Η ζςμβολή ηηρ μείωζηρ ηος οικολογικού. αποηςπώμαηορ ζηην πποώθηζη πωλήζεων ζε. ξενοδοσειακέρ μονάδερ και μελέηη πεπιπηώζεωρ ζε. ξενοδοσείο ζηην Αθήνα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ζςμβολή ηηρ μείωζηρ ηος οικολογικού. αποηςπώμαηορ ζηην πποώθηζη πωλήζεων ζε. ξενοδοσειακέρ μονάδερ και μελέηη πεπιπηώζεωρ ζε. ξενοδοσείο ζηην Αθήνα"

Transcript

1 ΣΜΗΜΑ ΣΟΡΙΣΙΚΩΝ ΔΠΙΥΔΙΡΗΔΩΝ ΣΔΙ ΚΡΗΣΗ Η ζςμβολή ηηρ μείωζηρ ηος οικολογικού αποηςπώμαηορ ζηην πποώθηζη πωλήζεων ζε ξενοδοσειακέρ μονάδερ και μελέηη πεπιπηώζεωρ ζε ξενοδοσείο ζηην Αθήνα ΚΟΜΑΝΣΟ ΠΑΛΟ Δπηβιέπσλ: Φξαγθνχιεο ΗΡΑΚΛΔΙΟ, ΟΚΣΩΒΡΙΟ

2 ΔΙΑΓΩΓΗ Η Γε είλαη ην κφλν κέξνο πνπ γλσξίδνπκε ζην ζχκπαλ πνπ κπνξεί λα ππνζηεξίμεη ηελ αλζξψπηλε δσή. Ωζηφζν, νη αλζξψπηλεο δξαζηεξηφηεηεο έρνπλ θάλεη ζηαδηαθά ηνλ πιαλήηε ιηγφηεξν θαηάιιειν γηα λα δήζνπκε» (Allen, 1980, ζει. 11). Ωο θνηλσλία εμαξηφκαζηε απφ ηηο πξψηεο χιεο ηεο γήο, πξνθεηκέλνπ λα επηβηψζνπκε. Ωζηφζν, ηηο ηειεπηαίεο δεθαεηίεο έρεη ππάξμεη κηα κεηαηφπηζε ηεο ηζνξξνπίαο κεηαμχ ησλ αλζξψπσλ θαη ηνπ πεξηβάιινληνο. Ο Sadruddin Aga Kahn, έλαο πλεπκαηηθφο εγέηεο ην 1991 αλέθεξε φηη «ρξεηαδφκαζηε πεξηζζφηεξν εκείο ηε θχζε, απφ φ, ηη ε θχζε καο ρξεηάδεηαη» (Chamber, Simmons θαη Wackernagel 2000, pg. 35), πξφηαζε ε νπνία ππνγξακκίδεη φηη νη άλζξσπνη θαη ε γε δελ βξίζθνληαη πιένλ ζε ηζζνξνπία. Γηα λα μεπεξαζηεί απηή ε αληζνξξνπία είλαη φιν θαη πην δσηηθήο ζεκαζίαο νη ηνπηθέο θνηλφηεηεο θαη ηα άηνκα λα επαλεμεηάζνπλ ηνλ ηξφπν δσήο ηνπο θαη ζπλεπψο ηηο επηπηψζεηο ηνπο ζην πεξηβάιινλ. Απηή ε εξγαζία ζα δψζεη ηνλ νξηζκφ ηνπ νηθνινγηθνχ απνηππψκαηνο, ηνλ ηξφπν κε ηνλ νπνίν κπνξεί λα ρξεζηκνπνηεζεί γηα ηε κέηξεζε ησλ επηπηψζεσλ ησλ αλζξψπηλσλ δξαζηεξηνηήησλ ζην πεξηβάιινλ θαη ην πψο ην απνηχπσκα κπνξεί λα βνεζήζεη ζην λα θάλνπκε επηινγέο ζε ζρέζε κε ηνλ ζχγρξνλν ηξφπν δσήο καο κεηψλνληαο ηηο επηπηψζεηο καο. 2

3 Οη βαζηθέο αξρέο ηνπ νηθνινγηθνχ απνηππψκαηνο κπνξνχλ λα εληνπηζηνχλ ζηελ πξψηκε βηβιηνγξαθία ζρεηηθά κε ηελ νηθνινγία, ηελ νηθνλνκία θαη ηε γεσγξαθία. Ωζηφζν, ε έλλνηα ηνπ νηθνινγηθνχ απνηππψκαηνο εκθαλίζηεθε θνληά ζηε δεθαεηία ηνπ 1990 (Chamber, Simmons θαη Wackernagel 2000, pg. 35). Με ην πέξαζκα ηνπ ρξφλνπ, ην νηθνινγηθφ απνηχπσκα έρεη αλαδεηρζεί ζε παγθφζκην επίπεδν σο ην εξγαιείν-θιεηδί γηα ηε κέηξεζε ηεο δήηεζεο ζε θζζηθνχο πφξνπο. «πνινγίδεη πφζε γε θαη πφζν λεξφ απαηηεί ν αλζξψπηλνο πιεζπζκφο γηα λα παξάγεη πφξνπο πνπ ζα θαηαλαιψζεη θαη γηα λα απνξξνθήζεη ηα απνξξίκαηα ηνπο ρξεζηκνπνηψληαο ηελ ππάξρνπζα ηερλνινγία». Σν απνηχπσκα ππνινγίδεηαη ιακβάλνληαο ππφςηλ φια ηα βηνινγηθά πιηθά πνπ θαηαλαιψλνληαη θαη φια ηα βηνινγηθά απφβιεηα πνπ παξάγνληαη αλα άηνκν θαη αλα έηνο. 3

4 ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ ΚΔΦΑΛΑΙΟ 1: EIΑΓΩΓΗ.....ΔΛ ΚΟΠΟ ΣΗ ΔΡΓΑΙΑ.. ΔΛ ΓΙΑΡΘΡΩΗ ΣΗ ΔΡΓΑΙΑ ΔΛ ΠΔΡΙΟΡΙΜΟΙ ΈΡΔΝΑ..ΔΛ 12 ΚΔΦΑΛΑΙΟ 2: ΒΙΩΙΜΗ ΑΝΑΠΣΞΗ ΚΑΙ ΣΟΡΙΜΟ..ΔΛ ΒΙΩΙΜΗ ΑΝΑΠΣΞΗ......ΔΛ ΣΟΡΙΜΟ ΚΑΙ Η ΒΙΩΙΜΗ ΑΝΑΠΣΞΗ..ΔΛ ΟΙΚΟ ΣΟΡΙΜΟ (ECO - TOURISM). ΔΛ 22 ΚΔΦΑΛΑΙΟ 3: ΜΔΣΡΗΗ ΣΗ ΒΙΩΙΜΗ ΑΝΑΠΣΞΗ. ΔΛ ΣΟ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΟ ΑΠΟΣΠΩΜΑ....ΔΛ ΣΟ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΟ ΑΠΟΣΠΩΜΑ ΣΟΝ ΣΟΡΙΜΟ... ΔΛ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΔΠΙΚΟΠΗΗ ΓΙΑ ΠΡΑΙΝΑ ΞΔΝΟΓΟΥΔΙ...ΔΛ 30 ΚΔΦΑΛΑΙΟ 4: ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΟ ΜΑΡΚΔΣΙΝΓΚ..ΔΛ ΟΙ ΒΑΔΙ ΣΟ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΟ ΜΑΡΚΔΣΙΝΓΚ..ΔΛ ΠΛΔΟΝΔΚΣΗΜΑΣΑ ΣΟ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΟ ΜΑΡΚΔΣΙΝΓΚ ΣΙ ΞΔΝΟΓΟΥΔΙΑΚΔ ΜΟΝΑΓΔ...ΔΛ ΣΡΑΣΗΓΙΚΔ ΣΟ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΟ ΜΑΡΚΔΣΙΝΓΚ...ΔΛ 40 4

5 ΚΔΦΑΛΑΙΟ 5: ΣΗΜΑΣΑ ΠΔΡΙΒΑΛΛΟΝΣΙΚΗ ΓΙΑΥΔΙΡΙΗ.ΔΛ ISO ΔΛ ΠΔΡΙΒΑΛΛΟΝΣΙΚΟ ΣΗΜΑ ΓΙΑΥΔΙΡΙΗ - ENVIRONMENTAL MANAGEMENT SYSTEM (EMAS)....ΔΛ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΟ ΗΜΑ GREEN KEY.....ΔΛ 51 ΚΔΦΑΛΑΙΟ 6: Η ΠΔΡΙΠΣΩΗ ΞΔΝΟΓΟΥΔΙΟ ΜΔ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΟ ΗΜΑ ΠΟΙΟΣΗΣΑ ΣΗΝ ΑΘΗΝΑ..ΔΛ ΠΔΡΙΓΡΑΦΗ ΞΔΝΟΓΟΥΔΙΟ ΚΑΙ ΜΔΣΡΩΝ ΔΦΑΡΜΟΓΗ ΣΟ GREEN KEY ΔΛ ΠΛΔΟΝΔΚΣΗΜΑΣΑ ΣΟ ΞΔΝΟΓΟΥΔΙΟ ΑΠΟ ΣΗΝ ΔΦΑΡΜΟΓΗ GREEN KEY... ΔΛ 75 ΜΠΔΡΑΜΑΣΑ...ΔΛ 77 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ....ΔΛ 81 ΠΑΡΑΡΣΗΜΑΣΑ.. ΔΛ 84 ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ 1 ΔΛ 84 ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ 2 ΔΛ 85 ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ 3. ΔΛ 87 ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ 4....ΔΛ 88 5

6 ΚΔΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΙΑΓΩΓΗ Η αλάπηπμε ηνπ ηνπξηζκνχ ζε πνιιέο πεξηνρέο έρεη εληείλεη ηελ αλεζπρία γηα ηελ νινέλα θαη απμαλφκελε ρξήζε ησλ θπζηθψλ πεγψλ θαη ησλ νηθνινγηθψλ πφξσλ. Σα μελνδνρεία, θαη ηα ηνπξηζηηθά θαηαιχκαηα παληφο είδνπο απνηεινχλ γηα ηνπο επηζηήκνλεο πιένλ κηα πεγή ππεξθαηαλάισζεο θπζηθψλ πφξσλ (Hunter,2002). Η ηνπξηζηηθή αλάπηπμε ησλ ηειεπηαίσλ ρξφλσλ δελ ζπλεπάγεηαη θαη πξφβιεςε απφ ηελ πιεπξά ησλ ηνπξηζηηθψλ επηρεηξήζεσλ γηα ηελ νηθνινγηθή ζεκαζία. Σν ελδηαθέξνλ πιένλ ζηξέθεηαη εληνλφηεξα ζε φηη αθνξά ηνλ ηνπξηζηηθφ ζρεδηαζκφ, πξνο ηελ θαηεχζπλζε ησλ επηπηψζεσλ ηεο ηνπξηζηηθήο αλάπηπμεο ζην παγθφζκην πεξηβάιινλ - νηθνζχζηεκα. Απηή ε πξφζεζε γηα λα ηεζνχλ ηα φξηα ηνπ βηψζηκνπ ηνπξηζκνχ θαίλεηαη απφ ηελ παξαδνρή πσο, παξφιν πνπ νη πνιέκηνη ηεο ηνπξηζηηθήο αλάπηπμεο επηθαινχληαη επηρεηξήκαηα γηα ηνλ θνξεζκφ πνπ πξνθαιεί ζηνπο θπζηθνχο πφξνπο θαη ηελ επηβάξπλζε ηνπ πεξηβάιινληνο, ε επηζηήκε είλαη απηή πνπ θαιείηαη λα νξηνζεηήζεη ηελ δξάζε απηήο ηεο δξαζηεξηφηεηαο. (Hughes, 1994) Ο ηνπξηζκφο, ν νπνίνο απνηειεί κηα απφ ηηο κεγαιχηεξεο βηνκεραλίεο παγθνζκίσο, δηαδξακαηίδεη έλαλ εμαηξεηηθά ζεκαληηθφ ξφιν ζηελ δεκηνπξγία ησλ πξνυπνζέζεσλ γηα κηα βηψζηκε αλάπηπμε ζε παγθφζκην επίπεδν. Σν εξψηεκα πνπ αλαθχπηεη θαη ην νπνίν πξαγκαηεχεηαη ε εξγαζία είλαη ην πψο είλαη εθηθηφ ν ηνπξηζκφο λα απνηειεί ην εθαιηήξην γηα κηα πεξηζζφηεξν νηθνινγηθά βηψζηκε αλάπηπμε. Πξνθεηκέλνπ λα απαληεζεί απηή ε εξψηεζε, ζα εμεηάζηεη ε ρξήζε ησλ θπζηθψλ πφξσλ πνπ ρξεζηκνπνηεί ν ηνπξηζκφο. 6

7 Σν νηθνινγηθφ απνηχπσκα κπνξεί λα ρξεζηκνπνηεζεί ζαλ κηα κέζνδνο γηα λα ζπγθξηζεί ε ρξήζε ησλ πφξσλ κεηαμχ δηαθνξεηηθψλ ηνπξηζηηθψλ δξαζηεξηνηήησλ. Σν νηθνινγηθφ απνηχπσκα αλαθέξεηαη ζηελ πνζφηεηα ησλ θπζηθψλ πφξσλ πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη πξνθεηκέλνπ λα ππνζηεξίμνπλ έλαλ ζπγθεθξηκέλν ηξφπν δηεμαγσγήο ησλ δηαδηθαζίσλ ιεηηνπξγίαο θαη ζπκπεξηθνξάο ησλ ηνπξηζηηθψλ κνλάδσλ (Wackernagel & Rees, 1996). Σν νηθνινγηθφ απνηχπσκα απνηειεί έλα εξγαιείν γηα φζνπο αζρνινχληαη κε ην κάλαηδκελη ζηνλ ηνπξηζκφ θαη γηα φζνπο παίξλνπλ κέξνο ζηε ιήςε απνθάζεσλ, θαζψο ζπλαζξνίδεη φιεο ηηο πεξηνρέο ηεο νηθνινγηθήο επίδξαζεο ζε έλαλ κφλν δείθηε. Σν νηθνινγηθφ απνηχπσκα κεηξάηαη απφ ηελ πνζφηεηα θπζηθψλ πφξσλ πνπ ρξεηάδνληαη γηα έλα άηνκν γηα κηα θαζνξηζκέλε ρξνληθή πεξίνδν. Απηφο ν θνηλφο δείθηεο καο επηηξέπεη λα θάλνπκε ζπγθξίζεηο, κεηαμχ ησλ δηαθνξεηηθψλ ηχπσλ ηνπξηζηηθψλ θαηαιπκάησλ, ηχπσλ κεηαθνξψλ, ππνδνκψλ, ππεξεζηψλ αθφκα θαη ζπγθεθξηκέλσλ ζπκπεξηθνξψλ. Με ηε ρξήζε απηνχ ηνπ εξγαιείνπ θάζε πεξηνρή ή αθφκα θαη θάζε επηρείξεζε κπνξεί λα πξνζδηνξίζεη ηελ θαηαλάισζε πφξσλ πνπ πξνθχπηεη απφ ηηο ηνπξηζηηθέο δξαζηεξηφηεηεο θαη λα εθηηκήζεη πνηα είλαη ε επίδξαζε πνπ έρνπλ απηέο ζηελ πεξηνρή πνπ θηινμελεί ηηο εγθαηαζηάζεηο ηεο. Με βάζε ην νηθνινγηθφ απνηχπσκα νη πνιηηηθέο θαη νη πξσηνβνπιίεο πνπ έρνπλ σο ζθνπφ ηε βηψζηκε αλάπηπμε κπνξνχλ λα αλαπηπρζνχλ επθνιφηεξα. Λακβάλνληαο ππφςηλ ηα παξαπάλσ ινηπφλ βιέπνπκε πσο ην νηθνινγηθφ απνηχπσκα είλαη κηα κέζνδνο πνπ αλαπηχρζεθε γηα ηελ αμηνιφγεζε ηεο βησζηκφηεηαο ησλ δηαθνξεηηθψλ θαηαλαισηηθψλ πξνηχπσλ θαη ηελ αληηκεηψπηζε ησλ αλζξψπηλσλ επηινγψλ ζηελ θαζεκεξηλή δσή. Δθφζνλ ηα δηαθνξεηηθά είδε ηνπ ηνπξηζκνχ κπνξεί λα έρνπλ δηαθνξεηηθέο επηπηψζεηο ζην πεξηβάιινλ (γηα παξάδεηγκα, δηαθνξεηηθή θαηαλάισζε ελέξγεηαο), ππάξρεη ε αλάγθε γηα ηελ 7

8 αλάπηπμε ελφο πνιχηηκνπ εξγαιείνπ ην νπνίν ζα ζπγθξίλεη ηε βησζηκφηεηα ησλ δηαθφξσλ ζεκάησλ πνπ ζρεηίδνληαη κε ηνλ ηνπξηζκφ. Δίλαη γεγνλφο πσο ζήκεξα ππάξρεη έλα απμαλφκελν ελδηαθέξνλ γηα ηελ νηθνινγηθή αλάιπζε απνηππψκαηνο ζηελ ππνβνήζεζε ηεο θαηαλφεζεο καο γηα ηηο απαηηήζεηο ηεο θνηλσλίαο απφ ηε βηφζθαηξα. 1 Όιν θαη πεξηζζφηεξν, ε πξνζνρή εζηηάδεηαη ζηηο πηζαλέο λέεο εθαξκνγέο ηεο ηερληθήο. Ο ηνπξηζκφο είλαη κία απφ ηηο κεγαιχηεξεο βηνκεραλίεο ζηνλ θφζκν θαη κπνξεί λα δηαδξακαηίζεη ζεκαληηθφ ξφιν ζηελ ελζάξξπλζε αιιαγήο ηνπ θαηαλαισηηθνχ ηξφπνπ δσήο. Δίλαη πιένλ επξέσο απνδεθηφ φηη ε ηνπξηζηηθή αλάπηπμε κπνξεί λα έρεη ζνβαξέο επηπηψζεηο ζην ηνπηθφ πεξηβάιινλ θαη σο εθ ηνχηνπ, ε βηψζηκε αλάπηπμε ζε πεξηνρέο ηνπξηζηηθνχ ελδηαθέξνληνο είλαη έλα ζεκαληηθφ δήηεκα. Η παξνχζα εξγαζία επηρεηξεί λα ζπλδέζεη ηηο ελλνηνινγηθέο ζθαίξεο ηνπ αεηθφξνπ ηνπξηζκνχ θαη ηνπ νηθνινγηθνχ απνηππψκαηνο. Με ηνλ ηξφπν απηφ, παξνπζηάδνληαη, καδί κε θάπνηεο πηζαλέο εθαξκνγέο, δηάθνξεο πξνζεγγίζεηο ηνπ «ηνπξηζηηθνχ νηθνινγηθνχ απνηππψκαηνο» (Touristic Ecological Footprint- TEF). πνζηεξίδεηαη φηη ε πξσηνγελήο έξεπλα ζα πξέπεη λα επηθεληξσζεί ζηνλ ηνπξηζηηθφ ππνινγηζκφ ηνπ νηθνινγηθνχ απνηππψκαηνο πνπ ζρεηίδεηαη κε ηνλ ηνπξηζκφ ή κεκνλσκέλα πξντφληα, ζε φιε ηελ δηάξθεηα ηνπ θχθινπ δσήο ηνπ πξντφληνο. Φέξλνληαο κηα άιιε δηάζηαζε ζηελ θαηαλφεζε ηεο πξαγκαηηθήο νηθνινγηθήο δήηεζεο ηνπ ηνπξηζκνχ, ε έλλνηα ηνπ ηνπξηζηηθνχ νηθνινγηθνχ απνηππψκαηνο κπνξεί λα ρξεζηκνπνηεζεί γηα λα δηεπθξηλίζεη ζεσξεηηθέο πηπρέο ηνπ αεηθφξνπ ηνπξηζκνχ. 1 Toman, M. (1998) Why not to calculate the value of the world s ecosystem services and natural capital. Ecological Economics 25:

9 Σν Πξάζηλν Μάξθεηηλγθ (Green Marketing), κπαίλνληαο ζε κηα λέα θάζε αλάπηπμεο (φρη κφλν αθαδεκατθήο), πξνθάιεζε ηελ πξνζνρή ηνπ κάξθεηηλγθ ζε ηνπηθφ θαη εζληθφ επίπεδν. Σν πξάζηλν κάξθεηηλγθ πξέπεη λα βαζίδεηαη ζηελ θέξνπζα ηθαλφηεηα ηνπ νηθνινγηθνχ πεξηβάιινληνο, ζχκθσλα κε ηελ ηνπηθή νηθνλνκηθή αλάπηπμε θαη ηελ εζηθή, ζηνλ μελνδνρεηαθφ ηνκέα θαη ζηελ ελίζρπζε ηεο πξάζηλεο δηαρείξηζεο επαηζζεηνπνίεζεο θαη θαηάξηηζεο ησλ ηνπξηζηψλ θαη ζην πλεχκα ηεο νηθνινγίαο. Λφγσ ηνπ ρακεινχ επηπέδνπ ηεο νηθνλνκηθήο αλάπηπμεο, ε ηερλνινγία πξνζηαζίαο ηνπ πεξηβάιινληνο δελ είλαη πςειή. Η πεξηβαιινληηθή επαηζζεηνπνίεζε επίζεο δελ είλαη ηζρπξή. Η θπβέξλεζε δχζθνια κπνξεί λα εηζαγάγεη ην πξάζηλν κάξθεηηλγθ. Η δπζθνιία ησλ μελνδνρείσλ λα απνθηήζνπλ πεξηβαιινληηθή πηζηνπνίεζε θαηα IS ή EMAS είλαη επίζεο ζρεηηθά κεγάιε. Απηά δείρλνπλ φηη νη μελνδνρεηαθέο κνλάδεο έρνπλ πνιχ δξφκν λα δηαλχζνπλ γηα λα θηάζνπλ ζε έλα δηεζλέο πξνρσξεκέλν επίπεδν φζνλ αθφξα ην πξάζηλν κάξθεηηλγθ. Ωζηφζν, ε πξάζηλε θαηαλαισηηθή δήηεζε ζην ζεκεξηλφ θφζκν φζν θαη κειινληηθά αλακέλεηαη λα απμάλεηαη ζπλερψο κε ηαρείο ξπζκνχο. πλεπψο νη μελνδνρεηαθέο κνλάδεο πξνθεηκέλνπ λα εληζρπζεί ε αληαγσληζηηθφηεηά ηνπο θαη λα επεθηαζνχλ ζηηο εγρψξηεο θαη μέλεο αγνξέο, φζν ην δπλαηφλ πεξηζζφηεξν, πξέπεη λα αθνινπζνχζνπλ ην πξάζηλν κάξθεηηλγθ γηα ηελ επίηεπμε ηεο αεηθφξνπ αλάπηπμεο θαη γηα ηελ επηβίσζε ηνπο. 9

10 1.1. ΚΟΠΟ ΣΗ ΔΡΓΑΙΑ ηελ εξγαζία απηή ζα αλαιπζεί κε ηε βνήζεηα ηνπ νηθνινγηθνχ απνηππψκαηνο ε ζπκβνιή ηνπ νηθνινγηθνχ κάξθεηηλγθ ζηηο πσιήζεηο κηαο μελνδνρεηαθήο κνλάδαο. Πην ζπγθεθξηκέλα ρξεζηκνπνηψληαο ηα ζηνηρεία απφ «πξάζηλα» μελνδνρεία ζα εμεηαζηεί ν ηξφπνο κε ηνλ νπνίν νη πξαθηηθέο πνπ ρξεζηκνπνηνχλ, πξνθείκελνπ λα ζπληειέζνπλ ζε κηα αεηθφξν αλάπηπμε, είλαη δπλαηφλ λα πεξηνξίζνπλ ηα ιεηηνπξγηθά θφζηε ηεο μελνδνρεηαθήο επηρείξεζεο θαη ηαπηφρξνλα λα απμήζνπλ ηα θέξδε ηεο κέζα απφ ηελ αχμεζε ησλ πσιήζεσλ. Μέζα απφ ηε ζθνπηά απηή γίλεηαη θαηαλνεηφ πσο ε κείσζε ηνπ νηθνινγηθνχ απνηππψκαηνο δε ζπλεηζθέξεη κφλν ζηελ κείσζε ησλ ρξεζηκνπνηνχκελσλ πφξσλ αιιά ηαπηφρξνλα επηδξά ζεκαληηθά ζηελ νηθνλνκηθή επεκεξία ησλ ηνπξηζηηθψλ κνλάδσλ. Οη ππφ εμέηαζε επηρεηξήζεηο εθηφο ηεο ζεκαληηθήο ζπλεηζθνξάο ηνπο ζε νηθνινγηθνχο πφξνπο, ζηελ νπζία «πνπιάλε» ηελ θαηλνηνκία ηνπο απηή θαη απμάλνπλ έηζη ηα θέξδε ηνπο επελδχνληαο ζε θήκε θαη πειαηεία. Δπηπιένλ κε βάζε απηά ηα ζηνηρεία ζα δηεξεπλεζεί ε πεξίπησζε ηεο πξνψζεζεο ησλ πσιήζεσλ κηαο μελνδνρεηαθήο κνλάδαο κε έδξα ηελ Αζήλα θαη ηνλ ηξφπν κε ηνλ νπνίν ε κείσζε ηνπ νηθνινγηθνχ απνηππψκαηνο ζα κπνξνχζε λα ζπκβάιεη πξνο ηελ θαηεχζπλζε απηή. Σέινο κέζα απφ απηή ηελ έξεπλα ζα γίλεη κηα πξνζπάζεηα λα βξεζεί ε ζρέζε κε ηελ νπνία ζπλδέεηαη ε αλακφξθσζε ησλ μελνδνρεηαθψλ κνλάδσλ ζε πην θηιηθέο πξνο ην πεξηβάιινλ κνλάδεο κε ηελ αχμεζε ησλ θεξδψλ ηνπο κέζσ ηεο πνιηηηθή απηήο. 10

11 1.2 ΓΙΑΡΘΡΩΗ ΣΗ ΔΡΓΑΙΑ Η εξγαζία απηή απνηειείηαη απφ έμη θεθάιαηα. ην πξψην θεθάιαην παξνπζηάδεηαη κηα εηζαγσγηθή πξνζέγγηζε ηεο έλλνηαο ηνπ νηθνινγηθνχ απνηππψκαηνο θαη αλαιχνληαη νη βαζηθνί άμνλεο ηεο. Σν δεχηεξν θεθάιαην απνηειεί κηα εηζαγσγή ζηελ έλλνηα ηεο βηψζηκεο αλάπηπμεο θαη ηε ζρέζε ηεο αλάπηπμεο κε ηελ αεηθφξν ηνπξηζηηθή αλάπηπμε. ην θεθάιαην απηφ νξίδεηαη ε αεηθφξνο ηνπξηζηηθή αλάπηπμε θαη παξνπζηάδνληαη ηα πιενλεθηήκαηα ηεο. ηε ζπλέρεηα ζην ηξίην θεθάιαην, γίλεηαη αλαθνξά ζην νηθνινγηθφ απνηχπσκα θαη ηε ζπκβνιή ηεο κείσζεο ηνπ νηθνινγηθνχ απνηππψκαηνο ζηελ ηνπξηζηηθή αλάπηπμε. ηε ζπλέρεηα, ζην θεθάιαην 4, νξίδεηαη ην νηθνινγηθφ κάξθεηηλγθ, δίλνληαη νη βάζεηο πάλσ ζηηο νπνίεο κπνξεί λα ζηεξηρηεί ε θηινζνθία ηνπ, παξαηίζεληαη ηα πιενλεθηήκαηα ηεο εθαξκνγήο ηνπ θαη νη ζηξαηεγηθέο πνπ κπνξνχλ λα αλαπηπρζνχλ. ην θεθάιαην 5, παξνπζηάδνληαη ηα ζεκαληηθφηεξα εξγαιεία πεξηβαιινληηθήο δηαρείξηζεο γηα ηηο επηρεηξήζεηο ηνπ ηνπξηζηηθνχ ηνκέα θαη ηέινο ζην θεθάιαην 6 γίλεηαη κηα κειέηε πεξηπηψζεσο ζε μελνδνρείν ζηελ Αζήλα ην νπνίν εθαξκφδεη ζχζηεκα πεξηβαιινληηθήο δηαρείξηζεο. Παξνπζηάδνληαη ηα πιενλεθηήκαηα απηήο ηεο εθαξκνγήο θαζψο θαη ν ηξφπνο κε ηνλ νπνίν εθαξκφδνληαη νη απαηηήζεηο γηα πεξηβαιινληηθή δηαρείξηζε ηεο επηρείξεζεο κε απνηέιεζκα ηε κείσζε ηνπ νηθνινγηθνχ απνηππψκαηνο ηεο. 11

12 1.3 ΠΔΡΙΟΡΙΜΟΙ ΔΡΔΝΑ ηελ έξεπλα απηή ζπλαληήζεθαλ αξθεηέο δπζθνιίεο. Βαζηθφηεξε φισλ πσο ην ζέκα ηνπ νηθνινγηθνχ κάξθεηηλγθ αιιά θαη ε ζρέζε νηθνινγηθνχ απνηππψκαηνο θαη πσιήζεσλ κηαο ηνπξηζηηθήο κνλάδαο είλαη έλα ζρεηηθά λέν αληηθείκελν, επνκέλσο δελ ππάξρεη αξθεηή βηβιηνγξαθία πνπ λα θαιχπηεη επαξθψο απηφ ην θνκκάηη. Δλ ζπλερεία, πξέπεη λα αλαθέξνπκε πσο έλαο αθφκα πεξηνξηζκφο ζηελ έξεπλα καο είλαη ην γεγνλφο φηη νη μελνδνρεηαθέο επηρεηξήζεηο δε δεκνζηεχνπλ ρξεκαηννηθνλνκηθά κεγέζε ηα νπνία λα ζπλδένληαη κε ηελ νηθνινγηθή πνιηηηθή πνπ αθνινπζνχλ, δπζρεξαίλνληαο κηα πηζαλή ζπζρέηηζε κεηαμχ ησλ δχν. Σέινο, ην ζέκα ηεο πξνζηαζίαο ηνπ πεξηβάιινληνο είλαη εμαηξεηηθά επξχ θαη απηφ απνηέιεζε κηα ηξνρνπέδε ζηελ εχξεζε ηφζν εμεηδηθεπκέλεο βηβιηνγξαθίαο, ε νπνία λα δίλεη πεξηζζφηεξα ζηνηρεία γηα ηνλ νηθνλνκηθφ αληίθηππν ηεο ζηξαηεγηθήο κηαο μελνδνρεηαθήο κνλάδαο λα αθνινπζήζεη θαη λα πηνζεηήζεη πνιηηηθέο γηα ηελ πξνζηαζία ηνπ πεξηβάιινληνο. 12

13 ΚΔΦΑΛΑΙΟ 2: ΒΙΩΙΜΗ ΑΝΑΠΣΞΗ ΚΑΙ ΣΟΡΙΜΟ 2.1 ΒΙΩΙΜΗ ΑΝΑΠΣΞΗ ηελ επξεία ηεο κνξθή ε βηψζηκε αλάπηπμε είλαη ε αλάπηπμε πνπ αληαπνθξίλεηαη ζηηο αλάγθεο ηνπ ηψξα ρσξίο λα επεξεάδεη ηελ ηθαλφηεηα ησλ κεηαγελέζηεξσλ γελεψλ λα θαιχςνπλ ηηο αλάγθεο ηνπο (WCED,1987, ζει.43). Απηφο ν νξηζκφο απαληάηαη επξέσο θαη ρξεζηκνπνηείηαη απφ ηε ζχγρξνλε γεληά ησλ πεξηβαιινληηθψλ κάλαηδεξ. Η πιεζψξα ησλ παξαγφλησλ πνπ επεξεάδνπλ ηελ αλακφξθσζε ησλ θνηλσληθψλ, νηθνλνκηθψλ ζπλζεθψλ κηαο πεξηνρήο έρεη νδεγήζεη ζε έλαλ γεληθφηεξν νξηζκφ ηεο βηψζηκεο αλάπηπμεο. Γχν ζεκαληηθέο ζρνιέο αλαπηχρζεθαλ γηα ηνλ νξηζκφ ηεο βηψζηκεο αλάπηπμεο. Οη δχν απηέο πξνζεγγίζεηο είλαη 2 : α) ν νξηζκφο ππφ ηελ ζθνπηά ησλ θξηηηθψλ νξίσλ β) ε πξνζέγγηζε ησλ ζπγθξηηηθψλ ζπληζησζψλ ηεο νηθνινγίαο, ηεο νηθνλνκίαο θαη ηεο θνηλσλίαο. Απηνί νη δχν νξηζκνί ηεο βηψζηκεο αλάπηπμεο πεξηέρνπλ ζεηηθά θαη αξλεηηθά λνήκαηα, αιιά θαζίζηαηαη ζαθέο πσο νη απνηειεζκαηηθέο απνθάζεηο ηνπ κάλαηδκελη κπνξνχλ λα εθαξκνζηνχλ θαη ζηηο δχν πεξηπηψζεηο. 2 Honey, M. (1999) Ecotourism and Sustainable Development: Who Owns Paradise? Washington D.C.: Island Press. 13

14 Η πξνζέγγηζε ηεο βηψζηκεο αλάπηπμεο απφ ηε ζθνπηά ησλ θξηηηθψλ νξίσλ ήηαλ κηα απφ ηηο πξνγελέζηεξεο πξνζπάζεηεο λα δηαρεηξηζηνχλ ην ζέκα. χκθσλα κε ηελ πξνζέγγηζε απηή ε βηψζηκε αλάπηπμε πεξηιακβάλεη κείσζε ηεο ρξήζεο ησλ θπζηθψλ πφξσλ απφ ηνπο αλζξψπνπο θάησ απφ θάπνηα φξηα, ηα νπνία φξηα νπζηαζηηθά ζέηνπλ θάπνηνπο πεξηνξηζκνχο ζηελ αλάπηπμε. πφ απηήλ ηε ζθνπηά, κηα ρψξα, πεξηνρή ή βηνκεραλία πξνθεηκέλνπ λα θηάζεη ζηελ βηψζηκε αλάπηπμε πξέπεη λα πεξηνξίζεη ηηο αλάγθεο, κε ην λα θαηαλαιψλεη φζεο πεγέο αθξηβψο ρξεηάδεηαη. Παξφια απηά ε πξνζέγγηζε απηή έρεη δερζεί έληνλε θξηηηθή θαζψο ν νξηζκφο ησλ «θξηηηθψλ νξίσλ» επηδέρεηαη πνιιψλ εξκελεηψλ θαη κεζφδσλ θαη αλ θαη πνιιέο πξνζπάζεηεο έρνπλ γίλεη πξνο απηήλ ηελ θαηεχζπλζε, ε βηβιηνγξαθία δελ έρεη θαηαιήμεη ζε θάπνην ζπκπέξαζκα ζρεηηθά κε απηφ ην ζέκα (Carvalho, 2001). πγθεθξηκέλα δε, ε πξφζθαηε αλάπηπμε δεηθηψλ, φπσο ην Οηθνινγηθφ απνηχπσκα, έρεη νδεγήζεη ζε κηα ζεκαληηθή πξνζπάζεηα ζχκθσλα κε ηελ νπνία επηρεηξείηαη λα κεηξεζεί ε θαηαλάισζε πνιιψλ δηαθνξεηηθψλ πεξηνρψλ κε έλα κφλν δείθηε. Η κεγαιχηεξε θξηηηθή ηεο πξνζέγγηζεο ησλ «θξηηηθψλ νξίσλ» σζηφζν πεγάδεη απφ ηελ παξαδνρή πσο ε πξνζέγγηζε απηή ηεο βηψζηκεο αλάπηπμεο επηθεληξψλεηαη θπξίσο ζηελ νηθνινγηθή ζθνπηά ηεο βηψζηκεο αλάπηπμεο. Η θξηηηθή εζηηάδεη ζην γεγνλφο πσο ε βησζηκφηεηα εθηφο απφ ηελ πεξηβαιινληηθή ζηαζεξφηεηα θαη αλάπηπμε ζα έπξεπε εθηφο ησλ άιισλ λα πεξηιακβάλεη θαη πξνβιέςεηο γηα θνηλσληθή, πνιηηηθή θαη νηθνλνκηθή δηθαηνζχλε, θαζψο επίζεο θαη βειηίσζεο ηεο πνηφηεηαο ηεο δσήο θαη βειηίσζε ηεο ζέζεο ησλ γπλαηθψλ (Parayil, 1996, ζει.952). 14

15 Η δεχηεξε πξνζέγγηζε ησλ αληαγσληζηηθψλ ζθνπψλ παξέρεη κηα νιηζηηθή ζθνπηά ηεο βηψζηκεο αλάπηπμεο. Απηή ε ζρνιή ιακβάλεη ππφςε ηεο, ηελ αληίδξαζε ησλ θνηλσληθψλ, νηθνλνκηθψλ θαη πεξηβαιινληηθψλ παξαγφλησλ θαη ηνπο ζπλδπάδεη ζε έλα αλζξσπηζηηθφ πιαίζην 3. Η βηψζηκε αλάπηπμε ππφ απηή ηελ πξνζέγγηζε έρεη ζαλ δείθηε ηε πνηφηεηα δσήο θαη γηα λα κεηξεζεί, ρξεζηκνπνηείηαη έλαο άιινο δείθηεο, ν δείθηεο αλζξψπηλεο αλάπηπμεο (HDI) θαη ν δείθηεο αλζξψπηλεο θηψρεηαο (HPI). Οη δχν απηνί δείθηεο εηζήρζεζαλ απφ ην πξφγξακκα αλάπηπμεο ησλ Ηλσκέλσλ Δζλψλ (UNDP, 1994). Η πνηφηεηα δσήο πνπ ρξεζηκνπνηήζεθε ζαλ κέηξν ζρεηηθήο αλάπηπμεο αληί γηα ην Αθαζάξηζην εγρψξην πξντφλ (GDP), απνδείρζεθε ηειηθψο κε επαξθήο θαη έλα κέηξν απζηεξά νηθνλνκηθφ γηα λα πεξηγξάςεη ηε ζπλνιηθή αλάπηπμε (UNDP, 1994). Η νηθνλνκηθή αλάπηπμε θαη ηα ζπλεπαθφινπζα κεγέζε ηεο θαηαλάισζεο δε ζπλεπάγνληαη απαξαίηεηα βειηίσζε ηεο πνηφηεηαο ηεο δσήο. Έηζη ινηπφλ θαζίζηαηαη ζαθέο πσο, απφ ηε ζθνπηά ησλ ζπγθξηηηθψλ ζηφρσλ, ρξεηάδεηαη αλακφξθσζε θαζψο ε βηψζηκε αλάπηπμε πξέπεη λα πεξηιακβάλεη κηα αλακφξθσζε ησλ απφςεσλ γηα πνιηηηθά, θνηλσληθά θαη νηθνλνκηθά ζέκαηα. 3 Σαξηδεηάθεο Δ. θαη Παπαλδξένπ Α. (2002) Βηώζηκε Αλάπηπμε:Οηθνλνκηθή Δπηζηήκε θαη Γηεζλέο Θεζκηθό Πιαίζην 15

16 2.2. Ο ΣΟΡΙΜΟ ΚΑΙ Η ΒΙΩΙΜΗ ΑΝΑΠΣΞΗ Σα ηειεπηαία ρξφληα ππάξρεη ε ηάζε, νη επηθξαηνχζεο απφςεηο γηα ηελ βηψζηκε αλάπηπμε λα κεηαθέξνληαη ζε κηα ζπδήηεζε ζρεηηθά κε ηελ ηνπξηζηηθή αλάπηπμε. Η δπλαηφηεηα γηα βησζηκφηεηα κέζα ζηελ ηνπξηζηηθή βηνκεραλία κπνξεί λα νξηζηεί κε αξθεηνχο ηξφπνπο. Ο Παγθφζκηνο νξγαληζκφο Σνπξηζκνχ νξίδεη πσο : «Η Βηψζηκε ηνπξηζηηθή αλάπηπμε ζπλαληά ηηο αλάγθεο ησλ ηνπξηζηψλ ζηηο πεξηνρέο φπνπ θηινμελνχληαη ελψ ηαπηφρξνλα πξνζηαηεχεη θαη απμάλεη ηηο πξνζδνθίεο γηα ην κέιινλ. Θεσξείηαη πσο ε βηψζηκε ηνπξηζηηθή αλάπηπμε νδεγεί ζηε δηαρείξηζε φισλ ησλ πεγψλ κε ηέηνην ηξφπν ψζηε λα κπνξνχλ λα εθπιεξσζνχλ φιεο νη νηθνλνκηθέο, νηθνλνκηθέο θαη αηζζεηηθέο αλάγθεο ελψ ηαπηφρξνλα λα δηαηεξείηαη ε πνιηηηζκηθή αθεξαηφηεηα, νη νπζηψδεηο νηθνινγηθέο δηαδηθαζίεο, ε βηνπνηθηιφηεηα θαη ε ππνζηήξημε ζηα ζπζηήκαηα.» (World Tourism Organization, 2003). Ο βηψζηκνο ηνπξηζκφο είλαη ν ηνπξηζκφο πνπ πξνζπαζεί λα πξνθαιέζεη ρακειφ αληίθηππν ζην πεξηβάιινλ θαη ηελ ηνπηθή θνπιηνχξα θαη παξάιιεια λα δεκηνπξγήζεη ζέζεηο απαζρφιεζεο γηα ηνλ ηνπηθφ πιεζπζκφ. Οη ππιψλεο ηνπ αεηθφξνπ ηνπξηζκνχ είλαη ε αθεξαηφηεηα ηνπ πεξηβάιινληνο, ε θνηλσληθή δηθαηνζχλε θαη ε νηθνλνκηθή αλάπηπμε. ηελ ππεχζπλε δηαρείξηζε Σνπξηζκνχ - ε νπνία είλαη κηα κνξθή ηνπ βηψζηκνπ ηνπξηζκνχ - άηνκα, νξγαλψζεηο θαη επηρεηξήζεηο θαινχληαη λα αλαιάβνπλ ηελ επζχλε γηα ηηο πξάμεηο ηνπο θαη ηηο επηπηψζεηο ησλ ελεξγεηψλ ηνπο. 16

17 Απηφο ν νξηζκφο κπνξεί λα ζεσξεζεί πσο αθνινπζεί ηελ πξνζέγγηζε ησλ αληαγσληζηηθψλ ζθνπηκνηήησλ ηεο βηψζηκεο αλάπηπμεο. Ο ηνπξηζκφο αλαγλσξίδεηαη σο κηα νηθνλνκηθή δξαζηεξηφηεηα ε νπνία φκσο πεξηιακβάλεη θαη νθέιε γηα ηελ ηνπηθή θνηλσλία. χκθσλα κε ηνλ νξηζκφ απηφ ν βηψζηκνο ή αεηθφξνο ηνπξηζκφο είλαη δπλαηφλ λα κε επεξεάδεη ην πεξηβάιινλ κε νπνηνδήπνηε θφζηνο. 4 Αλ θαη απηφο ν νξηζκφο ηνπ βηψζηκνπ ηνπξηζκνχ είλαη κηα έλλνηα ε νπνία έρεη πξνζθάησο εηζαρζεί ζηελ βηβιηνγξαθία, ε αλάγθε γηα ηελ αχμεζε ηεο βησζηκφηεηαο ηνπ παγθφζκηνπ ηνπξηζκνχ είλαη έλα ζέκα γηα ην νπνίν γίλεηαη έλαο ζπλερήο δηάινγνο εδψ θαη πνιιά ρξφληα. O ηνπξηζκφο φληαο έλαο απφ ηνπο πην ζεκαληηθνχο θιάδνπο ηεο παγθφζκηαο νηθνλνκίαο, έρεη δερζεί πνιιέο πηέζεηο ψζηε λα κπνξέζεη λα δψζεη θάπνηα πνζνηηθά απνηειέζκαηα ζηελ επίδξαζε πνπ κπνξεί λα έρεη ε ρξήζε ησλ πφξσλ, ιφγσ ηεο ηνπξηζηηθήο αλάπηπμεο. Σα πξνεγνχκελα ρξφληα, φπνπ θαη ζεκεηψζεθε ε ηάζε γηα καδηθή κεηαθίλεζε πιεζπζκψλ κε ζθνπφ ηελ αλαςπρή, ε ηνπξηζηηθή αλάπηπμε απνηέιεζε ην «φρεκα» πνπ ζα νδεγνχζε ζε αλάπηπμε θαη επέλδπζε (Sharpley, 2002). Ο ηνπξηζκφο δελ αληηκεησπίδεηαη απιψο σο κηα «πξάζηλε» βηνκεραλία, ε νπνία είλαη απαιιαγκέλε απφ θάζε είδνπο πεξηβαιινληηθέο επηδξάζεηο πνπ νθείινληαη ζε εμφξπμε, μπιεία, θαη εθηεηακέλε γεσξγηθή παξαγσγή αιιά επίζεο, ν ηνπξηζκφο αληηκεησπίδεηαη σο έλαο πνιχηηκνο νηθνλνκηθφο παξάγνληαο (Lane, 1994, ζει.19). 4 Ayala, H. (1995) Ecoresort: a green masterplan for the international resort industry.international Journal of Hospitality Management 14(3/4):

18 Παξφια απηά ζην ζεκείν απηφ πξέπεη λα αλαθέξνπκε πσο ν ηνπξηζκφο δελ απνηέιεζε πάληα κηα ηζηνξία επηηπρίαο γηα ην νηθνινγηθφ «γίγλεζζαη» ηνπ πιαλήηε. Η ζθνηεηλή πιεπξά ηεο ηνπξηζηηθήο αλάπηπμεο απνηέιεζε αληηθείκελν έξεπλαο γηα πνιινχο κειεηεηέο θαη γηα πνιιά ρξνληά. Αλ θαη νη επηπηψζεηο ηεο ηνπξηζηηθήο αλάπηπμεο ζθηαγξαθνχληαη ζαλ θάηη ζεηηθφ, σζηφζν νη αξλεηηθέο ηηο επηπηψζεηο εμαθνινπζνχλ λα ππάξρνπλ 5. Γηα λα είκαζηε πην ζπγθεθξηκέλνη, πξέπεη λα αλαθέξνπκε πσο ην θπζηθφ πεξηβάιινλ είλαη απηφ πνπ πιήηηεηαη πεξηζζφηεξν απφ ηελ ηνπξηζηηθή αλάπηπμε, φρη κφλν ηνπηθά αιιά θαη ζε παγθφζκην επίπεδν. Οη ηνπξηζηηθέο δξαζηεξηφηεηεο θαη νη ηνπξηζηηθέο ππνδνκέο απνηεινχλ κηα ζπαηάιε θπζηθψλ πφξσλ. Αλεμάξηεηα απφ ηα πνιιά νθέιε πνπ πεγάδνπλ απφ ηνλ ηνπξηζκφ, ιφγσ ηεο νηθνλνκηθήο αλαδσνγφλεζεο πνπ πξνζθέξεη, ν ηνπξηζκφο αθφκα απνηειεί κηα βηνκεραλία πνπ ρξεζηκνπνηεί εθηεηακέλα θπζηθνχο πφξνπο, φπσο ελέξγεηα, γεσξγηθά πξντφληα θηι. Η απμαλφκελε δήηεζε κπνξεί λα νδεγήζεη επίζεο ζε κηα ππεξπαξαγσγή γηα λα αληαπνθξηζεί ν ηνπξηζηηθφο ηνκέαο ζηηο αλάγθεο ηεο δήηεζεο. Η ππεξπαξαγσγή απηή ελδέρεηαη λα απμήζεη ηελ πεξηβαιινληηθή επίδξαζε θαη λα επηδξάζεη αξλεηηθά ζηηο άιινηε αλαλεψζηκεο πεγέο. Γη απηφ ην ιφγν θαίλεηαη πσο ε ηθαλνπνίεζε ησλ απμαλφκελσλ αλαγθψλ ησλ θαηαλαισηψλ, δπζρεξάλεη αξθεηά ηελ ζηξνθή ηνπ ηνπξηζκνχ πξνο κηα βηψζηκε αλάπηπμε. Πξάγκαηη νη ηνπξηζηηθέο πεξηνρέο κεηαθέξνπλ έλα επηπιένλ νηθνινγηθφ βάξνο απφ ηνπο ηνπξίζηεο πνπ ηνπο επηζθέπηνληαη. 5 Hanley, N., Moffatt, I., Faichney, R., & Wilson, M. (1999). Measuringsustainability: A time series of alternative indicators forscotland. Ecological Economics, 28,

19 Η θξηηηθή απέλαληη ζηνλ βηψζηκν ηνπξηζκφ νπζηαζηηθά πθίζηαηαη ππφ ην επηρείξεκα πσο κε ζθνπφ ηελ βηψζηκε αλάπηπμε, νη πξαθηηθέο πνπ εθαξκφδνληαη κπνξεί λα νδεγήζνπλ ζε κείσζε ηεο αλάπηπμεο θαη ηεο πξνφδνπ. Με απηφλ ηνλ ηξφπν ππάξρνπλ θφβνη πσο κηα ηνπξηζηηθή αλάπηπμε ππφ ηα πιαίζηα ηεο βησζηκφηεηαο κπνξεί λα πεξηνξίζεη ζεκαληηθά ηελ ζπκβνιή πνπ έρεη ν ηνπξηζκφο ζηελ ηνπηθή νηθνλνκία θαη ζηελ πνηφηεηα ηεο δσήο. Οπζηαζηηθά ε αεηθφξνο ηνπξηζηηθή αλάπηπμε έρεη σο ζθνπφ ηα παξαθάησ 6 : Διαρηζηνπνηεί ηηο αξλεηηθέο νηθνλνκηθέο, πεξηβαιινληηθέο θαη θνηλσληθέο επηπηψζεηο, Γεκηνπξγεί κεγαιχηεξα νηθνλνκηθά νθέιε γηα ηνλ ηνπηθφ πιεζπζκφ θαη εληζρχεη ηελ επεκεξία ησλ θνηλνηήησλ ππνδνρήο, Αθνξά ηνπο ληφπηνπο ζηηο απνθάζεηο πνπ επεξεάδνπλ ηε δσή ηνπο θαη ηηο πηζαλφηεηεο ηεο δσήο, Έρεη ζεηηθή ζπκβνιή ζηε δηαηήξεζε ηεο θπζηθήο θαη πνιηηηζηηθήο θιεξνλνκηάο, ηε δηαηήξεζε ηεο πνηθηινκνξθίαο ηνπ θφζκνπ, Παξέρεη πην επράξηζηε εκπεηξία γηα ηνπο ηνπξίζηεο κε πην ζεκαληηθέο ζπλδέζεηο κε ηνπο θαηνίθνπο, θαζψο θαη κηα κεγαιχηεξε θαηαλφεζε ησλ ηνπηθψλ πνιηηηζηηθψλ, θνηλσληθψλ θαη πεξηβαιινληηθψλ δεηεκάησλ, Παξέρεη πξφζβαζε ζε άηνκα κε εηδηθέο αλάγθεο, Δίλαη πνιηηηζκηθά επαίζζεηε, γελλά ζεβαζκφ αλάκεζα ζηνπο ηνπξίζηεο πνπ θηινμελεί, θαη ρηίδεη ηνπηθή ππεξεθάλεηα θαη απηνπεπνίζεζε. 6 Joseph, J. (2001) Sustainable Development and Democracy in the Megacities.Development in Practice 11(2):

20 Δηθόλα 1: Η επίδξαζε ηνπ νπξηζκνύ ζην θπζηθό πεξηβάιινλ (Πεγή: Sangeeta Sonak, Ecological Footprint of Production: A tool to assess environmental impacts of tourism activity, THE JOURNAL OF TOURISM STUDIES, Vol. 15, No. 2, DEC. 04)

21 Μηα απφ ηηο πνιχ ζεκαληηθέο δηαζηάζεηο ηεο επηηπρίαο ηεο Βηψζηκεο θαη / ή πεχζπλεο Σνπξηζηηθήο Αλάπηπμεο (Archer, Cooper 1998, ζει78) είλαη, πσο ζα πξέπεη λα έρεη κηα πξνζέγγηζε ζηνλ ηξφπν εθαξκνγήο ηνπ κάλαηδκελη ε νπνία ζα βαζίδεηαη θαηά θχξην ιφγν ζηελ ηνπηθή θνηλσλία. Απηή ε κνξθή ηνπξηζκνχ βαζίδεηαη ζηελ παξαδνρή φηη νη άλζξσπνη πνπ δνπλ δίπια ζε έλαλ πφξν είλαη απηνί πνπ κπνξνχλ λα αλαιάβνπλ θαιχηεξα ηελ πξνζηαζία ηνπ. Οη ηνπξηζηηθέο δξαζηεξηφηεηεο θαη επηρεηξήζεηο αλαπηχρζεθαλ θαη ιεηηνπξγνχλ απφ κέιε ηεο ηνπηθήο θνηλφηεηαο, θαη ζίγνπξα κε ηε ζπλαίλεζε θαη ηελ ππνζηήξημή ηνπο. Η ρξήζε ηεο ηνπηθήο γλψζεο ζεκαίλεη επίζεο έλα επθνιφηεξν επίπεδν εηζφδνπ ζε έλα θιάδν ηνπ ηνπξηζκνχ γηα ηνπο ληφπηνπο, ησλ νπνίσλ νη ζέζεηο εξγαζίαο ή δηαβίσζεο επεξεάδνληαη απφ ηε ρξήζε ηνπ πεξηβάιινληφο ηνπο. Ο δηάινγνο απηφο γηα ην αλ κπνξεί λα ππάξμεη ηνπξηζηηθή αλάπηπμε, ε νπνία λα ζπλδπάδεη ηελ βησζηκφηεηα κε ηελ νηθνλνκηθή αλάπηπμε δεκηνχξγεζε ηελ αλάγθε γηα ηελ αλάπηπμε ελφο δείθηε, ν νπνίνο λα επηηξέπεη ηε ζχγθξηζε αλάκεζα ζηα δηαθνξεηηθά είδε ηνπξηζκνχ θαη ησλ ζπλεπαθφινπζσλ νηθνινγηθψλ θνζηψλ. Έλαο ηέηνηνο δείθηεο είλαη θαη ην νηθνινγηθφ απνηχπσκα, ην νπνίν ζα αλαιχζνπκε ζε επφκελν θεθάιαην. 21

22 2.3 ΟΙΚΟ-ΣΟΡΙΜΟ (ECO TOURISM) χκθσλα κε ηε θηινζνθία ηνπ αεηθφξνπ ηνπξηζκνχ, νη πην πξαθηηθέο έλλνηεο είλαη ν νηθνηνπξηζκφο θαη νη νηθνηνπξίζηεο, έλλνηεο ηηο νπνίεο ζα ρξεζηκνπνηήζνπκε γηα ηηο εθαξκνγέο ησλ πξάζηλσλ ζεκάησλ κάξθεηηλγθ. Απηέο νη έλλνηεο είλαη νη αγνξέο - ζηφρνη ησλ ζηξαηεγηθψλ κάξθεηηλγθ πνπ επηβάιινληαη απφ ηηο θπβεξλήζεηο, ηε βηνκεραλία ηνπ ηνπξηζκνχ θαη κεκνλσκέλεο εηαηξείεο, μελνδνρεία θαη ηνπξηζηηθά πξαθηνξεία. Οηθνηνπξηζκφο είρε νξηζηεί ην 1990 απφ ηελ International Ecoturism Society (TIES) σο «πεχζπλν ηαμίδη ζε θπζηθέο πεξηνρέο πνπ ζπληεξεί ην πεξηβάιινλ θαη βειηηψλεη ηελ επεκεξία ησλ θαηνίθσλ ηεο πεξηνρήο» (wikipedia.org / wiki / Sustainable_tourism). Έλαο άιινο νξηζκφο ζρεηηθφο κε ηελ έλλνηα ηνπ νηθνηνπξηζκνχ (Whiteman, 1996, 97), είλαη: «Άκεζε εκπεηξία θαη επαθή κε ην θπζηθφ θαη πνιηηηζηηθφ πεξηβάιινλ. Ο θαζνξηζκφο ηνπ πεξηβάιινληνο ζχκθσλα κε ηνπο θαλφλεο ηεο θχζεο θαη φρη κε απηνχο ησλ ηνπξηζηψλ. Η απνδνρή ησλ πεξηνξηζκψλ ζρεηηθά κε ηε ρξήζε ησλ θπζηθψλ θαη πνιηηηζηηθψλ πφξσλ. Ο ζρεδηαζκφο θαη ε ζπκκεηνρή ζε ecotours. Βειηίσζε ηεο πεξηβαιινληηθήο θαη εζηθήο αλεζπρίαο ησλ ηνπξηζηψλ. Οηθνλνκηθή ζπκβνιή ζηελ ηνπξηζηηθή βηνκεραλία. Γηάζεζε κέξνπο ηνπ εηζνδήκαηνο γηα ηελ πεξηνρή ησλ θπζηθψλ πφξσλ.» 22

23 O νηθνηνπξηζκφο νξίδεηαη σο κηα κνξθή ηνπξηζκνχ κε ζεβαζκφ ζηνπο θπζηθνχο πφξνπο θαη ηελ θχζε γεληθφηεξα (Wight, 2001). Όινη νη νξηζκνί ηνπ νηθνηνπξηζκνχ έρνπλ ηξεηο ππιψλεο: πεξηβαιινληηθά βηψζηκε νηθνλνκηθά θαη θνηλσληθά πξαθηηθή ςπρνινγηθά απνδεθηή. 23

24 ΚΔΦΑΛΑΙΟ 3: ΜΔΣΡΗΗ ΣΗ ΒΙΩΙΜΗ ΑΝΑΠΣΞΗ 3.1. ΣΟ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΟ ΑΠΟΣΠΩΜΑ Σν νηθνινγηθφ απνηχπσκα είλαη έλα εξγαιείν ππνινγηζκνχ ησλ ζαιάζζησλ θαη ρεξζαίσλ πφξσλ πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη απφ έλα ζπγθεθξηκέλν πιεζπζκφ ή δξαζηεξηφηεηα. Σξφθηκα, θπηηθέο ίλεο, μπιεία, ελέξγεηα, ρψξνο θαη ππνδνκέο, ηα νπνία απαηηνχληαη γηα ηελ αλζξψπηλε δξαζηεξηφηεηα, πξνέξρνληαη απφ ηηο παξαγσγηθέο εθηάζεηο ηεο γεο αιιά θαη ηεο ζάιαζζαο Απηέο νη πεξηνρέο απνξξνθνχλ επίζεο ηα πξντφληα απνβιήησλ απφ ηελ αλζξψπηλε νηθνλνκία. Σν νηθνινγηθφ απνηχπσκα κεηξά ην άζξνηζκα απηψλ ησλ πεξηνρψλ. Δπίζεο ρξεζηκνπνηείηαη επξέσο σο έλα εξγαιείν δηαρείξηζεο θαη επηθνηλσλίαο απφ ηηο θπβεξλήζεηο, ηηο επηρεηξήζεηο, εθπαηδεπηηθά ηδξχκαηα θαη κε θπβεξλεηηθέο νξγαλψζεηο. πρλά ζεσξείηαη έλα απφ ηα βαζηθφηεξα κεγέζε ηεο βηψζηκεο αλάπηπμεο αθνχ ε κείσζε ηεο ρξήζεο ησλ θπζηθψλ πφξσλ θαη ε πεξηβαιινληηθή πξνζηαζία απνηεινχλ ην θιεηδί γηα ηε δηαηήξεζε ηνπ θπζηθνχ πεξηβάιινληνο. 7 Πνιινί δείθηεο κέηξεζεο ηεο βησζηκφηεηαο έρνπλ πξνηαζεί, νη νπνίνη πνηθίινπλ απν απηνχο πνπ βαζίδνληαη ζε παγθφζκην επίπεδν κέρξη απηνχο πνπ πεξηιακβάλνπλ εθηφο ησλ άιισλ ηελ νηθνλνκηθή επεκεξία θαη ηελ νηθνινγηθή απφδνζε. 7 Niemeijer, D. (2002). Developing indicators for environmental policy:data-driven and theory-driven approaches examined byexample. Environmental Science & Policy, 5,

25 Δλψ φινη απηνί νη δείθηεο θαη νη κέζνδνη πνπ ππνδεηθλχνπλ ηε ρξήζε ησλ πφξσλ θαη ηελ πξφνδν πξνο ηελ βησζηκφηεηα έρνπλ θάπνηα αμία, ην Οηθνινγηθφ Απνηχπσκα έρεη δηεηζδχζεη σο κηα απφ ηηο πην δνθηκαζκέλεο κεζφδνπο γηα ηε κέηξεζε ηεο αμηνπνίεζεο ησλ θπζηθψλ πφξσλ (Thomas, 1998). ε απηφ ην θεθάιαην ζα αλαιχζνπκε ηηο αξρέο ηνπ νηθνινγηθνχ απνηππψκαηνο θαη ηελ δπλαηφηεηα λα ρξεζηκνπνηεζεί ζηνλ ηνπξηζκφ. Σν Οηθνινγηθφ απνηχπσκα είλαη έλα κέηξν πνπ ζπγθεληξψλεη δεδνκέλα κε ζθνπφ λα ζπγθξίλεη ηε ρξήζε ησλ πεγψλ αλάκεζα ζε δχν ζπγθεθξηκέλνπο ηξφπνπο δσήο (Wackernagel and Rees,1996). Σν νηθνινγηθφ απνηχπσκα ππνινγίδεη ηελ θαηαλάισζε πφξσλ ε νπνία βαζίδεηαη ζε έλαλ αξηζκφ παξαγφλησλ. Απφ ηα θαχζηκα πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη κέρξη ηε ζχλζεζε ηεο δηαηξνθήο ελφο πιεζπζκνχ 8. Σν ηειηθφ απνηέιεζκα είλαη έλα κέηξν ησλ εθηαξίσλ ηεο γήο ζηελ νπνία ιακβάλεη ρψξα ε παξαγσγηθή δηαδηθαζία ζε ζρέζε κε ηηο πνζφηεηεο ηνπ παξαγφκελνπ πξντφληνο, ρξεζηκνπνηψληαο ηηο ηζρχνπζεο ηερλνινγίεο νη νπνίεο απαηηνχληαη γηα λα ππνζηεξίμνπλ ηνλ ηξφπν δσήο ελφο αηφκνπ ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ πιεζπζκνχ. Βιέπνπκε ινηπφλ πσο ην νηθνινγηθφ απνηχπσκα πξνζπαζεί λα εθαξκφζεη έλα αλψηαην φξην ζηνλ αξηζκφ ησλ πεγψλ νη νπνίεο ρξεζηκνπνηνχληαη, ζε κηα ζπγθεθξηκέλε έθηαζε, ε νπνία είλαη ηθαλή λα ππνζηεξίμεη απηέο ηηο δξαζηεξηφηεηεο. 8 Cole, V., Sinclair, A.J., Measuring the Ecological Footprint of ahimalayan Tourist Center. Mountain Research and Development 22 (2),

26 Σν νηθνινγηθφ απνηχπσκα είλαη έλαο νινθιεξσκέλνο δείθηεο, ν νπνίνο δελ έρεη κφλν ζθνπφ λα πεξηνξίζεη ηελ νηθνινγηθή θαηαλάισζε αιιά ηαπηφρξνλα ζε πνιιέο ρψξεο ν ίδηνο δείθηεο ρξεζηκνπνηείηαη κε απνθιεηζηηθφ ζθνπφ λα απνδεηρζεί εάλ ππάξρεη ππνθαηαλάισζε. Με απηφλ ηνλ ηξφπν κέζσ ηνπ νηθνινγηθνχ απνηππψκαηνο πξνσζείηαη θαη ε αληζφηεηα ζηελ ρξήζε ησλ πεγψλ, ζαλ έλαο ηξφπνο γηα δίθαηε θαη θαιχηεξε πνηφηεηα δσήο γηα φινπο. 26

27 3.2 ΣΟ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΟ ΑΠΟΣΠΩΜΑ ΣΟΝ ΣΟΡΙΜΟ Πξφζθαηεο έξεπλεο ρξεζηκνπνίεζαλ ην νηθνινγηθφ απνηχπσκα κε ζθνπφ λα δηεξεπλήζνπλ ηε ρξήζε ηνπ ζαλ έλα εξγαιείν κέηξεζεο ηεο βησζηκφηεηαο δηαθφξσλ ηχπσλ ηνπξηζηηθψλ δξαζηεξηνηήησλ (Hunter 2002). Ο απψηεξνο ζθνπφο ελφο ηέηνηνπ εγρεηξήκαηνο είλαη λα θαζηεξψζνπλ έλα κέηξν γηα ην ηη είλαη θαη ηη δελ είλαη βηψζηκνο ηνπξηζκφο. ε ζπλέρεηα απηνχ ηνπ εγρεηξήκαηνο ν Wackernagel (2000) πξφηεηλε ηε ρξήζε ηνπ νηθνινγηθνχ απνηππψκαηνο, ψζηε λα βνεζήζεη φινπο φζνπο ιακβάλνπλ ηηο απνθάζεηο λα δηαρσξίζνπλ θαη λα νξηνζεηήζνπλ ην ηί ζεκαίλνπλ νη βηψζηκεο επηινγέο 9. Η ηδέα απηή εκπινπηίζηεθε ζηε ζπλέρεηα κε ζθνπφ ην νηθνινγηθφ απνηχπσκα λα απνηειεί ηνλ δείθηε, ν νπνίνο ζα θαζνξίδεη ην ηη ζεσξείηαη βηψζηκνο ή αεηθφξνο ηνπξηζκφο. χκθσλα κε ηνλ Hunter (2002) ν πξάζηλνο ηνπξηζκφο κπνξεί λα δηαρσξηζηεί αλάινγα κε ηελ έληαζε ησλ πξνζπαζεηψλ πξνο απηή ηελ θαηεχζπλζε. χκθσλα κε απηφ ην δηαρσξηζκφ ε πξψηε θαηεγνξία ηνπ ηνπξηζκνχ, φπνπ νη πξνζπάζεηεο είλαη κέηξηαο έληαζεο, εζηηάδεη ζηελ ελίζρπζε ηεο νηθνλνκηθήο αλάπηπμεο ζηνλ ηνπξηζηηθφ ηνκέα, ελψ ε δηαηήξεζε κηαο επαξθνχο πεξηβαιινληηθήο πνηφηεηαο είλαη ην δεηνχκελν γηα λα εμαζθαιίζνπλ ηελ βησζηκφηεηα ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ πξννξηζκνχ θαη ηελ αλάπηπμε λέσλ πξντφλησλ ζε λένπο πξννξηζκνχο. Ο βηψζηκνο ηνπξηζκφο ζχκθσλα κε απηή ηελ άπνςε αληηκεησπίδεηαη πεξηζζφηεξν ζαλ πξντφλ θαη νλνκάδεηαη νηθνινγηθφο ηνπξηζκφο (eco tourism). 9 Kautsky, N., Folke, C., Ronnback, P., & Troell, M. (1998). Theecological footprint: A tool for assessing resource use anddevelopment limitations in aquaculture. ECHOS Of EXPO 98,EC Fisheries Cooperation Bulletin, 11,

28 Απφ ηελ άιιε πιεπξά πξάζηλνο ηνπξηζκφο, ν νπνίνο ραξαθηεξίδεηαη απφ πην έληνλεο πξνζπάζεηεο (stronger), ζεσξείηαη ν βηψζηκνο ηνπξηζκφο φπνπ εγείξεηαη ε αλάγθε γηα πξφιεςε θαη έλαλ ηνπξηζηηθφ ζρεδηαζκφ πνπ λα πξνιακβάλεη ηηο πξνζδνθίεο θαη λα παξαθνινπζεί ηηο αιιαγέο πνπ ιακβάλνπλ ρψξα ζην θπζηθφ πεξηβάιινλ ή ζην απφζεκα ησλ θπζηθψλ πφξσλ 10. Οη δχν απηέο ηδέεο, αλ θαη ππεξαπινπζηεπκέλεο, πξνζθέξνπλ έλαλ πινπξαιηζκφ ηδεψλ ζηελ ζεψξεζε ηνπ βηψζηκνπ ηνπξηζκνχ. Δθεί πνπ απαηηείηαη ινηπφλ ην νηθνινγηθφ απνηχπσκα είλαη ζην λα δηαρσξίζεη θαη λα εζηηάζεη ζηηο δηαθνξέο κεηαμχ ησλ δχν εηδψλ ηνπξηζηηθήο αλάπηπμεο κε έλαλ ηξφπν πνπ λα βνεζήζεη φζνπο ιακβάλνπλ απνθάζεηο ζρεηηθά κε ηνλ ηνπξηζηηθφ ζρεδηαζκφ. Δπηπιένλ ην νηθνινγηθφ απνηχπσκα κπνξεί λα απνηειέζεη έλαλ δείθηε ψζηε λα θαηαιάβνπκε θαηά πφζν ε κεηαβνιή ηνπ ζπλεηζθέξεη αξλεηηθά ή ζεηηθά ζηα ρξεκαηννηθνλνκηθά κεγέζε ησλ ηνπξηζηηθψλ επηρεηξήζεσλ. ε επφκελα θεθάιαηα ζα εμεηαζηεί εθηελέζηεξα θαη κε ηε ρξήζε παξαδεηγκάησλ ν ηξφπνο κε ηνλ νπνίν κηα μελνδνρεηαθή κνλάδα, κεηψλνληαο ην νηθνινγηθφ ηεο απνηχπσκα δχλαηαη λα πξνθαιέζεη θάπνηα κεηαβνιή ζηα νηθνλνκηθά ηεο κεγέζε. Δπηπιένλ κε ηε ρξήζε ηνπ δείθηε απηνχ ζα πξνζπαζήζνπκε λα θάλνπκε κηα ζχλδεζε κεηαμχ ηεο ρξήζεο ηνπ νηθνινγηθνχ απνηππψκαηνο θαη ηνπ κάξθεηηλγθ πνπ ρξεζηκνπνηεί ε μελνδνρεηαθή κνλάδα. 10 Mathieson, A. and Wall, G. (1983). Tourism : economic, physical, and social impacts. Longman: London. 28

29 Βιέπνπκε ινηπφλ πσο ην νηθνινγηθφ απνηχπσκα ελφο μελνδνρείνπ δελ απνηειεί απιψο έλαλ ηξφπν γηα λα δηαρσξίζνπκε δχν είδε ηνπξηζηηθψλ δξαζηεξηνηήησλ, αιιά παξάιιεια απνηειεί θαη έλαλ δείθηε πνπ νη κεηαβνιέο ηνπ, ελδέρεηαη λα πξνθαινχλ κεηαβνιέο ζην πξνζθεξφκελν πξντφλ ή ππεξεζία ηεο μελνδνρεηαθήο επηρείξεζεο, θαη θαηά ζπλέπεηα ηελ κεηαβνιή ζηηο πσιήζεηο ηνπ ηνπξηζηηθνχ πξντφληνο ή ηεο ππεξεζίαο. Η πιεηνςεθία ησλ δεδνκέλσλ πνπ ζα ρξεζηκνπνηεζνχλ γηα ηνλ ζθνπφ απηφ ζα πξνέξρνληαη απφ μελνδνρεία ηα νπνία ρξεζηκνπνηνχλ ζπζηήκαηα πεξηβαιινληηθήο δηαρείξηζεο θαη παξάιιεια έρνπλ θαηαθέξεη λα κεηψζνπλ ην νηθνινγηθφ ηνπο απνηχπσκα θαη κε απηφ ηνλ ηξφπν έρνπλ θάπνηα επίδξαζε ζηηο πσιήζεηο ηνπο. 29

30 3.3. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΔΠΙΚΟΠΗΗ ΓΙΑ ΠΡΑΙΝΑ ΞΔΝΟΓΟΥΔΙΑ Η ιίζηα ησλ «πξάζηλσλ μελνδνρείσλ» αλά ηνλ θφζκν είλαη αξθεηά κεγάιε θαη ε βηβιηνγξαθία γα ηα μελνδνρεία ηα νπνία ζηξέθνληαη ζε «πξάζηλεο» πξαθηηθέο αλαθέξεη πνιιά πξαδείγκαηα μελνδνρείσλ. Σν "Intercontinental Hotels & Resorts", εμνηθνλφκεζε πάλσ απφ 25 εθαη. δνιάξηα, εγθαηληάδνληαο πξαθηηθέο παξαθνινχζεζεο ηεο ρξήζεο ελέξγεηαο θαη "δηνξζσηηθψλ" θηλήζεσλ, φηαλ απηφ ήηαλ απαξαίηεην. Σν μελνδνρείν "Hilton" κείσζε ηελ ελεξγεηαθή θαηαλάισζε θαηά 16% ηελ ηειεπηαία ηεηξαεηία, εμνηθνλνκψληαο 10 εθαη. δνιάξηα. Δπηπιένλ, ε αιπζίδα μελνδνρείσλ ηεο "Aldemar" ε νπνία δξαζηεξηνπνηείηαη ζε Κξήηε, Ρφδν θαη δπηηθή Πεινπφλλεζν θαιχπηεη πιένλ κε ειηαθή ελέξγεηα ην 85% ησλ ζρεηηθψλ αλαγθψλ ηεο. Σν μελνδνρείν "London Heathrow Marriott" εμνηθνλφκεζε πεξίπνπ δνιάξηα, απιά κεηψλνληαο ηελ ελεξγεηαθή θαηαλάισζε - θαη ηηο εθπνκπέο δηνμεηδίνπ ηνπ άλζξαθα (CO2) - θαηά 30%. Πνιιά αθφκα παξαδείγκαηα αλά ηνλ θφζκν απνδεηθλχνπλ πσο ε κείσζε ηνπ νηθνινγηθνχ απνηππψκαηνο κηαο μελνδνρεηαθήο κνλάδαο απνηειεί κηα πνιχ ζεκαληηθή πεγή εζφδσλ θαη ζπκβάιεη ζηελ κεηέπεηηα θήκε θαη πειαηεία ηνπ μελνδνρείνπ σο πξάζηλν μελνδνρείν. 30

31 ΚΔΦΑΛΑΙΟ 4o: ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΟ ΜΑΡΚΔΣΙΝΓΚ Γηα ηηο ηνπξηζηηθέο επηρεηξήζεηο θαη φρη κνλφ, ε ηήξεζε ζεηηθήο ζηάζεο γηα ηελ πξνζηαζία ηνπ πεξηβάιινληνο θαη πξνβιεκαηηζκνχ γηα ηα πεξηβαιινληηθά πξνβιήκαηα κπνξεί λα ζπκβαδίζεη ζην κέιινλ κε σξίκαλζε ηεο «πξάζηλεο» αγνξάο ζηε ρψξα καο θαζψο θαη ζε ζπγθεθξηκέλεο αγνξαζηηθέο ζπκπεξηθνξέο. Η πξννπηηθή απηή δείρλεη λα είλαη αξθεηά πηζαλή, ηνπιάρηζηνλ ζε φηη αθνξά ηνλ ρψξν ησλ ηξνθίκσλ. Απηφ ελδέρεηαη λα δεκηνπξγήζεη κεγάιεο επθαηξίεο γηα ηελ αλάπηπμε αληαγσληζηηθνχ πιενλεθηήκαηνο. Σν πιενλέθηεκα απηφ, ζα κπνξέζνπλ λα εθκεηαιιεπηνχλ ζηνλ κέγηζην βαζκφ νη επηρεηξήζεηο εθείλεο πνπ ζα ηνικήζνπλ λα δηαθνξνπνηεζνχλ πξψηεο, ιφγσ ηεο αλππαξμίαο αληαγσληζκνχ, ηνπιάρηζηνλ ζηελ αξρή. Γελ ζα πξέπεη, φκσο, ζε θακία πεξίπησζε νη επηρεηξήζεηο λα μεράζνπλ φηη πξσηαξρηθφ ξφιν παίδεη ε δηαηήξεζε ηεο πςειήο πνηφηεηαο. Οη εγρψξηεο επηρεηξήζεηο πξέπεη λα δηδαρζνχλ απφ ηελ εκπεηξία ησλ μέλσλ θαη ηδηαίηεξα ησλ ακεξηθαληθψλ επηρεηξήζεσλ, ε νπνία έρεη απνδείμεη φηη ε χπαξμε νηθνινγηθψλ ραξαθηεξηζηηθψλ κπνξεί λα ιεηηνπξγήζεη ζεηηθά κφλν φηαλ ε πνηφηεηα ηνπ πξνζθεξφκελνπ πξντφληνο είλαη ηνπιάρηζηνλ αλάινγε ησλ αληαγσληζηηθψλ ζπκβαηηθψλ πξντφλησλ. Σέινο, δελ ζα πξέπεη λα αγλνείηαη φηη ε αγνξά γίλεηαη φιν θαη πην ψξηκε, γεγνλφο πνπ πξνήιζε απφ ηελ αξρηθή επηθαλεηαθή πξνζέγγηζε ηνπ «πξάζηλνπ» κάξθεηηλγθ απφ πνιιέο επηρεηξήζεηο θαη ηελ ζπλεπαγφκελε δπζπηζηία ησλ θαηαλαισηψλ. 31

32 Η εθαξκνγή ηνπ «πξάζηλνπ» κάξθεηηλγθ πξέπεη λα είλαη νπζηαζηηθή θαη δελ κπνξεί λα επηηχρεη ρσξίο ηελ εθαξκνγή ησλ αξρψλ ηνπ «πξάζηλνπ» κάλαηδκελη ζην ζχλνιν ησλ ιεηηνπξγηψλ κηαο επηρείξεζεο. Σηο ηειεπηαίεο δεθαεηίεο ζεκαληηθφ είλαη ην γεγνλφο ηεο ππνβάζκηζεο ηνπ θπζηθνχ πεξηβάιινληνο αθνχ ε θνηλή γλψκε αξρίδεη λα αλεζπρεί νινέλα θαη πεξηζζφηεξν ζρεηηθά κε ην νηθνινγηθφ πξφβιεκα. Δθηφο απηνχ, αληηιεπηφο γίλεηαη θαη ν πξνβιεκαηηζκφο ησλ θαηαλαισηψλ ζε ζρέζε κε ηε κφιπλζε ηνπ θπζηθνχ πεξηβάιινληνο θαη ηελ παξαγσγή θαη ρξήζε πξντφλησλ επξείαο θαηαλάισζεο. χκθσλα κε δηεζλείο έξεπλεο πάλσ ζην ζέκα απηφ, εθηηκάηαη φηη ην 30% κε 40% ηεο ππνβάζκηζεο ηνπ πεξηβάιινληνο νθείιεηαη ζηελ θαηαλαισηηθή δξαζηεξηφηεηα θάζε λνηθνθπξηνχ. Γηα παξάδεηγκα, ζηε Γεξκαλία ην 88% ησλ θαηαλαισηψλ δήισζαλ αιιαγή κάξθαο πξνθεηκέλνπ λα ρξεζηκνπνηήζνπλ έλα πην θηιηθφ πξνο ην πεξηβάιινλ πξντφλ. Σα πνζνζηά ήηαλ γηα ηελ Ιηαιία θαη ηελ Ιζπαλία 84% θαη 82% αληίζηνηρα. Φπζηθά ε επηζπκία απηή εμαπιψλεηαη πιένλ ζε φινλ ηνλ πιαλήηε (Καπνγηάλλε: 2003). πλεπψο νη επηρεηξήζεηο νδεγνχληαη πιένλ ζην λα πηνζεηήζνπλ ηηο θαηάιιειεο ζηξαηεγηθέο πξνψζεζεο ησλ πξντφλησλ ηνπο πνπ λα ζέβνληαη ηφζν ην πεξηβάιινλ φζν θαη ηηο νηθνινγηθέο αλεζπρίεο ησλ θαηαλαισηψλ. Βαζηθφο ζηφρνο βέβαηα ησλ επηρεηξήζεσλ απηψλ είλαη ε δηαθνξνπνίεζε ηνπ πξνζθεξφκελνπ πξντφληνο, ε αχμεζε ησλ πσιήζεσλ θαη ηνπ κεξηδίνπ αγνξάο κε απνηέιεζκα ηε δηαηήξεζε ηνπ αληαγσληζηηθνχ πιενλεθηήκαηνο. Οη ζηξαηεγηθέο απηέο πξνψζεζεο ησλ πξντφλησλ, ησλ νπνίσλ ε παξαγσγή θαη ε ρξήζε ηνπο δελ ζα επηβαξχλεη ην πεξηβάιινλ, ραξαθηεξίδνληαη θαη αιιηψο ζηξαηεγηθέο «πξάζηλνπ» κάξθεηηλγθ. 32

33 Με βάζε ινηπφλ ηα παξαπάλσ ζηνηρεία γίλεηαη αληηιεπηφ φηη ε πεξηβαιινληηθή ζπκπεξηθνξά ησλ θαηαλαισηψλ κπνξεί λα επεξεαζηεί απφ θάπνηεο δεκνγξαθηθέο κεηαβιεηέο φπσο ην επίπεδν κφξθσζεο, ε νηθνγελεηαθή θαηάζηαζε, ην θχιν θ.ιπ. Παξαδείγκαηνο ράξε, νη γπλαίθεο, νη ελήιηθεο θαη ηα άηνκα πνπ έρνπλ νινθιεξψζεη ηελ ηξηηνβάζκηα εθπαίδεπζε εηλαη φρη κφλν πεξηζζφηεξν ζπλεηδεηνπνηεκέλνη ζρεηηθά κε ηα πεξηβαιινληηθά πξνβιήκαηα αιιά θαη πεξηζζφηεξν δηαζέζηκνη λα αθνινπζήζνπλ ηηο θαηάιιειεο ζπκπεξηθνξέο γηα ηελ πξνζηαζία ηνπ πεξηβάιινληνο. «Πξάζηλν» κάξθεηηλγθ: Δίλαη ε πηνζέηεζε θηιηθψλ πξνο ην πεξηβάιινλ ζηξαηεγηθψλ πνπ πξνσζνχλ ηε ζπληήξεζε πφξσλ ζε φια ηα ζηάδηα ηεο αιπζίδαο. Άιινη φξνη νη νπνίνη εκθαλίδνληαη σο ηαπηφζεκνη κε απηφλ ηνπ «πξάζηλνπ» κάξθεηηλγθ είλαη: Οηθνινγηθφ κάξθεηηλγθ: Οξίδεηαη σο ε κειέηε ησλ ζεηηθψλ θαη αξλεηηθψλ πιεπξψλ ησλ δξαζηεξηνηήησλ κάξθεηηλγθ ζηε κφιπλζε θαη ηελ εμάληιεζε ελεξγεηαθψλ θαη κε ελεξγεηαθψλ πφξσλ. Πεξηβαιινληηθφ κάξθεηηλγθ: Απνηειείηαη απφ φιεο ηηο δξαζηεξηφηεηεο πνπ έρνπλ ζρεδηαζηεί γηα λα δεκηνπξγήζνπλ θαη λα δηεπθνιχλνπλ ζπλαιιαγέο πνπ έρνπλ σο ζθνπφ ηελ ηθαλνπνίεζε ησλ αλζξψπηλσλ αλαγθψλ θαη επηζπκηψλ κε ηέηνην ηξφπν ψζηε ε ηθαλνπνίεζε ησλ αλαγθψλ θαη επηζπκηψλ απηψλ λα έρεη σο απνηέιεζκα ηε κηθξφηεξε δπλαηή θαηαζηξεπηηθή επίδξαζε ζην πεξηβάιινλ. Σν πεξηβαιινληηθφ κάξθεηηλγθ εμαζθαιίδεη φηη πξνζηαηεχνληαη θαη ηα ζπκθέξνληα ηεο επηρείξεζεο θαη 33

34 ησλ πειαηψλ ηεο θαζψο ππάξρεη ακνηβαία σθέιεηα θαη γηα ηνπο δχν (πσιεηή - αγνξαζηή). Δπίζεο αλαθέξεηαη θαη ζηελ ειαρηζηνπνίεζε ησλ βιαπηηθψλ επηδξάζεσλ ζην πεξηβάιινλ. Σν ζεκείν απηφ είλαη πνιχ ζεκαληηθφ γηαηί ηα πξντφληα πνπ ραξαθηεξίδνληαη «θηιηθά πξνο ην πεξηβάιινλ» ζα έπξεπε κάιινλ λα δηεπθξηλίδνπλ φηη είλαη ιηγφηεξν βιαπηηθά, αθνχ ε παξαγσγή πξντφλησλ είλαη αλέθαζελ θζνξνπνηφο παξάγνληαο γηα ην θπζηθφ πεξηβάιινλ. πλεπσο ην «πξάζηλν» κάξθεηηλγθ ζα πξέπεη λα επηθεληξσζεί ζηελ επηδίσμε ειαρηζηνπνίεζεο ηεο δεκίαο θαη φρη ηεο πιήξνπο εμάιεηςεο. 34

35 4.1 ΟΙ ΒΑΔΙ ΣΟ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΟ ΜΑΡΚΔΣΙΝΓΚ Καζψο ν πιεζπζκφο ηεο αλζξσπφηεηαο απμάλεηαη θαηά 90 εθαη. θάζε ρξφλν θαη θαζψο νη πφξνη πνπ είλαη απαξαίηεηνη γηα λα ζπληεξεζεί αλαιψλνληαη κε νινέλα θαη πην ηαρχ ξπζκφ, θάλνπλ ηελ παξνπζία ηνπο ηα γλσζηά ζε φινπο καο πξνβιήκαηα: κείσζε ηνπ φδνληνο ηεο αηκφζθαηξαο, αχμεζε ηεο παγθφζκηαο ζεξκνθξαζίαο, απνςίισζε ησλ δαζψλ, κφιπλζε ηνπ πδξνθφξνπ νξίδνληα, κφιπλζε απφ ηε ρξήζε δειεηεξησδψλ νπζηψλ ζηε γεσξγία. Έηζη ινηπφλ, ε δηνίθεζε ησλ επηρεηξήζεσλ ζα πξέπεη λα ζηξαθεί ζηελ αλαδήηεζε ηξφπσλ αληηκεηψπηζεο γηα φια ηα παξαπάλσ πξνβιήκαηα αθνχ ην θαζέλα απφ απηά ραξαθηεξίδεηαη σο κηθξνζχζηεκα, ην νπνίν αλήθεη ζηα κεγαιχηεξα ζπζηήκαηα ηνπ πιαλήηε. Απνηέιεζκα φισλ ησλ παξαπάλσ είλαη ε δεκηνπξγία ελφο ζπζηήκαηνο πνπ ζα κπνξεί λα πξνσζήζεη ζσζηά ηηο ζεκαληηθφηεξεο αξεηέο ηεο θχζεο: ηελ αλαθχθισζε θαη ηε ζπληήξεζε ησλ πφξσλ θαη ηεο ελέξγεηαο κε φζν ην δπλαηφλ ιηγφηεξεο απψιεηεο. Απηή ε θηινζνθία κπνξεί λα βνεζήζεη ζε κηα πην απνηειεζκαηηθή αληηκεηψπηζε ησλ πξνβιεκάησλ κε ιηγφηεξν θφζηνο. Η εθαξκνγή ηεο ζηε δηνίθεζε ησλ επηρεηξήζεσλ, θαη ζπγθεθξηκέλα ζην κάξθεηηλγθ, πεξηιακβάλεη ηηο παξαθάησ θηινζνθίεο: 1. Σελ νιηζηηθή δηνίθεζε (holistic management). Μέζα απφ ηε κειέηε ησλ απνηειεζκάησλ ηνπ ζπλφινπ πνιιψλ κεξψλ, απνθηάηαη θαιχηεξε αληίιεςε ηνπ ζπλφινπ. Αλάινγα κε ην αλ ην ζχλνιν είλαη έλαο νιφθιεξνο νξγαληζκφο, κία δηαδηθαζία, έλα ζχζηεκα, κία εθζηξαηεία πξνψζεζεο ή έλα πξντφλ, ππνρξεσηηθά ζα πξέπεη λα ιεθζνχλ ππφςε δηάθνξνη παξάγνληεο. Σν ζχλνιν είλαη κία ζχλζεζε ή 35

36 ελφηεηα ηκεκάησλ ηφζν ζηελή πνπ επεξεάδεη ηηο δξαζηεξηφηεηεο θαη ηηο αιιειεπηδξάζεηο απηψλ ησλ ηκεκάησλ, επηβάιιεη ζε απηά έλαλ ηδηαίηεξν ραξαθηήξα θαη ηα θαζηζηά εθηθηά ζε ζρέζε κε απηφ πνπ ζα ήηαλ ζε έλα ζπλδπαζκφ πνπ ζηεξείηαη ηέηνηαο ζχλζεζεο. χκθσλα κε απηή ηε θηινζνθία, δελ είλαη εθηθηφ λα ππάξμεη «πξάζηλν» κάξθεηηλγθ ρσξίο «πξάζηλε» δηνίθεζε. 2. Σελ νινλνκία (holonomics). Δίλαη κηα λέα ζεσξία πνπ πξνέθπςε απφ ηνλ ζπλδπαζκφ αλαηνιηθήο θηινζνθίαο θαη δηαθσηηζκέλσλ δηνηθεηηθψλ ζεσξηψλ. Αλαθεξφκελνη ζηελ νινλνκία εμεηάδνληαη ε χιε θαη ε ελέξγεηα. Παξαηεξείηαη φηη νη παγθφζκηεο επηρεηξήζεηο δελ ιεηηνπξγνχλ σο γξακκηθέο ζε κηα ζεηξά εξγνζηαζίσλ αιιά παξάγνπλ ηα πξντφληα θαη ηηο ππεξεζίεο ηνπο ζε φιν ηνλ θφζκν θαη αληηζηνηρα ηα δηαζέηνπλ ζε δηάθνξεο αγνξέο. Δίλαη επηρεηξεζηαθέο νληφηεηεο ρσξίο ζχλνξα, πνπ ζπρλά αληηθαζηζηνχλ θπβεξλήζεηο θαη θξάηε. χκθσλα ινηπφλ κε ηε ζεσξία ηεο νινλνκίαο ζα πξέπεη λα αληηθαηαζηήζεη ηελ νηθνλνκία γηα ηελ θαιχηεξε θαηαλφεζε ηεο επίδξαζεο ησλ επηρεηξήζεσλ ζηελ θνηλσλία θαη ηνλ πιαλήηε επξχηεξα. 3. Βηνθηιηθή δηνίθεζε (biophilic management). Η δηνίθεζε ζα πξέπεη λα γίλεη βηνθηιηθή. Η ιέμε απηή ζεκαίλεη ηελ ηάζε επηθέληξσζεο ζηε δσή θαη ζε δηαδηθαζίεο πνπ ζπγθιίλνπλ ζηε δσή. πνζηεξίδεηαη φηη γεληθά νη άλζξσπνη έρνπλ ηελ ππνρξέσζε λα αλαγλσξίδνπλ θαη λα δηαηεξνχλ ηε βηνπνηθηιφηεηα ψζηε λα εμαζθαιίζνπλ ηε δηθή ηνπο επηβίσζε. Αλαθέξεηαη φηη 1,4 εθαη. είδε δσήο έρνπλ εμαθαληζηεί θαη πεξίπνπ 10 εθαη. δελ έρνπλ αλαθαιπθζεί ή δελ έρνπλ νλνκαζηεί αθφκε. Πνιιά απφ ηα είδε απηά δνπλ ζε ηξνπηθά δάζε, σθεαλνχο θαη απεηινχληαη άκεζα ή έκκεζα απφ ηελ ηαρεία αλάπηπμε θαη ηελ αχμεζε ηνπ πιεζπζκνχ. Δθηηκάηαη 36

37 φηη εμαθαλίδνληαη είδε ηνλ ρξφλν ή 137 είδε ηελ εκέξα. πλεπσο, ε νιηζηηθή βηνθηιηθή δηνίθεζε πνπ ζπλδπάδεη ην επηρεηξεζηαθφ κε ην θνηλσληθφ φθεινο κπνξεί λα απνηξεςεη απηή ηελ απψιεηα. 4. Βηνρεκηθή νηθνινγία θαη ζρεδηαζκφο γηα ην πεξηβάιινλ (industrial ecology and design for environment). Οη δχν απηέο έλλνηεο ζρεηίδνληαη κε ηε ρξεζηκνπνίεζε ηεο θχζεο ζαλ πξφηππν γηα ηνλ ζρεδηαζκφ βηνκεραληθψλ ζπζηεκάησλ. Η ελέξγεηα θαη νη πφξνη εμνηθνλνκνχληαη ζε θάζε επίπεδν θαη αλαθπθιψλνληαη ζε λέεο ηδέεο θαη λέα πξντφληα. Ο ζρεδηαζκφο πνπ δίλεη έκθαζε ζηελ απφξξηςε θαη ηελ απαμίσζε είλαη αληίζεηνο κε ηηο αξρέο απηέο. Αθφκα θαη φηαλ ρξεζηκνπνηνχληαη αλαθπθισκέλα πιηθά ζηε ζπζθεπαζία «πξάζηλσλ» πξντφλησλ, ε αξρή πξέπεη λα είλαη «ην ιηγφηεξν είλαη πεξηζζφηεξν». Ληγφηεξα πιηθά (γηα λα είλαη επθνιφηεξνο ν δηα-ρσξηζκφο ηνπο γηα ηελ αλαθχθισζε) θαη ιηγφηεξε πνζφηεηα απφ θάζε πιηθφ. ηε Γεξκαλία, γηα παξάδεηγκα, ην θίλεκα ηεο Bau Biologie πξνσζεί κηα κνξθή βηννξγαληθήο αξρηηεθηνληθήο πνπ θαηαζθεπάδεηαη ρσξίο ηνμίλεο. 5. Πεξηβαιινληηθή δηνίθεζε νιηθήο πνηφηεηαο (total quality environmental management). Η πεξηβαιινληηθή δηνίθεζε νιηθήο πνηφηεηαο δηαθέξεη απφ ηελ νιηζηηθή δηνίθεζε ζην φηη επηθεληξψλεηαη ζπγθεθξηκέλα ζην πεξηβάιινλ. Σν νηθνινγηθφ κάξθεηηλγθ πξέπεη λα είλαη ηκήκα κηαο δηαδηθαζίαο επίηεπμεο ζπλερνχο βειηίσζεο. Σν benchmarketing, ε αλάιπζε ηνπ θχθινπ δσήο, ε νηθνινγηθή ζήκαλζε ηνπ πξντφληνο, ε «πξάζηλε» ινγηζηηθή (green accounting) θαη νη νηθνινγηθνί έιεγρνη αγσλίδνληαη λα ζπκβάινπλ ζηελ επίηεπμε πςειφηεξεο πνηφηεηαο. Απνηέιεζκα ηεο 37

38 εθαξκνγήο απηνχ ηνπ είδνπο δηνίθεζεο είλαη ε ζπλερήο αχμεζε ησλ θεξδψλ θαη ε παγθφζκηα απνδνρή ηεο αγνξάο. 6. Κνηλσληθφ κάξθεηηλγθ θαη ζπλεηαηξηζηηθφηεηα (partnering). Σν θνηλσληθφ κάξθεηηλγθ έρεη ζαλ ζηφρν ηελ ηζνξξνπία ησλ ζηειερψλ κε ηα θέξδε ηεο επηρείξεζεο, ηελ ηθαλνπνίεζε ησλ αλαγθψλ ηνπ θαηαλαισηή θαη ην δεκφζην ζπκθέξνλ. Δίλαη πξνο φθεινο ησλ επηρεηξήζεσλ νη ζπλέηαηξνη λα είλαη εμαξηεκέλνη απφ ηελ θνηλσλία. Η ζπλεηαηξηζηηθφηεηα επεθηείλεη ηε γλψζε καο ζε δίθηπα πιεξνθνξίαο θαη γλψζεο κε απνηέιεζκα λα δεκηνπξγείηαη κηα νιηζηηθή δνκή ζηε δηνίθεζε, ε νπνηα επεθηείλεηαη ζε φιν ηνλ πιαλήηε. ε έλαλ θφζκν ινηπφλ φπνπ ην δηαδίθηπν θαη άιιεο κνξθέο επηθνηλσλίαο καο ζπλδένπλ δηεζλψο, νθείινπκε λα εξγαζηνχκε σο ζπλέηαηξνη γηα ηε βησζηκφηεηα φρη κφλν ησλ δξαζηεξηνηήησλ καο αιιά θαη νιφθιεξνπ ηνπ πιαλήηε. ηελ νπζία, νη επηρεηξήζεηο ζα πξέπεη λα αληηιεθζνχλ φηη δελ κπνξνχλ λα θαηαζθεπάζνπλ έλα νηθνινγηθφ πξντφλ αλ δελ ιάβνπλ πνιχ ζνβαξά ππφςε πσο ε απφθηεζε ησλ πξψησλ πιψλ, ε αλάπηπμε, ε θαηαζθεπή, ε δηαλνκή θαη νη πσιήζεηο είλαη ζε ζέζε λα επεξεάζνπλ ην πεξηβάιινλ 38

39 4.2 ΠΛΔΟΝΔΚΣΗΜΑΣΑ ΣΟ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΟ ΜΑΡΚΔΣΙΝΓΚ ΣΙ ΞΔΝΟΓΟΥΔΙΑΚΔ ΜΟΝΑΓΔ Πιενλεθηήκαηα ησλ θηιηθψλ πξνο ην πεξηβάιινλ μελνδνρείσλ: - Απνδνηηθφηεηα ηνπ θφζηνπο: Φηιηθέο πξνο ην πεξηβάιινλ πξαθηηθέο είλαη νηθνλνκηθά απνηειεζκαηηθέο. - Δπθαηξίεο Μάξθεηηλγθ: πάξρεη ζίγνπξα κηα αχμεζε ησλ επθαηξηψλ πνπ ζρεηίδνληαη κε ην κάξθεηηλγθ ηε ζηηγκή πνπ ζα αξρίζεη ε εθαξκνγή ησλ θηιηθψλ πξνο ην πεξηβάιινλ πξαθηηθψλ. - Ιθαλνπνίεζε απν ηνπο επηζθέπηεο θαη ηα κέιε πξνζσπηθνχ: Οη επηζθέπηεο ζέβνληαη ηελ ηδέα ηεο δηαηήξεζεο ηνπ πεξηβάιινληνο. - Μείσζε ηεο πνζφηεηαο ησλ απνβιήησλ: Η αλαθχθισζε ζίγνπξα κεηψλεη ηελ πνζφηεηα ησλ απνβιήησλ. - Βνήζεηα ζηελ αλάθηεζε ησλ αληηθεηκέλσλ: Η δηαινγή απνξξηκκάησλ κπνξεί λα βνεζήζεη ζηελ αλάθηεζε νξηζκέλσλ εηδψλ φπσο πεηζέηεο θαη πηάηα πνπ πεηάγνληαη θαηά ιάζνο. - ςειή ρξεκαηηθή αμία: Ξελνδνρεία θαη ζέξεηξα πνπ εθαξκφδνπλ πξαθηηθέο θηιηθέο πξνο ην πεξηβάιινλ ηείλνπλ λα έρνπλ πςειή ρξεκαηηθή αμία. 39

40 4.3 ΣΡΑΣΗΓΙΚΔ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΟ ΜΑΡΚΔΣΙΝΓΚ Η αεηθφξνο δηαρείξηζε ηνπ ηνπξηζκνχ ρξεηάδεηαη πξαγκαηηθά πξάζηλνπο ηξφπνπο γηα λα δξαζηεξηνπνηεζεί επηρεηξεκαηηθά. Σν πξάζηλν κάξθεηηλγθ νξίδεηαη σο αθνινχζσο ζην marketingpower.com(2011) (θνηλσληθφο νξηζκφο ηνπ κάξθεηηλγθ) Η αλάπηπμε θαη ην κάξθεηηλγθ πξντφλησλ πνπ έρνπλ ζρεδηαζηεί ψζηε λα ειαρηζηνπνηνχλ ηα αξλεηηθά απνηειέζκαηα ζην θπζηθφ πεξηβάιινλ ή ζην λα βειηηψλνπλ ηελ πνηφηεηα ηνπ. (νξηζκφο πεξηβάιινληνο) Οη πξνζπάζεηεο ησλ εηαηξεηψλ θαη νξγαληζκψλ λα παξάγνπλ, πξνσζήζνπλ, ζπζθεπάζνπλ θαη αλαθηήζνπλ πξντφληα θαηά ηξφπν ν φπνηνο είλαη επαίζζεηνο ή πνπ αληαπνθξίλεηαη ζηηο νηθνινγηθέο αλεζπρίεο. χκθσλα κε ηνλ Grant (2008), γηα λα απνθεπρζεί ε απεηιή ηεο «πξάζηλεο πιχζεο εγθεθάινπ (greenwashing)», ην πξάζηλν κάξθεηηλγθ πξέπεη λα πξνηείλεη κηα ξεαιηζηηθή πξνζέγγηζε κάξθεηηλγθ ζηηο εηαηξείεο. Η εηαηξεία θαη νη πειάηεο ηεο ζα πξέπεη λα είλαη ζε ζηελή ζπλεξγαζία ζηελ νινθιεξσκέλε πξάζηλε δηαδηθαζία. Οη ηξέρνπζεο πξαθηηθέο θαη ζπλήζεηεο ηνπ κάξθεηηλγθ είλαη βαζηθά δηαθνξεηηθέο παξαιιαγέο ηεο «πξάζηλεο πιχζεο εγθεθάινπ». Η «πξάζηλε πιχζε εγθέθαινπ» παξνπζηάδεη ηηο θαλνληθέο πξαθηηθέο σο πξάζηλεο. Αιιά ε λέα πξνζέγγηζε ηνπ κάξθεηηλγθ ζα πξέπεη λα απαξλεζεί απηή ηελ πξνζέγγηζε, αθφκα θαη ηελ καδηθή παξαγσγή πξντφλησλ πνπ νλνκάδνληαη ή επηζεκαίλνληαη σο: Φπζηθν ή πηηηθφ πξντφλ. Η λέα πξνζέγγηζε ηνπ αεηθφξνπ κάξθεηηλγθ απαξλείηαη ηηο πξαθηηθέο δηαθήκηζεο θαη πξνψζεζεο πνπ ζηνρεχνπλ ζηηο καδηθέο θαηαλαισηηθέο ζπλήζεηεο. Αληίζεηα, πξνζθέξεη κηα ξεαιηζηηθή, δηαθαλή, θηιηθή πξνο ηνλ θαηαλαισηή πξνζέγγηζε πνπ ζηεξηδεηαη ζηελ ζπλεξγαηηθφηεηα θαη ζηελ θνηλσληθή 40

41 δηθηχσζε. Σν πξάζηλν κάξθεηηλγθ θξνληίδεη ηνπο θαηαλαισηέο θαη παξάιιεια ηνπο δηαπαηδαγσγεί. Σν πξάζηλν κάξθεηηλγθ δελ πεξηιακβάλεη φζα πξντφληα «θαίλνληαη» θαιά αιιά απηά πνπ πξαγκαηηθά είλαη. Σν κάξθεηηλγθ κπνξεί εχθνια λα παξνπζηάζεη δηαθνξεηηθά πξντφληα «ρακειήο αμίαο» κε ηέηνηνλ ηξφπν ψζηε απηά λα γίλνπλ απνδεθηά σο θαλνληθά. Όκσο, ε ηδαληθή απνζηνιή ηνπ κάξθεηηλγθ ζα ήηαλ λα θηλεηνπνηήζεη ηνπο θαηαλαισηέο ψζηε απηνί λα απνθηήζνπλ πην πξάζηλε ζπλείδεζε (Grant, 2008:68) Ο Grant παξνπζηάδεη δπν θχξηεο θαηεπζχλζεηο ζην ηη πξέπεη λα «Κνπεί (to cut)» θαη λα «Αιιάμεη (to switch)». ηελ πξαγκαηηθφηεηα, απηέο νη δπν θαηεπζχλζεηο είλαη αλαπφθεπθηα ζεκαληηθέο γηα ηελ ιήςε ηεο ηειηθήο απφθαζεο. ηελ ηεξάξρεζε ησλ απνβιήησλ, πνπ αλαθέξεηαη ζην 4R (reduce, reuse, recycle, recover = κείσζε, επαλαρξεζηκνπνίεζε, αλαθχθισζε θαη αλάθηεζε) πξνζηίζεηαη ηψξα θαη ην re think (επαλεμέηαζε). Σν 5R είλαη ην αξρηθφ βήκα γηα λα γίλεη θαηαλνεηή ε λέα πξνζέγγηζε ηνπ κάξθεηηλγθ. «Να θνπεί» ζεκαίλεη: Να θαηαλαιψλνπκε ιηγφηεξν, πην απιφο ηξφπνο δσήο, λα κνηξαδφκαζηε πεξηζζφηεξα θαη λα αγνξάδνπκε απφ πξαγκαηηθά θαινχο παξαγσγνχο. Σν «Να αιιάμεη» ζεκαίλεη λα εγθαηαιείςνπκε αζπλείδεηεο θαηαλαισηηθέο ζπλήζεηεο θαη λα αιιάμνπκε θαηαλαισηηθή ζπκπεξηθνξά ζηξέθνληάο ηελ ζε πην εζηθή, νξζνινγηθή βάζε, ζε ρακειήο πεξηεθηηθφηεηαο ζε άλζξαθα πξντφληα θαζψο θαη ζε πξαγκαηηθά βειηησκέλα πξντφληα. Δηδηθά, ηα ηειεπηαία πελήληα ρξφληα, νη θαηαλαισηέο δηδάρηεθαλ ζην λα θαηαλαιψλνπλ αζπλείδεηα απν ηνπο ηζρπξνχο κεραληζκνχο ηνπ κάξθεηηλγθ θαη ηεο δηαθήκηζεο. Αιιά, ζχκθσλα κε ηνλ Grant, ην κάξθεηηλγθ είλαη αθφκα έλαο απφ ηνπο πην ζεκαληηθνχο κεραληζκνχο ζην λα επηβάιεηο θαη λα δηδάμεηο ηνπο θαηαλαισηέο λέεο ζθέςεηο ελφο λένπ ηξφπνπ δσήο (Grant, 2008: 9-10 ) 41

42 ΚΔΦΑΛΑΙΟ 5: ΣΗΜΑΣΑ ΠΔΡΙΒΑΛΛΟΝΣΙΚΗ ΓΙΑΥΔΙΡΙΗ 5.1 ISO Πξνζαλαηνιηζκέλεο πξνο ηελ αληηκεηψπηζε ησλ πξνβιεκάησλ ηνπ πεξηβάιινληνο ζεζπίζηεθαλ αξθεηέο ξπζκίζεηο νη νπνίεο είραλ εζληθή θαη δηεζλή ηζρχ. Πνιιέο επηρεηξήζεηο εθαξκφδνπλ ηα πζηήκαηα Πεξηβαιινληηθήο Γηαρείξηζεο.. Σα ζπζηήκαηα απηά αθνινπζνχληαη απφ ηηο επηρεηξήζεηο εζεινληηθά θαζψο απνηεινχλ έλα ηεθκήξην αμηνπηζηίαο ζε φηη έρεη λα θάλεη κε ηελ πεξηβαιινληηθή ηνπο πνιηηηθή ελψ πξνζθέξνπλ αληαγσληζηηθφηεηα θαη πνιιά νηθνλνκηθά νθέιε 11. Σν δηεζλέο πξφηππν ISO εθδφζεθε ην 1996 απφ ηνλ Γηεζλή Οξγαληζκφ Σππνπνίεζεο θαη απφ ηφηε μεθίλεζε ε εζεινληηθή εθαξκνγή ηνπ. χκθσλα κε ην δηεζλέο απηφ πξφηππν ζεζπίδεηαη έλα ζχζηεκα απαηηήζεσλ γηα ηε δεκηνπξγία ελφο ζπζηήκαηνο πεξηβαιινληηθήο δηαρείξηζεο ελψ παξάιιεια κπνξεί λα ζρεδηαζηεί κηα πεξηβαιινληηθή πνιηηηθή. 11 Chan,E.S.W ; Wong S.C.K.(2006) Motivations for ISO in the hotel industry, Tourism Management,27, ISO14001.com.au, viewed 26 August 2012, iso14001.com.au 42

43 Γηα ηελ εθαξκνγή ηεο λνκνζεζίαο ISO απαηηνχληαη δηάθνξεο πξνυπνζέζεηο. Πξψηα απ φια ε επηρείξεζε γηα λα εθαξκφζεη ην ISO αιιά θαη ηα ινηπά ζπζηήκαηα πεξηβαιινληηθήο δηαρείξηζεο πξέπεη λα θαζνξίδεη ε ίδηα ηα πιαίζηα ηεο πεξηβαιινληηθήο πνιηηηθήο κε ηελ νπνία ε επηρείξεζε λα δεζκεχεηαη γηα ηελ ηήξεζε ηεο λνκνζεζίαο. 13 Δπηπιένλ είλαη αξθεηά ζεκαληηθφ λα πξνβεί ε επηρείξεζε ζε έλα πεξηβαιινληηθφ ζρεδηαζκφ, ελψ επηπιένλ δεζκεχεηαη ε επηρείξεζε λα εθπαηδεχζεη ην πξνζσπηθφ ηεο. Σν 2004 θπθινθφξεζε επίζεο θαη ε έθδνζε 14001:2004.Οπζηαζηηθά ε λέα απηή έθδνζε ISO 14001:2004 θαζνξίδεη ηηο απαηηήζεηο γηα έλα ζχζηεκα πεξηβαιινληηθήο δηαρείξηζεο κε ζθνπφ λα θαηαζηεί δπλαηή ε νξγάλσζε ε αλάπηπμε θαη ε εθαξκνγή ησλ πνιηηηθψλ θαη ησλ ζηφρσλ πνπ ζα ιακβάλνπλ ππφςε ηηο λνκηθέο απαηηήζεηο θαη άιιεο απαηηήζεηο ηηο νπνίεο ν νξγαληζκφο πξνζππνγξάθεη.δπίζεο παξέρνληαη θαη πιεξνθνξίεο ζρεηηθά κε ζεκαληηθέο πεξηβαιινληηθέο πηπρέο. Ο νξγαληζκφο αλαγλσξίδεη θαη αλαθέξεηαη ζε εθείλεο ηηο πεξηβαιινληηθέο πηπρέο πεξηιακβάλνληαο κφλν εθείλεο πνπ κπνξεί λα ειέγμεη θαη εθείλεο πνπ κπνξεί λα επεξεάζεη. Σν πξφηππν δελ αλαθέξεη ζπγθεθξηκέλα θξηηήξηα πεξηβαιινληηθήο απφδνζεο. Ο ISO 14001:2004 ηζρχεη γηα θάζε νξγαληζκφ πνπ επηζπκεί λα ζεζπίζεη, λα εθαξκφζεη, λα δηαηεξήζεη θαη λα βειηηψζεη έλα ζχζηεκα πεξηβαιινληηθήο δηαρείξηζεο, γηα λα πηζηνπνηήζεη πσο ππάξρεη ζπκκφξθσζε κε δεισκέλε ηελ 13 Atkinson, G., & Hamilton, K. (1996). Sustainable development andflows of assets in international trade. Paper presented to theeuropean Association of Environmental and ResourceEconomists Conference, Lisbon, Portugal. 43

44 πεξηβαιινληηθή πνιηηηθή ηεο, θαη λα απνδείμεη ηε ζπκκφξθσζε κε ην πξφηππν ISO 14001:2004 θάλνληαο ηα παξαθάησ 14 : α) θάλνληαο απηνπξνζδηνξηζκφ β) ςάρλνληαο ηελ επηβεβαίσζε ηεο ζπκκφξθσζεο ηνπ απφ ηνπο ελδηαθεξνκέλνπο φπσο είλαη ε νξγάλσζε ή νη πειάηεο γ) ςάρλνληαο ηελ ηαπηνπνίεζε κε ηηο ζπλζήθεο ηνπ πξνηχπνπ απφ ηξίηνπο /κε ζρεηηθνχο κε ηνλ νξγαληζκφ δ) επηδηψθνληαο ηελ πηζηνπνίεζε / θαηαγξαθή ηνπ ζπζηήκαηνο πεξηβαιινληηθήο δηαρείξηζεο απφ εμσηεξηθφ νξγαληζκφ. Όιεο νη απαηηήζεηο ηνπ ISO 14001:2004 πξννξίδνληαη λα ελζσκαησζνχλ ζε νπνηνδήπνηε ζχζηεκα πεξηβαιινληηθήο δηαρείξηζεο. Η έθηαζε ηεο εθαξκνγήο ζα εμαξηεζεί απφ παξάγνληεο φπσο ε πεξηβαιινληηθή πνιηηηθή ηνπ νξγαληζκνχ, ε θχζε ησλ δξαζηεξηνηήησλ, ησλ πξντφλησλ θαη ησλ ππεξεζηψλ θαη ηελ ηνπνζεζία θαη ηηο ζπλζήθεο ππφ ηηο νπνίεο ιεηηνπξγεί. Οη ιφγνη γηα ηνπο νπνίνπο πνιιέο επηρεηξήζεηο ζηξέθνληαη ζηελ πηνζέηεζε ελφο ηέηνηνπ πξνηχπνπ είλαη πνιινί. Αθφκα θη αλ ε πίεζε ηεο αγνξάο είλαη ν πξσηαξρηθφο ιφγνο πνπ νη πεξηζζφηεξεο εηαηξείεο έρνπλ δεηήζεη λα εληαρζνχλ ζε απηφ ην πξφηππν, ε θεξδνθνξία θαη ε θνηλσληθή επζχλε είλαη αθφκα πνιχ ζνβαξνί ιφγνη γηα νξηζκέλεο εηαηξείεο λα θαηαρσξεζνχλ ζην ISO ΙSO :2004. On line Available at < 15 "The Environmental Management Report," vol. 3, no. 7. July 1998: The McGraw-Hill Companies. 44

45 Σα θέξδε είλαη ε ςπρή ηεο θάζε εηαηξείαο. Οη εηαηξείεο κε ζθνπφ λα απμήζνπλ ηα θέξδε ηνπο πξνζπαζνχλ λα κεηψζνπλ αθφκα θαη ηελ παξακηθξή ζπαηάιε. Δπεηδή ηα θέξδε αληηπξνζσπεχνπλ ζπλήζσο 5 ηνηο εθαηφ έσο 10 ηνηο εθαηφ ησλ πσιήζεσλ, αθφκα θαη κηθξέο απμήζεηο ζην θαηψηαην φξην κπνξεί λα απνβνχλ ζεκαληηθέο. Γηα παξάδεηγκα, ε Tytex Inc, ε πξψηε εηαηξεία ζην Rhode Island πηζηνπνηήζεθε κε ηνλ ISO θαη ISO Η εηαηξεία είλαη κηα παγθφζκηαο θιάζεο εγέηεο ζηνλ θιάδν ησλ θισζηνυθαληνπξγηθψλ πξντφλησλ, κε 5 εσο 10 εθαηνκκχξηα δνιάξηα ζε εηήζηεο πσιήζεηο. «Σν ISO βνήζεζε ηελ Tytex Α.Δ. λα κεηψζεη ηε ρξήζε ειεθηξηθήο ελέξγεηαο θαηά 26 ηνηο εθαηφ, ηε ρξήζε ηνπ θπζηθνχ αεξίνπ θαηά 24 ηνηο εθαηφ θαη ηε ρξήζε ηνπ λεξνχ θαηά 21 ηνηο εθαηφ,» ιέεη ν Dave Gaspar, αλαιπηήο επηρεηξήζεσλ θαη εθπξφζσπνο δηαρείξηζεο ηνπ ISO γηα ηελ Tytex. «Σα απφβιεηα ηεο παξαγσγήο κεηψζεθαλ θαηά ζρεδφλ 3 ηνηο εθαηφ, ελψ αλαθπθιψζηκα απνξξίκκαηα ηεο εηαηξείαο απμήζεθαλ ζρεδφλ 30 ηνηο εθαηφ. 16 Οη φγθνη ηεο παξαγσγήο απμήζεθαλ επίζεο θαηά 21 ηνηο εθαηφ. Όιεο απηέο νη αιιαγέο κείσζαλ ζρεδφλ ζην 25 ηνηο εθαηφ ην ζπλφιν ησλ ελεξγεηαθψλ ηνπο δαπαλψλ θαη ην θφζηνο ηνπ λεξνχ νηαλ εηζήρζε ην 1996 ην ISO Η πεξίνδνο απφζβεζεο γηα ηελ εθαξκνγή νινθιεξσκέλσλ ζπζηεκάησλ ISO ήηαλ κφιηο 3,5 ρξφληα 17. Δθηφο απφ ηελ αχμεζε ηεο πεξηβαιινληηθήο επαηζζεηνπνίεζεο θαη ηελ απφδνζή ηεο εηαηξείαο ην ISO βνήζεζε επίζεο ζηελ κεγηζηνπνίεζε ησλ θεξδψλ θαη βνήζεζε ηελ εηαηξεία λα βειηηψζεη ηελ θαηψηαηε γξακκή καο θαη ηε ζπλνιηθή θεξδνθνξία.» 16 ΙSO bring change and delivers profits. On line Available at Accessed on 17th August "The Environmental Management Report," vol. 3, no. 12. December 1998: The McGraw-Hill Companies. 45

46 ρεηηθά κε ην κέιινλ ηεο ISΟ πξέπεη λα αλαθέξνπκε πσο, ε δήηεζε ησλ πειαηψλ ζα είλαη ε θπξίαξρε αηηία γηα ηελ εθαξκνγή ηνπ ISO Δθηφο απφ απηή ηελ πίεζε ηεο αγνξάο, νη πνιηηεηαθέο θαη νκνζπνλδηαθέο θπβεξλήζεηο έρνπλ αξρίζεη λα ρξεζηκνπνηνχλ ηηο πξσηνβνπιίεο θαη κεηψζεηο ησλ πξνζηίκσλ ελζαξξχλνληαο ηηο εηαηξείεο λα πηνζεηήζνπλ ην πξφηππν ISO Οη θπβεξλήζεηο ησλ θξαηψλ παίξλνπλ ηελ πξσηνβνπιία λα αμηνινγήζνπλ ηε ρξεζηκφηεηα ηνπ ISO θαη λα ελζαξξχλνπλ ηε ρξήζε ηνπ απφ ηε βηνκεραλία. Οη απνθάζεηο απηέο ησλ θπβεξλήζεσλ έρνπλ σο ζθνπφ νη κειινληηθέο απνθάζεηο λα βαζίδνληαη ζε ηεθκεξησκέλα ζηνηρεία. 46

47 5.2 ΠΔΡΙΒΑΛΟΝΣΙΚΟ ΣΗΜΑ ΓΙΑΥΔΙΡΙΗ - ENVIRONMENTAL MANAGEMENT SYSTEM (EMΑS) Σα πεξηβαιινληηθά ζπζηήκαηα δηαρείξηζεο απνηεινχλ έλαλ θαλνληζκφ ν νπνίνο εθαξκφδεηαη απφ ηνλ Απξίιην ηνπ 1995 ζε εζεινληηθή βάζε. Δλψ αξρηθά μεθίλεζε ζαλ έλαο θαλνληζκφο πνπ έβξηζθε εθαξκνγή ζε βηνκεραληθνχο θαη θαηαζθεπαζηηθνχο ηνκείο ψζηε λα είλαη δπλαηή ε επέθηαζε ηνπ ζε θάζε θιάδν, επηρεηξήζεθε λα γίλεη πεξηζζφηεξν ζπκβαηφο κε ηνλ ISO Οπζηαζηηθά ν θαλνληζκφο απνβιέπεη ζηε δηαξθή βειηίσζε ησλ πεξηβαιινληηθψλ επηδφζεσλ ησλ επηρεηξήζεσλ πνπ ππάγνληαη ζηνλ θαλνληζκφ, ε νπνία επηηπγράλεηαη κε ηελ εθαξκνγή ησλ ζπζηεκάησλ πεξηβαιινληηθήο δηαρείξηζεο. 18 Δλ ζπλερεία κε ηελ αμηνιφγεζε απηψλ ησλ ζπζηεκάησλ, ηελ ζπκκεηνρή ηνπ πξνζσπηθνχ ζηελ ελεκέξσζε, ηε δέζκεπζε ηεο δηνίθεζεο ησλ επηρεηξήζεσλ ψζηε λα ζηεξίδνπλ έλα ζπγθεθξηκέλν ζχζηεκα, γίλεηαη ζπλερήο πξνζπάζεηα γηα ηε βειηίσζε ηνπ ζπζηήκαηνο. Όπσο ζε θάζε νξγαληζκφ, έηζη θαη ζηηο ηνπξηζηηθέο θαη μελνδνρεηαθέο επηρεηξήζεηο ππάξρνπλ εηαηξηθέο θαηεπζπληήξηεο γξακκέο γηα ηελ εθαξκνγή ησλ ζπζηεκάησλ δηαρείξηζεο ηνπ πεξηβάιινληνο. Μεηαμχ απηψλ, ππάξρνπλ θαζνιηθέο πξαθηηθέο δηαρείξηζεο ηνπ πεξηβάιινληνο, φπσο: 18 Wackernagel, M., Dholakia, R., Deumling, D., and Richardson, D. (2002). Ecological Footprint Household Evaluation Spreadsheet v.2.0. Retrieved February 15th, 2002, from: 47

48 - Η πξνψζεζε ησλ ζπζηεκάησλ ζε φια ηα επίπεδα ηεο νξγάλσζεο. - Αμηνιφγεζε ησλ επηπηψζεσλ ησλ δξαζηεξηνηήησλ ηεο ηνπξηζηηθήο δξαζηεξηφηεηαο ζην πεξηβάιινλ. - Να εγθξηζνχλ ηα αλαγθαία κέηξα γηα ηελ πξφιεςε, ηελ εμάιεηςε ή ηε κείσζε ηεο ξχπαλζεο. - Θέζπηζε θαη εθαξκνγή δηαδηθαζηψλ γηα ηελ εμαθξίβσζε ηεο ζπκκφξθσζεο κε ηελ πεξηβαιινληηθή πνιηηηθή. - πλεξγαζία κε ηηο ηνπηθέο αξρέο γηα ηε ζέζπηζε δηαδηθαζηψλ γηα ηελ αληηκεηψπηζε θαηαζηάζεσλ έθηαθηεο αλάγθεο. - Να ιεθζνχλ κέηξα γηα λα εμαζθαιηζηεί φηη νη πξνκεζεπηέο εθαξκφδνπλ ηελ πεξηβαιινληηθή λνκνζεζία. Αλάκεζα ζηα νθέιε ηεο εθαξκνγήο ηνπ ρεδίνπ Πεξηβαιινληηθήο Γηαρείξηζεο είλαη: - Μεγηζηνπνίεζε ηεο ινγηθήο ρξήζεο ησλ πφξσλ. - Η ζσζηή δηαρείξηζε θαη ν ρεηξηζκφο ησλ απνβιήησλ, ε ειαρηζηνπνίεζε ηνπ θφζηνπο. - Πξνηεξαηφηεηα ε πξφιεςε αληί ηεο δηφξζσζεο. - Αχμεζε ηεο πνηφηεηαο θαη ηεο παξαγσγηθφηεηαο ζηελ εξγαζία. - Βειηίσζε ζρέζεσλ κε ηελ θνηλφηεηα θαη ην πεξηβάιινλ αξρήο. 48

49 Μέζα ζηα πιαίζηα ηνπ πζηήκαηνο Πεξηβαιινληηθήο δηαρείξηζεο ζρεδηάδνληαη δξάζεηο δηαρείξηζεο κε ζηφρν ηε κείσζε ησλ απνβιήησλ, ηελ αχμεζε ηεο αλαθχθισζεο θαη ηελ εμνηθνλφκεζε πφξσλ γηα ηελ επηρείξεζε. Αλαιπηηθφηεξα ζρεδηάδνληαη δξάζεηο γηα αλαθχθισζε θαη δηαρείξηζε: πιαζηηθψλ πιηθψλ ειεθηξηθψλ ζηειψλ (κπαηαξηψλ) νξπθηειαίσλ γπαιηνχ ραξηηνχ αινπκηλίνπ κειαλνηαηληψλ ειεθηξηθψλ ζπζθεπψλ θ.α Δπηπιένλ ζρεδηάδνληαη θαη πξνηείλνληαη έξγα εμνηθνλφκεζεο, φπσο: εμνηθνλφκεζεο λεξνχ, εμνηθνλφκεζεο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο, κείσζεο ησλ αλαιψζεσλ πεηξειαίνπ, ελαιιαθηηθήο δηαρείξηζεο ησλ ιπκάησλ, κείσζεο ησλ εθπνκπψλ αεξίσλ ηνπ ζεξκνθεπίνπ, ρξήζε νηθνινγηθψλ απνξξππαληηθψλ, κείσζεο ηεο ερνξχπαλζεο, αληηκεηψπηζεο έθηαθησλ αλαγθψλ ζε πεξίπησζε αηπρήκαηνο. 49

50 Σέινο ε εθαξκνγή ελφο πηζηνπνηεκέλνπ πζηήκαηνο Πεξηβαιινληηθήο δηαρείξηζεο ζε κία μελνδνρεηαθή κνλάδα επηθέξεη ηα παξαθάησ σθέιε: Οηθνλνκηθή σθέιεηα απφ ηε κείσζε ηεο θαηαλάισζεο ελέξγεηαο Οηθνλνκηθή σθέιεηα απφ ηε βέιηηζηε δηαρείξηζε θπζηθψλ πφξσλ θαη αλαθχθισζε απνβιήησλ. Αληαγσληζηηθφ πιενλέθηεκα ζηελ ηνπηθή θαη δηεζλή ηνπξηζηηθή αγνξά, Αχμεζε ηεο εκπηζηνζχλεο ησλ πειαηψλ απέλαληη ζηελ επηρείξεζε, Αχμεζε ηεο ππεπζπλφηεηαο ησλ εξγαδνκέλσλ γηα δξάζεηο εμνηθνλφκεζεο, Βειηίσζε ηεο δεκφζηαο εηθφλαο ηεο εηαηξίαο θαη ησλ ζρέζεσλ κε ηελ ηνπηθή θνηλσλία, πκκφξθσζε κε ηελ πεξηβαιινληηθή λνκνζεζία θαη απνθπγή πξνζηίκσλ ζχκθσλα κε ηελ αξρή «ν ξππαίλσλ πιεξψλεη». 50

51 5.3 ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΟ ΗΜΑ GREEN KEY Σν Green Key είλαη έλα κε θπβεξλεηηθφ, κε θεξδνζθνπηθφ, αλεμάξηεην πξφγξακκα, αλαγλσξηζκέλν θαη ππνζηεξηδφκελν απφ ηνλ Παγθφζκην Οξγαληζκφ Σνπξηζκνχ θαη ην United Nations Environment Programme (UNEP). Οπζηαζηηθά, απνηειεί έλα εζεινληηθφ νηθνινγηθφ ζήκα γηα ηνπξηζηηθέο εγθαηαζηάζεηο, κέζσ ηνπ νπνίνπ πξνσζείηαη ν αεηθφξνο ηνπξηζκφο. ηφρνο ηνπ είλαη ε ζπκβνιή ζηελ πξφιεςε ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο κέζσ ηεο επηβξάβεπζεο θαη ηεο ππνζηήξημεο ησλ ηνπξηζηηθψλ θαη φρη κφλν, εγθαηαζηάζεσλ κε ζεηηθέο πεξηβαιινληηθέο πξσηνβνπιίεο. ήκεξα, απνηειεί ην κεγαιχηεξν παγθνζκίσο ζήκα ECO LABEL φζνλ αθνξά ηνλ ηνπξηζκφ θαη δηαζέηεη έλα εζληθφ θέληξν δηνίθεζεο ζε θάζε ρψξα πνπ ζπκκεηέρεη ζε απηφ. (Green Key Organization) Δπνκέλσο, ην Green Key είλαη έλα νηθνινγηθφ ζήκα πνηφηεηαο γηα ηνπξηζηηθέο κνλάδεο. Καη νη ελδηαθεξφκελνη ηνπξηζηηθνί επηρεηξεκαηίεο νθείινπλ λα ηεξνχλ νξηζκέλεο απαηηήζεηο νηθνινγηθήο ρξνηάο. ε αληάιιαγκα, απνθηνχλ ην δηθαίσκα λα ρξεζηκνπνηνχλ ην ζήκα (eco-label) γηα ην marketing ηεο επηρείξεζήο ηνπο. 51

52 Σν πξφγξακκα μεθίλεζε ζηε Γαλία ην 1994 θαη εγθξίζεθε απφ ην FEE (Foundation of Environmental Education) to 2002 γηα λα θαηαζηεί ην πέκπην δηεζλέο πξφγξακκά ηνπ θαη έρεη εμαπισζεί ζε 28 ρψξεο ελψ εμαθνινπζεί λα απμάλεηαη ν αξηζκφο ζε νιφθιεξν ηνλ θφζκν. Ο FEE απνηειεί κηα δηεζλή κε θπβεξλεηηθή νξγάλσζε κε απνζηνιή ηελ πεξηβαιινληηθή εθπαίδεπζε αλά ηνλ θφζκν. Ο εζληθφο ζπληνληζηήο ηνπ πξνγξάκκαηνο γηα ηελ Διιάδα είλαη Διιεληθή Δηαηξία Πξνζηαζίαο ηεο Φχζεο. (νξγαληζκφο ΔΔΠΦ) Σν Green Key εθπαηδεχεη θαη εληζρχεη ηνπο θνξείο ηνπξηζκνχ, ζε νιφθιεξν ην θάζκα ηνπ απφ ηνπο ηνπξίζηεο θαη ηηο ηνπξηζηηθέο επηρεηξήζεηο κέρξη ηηο αξκφδηεο αξρέο θαη ηηο ηνπηθέο θνηλφηεηεο, ψζηε λα ηνπο θαηαζηήζεη θνηλσλνχο ζηελ πξνζηαζία ηνπ πεξηβάιινληνο. ην δίθηπν ζήκεξα ζπκκεηέρνπλ φιεο νη κνξθέο μελνδνρεηαθψλ κνλάδσλ, εζηηαηνξίσλ θαη εγθαηαζηάζεσλ αλαςπρήο, αιιά αξγφηεξα ζα ζπκπεξηιεθζνχλ θαη άιινη ηνκείο ηνπξηζηηθνχ ελδηαθέξνληνο. ήκεξα, είλαη δηαζέζηκα ηα θξηηήξηα γηα: μελνδνρεία μελψλεο ρψξνπο θαηαζθήλσζεο (camping) ζπλεδξηαθά θέληξα Απηή ηε ζηηγκή, ε δηεζλήο Γξακκαηεία ηνπ δηθηχνπ Green Key κειεηά επηπιένλ θξηηήξηα, γηα άιινπο ηνκείο ηνπξηζηηθνχ ελδηαθέξνληνο, φπσο θέληξα αλαςπρήο, δσνινγηθνχο θήπνπο θιπ. 52

53 Σν πξφγξακκα Green Key ζηεξίδεηαη ζε 5 άμνλεο: Δθπαίδεπζε ηνπ πξνζσπηθνχ, ησλ πειαηψλ θαη ησλ ηδηνθηεηψλ κε ζηφρν ηελ αχμεζε ηεο βηψζηκεο αλάπηπμεο θαη ηεο πεξηβαιινληηθήο επαηζζεηνπνίεζεο ζε κνλάδεο αλαςπρήο. Γηαθχιαμε ηνπ πεξηβάιινληνο κέζσ ηεο κείσζεο ησλ πεξηβαιινληηθψλ επηπηψζεσλ ηεο θάζε κνλάδαο ζε παγθφζκην επίπεδν. Οηθνλνκηθφ κάλαηδκελη κέζσ ηεο κείσζεο ηεο θαηαλάισζεο, ην νπνίν ζεκαίλεη κείσζε ηνπ θφζηνπο. ηξαηεγηθή κάξθεηηλγθ κέζσ ηεο πξνψζεζεο ηεο εηηθέηαο Green Key θαη ησλ εγθαηαζηάζεσλ πνπ ρξεζηκνπνηνχλ ην ζήκα ηνπ Green Key. Δλδπλάκσζε ηνπ θιάδνπ ηνπ ηνπξηζκνχ θαη αλαςπρήο κέζσ ηεο αλάιεςεο ηεο επζχλεο ζε επξχηεξν πεδίν πέξα απφ ηηο κεκνλσκέλεο εγθαηαζηάζεηο ηνπο. Οη ηνπξηζηηθέο εγθαηαζηάζεηο βξαβεχνληαη κε ην Green Key ζχκθσλα κε εζληθά ή θαη δηεζλή θξηηήξηα πνπ νξίδεη ην πξφγξακκα. Η βξάβεπζε κε Green Key ζεκαίλεη φηη ε κνλάδα έρεη εθπιεξψζεη κηα ιίζηα κε ηηο απαηηήζεηο. Οη απαηηήζεηο απηέο πεξηέρνληαη ζηελ επηηαθηηθή αλάγθε ησλ θξηηεξίσλ. Σα θξηηήξηα ηνπ Πξνγξάκκαηνο αθνξνχλ ζηελ Πεξηβαιινληηθή Γηαρείξηζε ηεο ηνπξηζηηθήο επηρείξεζεο θαη ζηελ Πεξηβαιινληηθή Δθπαίδεπζε πνπ πξέπεη ε επηρείξεζε λα αλαιακβάλεη γηα ην πξνζσπηθφ ηεο, ηνπο επηζθέπηεο ηεο, ηνπο πξνκεζεπηέο ηεο θαη εη δπλαηφλ ηελ ηνπηθή θνηλσλία κέζα ζηελ νπνία ιεηηνπξγεί. 53

54 Σα θξηηήξηα γηα ηε βξάβεπζε κηαο επηρείξεζεο κε ην νηθνινγηθφ ζήκα πνηφηεηαο Green Key ρσξίδνληαη ζηηο παξαθάησ 12 θαηεγνξίεο (ηζηνζειίδα ΔΔΠΦ): Πεξηβαιινληηθή δηαρείξεζε πκκεηνρή ηνπ Πξνζσπηθνχ Πιεξνθφξεζε ησλ πειαηψλ Γηαρείξηζε Νεξνχ Πιχζηκν θαη θαζαξηζκφο Γηαρείξηζε Απνξξηκκάησλ Δλέξγεηα Tξφθηκα θαη πνηά Δζσηεξηθφ πεξηβάιινλ Kήπνη θαη ρψξνη ζηάζκεπζεο Πξάζηλεο δξαζηεξηφηεηεο Γηνίθεζε Σα θξηηήξηα έρνπλ ζρεδηαζηεί ψζηε λα είλαη εχθνια θαηαλνεηά απφ ηνπο ηνπξίζηεο, εθηθηά γηα ηελ ηνπξηζηηθή βηνκεραλία θαη ζαθψο επαιεζεχζηκα κέζσ ειέγρσλ. Σα δηεζλή θξηηήξηα αληαλαθινχλ ηα δηάθνξα πεδία ησλ ηνπξηζηηθψλ εγθαηαζηάζεσλ θαη ηα εμεηδηθεπκέλα εζληθά θξηηήξηα αληαλαθινχλ ηε λνκνζεζία ηεο θάζε ρψξαο, ηηο ππνδνκέο θαη ηνλ πνιηηηζκφ ηεο. Σα θξηηήξηα εζηηάδνπλ ζηελ πεξηβαιινληηθή δηαρείξηζε, ηηο ηερληθέο απαηηήζεηο, θαζψο θαη ηηο πξσηνβνπιίεο γηα ηε ζπκκεηνρή ησλ επηζθεπηψλ, ηνπ πξνζσπηθνχ θαη ησλ πξνκεζεπηψλ. 54

55 Με ηελ εθαξκνγή ηνπ πξνγξάκκαηνο Green Key επηηπγράλνληαη: Η επαηζζεηνπνίεζε ηνπ πξνζσπηθνχ θαη ησλ πειαηψλ ησλ ηνπξηζηηθψλ κνλάδσλ Η αχμεζε ηεο ρξήζεο βηψζηκσλ κεζφδσλ ιεηηνπξγίαο θαη απνδνηηθφηεξεο ηερλνινγίαο Η δηνίθεζε πεξηβαιινληηθά νξζψλ θαη ππεχζπλσλ επηρεηξήζεσλ Η κείσζε ρξήζεο θπζηθψλ πφξσλ θαη ελέξγεηαο Οη πηζηνπνηεκέλεο κε Green Key κνλάδεο αλαθέξνπλ πσο έρνπλ πνιιά νθέιε, φπσο ε εμνηθνλφκεζε λεξνχ, ελέξγεηαο θαη απνβιήησλ, έλα αηζζεηά θαιχηεξν πεξηβάιινλ γηα ηνπο επηζθέπηεο θαη ην πξνζσπηθφ, κηα θαιχηεξε εηθφλα ηνπ πεξηβάιινληνο, πιενλεθηήκαηα κάξθεηηλγθ θαη ηελ αχμεζε ηεο δξαζηεξηφηεηαο θαη ησλ πσιήζεσλ. Δπηπιένλ, ηα κέιε ηνπ πξνγξάκκαηνο έρνπλ πξφζβαζε ζε εξγαιεία κάλαηδκελη θαη ππεξεζηψλ ηνπ Green Key, ην νπνίν πνιινί ζεσξνχλ φηη είλαη έλα απφ ηα θνξπθαία νθέιε. Κάζε ρψξα πνπ ζπκκεηέρεη ζην πξφγξακκα έρεη έλαλ εζληθφ θνξέα. Μηα δηεζλήο ηζηνζειίδα έρεη δεκηνπξγεζεί σο έλα εξγαιείν γηα ηνπο εζληθνχο θνξείο, ηηο αηηνχληεο εηαηξείεο θαη ην θνηλφ. Γηεζλείο ζπλαληήζεηο πξαγκαηνπνηνχληαη ηαθηηθά γηα λα απαληεζνχλ νη εξσηήζεηο θαη λα θαιπθζνχλ νη αλάγθεο ησλ εζληθψλ θνξέσλ, θαζψο θαη λα δηαζθαιηζηεί ε ζπλνρή κεηαμχ ησλ κνλάδσλ πνπ έρνπλ πηζηνπνηεζεί κε Green Key. Σν βξαβείν απνλέκεηαη κία θνξά θάζε ρξφλν. 55

56 KEΦΑΛΑΙΟ 6: Η ΠΔΡΙΠΣΩΗ ΞΔΝΟΓΟΥΔΙΟ ΜΔ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΟ ΗΜΑ ΠΟΙΟΣΗΣΑ ΣΗΝ ΑΘΗΝΑ Δίδακε ζηα πην πάλσ θεθάιαηα πσο ε ρξήζε ησλ ΠΓ απνηεινχλ έλαλ θχξην άμνλα ελεξγεηψλ θαη πξαθηηθψλ πξνθεηκέλνπ έλα μελνδνρείν λα κπνξεί λα ιάβεη «πξάζηλε πηζηνπνίεζε». ηελ πεξίπησζε ηελ νπνία ζα εμεηάζνπκε ζα γίλεη αλαθνξά ζηα νθέιε πνπ κπνξεί λα έρεη έλα μελνδνρείν ην νπνίν έρεη ηελ έδξα ηνπ ζηελ Αζήλα θαη είλαη πηζηνπνηεκέλν κε Green Key. Με βάζε ηελ αλάιπζε ε νπνία έρεη γίλεη ζε πξνεγνχκελα θεθάιαηα ζα εμεηαζηνχλ ν ηξφπνο κε ηνλ νπνίν κπνξεί λα γίλεη πεξηβαιινληηθή δηαρείξηζε ηεο ιεηηνπξγίαο θαη πνηεο νη ζεηηθέο ζπλέπεηεο ζηελ θαηεχζπλζε πξνο ηε κείσζε ηνπ νηθνινγηθνχ απνηππψκαηνο κε ηελ ρξήζε ελφο ηέηνηνπ εξγαιείνπ πεξηβαιινληηθήο δηαρείξηζεο. Η εθαξκνγή ινηπφλ ησλ κέηξσλ πνπ επηβάιιεη ην Green Key πξνβιέπεη κείσζε ηεο ελεξγεηαθήο θαηαλάισζεο ησλ μελνδνρείσλ κέζσ κείσζεο ηεο θαηαλάισζεο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο, κέζσ ηνπ ειέγρνπ ηεο ειεθηξηθήο απφδνζεο ησλ ζπζθεπψλ, κε ρξήζε ελαιιαθηηθψλ πεγψλ ελέξγεηαο γηα ηελ παξαγσγή δεζηνχ λεξνχ ρξήζεο θαη δηαρείξηζε ηεο γεληθήο ρξήζεο ηνπ λεξνχ. Δπηπξφζζεηα, πεξηιακβάλεη έλα ζεκαληηθφ αξηζκφ κέηξσλ ζε δηάθνξεο πηπρέο ηηο ιεηηνπξγίαο ηνπ μελνδνρείνπ ηα νπνία αλαιχνληαη ελ ζπλερεία. 56

57 6.1 ΠΔΡΙΓΡΑΦΗ ΞΔΝΟΓΟΥΔΙΟ ΚΑΙ ΜΔΣΡΩΝ ΔΦΑΡΜΟΓΗ ΣΟ GREEN KEY Σν ππφ εμέηαζε μελνδνρείν ιεηηνπξγεί απφ ηνλ Ινχιην ηνπ 2011, πιήξσο αλαθαηληζκέλν ζηε ζέζε πξνυπάξρνληνο μελνδνρείνπ πνπ ιεηηνπξγνχζε επί δεθαεηίεο ζην θέληξν ηεο Αζήλαο. Η αλαθαηαζθεπή δηήξθεζε 3 ρξφληα θαη απνηειεί έλα πξφηππν μελνδνρείν απφ αξρηηεθηνληθήο, αηζζεηηθήο θαη πεξηβαιινληηθήο ζθνπηάο. Η πεξηβαιινληηθή πνιηηηθή μεθηλά απφ ηελ αλαθαηαζθεπή θαζψο έρνπλ ρξεζηκνπνηεζεί πιηθά θηιηθά πξνο ην πεξηβάιινλ φπσο μχιν, γπαιί θαη γπςνζαλίδεο πνπ αληηθαηέζηεζαλ ηνπο παξαδνζηαθνχο ηξφπνπο θαηαζθεπήο ηνηρνπνηίαοεπηρξηζκάησλ-πιαθηδίσλ. ηνηρεία απφ ην παιαηφ θηίξην επαλαρξεζηκνπνηήζεθαλ γηα ηελ εζσηεξηθή δηαθφζκεζε ησλ ρψξσλ ηνπ εζηηαηνξίνπ, ηεο ππνδνρήο θαη ησλ δσκαηίσλ θαη άιια δηαηεξήζεθαλ σο είραλ φπσο κηα καξκάξηλε ζθάια θαη ηα καξκάξηλα δάπεδα ηνπ ηζνγείνπ θαη ηνπ εκηψξνθνπ. ηε ζπλέρεηα παξαηίζεληαη ηα βαζηθά θαηαζθεπαζηηθά ζηνηρεία πνπ αθνξνχλ ηνπο θχξηνπο άμνλεο ησλ εγθαηαζηάζεσλ ηνπ μελνδνρείνπ θαη ηνπ ειεθηξνκεραλνινγηθνχ εμνπιηζκνχ: Ι) Υαινζηάζηα: Υξήζε εμσηεξηθψλ θνπθσκάησλ θαη παινζηαζίσλ κε ηξηπιά ηδάκηα γηα εμαηξεηηθήο πνηφηεηαο ερνκφλσζε θαη ζεξκνκφλσζε κε ζπλεηζθνξά ζηελ κείσζε θαηαλάισζεο ελέξγεηαο γηα ζέξκαλζε θαη ςχμε ζην ειάρηζην απαηηνχκελν πνζνζηφ. 57

58 ΙΙ) Γάπεδα νηρνπνηία Δπελδύζεηο: ηα δσκάηηα ηα δάπεδα είλαη μχιηλα. Η ηνηρνπνηία είλαη εληζρπκέλε κε ερνκνλσηηθή γπςνζαλίδα θαη νη επελδχζεηο ηνίρσλ θαη ςεπδνξνθψλ γίλνληαη κε μχιν θαη γπαιί αθφκα θαη ζηα ινπηξά ησλ δσκαηίσλ. ΙΙΙ) Κιηκαηηζκόο: Ο ρψξνο ηνπ μελνδνρείνπ θιηκαηίδεηαη κε πνιπδηαηξνχκελα ζπζηήκαηα κεηαβιεηήο παξνρήο ςπθηηθνχ κέζνπ (VRF). Σα ζπζηήκαηα απηά απνηεινχλ ηελ πιένλ ζχγρξνλε ηερλνινγία κε ηνλ κέγηζην βαζκφ απφδνζεο (ειάρηζηε θαηαλάισζε ειεθηξηζκνχ). Σν ςπθηηθφ κέζν ησλ ζπζηεκάησλ είλαη ην R 410a ην νπνίν είλαη νηθνινγηθφ θαη θηιηθφ πξνο ην πεξηβάιινλ. Παξαθάησ παξαηίζεληαη ιεπηνκέξεηεο ησλ ζπζηεκάησλ θιηκαηηζκνχ πνπ ζρεηίδνληαη κε ηελ απφδνζε θαη ηελ θαηαλάισζε ελέξγεηαο. Όια ηα ζπζηήκαηα είλαη ηχπνπ heat recovery δίλνληαο ηε δπλαηφηεηα ηαπηφρξνλεο ςχμεο θαη ζέξκαλζεο ζε ρψξνπο ηνπ ίδηνπ ζπζηήκαηνο κε ηαπηφρξνλε αλάθηεζε ζεξκφηεηαο ζηηο πεξηφδνπο πνπ ρξεζηκνπνηείηαη ε παξαπάλσ ιεηηνπξγία. Σα ζπζηήκαηα ησλ θνηλφρξεζησλ ρψξσλ είλαη ζπζηήκαηα πςεινχ βαζκνχ απφδνζεο θαη ιεηηνπξγνχλ ζρεδφλ αδηάιεηπηα. Όια ηα ζπζηήκαηα θιηκαηηζκνχ εθηφο απφ ηε δπλαηφηεηα ηνπηθνχ ειέγρνπ θαη ξχζκηζεο ηεο ιεηηνπξγίαο ηνπο έρνπλ ηε δπλαηφηεηα λα ειέγρνληαη απφ θεληξηθφ ρεηξηζηή κε ξχζκηζε On-Off ή νξηνζέηεζε ζηηο επηινγέο ηνπ ρξήζηε απφ ην πξνζσπηθφ ηνπ μελνδνρείνπ ε ηέζζεξα ζπζηήκαηα ησλ θνηλφρξεζησλ ρψξσλ πνπ ην κεγαιχηεξν ρξνληθφ δηάζηεκα ιεηηνπξγνχλ ζε ςχμε, έρνπλ εγθαηαζηαζεί κνλάδεο heat recovery γηα ηελ πξνζέξκαλζε ηνπ λεξνχ ρξήζεο, εθκεηαιιεπφκελεο ηε ζεξκφηεηα ηνπ ςπθηηθνχ κέζνπ ή νπνία ζε άιιε πεξίπησζε ζα απνξξηπηφηαλ ζην ζχλνιφ ηεο ζην πεξηβάιινλ. Απηέο νη ζπζθεπέο βξίζθνληαη ζηελ αηρκή ηεο ηερλνινγίαο ηνπο θαη σο παξειθφκελεο 58

59 ζπζθεπέο ζε ζχζηεκα κεηαβιεηήο παξνρήο ςπθηηθνχ κέζνπ, εγθαζίζηαληαη γηα πξψηε θνξά ζηελ Διιάδα. ΙV) Παξαγσγή δεζηνύ λεξνύ: φπσο πξναλαθέξεηαη, πξαγκαηνπνηείηαη πξνζέξκαλζε ηνπ δεζηνχ λεξνχ ρξήζεο κε ρξήζε κνλάδσλ heat recovery. Η ηειηθή ζέξκαλζε ηνπ λεξνχ γίλεηαη κε παξαζθεπαζηήξεο θπζηθνχ αεξίνπ. Σν λεξφ πνπ αλαθπθινθνξεί ζην δίθηπν ξπζκίδεηαη ζε ρακειέο ζρεηηθά ζεξκνθξαζίεο γηα ιφγνπο εμνηθνλφκεζεο ελέξγεηαο αιιά ζε ηέηνηα φξηα ψζηε λα κελ είλαη απμεκέλε ε πηζαλφηεηα ηεο εκθάληζεο ιεγεσλέιιαο. Όιεο νη ζπζθεπέο πξνζέξκαλζεο, παξαγσγήο θαη αλαθπθινθνξίαο δεζηνχ λεξνχ ρξήζεο ειέγρνληαη απφ θεληξηθφ ζχζηεκα δηαρείξηζεο BEMS. V) Κνπδίλα: φια ηα πξντφληα πνπ παξαζθεπάδνληαη εληφο ηνπ ρψξνπ ηεο θνπδίλαο (αξηνζθεπάζκαηα, είδε δαραξνπιαζηηθήο, δεζηή θαη θξχα θνπδίλα) γίλνληαη κε ρξήζε θπζηθνχ αεξίνπ. VI) Φσηηζκφο Ηιεθηξηθέο πζθεπέο: χζηεκα Instabus Λεηηνπξγία ξννζηαηψλ Υξήζε ιακπηήξσλ ρακειήο θαηαλάισζεο ελέξγεηαο πλερήο έιεγρνο ηεο ιεηηνπξγίαο ησλ ειεθηξηθψλ ζπζθεπψλ απφ ηελ Σερληθή πεξεζία γηα ειαρηζηνπνίεζε ηνπ θφζηνπο θαηαλάισζεο ελέξγεηαο VII) Καηαλάισζε λεξνύ: γίλεηαη ρξήζε κπαηαξηψλ κπάλησλ κε εηδηθνχο ξπζκηζηηθνχο δηαθφπηεο. ηα νπξεηήξηα ε ρξήζε λεξνχ γίλεηαη κε θσηνθχηηαξν. Σα θαδαλάθηα ησλ ιεθαλψλ ιεηηνπξγνχλ κε εηδηθφ δηαθφπηε εθξνήο. Σν πφηηζκα ησλ 59

60 θπηψλ γίλεηαη κε ηε κέζνδν ηεο ζηάιαμεο κε ειεθηξνληθνχο ρξνλνδηαθφπηεο ξχζκηζεο πνηίζκαηνο. Σν πηεζηηθφ ζπγθξφηεκα δηαζέηεη δηάηαμε ξχζκηζεο ηνπ αξηζκνχ ησλ ζηξνθψλ (inverter). Πέξα απφ ηηο θαηαζθεπαζηηθέο πξνδηαγξαθέο ηνπ μελνδνρείνπ, ηηο πξαθηηθέο ζηελ ελεξγεηαθή θαηαλάισζε θαη ηε ρξήζε λεξνχ, ην μελνδνρείν εθαξκφδεη επηπιένλ κεζφδνπο πνπ ζπκβάιινπλ ζηελ εμνηθνλφκεζε πφξσλ θαη ελέξγεηαο γηα ηηο νπνίεο είλαη θαηάιιεια εθπαηδεπκέλν ην πξνζσπηθφ λα ηεξεί θαη λα παξαθνινπζεί. Οη πξαθηηθέο απηέο αθνξνχλ γεληθά ζηε ρξήζε λεξνχ, ζηε δηαρείξηζε απνξξηκκάησλ, ζηελ ελεξγεηαθή εμνηθνλφκεζε θαη ζηελ πεξηβαιινληηθή ελεκέξσζε ησλ πειαηψλ. Παξαθάησ αλαθέξνληαη νη πξαθηηθέο ηηο νπνίεο εθαξκφδεη ην πξνζσπηθφ ηνπ μελνδνρείνπ ζηα πιαίζηα ηνπ Green Key. Α. Νεξφ: 1) Ηκεξήζηνο έιεγρνο δηαξξνψλ ζηηο εγθαηαζηάζεηο απφ ηελ Σερληθή πεξεζία 2) Πξνγξακκαηηζκέλε αιιαγή ιηλψλ (φηαλ επηζπκεί ν πειάηεο) κε ζηφρν ηε κείσζε θαηαλάισζεο λεξνχ θαη αληίζηνηρσλ απνξξππαληηθψλ 3) Γηκεληαίνη έιεγρνη πνηφηεηαο λεξνχ (ρεκηθέο θαη κηθξνβηνινγηθέο εμεηάζεηο) απφ δηαπηζηεπκέλα εξγαζηήξηα 4) Άζθνπε εθξνή λεξνχ ζηηο ιάληζεο θαη ζηελ θνπδίλα απνθεχγεηαη κε ην ζπλερή έιεγρν θαη ελεκέξσζε απφ ηνπο ππεχζπλνπο ησλ ζρεηηθψλ ηκεκάησλ 60

61 5) Πιχζηκν ησλ πεδνδξνκίσλ θαη νδψλ γχξσ απφ ην μελνδνρείν γίλεηαη κε ρξήζε πηεζηηθψλ κεραλεκάησλ κε δηαθφπηε παξνρήο ηνπ λεξνχ απφ ηνπο ρεηξηζηέο 6) Έιεγρνο θαη ξχζκηζε ησλ πιπληεξίσλ πηάησλ θαη ζθεπψλ, ψζηε λα παξέρνπλ ηελ απαηηνχκελε πνζφηεηα λεξνχ 7) Δλεκέξσζε πειαηψλ γηα νηθνλνκηθή ρξήζε λεξνχ γηα πιχζηκν, μχξηζκα θ.ιπ. Β. Απνξξίκκαηα: 1) Γηαρσξηζκφο απνξξηκκάησλ ζε κέηαιιν, πιαζηηθφ θαη ραξηί 2) Αλαθχθισζε κπαηαξηψλ θα ρξήζε επαλαθνξηηδφκελσλ κπαηαξηψλ 3) Υξεζηκνπνηεκέλε γξαθηθή χιε γηα ζεκεηψζεηο 4) Φσηνηχπεζε γξαθηθήο χιεο θαη απφ ηηο δχν φςεηο 5) Κάδνη αλαθχθισζεο δίπια ζην μελνδνρείν 6) Αλαθχθισζε ρξεζηκνπνηεκέλσλ ιαδηψλ ηεγαλίζκαηνο 7) Μεληαίνο θαζαξηζκφο ιηπνζπιιέθηε 8) Δηήζην πξφγξακκα θαζαξηζκνχ ζηθσλίσλ θαη ζσιελψζεσλ θνπδίλαο κε ηελ ρξήζε δηαιπηψλ πιηθψλ (κηθξνκχθεηεο) πνπ ειεπζεξψλνπλ ηηο ζσιελψζεηο απφ επηθαζίζεηο ιηπψλ θαη ακχισλ 9) Δπηζηξνθή άδεησλ θηαιψλ λεξνχ θαη πνηψλ 10) Αλαθχθισζε πιηθψλ ραξηηνχ θαη ζπζθεπαζίαο 61

62 Γ. Δμνηθνλφκεζε Δλέξγεηαο: 1) Υξήζε εηδηθνχ θιεηδηνχ θάξηαο ζε φια ηα δσκάηηα γηα απηφκαηε δηαθνπή ηνπ ειεθηξηθνχ ξεχκαηνο 2) Υξήζε ιακπηήξσλ ρακειήο ελεξγεηαθήο θαηαλάισζεο 3) Σαθηηθή γεληθή ζπληήξεζε θαη έιεγρνο ειεθηξηθψλ εγθαηαζηάζεσλ θαη εμνπιηζκνχ 4) Υξήζε θπζηθνχ αεξίνπ ζηελ θνπδίλα θαη ζην ιεβεηνζηάζην γηα παξαγσγή δεζηνχ λεξνχ ρξήζεο. Έιεγρνο ηεο ζεξκνθξαζίαο ηνπ λεξνχ κέζσ ειεθηξνληθνχ ζπζηήκαηνο (BEMS) 5) πζηήκαηα θιηκαηηζκνχ κε πςειφ βαζκφ απφδνζεο 6) πζηήκαηα θιηκαηηζκνχ γηα φινπο ηνπο ρψξνπο πνιπδηαηξνχκελα κεηαβιεηήο παξνρήο ςπθηηθνχ κέζνπ (heat recovery) 7) πζθεπέο πξνζέξκαλζεο λεξνχ κέζσ αλάθηεζεο ζεξκφηεηαο ζην ζχζηεκα θιηκαηηζκνχ 8) χζηεκα δηαρείξηζεο ησλ θεληξηθψλ ζπζθεπψλ θαη κεραλεκάησλ BEMS πέξαλ ηνπ θεληξηθνχ ειέγρνπ ηνπ θιηκαηηζκνχ θαη ηνπ ζπζηήκαηνο INSTABUS ειέγρνπ θαη θσηηζκνχ 9) Πηεζηηθφ ζπγθξφηεκα κε δηαηάμεηο ξχζκηζεο ζηξνθψλ (INVERTER) 10) πλερήο ηαθηηθφο έιεγρνο ησλ ειεθηξνληθψλ ζπζθεπψλ ψζηε λα δηαζθαιίδεηαη ε απελεξγνπνίεζε ηνπο θαη ρξήζε ρξνλνδηαθνπηψλ φπνπ είλαη εθηθηφ 11) Δγθαηεζηεκέλν ζχζηεκα INSTABUSγηα έιεγρν ηνπ θσηηζκνχ θαη απμνκείσζε ηεο έληαζεο κε ρξήζε ξννζηαηψλ 12) Απελεξγνπνίεζε ησλ Η/ θαη ησλ νζνλψλ ηνπο απφ φιν ην πξνζσπηθφ 62

63 13) Αθή ζβέζε ηειενξάζεσλ δσκαηίσλ απφ θεληξηθφ ζχζηεκα δηαρείξηζεο 14) Δγθαηεζηεκέλν ζχζηεκα δηφξζσζεο ζπλεκίηνλνπ ζηνπο γεληθνχο ειεθηξηθνχο πίλαθεο πνπ ειαηηψλεη ηελ θαηαλάισζε ειεθηξηθνχ ξεχκαηνο Γ. Πεξηβαιινληηθή Δλεκέξσζε: 1) Δλεκέξσζε ησλ πειαηψλ γηα θνληηλά πάξθα, άιζε, πεδφδξνκνπο, αξραία κλεκεία θαη ζηαζκνχο κέζσλ καδηθήο κεηαθνξάο. Δλεκέξσζε γηα ελνηθίαζε πνδειάησλ 2) Δλεκέξσζε πειαηψλ γηα ζπλέδξηα θαη εθδειψζεηο πεξηβαιινληηθνχ ελδηαθέξνληνο ηε ζπλέρεηα δίλνληαη αλαιπηηθά ηα ππνρξεσηηθά θξηηήξηα ηα νπνία πξέπεη λα πιεξνχληαη, φπσο ηα ζέηεη ην Green Key γηα λα παξέρεη πηζηνπνίεζε γηα έλα μελνδνρείν. Δπηπιένλ, παξαηίζεληαη θαη ηα πξναηξεηηθά θξηηήξηα ηα νπνία ηεξεί ην μελνδνρείν ζηελ Αζήλα ζην ηέινο θάζε θαηεγνξίαο. Οη θαηεγνξίεο είλαη 12 ζην ζχλνιφ ηνπο φπσο αλαθέξνληαη θαη ζην αληίζηνηρν θεθάιαην ζην νπνίν πεξηγξάθεηαη ην Green Key. 63

64 Σα θξηηήξηα αλά θαηεγνξία παξνπζηάδνληαη ζηνπο πίλαθεο πνπ αθνινπζνχλ ζηε ζπλέρεηα. Πίλαθαο 1: Κξηηήξηα Πεξηβαιινληηθήο Γηαρείξηζεο ΚΡΙΣΗΡΙΑ ΜΜΟΡΦΩΗ ΓΙΑ ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΜΔ GREEN - KEY ΚΑΣΗΓΟΡΙΑ 1: ΠΔΡΙΒΑΛΛΟΝΣΙΚΗ ΓΙΑΥΔΙΡΙΗ Πεπιγπαθή Υαπακηηπιζμόρ ςμμόπθωζη Ππακηική ηηρ Κπιηηπίος μονάδαρ Ι.1 Η Γηεύζπλζε ζα πξέπεη λα νξίζεη ππεύζπλν πεξηβαιινληηθώλ ζεκάησλ Ι.2 Η επηρείξεζε πξέπεη λα θαζηεξώζεη πεξηβαιινληηθή πνιηηηθή Ι.3 Θα πξέπεη λα δηαηππσζνύλ ζηόρνη θαη πξόγξακκα δξάζεο γηα ζπλερή βειηίσζε Ι.4 Η επηρείξεζε ζα πξέπεη λα δεκηνπξγήζεη θαη λα δηαηεξεί θάθειν πνπ ζα πεξηέρεη όια ηα ζρεηηθά έγγξαθα πνπ αλαθέξνληαη ζην Πξόγξακκα Green - Key Ι.5 Η επηρείξεζε ζα πξέπεη λα ζπκκνξθώλεηαη κε ηελ πεξηβαιινληηθή λνκνζεζία ηεο Διιάδνο Ι.6 Ο δηαρεηξηζηήο ηνπ πξνγξάκκαηνο ζα πξέπεη λα δέρεηαη εηήζην έιεγρν από ηνλ Δζληθό Γηαρεηξηζηή ηνπ Πξνγξάκκαηνο Ι.7 Η επηρείξεζε δελ κπνξεί αλ βξίζθεηαη κέζα ζηα όξηα κηαο πεξηνρήο πνπ έρεη ραξαθηεξηζηεί από ηηο αξκόδηεο θξαηηθέο αξρέο σο πεξηνρή κε ξύπαλζε θαη ζέηεη ζε κεγάιν θίλδπλν ηελ πγεία θαη αζθάιεηα ησλ πειαηώλ Ι.8 Η επηρείξεζε ζα πξέπεη λα θαζηεξώζεη απνηειεζκαηηθή ζπλεξγαζία κε όινπο εθείλνπο πνπ εκπιέθνληαη ζηε ιεηηνπξγία ηεο Π ναι 64

65 Πίλαθαο 2: Κξηηήξηα πκκεηνρήο Πξνζσπηθνχ ΚΡΙΣΗΡΙΑ ΜΜΟΡΦΩΗ ΓΙΑ ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΜΔ GREEN - KEY ΚΑΣΗΓΟΡΙΑ 2: ΜΜΔΣΟΥΗ ΠΡΟΩΠΙΚΟ Πεπιγπαθή Υαπακηηπιζμόρ ςμμόπθωζη Ππακηική ηηρ Κπιηηπίος μονάδαρ ΙΙ.1 Ο Γηαρεηξηζηήο ζα πξέπεη λα νξγαλώλεη ζπλάληεζε κε ην πξνζσπηθό, κε ζθνπό ηελ ελεκέξσζε ζε ζέκαηα ηξερνπζώλ θαη λέσλ πεξηβαιινληηθώλ πξσηνβνπιηώλ ΙΙ.2 Ο ππεύζπλνο πεξηβαιινληηθήο δηαρείξηζεο ζα πξέπεη λα ζπκκεηέρεη ζε ζπλαληήζεηο κε ηε Γηεύζπλζε, κε ζθνπό ηελ ελεκέξσζε γηα ηηο εμειίμεηο ηνπ πεξηβαιινληηθνύ πξνγξάκκαηνο ηεο επηρείξεζεο ΙΙ.3 Ο ππεύζπλνο πεξηβαιινληηθήο δηαρείξηζεο θαη άιια ζηειέρε ηνπ πξνζσπηθνύ πνπ αζρνινύληαη κε πεξηβαιινληηθέο δξαζηεξηόηεηεο, ζα πξέπεη λα ζπκκεηέρνπλ ζε επηκνξθσηηθά ζεκηλάξηα πάλσ ζε ζέκαηα πεξηβάιινληνο. Ο εζληθόο Φεηξηζηήο παξέρεη ηε βαζηθή εθπαίδεπζε ηνπ Πξνγξάκκαηνο Green - Key ΙΙ.4 Ο ππεύζπλνο πεξηβαιινληηθήο δηαρείξηζεο ζα πξέπεη λα εμαζθαιίδεη ηελ ελεκέξσζε ησλ εξγαδνκέλσλ ζρεηηθά κε ηηο πεξηβαιινληηθέο ππνρξεώζεηο ηνπο θαη ηα πεξηβαιινληηθά ζέκαηα πνπ αθνξνύλ ζηελ Δπηρείξεζε, κε ηεθκεξησκέλν ηξόπν. 65

66 Πίλαθαο 3: Κξηηήξηα Πιεξνθφξεζεο Πειαηψλ ΚΡΙΣΗΡΙΑ ΜΜΟΡΦΩΗ ΓΙΑ ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΜΔ GREEN - KEY ΚΑΣΗΓΟΡΙΑ 3: ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΗ ΠΔΛΑΣΩΝ Πεπιγπαθή Υαπακηηπιζμόρ ςμμόπθωζη Ππακηική ηηρ Κπιηηπίος μονάδαρ ΙΙΙ.1 Η επηρείξεζε ζα πξέπεη λα επηδεηθλύεη κε εκθαλή ηξόπν ηε βξάβεπζε ηεο κε ην Green Key. ΙΙΙ.2 Η επηρείξεζε ζα πξέπεη λα ελεκεξώλεη ζπλερώο ηνπο πειάηεο ηεο γηα ηα πεξηβαιινληηθά ζέκαηα πνπ ηελ αθνξνύλ θαη λα ηνπο ππνδεηθλύεη ηνπο ηξόπνπο κε ηνπο νπνίνπο απηνί κπνξεί λα ζπκκεηέρνπλ. ΙΙΙ.3 ν πιεξνθνξηαθό πιηθό γηα ην πξόγξακκα Green Key ζα πξέπεη λα ναι είλαη εκθαλέο θαη άκεζα πξνζβάζηκν ζηνπο πειάηεο. ΙΙΙ.4 ν πξνζσπηθό ηεο ππνδνρήο ζα πξέπεη λα είλαη ζε ζέζε λα παξέρεη πιεξνθνξίεο γηα ηηο ηξέρνπζεο πεξηβαιινληηθέο δξάζεηο ηεο επηρείξεζεο. ΙΙΙ.5 Η επηρείξεζε ζα πξέπεη λα είλαη ζε ζέζε λα πιεξνθνξεί ηνπο πειάηεο γηα ηα δηαζέζηκα δεκόζηα κέζα καδηθήο κεηαθνξάο. ΙΙΙ.6 Θα πξέπεη λα ππάξρνπλ εκθαλείο πηλαθίδεο γηα ηνπο πειάηεο θαη ην πξνζσπηθό, πνπ ζα αλαθέξνληαη ζηελ εμνηθνλόκεζε ελέξγεηαο (ηειενξάζεηο δσκαηίσλ, θώηα, ζέξκαλζε-θιηκαηηζκόο θιπ). ΙΙΙ.7 Η επηρείξεζε ζα πξέπεη λα εθνδηάδεη ηνπο πειάηεο ηεο κε έλα Π εξσηεκαηνιόγην πνπ ζα ηεο παξέρεη ρξήζηκε πιεξνθόξεζε εθ κέξνπο ησλ πειαηώλ γηα ηηο πεξηβαιινληηθέο δξάζεηο ηεο. 66

67 Πίλαθαο 4: Κξηηήξηα Γηαρείξηζεο Νεξνχ ΚΡΙΣΗΡΙΑ ΜΜΟΡΦΩΗ ΓΙΑ ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΜΔ GREEN - KEY ΚΑΣΗΓΟΡΙΑ 4: ΓΙΑΥΔΙΡΙΗ ΝΔΡΟ Πεπιγπαθή Υαπακηηπιζμόρ ςμμόπθωζη Ππακηική ηηρ Κπιηηπίος μονάδαρ ΙV.1 Η ζπλνιηθή θαηαλάισζε λεξνύ ζα πξέπεη λα θαηαγξάθεηαη, ηνπιάρηζηνλ κηα θνξά ην κήλα, θαηά ηελ πεξίνδν ιεηηνπξγίαο. ΙV.2 Πξόζθαηα εγθαηεζηεκέλεο ηνπαιέηεο δελ ζα πξέπεη λα θαηαλαιώλνπλ πάλσ από έμη (6) ιίηξα λεξνύ ζε θάζε ρξήζε. ΙV.3 Γελ επηηξέπνληαη βξύζεο πνπ ζηάδνπλ θαη ηνπαιέηεο κε δηαξξνέο. ΙV.4 Πξέπεη λα ππάξρεη έλα δνρείν απνξξηκκάησλ ζε θάζε ινπηξό. ΙV.5 Η ξνή λεξνύ ζηηο ληνπδηέξεο δελ πξέπεη λα μεπεξλά ηα ελλέα ιίηξα ην ιεπηό. ΙV.6 Η ξνή λεξνύ ζηηο βξύζεο δελ πξέπεη λα μεπεξλά ηα νθηώ (8) ιίηξα ην ιεπηό. ΙV.7 Σηα νπξεηήξηα δελ πξέπεη λα ρξεζηκνπνηείηαη πεξηζζόηεξν λεξό μεπιύκαηνο από όζν ρξεηάδεηαη (δειαδή όρη κόληκε ξνή). ΙV.8 Πξόζθαηα εγθαηεζηεκέλα πιπληήξηα πηάησλ δελ επηηξέπεηαη λα θαηαλαιώλνπλ πεξηζζόηεξα από 3,5 ιίηξα λεξνύ αλά θαιάζη. IV.9 Κνληά ζε θάζε κεράλεκα πιύζεο πηάησλ πξέπεη λα ππάξρνπλ νδεγίεο κε ζπζηάζεηο γηα εμνηθνλόκεζε λεξνύ θαηά ηελ ρξήζε. IV.10 ν ζύλνιν ησλ ιπκάησλ ζα πξέπεη λα πθίζηαηαη επεμεξγαζία --- βηνινγηθνύ θαζαξηζκνύ. Όπνπ θαζνξίδεηαη από εζληθέο ή ηνπηθέο δηαηάμεηο ε επηρείξεζε νθείιεη λα πξνζαξκόδεηαη ζε απηέο. IV.11 Δπηθίλδπλα πγξά ρεκηθά ζα πξέπεη λα απνζεθεύνληαη κε ηξόπν πνπ --- λα απνθιείεη δηαξξνέο βιαβεξέο γηα ην πεξηβάιινλ. IV.12 Σε πεξηνρέο κε απμεκέλε θαηαλάισζε λεξνύ, ζα πξέπεη λα Π --- εγθαζίζηαληαη ρσξηζηνί πδξνκεηξεηέο. IV.13 Νεναπνθηνύκελα πιπληήξηα πηάησλ ζα πξέπεη λα είλαη επαγγεικαηηθήο ρξήζεο θαη όρη θνηλέο νηθηαθέο ζπζθεπέο. Π IV.14 Η επηρείξεζε ζα πξέπεη λα δειώλεη ζηνλ αξκόδην θνξέα ηελ Π --- πξόζεζε ηεο λα ρξεζηκνπνηεί άιιε πεγή ύδξεπζεο. IV.15 α πγξά ιύκαηα ζα πξέπεη λα επαλαρξεζηκνπνηνύληαη (κεηά ην Π --- βηνινγηθό θαζαξηζκό ηνπο). 67

68 Πίλαθαο 5: Κξηηήξηα Πιπζίκαηνο θαη Καζαξηζκνχ ΚΡΙΣΗΡΙΑ ΜΜΟΡΦΩΗ ΓΙΑ ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΜΔ GREEN - KEY ΚΑΣΗΓΟΡΙΑ 5: ΠΛΙΜΟ ΚΑΙ ΚΑΘΑΡΙΜΟ Πεπιγπαθή Υαπακηηπιζμόρ ςμμόπθωζη Ππακηική ηηρ Κπιηηπίος μονάδαρ V.1 Σηα ινπηξά, δσκαηίσλ θαη θνηλόρξεζηα, ζα πξέπεη λα ππάξρνπλ πηλαθίδεο πνπ ζα πιεξνθνξνύλ ηνπο πειάηεο όηη ηα ζεληόληα θαη νη πεηζέηεο ζα αιιάδνληαη κόλνλ όηαλ απηό δεηείηαη. V.2 Νεναπνθηνύκελα ρεκηθά πξντόληα θαζαξηζκνύ θαη αηνκηθήο θαζαξηόηεηαο δελ ζα πξέπεη λα πεξηέρνπλ ζπζηαηηθά πνπ αλαθέξνληαη ζηνπο ζρεηηθνύο θαηαιόγνπο ηνπ πξνγξάκκαηνο Green Key. V.3 ν πξνζσπηθό ζα πξέπεη λα είλαη εθπαηδεπκέλν ώζηε λα κελ ρξεζηκνπνηεί πεξηζζόηεξεο πνζόηεηεο απνξξππαληηθώλ θαη απνιπκαληηθώλ από απηέο πνπ πεξηγξάθνληαη ζηηο νδεγίεο ηεο ζπζθεπαζίαο. V.4 Οη ραξηνπεηζέηεο θαη ην ραξηί ηνπαιέηαο ζα πξέπεη λα είλαη θηηαγκέλν Π από ραξηί πνπ δελ έρεη ππνζηεί ιεύθαλζε κε ρισξίλε, ή από ραξηί πνπ έρεη έλα αλαγλσξηζκέλν eco-label. 68

69 Πίλαθαο 6: Κξηηήξηα Γηαρείξηζεο Απνξξηκάησλ ΚΡΙΣΗΡΙΑ ΜΜΟΡΦΩΗ ΓΙΑ ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΜΔ GREEN - KEY ΚΑΣΗΓΟΡΙΑ 6: ΓΙΑΥΔΙΡΙΗ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΣΩΝ Πεπιγπαθή Υαπακηηπιζμόρ ςμμόπθωζη Ππακηική ηηρ Κπιηηπίος μονάδαρ VΙ.1 Η επηρείξεζε πξέπεη λα δηαρσξίδεη ηα απνξξίκκαηα ηεο ζηηο θαηεγνξίεο πνπ πξνβιέπνληαη από ηνλ αξκόδην ηνπηθό ή εζληθό θνξέα δηαρείξηζεο απνξξηκκάησλ. VΙ.2 Αλ ν ηνπηθόο θνξέαο δηαρείξηζεο απνξξηκκάησλ δελ ηα ζπιιέγεη ζην --- ρώξν ή θνληά ζην ρώξν ηεο επηρείξεζεο, ζα πξέπεη λα εμαζθαιίδεηαη ε κεηαθνξά ηνπο ζηνλ πιεζηέζηεξν θαηάιιειν ρώξν επεμεξγαζίαο απνξξηκκάησλ. VΙ.3 Οδεγίεο γηα ηνλ ηξόπν δηαρσξηζκνύ θαη δηαρείξηζεο ησλ απνξξηκκάησλ ζα πξέπεη λα είλαη εύθνια δηαζέζηκεο ζην πξνζσπηθό. VΙ.4 Πηάηα, πνηήξηα θαη γεληθά ζθεύε κηαο ρξήζεο ζα ρξεζηκνπνηνύληαη κόλν ζηηο πεξηνρέο ηεο πηζίλαο, ζε νξηζκέλνπο ρώξνπο κνπζηθήο δηαζθέδαζεο θαη ζε ζπλδπαζκό κε εύθνια κεηαθεξόκελα εδέζκαηα. Ωζηόζν, ζα πξέπεη λα γίλεηαη πξνζπάζεηα λα απνθεύγνληαη ηα ζθεύε κηαο ρξήζεο. VΙ.5 Δίδε πξνζσπηθήο θαζαξηόηεηαο όπσο ζαπνύληα, ζακπνπάλ, θνπθνύιεο ληνπδηέξαο θιπ. ζηα δσκάηηα δελ πξέπεη λα παξέρνληαη ζε ζπζθεπαζία κηαο δόζεο. Καη αλ αθόκα απηό ζπκβαίλεη, ε ζπζθεπαζία πξέπεη απαξαηηήησο λα είλαη από αλαθπθιώζηκν πιηθό. Π VΙ.6 Οη πειάηεο πξέπεη λα έρνπλ ηελ δπλαηόηεηα λα δηαρσξίδνπλ ηα Π --- απνξξίκκαηα ηνπο ζε θαηεγνξίεο πνπ πξνζαξκόδνληαη ζηε δηαρείξηζε δηάζεζεο απνξξηκκάησλ, όπσο αλαθέξεηαη ζην VI.1. VΙ.7 Γελ ζα πξέπεη λα ρξεζηκνπνηνύληαη ζπζθεπαζίεο κηαο δόζεο γηα γάια, βνύηπξν, καξκειάδα θιπ. ή, αλ ρξεζηκνπνηνύληαη, λα είλαη από αλαθπθιώζηκν πιηθό. VΙ.8 Η επηρείξεζε ζα πξέπεη λα νξγαλώζεη ηε ζπιινγή θαη δηάζεζε πξντόλησλ ζπζθεπαζίαο κε ηνλ θαηάιιειν πξνκεζεπηή. Π Π 69

70 Πίλαθαο 7: Κξηηήξηα γηα ηε θαηαλάισζε ελέξγεηαο ΚΡΙΣΗΡΙΑ ΜΜΟΡΦΩΗ ΓΙΑ ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΜΔ GREEN - KEY ΚΑΣΗΓΟΡΙΑ 7: ΔΝΔΡΓΔΙΑ Πεπιγπαθή Υαπακηηπιζμόρ ςμμόπθωζη Ππακηική ηηρ Κπιηηπίος μονάδαρ VIΙ.1 Η θαηαλάισζε ελέξγεηαο ζα πξέπεη λα θαηαγξάθεηαη ηνπιάρηζηνλ κηα θνξά ηνλ κήλα. VII.2 Θα πξέπεη λα εθαξκόδνληαη ζπζηήκαηα ειέγρνπ ηνπ θιηκαηηζκνύ θαη ηεο ζέξκαλζεο όηαλ νη ρώξνη δελ ρξεζηκνπνηνύληαη. α ζπζηήκαηα ειέγρνπ ζα πξέπεη λα είλαη εγθαηεζηεκέλα έλα ρξόλν κεηά ηε βξάβεπζε ηεο επηρείξεζεο κε ην Green Key. VII.3 Όια ηα θνπθώκαηα πξέπεη λα δηαζέηνπλ πςειό βαζκό Θεξκνκνλσ -ηηθήο ηθαλόηεηαο, ζύκθσλα κε ηηο ηνπηθέο θιηκαηηθέο ζπλζήθεο. Η ζπκβαηόηεηα απνθαζίδεηαη από ηελ Δζληθή Δπηηξνπή θαη εγθξίλεηαη από ηελ Γηεζλή Σπληνληζηηθή Δπηηξνπή ηνπ πξνγξάκκαηνο. VII.4 Οη επηθάλεηεο ησλ ζηνκίσλ παξνρήο ζεξκνύ/ςπρξνύ αέξα ζα πξέπεη λα θαζαξίδνληαη ηαθηηθά. VII.5 α θίιηξα ιίπνπο ζηνπο εμαεξηζηήξεο ζα πξέπεη λα θαζαξίδνληαη ηαθηηθά. VII.6 ν ζύζηεκα εμαεξηζκνύ ζα πξέπεη λα ειέγρεηαη θαη λα επηζθεπάδεηαη όηαλ παξίζηαηαη αλάγθε ώζηε λα είλαη ζπλερώο ελεξγεηαθά απνηειεζκαηηθό. VII.7 Θα πξέπεη λα εμαζθαιίδεηαη θαιή ζεξκνκνλσηηθή ηθαλόηεηα ζε ςπγεία, ρώξνπο θαηάςπμεο, ζεξκνζαιάκνπο θαη θνύξλνπο. VII.8 Νεναπνθηνύκελεο αληιίεο θαη ζπζηήκαηα ςύμεο δελ ζα πξέπεη λα Υ ρξεζηκνπνηνύλ ςπθηηθά CFC. Όιεο νη εγθαηαζηάζεηο πξέπεη λα είλαη ζύκθσλεο κε ηελ εζληθή λνκνζεζία γηα ηε ζηαδηαθή θαηάξγεζε ησλ ςπθηηθώλ κέζσλ. VII.9 Νέναγνξαζζέληα ςπγεία δσκαηίσλ δελ ζα πξέπεη λα θαηαλαιώλνπλ πάλσ από 1 kwh/εκέξα. VII.10 α ςπγεία ηίζεληαη εθηόο ιεηηνπξγίαο ζηηο πεξηόδνπο πνπ ηα Υ θαηαιύκαηα δελ ρξεζηκνπνηνύληαη. VII.11 Σπζθεπέο ηειεόξαζεο κέλνπλ εθηόο ιεηηνπξγίαο θαηά ηελ πεξίνδν Υ πνπ δελ ιεηηνπξγεί ε επηρείξεζε. VII.12 νπιάρηζηνλ ην 50% ησλ ιακπηήξσλ ζα είλαη θιάζεσο Α. Y Naι 70

71 Η επηρείξεζε ζα πξέπεη λα αληηθαηαζηήζεη ην ζπληνκόηεξν όινπο ηνπο άιινπο ιακπηήξεο ηεο νπνηεδήπνηε απηό είλαη ηερληθώο δπλαηό. Οη ιόγνη ηπρόλ κε αληηθαηάζηαζεο ζα πξέπεη λα ηεθκεξηώλνληαη επαξθώο ζηνλ Δζληθό Φείξηζηε ηνπ πξνγξάκκαηνο Green Key. VII.13 Η επηρείξεζε πξέπεη λα επηδεηθλύεη πξνζπάζεηεο πεξηνξηζκνύ ηεο θαηαλάισζεο λεξνύ θαη ελέξγεηαο ζε ζρέζε κε θάζε κνλάδα ηεο πνπ έρεη πςειόηεξν βαζκό θαηαλάισζεο, ι.ρ. sauna, hammam, πηζίλεο, solarium Υ VII.14 Δηδηθόο ζύκβνπινο ελέξγεηαο ζα πξέπεη λα επηζθεθζεί ηε επηρείξεζε. Π VII.15 Γελ επηηξέπεηαη ε ρξήζε ειεθηξηθώλ ζσκάησλ ή άιισλ ειεθηξηθώλ Π --- πεγώλ ζέξκαλζεο άκεζεο ιεηηνπξγίαο. VII.16 Η επηρείξεζε ζα πξέπεη λα ρξεζηκνπνηεί αλαλεώζηκεο πεγέο ελέξγεηαο. Π VII.17 α ζπζηήκαηα εμαεξηζκνύ ζα πξέπεη λα είλαη εθνδηαζκέλα κε αλεκηζηήξα θαη θηλεηήξα ρακειήο θαηαλάισζεο ελέξγεηαο. VII.18 Θα πξέπεη λα εγθαηαζηαζνύλ ζπζηήκαηα απηόκαηεο δηαθνπήο θσηηζκνύ όηαλ νη πειάηεο θεύγνπλ από ην δσκάηην. VII.19 Δζσηεξηθνί ρώξνη πνπ δέρνληαη επαξθή θπζηθό θσηηζκό δελ ζα πξέπεη λα θσηίδνληαη θαη κε ηερλεηό. Πεξηηηά εμσηεξηθά θώηα πξέπεη λα ζβήλνπλ απηόκαηα κε αηζζεηήξα. VII.20 Θα πξέπεη λα εγθαηαζηαζνύλ ελδηάκεζνη κεηξεηέο ζε ζηξαηεγηθά ζεκεία γηα ηελ παξαθνινύζεζε ηεο θαηαλάισζεο ελέξγεηαο. Π Π Π Π VII.21 Ο θιηκαηηζκόο ζα πξέπεη λα δηαθόπηεηαη απηόκαηα κόιηο αλνίγνπλ Π --- ηα παξάζπξα. VII.22 ν θηίξην ζα πξέπεη λα είλαη ζεξκνκνλσκέλν ζε βαζκό πάλσ από ηηο ειάρηζηεο απαηηήζεηο ηνπ εζληθνύ θαλνληζκνύ, γηα ηελ εμαζθάιηζε νπζηαζηηθήο κείσζεο ηεο θαηαλάισζεο ελέξγεηαο. VII.23 Θα πξέπεη λα εγθαηαζηαζεί ζύζηεκα αλάθηεζεο ζεξκόηεηαο γηα ηα ςπθηηθά, ηηο πηζίλεο ή ηα πγξά ιύκαηα. Π Π VII.24 Οη ζσιελώζεηο λεξνύ ζα πξέπεη λα είλαη απνιύησο ζεξκνκνλσκέλεο. Π VII.25 Η θιήζε ησλ αλειθπζηήξσλ λα είλαη απηνκαηνπνηεκέλε (γηα λα εμαζθαιηζηεί ε ειάρηζηε θίλεζε) Π VII.26 Δγθαηάζηαζε απηνκαηηζκνύ γηα ελεξγεηαθά απνηειεζκαηηθό θσηηζκό. Π VII.27 α δσκάηηα ζα πξέπεη λα δηαζέηνπλ θάξηα-θιεηδί γηα ηελ εμαζθάιηζε ηεο απηόκαηεο δηαθνπήο ησλ ειεθηξηθώλ ζπζθεπώλ κε ηελ απνκάθξπλζε ηνπ πειάηε. Π 71

72 Πίλαθαο 8: Κξηηήξηα γηα Σξφθηκα θαη Πνηά ΚΡΙΣΗΡΙΑ ΜΜΟΡΦΩΗ ΓΙΑ ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΜΔ GREEN - KEY ΚΑΣΗΓΟΡΙΑ 8: ΣΡΟΦΙΜΑ ΚΑΙ ΠΟΣΑ Πεπιγπαθή Υαπακηηπιζμόρ ςμμόπθωζη Ππακηική ηηρ Κπιηηπίος μονάδαρ VIIΙ.1 Η επηρείξεζε ζα πξέπεη λα θαηαγξάθεη ηηο αγνξέο επώλπκσλ ηξνθίκσλ (ηεο παξαγσγήο, νξγαληθώλ ή νπνηνλδήπνηε παξόκνησλ δηαηίζεληαη ζηε ρώξα). Μεηά ην δσδεθάκελν, ην πνζνζηό ησλ επώλπκσλ πξντόλησλ πξέπεη λα είλαη ηνπιάρηζηνλ 5% ζε αμία όισλ ησλ αγνξώλ ηξνθίκσλ. VIIΙ.2 Η αλαινγία πξνκήζεηαο επσλύκσλ ηξνθίκσλ νθείιεη λα δηαηεξείηαη θαη λα απμάλεηαη θάζε ρξόλν. Δάλ όρη, νη ιόγνη ζα πξέπεη λα γλσζηνπνηνύληαη ζηνλ εζληθό ρεηξηζηή ηνπ Green Key. Πίλαθαο 9: Κξηηήξηα γηα ην Δζσηεξηθφ Πεξηβάιινλ ΚΡΙΣΗΡΙΑ ΜΜΟΡΦΩΗ ΓΙΑ ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΜΔ GREEN - KEY ΚΑΣΗΓΟΡΙΑ 9: ΔΩΣΔΡΙΚΟ ΠΔΡΙΒΑΛΛΟΝ Πεπιγπαθή Υαπακηηπιζμόρ ςμμόπθωζη Ππακηική ηηρ Κπιηηπίος μονάδαρ IX 1 Αλ ε επηρείξεζε πξνρσξεί ζε ζεκαληηθέο εζσηεξηθέο δηαξπζ-κίζεηο, ην θαηάιιειν θιηκαηηθό πεξηβάιινλ ησλ εζσηεξηθώλ ρώξσλ ζα πξέπεη λα ιακβάλεηαη ππόςε όζν ην δπλαηόλ πεξηζζόηεξν ΙX.2 Η επηρείξεζε ζα πξέπεη λα ζπκκνξθώλεηαη κε ηελ λνκνζεζία πεξί ξππνγόλσλ ζηνηρείσλ γηα όινπο ηνπο ρώξνπο ηεο ΙX.3 Αλ ε εζληθή λνκνζεζία δελ νξίδεη δηαθνξεηηθά, ζηνπο ρώξνπο εζηίαζεο ναι είλαη ππνρξεσηηθή ε δηακόξθσζε ρώξνπ γηα ηνπο κε θαπλίδνληεο. ΙX.4 Θα πξέπεη λα δηαηίζεληαη δσκάηηα γηα κε θαπλίδνληεο ζε εηδηθέο πηέξπγεο ηνπ μελνδνρείνπ ΙX.5 Η επηρείξεζε ζα πξέπεη λα έρεη θαλνληζκό γηα ην πξνζσπηθό ζρεηηθά κε Π ην θάπληζκα θαηά ηηο ώξεο εξγαζίαο ΙX.6 ν επίπεδν ζνξύβνπ εληόο ηεο μελνδνρεηαθή κνλάδαο δελ Π πξέπεη λα ππεξβαίλεη ηα 40 dba θαηά ηηο λπρηεξηλέο ώξεο 72

73 Πίλαθαο 10: Κξηηήξηα γηα Κήπνπο θαη Υψξνπο ηάζκεπζεο ΚΡΙΣΗΡΙΑ ΜΜΟΡΦΩΗ ΓΙΑ ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΜΔ GREEN - KEY ΚΑΣΗΓΟΡΙΑ 10: ΚΗΠΟΙ ΚΑΙ ΥΩΡΟΙ ΣΑΘΜΔΗ Πεπιγπαθή Υαπακηηπιζμόρ ςμμόπθωζη Ππακηική ηηρ Κπιηηπίος μονάδαρ Φ.1 Φεκηθά δηδαληνθηόλα θαη ιηπάζκαηα κπνξνύλ λα ρξεζηκνπνηνύληαη --- κόλν κηα θνξά ην ρξόλν, αιιά κόλν αλ δελ ππάξρνπλ αληίζηνηρα νξγαληθά ή θπζηθά πξντόληα Φ.2 Νεναπνθηώκελα ρνξηνθνπηηθά κεραλήκαηα ζα πξέπεη λα είλαη είηε --- ειεθηξνθίλεηα είηε λα ρξεζηκνπνηνύλ ακόιπβδν θαύζηκν, λα είλαη εθνδηαζκέλα κε θαηαιύηε, λα δηαζέηνπλ eco-label ή λα είλαη ρεηξνθίλεηα Φ.3 α ινπινύδηα θαη γεληθά νη θήπνη ζα πξέπεη λα πνηίδνληαη λσξίο ην πξσί ή αξγά ην απόγεπκα ναι Φ.4 α πξντόληα ρνξηνθνπήο πξέπεη λα θνκπνζηνπνηνύληαη Π --- Φ.5 Πξέπεη λα ζπιιέγεηαη ην βξόρηλν λεξό θαη λα ρξεζηκνπνηείηαη Π --- γηα ην πόηηζκα Φ.6 ν πόηηζκα ησλ θήπσλ πξέπεη λα γίλεηαη κε ζύζηεκα ζηάιαμεο Π Πίλαθαο 11: Κξηηήξηα γηα Πξάζηλεο Γξαζηεξηφηεηεο ΚΡΙΣΗΡΙΑ ΜΜΟΡΦΩΗ ΓΙΑ ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΜΔ GREEN - KEY ΚΑΣΗΓΟΡΙΑ 11: ΠΡΑΙΝΔ ΓΡΑΣΗΡΙΟΣΗΣΔ Πεπιγπαθή Υαπακηηπιζμόρ ςμμόπθωζη Ππακηική ηηρ Κπιηηπίος μονάδαρ ΦΙ.1 Θα πξέπεη λα δηαηίζεηαη ζηνπο πειάηεο, ζε πξώηε δήηεζε, πιεξνθνξηαθό πιηθό γηα θνληηλά πάξθα, ελώ ηα κέηξα πξνθύιαμεο ηνπίνπ θαη θύζεο ζα πξέπεη λα είλαη επθόισο πξνζηηά ζηνπο πειάηεο ΦΙ.2 Η επηρείξεζε ζα πξέπεη λα παξέρεη πιεξνθόξεζε γηα ην πιεζηέζηεξν ζεκείν ελνηθίαζεο πνδειάησλ ΦΙ.3 Οη πειάηεο ζα πξέπεη λα έρνπλ ηε δπλαηόηεηα λα δαλείδνληαη Π ναι ή λα ελνηθηάδνπλ πνδήιαηα ΦΙ.4 Η επηρείξεζε ζα πξέπεη λα ππνζηεξίδεη πξάζηλεο δξαζηεξηόηεηεο ζηελ Π 73

74 πεξηνρή ηεο ΦΙ.5 Η επηρείξεζε πξαγκαηνπνηεί δξαζηεξηόηεηεο επαηζζεηνπνίεζεο ζε ζέκαηα αεηθόξνπ αλάπηπμεο, πεξηβάιινληνο θαη θύζεο κέζα ή γύξσ από ηνπο ρώξνπο ηεο Π Πίλαθαο 12: Κξηηήξηα γηα ηε Γηνίθεζε ΚΡΙΣΗΡΙΑ ΜΜΟΡΦΩΗ ΓΙΑ ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΜΔ GREEN - KEY ΚΑΣΗΓΟΡΙΑ 12: ΓΙΟΙΚΗΗ Πεπιγπαθή Υαπακηηπιζμόρ ςμμόπθωζη Ππακηική ηηρ Κπιηηπίος μονάδαρ ΦΙΙ.1 όινη νη ρώξνη ηνπ πξνζσπηθνύ νθείινπλ λα πιεξνύλ ηνπο ίδηνπο όξνπο θξηηεξίσλ κε απηνύο ησλ πειαηώλ ΦΙΙ.2 Δπηζηνιόραξηα, κπξνζνύξεο θ.ιπ., έληππα πνπ παξάγνληαη γηα ηελ επηρείξεζε, ζα πξέπεη λα δηαζέηνπλ πηζηνπνίεζε eco-label ή λα παξάγνληαη από εηαηξία πνπ λα δηαζέηεη ζύζηεκα πεξηβαιινληηθήο δηαρείξηζεο ΦΙΙ.3 Κνκκσηήξηα, ζπα, θαη παξεκθεξείο εμππεξεηήζεηο πνπ βξίζθνληαη ζην ναι ρώξν ηεο επηρείξεζεο πξέπεη λα πιεξνθνξνύληαη γηα ηελ πεξηβαιινληηθή δηαρείξηζε ηεο επηρείξεζεο. ΦΙΙ.4 Νεναπνθηνύκελνο κόληκνο εμνπιηζκόο ζα πξέπεη λα δηαζέηεη Π eco-label ή λα παξάγεηαη από εηαηξία πνπ δηαζέηεη ζύζηεκα πεξηβαιινληηθήο δηαρείξηζεο ΦΙΙ.5 Η ρξήζε κεραλνθίλεησλ νρεκάησλ ζηνπο ρώξνπο ηεο επηρείξεζεο Π --- από ηνπο πειάηεο θαη ην πξνζσπηθό ζα πξέπεη λα πεξηνξίδεηαη ζην ειάρηζην δπλαηό 74

75 6.2 ΠΛΔΟΝΔΚΣΗΜΑΣΑ ΣΟ ΞΔΝΟΓΟΥΔΙΟ ΑΠΟ ΣΗΝ ΔΦΑΡΜΟΓΗ GREEN KEY Όπσο θαίλεηαη απφ ηα κέηξα πνπ ειήθζεζαλ απφ ην Ξελνδνρείν ζηα πιαίζηα ηεο εθαξκνγήο ηνπ Green Key, γίλεηαη κηα ζηξνθή ζε απνδνηηθφηεξεο ηερλνινγίεο γηα ηηο βαζηθέο ιεηηνπξγηθέο αλάγθεο πνπ αθνξνχλ ζε παξαγσγή δεζηνχ λεξνχ, ζέξκαλζε θαη ςχμε ρψξσλ θαη θσηηζκφ. Οη παξαπάλσ ηνκείο απνηεινχλ ηνπο πιένλ ελεξγνβφξνπο ζηνλ ηνπξηζηηθφ ηνκέα ζηελ Διιάδα φπσο θαίλεηαη θαη ζην παξαθάησ ζρήκα. Δηθφλα 2: Αλάιπζε ελεξγεηαθψλ θαηαλαιψζεσλ ζε έλα ηππηθφ μελνδνρείν (Πεγή: International Energy Agency / CADDET) Η ρξήζε ηερλνινγηψλ πςειήο απφδνζεο, ε πξαθηηθή ηεο αλάθηεζεο ζεξκφηεηαο ησλ ζπζηεκάησλ θιηκαηηζκνχ, ε αληηθαηάζηαζε ηνπ πεηξειαίνπ κε θπζηθφ αέξην, ε ρξήζε ιακπηήξσλ ρακειήο ελεξγεηαθήο θαηαλάισζεο θαη ν έιεγρνο φισλ ησλ παξαπάλσ ζπζηεκάησλ κέζσ θεληξηθνχ ζπζηήκαηνο BEMS έρνπλ ζαλ απνηέιεζκα ην κεησκέλν θφζηνο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο θαη θαπζίκνπ. 75

76 πλεπψο, κέζσ ηεο κείσζεο ησλ ελεξγεηαθψλ ηεο πφξσλ κεηψλεη ην θφζηνο πξαγκαηνπνηψληαο πεξηζζφηεξν θέξδνο. Δπίζεο, ε αλαθχθισζε κπαηαξηψλ, ιαδηψλ, ραξηηνχ, πιαζηηθνχ, κεηάιινπ θαη γπαιηνχ πνπ ηεξεί ζε θαζεκεξηλή βάζε ην μελνδνρείν απνηειεί αθελφο κηα ζεκαληηθή πξαθηηθή κε πεξηβαιινληηθή ρξνηά πνπ κεηψλεη ηηο επηπηψζεηο ηεο κνλάδαο απφ ηε ιεηηνπξγία ηεο θαη αθεηέξνπ ζηξέθεη απηνκάησο ηελ πνιηηηθή ηνπ κάξθεηηλγθ ηεο ζε δηαθνξεηηθέο νκάδεο θαηαλαισηψλ, πνπ είλαη επαηζζεηνπνηεκέλνη ζην ζέκα ηεο πξνζηαζίαο ηνπ πεξηβάιινληνο. Μαθξνπξφζεζκα, ε ζπλερήο κείσζε ηνπ νηθνινγηθνχ απνηππψκαηνο ηνπ Ξελνδνρείνπ ζα εληζρχζεη επηπιένλ ηελ θήκε θαη ηηο πσιήζεηο ηνπ κέζσ ηνπ δηαθνξεηηθνχ πξνθίι πνπ πξνβάιιεη κε ηηο θηιηθέο πξνο ην πεξηβάιινλ πξαθηηθέο ηεο. Σέινο, εθηφο απφ ηα νθέιε ηεο επηρείξεζεο πνπ ζρεηίδνληαη κε ηελ εμνηθνλφκεζε θφζηνπο ιεηηνπξγίαο θαη κε ηελ πξνψζεζε ησλ πσιήζεσλ, ε κείσζε ηνπ νηθνινγηθνχ απνηππψκαηνο ζπκβάιιεη θαη ζην πνιηηηζκηθφ θαη θνηλσληθφ πεξηβάιινλ. Μέζσ ηεο ελεκέξσζεο ησλ πειαηψλ ζρεηηθά κε ελαιιαθηηθνχο θαη πην πξάζηλνπο ηξφπνπο δξάζεο θαη ζπκπεξηθνξψλ φπσο ρξήζε κέζσλ καδηθήο κεηαθνξάο, ελνηθίαζε πνδειάησλ θαη ελεκέξσζε γηα πεξηβαιινληηθήο θαη θνηλσληθήο θχζεο δξψκελα ζηελ πφιε. Με απηφλ ηνλ ηξφπν πξνάγεηαη ε πνηφηεηα δσήο ηεο ηνπηθήο θνηλσλίαο, ην νπνίν ζπλεπάγεηαη αχμεζε ησλ πσιήζεσλ γηα ηελ κνλάδα. 76

77 ΜΠΔΡΑΜΑΣΑ Η ηνπξηζηηθή βηνκεραλία, εμαηηίαο ηεο παγθφζκηαο απήρεζήο ηεο, δηαδξακαηίδεη έλα ζεκαληηθφ ξφιν ζηελ βηψζηκε αλάπηπμε. Σν ελδηαθέξνλ γηα ηνλ αεηθφξν ηνπξηζκφ έρεη εθθξαζηεί απφ ηηο θπβεξλήζεηο, θαη ηηο ΜΚΟ, αιιά ε δεκηνπξγία βηψζηκσλ ηνπξηζηηθψλ πξννξηζκψλ είλαη ελα έξγν γεκάην δπζθνιίεο. Η πξφνδνο πξνο ηελ επίηεπμε ησλ ζηφρσλ ηεο βηψζηκεο αλάπηπμεο κπνξεί λα παξεκπνδηζηεί απφ πνιηηηθά, νηθνλνκηθά, θηινζνθηθά θαη θηλεηήξηα ζπκθέξνληα. Απφ ηελ παξνχζα κειέηε πξνέθπςαλ ρξήζηκα ζπκπεξάζκαηα ζρεηηθά κε ηελ κείσζε ηνπ νηθνινγηθνχ απνηππψκαηνο ησλ ηνπξηζηηθψλ κνλάδσλ θαη ηε ζπζρέηηζε πνπ ππάξρεη ζηε ζηξνθή ησλ ηνπξηζηηθψλ κνλάδσλ πξνο ηελ νηθνινγηθή πνιηηηθή. Πξνζπαζήζακε λα βξνχκε εάλ νη πξάζηλεο πξαθηηθέο εθηφο απφ ηελ πεξηβαιινληηθή πνιηηηθή θαη ηα θίλεηξα πνπ δίλνληαη ζηελ επηρείξεζε ψζηε λα ζηξαθεί πξνο ην πεξηβάιινλ, έρεη επηπιένλ πιενλεθηήκαηα ζην κάξθεηηλγθ ηεο επηρείξεζεο. Σα απνηειέζκαηα έδεημαλ φηη ε κείσζε ηνπ νηθνινγηθνχ απνηππψκαηνο ζε κηα επηρείξεζε κέζσ ηεο εθαξκνγήο ελφο ζπζηήκαηνο πεξηβαιινληηθήο δηαρείξεζεο κπνξεί λα επηθέξεη πνιιαπιά νθέιε φπσο: Μείσζε ιεηηνπξγηθψλ εμφδσλ Αχμεζε ησλ πσιήζεσλ Δλζσκάησζε ηνπ νηθνινγηθνχ κάξθεηηλγ θαη κάλαηδκελη ζηηο ήδε ππάξρνπζεο ζηξαηεγηθέο Δλίζρπζε θήκεο θαη απνδνρή απφ ηελ θνηλσλία 77

78 Σν θπξηφηεξν φθεινο απφ ηελ αλάπηπμε ελφο ΠΓ είλαη ε βειηίσζε ηνπ πεξηβαιινληηθνχ πξνθίι ηεο επηρείξεζεο. Όζεο απφ ηηο επηρεηξήζεηο δξαζηεξηνπνηνχληαη ζηε δηεζλή αγνξά αληηιακβάλνληαη άκεζα ηελ αμία κηαο ηέηνηαο αλαγλψξηζεο γηα αγνξέο φπσο ηεο Γεξκαλίαο θαη ηεο Kεληξηθήο Eπξψπεο γεληθφηεξα, πνπ επηδεηθλχνπλ ήδε ζεκαληηθή θαη απμαλφκελε πεξηβαιινληηθή επαηζζεζία. Η πξφζβαζε ζε πςειά εηζνδεκαηηθά ζηξψκαηα θαη ε επέθηαζε ηεο ηνπξηζηηθήο πεξηφδνπ είλαη δχν απφ ηα δεηνχκελα ηνπ ηνπξηζηηθνχ ηνκέα ζηελ επίηεπμε ησλ νπνίσλ ην θαιφ πεξηβαιινληηθφ πξνθίι κπνξεί λα ζπλεηζθέξεη. Tα νηθνλνκηθά νθέιε απφ ηε ιεηηνπξγία ελφο ΠΓ είλαη επίζεο ζεκαληηθά. Παξά ηελ επηθξαηνχζα άπνςε φηη ην πεξηβάιινλ θνζηίδεη "αθξηβα", ε εκπεηξία απφ αληίζηνηρεο πεξηπηψζεηο απνδεηθλχεη φηη ηα ΠΓ απνπιεξψλνληαη ζε ζρεηηθά ζχληνκν ρξνληθφ δηάζηεκα, κέζσ θπξίσο ηεο εμνηθνλφκεζεο ελέξγεηαο, ηεο θαιχηεξεο αμηνπνίεζεο πξψησλ θαη βνεζεηηθψλ πιψλ, ηεο δηαρείξηζεο ησλ απνβιήησλ, θ.ιπ. Η ζπκκφξθσζε κε ηε λνκνζεζία πνπ ξπζκίδεη ηε ιεηηνπξγία ησλ ηνπξηζηηθψλ επηρεηξήζεσλ ζην βαζκφ πνπ αθνξά ζην πεξηβάιινλ θαη ηελ αζθάιεηα εμαζθαιίδεηαη κέζα απφ ηηο δηαδηθαζίεο ηνπ ΠΓ. Σν γεγνλφο απηφ ζπλδέεηαη κε ηελ θαιή εηθφλα ηνπ μελνδνρείνπ πξνο ηα έμσ θαη ηηο ζρέζεηο ηνπ κε ηηο αξρέο θαη ηελ ηνπηθή θνηλσλία. 78

79 Σα παξαπάλσ δεηήκαηα κειεηήζεθαλ ζε κηα ππάξρνπζα μελνδνρεηαθή κνλάδα ζην θέληξν ηεο Αζήλαο ε νπνία εθάξκνζε ΠΓ απφ ηελ αξρή ιεηηνπξγηαο ηεο θαη είλαη βξαβεπκέλε κε ην νηθνινγηθφ ζήκα Green Key. ηα πιαίζηα ηεο πεξηβαιινληηθήο πνιηηηθήο ηεο πξνβαίλεη ζε δξάζεηο νη νπνίεο ζρεηίδνληαη κε δηαρείξηζε ελέξγεηαο, λεξνχ, απνξξηκκάησλ, ελεκέξσζε πξνζσπηθνχ θαη πειαηψλ θαη ζπλερή βειηίσζε ησλ δξάζεσλ ηεο. Η ρξήζε ηερλνινγηψλ πςειήο απφδνζεο, ε πξαθηηθή ηεο αλάθηεζεο ζεξκφηεηαο ησλ ζπζηεκάησλ θιηκαηηζκνχ, ε αληηθαηάζηαζε ηνπ πεηξειαίνπ κε θπζηθφ αέξην, ε ρξήζε ιακπηήξσλ ρακειήο ελεξγεηαθήο θαηαλάισζεο θαη ν έιεγρνο φισλ ησλ παξαπάλσ ζπζηεκάησλ κέζσ θεληξηθνχ ζπζηήκαηνο BEMS έρνπλ ζαλ απνηέιεζκα ην κεησκέλν θφζηνο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο θαη θαπζίκνπ. πλεπψο, κέζσ ηεο κείσζεο ησλ ελεξγεηαθψλ ηεο πφξσλ κεηψλεη ην θφζηνο πξαγκαηνπνηψληαο πεξηζζφηεξν θέξδνο. Δπίζεο, ε αλαθχθισζε κπαηαξηψλ, ιαδηψλ, ραξηηνχ, πιαζηηθνχ, κεηάιινπ θαη γπαιηνχ πνπ ηεξεί ζε θαζεκεξηλή βάζε ην μελνδνρείν απνηειεί αθελφο κηα ζεκαληηθή πξαθηηθή κε πεξηβαιινληηθή ρξνηά πνπ κεηψλεη ηηο επηπηψζεηο ηεο κνλάδαο απφ ηε ιεηηνπξγία ηεο θαη αθεηέξνπ ζηξέθεη απηνκάησο ηελ πνιηηηθή ηνπ κάξθεηηλγθ ηεο ζε δηαθνξεηηθέο νκάδεο θαηαλαισηψλ, πνπ είλαη επαηζζεηνπνηεκέλνη ζην ζέκα ηεο πξνζηαζίαο ηνπ πεξηβάιινληνο. Μαθξνπξφζεζκα, ε ζπλερήο κείσζε ηνπ νηθνινγηθνχ απνηππψκαηνο ηνπ Ξελνδνρείνπ ζα εληζρχζεη επηπιένλ ηελ θήκε θαη ηηο πσιήζεηο ηνπ κέζσ ηνπ δηαθνξεηηθνχ πξνθίι πνπ πξνβάιιεη κε ηηο θηιηθέο πξνο ην πεξηβάιινλ πξαθηηθέο ηεο. 79

80 Σέινο, εθηφο απφ ηα νθέιε ηεο επηρείξεζεο πνπ ζρεηίδνληαη κε ηελ εμνηθνλφκεζε θφζηνπο ιεηηνπξγίαο θαη κε ηελ πξνψζεζε ησλ πσιήζεσλ, ε κείσζε ηνπ νηθνινγηθνχ απνηππψκαηνο ζπκβάιιεη θαη ζην πνιηηηζκηθφ θαη θνηλσληθφ πεξηβάιινλ. Μέζσ ηεο ελεκέξσζεο ησλ πειαηψλ ζρεηηθά κε ελαιιαθηηθνχο θαη πην πξάζηλνπο ηξφπνπο δξάζεο θαη ζπκπεξηθνξψλ φπσο ρξήζε κέζσλ καδηθήο κεηαθνξάο, ελνηθίαζε πνδειάησλ θαη ελεκέξσζε γηα πεξηβαιινληηθήο θαη θνηλσληθήο θχζεο δξψκελα ζηελ πφιε. Με απηφλ ηνλ ηξφπν πξνάγεηαη ε πνηφηεηα δσήο ηεο ηνπηθήο θνηλσλίαο, ην νπνίν ζπλεπάγεηαη αχμεζε ησλ πσιήζεσλ γηα ηελ κνλάδα. 80

81 BIBΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΙSO bring change and delivers profits. On line Available at Accessed on 17th August 2012 "The Environmental Management Report," vol. 3, no. 12. December 1998: The McGraw-Hill Companies United Nations Development Program (UNDP) (1994) 1994 Human Development Report. Cambridge University Press: Cambridge. Toman, M. (1998) Why not to calculate the value of the world s ecosystem services and natural capital. Ecological Economics 25: Sharpley, R. (2001) The Consumer Behaviour Context of Ecolabelling. In Tourism Ecolabelling: Certification and Promotion of Sustainable Management. Font, X. and Buckley, R.C.eds. New York: CABI Publishing. Sharpley, R. (2002) Sustainability: A Barrier to Tourism?. In Tourism and Development: Concepts and Issues. Richard Sharpley and David J. Telfer, eds. Channel View Publications: Toronto, ON. Meadows, D.H. and Potomac Associates (1972) The Limits to Growth: A report for the Club of Rome s project on the predicament of mankind. Universe Books: New York. 81

82 Joseph, J. (2001) Sustainable Development and Democracy in the Megacities. Development in Practice 11(2): Lane, B. (1994) What is Rural Tourism? Journal of Sustainable Tourism 2(1): Hughes, P. (1994) Planning for Sustainable Tourism: The ECOMOST Project. International Federation of Tour Operators: Lewes, East Sussex. Hunter, C. (2002) Sustainable Tourism and the Touristic Ecological Footprint. Environment, Development and Sustainability 4: αξηδεηάθεο Δ. θαη Παπαλδξένπ Α. (2002) Βηψζηκε Αλάπηπμε: Οηθνλνκηθή Δπηζηήκε θαη Γηεζλέο Θεζκηθφ Πιαίζην Chan,E.S.W ; Wong S.C.K.(2006) Motivations for ISO in the hotel industry, Tourism Management,27, ISO14001.com.au, viewed 26 August 2012, iso14001.com.au Carvalho, G.O. (2001) Sustainable Development: Is it achievable within the existing international political economy context? Sustainable Development 9(2): Spangenberg, J.H. (2002). Environmental space and the prism of sustainability: frameworks for indicators measuring sustainable development. Ecological Indicators, 2,

83 Spangenberg, J.H., Pfahl, S., & Deller. K. (2002). Towards indicators for institutional sustainability: Lessons from an analysis of Agenda 21. Ecological Indicators, 2, Hughes, G. (2002). Environmental Indicators. Annals of Tourism Research, 29(2), Kautsky, N., Berg, H., Folke, C., Larsson, J., & Troell, M. (1997). Ecological footprint for assessment of resource use and development limitations in shrimp and tilapia aquaculture. Aquaculture Research, 28, \ Agarwal, A., & Narain, S. (1997). Dying wisdom - Rise, fall and potential of India s traditional water harvesting systems. New Delhi: Centre for Science and Environment. Atkinson, G., & Hamilton, K. (1996). Sustainable development and flows of assets in international trade. Paper presented to the European Association of Environmental and Resource Economists Conference, Lisbon, Portugal. Organization of Green Key, available at Διιεληθή Δηαηξία Πξνζηαζίαο Πεξηβάιινληνο, δηαζέζηκν ζην «www.eepf.gr/thegreenkey» 83

84 ΠΑΡΑΡΣΗΜΑΣΑ ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Ι ΠΙΝΑΚΑ ΥΡΗΗ ΝΔΡΟ ΑΠΟ ΣΑ ΞΔΝΟΓΟΥΔΙΑ ΣΟ ΟΜΙΛΟ ΣΟ ΔΣΟ 2011 Πεγή 84

Κεθάλαιο 1. Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ. Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ. Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger

Κεθάλαιο 1. Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ. Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ. Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger Κεθάλαιο 1 Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ 2 ΠΛΑΝΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Κεθάιαην 1: Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ Σπγγξαθείο: Δξ. Andrea Grimm, Δξ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP

ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP ηότοι εργαζηηρίοσ ην πιαίζην ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ εξγαζηεξίνπ ζα παξνπζηαζηνύλ βαζηθέο ιεηηνπξγίεο ησλ Windows XP πνπ ζρεηίδνληαη

Διαβάστε περισσότερα

Α. Εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ηξηγσλνκεηξηθήο εμίζσζεο κε αξρηθό παξάδεηγκα ηελ εκx = 2

Α. Εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ηξηγσλνκεηξηθήο εμίζσζεο κε αξρηθό παξάδεηγκα ηελ εκx = 2 ΣΡΙΓΩΝΟΜΔΣΡΙΚΔ EΞΙΩΔΙ Πνηα παξαδείγκαηα εμηζώζεσλ ή θαη πξνβιεκάησλ πηζηεύεηαη όηη είλαη θαηάιιεια γηα ηελ επίιπζε ηνπο θαηά ηελ δηάξθεηα ηεο δηδαθηηθήο δηαδηθαζίαο κέζα ζηελ ηάμε; 1 ε ΓΙΓΑΚΣΙΚΗ ΩΡΑ Α.

Διαβάστε περισσότερα

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ Φξεζηκόηεηα καζεκαηηθώλ Αξρή θαηακέηξεζεο Όζα έδσζαλ νη Έιιελεο... Τξίγσλνη αξηζκνί Τεηξάγσλνη αξηζκνί Δπηκήθεηο αξηζκνί Πξώηνη αξηζκνί Αξηζκνί κε μερσξηζηέο ηδηόηεηεο Γίδπκνη πξώηνη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 13. Ποσοτικές Μέθοδοι. θαη λα ππνινγίζεηε ην θόζηνο γηα 10000 παξαγόκελα πξντόληα. Να ζρεδηαζηεί γηα εύξνο πξντόλησλ έσο 30000.

ΔΕΟ 13. Ποσοτικές Μέθοδοι. θαη λα ππνινγίζεηε ην θόζηνο γηα 10000 παξαγόκελα πξντόληα. Να ζρεδηαζηεί γηα εύξνο πξντόλησλ έσο 30000. ΔΕΟ 13 Ποσοτικές Μέθοδοι Σσνάρηηζη Κόζηοσς C(), μέζο κόζηος C()/. Παράδειγμα 1 Μηα εηαηξεία δαπαλά γηα θάζε πξντόλ Α πνπ παξάγεη 0.0 λ.κ. Τα πάγηα έμνδα ηεο εηαηξείαο είλαη 800 λ.κ. Ζεηείηαη 1) Να πεξηγξάςεηε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ

ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ ΘΔΜΑ Α Α1. α. Σ β. Σ γ. Λ δ. Λ ε. Λ ζη. Σ Α2. Γ Α3. 1. γ 2. ε 3. δ 4. α Β1. ΘΔΜΑ Β Οη ηειηθνί ππνινγηζηέο παίξλνπλ απνθάζεηο δξνκνιόγεζεο κόλν γηα ηα δηθά ηνπο απηνδύλακα

Διαβάστε περισσότερα

Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 2011-12

Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 2011-12 Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 11-12 Project 6: Ταμίδη κε ηε Μεραλή ηνπ Φξόλνπ Υπεύζπλνη Καζεγεηέο: Ε. Μπηιαλάθε Φ. Αλησλάηνο Δρώηηζη 3: Πνηα από ηα παξαθάησ ΜΜΕ ηεξαξρείηε από πιεπξάο ζεκαζίαο;

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ. Σρήκα 1. Σρήκα 2

ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ. Σρήκα 1. Σρήκα 2 ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ Τν Σρήκα 1 δείρλεη ηελ αιιαγή ηεο ζηάζκεο ηεο Λίκλεο Τζαλη, ζηε Σαράξα ηεο Βόξεηαο Αθξηθήο. Η Λίκλε Τζαλη εμαθαλίζηεθε ηειείσο γύξσ ζην 20.000 π.χ., θαηά ηε δηάξθεηα ηεο ηειεπηαίαο επνρήο ησλ

Διαβάστε περισσότερα

Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική ΑΔ

Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική ΑΔ Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική Δίζηε μησανικόρ διοίκηζηρ μεγάληρ καηαζκεςαζηικήρ εηαιπείαρ και καλείζηε να ςλοποιήζεηε ηο έπγο πος πεπιγπάθεηαι από ηον Πίνακα 1. Κωδ.

Διαβάστε περισσότερα

Η «έμππλε» ρξεκαηνδόηεζε ηεο λεαληθήο επηρεηξεκαηηθόηεηαο Υξεκαηνδνηψληαο εθπαίδεπζε, θίλεηξα θαη εξγαιεία

Η «έμππλε» ρξεκαηνδόηεζε ηεο λεαληθήο επηρεηξεκαηηθόηεηαο Υξεκαηνδνηψληαο εθπαίδεπζε, θίλεηξα θαη εξγαιεία Η «έμππλε» ρξεκαηνδόηεζε ηεο λεαληθήο επηρεηξεκαηηθόηεηαο Υξεκαηνδνηψληαο εθπαίδεπζε, θίλεηξα θαη εξγαιεία λεαληθήο επηρεηξεκαηηθφηεηαο Η αξρηηεθηνληθή ηεο πξώηεο επηρείξεζεο Δπηρεηξεκαηηθή ΙΓΔΑ Ο ΔΠΙΥΔΙΡΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

Μονοψϊνιο. Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ.

Μονοψϊνιο. Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ. Μονοψϊνιο Ολιγοψώνιο Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ. Οπιακή αξία Δπηπξόζζεηα νθέιε από ηελ ρξήζε/θαηαλάισζε κηαο επηπξόζζεηε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ

ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ 1.Απηόο πνπ ζα αλαγλσξηζηεί απνπζηάδεη γηα πνιύ θαηξό. 2.Δπηζηξέθεη κε πιαζηή ηαπηόηεηα ή κεηακνξθσκέλνο. 3.Απνκνλώλνληαη ηα δύν πξόζσπα 4.Άξζε κεηακόξθσζεο 5.Απνθάιπςε 6.Ακθηβνιίεο-απνδεηθηηθά

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα πτςσιακών επγασιών για το Υειμ. Εξαμ. 2015-2016 τος τμήματορ Διοίκησηρ Επισειπήσεων

Θέματα πτςσιακών επγασιών για το Υειμ. Εξαμ. 2015-2016 τος τμήματορ Διοίκησηρ Επισειπήσεων Θέματα πτςσιακών επγασιών για το Υειμ. Εξαμ. 2015-2016 τος τμήματορ Διοίκησηρ Επισειπήσεων Α/Α ΣΙΣΛΟ ΠΣΤΥΙΑΚΗ ΚΑΘΗΓΗΣΗ ΑΡΙΜΟ ΦΟΙΣΗΣΩΝ ΕΞΑΜΗΝΟ ΑΝΑΘΕΗ ΠΣΤΥΙΑΚΗ ΕΡΓΑΙΑ 1 Σα κνληέια πξνψζεζεο Above-the-Line

Διαβάστε περισσότερα

Γραφεύα Επικοινωνύασ & Ενημϋρωςησ ϋρρεσ, Τψηλϊντου 4 3οσ Όροφοσ ΣΗΛ 2321023640 ΥΑΦ 2321051861

Γραφεύα Επικοινωνύασ & Ενημϋρωςησ ϋρρεσ, Τψηλϊντου 4 3οσ Όροφοσ ΣΗΛ 2321023640 ΥΑΦ 2321051861 Οπγάνωζη και διοίκηζη ηοςπιζηικών επισειπήζεων (ξενοδοσεία, ηοςπιζηικά γπαθεία ) Α) ΑΔΙ ΣΔΙ και Β) ΑΠΟΦΟΙΣΟΙ ΤΠΟΥΡΔΩΣΙΚΗ ΓΔΤΣΔΡΟΒΑΘΜΙΑ και ΜΔΣΑΓΔΤΣΔΡΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ Ρν πξόγξακκα απηό ζρεδηάζηεθε γηα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ. Η Μηκή ζθέθηεθε έλαλ ηξόπν, γηα λα ζπγθξίλεη κεξηθά δηαθνξεηηθά αληειηαθά πξντόληα. Απηή θαη ν Νηίλνο ζπλέιεμαλ ηα αθόινπζα πιηθά:

ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ. Η Μηκή ζθέθηεθε έλαλ ηξόπν, γηα λα ζπγθξίλεη κεξηθά δηαθνξεηηθά αληειηαθά πξντόληα. Απηή θαη ν Νηίλνο ζπλέιεμαλ ηα αθόινπζα πιηθά: ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ Η Μηκή θαη ν Νηίλνο αλαξσηήζεθαλ πνην αληειηαθό πξντόλ παξέρεη ηελ θαιύηεξε πξνζηαζία ζην δέξκα ηνπο. Τα αληειηαθά πξντόληα έρνπλ έλα δείθηε αληειηαθήο πξνζηαζίαο (SPF), ν νπνίνο δείρλεη πόζν

Διαβάστε περισσότερα

Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ

Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ ΤΕΙ Δσηικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομητανικού Στεδιαζμού Εργαζηήριο C 3 www.c3.teiwm.gr C 3 LAB www.c3.teiwm.gr 1 Εηζαγσγή Πεπιεσόμενα ύκβνια

Διαβάστε περισσότερα

Δπηιέγνληαο ην «Πξνεπηινγή» θάζε θνξά πνπ ζα ζπλδέεζηε ζηελ εθαξκνγή ζα βξίζθεζηε ζηε λέα ρξήζε.

Δπηιέγνληαο ην «Πξνεπηινγή» θάζε θνξά πνπ ζα ζπλδέεζηε ζηελ εθαξκνγή ζα βξίζθεζηε ζηε λέα ρξήζε. ΑΝΟΙΓΜΑ ΝΔΑ ΥΡΗΗ 1. Γεκηνπξγείηε ηε λέα ρξήζε από ηελ επηινγή «Παξάκεηξνη/Παξάκεηξνη Δηαηξίαο/Γηαρείξηζε Δηαηξηώλ». Πιεθηξνινγείηε ηνλ θσδηθό ηεο εηαηξίαο ζαο θαη παηάηε Enter. Σηελ έλδεημε «Υξήζεηο» παηάηε

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Ελληνικής τεχνολογίας μηχανών ηλεκτροπαραγωγής ORC

Ανάπτυξη Ελληνικής τεχνολογίας μηχανών ηλεκτροπαραγωγής ORC Εθνικό Συνέδριο «Γεωθερμική Ηλεκτροπαραγωγή» Ξενοδοχείο Divani Caravel Αθήνα 20 Νοεμβρίου 2013 Ανάπτυξη Ελληνικής τεχνολογίας μηχανών ηλεκτροπαραγωγής ORC Α.Μπένου, Ι. Χωροπανίτης Τμήμα Γεωθερμικής Ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Μπριζκόλας. Πρόεδρος και Διεσθύνων Σύμβοσλος ηης EUROCERT A.E.

Γεώργιος Μπριζκόλας. Πρόεδρος και Διεσθύνων Σύμβοσλος ηης EUROCERT A.E. Γεώργιος Μπριζκόλας Πρόεδρος και Διεσθύνων Σύμβοσλος ηης EUROCERT A.E. Τηνζέηεζε Γηεζλψλ Πξνηχπσλ απφ ηε Βηνκεραλία Εθελοντικά πρότυπα Υποχρεωτική νομοθεσία ISO 9001 ISO14001 ISO 50001 OHSAS 18001 ISO

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΡΟΜΟ ΠΡΟ ΣΟ «ΑΕΙΦΟΡΟ ΧΟΛΕΙΟ» ένα φωτογπαφικό ταξίδι

Ο ΔΡΟΜΟ ΠΡΟ ΣΟ «ΑΕΙΦΟΡΟ ΧΟΛΕΙΟ» ένα φωτογπαφικό ταξίδι Ο ΔΡΟΜΟ ΠΡΟ ΣΟ «ΑΕΙΦΟΡΟ ΧΟΛΕΙΟ» ένα φωτογπαφικό ταξίδι ηα Δθπαηδεπηήξηα Πάλνπ ππνζηεξίδνπκε ηελ άπνςε όηη ην «αεηθόξν ζρνιείν» είλαη έλα όξακα εθηθηό. Η εθπαίδεπζε γηα ηελ αεηθνξία δελ είλαη κάζεκα, αιιά

Διαβάστε περισσότερα

Γιπθόδε + Ομπγόλν Δηνμείδην ηνπ άλζξαθα + Νεξό + Ελέξγεηα

Γιπθόδε + Ομπγόλν Δηνμείδην ηνπ άλζξαθα + Νεξό + Ελέξγεηα 4. ΑΝΑΠΝΟΗ Η δηάζπαζε ηεο γιπθόδεο γίλεηαη κέζα ζηα θύηηαξα, νλνκάδεηαη θπηηαξηθή αλαπλνή θαη εμαζθαιίδεη ηελ ελέξγεηα πνπ είλαη απαξαίηεηε ζην θύηηαξν. Η δηάζπαζε γίλεηαη κε ηελ παξνπζία νμπγόλνπ θαη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΛΘΤΑΗΚΘΔΗΡ Τ.

ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΛΘΤΑΗΚΘΔΗΡ Τ. ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΟΑIΤΜΘΔΘ ΡΕ ΛΕΓΑΚΞ ΓΗΟΕΔΞ 11V11 ΗΚΘΙΘΑ 6-10 ΤΠΞΜΩΜ ΛΕΘΞΜΕΙΗΛΑΑ ΞΣ ΟΑΘΤΜΘΔΘΞΣ ΡΕ ΛΕΓΑΚΞ ΓΗΟΕΔΞ ΓΘΑ ΟΑΘΙΕΡ ΗΚΘΙΘΑΡ 6-10 ΕΩΜ Η ΔΘΑΔΠΞΛΗ ΑΟΞ Η ΛΘΑ ΕΡΘΑ ΡΗΜ ΑΚΚΗ ΕΘΜΑΘ ΛΕΓΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ

ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ α. Η ΕΚΚΛΗΙΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ β. ΣΟ ΠΝΕΤΜΑΣΙΚΟ ΜΑ ΚΕΝΣΡΟ γ. Η ΠΑΝΟΡΑΜΙΚΗ ΘΕΗ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ α. Η ΕΚΚΛΗΙΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ. Η Εθθιεζία ηνπ ρσξηνύ καο, ε Αγία Άλλα, είλαη θηηζκέλε πξηλ πνιιά

Διαβάστε περισσότερα

Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots)

Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots) Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots) 1.1 Σςνοπτική Πεπιγπαυή Hot Spots Σα ζεκεία αζύξκαηεο πξόζβαζεο πνπ επηιέρζεθαλ αλαθέξνληαη ζηνλ επόκελν πίλαθα θαη παξνπζηάδνληαη αλαιπηηθά ζηηο επόκελεο παξαγξάθνπο.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ

ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ Εδώ ζα ππνινγίζνπκε ην κεηαζρεκαηηζκό Fourier κεξηθώλ αθόκα ζεκάησλ, πξνζπαζώληαο λα μεθηλήζνπκε από ην κεηαζρεκαηηζκό Fourier γλσζηώλ ζεκάησλ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο. Ζκεξίδα 20/11/2010. Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο. Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 20.11.

ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο. Ζκεξίδα 20/11/2010. Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο. Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 20.11. Ζκεξίδα 2/11/21 ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 2.11.21 Πεγέο ελέξγεηαο Σπλ. Πξσηνγελήο Δλέξγεηα = Σ Καηαλ. Δλέξγεηα θαπζίκνπ x Σπλη.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_1379/50 1. Όηαλ ινηπόλ ήξζαλ [νη πξέζβεηο ζηελ Αζήλα], αθνύ ζπλέιαβαλ νη Αζελαίνη θαη ηνπο πξέζβεηο σο ππνθηλεηέο ζηάζεο θαη όζνπο έπεηζαλ [νη πξέζβεηο], ηνπο ζπγθέληξσζαλ γηα αζθάιεηα ζηελ Αίγηλα.

Διαβάστε περισσότερα

Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα!

Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα! Cpyright 2013 Λόγος & Επικοινωνία // All rights Reserved Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα! Αυηό ηο παιχνίδι έχει ζηόχους: 1. ηελ εθγύκλαζε ηεο αθνπζηηθήο κλήκεο ησλ παηδηώλ 2. ηελ εμάζθεζε ζηελ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Α ΛΤΚΕΙΟΤ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Σχολικό έτος: 2011-2012 Καθηγήτριες: Κεφαλληνού Λουκία- Καλλία Αθηνά ΙΙ. ΟΙ ΑΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΑΠΟ ΣΟΤ ΠΡΟΙΣΟΡΙΚΟΤ ΥΡΟΝΟΤ ΕΩ ΚΑΙ ΣΟ Μ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ 1. ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_1382/153 1. Καη όηαλ έγηλε ε ππνρώξεζε αξγά ην απόγεπκα, επεηδή θνβήζεθαλ νη νιηγαξρηθνί κήπσο νη δεκνθξαηηθνί, αθνύ θάλνπλ επίζεζε, θαηαιάβνπλ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΗΜΙΟ ΠΑΣΡΩΝ. Η οικολογική διατείριζη ηης προζηαηεσμένης περιοτής ηοσ όροσς Βόρα ζηην περιοτή ηης Αριδαίας.

ΠΑΝΕΠΙΣΗΜΙΟ ΠΑΣΡΩΝ. Η οικολογική διατείριζη ηης προζηαηεσμένης περιοτής ηοσ όροσς Βόρα ζηην περιοτή ηης Αριδαίας. ΠΑΝΕΠΙΣΗΜΙΟ ΠΑΣΡΩΝ Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών πουδών στις Περιβαλλοντικές Επιστήμες χολή Θετικών Επιστημών Σμήμα Βιολογίας Η οικολογική διατείριζη ηης προζηαηεσμένης περιοτής ηοσ όροσς Βόρα ζηην

Διαβάστε περισσότερα

Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67)

Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67) Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67) Γηα λα επαλαθέξεηε ην FritzBox Fon WLAN 7140 ζηηο πξνεπηιεγκέλεο ηνπ ξπζκίζεηο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΠΔΗΡΑΗΑ ΣΜΖΜΑ ΟΗΚΟΝΟΜΗΚΖ ΔΠΗΣΖΜΖ

ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΠΔΗΡΑΗΑ ΣΜΖΜΑ ΟΗΚΟΝΟΜΗΚΖ ΔΠΗΣΖΜΖ ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΠΔΗΡΑΗΑ ΣΜΖΜΑ ΟΗΚΟΝΟΜΗΚΖ ΔΠΗΣΖΜΖ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΣΑΠΣΤΧΙΑΚΩΝ ΠΟΤΔΩΝ «ΟΗΚΟΝΟΜΗΚΖ ΚΑΗ ΔΠΗΥΔΗΡΖΗΑΚΖ ΣΡΑΣΖΓΗΚΖ» Μεταπτυχιακή Διατριβή ΣΗΣΛΟ ΓΗΑΣΡΗΒΖ ΟΝΟΜΑΣΔΠΩΝΤΜΟ ΦΟΗΣΖΣΖ ΑΡΗΘΜΟ ΜΖΣΡΩΟΤ ΔΠΗΒΛΔΠΩΝ ΠΡΑΗΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Α Ο Κ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η ( S E A R C H )

Α Ο Κ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η ( S E A R C H ) Ξ G O O G L E S C H O L A R Α Ο Ξ Ε Κ Ε Θ Λ Θ Α Λ Η Τ Α Μ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η Ρ Οξαγκαηνπνηώληαο αλαδήηεζε ζην GoogleScholar (http://scholar.google.com/) ν ρξήζηεο κπνξεί λα εληνπίζεη πιηθό αθαδεκαϊθνύ θαη

Διαβάστε περισσότερα

Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training. Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis

Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training. Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis Stylianos Kalaitzis Μνλνϋβξηδηζκνο 1 Γπν γνλείο, εηεξόδπγνη γηα ηνλ αιθηζκό θάλνπλ παηδηά. Πνία ε πηζαλόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΠΡΟΑΡΜΟΓΗ: ΒΑΛΚΑΝΙΩΣΗ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 TOOLBOOK ΜΑΘΗΜΑ 2

TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΠΡΟΑΡΜΟΓΗ: ΒΑΛΚΑΝΙΩΣΗ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 TOOLBOOK ΜΑΘΗΜΑ 2 TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 Δημιουργία σελίδων και βιβλίων Έλα θαηλνύξην βηβιίν πεξηέρεη κία άδεηα ζειίδα κε έλα άδεην background. Δελ κπνξνύκε λα μερσξίζνπκε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ

ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ Σν ζύγρξνλν πξόηππν αληηκεηώπηζεο ηεο ηεξεδόλαο ελειίθσλ δελ εζηηάδεηαη κόλν ζηελ απνθαηάζηαζε ησλ ηεξεδνληθώλ βιαβώλ πνπ έρνπλ εθδεισζεί, αιιά έρεη

Διαβάστε περισσότερα

Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα. Κώδικες 28, 78 και 84

Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα. Κώδικες 28, 78 και 84 Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα Κώδικες 28, 78 και 84 Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα Οη Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα εθαξκόδνληαη γηα ηελ απνξξνθνύκελε ελέξγεηα από Αηνιηθά Πάξθα πνπ είλαη ζπλδεδεκέλα ζην

Διαβάστε περισσότερα

ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ

ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ 24 ο ΠΑΝΔΛΛΗΝΙΟ ΤΝΔΓΡΙΟ ΔΛΛΗΝΙΚΗ ΔΣΑΙΡΔΙΑ ΚΟΙΝΧΝΙΚΗ ΠΑΙΓΙΑΣΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΑΓΧΓΗ ΣΗ ΤΓΔΙΑ ΠΙΝΟΤΛΑ ΔΤΡΤΓΙΚΗ ΒΑΡΚΑΡΗ ΠΟΛΤΚΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΤΣΔΥΝΔΗΟ ΚΡΖΣΖ ΣΜΖΜΑ ΜΖΥΑΝΗΚΧΝ ΠΑΡΑΓΧΓΖ ΚΑΗ ΓΗΟΗΚΖΖ. Γηπισκαηηθή εξγαζία

ΠΟΛΤΣΔΥΝΔΗΟ ΚΡΖΣΖ ΣΜΖΜΑ ΜΖΥΑΝΗΚΧΝ ΠΑΡΑΓΧΓΖ ΚΑΗ ΓΗΟΗΚΖΖ. Γηπισκαηηθή εξγαζία ΠΟΛΤΣΔΥΝΔΗΟ ΚΡΖΣΖ ΣΜΖΜΑ ΜΖΥΑΝΗΚΧΝ ΠΑΡΑΓΧΓΖ ΚΑΗ ΓΗΟΗΚΖΖ Γηπισκαηηθή εξγαζία Αλάπηπμε πζηήκαηνο Πεξηβαιινληηθήο Γηαρείξηζεο ζχκθσλα κε ην Πξφηππν ISO 14001: Ζ πεξίπησζε κηαο βηνκεραλίαο παξαγσγήο ρπκψλ Πνξθχξε

Διαβάστε περισσότερα

Βάσεις Δεδομέμωμ. Εξγαζηήξην V. Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016

Βάσεις Δεδομέμωμ. Εξγαζηήξην V. Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016 Βάσεις Δεδομέμωμ Εξγαζηήξην V Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016 2 Σκοπός του 5 ου εργαστηρίου Σθνπόο απηνύ ηνπ εξγαζηεξίνπ είλαη: ε κειέηε ζύλζεησλ εξσηεκάησλ ζύλδεζεο ζε δύν ή πεξηζζόηεξεο ζρέζεηο ε κειέηε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ 1. ρεδίαζε πλδπαζηηθνύ Κπθιώκαηνο Έλα ζπλδπαζηηθό θύθισκα (Κ) έρεη ηξεηο εηζόδνπο A, B θαη C θαη κία έμνδν Y Y=A B+AC Να θαηαζθεπάζεηε ην ράξηε Karnaugh. B 0

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ. Δρώτηση 1

ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ. Δρώτηση 1 ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ Πνιινί άλζξσπνη πηζηεύνπλ όηη ν άλεκνο ζα έπξεπε λα αληηθαηαζηήζεη ην πεηξέιαην θαη ην θάξβνπλν σο πεγή ελέξγεηαο γηα ηελ παξαγσγή ειεθηξηζκνύ. Οη θαηαζθεπέο πνπ θαίλνληαη ζηελ εηθόλα είλαη

Διαβάστε περισσότερα

iii. iv. γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ: f (1) 2 θαη

iii. iv. γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ: f (1) 2 θαη ΔΠΑΝΑΛΗΠΣΙΚΑ ΘΔΜΑΣΑ ΣΟ ΓΙΑΦΟΡΙΚΟ ΛΟΓΙΜΟ Μάρτιος 0 ΘΔΜΑ Να ππνινγίζεηε ηα όξηα: i ii lim 0 0 lim iii iv lim e 0 lim e 0 ΘΔΜΑ Γίλεηαη ε άξηηα ζπλάξηεζε '( ) ( ) γηα θάζε 0 * : R R γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ:

Διαβάστε περισσότερα

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Δ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ. ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Δ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ. ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν Καηαζθεπάδνπκε έλα νγθνκεηξηθό δνρείν από πιαζηηθό κπνπθάιη λεξνύ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία. Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία. Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP 1 ΜΑΘΗΜΑ 6 ο Προγράμμαηα θωηογραθικών μηχανών Επιλογέας προγραμμάηων Μαο δίλεη ηε δπλαηόηεηα λα ειέγμνπκε ην άλνηγκα δηαθξάγκαηνο θαη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΠΟΡΙΚΑ ΣΙΜΟΛΟΓΙΑ ΣΗ ΧΑΜΗΛΗ ΣΑΗ

ΕΜΠΟΡΙΚΑ ΣΙΜΟΛΟΓΙΑ ΣΗ ΧΑΜΗΛΗ ΣΑΗ ΗΡΩΝ ΘΕΡΜΟΗΛΕΚΣΡΙΚΗ Α.Ε. ΜΕ ΙΧΤ ΣΗΝ ΑΓΟΡΑ ΣΗ ΗΛΕΚΣΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ 2011 ΕΜΠΟΡΙΚΑ ΣΙΜΟΛΟΓΙΑ ΣΗ ΧΑΜΗΛΗ ΣΑΗ Ρο εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στη Θήβα ΔΙΕΤΘΤΝΗ ΠΩΛΗΕΩΝ 1/1/2011 TA ΔΚΞΝΟΗΘΑ ΡΗΚΝΙΝΓΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ. Καξθηά 3 θηιά πεξίπνπ κε κήθνο ηξηπιάζην από ην πάρνο ηνπ μύινπ θπξί κεγάιν θαη ππνκνλή

Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ. Καξθηά 3 θηιά πεξίπνπ κε κήθνο ηξηπιάζην από ην πάρνο ηνπ μύινπ θπξί κεγάιν θαη ππνκνλή Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 10 ε : ΜΗΥΑΝΙΚΗ ΜΔΡΟ Β ΠΙΔΗ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Καξέθια θαθίξε Όξγαλα Τιηθά Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου έλαξμεο 09.30 ιήμεο 09.45 Σην παξαθάησ ζρήκα θαίλεηαη ηκήκα ελόο πνιενδνκηθνύ ζρεδίνπ κηαο πόιεο. Οη ζθηαζκέλεο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου έλαξμεο 09.30 ιήμεο 09.45 Σην παξαθάησ ζρήκα θαίλεηαη ηκήκα ελόο πνιενδνκηθνύ ζρεδίνπ κηαο πόιεο. Οη ζθηαζκέλεο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΚΔΦΑΛΑΙΟ 1 ΙΣΟΛΟΓΙΣΜΟΣ (BALANCE SHEET)

ΔΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΚΔΦΑΛΑΙΟ 1 ΙΣΟΛΟΓΙΣΜΟΣ (BALANCE SHEET) ΔΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΚΔΦΑΛΑΙΟ 1 ΙΣΟΛΟΓΙΣΜΟΣ (BALANCE SHEET) 1 Έλλνηα ηνπ Ιζνινγηζκνύ Ο Ιζνινγηζκόο είλαη έλαο πίλαθαο πνπ δείρλεη ηελ νηθνλνκηθή θαηάζηαζε ηεο επηρείξεζεο ζε κηα δεδνκέλε ζηηγκή Σηνλ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ 1 ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ ΝΟΗΠΚΝΠ 2 Τν πεηξέιαην, πνπ κεξηθέο θνξέο ζηελ θαζεκεξηλή γιώζζα απνθαιείηαη θαη μαύπορ σπςσόρ ή τσάι τος Ρέξαρ, είλαη

Διαβάστε περισσότερα

ACTA A.E. Αριςτο Σέλεια Πιςτοποίηςη. Ανθρώπινου Δυναμικοφ. «ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΤ ΔΤΝΑΜΙΚΟΤ Εξελίξεισ - Προοπτικέσ»

ACTA A.E. Αριςτο Σέλεια Πιςτοποίηςη. Ανθρώπινου Δυναμικοφ. «ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΤ ΔΤΝΑΜΙΚΟΤ Εξελίξεισ - Προοπτικέσ» ACTA A.E. Αριςτο Σέλεια Πιςτοποίηςη Ανθρώπινου Δυναμικοφ «ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΤ ΔΤΝΑΜΙΚΟΤ Εξελίξεισ - Προοπτικέσ» Εταιρεία Ένταςησ Γνώςησ Αριςτοτελείου Πανεπιςτημίου Θεςςαλονίκησ Δια Βίου Μάθηςη Νόκνο:

Διαβάστε περισσότερα

Οινθιεξωκέλεο ιύζεηο γηα ηελ γαιαθηνβηνκεραλία

Οινθιεξωκέλεο ιύζεηο γηα ηελ γαιαθηνβηνκεραλία ΧΗΜΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ Α.Ε Οινθιεξωκέλεο ιύζεηο γηα ηελ γαιαθηνβηνκεραλία Πνηνί είκαζηε Η ΜΙΝΔΡΑΛ ΥΗΜΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΣΑ Α.Δ. μεθίλεζε ηελ πνξεία ηεο ην 1976. Από ηελ αξρή ζπλεξγαζηήθακε κε πξωηνπόξνπο εηαηξείεο ζηνλ

Διαβάστε περισσότερα

Η/Υ A ΤΑΞΕΩΣ ΑΕ 2010-2011. Συστήματα Αρίθμησης. Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ

Η/Υ A ΤΑΞΕΩΣ ΑΕ 2010-2011. Συστήματα Αρίθμησης. Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ Συστήματα Αρίθμησης Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ 1 Ειζαγωγή Τν bit είλαη ε πην βαζηθή κνλάδα κέηξεζεο. Είλαη κία θαηάζηαζε on ή off ζε έλα ςεθηαθό θύθισκα. Άιιεο θνξέο είλαη κία θαηάζηαζε high ή low voltage

Διαβάστε περισσότερα

Δεςηέπα 18/05/2015. Απόνηερ : 1) Γεκόπνπινο Υξήζηνο 2) Καπώλεο πήιηνο 3) Κπξηαθόπνπινο Κπξηάθνο 4) Παλαγόπνπινο Βαζίιεο

Δεςηέπα 18/05/2015. Απόνηερ : 1) Γεκόπνπινο Υξήζηνο 2) Καπώλεο πήιηνο 3) Κπξηαθόπνπινο Κπξηάθνο 4) Παλαγόπνπινο Βαζίιεο 1 ΕΝΩΗ ΠΟΔΟΦΑΙΡΙΚΩΝ ΩΜΑΣΕΙΩΝ ΗΛΕΙΑ ΕΣΟ ΙΔΡΤΕΩ 1969 ΕΔΡΑ: ΠΤΡΓΟ Οδόο: Γξαγαηζαλίνπ 34 & Παπαθιέζζα Σει: 26210 33311 e-mail:epsilia@otenet.gr Φαμ: 26210 34004 Ππακηικό 35 ηρ ζςνεδπίαζηρ ηος Δ ηηρ ΕΠ Ηλείαρ

Διαβάστε περισσότερα

Κατάςτρωςη Σχεδίου Μάρκετινγκ (Marketing Plan) ςτην Εταιρεία: ΓΕΤΗΛ Σ. ΜΙΧΑΗΛΟΥ & ΣΙΑ Ο.Ε. Επιχείρηςη Προώθηςησ Ηλεκτρολογικοφ υλικοφ

Κατάςτρωςη Σχεδίου Μάρκετινγκ (Marketing Plan) ςτην Εταιρεία: ΓΕΤΗΛ Σ. ΜΙΧΑΗΛΟΥ & ΣΙΑ Ο.Ε. Επιχείρηςη Προώθηςησ Ηλεκτρολογικοφ υλικοφ ΑΝΩΣΑΣΟ ΣΕΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΙΔΡΤΜΑ ΚΡΗΣΗ ΥΟΛΗ ΣΕΥΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΜΗΜΑ ΗΛΕΚΣΡΟΛΟΓΙΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ : 2012-2013 ΠΣΤΥΗΑΚΖ ΔΡΓΑΗΑ Κατάςτρωςη Σχεδίου Μάρκετινγκ (Marketing Plan) ςτην Εταιρεία: ΓΕΤΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεζη ηαλανηώζεων. Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο:

Σύνθεζη ηαλανηώζεων. Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο: Σύνθεζη ηαλανηώζεων Α. Σύλζεζε δύν α.α.η ηεο ίδιας ζστνόηηηας Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο: Η απνκάθξπλζε

Διαβάστε περισσότερα

Λεκηική έκθραζη, κριηική, οικειόηηηα και ηύπος δεζμού ζηις ζηενές διαπροζωπικές ζτέζεις

Λεκηική έκθραζη, κριηική, οικειόηηηα και ηύπος δεζμού ζηις ζηενές διαπροζωπικές ζτέζεις Λεκηική έκθραζη, κριηική, οικειόηηηα και ηύπος δεζμού ζηις ζηενές διαπροζωπικές ζτέζεις Μαξία-Ησάλλα Αξγπξνπνύινπ Βαζίιεο Παπιόπνπινο Τνκέαο Ψπρνινγίαο, Παλεπηζηήκην Αζελώλ Αλαθνίλσζε ζην 5 ν Παλειιήλην

Διαβάστε περισσότερα

Αιεμάλδξεην Σερλνινγηθό Δθπαηδεπηηθό Ίδξπκα Θεζζαινλίθεο ρνιή Γηνίθεζεο & Οηθνλνκίαο Σκήκα Δκπνξίαο θαη Γηαθήκηζεο.

Αιεμάλδξεην Σερλνινγηθό Δθπαηδεπηηθό Ίδξπκα Θεζζαινλίθεο ρνιή Γηνίθεζεο & Οηθνλνκίαο Σκήκα Δκπνξίαο θαη Γηαθήκηζεο. Αιεμάλδξεην Σερλνινγηθό Δθπαηδεπηηθό Ίδξπκα Θεζζαινλίθεο ρνιή Γηνίθεζεο & Οηθνλνκίαο Σκήκα Δκπνξίαο θαη Γηαθήκηζεο Πηπρηαθή εξγαζία ΕΡΕΤΝΑ ΠΕΔΙΟΤ ΜΕ ΘΕΜΑ : Η δηεξεύλεζε πιεπξώλ ηεο εζηθήο ζπλεηδεηνπνίεζεο

Διαβάστε περισσότερα

Σ Δ Υ Ν Ι Κ Η Δ Κ Θ Δ Η Π Ρ Ο Μ Η Θ Δ Ι Α Ο Ι Κ Ο Γ Ο Μ Ι Κ Ω Ν Τ Λ Ι Κ Ω Ν Γ Η Μ Ο Τ Β Ο Λ Β Η

Σ Δ Υ Ν Ι Κ Η Δ Κ Θ Δ Η Π Ρ Ο Μ Η Θ Δ Ι Α Ο Ι Κ Ο Γ Ο Μ Ι Κ Ω Ν Τ Λ Ι Κ Ω Ν Γ Η Μ Ο Τ Β Ο Λ Β Η Σ Δ Υ Ν Ι Κ Η Δ Κ Θ Δ Η Π Ρ Ο Μ Η Θ Δ Ι Α Ο Ι Κ Ο Γ Ο Μ Ι Κ Ω Ν Τ Λ Ι Κ Ω Ν Γ Η Μ Ο Τ Β Ο Λ Β Η ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ 1. Τερληθή Έθζεζε 2. Δλδεηθηηθφο Πξνυπνινγηζκφο 3. Έληππν νηθνλνκηθήο πξνζθνξάο ΘΔΜΑ : Πξνκήζεηα

Διαβάστε περισσότερα

Η απνξξόθεζε ηνπ νξαηνύ θσηόο γίλεηαη κέζσ ρξσζηηθώλ νπζηώλ πνπ νλνκάδνληαη τλωροθύλλες.

Η απνξξόθεζε ηνπ νξαηνύ θσηόο γίλεηαη κέζσ ρξσζηηθώλ νπζηώλ πνπ νλνκάδνληαη τλωροθύλλες. ΦΩΣΟΤΝΘΔΗ Δλαιιαθηηθή δηεξγαζία παξαγσγήο ελέξγεηαο Υξεζηκνπνηείηαη από ηνπο νλνκαδόκελνπο θσηνζπλζεηηθνύο νξγαληζκνύο Οπζηαζηηθά ε αληίζηξνθε δηεξγαζία ηεο αλαπλνήο πλίζηαηαη ζηελ δέζκεπζε ειηαθήο ελέξγεηαο

Διαβάστε περισσότερα

ΙNCOFRUIT - (HELLAS).

ΙNCOFRUIT - (HELLAS). Πξνο ΟΛΑ ΤΑ ΜΔΛΗ Κε Σπλάδειθε Θέκα: Ιζπαλία & Γεξκαλία 5 ε ΔΒΓΟΜΑΓΑ 2011 (31 Ιαλ έσο 30 Φεβξ.2011) Παξαζέηνπκε θαησηέξσ: Αλαζθόπεζε ηεο 4 εο εβδνκάδνο 2011 κε ηηο ηηκέο ησλ εζπεξηδνεηδώλ πνπ δηακνξθώζεθαλ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΣΤΥΗΑΚΖ ΔΡΓΑΗΑ ΘΔΜΑ: ΟΙ ΕΠΙΠΣΩΕΙ ΣΟΤ ΜΑΡΚΕΣΙΝΓΚ ΣΟΤ TOUR OPERATORS

ΠΣΤΥΗΑΚΖ ΔΡΓΑΗΑ ΘΔΜΑ: ΟΙ ΕΠΙΠΣΩΕΙ ΣΟΤ ΜΑΡΚΕΣΙΝΓΚ ΣΟΤ TOUR OPERATORS ΑΝΩΣΑΣΟ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΟ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΟ ΗΓΡΤΜΑ ΖΡΑΚΛΔΗΟΤ ΚΡΖΣΖ ΥΟΛΖ ΓΗΟΗΚΖΖ ΚΑΗ ΟΗΚΟΝΟΜΗΑ ΣΜΖΜΑ ΣΟΤΡΗΣΗΚΩΝ ΔΠΗΥΔΗΡΖΔΩΝ ΠΣΤΥΗΑΚΖ ΔΡΓΑΗΑ ΘΔΜΑ: ΟΙ ΕΠΙΠΣΩΕΙ ΣΟΤ ΜΑΡΚΕΣΙΝΓΚ ΣΟΤ TOUR OPERATORS ΠΟΤΓΑΣΖ: ΓΗΑΚΟΤΜΑΚΖ ΗΩΑΝΝΖ

Διαβάστε περισσότερα

Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15

Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15 Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15 Εηζαγσγή Οη ηερληθέο ζπληήξεζεο ηξνθίκσλ έρνπλ ζθνπό : α) λα παξεκπνδίζνπλ αλεπηζύκεηεο κεηαβνιέο ζηα ραξαθηεξηζηηθά (γεύζε - ρξώκα -

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KARNAUGH

ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KARNAUGH ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KRNUGH Γηα λα θάλνπκε απινπνίεζε κηαο ινγηθήο ζπλάξηεζεο κε πίλαθα (ή ράξηε) Karnaugh αθνινπζνύκε ηα παξαθάησ βήκαηα:. Η ινγηθή ζπλάξηεζε ζα πξέπεη λα είλαη ζε πιήξε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΔΞΑΝΓΡΔΗΟ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΟ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΟ ΗΓΡΤΜΑ ΘΔΑΛΟΝΗΚΖ ΥΟΛΖ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΑ ΓΔΧΠΟΝΗΑ ΣΜΖΜΑ ΓΗΟΗΚΖΖ ΓΔΧΡΓΗΚΧΝ ΔΚΜΔΣΑΛΛΔΤΔΧΝ

ΑΛΔΞΑΝΓΡΔΗΟ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΟ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΟ ΗΓΡΤΜΑ ΘΔΑΛΟΝΗΚΖ ΥΟΛΖ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΑ ΓΔΧΠΟΝΗΑ ΣΜΖΜΑ ΓΗΟΗΚΖΖ ΓΔΧΡΓΗΚΧΝ ΔΚΜΔΣΑΛΛΔΤΔΧΝ ΑΛΔΞΑΝΓΡΔΗΟ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΟ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΟ ΗΓΡΤΜΑ ΘΔΑΛΟΝΗΚΖ ΥΟΛΖ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΑ ΓΔΧΠΟΝΗΑ ΣΜΖΜΑ ΓΗΟΗΚΖΖ ΓΔΧΡΓΗΚΧΝ ΔΚΜΔΣΑΛΛΔΤΔΧΝ ΤΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΣΑΝΑΛΩΣΩΝ ΑΠΕΝΑΝΣΙ ΣΟ ΤΣΗΜΑ ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΣΡΟΦΙΜΩΝ ISO 22000. ηαπξνύια Σξαγηαλλνύδε

Διαβάστε περισσότερα

IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ

IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ Να σαπακηηπίζεηε ηιρ πποηάζειρ, πος ακολοςθούν, υρ ππορ ηην οπθόηηηά ηοςρ, με ηην ένδειξη Σωστό ή Λάθος 1. ηελ αξραία Ρώκε νη πιεβείνη δελ είραλ αξρηθά

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο 10ης διάλεξης ΒΑΙΚΔ ΑΡΥΔ ΑΘΛΗΣΙΚΟΤ ΜΑΡΚΔΣΙΝΓΚ

Περιεχόμενο 10ης διάλεξης ΒΑΙΚΔ ΑΡΥΔ ΑΘΛΗΣΙΚΟΤ ΜΑΡΚΔΣΙΝΓΚ Περιεχόμενο 10ης διάλεξης ΒΑΙΚΔ ΑΡΥΔ ΑΘΛΗΣΙΚΟΤ ΜΑΡΚΔΣΙΝΓΚ Σα βασικότεπα σαπακτηπιστικά τος αθλητισμού ωρ ςπηπεσία Είναι: άπιε βησκαηηθή δελ απνζεθεχεηαη επεξεάδεηαη θαηαλαιψλεηαη ηαπηφρξνλα κε ηελ παξαγσγή

Διαβάστε περισσότερα

Π Σ Τ Υ Ι Α Κ Η Δ Ρ Γ Α Ι Α. ΘΔΜΑ: «Μάρκετινγκ: η εφαρμογή μέσω του διαδικτύου από επιχειρήσεις του κλάδου της πληροφορικής»

Π Σ Τ Υ Ι Α Κ Η Δ Ρ Γ Α Ι Α. ΘΔΜΑ: «Μάρκετινγκ: η εφαρμογή μέσω του διαδικτύου από επιχειρήσεις του κλάδου της πληροφορικής» Σ.Δ.Ι. ΚΑΒΑΛΑ ΥΟΛΗ ΓΙΟΙΚΗΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΙΚΗ Π Σ Τ Υ Ι Α Κ Η Δ Ρ Γ Α Ι Α ΘΔΜΑ: «Μάρκετινγκ: η εφαρμογή μέσω του διαδικτύου από επιχειρήσεις του κλάδου της πληροφορικής» ΔΙΗΓΗΣΗ ΠΟΤΓΑΣΡΙΑ θ.

Διαβάστε περισσότερα

«Η ςυμβολή των πληροφοριακών ςυςτημάτων διοίκηςησ ςτη ςύγχρονη επιχείρηςη»

«Η ςυμβολή των πληροφοριακών ςυςτημάτων διοίκηςησ ςτη ςύγχρονη επιχείρηςη» ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΠΑΣΡΩΝ ΣΜΗΜΑ ΓΙΟΙΚΗΗ ΔΠΙΥΔΙΡΗΔΩΝ ΑΓΡΟΣΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΣΩΝ ΚΑΙ ΣΡΟΦΙΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΔΣΑΠΣΤΥΙΑΚΩΝ ΠΟΤΓΩΝ «ΜΒΑ ΓΙΟΙΚΗΗ ΔΠΙΥΔΙΡΗΔΩΝ ΣΡΟΦΙΜΩΝ» «Η ςυμβολή των πληροφοριακών ςυςτημάτων διοίκηςησ ςτη ςύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟΔΚΠΑΙΓΔΤΣΙΚΟ ΙΓΡΤΜΑ ΚΑΒΑΛΑ ΣΜΗΜΑ ΓΙΟΙΚΗΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΥΟΛΗ: ΓΙΟΙΚΗΗ ΔΠΙΥΔΙΡΗΔΩΝ

ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟΔΚΠΑΙΓΔΤΣΙΚΟ ΙΓΡΤΜΑ ΚΑΒΑΛΑ ΣΜΗΜΑ ΓΙΟΙΚΗΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΥΟΛΗ: ΓΙΟΙΚΗΗ ΔΠΙΥΔΙΡΗΔΩΝ ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟΔΚΠΑΙΓΔΤΣΙΚΟ ΙΓΡΤΜΑ ΚΑΒΑΛΑ ΣΜΗΜΑ ΓΙΟΙΚΗΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΥΟΛΗ: ΓΙΟΙΚΗΗ ΔΠΙΥΔΙΡΗΔΩΝ ΘΔΜΑ Ο ξόινο ηεο Γηνίθεζεο Αλζξώπηλσλ Πόξσλ ζηελ πνηόηεηα ησλ παξερόκελσλ ππεξεζηώλ. Μειέηε πεξίπησζεο: Σα μελνδνρεία

Διαβάστε περισσότερα

Αναμόπθωζη Ππογπάμμαηορ Πποπηςσιακών Σποςδών

Αναμόπθωζη Ππογπάμμαηορ Πποπηςσιακών Σποςδών Αναμόπθωζη Ππογπάμμαηορ Πποπηςσιακών Σποςδών Ζ Σπλέιεπζε (Σ) ηνπ Τκήκαηνο Βηνκεραληθήο Γηνίθεζεο θαη Τερλνινγίαο ηεο 18/5/2015 ελέθξηλε ηελ αλακόξθσζε ηνπ Πξνγξάκκαηνο Πξνπηπρηαθώλ Σπνπδώλ. Παξαθαινύληαη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΔΜΒΑΔΙ ΔΤΑΙΘΗΣΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΓΙΑ ΣΟΝ HIV/AIDS ΣΗΝ ΑΚΣΟΓΡΑΜΜΗ ΣΩΝ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΩΝ ΔΝΟΣΗΣΩΝ ΣΗ ΚΔΝΣΡΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΑΤΓΟΤΣΟ 2014

ΠΑΡΔΜΒΑΔΙ ΔΤΑΙΘΗΣΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΓΙΑ ΣΟΝ HIV/AIDS ΣΗΝ ΑΚΣΟΓΡΑΜΜΗ ΣΩΝ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΩΝ ΔΝΟΣΗΣΩΝ ΣΗ ΚΔΝΣΡΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΑΤΓΟΤΣΟ 2014 ΠΑΡΔΜΒΑΔΙ ΔΤΑΙΘΗΣΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΓΙΑ ΣΟΝ HIV/AIDS ΣΗΝ ΑΚΣΟΓΡΑΜΜΗ ΣΩΝ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΩΝ ΔΝΟΣΗΣΩΝ ΣΗ ΚΔΝΣΡΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΑΤΓΟΤΣΟ 2014 Σν ΚΔ.ΔΛ.Π.ΝΟ., Γξαθείν Θεζζαινλίθεο θαη ε Γηεύζπλζε Γεκόζηαο Τγείαο ηεο

Διαβάστε περισσότερα

Η Νοζηλεςηική Γιεπγαζία ζε Αζθενείρ με Κ.Ν.Μ.

Η Νοζηλεςηική Γιεπγαζία ζε Αζθενείρ με Κ.Ν.Μ. Η Νοζηλεςηική Γιεπγαζία ζε Αζθενείρ με Κ.Ν.Μ. ΜΠΙΛΙΛΗ ΑΝΑΣΑΙΑ Νοσηλεύτρια Σ.Δ. ΜSc Προϊσταμένη τμήματος ΦΙΑπ Γ.Ν. ΚΑΣ ΜΟΥΙΓΗ ΘΔΜΙΣΟΚΛΗ Νοσηλεστής Σ.Δ. τμήματος ΦΙΑπ Γ.Ν. ΚΑΣ ΒΟΤΡΛΔΓΚΑ ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ Νοσηλεύτρια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_3207/391 1. Τελ άιιε κέξα νη Τξηάθνληα, πνιύ ηαπεηλσκέλνη θαη ληώζνληαο εγθαηαιειεηκκέλνη, ζπγθεληξώζεθαλ ζην ρώξν ησλ ζπλεδξηάζεσλ παξάιιεια, νη «ηξεηο ρηιηάδεο», ζε όια ηα ζεκεία όπνπ είραλ ηνπνζεηεζεί,

Διαβάστε περισσότερα

Δηζαγσγή ζηα logistics θαη δπλαηφηεηεο εθαξκνγήο ηνπο ζηα Διιεληθά λνζνθνκεία. 1. Δηζαγσγή

Δηζαγσγή ζηα logistics θαη δπλαηφηεηεο εθαξκνγήο ηνπο ζηα Διιεληθά λνζνθνκεία. 1. Δηζαγσγή 1. Δηζαγσγή Ζ παξνχζα εξγαζία πξαγκαηεχεηαη ην ζέκα «εηζαγσγή ζηα logistics θαη δπλαηφηεηεο εθαξκνγήο ηνπο ζηα ειιεληθά λνζνθνκεία». Σθνπφο ηεο εξγαζίαο είλαη ε δηεξεχλεζε ηνπ εάλ θαη θαηά πφζνλ είλαη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΓΤ Μεηαπηπρηαθφ Πξφγξακκα «Γηνίθεζε Τπεξεζηψλ Τγείαο» 34

ΔΓΤ Μεηαπηπρηαθφ Πξφγξακκα «Γηνίθεζε Τπεξεζηψλ Τγείαο» 34 ΔΓΤ Μεηαπηπρηαθφ Πξφγξακκα «Γηνίθεζε Τπεξεζηψλ Τγείαο» 34 1. Σίηινο καζήκαηνο Αξρέο Γηνίθεζεο θαη ηξαηεγηθήο Τπεξεζηψλ Τγείαο 2. Τπεχζπλνο καζήκαηνο Νίθνο Μαληαδάθεο 3. θνπφο θνπφο ηνπ καζήκαηνο είλαη

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Η Σ Ο Σ Δ Λ Δ Η Ο Π Α Ν Δ Π Η Σ Ζ Μ Η Ο Θ Δ Α Λ Ο Ν Η Κ Ζ

Α Ρ Η Σ Ο Σ Δ Λ Δ Η Ο Π Α Ν Δ Π Η Σ Ζ Μ Η Ο Θ Δ Α Λ Ο Ν Η Κ Ζ Α Ρ Η Σ Ο Σ Δ Λ Δ Η Ο Π Α Ν Δ Π Η Σ Ζ Μ Η Ο Θ Δ Α Λ Ο Ν Η Κ Ζ ΣΜΖΜΑ ΓΔΩΛΟΓΗΑ ΔΡΓΑΣΖΡΗΟ ΣΔΥΝΗΚΖ ΓΔΩΛΟΓΗΑ ΜΑΘΖΜΑ: ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΓΗΓΑΚΟΝΣΔ: Β. ΥΡΖΣΑΡΑ, Καθ. ΔΞΑΜΖΝΟ: 7 ο Β. ΜΑΡΗΝΟ, Δπ.Καθ. Φεβροσάριος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Γηπισκαηηθή Δξγαζία Οικονομική Γιασείπηζη ηων Θαλάζζιων Πόπων Ιζαβέιια Γεσξγίνπ Δπηβιέπσλ: Φνίβε Κνπληνχξε ΑΘΗΝΑ 2013 Πεπιεσόμενα Ειςαγωγή... 2 1.Η Ενεργειακή Πολιτική τησ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΔΚΠΑΙΓΔΤΣΙΚΟ ΙΓΡΤΜΑ ΚΑΒΑΛΑ

ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΔΚΠΑΙΓΔΤΣΙΚΟ ΙΓΡΤΜΑ ΚΑΒΑΛΑ ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΔΚΠΑΙΓΔΤΣΙΚΟ ΙΓΡΤΜΑ ΚΑΒΑΛΑ τολή Γιοίκησης και Οικονομίας Σμήμα Λογιστικής Θέμα πτστιακής εργασίας: Ο ζηπαηηγικόρ ζσεδιαζμόρ ζηην Ελληνική ππαγμαηικόηηηα. Η δςζκολία δημιοςπγίαρ ζηπαηηγικού

Διαβάστε περισσότερα

Γίθησα ποσ παρέτοληαη από τρήζηες: Κίλεηρα, ηετλοιογίες θαη αλοητηά δεηήκαηα Λεσηέρες Μακάηας (lmamatas@ee.ucl.ac.uk)

Γίθησα ποσ παρέτοληαη από τρήζηες: Κίλεηρα, ηετλοιογίες θαη αλοητηά δεηήκαηα Λεσηέρες Μακάηας (lmamatas@ee.ucl.ac.uk) Σεκηλάξην Τνκέα Λνγηζκηθνύ Γίθησα ποσ παρέτοληαη από τρήζηες: Κίλεηρα, ηετλοιογίες θαη αλοητηά δεηήκαηα Λεσηέρες Μακάηας (lmamatas@ee.ucl.ac.uk) Περίιευε παροσζίαζες Τη είλαη ηα «Γίθηπα πνπ παξέρνληαη

Διαβάστε περισσότερα

Σερλνινγηθφ Δθπαηδεπηηθφ Ίδξπκα Κξήηεο Σκήκα Γηνίθεζεο Δπηρεηξήζεσλ

Σερλνινγηθφ Δθπαηδεπηηθφ Ίδξπκα Κξήηεο Σκήκα Γηνίθεζεο Δπηρεηξήζεσλ Σερλνινγηθφ Δθπαηδεπηηθφ Ίδξπκα Κξήηεο Σκήκα Γηνίθεζεο Δπηρεηξήζεσλ Γηπισκαηηθή Δξγαζία «Ζ Δπίδξαζε ηνπ ήκαηνο ζηελ Αγνξαζηηθή πκπεξηθνξά. Ζ Μειέηε ησλ Ξελνδνρεηαθψλ Καηαιπκάησλ» ΟΝΟΜΑΣΕΠΧΝΤΜΟ ΑΓΔ ΝΗΚΟΛ

Διαβάστε περισσότερα

Τ ξ ε ύ ο ξ π ς ξ σ ξ ο ί ξ σ _ Ι ε ο α μ ε ι κ ό π

Τ ξ ε ύ ο ξ π ς ξ σ ξ ο ί ξ σ _ Ι ε ο α μ ε ι κ ό π Τ ξ ε ύ ο ξ π ς ξ σ ξ ο ί ξ σ _ Ι ε ο α μ ε ι κ ό π Α ο υ ι ς ε κ ς ξ μ ι κ ή ρ ύ μ θ ε ρ η 6 Τ ξ μ έ α π ΘΘΘ, X ώ ο ξ π κ α ι Δ π ι κ ξ ι μ χ μ ί α Η έ μ α : Διδάρκξμςεπ: Τξ εύοξπ ςξσ ξοίξσ Ιεοαμεικόπ

Διαβάστε περισσότερα

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Σ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ. ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα.

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Σ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ. ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα. Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα Γηαθξάγκαηα Δξγαιεία Καηαζθεπέο 2 Η θαηαζθεπή πεξηγξάθεηαη ζηελ αληίζηνηρε ελόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

Φνξέαο Γηαρείξηζεο Δζληθνύ Γξπκνύ Παξλαζζνύ

Φνξέαο Γηαρείξηζεο Δζληθνύ Γξπκνύ Παξλαζζνύ Χρηματοδοτικό Πρόγραμμα «Στήριξη Φορέων Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών 2012» Φνξέαο Γηαρείξηζεο Δζληθνύ Γξπκνύ Παξλαζζνύ Γεκηνπξγία Σνπηθνύ πκπιέγκαηνο Βηώζηκνπ Σνπξηζκνύ: Μειέηε ππάξρνπζαο ηνπξηζηηθήο

Διαβάστε περισσότερα

Π Ρ Ο Μ Η Θ Δ Ι Α Α Κ Ω Ν Α Π Ο Ρ Ρ Ι Μ Μ Α Σ Ω Ν

Π Ρ Ο Μ Η Θ Δ Ι Α Α Κ Ω Ν Α Π Ο Ρ Ρ Ι Μ Μ Α Σ Ω Ν Π Ρ Ο Μ Η Θ Δ Ι Α Α Κ Ω Ν Α Π Ο Ρ Ρ Ι Μ Μ Α Σ Ω Ν ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ 1. Σερληθή Έθζεζε 2. Σερληθέο Πξνδηαγξαθέο 3. Δλδεηθηηθφο Πξνυπνινγηζκφο 4. Έληππν πξνζθνξάο ΘΔΜΑ : Πξνκήζεηα ζάθ σλ α π ν ξ- Σ Δ Υ Ν Ι Κ Η

Διαβάστε περισσότερα

Δηζαγσγή 4. Μέξνο Β' Μεζνδνινγία, απνηειέζκαηα θαη ζπκπεξάζκαηα ηεο έξεπλαο

Δηζαγσγή 4. Μέξνο Β' Μεζνδνινγία, απνηειέζκαηα θαη ζπκπεξάζκαηα ηεο έξεπλαο ΑΝΩΣΑΣΟ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΟ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΟ ΗΓΡΤΜΑ ΚΡΖΣΖ ΥΟΛΖ: ΓΗΟΗΚΖΖ ΚΑ ΟΗΚΟΝΟΜΗΑ ΣΜΖΜΑ: ΓΗΟΗΚΖΖ ΣΟΤΡΗΣΗΚΩΝ ΔΠΗΥΔΗΡΖΔΩΝ ΠΣΤΥΗΑΚΖ ΔΡΓΑΗΑ H εθαξκνγή ησλ αξρψλ δηνίθεζεο νιηθήο πνηφηεηαο ζηνλ ηνκέα παξνρήο μελνδνρεηαθψλ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΟΛΕΣ WINDOWS ΚΑΙ UNIX

ΕΝΤΟΛΕΣ WINDOWS ΚΑΙ UNIX ΕΝΤΟΛΕΣ WINDOWS ΚΑΙ UNIX Σηότοι εργαζηηρίοσ Σην πιαίζην ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ εξγαζηεξίνπ, νη θνηηεηέο ζα εμνηθεησζνύλ κε βαζηθέο εληνιέο δηθηπαθώλ πξσηνθόιισλ νη νπνίεο βξίζθνπλ εθαξκνγή ζε πεξηβάιινληα Windows

Διαβάστε περισσότερα

ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΓΔΩΣΔΥΝΙΚΩΝ ΔΠΙΣΗΜΩΝ ΚΑΙ ΓΙΑΥΔΙΡΙΗ ΠΔΡΙΒΑΛΟΝΣΟ. Πτυχιακή διατριβή ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΔΝΗ ΑΠΟΡΡΤΠΑΝΗ ΚΑΤΑΔΡΙΩΝ ΠΛΟΙΩΝ

ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΓΔΩΣΔΥΝΙΚΩΝ ΔΠΙΣΗΜΩΝ ΚΑΙ ΓΙΑΥΔΙΡΙΗ ΠΔΡΙΒΑΛΟΝΣΟ. Πτυχιακή διατριβή ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΔΝΗ ΑΠΟΡΡΤΠΑΝΗ ΚΑΤΑΔΡΙΩΝ ΠΛΟΙΩΝ ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΓΔΩΣΔΥΝΙΚΩΝ ΔΠΙΣΗΜΩΝ ΚΑΙ ΓΙΑΥΔΙΡΙΗ ΠΔΡΙΒΑΛΟΝΣΟ Πτυχιακή διατριβή ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΔΝΗ ΑΠΟΡΡΤΠΑΝΗ ΚΑΤΑΔΡΙΩΝ ΠΛΟΙΩΝ Αργσρώ Ιωάννοσ Λεμεσός 2012 ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ

Διαβάστε περισσότερα

«Η σέζη ηυν Logistics με ηην εξςπηπέηηζη πελαηών και ηο. κόζηορ & η εθαπμογή πληποθοπιακών ζςζηημάηυν & ζςζηήμαηορ WMS για ηην ανηιμεηώπιζη λαθών ζηη

«Η σέζη ηυν Logistics με ηην εξςπηπέηηζη πελαηών και ηο. κόζηορ & η εθαπμογή πληποθοπιακών ζςζηημάηυν & ζςζηήμαηορ WMS για ηην ανηιμεηώπιζη λαθών ζηη ΜΠ ζηην «Οπγάνυζη και Γιοίκηζη Βιομησανικών ςζηημάηυν» με ειδίκεςζη ζηα «ςζηήμαηα εθοδιαζμού και διακίνηζηρ πποφόνηυν (Logistics)» «Η σέζη ηυν Logistics με ηην εξςπηπέηηζη πελαηών και ηο κόζηορ & η εθαπμογή

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΔΘΝΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΗ

ΓΙΔΘΝΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΗ ΓΙΔΘΝΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΗ 1 Ο πίλαθαο ηεο πξνεγνύκελεο ζειίδαο είλαη ηκήκα ηεο έθζεζεο πνπ δεκνζηεύηεθε από ηελ PLAN Ιnternational, κηα δηεζλή αλζξσπηζηηθή νξγάλσζε. Γίλνληαη πιεξνθνξίεο γηα ηηο παξεκβάζεηο

Διαβάστε περισσότερα

Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com Ώρες διδασκαλίας: 16:00 19:15 μμ

Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com Ώρες διδασκαλίας: 16:00 19:15 μμ ΠΑΙΓΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΙΣΟΤΣΟ ΚΤΠΡΟΤ Πξόγξακκα Δπηκόξθσζεο Τπνςεθίσλ Καζεγεηώλ Σερλνινγίαο Γελάξεο 2011 ΗΛΔΚΣΡΟΝΙΚΑ Ι (Ύιε Γπκλαζίνπ) Διδάσκων: Σαββίδης Σάββας Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com

Διαβάστε περισσότερα

ΠΔΡΙΒΑΛΛΟΝΣΙΚΔ ΠΡΑΚΣΙΚΔ ΣΑ ΞΔΝΟΓΟΥΔΙΑ

ΠΔΡΙΒΑΛΛΟΝΣΙΚΔ ΠΡΑΚΣΙΚΔ ΣΑ ΞΔΝΟΓΟΥΔΙΑ ΣΔΙ Αλαηνιηθήο Μαθεδνλίαο θαη Θξάθεο ρνιή δηνίθεζεο θαη Οηθνλνκίαο Σκήκα Γηνίθεζεο Δπηρεηξήζεσλ ΠΔΡΙΒΑΛΛΟΝΣΙΚΔ ΠΡΑΚΣΙΚΔ ΣΑ ΞΔΝΟΓΟΥΔΙΑ Ιωάλλεο Γηζιίαο Θεόδωξνο Υαηδεκήηξνο ΙΑΝΟΤΑΡΙΟ 2013 ΔΠΟΠΣΗ ΚΑΘΗΓΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΔΞΑΝΓΡΔΗΟ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΟ ΗΓΡΤΜΑ ΘΔΑΛΟΝΗΚΖ ΥΟΛΖ ΓΗΟΗΚΖΖ ΚΑΗ ΟΗΚΟΝΟΜΗΑ ΣΜΖΜΑ ΔΜΠΟΡΗΑ ΚΑΗ ΓΗΑΦΖΜΗΖ ΠΣΤΥΗΑΚΖ ΔΡΓΑΗΑ SOCIAL MEDIA MARKETING ICCMI 2014

ΑΛΔΞΑΝΓΡΔΗΟ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΟ ΗΓΡΤΜΑ ΘΔΑΛΟΝΗΚΖ ΥΟΛΖ ΓΗΟΗΚΖΖ ΚΑΗ ΟΗΚΟΝΟΜΗΑ ΣΜΖΜΑ ΔΜΠΟΡΗΑ ΚΑΗ ΓΗΑΦΖΜΗΖ ΠΣΤΥΗΑΚΖ ΔΡΓΑΗΑ SOCIAL MEDIA MARKETING ICCMI 2014 ΑΛΔΞΑΝΓΡΔΗΟ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΟ ΗΓΡΤΜΑ ΘΔΑΛΟΝΗΚΖ ΥΟΛΖ ΓΗΟΗΚΖΖ ΚΑΗ ΟΗΚΟΝΟΜΗΑ ΣΜΖΜΑ ΔΜΠΟΡΗΑ ΚΑΗ ΓΗΑΦΖΜΗΖ ΠΣΤΥΗΑΚΖ ΔΡΓΑΗΑ SOCIAL MEDIA MARKETING ICCMI 2014 ΑΝΣΔΡΟΝ ΒΑΝΔΑ ΑΝΝΑ-ΜΑΡΗΑ Α.Μ:191/08 ΑΠΟΣΟΛΗΓΟΤ ΑΝΝΑ-ΜΑΡΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΠΟΡΙΚΟ & ΒΙΟΜΗΦΑΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΣΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΣΙΑ

ΕΜΠΟΡΙΚΟ & ΒΙΟΜΗΦΑΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΣΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΣΙΑ ΕΜΠΟΡΙΚΟ & ΒΙΟΜΗΦΑΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΣΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΣΙΑ ΔΙΕΤΘΤΝΗ: ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ Πειραιάσ, 29 Οκτωβρίου 2010 ΣΜΗΜΑ: Εμπορίου Αρ.Πρωτ.: 8787 Πληροφορίεσ: Φ. Ανδριάνα Σηλέφωνο: 2104177241-5

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΣΑΣΟ ΣΕΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΙΔΡΤΜΑ ΚΡΗΣΗ

ΑΝΩΣΑΣΟ ΣΕΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΙΔΡΤΜΑ ΚΡΗΣΗ ΑΝΩΣΑΣΟ ΣΕΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΙΔΡΤΜΑ ΚΡΗΣΗ ΥΟΛΗ ΣΕΥΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΜΗΜΑ ΗΛΕΚΣΡΟΛΟΓΙΑ ΑΚΑΓΗΜΑΙΚΟ ΔΣΟ : 2011-2012 ΠΣΤΥΙΑΚΗ ΔΡΓΑΙΑ Καηάζηρωζη Στεδίοσ Μάρκεηινγκ (Marketing Plan) ζε Επιτείρηζη Προώθηζης

Διαβάστε περισσότερα

ΦΤΛΛΟ ΔΡΓΑΙΑ 1 Βαζηθέο Έλλνηεο & Καηεγνξίεο Γηθηύσλ Τπνινγηζηώλ

ΦΤΛΛΟ ΔΡΓΑΙΑ 1 Βαζηθέο Έλλνηεο & Καηεγνξίεο Γηθηύσλ Τπνινγηζηώλ ΦΤΛΛΟ ΔΡΓΑΙΑ 1 Βαζηθέο Έλλνηεο & Καηεγνξίεο Γηθηύσλ Τπνινγηζηώλ Γξαζηεξηόηεηα 1ε αο δίλεηαη ν ελλνηνινγηθφο ράξηεο "Γίθηπα Τπνινγηζηψλ - Βαζηθέο Έλλνηεο" πνπ αθνξά ζηελ θεληξηθή έλλνηα "Γίθηπα Τπνινγηζηψλ".

Διαβάστε περισσότερα

Σνπξηζκόο Τγείαο θαη Δπεμίαο Πεξηπησζηνινγηθή Πεξίπησζε: Λαζπόινπηξα Κξελίδσλ

Σνπξηζκόο Τγείαο θαη Δπεμίαο Πεξηπησζηνινγηθή Πεξίπησζε: Λαζπόινπηξα Κξελίδσλ Σ.Δ.Ι. ΚΑΒΑΛΑ ΥΟΛΗ: ΓΟ ΣΜΗΜΑ: ΓΙΟΙΚΗΗ ΔΠΙΥΔΙΡΗΔΩΝ Πηπρηαθή Δξγαζία ΘΔΜΑ Σνπξηζκόο Τγείαο θαη Δπεμίαο Πεξηπησζηνινγηθή Πεξίπησζε: Λαζπόινπηξα Κξελίδσλ Δξγαζία ησλ: Μαξαγθνδάθε Δπαγγειία (5434) σηεξάθε Δπζπκία

Διαβάστε περισσότερα

Σ.Δ.Ι. ΚΡΗΣΗ ΥΟΛΗ ΓΙΟΙΚΗΗ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΜΗΜΑ ΓΙΟΙΚΗΗ ΔΠΙΥΔΙΡΗΔΧΝ

Σ.Δ.Ι. ΚΡΗΣΗ ΥΟΛΗ ΓΙΟΙΚΗΗ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΜΗΜΑ ΓΙΟΙΚΗΗ ΔΠΙΥΔΙΡΗΔΧΝ Σ.Δ.Ι. ΚΡΗΣΗ ΥΟΛΗ ΓΙΟΙΚΗΗ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΜΗΜΑ ΓΙΟΙΚΗΗ ΔΠΙΥΔΙΡΗΔΧΝ ΠΣΤΥΙΑΚΗ ΔΡΓΑΙΑ ΣΙΣΛΟ ΠΣΤΥΙΑΚΗ ΔΡΓΑΙΑ: Η ΜΔΛΔΣΗ ΣΗ ΚΑΣΑΝΑΛΧΣΙΚΗ ΤΜΠΔΡΙΦΟΡΑ Χ ΔΡΓΑΛΔΙΟ ΣΟΤ ΜΑΡΚΔΣΙΝΓΚ ΑΠΟ ΣΙ ΜΜΔ ΣΗ ΚΡΗΣΗ ΣΗ ΦΟΙΣΗΣΡΙΑ: ΑΝΑΓΝΧΣΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα