University of Leeds. Erickson, G. (1979). Children s conceptions of heat and temperature. Science Education, 63 (2), Erickson, G. (1980). Children s viewpoints of heat: a second look. Science Education, 64 (3), Frederik, I., Van der Valk, T., Leite, L. & Thoren, I. (1999). Pre-service Physics Teachers and Conceptual Difficulties on Temperature and Heat. European Journal of teacher Education, 22 (1), Harris, W. (1981). Heat in Undergraduate Education or isn t it time we Abandoned the Theory of caloric? International Journal of Mechanical Engineer Education, 9, Harrison, A., Grayson, D., Treagust, D. (1999). Investigating a grade 11 students evolving conceptions of heat and temperature. Journal of Research in Science Teaching, 36 (1), Hewson, M., Hamlyn, D. (1984). The influence of intellectual environment on conceptions of heat. European Journal of Science Education, 6 (3),

22 Hollon, R., Anderson, C. (1986). Heat and temperature: A teaching module. Occasional paper No. 93. Institute for research on teaching, College of education, Michigan State University, East Lansing. Kempner, L. (1992). Fostering change in students mental models of heat transfer. Unpublished Master Thesis, Urbana, Illinois. Kesidou, S., Duit, R. (1993). Students conceptions of law of thermodynamics-an interpretative study. Journal of research in science teaching, 30 (1), Leite, L. (1999). Heat and Temperature: an analysis of how these concepts are dealt with in textbooks. European Journal of Teacher Education, 22 (1), Lewis, E., Linn, M. (1994). Heat energy and temperature concepts of adolescents, adults, and experts: implications for curricular improvements. Journal of Research in science Teaching, 31 (6), Lijnse, P. (1990). Energy between the life-world of pupils and the world of physics. Science Education, 74 (5), Linn, M.C. & Songer, N.B. (1991). Teaching thermodynamics to middle school students: What are appropriate cognitive demands? Journal of Research in Science Teaching, 28 (10), Magnusson, S., Krajcik, J. (1993). Teacher knowledge and representation of content in instruction about heat energy and temperature. Paper presented at the Annual Meeting of the National Association for Research in Science Teaching, Atlanta, GA. Maskill, R., Pedrosa de Jesus, H. (1997). Pupils questions, alternative frameworks and the design of science teaching. International Journal of Science Education, 19 (7), Nachmias, R., Stavy, R., Avrams, R. (1990). A microcomputer-based diagnostic system for identifying students conception of heat and temperature. International Journal of Science Education,12 (2), Newell, A., Ross, K. (1996). Children s conceptions of thermal conduction-or the story of a woolen hat. School Science Review, 78 (282), Pfund, H. and Duit, R. (1994). Students alternative frameworks and science education (4 th end), Kiel, Institute for Science Education. Rogan, J. (1988). Development of a conceptual framework of heat. Science Education, 72 (1), Sciarreta, M., Stilli, R., Vicentini Missoni, M. (1990). On the thermal properties of materials: common-sense knowledge of Italian students and teachers. International 22

23 Journal of Science Education, 12 (4), Shayer, M., Wylam, H. (1981). The development of the concepts of heat and temperature in years old students. Journal of Research in Science Teaching, 18, Stavy, R, and Berkovitz, (1980). Cognitive conflict as a basis for teaching quantitative aspects of the concept of temperature. Science Education, 64 (5), Stylianidou, F. (1997). Children s learning about energy and processes of change. School science Review, 79 (286), Stylianidou, F., Boohan, R. (1999). Pupils reasoning about the nature of change using an abstract picture language. Paper presented at the Annual Meeting of the National Association for Research in Science Teaching, USA, Boston. Summers, M. K. (1983). Teaching heat: An analysis of misconceptions. School Science Review, 64, Thomaz, M., Malaquias, I., Valente, M., Antunes, M. (1995). An attempt to overcome alternative conceptions related to heat and temperature. Physics Education, 30 (1), Tiberghien, A. (1979). Modes and conditions of learning, An example: the learning of some aspects of the concept of heat. In Proceedings of an International Seminar on Cognitive Development Research in Science and Mathematics. Leeds, University of Leeds. Tiberghien, A. (1980). Un exemple de restructuration de l'organisation conceptuelle à l'occasion d'un enseignement concernant la notion de chaleur. In Compte-rendus des Deuxièmes Journées sur l'education Scientifique. Chamonix, France. Tiberghien, A. (1983). Critical Review on the Research Aimed at Elucidating the Science that the Notion of temperature and the heat have the students aged years. Research of Physics Education, Πρακτικά του 1 ου Διεθνούς Workshop, France, La Lande les Maures. Tiberghien, A. (1998). Analysis of teaching and learning: how differentiating and relating them. Paper presented at the Fourth European Science Education Summer School. Tomizawa, C. (1985). Developing concept of heat at elementary and secondary levels. LERP Report No 1, Int. Christian Univ. Tomizawa, C. (1986). A possible approach to the development of the concept of the temperature. LERP Report No 2, Int. Christian Univ. Triplett, G. (1973). Research on heat and temperature in cognitive development. Journal of Children s Mathematics Behavior, 2,

Μοντέλα µαθητών για θερµότητα και θερµοκρασία

Μοντέλα µαθητών για θερµότητα και θερµοκρασία Μοντέλα µαθητών για θερµότητα και θερµοκρασία Μιχάλης Σκουµιός*, Βασιλεία Χατζηνικήτα skoumios@rho.forthnet.gr, hatzinikita@rhodes.aegean.gr Πανεπιστήµιο Αιγαίου Θεµατική Ενότητα: Αναπαραστάσεις και νοητικά

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένη Διδακτική Φυσικών Επιστημών ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΕΝΑΡΙΟΥ - ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΕΠΟΙΚΟΔΟΜΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ

Εφαρμοσμένη Διδακτική Φυσικών Επιστημών ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΕΝΑΡΙΟΥ - ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΕΠΟΙΚΟΔΟΜΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΕΝΑΡΙΟΥ - ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΕΠΟΙΚΟΔΟΜΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ 1. ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ 1.1. Τίτλος: Ανάβοντας ένα λαμπάκι 1.2. Θεματική περιοχή: Ηλεκτρισμός 1.3. Σκοπός & Στόχοι του

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ BIOΓPAΦIKO ΣHMEIΩMA

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ BIOΓPAΦIKO ΣHMEIΩMA ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ BIOΓPAΦIKO ΣHMEIΩMA του Μιχαήλ Σκουμιού Ρόδος 2014 I. ΠPOΣΩΠIKA ΣTOIXEIA Επώνυμο: Όνομα: Όνομα πατέρα: Όνομα μητέρας: Σκουμιός Μιχαήλ Nικόλαος Mαρία Έτος γέννησης: 1964 Τόπος γέννησης: Οικογενειακή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ - 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ - 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 16 Μαΐου 2010 Ώρα : 10:00-12:30 Προτεινόμενες λύσεις ΘΕΜΑ 1 0 (12 μονάδες) Για τη μέτρηση της πυκνότητας ομοιογενούς πέτρας (στερεού

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις Φυσικές Επιστήμες και την Επιστημονική Καλλιέργεια Ι

Εισαγωγή στις Φυσικές Επιστήμες και την Επιστημονική Καλλιέργεια Ι Εισαγωγή στις Φυσικές Επιστήμες και την Επιστημονική Καλλιέργεια Ι Ενότητα 4 η : Θερμικά φαινόμενα Δημήτρης Κολιόπουλος Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της

Διαβάστε περισσότερα

Θερμοκρασία - Θερμότητα. (Θερμοκρασία / Θερμική διαστολή / Ποσότητα θερμότητας / Θερμοχωρητικότητα / Θερμιδομετρία / Αλλαγή φάσης)

Θερμοκρασία - Θερμότητα. (Θερμοκρασία / Θερμική διαστολή / Ποσότητα θερμότητας / Θερμοχωρητικότητα / Θερμιδομετρία / Αλλαγή φάσης) Θερμοκρασία - Θερμότητα (Θερμοκρασία / Θερμική διαστολή / Ποσότητα θερμότητας / Θερμοχωρητικότητα / Θερμιδομετρία / Αλλαγή φάσης) Θερμοκρασία Ποσοτικοποιεί την αντίληψή μας για το πόσο ζεστό ή κρύο είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 2 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑ Α ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 16 Απριλίου 2006 Ώρα: 10:30 13.00 Προτεινόµενες Λύσεις ΜΕΡΟΣ Α 1. α) Η πυκνότητα του υλικού υπολογίζεται από τη m m m σχέση d

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 2 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑ Α ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 16 Απριλίου 26 Ώρα : 1:3-13: Οδηγίες: 1)Το δοκίµιο αποτελείται από τρία (3) µέρη. Και στα τρία µέρη υπάρχουν συνολικά δώδεκα (12)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΦΩΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ. Το άρθρο αυτό έχει ως σκοπό την παράθεση των αποτελεσμάτων πάνω σε μια έρευνα με τίτλο, οι ιδέες των παιδιών σχετικά με το

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: Αντιλήψεις των μαθητών για έννοιες των Φυσικών Επιστημών και διδακτική τους αντιμετώπιση

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: Αντιλήψεις των μαθητών για έννοιες των Φυσικών Επιστημών και διδακτική τους αντιμετώπιση ΜΙΧΑΛΗΣ ΣΚΟΥΜΙΟΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: Αντιλήψεις των μαθητών για έννοιες των Φυσικών Επιστημών και διδακτική τους αντιμετώπιση (ΜΕΡΟΣ Α) ΡΟΔΟΣ 2012 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα σώματα της γνώσης που εμπλέκονται

Διαβάστε περισσότερα

7 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. 1. Α/Α Μετατροπή. 2. Οι μαθητές θα πρέπει να μετρήσουν τη μάζα

7 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. 1. Α/Α Μετατροπή. 2. Οι μαθητές θα πρέπει να μετρήσουν τη μάζα ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 7 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 15 Μαΐου, 2011 Ώρα: 11:00-13:30 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ 1. Α/Α Μετατροπή 1 2h= 2.60= 120 min Χρόνος 2 4500m= 4,5 km Μήκος 3 2m 3

Διαβάστε περισσότερα

Η διδασκαλία της θεωρίας της εξέλιξης στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση

Η διδασκαλία της θεωρίας της εξέλιξης στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση Η διδασκαλία της θεωρίας της εξέλιξης στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση Πανελλήνιο συνέδριο με θέμα: Βιολογικές και Φυσικές Επιστήμες στην Εκπαίδευση Αθήνα, 11-13/04/2008 Κώστας Καμπουράκης Εκπαιδευτήρια Γείτονα,

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:.

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:. Ημερομηνία:. Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:. Θέμα 1ο Δύο μαθητές βυθίζουν για λίγο το χέρι τους στο νερό των δοχείων Α και Β, ο ένας στο Α και ο άλλος στο

Διαβάστε περισσότερα

Λέξεις Κλειδιά: Εναλλακτικές αντιλήψεις, εννοιολογική αλλαγή, τρίτος νόµος του Νεύτωνα

Λέξεις Κλειδιά: Εναλλακτικές αντιλήψεις, εννοιολογική αλλαγή, τρίτος νόµος του Νεύτωνα Οι εναλλακτικές αντιλήψεις των παιδιών, η εννοιολογική αλλαγή και η διάρκεια γνώσης από την διδασκαλία στο ηµοτικό για φαινόµενα που στηρίζονται στον τρίτο νόµο του Νεύτωνα Επίκουρος Καθηγητής, Π.Τ..Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Θερµότητα χρόνος θέρµανσης. Εξάρτηση από είδος (c) του σώµατος. Μονάδα: Joule. Του χρόνου στον οποίο το σώµα θερµαίνεται

Θερµότητα χρόνος θέρµανσης. Εξάρτηση από είδος (c) του σώµατος. Μονάδα: Joule. Του χρόνου στον οποίο το σώµα θερµαίνεται 1 2 Θερµότητα χρόνος θέρµανσης Εξάρτηση από είδος (c) του σώµατος Αν ένα σώµα θερµαίνεται από µια θερµική πηγή (γκαζάκι, ηλεκτρικό µάτι), τότε η θερµότητα (Q) που απορροφάται από το σώµα είναι ανάλογη

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Μεταφορά Θερμότητας

Εισαγωγή στην Μεταφορά Θερμότητας Εισαγωγή στην Μεταφορά Θερμότητας ΜΜΚ 312 Μεταφορά Θερμότητας Τμήμα Μηχανικών Μηχανολογίας και Κατασκευαστικής Διάλεξη 1 MMK 312 Μεταφορά Θερμότητας Κεφάλαιο 1 1 Μεταφορά Θερμότητας - Εισαγωγή Η θερμότητα

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education «Πράσινη» Θέρμανση Μετάφραση-επιμέλεια: Κάλλια Κατσαμποξάκη-Hodgetts

Διαβάστε περισσότερα

ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών

ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών Πανεπιστήµιο Αιγαίου Παιδαγωγικό Τµήµα ηµοτικής Εκπαίδευσης Μιχάλης Σκουµιός ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών ΤΟ Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ Σηµειώσεις Ρόδος Μιχάλης Σκουµιός Το διδακτικό σενάριο 1 ΤΟ Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Πανεπιστήμιο Αθηνών, α φάση Στ τάξη Ημερομηνία:. Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Θέμα 1ο Ένας μαθητής χρησιμοποιεί το ποδήλατό του για να μετακινείται γρήγορα,

Διαβάστε περισσότερα

"Ερευνώ και Ανακαλύπτω" τη Θερμοκρασία και τη Θερμότητα στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση

Ερευνώ και Ανακαλύπτω τη Θερμοκρασία και τη Θερμότητα στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΡΑΚΤΙΚΑ 5 ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ Α ΣΥΜΠΟΣΙΟ / ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: Πρωτοβάθμια Εκπ-Παίδευση στις-με τις Φυσικές επιστήμες - H Βέλτιστη

Διαβάστε περισσότερα

Διάδοση Θερμότητας. (Αγωγή / Μεταφορά με τη βοήθεια ρευμάτων / Ακτινοβολία)

Διάδοση Θερμότητας. (Αγωγή / Μεταφορά με τη βοήθεια ρευμάτων / Ακτινοβολία) Διάδοση Θερμότητας (Αγωγή / Μεταφορά με τη βοήθεια ρευμάτων / Ακτινοβολία) Τρόποι διάδοσης θερμότητας Με αγωγή Με μεταφορά (με τη βοήθεια ρευμάτων) Με ακτινοβολία άλλα ΠΑΝΤΑ από το θερμότερο προς το ψυχρότερο

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Ημερομηνία:. Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Στο σχολείο, στο μάθημα των φυσικών, οι μαθητές παρατηρούν, ενδιαφέρονται, ερευνούν και, με πειράματα, ανακαλύπτουν.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΑΛΛΑΚΤΕΣ ΜΠΟΪΛΕΡ ΖΕΣΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΧΡΗΣΗΣ Μέρος 1 ο.

ΕΝΑΛΛΑΚΤΕΣ ΜΠΟΪΛΕΡ ΖΕΣΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΧΡΗΣΗΣ Μέρος 1 ο. 1 ΕΝΑΛΛΑΚΤΕΣ ΜΠΟΪΛΕΡ ΖΕΣΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΧΡΗΣΗΣ Μέρος 1 ο. Οι ανάγκες του σύγχρονου ανθρώπου για ζεστό νερό χρήσης, ήταν η αρχική αιτία της επινόησης των εναλλακτών θερμότητας. Στους εναλλάκτες ένα θερμαντικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ

ΑΡΧΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ 1 ΑΡΧΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ Προβλήματα μεταφοράς θερμότητας παρουσιάζονται σε κάθε βήμα του μηχανικού της χημικής βιομηχανίας. Ο υπολογισμός των θερμικών απωλειών, η εξοικονόμηση ενέργειας και ο σχεδιασμός

Διαβάστε περισσότερα

, α µα.., asotirakis@aegean.gr, 2241025931 α α α, α µα.., kmath@otenet.gr, 2241065194. α α α α α α α α α «α µα. α α µ «α α µα» α

, α µα.., asotirakis@aegean.gr, 2241025931 α α α, α µα.., kmath@otenet.gr, 2241065194. α α α α α α α α α «α µα. α α µ «α α µα» α , α µα.., asotirakis@aegean.gr, 2241025931 α α α, α µα.., kmath@otenet.gr, 2241065194 ΠΕΡΙΛΗΨΗ α α α α µα α 04. α α α α α α α α α α «α µα µα» µ µ α µα α α α α µ α α µ «α α µα» α µα α α µ α µ α α α α α

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. Μετρήσεις μήκους Η μέση τιμή. 1. Ποια μεγέθη λέγονται φυσικά μεγέθη; Πως γίνεται η μέτρησή τους; Οι ποσότητες που μπορούν να μετρηθούν ονομάζονται φυσικά μεγέθη. Η μέτρησή

Διαβάστε περισσότερα

Η κατανόηση της χηµικής διάστασης της φωτοσύνθεσης από µαθητές γυµνάσιων της Αττικής

Η κατανόηση της χηµικής διάστασης της φωτοσύνθεσης από µαθητές γυµνάσιων της Αττικής Η κατανόηση της χηµικής διάστασης της φωτοσύνθεσης από µαθητές γυµνάσιων της Αττικής Γιώτα Μαρµαρωτή*, Ντία Γαλανοπούλου Πανεπιστήµιο Αθηνών, Τµήµα Χηµείας, Ζωγράφου, 15571 Αθήνα, galanopoulou@chem.uoa.gr

Διαβάστε περισσότερα

Οι εναλλακτικές αντιλήψεις των παιδιών, η εννοιολογική αλλαγή και η διάρκεια γνώσης από την διδασκαλία στο ηµοτικό στην έννοια της δύναµης

Οι εναλλακτικές αντιλήψεις των παιδιών, η εννοιολογική αλλαγή και η διάρκεια γνώσης από την διδασκαλία στο ηµοτικό στην έννοια της δύναµης Οι εναλλακτικές αντιλήψεις των παιδιών, η εννοιολογική αλλαγή και η διάρκεια γνώσης από την διδασκαλία στο ηµοτικό στην έννοια της δύναµης Επίκουρος Καθηγητής, Π.Τ..Ε. Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων, kkotsis@cc.uoi.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Ι ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ-2 Υ: ΜΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΟΙ ΕΛΕΓΧΟΙ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Ι ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ-2 Υ: ΜΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΟΙ ΕΛΕΓΧΟΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Ι ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ-2 Υ: ΜΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΟΙ ΕΛΕΓΧΟΙ ΥΠEΡΥΘΡΗ ΘΕΡΜΟΓΡΑΦΙΑ Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης Τομέας Υλικών, Διεργασιών και

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΤΗΡΙΩΝ. Εύη Τζανακάκη Αρχιτέκτων Μηχ. MSc

ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΤΗΡΙΩΝ. Εύη Τζανακάκη Αρχιτέκτων Μηχ. MSc ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΤΗΡΙΩΝ Εύη Τζανακάκη Αρχιτέκτων Μηχ. MSc Αρχές ενεργειακού σχεδιασμού κτηρίων Αξιοποίηση των τοπικών περιβαλλοντικών πηγών και τους νόμους ανταλλαγής ενέργειας κατά τον αρχιτεκτονικό

Διαβάστε περισσότερα

Δυσκολίες που συναντούν οι μαθητές της Στ Δημοτικού στην κατανόηση της λειτουργίας του Συγκεντρωτικού Φακού

Δυσκολίες που συναντούν οι μαθητές της Στ Δημοτικού στην κατανόηση της λειτουργίας του Συγκεντρωτικού Φακού ΜΟΥΡΑΤΙΔΗΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ Δυσκολίες που συναντούν οι μαθητές της Στ Δημοτικού στην κατανόηση της λειτουργίας του Συγκεντρωτικού Φακού Μεταπτυχιακή Εργασία Ειδίκευσης που υποβλήθηκε στο πλαίσιο του Προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας

Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας Σχεδιασμός Ψηφιακών Εκπαιδευτικών Εφαρμογών ΙI Αναφορά Εργασίας 1 Καραγκούνη Κατερίνα Α.Μ : 1312008050 Το παιχνίδι καρτών «Σκέψου και Ταίριαξε!», το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Τα ερωτήματα που προκύπτουν από την εισαγωγή της Φυσικής στην Α γυμνασίου είναι :

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 5 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ B ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 17 Μαΐου 2009 Ώρα: 10:00 12:30 Οδηγίες: 1) Το δοκίμιο αποτελείται από οκτώ (8) θέματα. 2) Απαντήστε σε όλα τα θέματα. 3) Επιτρέπεται η χρήση μόνο μη

Διαβάστε περισσότερα

þÿº±¹ ½ ÀÄž ÃÄ Í³ÇÁ ½ À

þÿº±¹ ½ ÀÄž ÃÄ Í³ÇÁ ½ À Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2014 þÿ ½±»ÅĹº ÀÁ ³Á ¼¼±Ä± - ǵ ¹ þÿº±¹ ½ ÀÄž ÃÄ Í³ÇÁ ½ À þÿ Á ÃÄ Å,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «Σύγχρονα περιβάλλοντα μάθησης και παραγωγή διδακτικού υλικού» Α' ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Credit: Kidzone Fun Facts «ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.49-54 ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η οικολογία της σχολικής τάξης ΙΙ

Η οικολογία της σχολικής τάξης ΙΙ Όλγα Ηµέλλου PhD Περίληψη Μετά την ψήφιση του νόµου 2817/2000, την πρόσφατη συµπλήρωση και αναθεώρησή του και την υπογραφή των σχετικών υπουργικών αποφάσεων και εγκυκλίων, η εκπαίδευση των παιδιών και

Διαβάστε περισσότερα

Ένα από τα πολλά πλεονεκτήματα της θερμογραφίας είναι ότι είναι μη καταστροφική.

Ένα από τα πολλά πλεονεκτήματα της θερμογραφίας είναι ότι είναι μη καταστροφική. Θερμογραφία είναι η παρατήρηση, μέτρηση και καταγραφή της θερμότητας και της ροής της. Όλα τα σώματα στη γη, με θερμοκρασία πάνω από το απόλυτο μηδέν ( 273 ο C) εκπέμπουν θερμική ενέργεια στο υπέρυθρο

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες από τον κόσμο της Φυσικής για το Νηπιαγωγείο

Δραστηριότητες από τον κόσμο της Φυσικής για το Νηπιαγωγείο Δραστηριότητες από τον κόσμο της Φυσικής για το Νηπιαγωγείο Ενότητα 10: Τα φαινόμενα της τήξης και της πήξης Ραβάνης Κωνσταντίνος Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές επισημάνσεις για το περιεχόμενο της ενέργειας στα νέα σχολικά εγχειρίδια της Ε και ΣΤ τάξης του Δημοτικού σχολείου

Διδακτικές επισημάνσεις για το περιεχόμενο της ενέργειας στα νέα σχολικά εγχειρίδια της Ε και ΣΤ τάξης του Δημοτικού σχολείου ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΡΑΚΤΙΚΑ 5 ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ Α Οι Φυσικές Επιστήμες στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διδακτικές επισημάνσεις για το περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

1. Εναλλάκτες θερµότητας (Heat Exchangers)

1. Εναλλάκτες θερµότητας (Heat Exchangers) 1. Εναλλάκτες θερµότητας (Heat Exangers) Οι εναλλάκτες θερµότητας είναι συσκευές µε τις οποίες επιτυγχάνεται η µεταφορά ενέργειας από ένα ρευστό υψηλής θερµοκρασίας σε ένα άλλο ρευστό χαµηλότερης θερµοκρασίας.

Διαβάστε περισσότερα

Γεωθερµικό Σύστηµα: Γεωθερµική Αντλία Θερµότητας

Γεωθερµικό Σύστηµα: Γεωθερµική Αντλία Θερµότητας Γεωθερµικό Σύστηµα: Γεωθερµική Αντλία Θερµότητας Η Αντλία Θερµότητας ανήκει στην κατηγορία των Ανανεώσιµων Πηγών Ενέργειας. Για την θέρµανση, το ζεστό νερό χρήσης και για την ψύξη, το 70-80% της ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

SUPER THERM ΘΕΩΡΙΑ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ

SUPER THERM ΘΕΩΡΙΑ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ Αυτό το σεμινάριο έχει απλώς ως στόχο να δώσει μερικά από τα βασικά της Θερμοδυναμικής, και πως σχετίζεται με τη μόνωση και με τη μόνωση με κεραμικά επιχρίσματα. Η θερμότητα μεταφέρεται με τους παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Μια εποικοδομητική προσέγγιση για τη διδασκαλία της ενέργειας στο Δημοτικό Σχολείο: πιλοτική εφαρμογή

Μια εποικοδομητική προσέγγιση για τη διδασκαλία της ενέργειας στο Δημοτικό Σχολείο: πιλοτική εφαρμογή ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΡΑΚΤΙΚΑ 5 ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ A Οι Φυσικές Επιστήμες στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Μια εποικοδομητική προσέγγιση για τη διδασκαλία

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ. Είδη ενέργειας ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ

ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ. Είδη ενέργειας ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ Όλες οι χημικές αντιδράσεις περιλαμβάνουν έκλυση ή απορρόφηση ενέργειας υπό μορφή θερμότητας. Η γνώση του ποσού θερμότητας που συνδέεται με μια χημική αντίδραση έχει και πρακτική και θεωρητική

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΙΙ

ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΙΙ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΙΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΜΑΖΑΣ ΑΓΩΓΗ () Νυμφοδώρα Παπασιώπη Φαινόμενα Μεταφοράς ΙΙ. Μεταφορά Θερμότητας και Μάζας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Λέξεις κλειδιά: Υγεία και συμπεριφορές υγείας, χρήση, ψυχότροπες ουσίες, κοινωνικό κεφάλαιο.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Λέξεις κλειδιά: Υγεία και συμπεριφορές υγείας, χρήση, ψυχότροπες ουσίες, κοινωνικό κεφάλαιο. Α.Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Τίτλος: «Χρήση ψυχοτρόπων ουσιών από μαθητές Α Λυκείου της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης του Νομού Ηρακλείου και ο ρόλος του Κοινωνικού

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανικές ιδιότητες υάλων. Διάγραμμα τάσης-παραμόρφωσης (stress-stain)

Μηχανικές ιδιότητες υάλων. Διάγραμμα τάσης-παραμόρφωσης (stress-stain) Μηχανικές ιδιότητες υάλων Η ψαθυρότητα των υάλων είναι μια ιδιότητα καλά γνωστή που εύκολα διαπιστώνεται σε σύγκριση με ένα μεταλλικό υλικό. Διάγραμμα τάσης-παραμόρφωσης (stress-stain) E (Young s modulus)=

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ 1. Εισαγωγή. Η ενέργεια, όπως είναι γνωστό από τη φυσική, διαδίδεται με τρεις τρόπους: Α) δι' αγωγής Β) δια μεταφοράς Γ) δι'ακτινοβολίας Ο τελευταίος τρόπος διάδοσης

Διαβάστε περισσότερα

Tα Νοητικά Μοντέλα Μαθητών και Εκπαιδευτικών για τη Διάδοση του Ήχου. Students and Teachers Mental Models for the Propagation of a Sound

Tα Νοητικά Μοντέλα Μαθητών και Εκπαιδευτικών για τη Διάδοση του Ήχου. Students and Teachers Mental Models for the Propagation of a Sound 63. Αρβανιτάκης, Κ., Καριώτογλου Π., Λεμονίδης, Χ., (2009). Tα Νοητικά Μοντέλα Μαθητών και Εκπαιδευτικών για τη Διάδοση του Ήχου. (Πρακτικά 6ου Συνεδρίου: υπό έκδοση) Διδακτική Φυσικών Επιστημών και Νέες

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανική Τροφίµων. Θερµικές Ιδιότητες Τροφίµων. Η έννοια του «τροφίµου»

Μηχανική Τροφίµων. Θερµικές Ιδιότητες Τροφίµων. Η έννοια του «τροφίµου» Μηχανική Τροφίµων Θερµικές Ιδιότητες Τροφίµων Η έννοια του «τροφίµου» Στην µηχανική τροφίµων πολλές φορές χρησιµοποιούµε τον όρο τρόφιµο. Σε αντίθεση όµως µε άλλα επιστηµονικά πεδία της επιστήµης των τροφίµων,

Διαβάστε περισσότερα

Αντιλήψεις πρωτοετών φοιτητών επτά τμημάτων του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων σχετικά με έννοιες της Νευτώνειας Μηχανικής

Αντιλήψεις πρωτοετών φοιτητών επτά τμημάτων του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων σχετικά με έννοιες της Νευτώνειας Μηχανικής ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΡΑΚΤΙΚΑ 5 ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ B Διδακτική και Διδασκαλία της Φυσικής Αντιλήψεις πρωτοετών φοιτητών επτά τμημάτων του Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. ΑΣΚΗΣΗ ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΥΓΡΟΥ

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. ΑΣΚΗΣΗ ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΥΓΡΟΥ ΑΣΚΗΣΗ 13 ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΥΓΡΟΥ ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΒΑΣΙΚΕΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ 1.1. Εσωτερική ενέργεια Γνωρίζουμε ότι τα μόρια των αερίων κινούνται άτακτα και προς όλες τις διευθύνσεις με ταχύτητες,

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα διαχείρισης ενέργειας με ηλιακή υποβοήθηση για θέρμανση & ζεστό νερό χρήσης, με τη χρήση δοχείων διαστρωμάτωσης

Συστήματα διαχείρισης ενέργειας με ηλιακή υποβοήθηση για θέρμανση & ζεστό νερό χρήσης, με τη χρήση δοχείων διαστρωμάτωσης Συστήματα διαχείρισης ενέργειας με ηλιακή υποβοήθηση για θέρμανση & ζεστό νερό χρήσης, με τη χρήση δοχείων διαστρωμάτωσης Εκδήλωση ASHRAE, 25.02.2014 Κόνιας Γιάννης, Ηλεκτρολόγος Μηχανικός 1 Οι εγκαταστάσεις

Διαβάστε περισσότερα

H ΒΑΣΙΣΜΕΝΗ ΣΤΟΝ Η.Υ. ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΚΙΝΗΜΑΤΙΚΗ

H ΒΑΣΙΣΜΕΝΗ ΣΤΟΝ Η.Υ. ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΚΙΝΗΜΑΤΙΚΗ 2 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 495 H ΒΑΣΙΣΜΕΝΗ ΣΤΟΝ Η.Υ. ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΚΙΝΗΜΑΤΙΚΗ Τσιπουριάρη Βάσω Ανώτατη Σχολή Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 2. ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Με τον όρο ακτινοβολία

Διαβάστε περισσότερα

(Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Δ3-5_3 1 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. Vocational Technology Enhanced Learning (VocTEL) 2015

(Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Δ3-5_3 1 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. Vocational Technology Enhanced Learning (VocTEL) 2015 ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) «Αρχιμήδης ΙΙΙ Ενίσχυση Ερευνητικών ομάδων στην Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.» Υποέργο: 3 Τίτλος: «Σχεδιασμός, Ανάπτυξη και Αξιολόγηση Σεναρίων Μικτής

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα διαχείρισης ενέργειας με ηλιακή υποβοήθηση για θέρμανση & ζεστό νερό χρήσης, με τη χρήση δοχείων διαστρωμάτωσης

Συστήματα διαχείρισης ενέργειας με ηλιακή υποβοήθηση για θέρμανση & ζεστό νερό χρήσης, με τη χρήση δοχείων διαστρωμάτωσης Συστήματα διαχείρισης ενέργειας με ηλιακή υποβοήθηση για θέρμανση & ζεστό νερό χρήσης, με τη χρήση δοχείων διαστρωμάτωσης Εκδήλωση ASHRAE, 31.05.2014 Κόνιας Γιάννης, Ηλεκτρολόγος Μηχανικός 1 Οι εγκαταστάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:...

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:... Ε Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:.... Παρατήρησε τα διάφορα φαινόμενα αλλαγής της φυσικής κατάστασης του νερού που σημειώνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ. Ενίσχυση Ερευνητικών ομάδων στην Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.»

ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ. Ενίσχυση Ερευνητικών ομάδων στην Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.» ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) Υποέργο: 3 Τίτλος: «Σχεδιασμός, Ανάπτυξη και Αξιολόγηση Σεναρίων Μικτής Μάθησης σε ένα Πλαίσιο Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών με Δυνατότητες

Διαβάστε περισσότερα

Dr Marios Vryonides. Curriculum Vitae I. PERSONAL DETAILS.. 2 II. EDUCATION... 3 III. WORK EXPERIENCE. 4

Dr Marios Vryonides. Curriculum Vitae I. PERSONAL DETAILS.. 2 II. EDUCATION... 3 III. WORK EXPERIENCE. 4 Curriculum Vitae Dr Marios Vryonides I. PERSONAL DETAILS.. 2 II. EDUCATION.... 3 III. WORK EXPERIENCE. 4 IV. PRESENTATIONS IN CONFERENCES AND SEMINARS... 5 V. PUBLICATIONS.... 6-1 - I. PERSONAL DETAILS

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 6 Συνδεσμολογία Αντιστάσεων ΙI (αντιστάσεις σε παράλληλη σύνδεση) Σκοπός

ΑΣΚΗΣΗ 6 Συνδεσμολογία Αντιστάσεων ΙI (αντιστάσεις σε παράλληλη σύνδεση) Σκοπός ΑΣΚΗΣΗ 6 Συνδεσμολογία Αντιστάσεων ΙI (αντιστάσεις σε παράλληλη σύνδεση) Σκοπός Σκοπός της άσκησης αυτής είναι ο σπουδαστής να μπορέσει να σχεδιάζει κύκλωμα αντιστάσεων σε παράλληλη σύνδεση και να μετράει

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιάζω δραστηριότητες και ασκήσεις αυτοαξιολόγησης στο εκπαιδευτικό υλικό για αποτελεσματική μάθηση

Σχεδιάζω δραστηριότητες και ασκήσεις αυτοαξιολόγησης στο εκπαιδευτικό υλικό για αποτελεσματική μάθηση Σχεδιάζω δραστηριότητες και ασκήσεις αυτοαξιολόγησης στο εκπαιδευτικό υλικό για αποτελεσματική μάθηση Μαρία Ι. Κουτσούμπα Αναπλ. Καθηγήτρια ΣΕΦΑΑ ΕΚΠΑ / ΣΕΠ ΕΑΠ Δραστηριότητες και ασκήσεις αυτό-αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 7 /6/13 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 7 /6/13 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 7 /6/13 ΤΑΞΗ: Β ΧΡΟΝΟΣ:2 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: TΜΗΜΑ: AΡ:. ΒΑΘΜΟΣ: ΥΠΟΓΡΑΦΗ ΚΑΘΗΓΗΤΗ:.

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένη Διδακτική των Φυσικών Επιστημών

Εφαρμοσμένη Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Αιγαίου Μιχάλης Σκουμιός Εφαρμοσμένη Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Σημειώσεις Ρόδος 2012 Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ανάπτυξη της Διδακτικής των Φυσικών Επιστημών ως αυτόνομης επιστημονικής περιοχής διεθνώς,

Διαβάστε περισσότερα

FeDia. Ιδέες και γνώσεις των μαθητών για τη Νανοεπιστήμη-Νανοτεχνολογία στο δημοτικό σχολείο

FeDia. Ιδέες και γνώσεις των μαθητών για τη Νανοεπιστήμη-Νανοτεχνολογία στο δημοτικό σχολείο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Πρόγραμμα Δια Βίου Εκπαίδευσης «Εκπαιδευτικές Καινοτομίες στις Φυσικές Επιστήμες, το Περιβάλλον και την Τεχνολογία» FeDia Ιδέες και γνώσεις των

Διαβάστε περισσότερα

τα βιβλία των επιτυχιών

τα βιβλία των επιτυχιών Τα βιβλία των Εκδόσεων Πουκαμισάς συμπυκνώνουν την πολύχρονη διδακτική εμπειρία των συγγραφέων μας και αποτελούν το βασικό εκπαιδευτικό υλικό που χρησιμοποιούν οι μαθητές των φροντιστηρίων μας. Μέσα από

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιακές Τεχνολογίες βασικά θεωρητικά ζητήματα με αναφορά στη διαδικασία σχεδιασμού

Ψηφιακές Τεχνολογίες βασικά θεωρητικά ζητήματα με αναφορά στη διαδικασία σχεδιασμού Ψηφιακές Τεχνολογίες βασικά θεωρητικά ζητήματα με αναφορά στη διαδικασία σχεδιασμού N.Γιαννούτσου Εργαστήριο Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας- ΦΠΨ-Φιλοσοφική σχολή http://etl.ppp.uoa.gr Τεχνολογίες για την ηλεκτρονική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΟΔΗΓΙΕΣ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΘΕΩΡΙΑ & ΠΡΑΞΗ στην εκπαιδευση Το έγγραφο αυτό παρέχει πληροφορίες και οδηγίες μορφοποίησης που θα σας βοηθήσουν να προετοιμάσετε καλύτερα την εργασία σας.... Αποστολή Εργασιών

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΏΣΕΙΣ ΤΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΏΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΩΝ

ΘΕΡΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΏΣΕΙΣ ΤΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΏΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΩΝ ΘΕΡΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΏΣΕΙΣ ΤΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΏΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΩΝ Μαθημα : Φυσική Επίπεδο: Για τους μελλοντικούς καθηγητές στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση Εκτιμώμενη Διάρκεια: 8 ώρες (διδάγματα και υπαίθριες δραστηριότητες)

Διαβάστε περισσότερα

Εικονικά Περιβάλλοντα Μάθησης για Παιδιά με Αυτισμό: Επισκόπηση Πεδίου και Προτάσεις Σχεδιασμού

Εικονικά Περιβάλλοντα Μάθησης για Παιδιά με Αυτισμό: Επισκόπηση Πεδίου και Προτάσεις Σχεδιασμού Εικονικά Περιβάλλοντα Μάθησης για Παιδιά με Αυτισμό: Επισκόπηση Πεδίου και Προτάσεις Σχεδιασμού Χ. Βολιώτη 1, Θ. Τσιάτσος 1, Σ. Μαυροπούλου 2, Χ. Καραγιαννίδης 2 1 Τμήμα Πληροφορικής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Ε Δημοτικού 13 Μαΐου 2012 Ονοματεπώνυμο: Δημοτικό Σχολείο:.

Ε Δημοτικού 13 Μαΐου 2012 Ονοματεπώνυμο: Δημοτικό Σχολείο:. Ε Δημοτικού 13 Μαΐου 2012 Ονοματεπώνυμο: Δημοτικό Σχολείο:. Συντομογραφίες: β.μαθ.ε βιβλίο Μαθητή Ε τάξης τ.εργ.ε τετράδιο Εργασιών Ε τάξης Παρατήρησε τα παρακάτω σκίτσα στα οποία εικονίζονται «επικίνδυνες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ. Προσεγγίσεις στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του σχολείου

ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ. Προσεγγίσεις στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του σχολείου Α Ρ Ι Σ Τ Ο Τ Ε Λ Ε Ι Ο Π Α Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ι Ο Θ Ε Σ Σ Α Λ Ο Ν Ι Κ Η Σ Η Πράξη "Εκπαίδευση Αλλοδαπών & Παλιννοστούντων Μαθητών" υλοποιείται μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος "Εκπαίδευση και Διά Βίου

Διαβάστε περισσότερα

Αναλύοντας κείμενα και εικόνες για την έννοια της περιοδικότητας στα σχολικά βιβλία

Αναλύοντας κείμενα και εικόνες για την έννοια της περιοδικότητας στα σχολικά βιβλία Αναλύοντας κείμενα και εικόνες για την έννοια της περιοδικότητας στα σχολικά βιβλία Βασιλική Σπηλιωτοπούλου Παιδαγωγικό Τμήμα ΑΣΠΑΙΤΕ Μεταδιδάκτωρ ερευνήτρια: Χρυσαυγή Τριανταφύλλου Οι άνθρωποι από πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Οικονοµετρική ιερεύνηση των Ελλειµµάτων της Ελληνικής Οικονοµίας

Οικονοµετρική ιερεύνηση των Ελλειµµάτων της Ελληνικής Οικονοµίας Οικονοµετρική ιερεύνηση των Ελλειµµάτων της Ελληνικής Οικονοµίας του Παντελίδη Παναγιώτη ιδακτορική ιατριβή η οποία υποβλήθηκε στο Τµήµα Εφαρµοσµένης Πληροφορικής του Πανεπιστηµίου Μακεδονίας Οικονοµικών

Διαβάστε περισσότερα

Θερμότητα. Κ.-Α. Θ. Θωμά

Θερμότητα. Κ.-Α. Θ. Θωμά Θερμότητα Οι έννοιες της θερμότητας και της θερμοκρασίας Η θερμοκρασία είναι μέτρο της μέσης κινητικής κατάστασης των μορίων ή ατόμων ενός υλικού. Αν m είναι η μάζα ενός σωματίου τότε το παραπάνω εκφράζεται

Διαβάστε περισσότερα

-,,.. Fosnot. Tobbins Tippins -, -.,, -,., -., -,, -,.

-,,.. Fosnot. Tobbins Tippins -, -.,, -,., -., -,, -,. παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο Προσκήνιο 77 : patrhenis@keda.gr -,,.. Fosnot. Tobbins Tippins -, -.,, -,., -., -,, -,. Abstract Constructivism constitutes a broad theoretical-cognitive movement encompassing

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση της ερευνητικής δραστηριότητας των Ελληνικών Πανεπιστημιακών Τμημάτων με τη χρήση βιβλιομετρικών δεικτών

Αξιολόγηση της ερευνητικής δραστηριότητας των Ελληνικών Πανεπιστημιακών Τμημάτων με τη χρήση βιβλιομετρικών δεικτών ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης ΜΟΝΑΔΑ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ (ΜΟ.ΔI.Π.) Αξιολόγηση της ερευνητικής δραστηριότητας των Ελληνικών Πανεπιστημιακών Τμημάτων με τη χρήση βιβλιομετρικών δεικτών

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Ψηφιακών Συστημάτων. Διπλωματική Εργασία

Τμήμα Ψηφιακών Συστημάτων. Διπλωματική Εργασία Π Α Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ι Ο Π Ε Ι Ρ Α Ι Ω Σ Τμήμα Ψηφιακών Συστημάτων Διπλωματική Εργασία ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ: Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ SCRATCH ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗ Β /ΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΦΟΥΝΤΟΥΛΑΚΗ ΜΑΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η µαθηµατική και διδακτική διάσταση της γνώσης των µελλοντικών εκπαιδευτικών της πρωτοβάθµιας σχετικά µε την έννοια του κλάσµατος

ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η µαθηµατική και διδακτική διάσταση της γνώσης των µελλοντικών εκπαιδευτικών της πρωτοβάθµιας σχετικά µε την έννοια του κλάσµατος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑΣ, ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗΣ & ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Θερμαντήρες νερού χρήσης. Τι είναι πιο πολύτιμο από το νερό; Tο ζεστό νερό! Logalux SU Logalux ST Logalux LT Logalux SM Logalux PL

Θερμαντήρες νερού χρήσης. Τι είναι πιο πολύτιμο από το νερό; Tο ζεστό νερό! Logalux SU Logalux ST Logalux LT Logalux SM Logalux PL Τι είναι πιο πολύτιμο από το νερό; Tο ζεστό νερό! SU ST LT SM PL 1 Buderus Ανόδιο μαγνησίου Το πρώτο πράγμα με το οποίο ερχόμαστε στη ζωή μας σε επαφή είναι το ζεστό νερό. Ίσως γι αυτό νιώθουμε ένα ζεστό

Διαβάστε περισσότερα

Σε γαλάζιο φόντο ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ (2013 2014) Σε μαύρο φόντο ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΤΟΣ ΔΙΔΑΚΤΕΑΣ ΥΛΗΣ (2013-2014)

Σε γαλάζιο φόντο ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ (2013 2014) Σε μαύρο φόντο ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΤΟΣ ΔΙΔΑΚΤΕΑΣ ΥΛΗΣ (2013-2014) > Φυσική Γ Γυμνασίου >> Αρχική σελίδα ΗΛΕΚΤΡΙΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΙΑ ΕΕρρωττήήσσεει ιςς ΑΑσσκκήήσσεει ιςς χχωρρί ίςς ααππααννττήήσσεει ιςς (σελ. ) ΕΕρρωττήήσσεει ιςς ΑΑσσκκήήσσεει ιςς μμεε ααππααννττήήσσεει ιςς

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Μεθοδολογία έρευνας Η ερευνητική διαδικασία έχει ως αφορμή ένα προβληματισμό και προσπαθεί να απαντήσει σε ένα ερευνητικό ερώτημα.

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Θεμάτων Χημεία Α Λυκείου

Τράπεζα Θεμάτων Χημεία Α Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων Χημεία Α Λυκείου ΟΛΑ ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗ ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΠΟ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 11 ερωτήσεις με απάντηση Επιμέλεια: Γιάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός 1. Σε ορισμένη ποσότητα ζεστού νερού διαλύεται

Διαβάστε περισσότερα

Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής

Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής Κ. Φραγκάκης, Εκπαιδευτικός ΔΕ Δ. Κολιόπουλος, Καθηγητής ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών Συνοπτική περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου 1 ο Κεφάλαιο Όλα τα θέματα του 1 ου Κεφαλαίου από τη Τράπεζα Θεμάτων 25 ερωτήσεις Σωστού Λάθους 30 ερωτήσεις ανάπτυξης Επιμέλεια: Γιάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Ηλεκτρισμένα σώματα. πως διαπιστώνουμε ότι ένα σώμα είναι ηλεκτρισμένο ; Ηλεκτρικό φορτίο

ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Ηλεκτρισμένα σώματα. πως διαπιστώνουμε ότι ένα σώμα είναι ηλεκτρισμένο ; Ηλεκτρικό φορτίο ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1 Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο Ηλεκτρική δύναμη και φορτίο Ηλεκτρισμένα σώματα 1.1 Ποια είναι ; Σώματα (πλαστικό, γυαλί, ήλεκτρο) που έχουν την ιδιότητα να ασκούν δύναμη σε ελαφρά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 1 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο 1. Aν ο ρυθμός μεταβολής της ταχύτητας ενός σώματος είναι σταθερός, τότε το σώμα: (i) Ηρεμεί. (ii) Κινείται με σταθερή ταχύτητα. (iii) Κινείται με μεταβαλλόμενη

Διαβάστε περισσότερα

1 Aπώλειες θερμότητας - Μονωτικά

1 Aπώλειες θερμότητας - Μονωτικά 1 Aπώλειες θερμότητας - Μονωτικά 1.1 Εισαγωγή Όταν ένα ρευστό ρέει μέσα σ' έναν αγωγό και η θερμοκρασία του διαφέρει από τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος, τότε μεταδίδεται θερμότητα: από το ρευστό προς

Διαβάστε περισσότερα

4.2 Παρα γοντες που επηρεα ζουν τη θε ση χημικη ς ισορροπι ας - Αρχη Le Chatelier

4.2 Παρα γοντες που επηρεα ζουν τη θε ση χημικη ς ισορροπι ας - Αρχη Le Chatelier Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 4.2 Παρα γοντες που επηρεα ζουν τη θε ση χημικη ς ισορροπι ας - Αρχη Le Chatelier Τι ονομάζεται θέση χημικής ισορροπίας; Από ποιους παράγοντες επηρεάζεται η θέση της χημικής

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΑ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΑ ΔΡ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΜΠΙΝΑΣ Post Doc Researcher, Chemist Τμήμα Φυσικής, Πανεπιστήμιο Κρήτης Email: binasbill@iesl.forth.gr Thl. 1269 Crete Center for Quantum Complexity and Nanotechnology

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΑΣΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΑΣΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΑΣΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΣΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ιευθυντής: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Ι. ΣΤΑΜΟΥ, Καθηγητής ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εμπειρική Μελέτη της Εφαρμογής Gamification στο Μάθημα Εφαρμογές πληροφορικής

Εμπειρική Μελέτη της Εφαρμογής Gamification στο Μάθημα Εφαρμογές πληροφορικής Εμπειρική Μελέτη της Εφαρμογής Gamification στο Μάθημα Εφαρμογές πληροφορικής Θ. Μάστορας 1, Π. Φώταρης 2 1 Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, mastoras@uom.gr 2 University of East London, p.fotaris@uel.ac.uk Περίληψη

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΒΑΡΙΑ ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΠΟΥ ΜΕΝΟΥΝ ΣΕ ΟΙΚΟΤΡΟΦΕΙΟ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ.

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΒΑΡΙΑ ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΠΟΥ ΜΕΝΟΥΝ ΣΕ ΟΙΚΟΤΡΟΦΕΙΟ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ. 1 Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΙΑΣ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ ΣΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΒΑΡΙΑ ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΠΟΥ ΜΕΝΟΥΝ ΣΕ ΟΙΚΟΤΡΟΦΕΙΟ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ. Γεωργία Γκαντώνα, Νικόλαος

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα