Προάγοντας την ισότητα σε προγράµµατα και σχολεία επαγγελµατικής εκπαίδευσης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Προάγοντας την ισότητα σε προγράµµατα και σχολεία επαγγελµατικής εκπαίδευσης"

Transcript

1 Προάγοντας την ισότητα σε προγράµµατα και σχολεία επαγγελµατικής εκπαίδευσης Kατευθυντήριοι άξονες και προτάσεις για ένα πλαίσιο παρέµβασης σε περιφερειακό επίπεδο Φεβρουάριος 2011 Με την υποστήριξη του Προγράμματος Δια Βίου Μάθησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης

2 Αυτή η έκδοση αντανακλά τις απόψεις μόνο του συγγραφέα και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνη για την οποιαδήποτε πιθανή χρήση των πληροφοριών που περιέχονται στο παρόν κείμενο -2-

3 Πρόλογος Αυτό το κείμενο παρήχθη στο πλαίσιο του προγράμματος FARE (Facilitating Reflections on Equity in LLL Strategy/ Διευκολύνοντας τον Αναστοχασμό γύρω από θέματα Ισότητας στη Στρατηγική για τη Δια Βίου Μάθηση, ), το οποίο συγχρηματοδοτήθηκε από το Πρόγραμμα για τη Δια Βίου Μάθηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Εγκάρσιο Πρόγραμμα: Δράση Κλειδί 1, «Υποστήριξη για την Ευρωπαϊκή Συνεργασία στην Εκπαίδευση και την Κατάρτιση» (ECET-Part B). Σκοπός του κειμένου είναι να βοηθήσει περιφερειακές εκπαιδευτικές αρχές σε όλη την Ευρώπη να προάγουν την ισότητα στην επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση μέσω της ανάπτυξης και της υλοποίησης στοχευμένων στρατηγικών και παρεμβάσεων. Έχει βασιστεί σε μια σειρά ερευνητικών δραστηριοτήτων, επαφών και συναντήσεων με επαγγελματίες και μαθητές της επαγγελματικής εκπαίδευσης σε περιοχές της Βαρκελώνης (Ισπανία), της Αθήνας, του Πειραιά και του Ηρακλείου (Ελλάδα), του Βερολίνου (Γερμανία), του Rzeszow (Πολωνία) και της Καισάρειας (Τουρκία). Εκ μέρους της κοινοπραξίας του έργου FARE Δρ. Ανδρέας Κόλλιας (FORTH/IACM) Εταίροι του έργου FARE Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας-Ελλάδα, Ινστιτούτο Εφαρμοσμένων και Υπολογιστικών Μαθηματικών (FORTH / IACM)-GR Συντονιστής του έργου Δρ. Kathy Kikis-Papadakis Πανεπιστήμιο Βαρκελώνης (Ισπανία) University of Barcelona, Department of Didactics and Educational Organisation (UB) - ES Δρ. Mario Barajas Γερμανική Ακαδημία Εργαζομένων German Academy of Employees, Institute Berlin Brandenburg/West (DAA)-DE Δρ. Susan Prosel Ινστιτούτο Οικονομικών, Πανεπιστήμιο Πληροφορικής, Τεχνολογίας και Διοίκησης (Πολωνία) Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie (WSIiZ), Instytut Gospodarki-PL Δρ. Maciej Piotrowski Τεχνικό και Επαγγελματικό Σχολείο Arif Molu (Τουρκία) Arif Molu Technical And Vocational School (Arif MTVS)-TR Yakup Yuksel -3-

4 Πίνακας περιεχοµένων ΕΙΣΑΓΩΓΗ...5 ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ...7 ΔΙΑΣΦΑΛΙΖΟΝΤΑΣ ΟΤΙ ΟΛΟΙ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΕΧΟΥΝ ΙΣΕΣ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ...10 ΔΙΑΣΦΑΛΙΖΟΝΤΑΣ ΟΤΙ ΟΛΑ ΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΑ ΙΔΙΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ...12 ΑΝΑΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΓΚΗ ΝΑ ΠΡΟΑΧΘΕΙ Η ΑΓΑΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

5 Εισαγωγή Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες υπάρχει μια ευρέως διαδεδομένη πεποίθηση ότι η επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση είναι για τους μαθητές εκείνους που δεν είναι αρκετά καλοί ώστε να ακολουθήσουν το μονοπάτι της γενικής εκπαίδευσης άλλοι πιστεύουν επίσης ότι ο κύριος ρόλος της επαγγελματικής εκπαίδευσης είναι να προσφέρει μια εναλλακτική εκπαιδευτική πορεία σε αυτούς τους μαθητές που μετά το Γυμνάσιο σκοπεύουν να εγκαταλείψουν το σχολείο. Αυτές οι αρνητικές κατά βάση εικόνες για την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση (ΕΕΚ) και για το ρόλο της στο εκπαιδευτικό σύστημα μπορεί να έχουν τεράστια επίδραση στην ελκυστικότητά της για τους μαθητές. Ωστόσο αυτό δεν είναι τόσο σημαντικό όσο οι επιπτώσεις μιας τέτοιας εικόνας στις μεροληψίες και τον αποκλεισμό που βιώνουν οι μαθητές που ακολουθούν ένα πρόγραμμα ΕΕΚ απλώς και μόνο λόγω της συγκεκριμένης επιλογής τους. Το πρόβλημα είναι ότι τέτοιες πεποιθήσεις δεν είναι τελείως αβάσιμες. Η ΕΕΚ προσελκύει πολλούς μαθητές που έχουν ήδη από το Δημοτικό και το Γυμνάσιο χαμηλές ακαδημαϊκές επιδόσεις. Η ανάλυσή μας με βάση τα δεδομένα της PISA για το 2009 παρέχει ξεκάθαρες ενδείξεις σχετικά με το συγκεκριμένο ζήτημα. Όπως φαίνεται στο παρακάτω διάγραμμα, μόνο σε δύο από το σύνολο των 11 χωρών που εξετάστηκαν εδώ (Πορτογαλία και Σλοβακία), ο μέσος όρος της επίδοσης στην ανάγνωση για τους/τις δεκαπεντάχρονους-ες σε προγράμματα επαγγελματικής εκπαίδευσης δεν διαφέρει από την επίδοση των συνομηλίκων τους στα προγράμματα γενικού προσανατολισμού. Διάγραμμα 1: Μέσος όρος επίδοσης στην ανάγνωση και 95% διαστήματα εμπιστοσύνης γύρω από το μέσο όρο 15χρονων ανάλογα με τον προσανατολισμό εκπαίδευσης (γενική/προ-επαγγελματική/ επαγγελματική) ανά χώρα (Πηγή πρωτογενών δεδομένων: PISA 2009) Ανώτερο όριο Κατώτερο όριο Μέσος όρος επίδοσης στην ανάγνωση Μέσος όρος χωρών ΟΟΣΑ: 493 (se:0,5) BE GR IT AT NL TR SI PT HU RO SK Σε όλες τις χώρες οι διαφορές στους μέσους όρους επίδοσης είναι εντυπωσιακές και πάντα υπέρ των μαθητών της γενικής εκπαίδευσης. Χαρακτηριστικά, οι μαθητές της γενικής εκπαίδευσης στο Βέλγιο, την Ελλάδα, την Ιταλία, την Αυστρία, την Ολλανδία, τη Σλοβενία και την Ουγγαρία αποδίδουν στις δοκιμασίες ανάγνωσης κατά μέσο όρο υψηλότερα από το μέσο όρο του ΟΟΣΑ, ενώ οι συνομήλικοί-ές τους στα προγράμματα επαγγελματικής εκπαίδευσης αποδίδουν πολύ χαμηλότερα. Το εύρημα αυτό δείχνει ξεκάθαρα ένα τεράστιο κενό επίδοσης στην ανάγνωση μεταξύ των μαθητών γενικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης για πολλές από τις χώρες του δείγματος. Συνολικά, τα αποτελέσματα της PISA δείχνουν ότι «το αθροιστικό αποτέλεσμα της μάθησης» των 15χρονων όχι μόνο στην ανάγνωση αλλά και στα μαθηματικά και τις φυσικές επιστήμες κατά τη διάρκεια των σχολικών χρόνων τείνει να είναι πολύ χαμηλότερο με όρους επίδοσης μεταξύ αυτών που ακολουθούν ένα επαγγελματικά προσανατολισμένο πρόγραμμα συγκριτικά με όσους ακολουθούν ένα πρόγραμμα γενικής εκπαίδευσης. -5-

6 Συνεπώς, οι (τεράστιες) ανισότητες σε επίπεδο μάθησης που συσσωρεύονται κατά τη διάρκεια των χρόνων προσχολικής και υποχρεωτικής εκπαίδευσης δεν μοιράζονται εξίσου στους μαθητικούς πληθυσμούς διαφόρων τύπων προγραμμάτων και σχολείων. Είναι κυρίως τα προγράμματα και σχολεία επαγγελματικής εκπαίδευσης που καλούνται από την κοινωνία να αναλάβουν την τεράστια ευθύνη να διαχειριστούν ένα υψηλό ποσοστό 15χρονων που αντιμετωπίζουν προβλήματα σε κείμενα που απαιτούν από τον αναγνώστη να κάνει συγκρίσεις ή διαφο- Προάγοντας την ισότητα στην επαγγελµατική εκπαίδευση Διάγραμμα 2: Ποσοστά 15χρονων που βαθμολογήθηκαν κάτω από το επίπεδο επίδοσης 2 στις φυσικές επιστήμες βάσει του προσανατολισμού εκπαίδευσης ανά χώρα (Πηγή πρωτογενών δεδομένων: PISA 2009) 80,0 70,0 60,0 50,0 40,0 30,0 20,0 6,2 10,0 0, ,9 19,3 62,4 9,5 29,8 16,9 54,2 17,6 29,3 23,0 39,9 25,1 13,0 64,5 10,8 35,2 32,7 BE GR IT AT NL TR SI PT HU RO SK ροποιήσεις στη βάση ενός απλού θέματος, 15χρονων που δυσκολεύονται σε μαθηματικά προβλήματα που απαιτούν απλούς συλλογισμούς ή 15χρονων που δυσκολεύονται να δώσουν κάποιες ερμηνείες σε απλά επιστημονικά ευρήματα και τεχνολογικά προβλήματα 1. Μια άλλη ευρέως διαδεδομένη πεποίθηση είναι ότι η αρχική επαγγελματική εκπαίδευση τείνει να προσελκύει μαθητές από οικογένειες με χαμηλό κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο. Δυστυχώς, αυτή η πεποίθηση επίσης δεν είναι τελείως αβάσιμη. Όπως φαίνεται στο παρακάτω διάγραμμα, σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες όντως η ΕΕΚ προσελκύει ένα μεγάλο μερίδιο μαθητών από χαμηλότερα κοινωνικο-οικονομικά στρώματα. Επομένως, τα στελέχη της διοίκησης, τα σχολεία και οι εκπαιδευτικοί που εργάζονται στην ΕΕΚ έχουν να αντιμετωπίσουν όχι μόνο ένα μεγάλο μερίδιο μαθητών με χαμηλές επιδόσεις αλλά και πολλούς μαθητές των οποίων οι οικογένειες έχουν συγκριτικά περιορισμένες δυνατότητες να προσφέρουν επιπλέον οικονομική υποστήριξη για την εκπαίδευση των παιδιών τους (π.χ. για Διάγραμμα 3: Μέσοι όροι και 95% διαστήματα εμπιστοσύνης γύρω από τους μέσους όρους του δείκτη οικονομικού, κοινωνικού και πολιτισμικού επιπέδου της PISA (ESCS 2 ) βάσει προσανατολισμού εκπαίδευσης ανά χώρα (Πηγή πρωτογενών δεδομένων: PISA 2009) 0,7 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1-0,1 0-0,2-0,3-0,4-0,5-0,6-0,7-0,8-0,9-1,1-1 -1,2-1,3-1,4-1,5-1,6-1,7 Ανώτερο όριο Κατώτερο όριο Μέσος όρος του δείκτη οικονομικού, κοινωνικού και πολιτισμικού επιπέδου της PISA BE GR IT AT NL TR SI PT HU RO SK φροντιστήρια, για εκπαιδευτικά υλικά, για προαιρετικές εξωσχολικές δραστηριότητες κτλ) αλλά και για άλλες οικογενειακές δραστηριότητες με εν δυνάμει υψηλή εκπαιδευτική αξία όπως 1 Όλα τα παραπάνω είναι περιγραφές του τι μπορούν τυπικά να κάνουν οι μαθητές στο επίπεδο επίδοσης 2 στην ανάγνωση, τα μαθηματικά και τις φυσικές επιστήμες, αντίστοιχα. Για την περιγραφή των επιπέδων επίδοσης της PISA δες: PISA (2010), PISA 2009 Results: What Students Know and Can Do. Student Performance in Reading, Mathematics And Science, Volume I, Programme for International Student Assessment, OECD. 2 Ο δείκτης οικονομικού, κοινωνικού και πολιτισμικού επιπέδου της PISA πηγάζει από τους ακόλουθους τρεις δείκτες: επαγγελματική θέση των γονέων, εκπαιδευτικό επίπεδο των γονέων και οικιακός εξοπλισμός. Ο μέσος όρος των χωρών του ΟΟΣΑ στο δείκτη οικονομικού, κοινωνικού και πολιτισμικού επιπέδου παίρνει την τιμή 0 με τυπική απόκλιση 1 (δες: Pisa Data Analysis Manual: SPSS Second Edition, OECD, 2009, σ ). 72,4 18,3 34,3

7 ταξίδια, επισκέψεις σε χώρους πολιτισμού κτλ. Προάγοντας την ισότητα στην επαγγελµατική εκπαίδευση Από μια ευρύτερη οπτική, μαθητές με χαμηλές σχολικές επιδόσεις φαίνεται ότι «κατευθύνονται» στην επαγγελματική εκπαίδευση, αφήνοντας χώρο στα σχολεία γενικής εκπαίδευσης ώστε να δουλέψουν με κατά μέσο όρο πιο «ακαδημαϊκά κατάλληλα» αγόρια και κορίτσια που συχνά προέρχονται από οικογένειες που έχουν σχετικά μεγαλύτερες οικονομικά και κοινωνικά δυνατότητες. Εντός του ευρύτερου πλαισίου ενός συσσωρευµένου εκπαιδευτικού ελλείµµατος, συνοδευόµενο από σχετικά δυσµενείς κοινωνικο-οικονοµικά συνθήκες που βιώνουν πολλοί µαθητές που ακολουθούν την επαγγελµατική εκπαίδευση, τα σχολεία ΕΕΚ, οι εκπαιδευτικοί και τα στελέχη της διοίκησης οφείλουν να εξασφαλίσουν ότι οι µαθητές τους λαµβάνουν την καλύτερη δυνατή εκπαίδευση και ότι δεν τους παρέχουν εκπαίδευση κατώτερης ποιότητας από αυτή που παρέχεται στους µαθητές των σχολείων γενικής εκπαίδευσης. Εξίσου σηµαντικό είναι ότι οι µαθητές της επαγγελµατικής εκπαίδευσης δεν συνεχίζουν να γίνονται θύµατα αποκλεισµού από την µάθηση και την σχολική επιτυχία όπως την έχουν βιώσει κατά τη διάρκεια της υποχρεωτικής εκπαίδευσης. Για να επιτευχθεί αυτό σηµαντικό ρόλο διαδραµατίζουν οι περιφερειακές και τοπικές αρχές. Αυτές πρέπει να οργανώσουν και να υλοποιήσουν στρατηγικές παρεµβάσεις βασισµένες σε ένα τεκµηριωµένο πλαίσιο και σχεδιασµό, εµπλέκοντας ενεργά όλες τις ενδιαφερόµενες πλευρές, από τους γονείς, τους εκπαιδευτικούς και τους µαθητές µέχρι τις δηµοτικές και τις περιφερειακές αρχές, τους επαγγελµατικούς συνδέσµους, τα σωµατεία των εργαζοµένων και των εργοδοτών και άλλους φορείς και οµάδες της κοινωνίας των πολιτών. Ισότητα στην επαγγελµατική εκπαίδευση και κατάρτιση Οι αιτίες των εκπαιδευτικών ανισοτήτων και οι μηχανισμοί μέσω των οποίων αυτές (ανα)παράγονται έχουν θεωρητικά και εμπειρικά εξεταστεί μέσα από διαφορετικές προσεγγίσεις. Ορισμένες αντιλήψεις για την ισότητα στην εκπαίδευση έχουν κυριαρχήσει: α) η κλασική και ευρέως διαδεδομένη αντίληψη των ίσων ευκαιριών για όλους τους μαθητές ανεξάρτητα από το φύλο, την κοινωνικο-οικονομική κατάσταση των γονέων, την εθνικότητα ή τις παραδόσεις, β) η αντίληψη των ίσων ευκαιριών ως δικαίωμα του πολίτη, που συνεπάγεται ότι είναι απαραίτητο να διασφαλιστεί ένα ελάχιστο όριο εκπαίδευσης και ικανοτήτων για όλους τους πολίτες και ότι η όποια απόκλιση από αυτόν τον κανόνα πρέπει να θεωρείται ως άδικη μεταχείριση και γ) πιο μεταμοντέρνες αντιλήψεις που υποστηρίζουν την άποψη ότι όλες οι κοινωνικές ομάδες και όλα τα άτομα έχουν ένα ίσο δικαίωμα να λάβουν εκπαίδευση προσαρμοσμένη στους δικούς τους ιδιαίτερους τρόπους να αντιλαμβάνονται και να οικοδομούν τις εκπαιδευτικές τους ανάγκες. Γενικότερα, η έννοια της ισότητας στην εκπαίδευση είναι στενά συνδεδεμένη με την έννοια της απόκλισης όσον αφορά τις ευκαιρίες, την πρόσβαση, τη μεταχείριση και τα αποτελέσματά της. Μόνο ορισμένες πηγές απόκλισης θεωρούνται ότι δεν έχουν αρνητικές συνέπειες για την ισότητα στην εκπαίδευση, όπως η ατομική προσπάθεια, οι κλίσεις και τα ταλέντα. Άλλες πηγές απόκλισης μπορεί να οδηγήσουν σε συστηματικές διακρίσεις σε βάρος ορισμένων ομάδων μαθητών και θα πρέπει να αντιμετωπιστούν. Τέτοιες πηγές αποκλίσεων αφορούν το θεσμικό πλαίσιο, το κοινωνικο-οικονομικό, πολιτισμικό και γεωγραφικό πλαίσιο, αλλά και το πλαίσιο του συγκεκριμένου σχολείου και τάξης (όπως π.χ. το κοινωνικο-οικονομικό υπόβαθρο των μαθητών, ο -7-

8 τόπος κατοικίας, η καταγωγή, το φύλο των μαθητών, η ποιότητα του αναλυτικού προγράμματος, οι εκπαιδευτικοί και τα μαθησιακά υλικά που έχουν τα σχολεία). Αποκλίσεις στις ευκαιρίες, την πρόσβαση, τη μεταχείριση και τα αποτελέσματα της εκπαίδευσης που μπορεί να οφείλονται στις παραπάνω πηγές είναι ή πρέπει να θεωρούνται ως μη ανεκτές. Παρ όλα αυτά είναι θεωρητικά και εμπειρικά πολύ δύσκολο να «απομονωθεί» το άτομο από το κοινωνικό του περιβάλλον, συμπεριλαμβάνοντας και το σχολικό περιβάλλον. Επιπλέον, είναι δύσκολο να προσδιοριστεί ποιο, εντός ενός εκπαιδευτικού συστήματος, πρέπει να είναι το κοινό επίπεδο όλων των μαθητών όσον αφορά τις ευκαιρίες, την πρόσβαση, τη μεταχείριση και τα αποτελέσματα και τι μπορεί να δικαιολογηθεί ως «δίκαια κυμαινόμενο» επίπεδο παροχών (όπως στοχευμένες επενδύσεις σε μειονεκτούσες ομάδες ή σε εκείνους που είναι μεταξύ αυτών με την καλύτερη επίδοση). Στα αναπτυγμένα εκπαιδευτικά συστήματα, η ιδέα της υποχρεωτικής εκπαίδευσης οικοδομείται στην υπόθεση ότι όλοι οι μαθητές όχι μόνο πρέπει να έχουν την ίδια ευκαιρία να πετύχουν ένα ακαδημαϊκό στόχο (ισότητα ευκαιριών), να έχουν πρόσβαση σε εκπαιδευτικές υπηρεσίες της ίδιας ποιότητας και να επωφελούνται από ίση μεταχείριση αλλά τελικά πρέπει να μπορούν να πετύχουν ένα κατώτατο επίπεδο ίσων αποτελεσμάτων, το οποίο σε αδρές γραμμές περιγράφεται ως αλφαβητισμός. Στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αυτά τα ίσα αποτελέσματα περιγράφονται με τον όρο «βασικές ικανότητες» που όλοι οι νέοι άνθρωποι πρέπει να αναπτύξουν στην υποχρεωτική εκπαίδευση «σε ένα επίπεδο που να τους εξοπλίζει στην ενήλικη ζωή τους». Η ισότητα στην ΕΕΚ από μια περιφερειακή σκοπιά θεωρείται εδώ ως ο βαθμός στον οποίο όλοι οι μελλοντικοί και οι τωρινοί μαθητές της ΕΕΚ όπως και όσοι έχουν αποφοιτήσει από αυτή μπορούν να επωφεληθούν από το σύστημα ΕΕΚ της περιφέρειάς τους, με όρους ευκαιριών, πρόσβασης, μεταχείρισης και αποτελεσμάτων. Από τη σκοπιά του εκπαιδευτικού συστήματος, ένα δίκαιο περιφερειακό σύστημα ΕΕΚ διασφαλίζει ότι οι ευκαιρίες, η πρόσβαση και τα αποτελέσματα της ΕΕΚ είναι ανεξάρτητα από το κοινωνικο-οικονομικό υπόβαθρο ή άλλους παράγοντες που μπορεί να λειτουργήσουν ως εκπαιδευτικό μειονέκτημα για τους μαθητές της περιφέρειας, όπως και ότι η μεταχείριση αντανακλά συγκεκριμένες μαθησιακές ανάγκες των νέων. Επίσης, ένα δίκαιο σύστημα επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης σε περιφερειακό επίπεδο εξασφαλίζει ότι η ΕΕΚ αντιμετωπίζεται με ίσους όρους συγκριτικά με τη γενική, ακαδημαϊκά προσανατολισμένη εκπαίδευση. Αυτό, μεταξύ άλλων, περιλαμβάνει υποδομές, ανθρώπινους πόρους, ποιότητα αναλυτικού προγράμματος, οικονομική υποστήριξη και πολιτικές πρωτοβουλίες. Σε περιφερειακό επίπεδο ανάλυσης του εκπαιδευτικού συστήματος, δύο διαστάσεις της ισότητας στην ΕΕΚ μπορούν να προσδιοριστούν: ισότητα εντός του πληθυσμού των μαθητών και των αποφοίτων της ΕΕΚ και ισότητα ανάμεσα στους μαθητές και τους απόφοιτους της ΕΕΚ και τους μαθητές και τους απόφοιτους του ίδιου επιπέδου της γενικής, ακαδημαϊκά προσανατολισμένης εκπαίδευσης. Όπως συμβαίνει συχνά, παρά τις μεταρρυθμίσεις που οδηγούν στην αποκέντρωση του συστήματος εκπαίδευσης και κατάρτισης, οι εκπαιδευτικές αρχές της περιφέρειας είναι δύσκολο να αντιμετωπίσουν προβλήματα ισότητας που είναι ριζωμένα στα εθνικά νομοθετικά πλαίσια ή στις κυβερνητικές προτεραιότητες και το κρατικό μηχανισμό. Για παράδειγμα, οι περιφερειακές αρχές συχνά δεν έχουν τη δύναμη να «ακυρώσουν» διακρίσεις που γίνονται σε συστημικό επίπεδο αναφορικά με τις ευκαιρίες των αποφοίτων ΕΕΚ να ακολουθήσουν σπουδές στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Ένα εθνικό σύστημα ΕΕΚ μπορεί να είναι υπεύθυνο για δομικού χαρακτήρα ανισότητες, είναι ωστόσο και οι καθημερινές σχολικές πρακτικές που εγκαθιδρύουν σε ένα βασικό επίπεδο την αναπαραγωγή αυτών των ανισοτήτων ή που μπορούν να -8-

9 λειτουργήσουν συμβάλλοντας στο να ξεπεραστούν. Μια κοινωνία μπορεί να μεταχειρίζεται τις γυναίκες ή τους μετανάστες εργαζόμενους με έναν άδικο τρόπο συγκριτικά με τους άνδρες ή τους γηγενής εργαζόμενους, ένα σχολείο όμως, μέσα από τις καθημερινές πρακτικές του, μπορεί ασφαλώς να γίνει ένας τόπος όπου ο κάθε μαθητής, ανεξάρτητα από το φύλο του/της, το κοινωνικό και οικονομικό του υπόβαθρο ή την καταγωγή του, αντιμετωπίζεται με σεβασμό και αμεροληψία. Οι περιφερειακές εκπαιδευτικές αρχές μπορούν και πρέπει ενεργά και αποτελεσματικά να προάγουν την ισότητα στα σχολεία και τα προγράμματα ΕΕΚ σε ένα βασικό επίπεδο, στις ευκαιρίες δηλαδή που οι μαθητές της τοπικής κοινωνίας έχουν να ακολουθήσουν ένα ποιοτικό επαγγελματικό πρόγραμμα της επιλογής τους και στα ποιοτικά κριτήρια των καθημερινών διδακτικών και μαθησιακών πρακτικών και υπάρχουν πολλά που πρέπει να γίνουν προς την κατεύθυνση της επίτευξης αυτού του θεμελιώδους εκπαιδευτικού στόχου. Στο κείμενο που ακολουθεί προτείνουμε ορισμένους κατευθυντήριους άξονες βάσει των οποίων οι περιφερειακές εκπαιδευτικές αρχές μπορούν να σχεδιάσουν στρατηγικές παρέμβασης για την προαγωγή της ισότητας στα σχολεία και τα προγράμματα επαγγελματικής εκπαίδευσης της περιφέρειας. Οι προτάσεις και οι συστάσεις μας είναι από τη φύση τους γενικού χαρακτήρα, καθώς οι όποιες παρεμβάσεις γίνονται είναι αναγκαίο να προσαρμόζονται στις ποικίλες συνθήκες και ανάγκες της εκάστοτε περιφέρειας. Η εκτεταμένη μας έρευνα, δικτύωση και ανταλλαγή εμπειριών με επαγγελματίες και μαθητές της ΕΕΚ από διάφορες ευρωπαϊκές χώρες στο πλαίσιο του έργου FARE μας πρόσφεραν επαρκείς ενδείξεις ώστε να υποστηρίξουμε ότι αυτοί οι άξονες είναι πράγματι σημαντικοί και αρκετά σχετικοί με πολλά και διαφορετικά εθνικά/περιφερειακά πλαίσια και συνθήκες που αφορούν στην επαγγελματική εκπαίδευση. -9-

10 ιασφαλίζοντας ότι όλοι οι µαθητές στην περιφέρεια έχουν ίσες ευκαιρίες και πρόσβαση στα προγράµµατα και τα σχολεία επαγγελµατικής εκπαίδευσης Η προώθηση της ισότητας στα σχολεία και τα προγράμματα επαγγελματικής εκπαίδευσης περιλαμβάνει προσεκτικό οικονομικό σχεδιασμό, στοχευμένες επενδύσεις και υποχρέωση λογοδοσίας. Ένα από τα κύρια προβλήματα αναφορικά με την υποχρέωση λογοδοσίας από τη σκοπιά της ισότητας είναι ότι συχνά δεν είναι ξεκάθαρο ποια είναι τα πραγματικά κόστη που σχετίζονται με τις καθημερινές λειτουργίες των δημόσιων προγραμμάτων και σχολείων επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης ούτε πώς διανέμονται τα κονδύλια. Επίσημα εθνικά στατιστικά στοιχεία για τις τακτικές δημόσιες δαπάνες και επενδύσεις στην ΕΕΚ συχνά δεν υπάρχουν ή βασίζονται σε αναξιόπιστα και ασύνδετα δεδομένα. Η επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση θεωρείται ότι είναι πιο ακριβή από τη γενική/ακαδημαϊκή εκπαίδευση λόγω της ανάγκης για επενδύσεις σε εργαστηριακό εξοπλισμό και αναλώσιμα όπως και της ανάγκης να εξυπηρετηθούν οι απαιτήσεις μιας ευρείας γκάμας επαγγελματικών ειδικοτήτων. Για το λόγο αυτό, τα λεπτομερή και αξιόπιστα οικονομικά δεδομένα είναι ιδιαιτέρα σημαντικά ώστε να μπορεί κανείς να καταλήξει σε βάσιμα συμπεράσματα για τον δίκαιο ή μη τρόπο με τον οποίο οι δημόσιες επενδύσεις διανέμονται μεταξύ της επαγγελματικής και της γενικής εκπαίδευσης ή για τις συγκεκριμένες οικονομικές προτεραιότητες σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο. Σε γενικές γραμμές, η έλλειψη λεπτομερών και σταθμισμένων δεδομένων για τις δημόσιες δαπάνες ανάμεσα στη γενική και επαγγελματική εκπαίδευση υποδηλώνει μια σχετική υποτίμηση της ανάγκης να προαχθεί η ισότητα στη μεταχείριση των μαθητών που ακολουθούν διαφορετικά εκπαιδευτικά μονοπάτια. Όποια ρεαλιστική στρατηγική πολιτική πρωτοβουλία σε περιφερειακό επίπεδο στοχεύει στην προαγωγή της ισότητας στην ΕΕΚ είναι αναγκαίο να έχει μια ξεκάθαρη εικόνα για τον τακτικό προϋπολογισμό και τα διαθέσιμα κονδύλια για επενδύσεις και για το πώς αυτά τα δύο διανέμονται σε σχολεία και προγράμματα της περιοχής. Ελλείψεις και αδυναμίες σε αυτό το επίπεδο μπορεί να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στην αμεροληψία και την έλλειψη αποκλεισμού ως προς τις αντικειμενικές ευκαιρίες που έχουν οι μαθητές της περιοχής στο να εγγραφούν και επιτυχώς να ολοκληρώσουν ένα πρόγραμμα επαγγελματικής εκπαίδευσης. Στα δίκαια περιφερειακά συστήµατα δηµόσιας επαγγελµατικής εκπαίδευσης και κατάρτισης: Οι οικογένειες που ζουν στη κέντρο της πόλης, οι οικογένειες που ζουν στα προάστια ή σε αγροτικές και γεωγραφικά αποµακρυσµένες περιοχές δεν πρέπει να διαφέρουν σηµαντικά ως προς την αντικειµενική δυνατότητα που έχουν να εγγράψουν τα παιδιά τους σε ένα πρόγραµµα ή σχολείο ΕΕΚ που βρίσκεται σε µια σχετικά προσβάσιµη απόσταση. -10-

11 Τα προγράµµατα και σχολεία ΕΕΚ πρέπει να είναι ελεύθερα προσβάσιµα από όλους τους µαθητές που πληρούν τις τυπικές εκπαιδευτικές απαιτήσεις για να εγγραφούν σε αυτά, ανεξάρτητα από το κοινωνικο-οικονοµικό και το πολιτισµικό υπόβαθρο των οικογενειών τους. Οι µαθητές µε ειδικές ικανότητες πρέπει να λαµβάνουν στοχευµένη στήριξη ώστε να µπορούν να ακολουθούν επαγγελµατικά προγράµµατα προσαρµοσµένα στις ανάγκες τους. Ο αριθµός, το µέγεθος και η τοποθεσία των σχολείων ΕΕΚ στην περιφέρεια, όπως και τα προγράµµατα σπουδών για ΕΕΚ που προσφέρονται από τα σχολεία, πρέπει να ανταποκρίνονται στη ζήτηση, τις απαιτήσεις των ειδικοτήτων ΕΕΚ και τη γεωγραφική διασπορά και πυκνότητα του πληθυσµού. Η δημόσια εκπαίδευση έχει ως όραμα και προσδοκία να εξασφαλίσει ότι όλοι οι μαθητές μπορούν να έχουν ελεύθερη πρόσβαση σε προγράμματα και σχολεία ΕΕΚ. Ωστόσο, ο ρόλος και η ευθύνη των περιφερειακών εκπαιδευτικών αρχών κινείται πέρα από αυτό. Η ουσία ενός δημόσιου συστήματος εκπαίδευσης δεν είναι μόνο να διασφαλίζει την απρόσκοπτη πρόσβαση στο σχολείο αλλά επίσης να εξασφαλίζει ότι όλα τα σχολεία λαμβάνουν δημόσια χρηματοδότηση και υποστήριξη ώστε να ικανοποιούν τα ελάχιστα επίπεδα αναφορικά με τις συνθήκες των σχολικών κτιρίων, τις συνθήκες ασφάλειας και πρόσβασης, τη διαθεσιμότητα μαθησιακών υλικών, σχολικών τάξεων, εργαστηρίων, όπως και εκπαιδευτικών σε τέτοιους αριθμούς ώστε να ικανοποιείται μια προκαθορισμένη αναλογία μαθητών-διδασκόντων και ένας προκαθορισμένος αριθμός μαθητών ανά σχολική τάξη ή εργαστήριο. Το επίπεδο των ελάχιστων συνθηκών ισότητας ανάμεσα στο μαθητικό πληθυσμό της περιφέρειας που ακολουθεί την ΕΕΚ και στο μαθητικό πληθυσμό που ακολουθεί ένα γενικό/ακαδημαϊκό προσανατολισμό στις σπουδές του σημαίνει ότι κανένας μαθητικός πληθυσμός δεν είναι πιο ευνοημένος από τον άλλο αναφορικά με τη διαθεσιμότητα και τις συνθήκες των σχολείων, τη διαθεσιμότητα των εκπαιδευτικών και των μαθησιακών υλικών. Το ιδεώδες είναι καμία οικογένεια και κανένας μαθητής στην περιφέρεια να μην βιώνει ανισότητα στο ελάχιστο επίπεδο των σχολικών συνθηκών απλώς και μόνο επειδή τα σχολεία ΕΕΚ συγκριτικά με τα σχολεία γενικής/ακαδημαϊκής εκπαίδευσης τείνουν να λειτουργούν σε νεότερα ή ανακαινισμένα κτίρια, πιο ασφαλή, περισσότερο προσβάσιμα και καθαρά, με μικρότερο συνωστισμό και καλύτερο εξοπλισμό, αλλά και το αντίστροφο. Υποθέτοντας ότι αυτές οι ελάχιστες συνθήκες καλύπτονται, περισσότερο ή λιγότερο, ομοιόμορφα σε μια περιφέρεια, θα ανέμενε κάποιος ότι κανένας μελλοντικός ή τωρινός μαθητής της ΕΕΚ και η οικογένειά του/της δε θα βίωνε ανισότητες στην πρόσβαση και τις ευκαιρίες ώστε να επωφεληθεί από το δημόσιο αγαθό της εκπαίδευσης εξαιτίας του ότι το ελάχιστο επίπεδο συνθηκών δεν εξασφαλίζεται στα σχολεία ή προγράμματα ΕΕΚ της περιφέρειάς του για παράδειγμα, εξαιτίας του ότι το σχολείο ΕΕΚ στο οποίο φοιτά, συγκρινόμενο με τα άλλα σχολεία ΕΕΚ της περιφέρειας, διακρίνεται για το συνωστισμό του, δεν είναι επαρκώς στελεχωμένο με προσωπικό, δεν είναι εύκολη η πρόσβαση σε αυτό, δεν έχει ικανοποιητική θέρμανση και συνθήκες υγιεινής, στερείται των απαραίτητων εργαστηρίων, μαθησιακών υλικών ή δεν έχει επαρκείς επιλογές αναφορικά με τις ειδικότητες ΕΕΚ που προσφέρει. -11-

12 ιασφαλίζοντας ότι όλα τα σχολεία και τα προγράµµατα επαγγελµατικής εκπαίδευσης στην περιφέρεια ακολουθούν κοινά πρότυπα ποιότητας στη γενική εκπαίδευση και την επαγγελµατική κατάρτιση Σε περιφερειακά συστήματα επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης όπου τα σχολεία και τα προγράμματα δεν ακολουθούν κάποια κοινά και ξεκάθαρα προσδιορισμένα πρότυπα ποιότητας, είναι πιθανό ότι ορισμένα σχολεία και προγράμματα θα τείνουν να παρέχουν χαμηλής ποιότητας εκπαίδευση. Σε αυτές τις συνθήκες η ισότητα δεν μπορεί να προαχθεί σε καμία περίπτωση. Σε δίκαια περιφερειακά συστήµατα δηµόσιας επαγγελµατικής εκπαίδευσης και κατάρτισης: όλα τα σχολεία και προγράµµατα επαγγελµατικής εκπαίδευσης της περιφέρειας απαιτείται από τις εκπαιδευτικές αρχές να πληρούν σαφή, ενιαία προσδιορισµένα πρότυπα ποιότητας για τη γενική και την επαγγελµατική κατάρτιση που προσφέρουν. Τα πρότυπα ποιότητας σε επίπεδο: α) σκοπών και στόχων β) διδακτικών και µαθησιακών διαδικασιών γ) µαθησιακών υλικών δ) µαθησιακών εµπειριών και ε) µαθησιακών αποτελεσµάτων, πρέπει να διασφαλίζουν ότι όλοι οι µαθητές και µαθήτριες στην περιφέρεια, ανεξάρτητα από το πρόγραµµα επαγγελµατικής εκπαίδευσης και κατάρτισης που ακολουθούν ή το σχολείο στο οποίο είναι εγγεγραµµένοι-ες, απολαµβάνουν ένα επαρκές επίπεδο ποιότητας εκπαίδευσης και κατάρτισης. Τα πρότυπα αυτά και ο προσδιορισµός του επιπέδου της επάρκειας της ποιότητας εκπαίδευσης και κατάρτισης αποτελούν προϊόν διαλόγου και συναίνεσης µεταξύ των εµπλεκόµενων τοπικών και περιφερειακών φορέων εκπαίδευσης και αυτοδιοίκησης και φορέων της κοινωνίας των πολιτών. Ο έλεγχος εφαρµογής τους κατοχυρώνεται θεσµικά, όπως και οι διαδικασίες λογοδοσίας, ώστε να εξασφαλιστεί η αµεροληψία. Υποθέτοντας ότι κοινά κριτήρια και πρότυπα ποιότητας για τη γενική εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση προωθούνται από τις εκπαιδευτικές αρχές μιας περιφέρειας, κανένας μαθητής ή μαθήτρια της ΕΕΚ δεν πρέπει να βιώνει ανισότητες μεταχείρισης εξαιτίας του ότι το πρόγραμμα που παρακολουθεί ή το σχολείο του δεν υποχρεούται ρητά από τις εκπαιδευτικές αρχές να ικανοποιεί ή να ακολουθεί ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα δράσης ώστε να μπορέσει να ικανοποιήσει ορισμένα κριτήρια ποιότητας. Παρόμοια κανένας μαθητής της ΕΕΚ δεν πρέπει να βιώνει ανισότητες εξαιτίας του ότι το πρόγραμμα σπουδών της ΕΕΚ που επέλεξε απαιτείται να ικανοποιεί χαμηλότερου επιπέδου κριτήρια ποιότητας στις διαδικασίες διδασκαλίας και μάθησης ή ότι βασίζεται σε απαρχαιωμένο αναλυτικό πρόγραμμα και μαθησιακά υλικά, σε σύγκριση με τα -12-

13 αναλυτικά προγράμματα ή γενικότερα τα κριτήρια ποιότητας που απαιτούνται για άλλα προγράμματα επαγγελματικής εκπαίδευσης του ίδιου επιπέδου. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση το αίτημα για συζήτηση και συνεργασία αναφορικά με τη διασφάλιση ποιότητας στην ΕΕΚ χρονολογείται ήδη από το 2002 και τη Διακήρυξη της Κοπεγχάγης, την καθιέρωση το 2003 του Κοινού Πλαισίου Διασφάλισης Ποιότητας για την ΕΕΚ (CQAF), το Ανακοινωθέν του Ελσίνκι το 2006 και το Ανακοινωθέν του Μπορντώ το Στις πιο πρόσφατες ενέργειες περιλαμβάνονται οι συστάσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμβουλίου πάνω στο Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Αναφοράς για τη Διασφάλιση της Ποιότητας στην ΕΕΚ (EQAVET 1 ) και το έργο που παράγεται από το Ευρωπαϊκό Κέντρο για την Ανάπτυξη της ς Κατάρτισης (CEDEFOP 2 ) και το Ευρωπαϊκό Δίκτυο για την Ποιότητα στην ΕΕΚ (ENQA-VET 3 ). 1 Δες Σύσταση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 18ης Ιουνίου 2009 για τη δημιουργία ευρωπαϊκού πλαισίου αναφοράς για τη διασφάλιση της ποιότητας στην επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση. Επίσημη Εφημερίδα αριθ. C 155 της 08/07/2009 σ Δες π.χ. Cedefop (2009). Accreditation and quality assurance in vocational education and training, Selected European approaches. Luxembourg: Publications Office of the European Union. 3 Δες Ζητήµατα ποιότητας που µπορεί να χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή και σχεδιασµένες παρεµβάσεις Η παραμελημένη και βαρετή σχολική αίθουσα Μερικές φορές οι περιφερειακές και τοπικές αρχές εκπαίδευσης και οι διευθύνσεις σχολείων επικεντρώνονται περισσότερο στη βελτίωση της ποιότητας των σχολικών εργαστηρίων και λιγότερο στη βελτίωση της ποιότητας του μαθησιακού περιβάλλοντος της παραδοσιακής σχολικής αίθουσας, όπου συνήθως πραγματοποιούνται πιο «θεωρητικά» μαθήματα. Κάτι τέτοιο μπορεί να οδηγήσει σε τεράστιες διαφορές στην ποιότητα αυτών των δύο τύπων μαθησιακών περιβαλλόντων προς όφελος της εργαστηριακής κατάρτισης. Οι βαρετές και φτωχά εξοπλισμένες σχολικές αίθουσες όχι μόνο υπονομεύουν την ποιότητα της διδασκαλίας και της μάθησης που λαμβάνει χώρα μέσα σε αυτές αλλά παράλληλα στέλνουν και το λάθος μήνυμα στους μαθητές ότι τα «θεωρητικά» μαθήματα δεν είναι μόνο εγγενώς λιγότερο ενδιαφέροντα αλλά και λιγότερο σχετικά και σημαντικά για την επαγγελματική και την προσωπική τους ανάπτυξη. Επιπλέον, επειδή το αναλυτικό πρόγραμμα σπουδών ορισμένων ειδικοτήτων μπορεί να απαιτεί περισσότερες ώρες διδασκαλίας στα πλαίσια της παραδοσιακής σχολικής αίθουσας από το πρόγραμμα άλλων ειδικοτήτων, οι βαρετές και φτωχά εξοπλισμένες αίθουσες δημιουργούν τα θεμέλια για την άδικη μεταχείριση των μαθητών που ακολουθούν τις συγκεκριμένες ειδικότητες. Δεν έχουν όλα τα εργαστήρια τις ίδιες δυνατότητες Τα σχολικά εργαστήρια που εξυπηρετούν τις ανάγκες κατάρτισης των σχετικών ειδικοτήτων θεωρείται ότι δημιουργούν ένα μαθησιακό περιβάλλον και ότι παρέχουν τις δυνατότητες για ένα εύρος δραστηριοτήτων που είναι «λειτουργικά ισοδύναμα» με το περιβάλλον, τις δραστηριότητες και τις πρακτικές των επαγγελματιών σε πραγματικούς χώρους εργασίας. Σε πολλές επαγγελματικές ειδικότητες οι μαθητές είναι εφικτό να απολαμβάνουν μια «λειτουργικά -13- ισοδύναμη» εργαστηριακή πρακτική που μοιάζει ή ακόμη και ταυτίζεται με τις καθημερινές πρακτικές των επαγγελματιών σε πραγματικούς χώρους εργασίας. Ωστόσο, σε ορισμένες επαγγελματικές ειδικότητες η εργαστηριακή πρακτική είναι συχνά δύσκολο ή ακόμη και αδύνατο να αντικαταστήσει την κατάρτιση σε πραγματικούς χώρους εργασίας. Για παράδειγμα, ένα σχολικό εργαστήριο μηχανολόγων μηχανικών είναι εφικτό, με τη σωστή υποδομή και τον

14 κατάλληλο εξοπλισμό, να παρέχει μια εις βάθος και προχωρημένη κατάρτιση στους μαθητές που θέλουν να γίνουν μηχανικοί αυτοκινήτων. Αντίθετα, ένα σχολικό εργαστήριο που εξυπηρετεί τις ανάγκες των ειδικοτήτων υγείας και πρόνοιας είναι δύσκολο να προσφέρει «λειτουργικά ισοδύναμες» εμπειρίες στους μαθητές απλώς και μόνο επειδή αυτοί-ες δεν θα έχουν τη δυνατότητα να εξασκηθούν σε πραγματικούς ασθενείς ή άλλους ανθρώπους που χρειάζονται φροντίδα. Αυτές οι έμφυτες διαφορές στην ποιότητα των μαθησιακών εμπειριών που προσφέρονται σε σχολικά εργαστήρια πιθανώς να δημιουργήσουν τα θεμέλια για άνιση μεταχείριση των μαθητών διαφορετικών ειδικοτήτων. Η ποιότητα της κατάρτισης στο χώρο εργασίας δεν είναι αυτονόητη Ο συνδυασμός της σχολικής εκπαίδευσης και κατάρτισης με την πρακτική στο χώρο εργασίας θέτει στα σχολεία και τις εκπαιδευτικές αρχές διαφορετικά αλλά όχι λιγότερο σημαντικά ζητήματα ισότητας στη μεταχείριση. Αυτό συμβαίνει γιατί οι διοικητικά υπεύθυνοι και οι εκπαιδευτικοί που οργανώνουν και επιβλέπουν προγράμματα πρακτικής σε χώρους εργασίας πρέπει να διασφαλίσουν όχι μόνο ότι όλοι οι μαθητές θα βρουν τον κατάλληλο χώρο εργασίας για να κάνουν πρακτική στην ειδικότητά τους αλλά και ότι η ποιότητα της κατάρτισης στο χώρο εργασίας θα ανταποκρίνεται σε ορισμένα ξεκάθαρα προσδιορισμένα κριτήρια ποιότητας, όπως και ότι οι μαθητές δεν γίνονται αντικείμενο εκμετάλλευσης ως φτηνό εργατικό δυναμικό. Αυτό που είναι επίσης εξέχουσας σημασίας σχετικά με την ισότητα στην μεταχείριση και στα αποτελέσματα της πρακτικής άσκησης είναι ότι το προσωπικό της επιχείρησης που αναλαμβάνει ως εκπαιδευτής έχει όχι μόνο τα επαρκή από πλευράς εμπειρίας και εκπαίδευσης επαγγελματικά προσόντα στην ειδίκευση πάνω στην οποία γίνεται η κατάρτιση του μαθητή, αλλά και έχει λάβει κατάλληλη εκπαίδευση από παιδαγωγική σκοπιά. Σε συστημικό επίπεδο η έλλειψη ενός σαφούς θεσμικού πλαισίου μπορεί να συμβάλει στην παγίωση μεγάλων διακυμάνσεων στην ποιότητα της πρακτικής άσκησης και συνεπώς ανισοτήτων στη μεταχείριση των μαθητών στους χώρους εργασίας και στα μαθησιακά αποτελέσματά της. Το προσωπικό του σχολείου και τα τοπικά και περιφερειακά στελέχη της ΕΕΚ που έχουν την ευθύνη για τη διαχείριση των προγραμμάτων πρακτικής άσκησης στο χώρο εργασίας είναι τα άτομα εκείνα που μπορούν να διασφαλίσουν ότι οι μαθητές τους αντιμετωπίζονται δίκαια και χωρίς αποκλεισμούς στο χώρο εργασίας. Εξάλλου, στον κόσμο της εργασίας δεν είναι συχνά προτεραιότητα η δίκαιη μεταχείριση και η έλλειψη αποκλεισμών. Τα κορίτσια σε παραδοσιακά «ανδρικές» ειδικότητες, όπως οι μηχανολόγοι μηχανικοί, και τα αγόρια σε παραδοσιακά «γυναικείες», όπως οι ειδικότητες που σχετίζονται με την υγεία και την πρόνοια, μπορεί να αντιμετωπίσουν σε πλήρη έκταση την επίδραση των στερεοτύπων στο χώρο εργασίας, όπως η δυσπιστία για τις ικανότητές τους λόγω του φύλου τους και αυτό μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις σε αυτά που ο εκπαιδευόμενος μαθαίνει τελικά στο χώρο εργασίας αλλά και στο πώς νιώθει για τη δουλειά και τον εαυτό του ως μελλοντικό επαγγελματία. Για τους μαθητές από οικογένειες μεταναστών υπάρχει επίσης ο κίνδυνος να αντιμετωπίσουν περιστατικά ξενοφοβίας και διακρίσεων στο χώρο εργασίας. Η λογική της πρακτικής στο χώρο εργασίας ως μέρος των τυπικών απαιτήσεων για τη συμπλήρωση ενός προγράμματος επαγγελματικής εκπαίδευσης γίνεται για να μάθουν οι εκπαιδευόμενοι την ειδικότητά τους στην πράξη, κάτι που ο χώρος εργασίας είναι συχνά πιο εύκολο να προσφέρει συγκριτικά με το σχολείο. Ωστόσο, δεν πρέπει να θεωρείται ποτέ ως δεδομένο ότι όλα τα πράγματα που μπορεί να γίνονται αντιληπτά ως «κανονικές» ή «συνηθισμένες» πρακτικές στους χώρους εργασίας, είτε λόγω παράδοσης είτε λόγω των ρυθμιστικών πλαισίων, είναι επωφελή για τη μαθησιακή -14-

15 πορεία των εκπαιδευόμενων. Τα προσόντα των εκπαιδευτικών της επαγγελματικής εκπαίδευσης και η επαγγελματική τους ανάπτυξη Δε χρειάζεται να τονίσει κανείς τη σπουδαιότητα τακτικών πρωτοβουλιών σε όλη την περιφέρεια για συνεχή αναβάθμιση των επαγγελματικών και παιδαγωγικών ικανοτήτων των εκπαιδευτικών της επαγγελματικής εκπαίδευσης. Ωστόσο, με δεδομένο ότι, τόσο σε περιφερειακό επίπεδο όσο και σε επίπεδο σχολείου, μπορεί να υπάρχει μια ευρεία γκάμα εκπαιδευτικών όσον αφορά στις ειδικότητές τους και τα τυπικά τους προσόντα, είναι πιθανό εκπαιδευτικοί ορισμένων ειδικοτήτων να έχουν αντικειμενικά λιγότερες ευκαιρίες από άλλους να λάβουν περαιτέρω εκπαίδευση. Για παράδειγμα, οι ανάγκες επαγγελματικής ανάπτυξης των εκπαιδευτικών ορισμένων ειδικοτήτων οι οποίοι είναι λιγότεροι από τους εκπαιδευτικούς άλλων ειδικοτήτων (και έτσι αποτελούν μειονότητες εντός του πληθυσμού των εκπαιδευτικών της επαγγελματικής εκπαίδευσης στην περιφέρεια) μπορεί να αγνοηθούν από τα περιφερειακά κέντρα λήψης αποφάσεων και σχεδιασμού τα οποία είναι υπεύθυνα για την οργάνωση προγραμμάτων κατάρτισης για τους εκπαιδευτικούς. Άλλες «μειονοτικές» ομάδες στα σχολεία επαγγελματικής εκπαίδευσης είναι οι εκπαιδευτικοί των μαθημάτων «ακαδημαϊκής» ή «γενικής εκπαίδευσης», όπως οι φιλόλογοι και οι μαθηματικοί. Αυτές οι ομάδες, επειδή τα μαθήματα που διδάσκουν μερικές φορές θεωρούνται, εσφαλμένα ασφαλώς, λιγότερο «σημαντικά» συγκριτικά με τα μαθήματα των ειδικοτήτων, μπορεί να παραμεληθούν αναφορικά με τις ανάγκες τους για περαιτέρω επαγγελματική ανάπτυξη. Αυτές μάλιστα μπορεί να είναι οι ομάδες για τις οποίες είναι περισσότερο πιεστική η ανάγκη για συνεχή επαγγελματική υποστήριξη και καθοδήγηση δεδομένου ότι οι μαθητές της επαγγελματικής εκπαίδευσης κινητοποιούνται συχνά λιγότερο σε τέτοια «παραδοσιακά» μαθήματα συγκριτικά με τα μαθήματα των ειδικοτήτων. Στα σχολεία επαγγελματικής εκπαίδευσης ορισμένες φορές προσλαμβάνονται έμπειροι επαγγελματίες ως εκπαιδευτές σε μαθήματα ειδικότητας. Κάποιοι από τους επαγγελματίες αυτούς δεν έχουν λάβει παιδαγωγική κατάρτιση ή δεν έχουν διδακτική εμπειρία. Οι ανάγκες αυτών των εκπαιδευτών-δασκάλων για κατάρτιση μπορεί να παραμεληθούν καθώς συχνά εργάζονται με καθεστώς μερικής απασχόλησης ή σε μη μόνιμη βάση. Γενικότερα, η μεγάλη διαφοροποίηση στις ευκαιρίες και τη συμμετοχή για επαγγελματική ανάπτυξη και παιδαγωγική κατάρτιση ανάμεσα σε διάφορες ομάδες εκπαιδευτικών στα επαγγελματικά σχολεία μπορεί προοδευτικά να οδηγήσει στην εγκαθίδρυση συστηματικών κενών στις επαγγελματικές ικανότητες μεταξύ διαφόρων ομάδων διδακτικού προσωπικού μιας περιφέρειας. Αυτό με τη σειρά του είναι πιθανό να οδηγήσει στην εμφάνιση μεγάλων διαφορών στην ποιότητα της διδασκαλίας που προσφέρεται από διαφορετικές ομάδες δασκάλων, κάτι που επηρεάζει και το δίκαιο ή μη τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι μαθητές στο σχολείο. -15-

16 Αναγνωρίζοντας την ανάγκη να προαχθεί η αγάπη για τη µάθηση µεταξύ των µαθητών της επαγγελµατικής εκπαίδευσης Αυτό που είναι τελείως απογοητευτικό και ενδεχομένως πολύ αρνητικό για τις μελλοντικές προοπτικές των μαθητών της ΕΕΚ για δια βίου μάθηση είναι ότι πολλοί από αυτούς-ες, και σε ορισμένες χώρες η πλειοψηφία αυτών, δεν πιστεύουν στο διάβασμα ως κάτι που μπορεί να γίνεται απλά και μόνο για ευχαρίστηση (δες παρακάτω διάγραμμα). Ίσως δε χρειάζεται να αναφέρουμε ότι, αντίθετα, στις περισσότερες χώρες που συμπεριλάβαμε στην ανάλυσή μας αναλογικά πολύ λιγότεροι μαθητές με ακαδημαϊκό προσανατολισμό πιστεύουν το ίδιο πράγμα. Διάγραμμα 4: Ποσοστό μαθητών που επέλεξε την απάντηση «Δε διαβάζω για ευχαρίστηση» στην ερώτηση «Πόσο χρόνο συνήθως αφιερώνεις σε διάβασμα για ευχαρίστηση;» βάσει προσανατολισμού εκπαίδευσης ανά χώρα (Πηγή πρωτογενών δεδομένων: PISA 2009) ,6 Δεν διαβάζω για ευχαρίστηση Ναι 62,5 58,6 59,0 54,3 55,8 50,3 43,7 42,9 41,5 31,7 31,4 34,3 25,7 22,0 28,0 32,6 37,7 38,4 23,0 28,9 15,3 20,8 BE GR IT AT NL TR SI PT RO SK Διάγραμμα 5: Ποσοστό μαθητών που συμφωνεί ή συμφωνεί πολύ με το περιεχόμενο της πρότασης «Διαβάζω μόνο αν είμαι αναγκασμένος-η» βάσει προσανατολισμού εκπαίδευσης ανά χώρα (Πηγή πρωτογενών δεδομένων: PISA 2009) Διαβάζω μόνο αν είμαι αναγκασμένος-η 40 33, ,8 39,2 65,1 20,2 36,0 38,6 64,9 51,5 47,9 63,4 21,9 20,5 40,4 63,8 20,7 35,9 23,7 14,8 Συμφωνώ πολύ/συμφωνώ 33,7 30,6 35,9 37,441,2 BE GR IT AT NL TR SI PT HU RO SK 56,5 Αυτό το εύρημα υποδηλώνει ότι πολλοί 15χρονοι που «καταλήγουν» στην επαγγελματική εκπαίδευση έχουν χάσει κατά τη διάρκεια της σχολικής τους διαδρομής το εσωτερικό κίνητρο να διαβάσουν οτιδήποτε από περιέργεια και ευχαρίστηση, έχουν χάσει το ενδιαφέρον να «ξοδέψουν» κάποιο από τον «ελεύθερο» χρόνο τους διαβάζοντας ένα βιβλίο, μια εφημερίδα ή ένα περιοδικό έτσι για τη χαρά του πράγματος, έχουν χάσει την αγάπη τους με μια έννοια προς έναν από τους πιο βασικούς και θεμελιώδεις τρόπους συστηματικής μάθησης στην ιστορία της ανθρωπότητας, ένα από τα πιο ουσιώδη μέσα που έχουμε ως ανθρώπινη φυλή να επικοινωνούμε, να δημιουργούμε και να ονειρευόμαστε. Αυτή η χαρά της ανάγνωσης μιας ιστορίας ή του να γυρίσεις σπίτι με την πρώτη σου στοίβα σχολικά βιβλία ή το φυλλομέτρημα των σελίδων ενός κόμικ είναι προφανώς μια μακράν ξεχασμένη συνήθεια για πολλούς-ες από τη νέα γενιά ευρωπαίων που ακολουθεί επαγγελματικά προγράμματα εκπαίδευσης και κατάρτισης. Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες η πλειοψηφία των 15χρονων σε τέτοια προγράμματα αναφέρουν ότι διαβάζουν μόνο αν είναι αναγκασμένοι να το κάνουν. Αυτό σημαίνει ότι διαβάζουν μόνο αν υπάρχει κάποιο από τα συνηθισμένα εξωτερικά κίνητρα που το σύστημα του σχολείου (ή της οικογένειας) εκμεταλλεύεται ώστε να αναγκάσει τα παιδιά να ξοδέψουν χρόνο για να μελετήσουν, όπως οι καλοί βαθμοί, το όνειρο της καλής δουλειάς με τα πολλά λεφτά ή μια νέα κονσόλα παιχνιδιών. -16-

17 Το πρόβλημα με αυτή την προδιάθεση είναι ότι από τη στιγμή που οι μαθητές μαθαίνουν να ζουν με αυτή και προοδευτικά αποξενώνουν τον εαυτό τους από τη συνήθεια της ανάγνωσης από τόσο μικρή ηλικία είναι πολύ δύσκολο να ανακόψουν την επίδραση και τις συνέπειες αυτής της προδιάθεσης αργότερα στη ζωή τους. Καμία «κατάρτιση» στα 30 ή τα 40 τους δεν μπορεί πρακτικά να αντιστρέψει τον αντίκτυπο του να μην είναι κανείς σχετικά τακτικός «αναγνώστης» κατά την περίοδο της νεότητάς του. Στο ενδιάμεσο χρονικό διάστημα τα άτομα με μια τέτοια προδιάθεση θα έχουν κατά πάσα πιθανότητα χάσει κρίσιμες ευκαιρίες για προσωπική ανάπτυξη, θα έχουν «κλείσει τις πόρτες» που οδηγούν στην επιδίωξη ενός πολύ διευρυμένου φάσματος σπουδών, δε θα μπορούν ούτε να φανταστούν ότι μπορούν να υποβάλουν τα χαρτιά τους για μια θέση εργασίας που θα απαιτεί έστω και ένα ελάχιστο είδος μιας κάποιας προηγούμενης μορφής «διαβάσματος». Συνεπώς, η ανοχή μιας εικόνας και μιας πραγματικότητας αναφορικά με τα σχολεία και τα προγράμματα αρχικής επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης που «δείχνει» ότι αυτά δεν είναι πνευματικά τόσο απαιτητικά όσο οι ακαδημαϊκές σπουδές, ότι αυτά είναι «για αυτούς-ες που δεν είναι τόσο καλοί-ες στα γράμματα», όπως είναι το δημοφιλές στερεότυπο στην Ισπανία αλλά και την Ελλάδα, σημαίνει ότι δεν κάνουμε τίποτα άλλο από το να κρύβουμε τις αποτυχίες της υποχρεωτικής εκπαίδευσης κάτω από το χαλί και ότι συνεχίζουμε να αναπαράγουμε τα τεράστια κενά στις βασικές ικανότητες αλφαβητισμού μεταξύ των εφήβων (κυρίως αυτών που προέρχονται από οικονομικά, κοινωνικά και πολιτισμικά ευάλωτες ομάδες), κενά που είναι εξαιρετικά απίθανο να περιοριστούν μετά την πάροδο των σχολικών χρόνων. Η αγάπη για τη μάθηση είναι εξαιρετικής σπουδαιότητας για τη διασφάλιση ότι οι μαθητές της ΕΕΚ θα φύγουν από το σχολείο με καλά εφόδια ώστε να συνεχίσουν αυτόνομα την ενασχόληση με τη μάθηση και την επαγγελματική ανάπτυξη κατά τη διάρκεια της ζωής τους. Με έναν τρόπο, η αγάπη για τη μάθηση είναι ή θα έπρεπε να είναι ένα από τα θεμελιώδη αποτελέσματα της τυπικής εκπαίδευσης και οι ανισότητες στην ανάπτυξη θετικών στάσεων απέναντι στη μάθηση στη βάση του φύλου των μαθητών, της κοινωνικο-οικονομικής τους κατάστασης ή του πολιτισμικού και εθνικού τους υπόβαθρου ή, από την άλλη, στη βάση των επιλογών τους για την εκπαιδευτική κατεύθυνση που ακολουθούν (επαγγελματική ή ακαδημαϊκή) αναδεικνύουν πρακτικά σοβαρές αποτυχίες του εκπαιδευτικού συστήματος να μεταχειριστεί τους μαθητές με ένα δίκαιο τρόπο, με σεβασμό και χωρίς αποκλεισμούς. Το να μαθαίνω πώς να μαθαίνω σχετίζεται επί της ουσίας λιγότερο με συγκεκριμένες γνώσεις και τις δεξιότητες και περισσότερο με (θετικές) προδιαθέσεις για μάθηση νέων πραγμάτων. Ιδιαίτερα, στους μαθητές της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης είναι που πρέπει να προωθήσουμε την έννοια του μαθαίνω πώς να μαθαίνω σε επίπεδο μαθησιακών ηθών, ως ένα σύστημα κατευθυντήριων ιδανικών και πεποιθήσεων (ατομικών και/ή συλλογικών) για την εγγενή αξία της μάθησης, σχετικά ανεξάρτητα από εργαλειακές της χρήσεις και τα συνηθισμένα εξωτερικά κίνητρα του καταναλωτικού μας κόσμου. Η επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση συνδέεται παραδοσιακά με τη μάθηση από σχετικά νεαρή ηλικία ενός συγκεκριμένου επαγγέλματος ή μιας μικρής ομάδας πολύ σχετικών επαγγελμάτων. Η υπόθεση πίσω από αυτό είναι ότι η στενή σχέση ανάμεσα στη σχολική μάθηση και την επαγγελματική πρακτική διασφαλίζει τη μελλοντική απασχολησιμότητα των αποφοίτων της ΕΕΚ. Με άλλα λόγια, η ΕΕΚ είναι εξ ορισμού πολύ εργαλειακή αναφορικά με την οπτική της γύρω από τη μάθηση, σε σύγκριση πάντα με τις ακαδημαϊκές σπουδές. Η ΕΕΚ αυτο-διαφημίζεται στους μαθητές στη βάση μιας σαφώς διατυπωμένης, εξωτερικής και ορατής στο άμεσο μέλλον αμοιβής: την πιθανότητα μιας εξειδικευμένης δουλειάς και ενός μισθού σε νεαρή ηλικία. Οι -17-

18 μαθητές που προσανατολίζονται στην επαγγελματική εκπαίδευση είναι πιθανό να έχουν από καιρό κατευθυνθεί προς τα εκεί, κατά τη διάρκεια των χρόνων υποχρεωτικής εκπαίδευσης, εγκαταλείποντας οποιαδήποτε επιθυμία να μαθαίνουν για τη χαρά της μάθησης όπως αυτή προάγεται στα σχολεία, ως κάτι δηλαδή άσχετο με τον τρόπο που καταλαβαίνουν το παρόν και το μέλλον τους ως μαθητές. Μαθητές με ένα τέτοιο προσανατολισμό μπορεί να είναι αυτοί που τείνουν να αποστρέφονται συνολικά το σχολείο και γι αυτό το λόγο και οποιαδήποτε έννοια μάθησης που, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, συνδέεται με αυτό. Ένας άλλος λόγος επίσης μπορεί να είναι ότι οι μαθητές της ΕΕΚ προέρχονται κυρίως από κατώτερα κοινωνικο-οικονομικά στρώματα και συνεπώς είναι πιο πιθανό να συνδέουν τη μάθηση με την ανάγκη τους να μπορούν να στηρίζουν τις οικογένειές τους μπαίνοντας στην αγορά εργασίας νωρίτερα παρά αργότερα. Όσο εργαλειακό, ωστόσο, και αν είναι το κίνητρο των μαθητών της ΕΕΚ για μάθηση, αυτό δεν θα έπρεπε σε καμία περίπτωση να είναι κάτι ανταγωνιστικό της μάθησης που απορρέει από μια βαθύτερη επιθυμία να μαθαίνει κανείς από ενδιαφέρον, περιέργεια και από ανάγκη να γνωρίζει και να καταλαβαίνει. Εξάλλου, αυτός ο τελευταίος χαρακτήρας της μάθησης είναι που θα βοηθήσει τελικά πολλούς μαθητές της ΕΕΚ να ξεπεράσουν εμπόδια που πηγάζουν από το κοινωνικό και οικονομικό τους υπόβαθρο όπως και εκπαιδευτικά μειονεκτήματα που έχουν εδραιωθεί κατά τη διάρκεια των πρώτων σχολικών τους χρόνων. -18-

«Ολοήµερη εκπαίδευση. Η ευρωπαϊκή εµπειρία»

«Ολοήµερη εκπαίδευση. Η ευρωπαϊκή εµπειρία» «Ολοήµερη εκπαίδευση. Η ευρωπαϊκή εµπειρία» H έρευνα του Ο.Ο.Σ.Α. «PISA» (Programme for International Student Assesment, Πρόγραµµα ιεθνούς Αξιολόγησης Μαθητών) αναζωπύρωσε τη συζήτηση για τα προγράµµατα

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 3/12/2013 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) ανακοίνωσε σήμερα τα αποτελέσματα της έρευνας PISA 2012.

Αθήνα, 3/12/2013 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) ανακοίνωσε σήμερα τα αποτελέσματα της έρευνας PISA 2012. Αθήνα, 3/12/2013 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) ανακοίνωσε σήμερα τα αποτελέσματα της έρευνας PISA 2012. 1 PISA 2012 ΜΕΣΗ ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ ΧΩΡΩΝ/ΟΙΚΟΝΟΜΙΩΝ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η δια βίου μάθηση ως εκπαιδευτική πολιτική: κρίσιμα ζητήματα και προτάσεις

Η δια βίου μάθηση ως εκπαιδευτική πολιτική: κρίσιμα ζητήματα και προτάσεις LOGO Γεωτεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας Παράρτημα Ανατολικής Μακεδονίας Σέρρες, 17/10/2010 Η δια βίου μάθηση ως εκπαιδευτική πολιτική: κρίσιμα ζητήματα και προτάσεις Δρ. Γεώργιος A. Κουλαουζίδης Μαθηματικός

Διαβάστε περισσότερα

Αριθµοί Κλειδιά στις Τεχνολογίες των Πληροφοριών και της Επικοινωνίας στα σχολεία στην Ευρώπη Έκδοση 2004

Αριθµοί Κλειδιά στις Τεχνολογίες των Πληροφοριών και της Επικοινωνίας στα σχολεία στην Ευρώπη Έκδοση 2004 ελτίο Τύπου Αριθµοί Κλειδιά στις Τεχνολογίες των Πληροφοριών και της Επικοινωνίας στα σχολεία στην Ευρώπη Έκδοση 24 Η ανάπτυξη της δυναµικής της τεχνολογίας των πολυµέσων και του ιαδικτύου για εκπαιδευτικούς

Διαβάστε περισσότερα

Μετάβαση από το Σχολείο στην Εργασία-Βασικές Αρχές και Προτάσεις για τους Υπεύθυνους του Πολιτικού Σχεδιασµού

Μετάβαση από το Σχολείο στην Εργασία-Βασικές Αρχές και Προτάσεις για τους Υπεύθυνους του Πολιτικού Σχεδιασµού Μετάβαση από το Σχολείο στην Εργασία-Βασικές Αρχές και Προτάσεις για τους Υπεύθυνους του Πολιτικού Σχεδιασµού Στο τέλος του 1999, ο Ευρωπαϊκός Οργανισµός ξεκίνησε ένα σηµαντικό πρόγραµµα έρευνας στο θέµα

Διαβάστε περισσότερα

Education at a Glance: OECD Indicators - 2005 Edition. Μια ματιά στην Εκπαίδευση: Δείκτες του ΟΟΣΑ - Έκδοση 2005

Education at a Glance: OECD Indicators - 2005 Edition. Μια ματιά στην Εκπαίδευση: Δείκτες του ΟΟΣΑ - Έκδοση 2005 Education at a Glance: OECD Indicators - 2005 Edition Summary in Greek Μια ματιά στην Εκπαίδευση: Δείκτες του ΟΟΣΑ - Έκδοση 2005 Περίληψη στα ελληνικά Η εκπαίδευση και η δια βίου μάθηση διαδραματίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα-πειραματικά σχολεία

Πρότυπα-πειραματικά σχολεία Πρότυπα-πειραματικά σχολεία 1. Τα πρότυπα-πειραματικά: ένα ιστορικό Τα πειραματικά σχολεία (στα οποία εντάχθηκαν με το Ν. 1566/85 και τα ιστορικά πρότυπα σχολεία) έχουν μακρά ιστορία στον τόπο μας. Τα

Διαβάστε περισσότερα

5η ΕΝΟΤΗΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΓΙΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΡΙΕΣ / ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΑΠΟ ΕΘΝΙΚΕΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ

5η ΕΝΟΤΗΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΓΙΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΡΙΕΣ / ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΑΠΟ ΕΘΝΙΚΕΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ 5η ΕΝΟΤΗΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΓΙΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΡΙΕΣ / ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΑΠΟ ΕΘΝΙΚΕΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΟΙΜΙΟ 5 η ΕΝΟΤΗΤΑ Στην 5η Ενότητα - ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΓΙΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΡΙΕΣ / ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΑΠΟ ΕΘΝΙΚΕΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ περιγράφουμε

Διαβάστε περισσότερα

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους Ειδικό ευρωβαρόμετρο 386 Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στον πληθυσμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ευρύτερα ομιλούμενη μητρική γλώσσα είναι η γερμανική (16%), έπονται η ιταλική και η αγγλική (13%

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ - ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ

ΟΔΗΓΟΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ - ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΟΔΗΓΟΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ - ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ Το Τμήμα Ηλεκτρολογίας, ανήκει στη Σχολή Τεχνολογικών Εφαρμογών (Σ.Τ.ΕΦ.) του Τ.Ε.Ι. Πειραιά.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 10-2011 ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Το Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης είναι ένα σύγχρονο εκπαιδευτήριο προσανατολισμένο στην

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματική Διερεύνηση (προαιρετική) Επιλογή και Διαμόρφωση Σχεδίου Δράσης (υποχρεωτική) Σύνταξη Ετήσιας Έκθεσης του σχολείου(υποχρεωτική)

Συστηματική Διερεύνηση (προαιρετική) Επιλογή και Διαμόρφωση Σχεδίου Δράσης (υποχρεωτική) Σύνταξη Ετήσιας Έκθεσης του σχολείου(υποχρεωτική) Βασικές διαδικασίες 1 ου έτους εφαρμογής Γενική Εκτίμηση (άπαξ) Συστηματική Διερεύνηση (προαιρετική) Επιλογή και Διαμόρφωση Σχεδίου Δράσης (υποχρεωτική) Σύνταξη Ετήσιας Έκθεσης του σχολείου(υποχρεωτική)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου, Συντονίστρια ΠΕ/ΕΑΑ, ΠΙ aravella@cytanet.com.cy zachariou.a@cyearn.pi.ac.cy Ημερίδα: Πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

TRANSPORT LEARNING Εκπαιδευτικές ενότητες για δήμους και υπηρεσίες ενέργειας

TRANSPORT LEARNING Εκπαιδευτικές ενότητες για δήμους και υπηρεσίες ενέργειας TRANSPORT LEARNING Εκπαιδευτικές ενότητες για δήμους και υπηρεσίες ενέργειας istockphoto Περιεχόμενα Οι υπηρεσίες μας εν συντομία... 2 Δημιουργία μιας βάσης γνώσεων για τις περιφέρειες σύγκλισης της Ευρώπης...

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑΣ IΘΑΚΗΣ 29, 112 57 ΑΘΗΝΑ url: http://www.aueb.gr/statistical-institute ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ & ΕΡΕΥΝΑΣ Ιθάκης 29 Αθήνα 112 57

Διαβάστε περισσότερα

Eco Building Conference 2012

Eco Building Conference 2012 Παρασκευή 5 Οκτωβρίου 2012 MEC EXPO CENTER Eco Building Conference 2012 ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ: Ενεργειακή Ανακαίνιση Κατοικιών: από τα Πιστοποιητικά Ενεργειακής Απόδοσης (ΠΕΑ) στην υλοποίηση των μέτρων/συστάσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020. Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020. Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020 Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση Οι Άξονες Προτεραιότητας 6,7,8,και 9 περιλαµβάνουν τις παρεµβάσεις του τοµέα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Νικόλαος Τσιγγίλης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής

Δρ. Νικόλαος Τσιγγίλης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής Δρ. Νικόλαος Τσιγγίλης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής γής Τρέξτε τώρα που μπορείτε για να μην. «τρέχετε» όταν δεν μπορείτε Ποια είναι η κατάσταση στη χώρα μας; Αριθμός σταδίων (μέση τιμή)

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους»

Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους» Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους» Δείτε εδώ τον κανονισμό λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων, μεταγραμμένο σε «Κείμενο για όλους»*. Στη μορφή αυτή, ο κανονισμός:

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ. ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση

ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ. ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 2009-2010 ΤΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Το Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ»

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» «ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» Σίμος Δανιηλίδης Δήμαρχος Συκεών, Μέλος Δ.Σ. ΚΕΔΚΕ Με ιδιαίτερη χαρά συμμετέχω στη 4 η Γενική Συνέλευση αποδήμων Αιρετών της Αυτοδιοίκησης. Γνωρίζετε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΥΛΕΨΕ ΣΥΜΜΕΤΕΙΧΕ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΓΙΝΕ ΕΘΕΛΟΝΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕ

ΔΟΥΛΕΨΕ ΣΥΜΜΕΤΕΙΧΕ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΓΙΝΕ ΕΘΕΛΟΝΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕ ΣΠΟΥΔΑΣ Ε Νεολαία σε κίνηση: ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΟΥ Η Ευρώπη στηρίζει τους νέους ΔΟΥΛΕΨΕ ΣΥΜΜΕΤΕΙΧΕ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΜΑΘΕ ΚΙΝΗΣΟΥ ΓΙΝΕ ΕΘΕΛΟΝΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕ στην ΕΕ Δεν είναι υπεύθυνη ούτε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ούτε

Διαβάστε περισσότερα

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι)

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι) Εισαγωγή Το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Κύπρου προσφέρει ολοκληρωμένα προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών στους κλάδους του Ηλεκτρολόγου Μηχανικού

Διαβάστε περισσότερα

ENTANGLE Ενημερωτικό Δελτίο #1

ENTANGLE Ενημερωτικό Δελτίο #1 Πλαίσιο του ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Έργου.. 1 Περιγραφή του έργου. 2 Εταίροι... 3 Εναρκτήρια συνάντηση στις Βρυξέλλες 4 Επανεξετάζοντας την εκπαίδευση.4 Επαφές χρηματοδότηση.5 Πρόσθετες εθνικές διεθνείς έρευνες έδειξαν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Leonardo da Vinci A EUROPEAN OBSERVATORY OF THE USE OF ICT-SUPPORTED LIFELONG LEARNING BY SMES, MICRO-ENTERPRISES & THE SELF-EMPLOYED IN RURAL AREAS ΠΑΚΕΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 3: ΕΡΕΥΝΑ ΦΟΡΕΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ, ΑΠΟ ΕΚΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

sfs Sozialforschungsstelle Dortmund (social research centre), central scientific institution of the Technical University Dortmund

sfs Sozialforschungsstelle Dortmund (social research centre), central scientific institution of the Technical University Dortmund Επιστημονικός Υπεύθυνος: sfs Sozialforschungsstelle Dortmund (social research centre), central scientific institution of the Technical University Dortmund Στα πλαίσια του έργου: Improving Gender Equality

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΑΕ: Διεθνή και Κοινοτικά Προγράμματα Διεύθυνση Διεθνών και Κοινοτικών Προγραμμάτων

ΕΚΑΕ: Διεθνή και Κοινοτικά Προγράμματα Διεύθυνση Διεθνών και Κοινοτικών Προγραμμάτων ΕΚΑΕ: Διεθνή και Κοινοτικά Προγράμματα Διεύθυνση Διεθνών και Κοινοτικών Προγραμμάτων Η μελέτη, η ανάλυση, η μεταφορά των ευρωπαϊκών προτεραιοτήτων για την επαγγελματική κατάρτιση, η σύνδεσή της με τις

Διαβάστε περισσότερα

Στ. Πάγκαλος, σχ.σύµβουλος ΠΕ12

Στ. Πάγκαλος, σχ.σύµβουλος ΠΕ12 ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΤΟΥ ΣΥΝΑΣΠΙΣΜΟΥ Αθήνα, 13 και 14 Μαρτίου 2010 ευτεροβάθµια Τεχνική - Επαγγελµατική Εκπαίδευση. Ανάγκη για ριζικές αλλαγές, χωρίς τα σφάλµατα του παρελθόντος Σταύρος Πάγκαλος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER Πιστεύουμε ότι η επιχειρηματικότητα ανθεί μόνο σε κοινωνίες όπου υπάρχει προστασία και σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζουμε ότι οι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Περιγραφή Συμβουλευτικής ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία των Συμβουλευτικών Κέντρων. Τα Συμβουλευτικά Κέντρα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ: ΕΡΕΥΝΑ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΩΝ, 2011:

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ: ΕΡΕΥΝΑ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΩΝ, 2011: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 2 / 11 / 2012 Δ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ ΕΡΕΥΝΑ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΩΝ 2011 Οικονομική ανισότητα Από την Ελληνική Στατιστική

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ανανεωμένο Ευρωπαϊκό θεματολόγιο για την Eκπαίδευση Eνηλίκων 2012-14

Ανανεωμένο Ευρωπαϊκό θεματολόγιο για την Eκπαίδευση Eνηλίκων 2012-14 Ανανεωμένο Ευρωπαϊκό θεματολόγιο για την Eκπαίδευση Eνηλίκων 2012-14 (A renewed European agenda for adult learning 2012-14) Μαθαίνω για καλύτερη ζωή και καλύτερες ευκαιρίες απασχόλησης Ανανεωμένο Ευρωπαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ 2011 ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ 1 Κώδικας Δεοντολογίας Γραφείου Διασύνδεσης ΤΕΙ Λάρισας Περιεχόμενα Εισαγωγή... 2 Κώδικας δεοντολογίας με φοιτητές και αποφοίτους προπτυχιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Εκπαίδευση και διάγνωση επιμορφωτικών αναγκών: Μια σχεδιασμένη παρέμβαση για την ενίσχυση των δυνάμεων της εργασίας H ΔΒΜ προϋποθέτειτοστρατηγικόσχεδιασμό,

Διαβάστε περισσότερα

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 129 133, έκδοση 2014 : σελίδες 124 129 ) 3.3.2 Παρακίνηση 3.3.2.1 Βασικές έννοιες Η υλοποίηση του έργου και η επίτευξη των στόχων στις

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας 3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας Η νεοκλασική θεωρία της προσφοράς εργασίας που αναπτύξαμε προηγουμένως υποστηρίζει ότι οι επιλογές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΓΕΝΙΚΑ Βασικός στόχος είναι η ανατροφοδότηση της εκπαιδευτικής διαδικασίας και ο εντοπισμός των μαθησιακών ελλείψεων με σκοπό τη βελτίωση της παρεχόμενης σχολικής εκπαίδευσης. Ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΠΟΛΕΩΝ ΜΑΡΑΒΕΓΙΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΘΝΙΚΟΥ ΚAI ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚOY ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΟΣ ΠΡΥΤΑΝΗΣ ΔΕΚΑ ΣΚΕΨΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

ΝΑΠΟΛΕΩΝ ΜΑΡΑΒΕΓΙΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΘΝΙΚΟΥ ΚAI ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚOY ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΟΣ ΠΡΥΤΑΝΗΣ ΔΕΚΑ ΣΚΕΨΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΝΑΠΟΛΕΩΝ ΜΑΡΑΒΕΓΙΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΘΝΙΚΟΥ ΚAI ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚOY ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΟΣ ΠΡΥΤΑΝΗΣ ΔΕΚΑ ΣΚΕΨΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙO ΠΟΥ ΘΕΛΟΥΜΕ: ΑΝΟΙΚΤΟ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ, ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ]

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ] 2014 14ο Λύκειο Θεσσαλονίκης Ερευνητική εργασία των μαθητών : Αλεξίου Δημήτρη, Γεωργιάδου Αλεξάνδρας, Ζαχάρωφ Μανώλη, Κατσούλη Απόστολου, Τρέμμα Λουκίας [ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Β) Στοιχεία για προηγούμενη εμπειρία στη γενική εκπαίδευση ενηλίκων

Β) Στοιχεία για προηγούμενη εμπειρία στη γενική εκπαίδευση ενηλίκων Α) Γενικά στοιχεία για το/τη Δημότη Δημοτική Ενότητα Κατοικίας: Φύλο: Γυναίκα Άνδρας Ηλικία: Εθνικότητα: Ανήκετε στα Άτομα με Ειδικές Ανάγκες; ΝΑΙ ΟΧΙ Ποιο είναι το επίπεδο εκπαίδευσής σας; Δημοτικό Γυμνάσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΙΜΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ (ΠΠ) ΒΑΣΙΚΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

ΠΡΩΙΜΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ (ΠΠ) ΒΑΣΙΚΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΡΩΙΜΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ (ΠΠ) ΒΑΣΙΚΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Εισαγωγή Σκοπός του συγκεκριµένου εγγράφου είναι η επισκόπηση των βασικών συµπερασµάτων και προτάσεων της ανάλυσης, από τον Ευρωπαϊκό Φορέα για την Ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

(Lifelong Learning Programme - LLP) 2007-2013

(Lifelong Learning Programme - LLP) 2007-2013 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ (Lifelong Learning Programme - LLP) 2007-2013 Νοέµβριος 2011 Πρόγραµµα ιά Βίου Μάθησης Το κοινοτικό Πρόγραμμα Δράσης στους τομείς της Εκπαίδευσης και της κατάρτισης. Απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

8. Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΤΑΛΕΝΤΟΥ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ

8. Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΤΑΛΕΝΤΟΥ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ 8. Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΤΑΛΕΝΤΟΥ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Πολυάριθµες είναι οι περιοχές όπου ένα ταλέντο ή µία χαρακτηριστική κλίση µπορεί να εκδηλωθεί. Το ταλέντο στα µαθηµατικά έχει ιδιαίτερα απασχολήσει την επιστηµονική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: GI_V_NEG_0_17443 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 11 / 12 / 2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΒΡΕΝΤΖΟΥ ΕΛΙΝΑ ΖΗΣΗ ΣΠΥΡΙΔΟΥΛΑ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΔΙΔΑΣΚΟΥΝ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΔΡΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το 2007 και Καταληκτικές Ημερομηνίες

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το 2007 και Καταληκτικές Ημερομηνίες ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το και Καταληκτικές Ημερομηνίες Το Πρόγραμμα Δια Βίου Μάθησης -2013 απευθύνεται σε όλους τους τομείς και επίπεδα εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Αποτελεί ένα από τα τέσσερα τμήματα της Σχολής Κοινωνικών Επιστημών και Επιστημών της Αγωγής. Υπήρξε το πολυπληθέστερο σε φοιτητές τμήμα. Έχει παραδώσει στην κοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

(c) EΠΑΦΟΣ ΑΘΗΝΑ Νοέµβριος 2013 Απαγορεύεται η αντιγραφή του παρόντος χωρίς την έγγραφη άδεια της ΕΠΑΦΟΣ ΕΠΕ.

(c) EΠΑΦΟΣ ΑΘΗΝΑ Νοέµβριος 2013 Απαγορεύεται η αντιγραφή του παρόντος χωρίς την έγγραφη άδεια της ΕΠΑΦΟΣ ΕΠΕ. (c) EΠΑΦΟΣ ΑΘΗΝΑ Νοέµβριος 2013 Απαγορεύεται η αντιγραφή του παρόντος χωρίς την έγγραφη άδεια της ΕΠΑΦΟΣ ΕΠΕ. 2 4teachers Γρήγορος οδηγός χρήσης (Βασικά βήματα) Για να αρχίσεις κι εσύ να χρησιμοποιείς

Διαβάστε περισσότερα

Ένα Εκπαιδευτικό Πλαίσιο Σχεδιασμού Ανοικτής και Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης

Ένα Εκπαιδευτικό Πλαίσιο Σχεδιασμού Ανοικτής και Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης Ένα Εκπαιδευτικό Πλαίσιο Σχεδιασμού Ανοικτής και Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης Χαρούλα Αγγελή cangeli@ucy.ac.cy Τμήμα Επιστημών της Αγωγής 1 Το περιβάλλον της συνεργασίας Συνεργασία μεταξύ πανεπιστημιακών

Διαβάστε περισσότερα

Τα Μεταπτυχιακά Προγράμματα και τα Προγράμματα Κατάρτισης της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.

Τα Μεταπτυχιακά Προγράμματα και τα Προγράμματα Κατάρτισης της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Τα Μεταπτυχιακά Προγράμματα και τα Προγράμματα Κατάρτισης της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Σπύρος Πανέτσος Επιστ. Υπευθ. Γραφείου Διασύνδεσης Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Η Ανώτατη Σχολή Παιδαγωγικής και Τεχνολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου

Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου 1. Σύνοψη Σύμφωνα με το στρατηγικό σχεδιασμό της Πρυτανείας για τα έτη 2010-2020, το Πανεπιστήμιο Κύπρου έχει θέσει αριθμό προτεραιοτήτων ως τη βάση

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β2

Ερευνητική Εργασία Β2 ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕΛ ΠΑΤΡΑΣ Ερευνητική Εργασία Β2 Σχολικό έτος 2014-15 Β τετράμηνο Θέμα: «Τριτοβάθμια Εκπαίδευση και επαγγελματική αποκατάσταση» Ερευνητικό υποερώτημα: «Ποια τα Κριτήρια για την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Μισθολογικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών στην Ελλάδα Ανισότητες: από την καταγραφή στην ανατροπή

Μισθολογικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών στην Ελλάδα Ανισότητες: από την καταγραφή στην ανατροπή Μισθολογικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών στην Ελλάδα Ανισότητες: από την καταγραφή στην ανατροπή Η μελέτη της Ευαγγελίας Παπαπέτρου για την απασχόληση - ανεργία και τις μισθολογικές διαφορές ανδρών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ & ΦΥΛΟ Μυστήριο αποτελεί τα τελευταία 20 χρόνια η συνεχής µείωση της συµµετοχής του γυναικείου φύλου στην επιστήµη των

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Πρόεδρος του Γενικού Συμβουλίου Βιβλιοθηκών, Γενικών Αρχείων του Κράτους και της Εκπαιδευτικής Ραδιοτηλεόρασης

Πρόεδρος του Γενικού Συμβουλίου Βιβλιοθηκών, Γενικών Αρχείων του Κράτους και της Εκπαιδευτικής Ραδιοτηλεόρασης Δρ. Γεώργιος Ζάχος Πρόεδρος του Γενικού Συμβουλίου Βιβλιοθηκών, Γενικών Αρχείων του Κράτους και της Εκπαιδευτικής Ραδιοτηλεόρασης Εμμανουήλ Νίνος Εκπαιδευτικός, Υπεύθυνος στη Σ. Β. στο 9ο Γυμνάσιο Περιστερίου,

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Εισαγωγικό Μήνυμα Καλώς ήλθατε στο εξ αποστάσεως πρόγραμμα «Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία». Αποστολή του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών στη Κοινωνική Εργασία

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2. Σχέδιο Μάρκετινγκ. Κεφάλαιο 4. Τιμολόγηση. Δρ. Andrea Grimm Δρ. Astin Malschinger

Ενότητα 2. Σχέδιο Μάρκετινγκ. Κεφάλαιο 4. Τιμολόγηση. Δρ. Andrea Grimm Δρ. Astin Malschinger Ενότητα 2 Σχέδιο Μάρκετινγκ Κεφάλαιο 4 Τιμολόγηση Δρ. Andrea Grimm Δρ. Astin Malschinger ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 2 ΕΝΟΤΗΤΑ 2 ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Κεφάλαιο 4: Τιμολόγηση Συγγραφείς: Δρ.Andrea Grimm, Δρ.Astin Malschinger

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξύ 2011 και 2012 η ανεργία στην Ελλάδα συνέχισε να αυξάνεται σε όλα τα επίπεδα εκπαίδευσης και ειδικά στους ενήλικες νέους.

Μεταξύ 2011 και 2012 η ανεργία στην Ελλάδα συνέχισε να αυξάνεται σε όλα τα επίπεδα εκπαίδευσης και ειδικά στους ενήλικες νέους. Η ποιότητα της μετάφρασης και η συνοχή της με το πρωτότυπο κείμενο εργασίας αποτελούν αποκλειστική ευθύνη των συγγραφέων της μετάφρασης. Σε περίπτωση οποιασδήποτε αντίφασης μεταξύ του αρχικού έργου και

Διαβάστε περισσότερα

www.genadios.edu.gr Λεωφ. Καλαμακίου 104Β, Άλιμος ΤΚ 174 55 Τ. 210 9828888 210 9829888 210 9830888 F. 210 9850342 Ε. info@genadios.edu.

www.genadios.edu.gr Λεωφ. Καλαμακίου 104Β, Άλιμος ΤΚ 174 55 Τ. 210 9828888 210 9829888 210 9830888 F. 210 9850342 Ε. info@genadios.edu. Αγαπητοί γονείς Αισθανόμαστε την ανάγκη να επικοινωνήσουμε μαζί σας για να σας ενημερώσουμε σχετικά με την ταυτότητα της ΓΕΝΝΑΔΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗΣ και το αξιόλογο και πολυεπίπεδο εκπαιδευτικό έργο που επιτελεί.

Διαβάστε περισσότερα

1. Το Υπογεγραμμένο Σύμφωνο Συνεργασίας του Δήμου με τη Γ.Γ.Δ.Β.Μ. για την Ίδρυση και Λειτουργία των Κ.Δ.Β.Μ.

1. Το Υπογεγραμμένο Σύμφωνο Συνεργασίας του Δήμου με τη Γ.Γ.Δ.Β.Μ. για την Ίδρυση και Λειτουργία των Κ.Δ.Β.Μ. Αθήνα, 10 Αυγούστου 2012 Αρ. Πρωτ.: 602/10/21977 Ανοιχτή Πρόσκληση προς τους Δήμους της Επικράτειας στο πλαίσιο των Πράξεων: «ΚΕΝΤΡΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΠΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Πειραιάς 5 Νοεμβρίου 2012 Αρ. Πρωτ. 20126093 ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «BRINGING EUROPE TO SCHOOL TEACHERS (B.E.S.T.)» ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014 888 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ χεν θεσσαλονίκης Μητροπόλεως 18 546 24 Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-276 144 Fax: 2310 276 144 E-mail: xenthesalonikis1@windowslive.com

Διαβάστε περισσότερα

Η Ανταγωνιστικότητα είναι το κλειδί για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση

Η Ανταγωνιστικότητα είναι το κλειδί για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ Μητροπόλεως 42, 105 63 Αθήνα τηλ.: 210 3259200, fax: 210 3259209 Ανταγωνιστικότητα Πρώτα Η Ανταγωνιστικότητα είναι το κλειδί για την απασχόληση και την ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί

Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί Επιμέλεια: Μαρία Λαζαρίδου Σχολική Σύμβουλος 14 ης Περιφέρειας Π.Ε. Θεσσαλονίκης 3 Μαρτίου 2015-13 ο Δημ. Σχολείο Σταυρούπολης Ενεργός συμμετοχή Καλλιέργεια των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΥΨΗΛΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΜΑΖΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ Βρυξελλες, 12-13 ιουνιου 2008 Slovensko predsedstvo EU 2008 Slovenian Presidency

Διαβάστε περισσότερα

Νάντια Παπαπαναγιωτάκη

Νάντια Παπαπαναγιωτάκη Νάντια Παπαπαναγιωτάκη Στην ένταξη µε πάνε σαράντα κύµατα Οι περιοχές στις οποίες δραστηριοποιηθήκαµε από τον Νοέµβριο µέχρι σήµερα ήταν τα Άνω Λιόσια, το Ζεφύρι, το Ίλιον και οι Αχαρνές µε έντεκα (11)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΧΑΛΑΡΗ-ΣΦΗΚΑ ΓΕΩΡΓΙΑ ΤΡΑΣΤΕΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ INTERNET Ονομάζεται μια ομάδα παγκόσμιων πόρων πληροφοριών. Αυτοί οι πόροι έχουν τόσο μεγάλο εύρος

Διαβάστε περισσότερα

Το Εθνικό Πλαίσιο Προσόντων της Κύπρου

Το Εθνικό Πλαίσιο Προσόντων της Κύπρου Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Το Εθνικό Πλαίσιο Προσόντων της Κύπρου Αντρέας Ελευθερίου NCP-CyQF ΓΕΤΕ ΜΤΕΕ, 8/11/2013 11/22/2013 1 NQF EQF NQF 6 5 4 3 2 1 8 7 6 5 4 3 2 8 7 6 5 4 3 2 1 1 2 ΟΡΙΣΜΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ Διακήρυξη των Δικαιωμάτων και Ευθυνών των Εθελοντών Συμμετέχω Διαμορφώνω Συμμετέχω Έχω ρόλο

Διαβάστε περισσότερα

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ Ψηλές Ικανότητες 2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑ ΣΑΣ ΠΑΙΔΙΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΤΕ ΤΑ ΒΟΗΘΗΣΤΕ ΤΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Πρώτο Σημαντικό Βήμα Σωστή Διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΣΥΓΧΡΟΝΟ MARKETING ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ m133 ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΛΑΠΑΤΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΣΥΓΧΡΟΝΟ MARKETING ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ m133 ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΛΑΠΑΤΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΥΓΧΡΟΝΟ MARKETING ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ m133 ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΛΑΠΑΤΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ Σ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

«Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση»

«Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση» Συνέδριο «Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση» Έκθεση ΠΟΛΙΣ, Θεσσαλονίκη 21-22 / 11/ 2013 «Κοινωνικές Δράσεις στη Νέα Προγραμματική Περίοδο» Αγγελική Ωραιοπούλου Προϊσταμένη ΕΔΑ Περιφέρειας Κεντρικής

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΩΣ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΩΣ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΩΣ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Το Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού www.hcc.edu.gr οργανώνει από το 2000 σε σταθερή βάση, κάθε φθινόπωρο, άνοιξη

Διαβάστε περισσότερα

Γραφείο Επαγγελματικού Προσανατολισμού και Πληροφόρησης Νέων Δήμου Ρεθύμνης

Γραφείο Επαγγελματικού Προσανατολισμού και Πληροφόρησης Νέων Δήμου Ρεθύμνης Γραφείο Επαγγελματικού Προσανατολισμού και Πληροφόρησης Νέων Δήμου Ρεθύμνης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός του παρόντος είναι να παρουσιάσει τον τρόπο δημιουργία και λειτουργίας Γραφείου Επαγγελματικού Προσανατολισμού

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΖΩΗ

ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΖΩΗ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΖΩΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΔΡΟΣ ΕΡΑΤΩΣ ΚΟΖΑΚΟΥ-ΜΑΡΚΟΥΛΛΗ ΣΤΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΔΕΥΤΕΡΑ 15 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015, 11:00 πμ ΣΠΙΤΙ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Χωροταξικός Σχεδιασμός της Ανώτατης Εκπαίδευσης

Χωροταξικός Σχεδιασμός της Ανώτατης Εκπαίδευσης Χωροταξικός Σχεδιασμός της Ανώτατης Εκπαίδευσης (Εισήγηση προς την ΟΣΕΠ ΤΕΙ) ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Η «άναρχη» ανάπτυξη της Ανώτατης Εκπαίδευσης τα τελευταία χρόνια κυρίως λόγω της ίδρυσης νέων τμημάτων, παραρτημάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. Τακτικές marketing για αποτελεσματικές και κερδοφόρες πωλήσεις m117

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. Τακτικές marketing για αποτελεσματικές και κερδοφόρες πωλήσεις m117 ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Τακτικές marketing για αποτελεσματικές και κερδοφόρες πωλήσεις m117 ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΛΑΠΑΤΙΝΑΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 2. ΓΙΑΤΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Τριμηνιαία Έρευνα. Α Τρίμηνο 2012

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Τριμηνιαία Έρευνα. Α Τρίμηνο 2012 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Τριμηνιαία Έρευνα Α Τρίμηνο 2012 Αθήνα, Απρίλιος 2012 2 Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης Α Τρίμηνο 2012 3 4 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ

ΝΕΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ Δελτίο Τύπου ΝΕΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ Παγκόσμια Έρευνα του Boston Consulting Group για λογαριασμό της Ciett αποκαλύπτει πώς οι παλαιωμένες

Διαβάστε περισσότερα

Το εργαλείο NEXUS για την ανάπτυξη των Νοτίων Περιφερειών στο Ευρωπαϊκό πλαίσιο

Το εργαλείο NEXUS για την ανάπτυξη των Νοτίων Περιφερειών στο Ευρωπαϊκό πλαίσιο ESPON 2013 Programme Το εργαλείο NEXUS για την ανάπτυξη των Νοτίων Περιφερειών στο Ευρωπαϊκό πλαίσιο Ο ρόλος των περιφερειών στην Στρατηγική Ευρώπη 2020 : Έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς χωρική

Διαβάστε περισσότερα