OΓKOMΕΤPOΥMEΝΗ ΚΑΙ ΠΤHTΙΚH ΟΞΥTHTA

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "OΓKOMΕΤPOΥMEΝΗ ΚΑΙ ΠΤHTΙΚH ΟΞΥTHTA"

Transcript

1 OΓKOMΕΤPOΥMEΝΗ ΚΑΙ ΠΤHTΙΚH ΟΞΥTHTA To γλεύκoς και o oiνoς περιέxoυv σημαντική ποσότητα oργανικών και μικρή πoσότητα ανόργανων οξέων. Tα οργανικά οξέα τoυ γλεύκoυς είvαι φυσικά συστατικά του σταφυλιού που σχηματiζovται σαv ενδιάμεσα πρoϊόντα της οξειδωτικής διάσπασης των σακχάρων κατά την αναπνοή που γίνεται στα πράσινα μέρη του φυτού με τελικά προϊόντα διοξείδιο του άνθρακα και νερό. Tα oργανικά οξέα του οίνου είναι: α) Aυτά που ήδη υπήρχαν στο γλεύκος από το οποίο προήλθε ο οίνος, δηλαδή τα oξέα τoυ σταφυλιoύ. β) Οξέα που σχηματίζονται κατά την αλκοολική ζύμωση, σαν προϊόντα της βιολογικής αποικοδόμησης των σακχάρων (από τους σακχαρομύκητες). γ) Οξέα που σχηματίζονται από επιθυμητές ή ανεπιθύμητες δράσεις βακτηρίων, κυρίως στα σάκχαρα, αλλά και σε μερικά οργανικά οξέα του οίνου και της γλυκερίνης. Τα σπουδαιότερα οξέα του γλεύκους και του οίνου, σε ποσότητα και σημασία, είναι το τρυγικό και μηλικό και κατά δεύτερο λόγο το κιτρικό 1. Σε μικρότερα ποσά απαντά το οξαλικό, το γαλακτουρονικό, το ασκορβικό και το γλυκολικό οξύ (οξέα του σταφυλιού). Κατά τη μετατροπή του γλεύκους σε οίνο, το τρυγικό οξύ και δευτερευόντως το μηλικό οξύ, υφίστανται ποσοτικές μεταβολές, γι αυτό ο οίνος περιέχει μεν τα ίδια κύρια οργανικά οξέα με το γλεύκος, αλλά σε μικρότερες ποσότητες. Από τα σχηματιζόμενα κατά την αλκοολική ζύμωση, δηλ. οξέα που απαντούν μόνο στον οίνο, είναι το ηλεκτρικό, το γαλακτικό, το κιτρομηλικό, το πυροσταφυλικό, το οξικό, το α- κετογλουταρικό κ.α. Από τα ανόργανα οξέα, στον οίνο υπάρχει το θειικό, το φωσφορικό και το υδροχλωρικό, υπό τη μορφή όξινων ή ουδέτερων αλάτων. Όπως είναι φυσικό, όλα αυτά τα οργανικά και ανόργανα οξέα προσδίδουν στον οίνο όξινη αντίδραση, που εξαρτάται από την ποσότητα και τη φύση τους. Μέτρο της περιεκτικότητας σε οξέα των οίνων, αποτελεί η ολική ή ογκομετρούμενη οξύτητα, η οποία αποτελεί, μετά τον αλκοολικό 1 Τρυγικό οξύ: είναι το χαρακτηριστικό οξύ της σταφυλής. Το τρυγικό οξύ το συνθέτουν μόνο τα νέα όργανα της αμπέλου στο στάδιο της ανάπτυξής τους (νέα φύλλα, πράσινες ακόμη ράγες). Μηλικό οξύ: είναι πολύ διαδεδομένο στο φυτικό βασίλειο και αποτελεί το κύριο οργανικό οξύ μεγάλου αριθμού φρούτων. Όσον αφορά την άμπελο, η σύνθεσή του γίνεται στα ανεπτυγμένα φύλλα και στις πράσινες ράγες και είναι το αποτέλεσμα μιας δευτερεύουσας αντίδρασης της φωτοσύνθεσης. Κιτρικό οξύ: σε γλεύκη που προέρχονται από υγιή σταφύλια, ση συγκέντρωση του κιτρικού οξέος είναι της τάξης των 0,25 0,30 g/l. Όταν όμως τα σταφύλια έχουν προσβληθεί από Botrytis cinerea, που εκδηλώνεται με το κοινό σάπισμα των ραγών, η περιεκτικότητα του γλεύκους σε κιτρικό οξύ είναι αυξημένη και μπορεί να φθάσει μέχρι και το τριπλάσιο. Είναι γνωστό ότι πολλοί μύκητες σχηματίζουν κιτρικό οξύ με οξείδωση των σακχάρων.

2 βαθμό, ένα δεύτερο σημαντικό αναλυτικό μέγεθος που εξετάζεται συνήθως κατά την ανάλυση του οίνου. Τα οργανικά οξέα, όλα μαζί αλλά και το καθένα χωριστά με το δικό τρόπο, επηρεάζουν τους οργανοληπτικούς χαρακτήρες του οίνου και συντελούν σημαντικά στην τελική του φυσιογνωμία. Η ογκομετρούμενη οξύτητα γίνεται ένα καθοριστικό στοιχείο για την εξέλιξη και την κατάληξη του οίνου που μπορεί να βελτιώσει ή να υποβαθμίσει την ποιότητά του. Έτσι, για παράδειγμα μια κάπως υψηλή οξύτητα προσδίδει σε έναν λευκό οίνο «δροσερότητα» 2 και «φρεσκάδα». Χαμηλή οξύτητα, σε ερυθρούς οίνους, δίνει «απαλότητα» και «βελούδινη γεύση», ενώ αντίθετα μια σχετικά υψηλή οξύτητα κάνει τους ίδιους οίνους να φαίνονται πιο «τραχείς», πιο «αδύνατοι» και «ξηροί».. Η οξύτητα αποτελεί, επίσης, σημαντικό παράγοντα στη συντήρηση των οίνων, κυρίως στην ανθεκτικότητα σε προσβολές από βακτήρια, ενώ παράλληλα από την οξύτητα επηρεάζεται και η δραστικότητα μερικών ουσιών που προστίθενται στους οίνους ως συντηρητικά.υψηλή οξύτητα ευνοεί την ανθεκτικότητα του οίνου στις βακτηριακές αλλοιώσεις, αλλά μπορεί να έχει δυσμενή επίδραση στη διαύγαση με κολλάρισμα ή διήθηση Στον οίνο, μέρος των οξέων βρίσκεται είτε ως ελεύθερα οξέα είτε με τη μορφή όξινων και ουδέτερων αλάτων με κατιόντα που προσλαμβάνει το φυτό από το έδαφος με το ριζικό του σύστημα. Τα ουδέτερα άλατα των οξέων δε συμμετέχουν στην ολική οξύτητα του οίνου. Η ολική οξύτητα του οίνου οφείλεται στο σύνολο των όξινων υδρογόνων των αδιάστατων και των εν διαστάσει μορίων των των οξέων και των όξινων αλάτων, ενώ η ενεργός οξύτητα (ph) οφείλεται μόνο στα κατιόντα υδρογόνου που προέρχονται από τα εν διαστάσει μόρια, όπως φαίνεται σχηματικά αμέσως παρακάτω (Σχήμα 1). Είναι φανερό, λοιπόν, ότι η ολική οξύτητα, η οποία είναι αδιάφορη από το βαθμό διάστασης των οξέων, δεν εξαρτάται από το είδος αυτών αλλά μόνο από τη συγκέντρωσή τους. Αντίθετα, το ph εξαρτάται τόσο από τη συγκέντρωση των οξέων όσο και από το είδος αυτών, επειδή κάθε ένα από τα οξέα έχει διαφορετική ικανότητα διάστασης. Οποιαδήποτε, επομένως, επέμβαση για διόρθωση της οξύτητας ενός οίνου πρέπει να συνοδεύεται με μέτρηση, τόσο της ολικής όσο και της ενεργού οξύτητας (ph). Σχήμα 1. Σημασία της χρησιμοποίησης του κατάλληλου δείκτη (Α 1, Α 2, κλπ. ανιόντα οξέων) 2 Οι χαρακτηρισμοί αυτοί ανήκουν στo γευσιογνωστικό λεξιλόγιο του οίνου, το οποίο προσπαθεί να εξηγήσει τη γεύση ενός οίνου με βάση τη σύνθεσή του, να αναλύσει τις επιμέρους γεύσεις, και να συνδέσει όσο είναι δυνατόν μια ορισμένη γεύση με ένα oρισμένο συστατικό.

3 Όπως είναι γνωστό, κατά την εξουδετέρωση ισχυρού οξέος από ισχυρή βάση, μόλις το ποσό της προστιθέμενης βάσης γίνει ισοδύναμο προς το ποσό του προσδιοριζόμενου οξέος, δηλ. μόλις εξουδετερωθεί ολόκληρη η ποσότητα του όξινου διαλύματος, η καμπύλη εξουδετέρωσης Α ανεβαίνει απότομα (Σχήμα 2). Ένα σημαντικό τμήμα της είναι ευθύγραμμο και σχεδόν συμπίπτει με τη γραμμή ισοδυναμίας. Στην περίπτωση αυτή, μπορεί να χρησιμοποιηθεί, χωρίς κανένα σφάλμα ένας οποιοδήποτε δείκτης που αλλάζει χρώμα στην περιοχή από ph 4 μέχρι ph 9 3. Το αποτέλεσμα της ογκομέτρησης είναι το ίδιο. Ασθενές οξύ Ισχυρό οξύ ml NaOH Σχήμα 2. Καμπύλη ογκομέτρησης και αλλαγή χρώματος δεικτών Στην περίπτωση, όμως, ογκομέτρησης ασθενών οξέων, όπως είναι τα οξέα του οίνου, από ισχυρή βάση (ΝαΟΗ), η καμπύλη εξουδετέρωσης παίρνει τη μορφή της καμπύλης Β και συμπίπτει με τη γραμμή ισοδυναμίας κατά ένα μικρό τμήμα, στην αλκαλική περιοχή, πάνω από τη γραμμή εξουδετέρωσης. Αυτό σημαίνει ότι για να εξουδετερωθούν όλα τα οξέα του οίνου πρέπει να προσθέσουμε τόσο άλκαλι ώστε να περάσουμε στην αλκαλική περιοχή. Θα πρέπει, επομένως, ο δείκτης που θα χρησιμοποιηθεί να αλλάζει χρώμα σ αυτήν ακριβώς την περιοχή, δηλ. γύρω στο ph 9. Από όσα αναφέρθηκαν παραπάνω φαίνεται καθαρά ότι η ακρίβεια του αποτελέσματος της ογκομέτρησης εξαρτάται κατά ένα μεγάλο μέρος από την εκλογή του κατάλληλου δείκτη. Στην περίπτωση του προσδιορισμού της ολικής οξύτητας του οίνου, η οποία οφείλεται σε ασθενή οργανικά οξέα, η επιλογή ενός δείκτη που αλλάζει χρώμα σε υψηλό ph θα έδινε σωστά 3 Ο λόγος γίνεται αντιληπτός αν παρακολουθήσουμε τη μεταβολή του ph κατά τη διάρκεια εξουδετέρωσης 100 ml δ/τος ισχυρού οξέος με διάλυμα Ν/10 ισχυρής βάσης. Όπως προκύπτει από αυτή την καμπύλη, το ph «πηδάει» απότομα από 4 σε 9 με διαφορά 0,02 ml αλκάλεως (η διαφορά είναι ουσιαστικά αμελητέα). Είναι λοιπόν αδιάφορο εάν για την ογκομέτρηση ενός ισχυρού οξέος με ισχυρή βάση χρησιμοποιηθεί ως δείκτης ηλιανθίνη (3,2-4,4) ή κυανούν της βρωμοθυμόλης (7,0) ή φαινολοφθαλεΐνη (8,0-9,8).

4 αποτελέσματα, καθώς θα συνέπιπτε με την εξουδετέρωση όλων των οξέων του οίνου. Ο οίνος, όμως, περιέχει σημαντικό ποσό και άλλων ενώσεων, που σε υψηλές τιμές ph αντιδρούν με άλκαλι. Οι ενώσεις αυτές είναι πολυφαινόλες των ερυθρών και σάκχαρα των γλυκών οίνων, το θειώδες και το φωσφορικό οξύ, όπου το προστιθέμενο άλκαλι εξουδετερώνει και τις υπόλοιπες όξινες ομάδες τους (τα δύο αυτά οξέα δε συμμετέχουν στην ολική οξύτητα του οίνου), ενώσεις-αμφολύτες, όπως τα αμινοξέα και ορισμένες άλλες τάξεις ενώσεων. Όλες αυτές οι ενώσεις καταναλώνουν σημαντική ποσότητα αλκαλίου. Είναι φανερό ότι στην προκείμενη περίπτωση υπάρχουν δύο επιλογές: ή θα επιλεγεί το ph 7 σα σημείο εξουδετέρωσης, όπου όμως δεν εξουδετερώνεται το σύνολο των οργανικών οξέων του οίνου και κυρίως τα ασθενέστερα, ή ένα ph υψηλότερο, όπου πρακτικά έχουν εξουδετερωθεί όλα τα οξέα του οίνου, προκύπτουν όμως σφάλματα από την επίδραση αλκαλίου και σε άλλες ενώσεις, όπως αναφέρθηκε πιο πάνω. Επειδή, οποιαδήποτε από τις δύο επιλογές και αν γίνει δεκτή, η ολική οξύτητα παραμένει μέγεθος συμβατικό που εξαρτάται από το ph που θα ληφθεί σαν ph εξουδετέρωσης και επειδή εκείνο που στην προκειμένη περίπτωση έχει σημασία είναι η καθιέρωση μιας μεθόδου που να δίνει συγκρίσιμα, επαναλήψιμα και ομοιόμορφα αποτελέσματα, πράγμα πολύ σημαντικό για τον έλεγχο και τις διεθνείς συναλλαγές σε ότι αφορά τους οίνους και τα γλεύκη, καθιερώθηκε σαν τέλος της ογκομέτρησης το ph 7 και η ολική οξύτητα ορίσθηκε ως εξής: «Ολική οξύτητα 4 είναι το σύνολο των όξινων ομάδων οι οποίες εξουδετερώνονται όταν ο οίνος φέρεται σε ph 7 με προσθήκη τιτλοδοτημένου διαλύματος αλκαλίου». Σα δείκτης για το τέλος της ογκομέτρησης χρησιμοποιείται το κυανούν της βρωμοθυμόλης που αλλάζει χρώμα γύρω στο ph 7. Για πιο σωστές μετρήσεις προτιμάται η παρακολούθηση της μεταβολής του ph κατά την ογκομέτρηση με ηλεκτρόδιο υάλου (πεχάμετρο)..η ογκομετρούμενη οξύτητα εκφράζεται είτε σε χιλιοστοϊσοδύναμα ανά λίτρο οίνου (meq/l) είτε σε γραμμάρια ενός οξέος ανά λίτρο οίνου. Το οξύ αυτό καθορίζεται συμβατικά σε κάθε χώρα και είναι το θειικό, κυρίως όμως το τρυγικό που είναι και το οξύ του οίνου. Οποιοδήποτε όμως οξύ και αν χρησιμοποιείται για την έκφραση του αποτελέσματος της ογκομετρούμενης οξύτητας πρέπει να δηλώνεται κατά τον προσδιορισμό. Στην Ελλάδα η ογκομετρούμενη οξύτητα εκφράζεται σε γραμμάρια τρυγικού οξέος ανά λίτρο οίνου (g/l). 4 Εφόσον, όπως αναφέρθηκε πιο πάνω, στο ph 7 όλα τα οργανικά οξέα του οίνου δεν έχουν εξουδετερωθεί τελείως, η ονομασία «ολική οξύτητα» δε φαίνεται δικαιολογημένη. Η ονομασία «ογκομετρούμενη οξύτητα» φαίνεται πιο κοντά στην πραγματικότητα.

5 ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΟΓΚΟΜΕΤΡΟΥΜΕΝΗΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ 1. Μέθοδος αναφοράς Bασίζεται στην ποτενσιομετρική τιτλοδότηση του οίνου. Εκδιώκεται πρώτα το διαλυμένο διοξείδιο του άνθρακα 5 και ο θειώδης ανυδρίτης και γίνεται τιτλοδότηση με άλκαλι μέχρις ότου το ph του διαλύματος, που μετρείται με ηλεκτρόδιο υάλου, λάβει την τιμή 7 στους 20 ο C. 2. Χρησιμοποιούμενη μέθοδος Διαλύματα 0,1Ν διάλυμα ΝαΟΗ απαλλαγμένου από διοξείδιο του άνθρακα δείκτης, κυανούν της βρωμοθυμόλης (4 g/l) Σε φιάλη του λίτρου τοποθετούνται: 4g δείκτη, 200 ml ουδέτερης αλκοόλης, 200 ml νερού απαλλαγμένου διοξειδίου του άνθρακα, ~ 7,5 ml δ/τος ΝαΟΗ σε ποσότητα αρκετή ώστε να δίνει κυανοπράσινο χρώμα (ph 7) & νερό μέχρι τη χαραγή νερό, απαλλαγμένο διοξειδίου του άνθρακα ρυθμιστικό διάλυμα ph 7 (107,3 g KH 2 PO 4 /L) Προκαταρκτική δοκιμή Για τον ακριβή καθορισμό του χρώματος αλλαγής του δείκτη σε ευρύλαιμη κωνική φιάλη ml τοποθετούνται 25 ml απεσταγμένου νερού που έχει βραστεί (εκδίωξη CO 2 ), 1 ml (4-5 σταγόνες) δείκτη κυανού της βρωμοθυμόλης και 10 ml οίνου από τον οποίο έχει εκδιωχθεί το CO 2. Το διάλυμα εξουδετερώνεται με 0,1Ν δ/τος ΝαΟΗ και προστίθεται σε αρκετή ποσότητα ώστε να επιτευχθεί το χαρακτηριστικό κυανοπράσινο χρώμα (το οποίο διατηρείται sec). Στη συνέχεια προστίθενται 5 ml ρυθμιστικού διαλύματος ph 7. Κύριος προσδιορισμός Σε ευρύλαιμη κωνική φιάλη τοποθετούνται ~30 ml βρασμένου απεσταγμένου νερού, 1 ml δείκτη, 10 ml οίνου από τον οποίο έχει εκδιωχθεί το CO 2, και προστίθεται με την προχοΐδα διάλυμα 0,1Ν ΝαΟΗ, μέχρις ότου το χρώμα γίνει ίδιο με το χρώμα της προκαταρκτικής δοκιμής, κάτω από τις ίδιες συνθήκες παρατήρησης. Έστω η τα καταναλωθέντα ml διαλύματος NaOH. Η ογκομετρούμενη οξύτητα του οίνου δίνεται από τον παρακάτω τύπο: όπου, V η ποσότητα σε ml του δείγματος οίνου (ή γλεύκους) που χρησιμοποιήθηκε και Ν η κανονικότητα του διαλύματος αλκάλεως. Ολικήοξύτητα n N 1000 v meq/l

6 Για να εκφράσουμε την ολική οξύτητα σε g/l θειικού ή τρυγικού οξέος, που συχνά συνηθίζεται, πολλαπλασιάζουμε τα meq που βρήκαμε με 0,049 για το θειικό οξύ και με 0,075 για το τρυγικό. Στην Ελλάδα η ογκομετρούμενη οξύτητα εκφράζεται σε γραμμάρια τρυγικού οξέος ανά λίτρο οίνου (g/l). ΠΤΗΤΙΚΗ ΟΞΥΤΗΤΑ Η πτητική οξύτητα οφείλεται στα λιπαρά οξέα της σειράς του οξικού που βρίσκονται στους οίνους ελεύθερα, είτε με τη μορφή αλάτων. Οφείλεται, κατά ένα μεγάλο μέρος, στο οξικό οξύ και λιγότερο στα υπόλοιπα κατώτερα λιπαρά οξέα όπως είναι το μυρμηγκικό, το προπιονικό και το βουτυρικό. Στην πτητική οξύτητα δεν περιλαμβάνεται το γαλακτικό, το ηλεκτρικό, το ανθρακικό και το ελεύθερο και δεσμευμένο θειώδες οξύ. Εκφράζεται συνήθως σε g οξικού ή θειικού οξέος ανά λίτρο οίνου (g/l). Τα πρόσφατα γλεύκη σταφυλιών έχουν αμελητέα πτητική οξύτητα. Η πτητική οξύτητα είναι χαρακτηριστικό των οίνων και έχει τριπλή προέλευση: Ένα μέρος είναι αποτέλεσμα σχηματισμού οξικού οξέος, κυρίως στην αρχή της αλκοολικής ζύμωσης κατά τη βιολογική αποικοδόμηση των σακχάρων από τους σακχαρομύκητες, που σχηματίζεται από την ακεταλδεΰδη: 2CH 3 CHO + Η 2 Ο CH 3 CH 2 OH + CH 3 COOH Σε μια ομαλή αλκοολική ζύμωση η τιμή της κυμαίνεται από 0,25 έως 0,35 g/l εκφρασμένη σε οξικό οξύ. Ένα άλλο μέρος σχηματίζεται κατά τη μηλογαλακτική ζύμωση, την προσβολή δηλ. του μηλικού οξέος από τα γαλακτικά βακτήρια, που πολλές φορές ακολουθεί την αλκοολική ζύμωση και κατά την προσβολή από τα ίδια βακτήρια του κιτρικού οξέος και των πεντοζών. Και σ αυτή την περίπτωση η πτητική οξύτητα του οίνου δεν υπερβαίνει τα 0,3 με 0,6 g/l εκφρασμένη σε οξικό οξύ. Πάνω από αυτά τα όρια, η πτητική οξύτητα οφείλεται σε ανεπιθύμητες βακτηριακές αλλοιώσεις συστατικών του οίνου, όπως τα σάκχαρα, το τρυγικό οξύ και η γλυκερίνη, ή της οξείδωσης της αιθανόλης προς οξικό οξύ από τα αερόβια οξικά βακτήρια, με αποτέλεσμα σημαντική αύξηση της πτητικής οξύτητας. CH 3 CH 2 OH + O 2 CH 3 COOH + Η 2 Ο 5 Σε φιάλη του ενός λίτρου τοποθετούνται 50 ml οίνου, η φιάλη συνδέεται με υδραεραντλία και ανακινείται συνεχώς επί 1-2 min, μέχρι να σταματήσει η έκλυση του διοξειδίου του άνθρακα (τέλος του αφρισμού).

7 Γενικά στους κανονικούς οίνους η πτητική οξύτητα κυμαίνεται από 0,3 μέχρι και 1 g/l σε οξικό οξύ. Πέρα από αυτό το όριο και η ελάχιστη αύξηση της τιμής της υποβαθμίζει σημαντικά την ποιότητα του οίνου. Από 2 g/l και πάνω, ο οίνος θεωρείται ανεπανόρθωτα αλλοιωμένος και να κατάλληλος μόνο για οξοποίηση. Η γνώση της τιμής της πτητικής οξύτητας ενός οίνου είναι πολύ σημαντική γιατί μπορεί να μας δώσει πληροφορίες για τη σωστή ή όχι διεξαγωγή της οινοποίησης και της συντήρησής του, για την υγιεινή του κατάσταση και για τις πιθανές αλλοιώσεις που είναι δυνατό να έχει υποστεί. Aρχή της μεθόδου Υπάρχουν δύο μέθοδοι που βασίζονται σε δύο διαφορετικές αρχές: α) Απόσταξη ορισμένης ποσότητας οίνου, κατά την οποία αποστάζει ένα μέρος του οξικού οξέος. β) Απόσταξη με υδρατμούς ορισμένης ποσότητας οίνου κατά την οποία αποστάζει όλη η ποσότητα του οξικού οξέος. Και στις δύο μεθόδους γίνεται ογκομετρικός προσδιορισμός του οξικού και των άλλων οξέων στο απόσταγμα με τιτλοδοτημένο διάλυμα αλκαλίου παρουσία φαινολοφθαλεΐνης. Επίσημη μέθοδος Βασίζεται στη δεύτερη αρχή, της απόσταξης με υγρατμούς ορισμένης ποσότητας οίνου. Η συσκευή αποτελείται από πέντε βασικά μέρη: μια γεννήτρια ατμών (Α), ένα δοχείο στο οποίο τοποθετείται ο οίνος από όπου διέρχεται ο υδρατμός (Β), μια αποστακτική στήλη (Γ), ένα ψυκτήρα (Δ) και έναν υποδοχέα (Ε) (Σχήματα 3 & 4). Πριν από την απόσταξη, στον οίνο προστίθεται κρύσταλος τρυγικού οξέος και λαμβάνονται όλες οι προφυλάξεις ώστε το απόσταγμα να μην περιέχει διαλυμένο διοξείδιο του άνθρακα. Μετά το τέλος της απόσταξης, το απόσταγμα ογκομετρείται με τιτλοδοτημένο διάλυμα αλκαλίου, παρουσία φαινολοφθαλεΐνης. Από το αποτέλεσμα αφαιρείται η οξύτητα που οφείλεται στο ελεύθερο και ενωμένο θειώδες (που όπως αναφέρθηκε στην αρχή δεν περιλαμβάνεται στην πτητική οξύτητα) και στο σορβικό οξύ, όταν υπάρχει. Το αποτέλεσμα εκφράζεται σε χιλιοστοϊσοδύναμα ανά λίτρο (meq/l) η σε γραμμάρια οξικού ή θειικού οξέος ανά λίτρο οίνου (g/l). Χρησιμοποιούνται διάφορες συσκευές που αποτελούνται από τα βασικά μέρη, που αναφέρθηκαν πιο πάνω, με μικρές παραλλαγές. Οι πιο γνωστές είναι η μεγάλη συσκευή Jaulmes, ταχείας απόσταξης (Σχήμα 3) για προσδιορισμούς εν σειρά μεγάλου αριθμού δειγμάτων και η μικρή συσκευή Jaulmes, όταν ο αριθμός των προς ανάλυση δειγμάτων είναι περιορισμένος (Σχήμα 4).

8 Σχήμα 3. Μεγάλη συσκευή Jaulmes Σχήμα 4. Μικρή συσκευή Jaulmes ΜΕΘΟΔΟΣ CAZENAVE FERRÉ

9 Στην πράξη χρησιμοποιείται μέθοδος βασισμένη στην ίδια αρχή με την προαναφερθείσα (απόσταξη με υδρατμούς) πιο πρακτική και απλοποιημένη, γνωστή ως μέθοδος Cazenave Ferré, που δίνει πολύ καλά αποτελέσματα. Διαλύματα Διάλυμα ΝαΟΗ 0,1Ν απαλλαγμένου από διοξείδιο του άνθρακα δείκτης φαινολοφθαλεΐνη (1% σε ουδέτερη αλκοόλη) κρύσταλλοι τρυγικού οξέος Για τη διόρθωση λόγω της παρουσίας του θειώδους ανυδρίτη: διάλυμα ιωδίου 0,01Ν δείκτης αμύλου (5 g/l) διάλυμα HCl:H 2 O 1:4 (v/v) κορεσμένο διάλυμα βορικού νατρίου (~55 g/l στους 20 ο C) κρύσταλλοι ιωδιούχου καλίου Η συσκευή (Σχήμα 5) που χρησιμοποιείται για τον προσδιορισμό αποτελείται από τα ακόλουθα μέρη: από γυάλινο δοχείο (Α), που στο πλευρικό τοίχωμα φέρει συντηγμένο ικρό γυάλινο σωλήνα (Β) ο οποίος καταλήγει μισό εκατοστό πάνω από τον πυθμένα του δοχείου. Το δοχείο Α είναι τοποθετημένο σε κωνική φιάλη (Γ), χωρητικότητας ml, που κλείνει ερμητικά με πλαστικό πώμα (Δ). το πώμα αυτό φέρει μεταλλική στρόφιγγα (Ε) και οπή, από όπου διέρχεται ο λαιμός του δοχείου Α, το οποίο μέσω του διάτρητου ελαστικού πώματος Ζ και του απαγωγού σωλήνα Η, επικοινωνεί με τον ψυκτήρα Θ που είναι βυθισμένος σε δοχείο με κρύο νερό (Ι). Ο ψυκτήρας Θ καταλήγει στον υποδοχέα Κ. Για τον προσδιορισμό της πτητικής οξύτητας ενός οίνου αφαιρούμε με προσοχή το ελαστικό πώμα Ζ και μετά το ελαστικό πώμα Δ μαζί με το εσωτερικό δοχείο Α. στο δοχείο αυτό τοποθετούνται 10 ml οίνου, από τον οποίο gέχει προηγουμένως εκδιωχθεί το διοξείδιο του άνθρακα και μερικοί κρύσταλλοι τρυγικού οξέος (0,25 g). Η επιφάνεια του οίνου στο δοχείο Α πρέπει να βρίσκεται πάνω από το κατώτερο άκρο του σωλήνα Β (ο σωλήνας να βυθίζεται στον οίνο). Στην αντίθετη περίπτωση προσθέτουμε 1 ή 2 Σχήμα 5 ml απεσταγμένου νερού.

10 Στην κωνική φιάλη Γ τοποθετούνται 300 ml απεσταγμένου νερού και εφαρμόζεται με προσοχή το πώμα Δ στο δοχείο Α. Με το διάτρητο πώμα Ζ, το δοχείο Α συνδέεται με τον ψυκτήρα. Η μεταλλική στρόφιγγα Ε πρέπει να παραμένει ανοικτή. Βεβαιωνόμαστε ότι στο δοχείο Ι υπάρχει κρύο νερό. Θερμαίνουμε την κωνική φιάλη Γ, στην αρχή ήπια και μετά με πιο δυνατή φλόγα προσέχοντας να διατηρείται κανονικός βρασμός. Αφήνουμε το νερό να βράσει επί ένα λεπτό ώστε να απομακρυνθεί το διοξείδιο του άνθρακα που υπάρχει διαλυμένο στο νερό και κλείνουμε τη στρόφιγγα ώστε ο υδρατμός να διέρχεται από τη μάζα του οίνου και να παρασύρεί τα πτητικά οξέα στον ψυκτήρα Θ και από εκεί στον υποδοχέα Κ (κωνική φιάλη των 100 ml). H απόσταξη διακόπτεται όταν το απόσταγμα στον υποδοχέα φτάσει τα 100 ml (ανοίγουμε ξανά τη στρόφιγγα και σταματούμε τη θέρμανση). Ογκομέτρηση των πτητικών οξέων Το απόσταγμα μεταφέρεται σε κωνική φιάλη των 250 ml και ογκομετρείται με 0,1Ν δ/μα ΝαΟΗ και δείκτη φαινολοφθαλεΐνη. Τα ml (n) του δ/τος ΝαΟΗ που καταναλώθηκαν πολλαπλασιάζονται επί 0,6 και δίνουν την πτητική οξύτητα σε g οξικού οξέος ανά L. Πτητική οξύτητα = 0,6 n (g/l) Αν πολλαπλασιάσουμε τα n ml επί 0,49, τότε έχουμε την πτητική οξύτητα σε θειικό οξύ. Για να μετατραπεί η πτητική οξύτητα που είναι εκφρασμένη σε θειικό οξύ σε πτητική οξύτητα εκφρασμένη σε οξικό οξύ πολλαπλασιάζεται η πρώτη με το συντελεστή 1,224. Διόρθωση της πτητικής οξύτητας Επειδή στους θειωμένους οίνους μαζί με τα πτητικά οξέα αποστάζει και το θειώδες οξύ η πτητική οξύτητα εμφανίζεται ελαφρώς αυξημένη. Για να έχουμε την πραγματική πτητική οξύτητα προσδιορίζουμε σε όξινο περιβάλλον το ελεύθερο θειώδες οξύ, μετά σε αλκαλικό περιβάλλον το δεσμευμένο και τα αφαιρούμε από τα ml δ/τος ΝαΟΗ 0,1Ν που βρίσκουμε, υπολογίζοντας το πρώτο σα διβασικό και το δεύτερο σα μονοβασικό οξύ, όπως φαίνεται και από τις ακόλουθες αντιδράσεις: Ελεύθερο θειώδες: H 2 SO 3 + H 2 O + J 2 H 2 SO 4 + 2HJ OH RCH + NaOH RCHO + NaHSO 3 + H 2 O Δεσμευμένο θειώδες: SO 3 H Έτσι, αμέσως μετά το τέλος της ογκομέτρησης των πτητικών οξέων, οξινίζουμε το ουδέτερο διάλυμα με μια σταγόνα πυκνού υδροχλωρικού οξέος, προσθέτουμε 1 ml δ/τος αμύλου για δείκτη και ογκομετρούμε το ελεύθερο θειώδες με δ/μα ιωδίου 0,01Ν μέχρι να εμφανισθεί κυανή χροιά.

11 Έστω n' τα ml που καταναλώθηκαν. Στη συνέχεια, για να προσδιορίσουμε το ενωμένο θειώδες (σε αλκαλικό περιβάλλον) προσθέτουμε μερικές σταγόνες δ/τος βορικού νατρίου μέχρι να εμφανιστεί η ελαφρώς ρόδινη χροιά της φαινολοφθαλεΐνης, προσθέτουμε ένα κρύσταλλο ιωδιούχου καλίου, για να γίνει πιο έντονη η κυανή χροιά του αμύλου, και ογκομετρούμε το ενωμένο θειώδες με δ/μα ιωδίου 0,01Ν μέχρι να εμφανιστεί και πάλι η κυανή χροιά του αμύλου. Έστω n'' τα ml που καταναλώθηκαν. Η πραγματική πτητική οξύτητα δίνεται από τον τύπο: n' n" Πτητική οξύτητα 0,6 (n - - ) g/l (σε οξικό οξύ) Σε δείγματα που προορίζονται για ανάλυση προστίθεται, πολλές φορές σα συντηρητικό σαλικυλικό οξύ ή σαλικυλικό νάτριο. Επειδή και αυτό αποστάζει με υδρατμούς προσδιορίζεται στο απόσταγμα χρωματομετρικώς σε ph 3±0,5 και αφαιρείται από την τιμή της πτητικής οξύτητας που βρήκαμε. Σε οίνους που έχει προστεθεί ως συντηρητικό σορβικό οξύ ή σορβικό κάλιο (περνάει σχεδόν όλο στο απόσταγμα), προσδιορίζεται αυτό φασματοφωτομετρικά σε ένα πολύ μικρό μέρος του αποστάγματος (0,5 ml) πριν από την ογκομέτρηση του οξικού οξέος και αφαιρείται από την πτητική οξύτητα που βρήκαμε. Παρατηρήσεις 1. Το διοξείδιο του άνθρακα που βρίσκεται διαλυμένο στον οίνο πρέπει να απομακρυνθεί γιατί το λάθος που προκύπτει είναι σημαντικό και μας δίνει πτητική οξύτητα αυξημένη περίπου κατά 0,5 g/l. Η απομάκρυνης του διοξειδίου του άνθρακα γίνεται με σύντομη θέρμανση μέχρι βρασμού και απότομη ψύξη, η μέθοδος, όμως, αυτή δεν ενδείκνυται γιατί έχουμε ελάττωση του όγκου του οίνου και απώλεια σε πτητικά οξέα. Ο καλύτερος τρόπος είναι να το απομακρύνουμε με ανάδευση υπό κενό μέχρι να πάψει ο αφρισμός. 2. Το τρυγικό οξύ προστίθεται για να ελευθερώσει το οξικό και τα άλλα πτητικά οξέα από τα άλατά τους. Κανονικά και χωρίς προσθήκη τρυγικού οξέος κατά την απομάκρυνση του οξικού οξέος από τον οίνο με την απόσταξη σχηματίζεται νέα ποσότητα οξικού οξέος που ελευθερώνεται από τα άλατά του λόγω μετατόπισης του σημείου ισορροπίας. Επειδή, όμως, στο ph του οίνου η αντίδραση αυτή δεν είναι πλήρης προσθέτουμε τρυγικό οξύ. 3. Το νερό που χρησιμοποιούμε πρέπει να είναι εντελώς απαλλαγμένο από διοξείδιο του άνθρακα, γι αυτό πρέπει να βράσει για λίγα λεπτά πριν το διαβιβάσουμε στον οίνο. Το πιο αποτελεσματικό είναι να προσθέσουμε ασβέστιο ή βάριο ύδωρ που δεσμεύει το διοξείδιο του άνθρακα. 4. Σε γλυκούς οίνους, που περιέχουν μεγάλη ποσότητα διοξειδίου του θείου, μπορεί να έχουμε μεγάλη αύξηση της πτητικής οξύτητας ακόμη και διπλάσια της πραγματικής. Και σε οίνους, όμως, με μικρή ποσότητα διοξειδίου του θείου πρέπει να γίνεται διόρθωση.

12 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Θ. Π. Σουλής, Μαθήματα Οινοποιΐας Μέρος Α, Υπηρεσία Δημοσιευμάτων ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη Ε. Η. Σουφλερός, Οίνος και Αποστάγματα Μέθοδοι Ανάλυσης, Τυπογραφία Παπαγεωργίου, Θεσσαλονίκη 1997.

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική ΟΙΝΟΣ ΑΛΚΟΟΛΗ Με απόσταξη 200 ml οίνου συλλέγονται 133-150 ml αποστάγματος. Για την εξουδετέρωση της οξύτητας του οίνου, για να μη ληφθούν στο απόσταγμα πτητικά οξέα (οξικό, ανθρακικό και θειώδες), στα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΑΚΧΑΡΩΝ ΣΤΟ ΓΛEYKOΣ

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΑΚΧΑΡΩΝ ΣΤΟ ΓΛEYKOΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΑΚΧΑΡΩΝ ΣΤΟ ΓΛEYKOΣ Τα σάκχαρα είναι το σημαντικότερο συστατικό του γλεύκους, καθώς η περιεκτικότητά του σε αυτά καθορίζει τον αλκοολικό βαθμό του οίνου που θα προκύψει μετά την αλκοολική

Διαβάστε περισσότερα

4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι;

4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι; 4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι; Σκοπός Σκοπός αυτού του πειράματος είναι να προσδιορίσετε την ποσότητα (γραμμομοριακή συγκέντρωση) του οξικού οξέος που υπάρχει σε ένα λευκό ξίδι μέσω ογκομέτρησης με

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 6: ΟΓΚΟΜΈΤΡΗΣΗ ΟΞΕΟΣ - ΒΑΣΕΩΣ

ΑΣΚΗΣΗ 6: ΟΓΚΟΜΈΤΡΗΣΗ ΟΞΕΟΣ - ΒΑΣΕΩΣ ΑΣΚΗΣΗ 6: ΟΓΚΟΜΈΤΡΗΣΗ ΟΞΕΟΣ - ΒΑΣΕΩΣ ΘΕΩΡΙΑ Οξέα, βάσεις, άλατα και εξουδετέρωση Γνωρίζουμε ότι ενώσεις οι οποίες διαλυόμενες στο νερό δίνουν κατιόντα υδρογόνου (πρωτόνια) είναι οξέα: ΗΑ Η + + Α Ενώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Οξέα Είναι οι χημικές ενώσεις οι οποίες όταν διαλυθούν στο νερό, ελευθερώνουν κατιόντα υδρογόνου (Η + ) Ιδιότητες Οξέων 1. Έχουν όξινη γεύση. 2. Επιδρούν με τον ίδιο

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΓΑΛΑΚΤΟΣ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης.

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΓΑΛΑΚΤΟΣ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης. Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΓΑΛΑΚΤΟΣ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης Προσδιορισμοί Ειδικό βάρος Οξύτητα Στερεό υπόλειμμα Λακτόζη Έλεγχος παστερίωσης

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε τον όξινο χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τα οξέα κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος θα πρέπει ο μαθητής: Να περιγράφει τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 24 Μαΐου, 2013 7:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Σκληρότητα νερού Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Τι περιέχει το νερό της βροχής; Ποιο είναι συνήθως το ph του βρόχινου νερού; Γιατί; Τι περιέχει το νερό του εδάφους; Na +, K +, Ca 2+, Mg 2+, Cl, SO 4 2,

Διαβάστε περισσότερα

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας,

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας, Σχολείο: Ημερομηνία Δειγματοληψίας.. Φύλλο Εργασίας Έλεγχος της Ποιότητας του Πόσιμου Νερού του Σχολείου μας Γενικές πληροφορίες Τα φυσικά νερά περιέχουν διάφορες ουσίες οι οποίες είναι διαλυμένες και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΛΙΠΩΝ, ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ, ΣΑΚΧΑΡΩΝ ΚΑΙ ΑΜΥΛΟΥ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ (άσκηση 10 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος:

Διαβάστε περισσότερα

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους.

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. Διαλύτης: η ουσία που βρίσκεται σε μεγαλύτερη αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων ΑΣΚΗΣΗ 4η Οξύτητα (Acidity) Θεωρητικό υπόβαθρο Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων Εκφράζει την ποσοτική ικανότητα του νερού στην εξουδετέρωση ισχυρής βάσεως µέχρι επιθυµητής τιµής ph Οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΤΣΕΡΙΔΗΣ Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής του Ανθρώπου Τοπικά Παραδοσιακά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες. Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 Ημερομηνία εξέτασης: Παρασκευή 28 Μαΐου 2010 Ώρα εξέτασης: 07:30

Διαβάστε περισσότερα

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Οξείδωση της γλυκόζης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Καταβολισµός ή ανοµοίωση» C 6 H 12 O+6O 2 +6H 2 O 12H 2 O+6CO 2 +686 Kcal/mol Πηγές ενέργειας κατά την

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Σηµειώσεις για τον καθηγητή Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Βασικές γνώσεις Ο όρος γάλα, ως βασικό τρόφιµο, χωρίς κανένα προστεθειµένο επίθετο, ισχύει συνήθως για το αγελαδινό γάλα που είναι φρέσκο, πλήρες,

Διαβάστε περισσότερα

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007.

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007. Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Τρίτη, 12 Ιουνίου 2007 7:30-10:30

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 11 ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΓΕΝΙΚΑ... 15 1.1. ΠΟΙΟΤΙΚΗ και ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ... 15 1.2. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ των ΑΝΑΛΥΤΙΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ... 16 1.3. ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων 1/3/2013 και 6/3/2013 Μάντζιου Μαρία χημικός ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος του πειράματος αυτού θα πρέπει να μπορείς:

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ CHEMICAL ANALYSIS

ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ CHEMICAL ANALYSIS ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ CHEMICAL ANALYSIS C.S.I. BRUSSELS SUPERVISORS: LUC LEYNS ROBERT FINSY MARIJKE HENDRICKX C.S.I. BRUSSELS SPECIAL ASSISTANTS: TIM SIERENS ANJA VAN GEERT AMAIA MARCILLA DIANE SORGELOOS Αποστολή

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργαστ. Κέντρου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση της Αρχής Le Chatelier και η μελέτη της διαλυτότητας των ιοντικών ενώσεων Θεωρητικό Μέρος Αρχή Le Chatelier Οι

Διαβάστε περισσότερα

Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα.

Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα. Ουδέτερα Οξέα Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα. Βάσεις Για να δείτε περίπου πως μετριέται η ποσότητα οξέος ή βάσης στα διαλύματα, σε σχέση με το ph, δείτε αυτό τον πινάκα!!!

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο μελέτης του ph, ηλεκτρολυτικών δεικτών και εξουδετέρωσης.

Εργαστήριο μελέτης του ph, ηλεκτρολυτικών δεικτών και εξουδετέρωσης. Εργαστήριο μελέτης του ph, ηλεκτρολυτικών δεικτών και εξουδετέρωσης. Ονοματεπώνυμο:.............................................. Ερωτήματα πριν την εκτέλεση των πειραμάτων: 1. Ποιο είναι το εύρος της

Διαβάστε περισσότερα

L 71/42 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 9.3.2012

L 71/42 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 9.3.2012 L 71/42 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 9.3.2012 ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 203/2012 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 8ης Μαρτίου 2012 για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 889/2008 σχετικά με

Διαβάστε περισσότερα

BIOXHMIKA ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΟ ΟΞΥΓΟΝΟ (ΒΟD)

BIOXHMIKA ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΟ ΟΞΥΓΟΝΟ (ΒΟD) BIOXHMIKA ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΟ ΟΞΥΓΟΝΟ (ΒΟD) O προσδιορισμός της βιοχημικής απαίτησης οξυγόνου είναι η πιο συνηθισμένη μέθοδος που χρησιμοποιείται για την εκτίμηση της επίδρασης των λυμάτων ή βιομηχανικών αποβλήτων

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2006

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2006 YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2006 Μάθηµα: ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία και ώρα εξέτασης: Πέµπτη, 8 Ιουνίου 2006 7:30-10:30 Χρήσιµα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΕ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ. Για τη Β ΛΥΚΕΙΟΥ. Περιεχόμενα ασκήσεων ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ στο συκώτι, στο γάλα κ.α τρόφιμα

ΕΚΦΕ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ. Για τη Β ΛΥΚΕΙΟΥ. Περιεχόμενα ασκήσεων ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ στο συκώτι, στο γάλα κ.α τρόφιμα ΕΚΦΕ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ Για τη Β ΛΥΚΕΙΟΥ Περιεχόμενα ασκήσεων ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ στο συκώτι, στο γάλα κα τρόφιμα ΜΕΤΟΥΣΙΩΣΗ της ΩΑΛΒΟΥΜΙΝΗΣ (πρωτεΐνης στο ασπράδι του αυγού) και της ΚΑΖΕΪΝΗΣ (πρωτεΐνης του γάλακτος)

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου

Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd ΕΝΟΤΗΤΑ 1 Οξέα - Βάσεις Άλατα Σελίδα 15 1. Τι ονομάζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ

ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2014 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ Αριθμός ομάδας: Ονόματα διαγωνιζομένων: Στοιχεία Διαγωνιζόμενων 1) 2) 3) Σχολείο: Όνομα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

2. ΟΙ ΒΑΣΕΙΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2. ΟΙ ΒΑΣΕΙΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2. ΟΙ ΒΑΣΕΙΣ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε το βασικό χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τις βάσεις κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΛΥΣΗ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΒΑΚΤΗΡΙΑΚΗ ΑΜΥΛΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΡΟ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟ

ΥΔΡΟΛΥΣΗ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΒΑΚΤΗΡΙΑΚΗ ΑΜΥΛΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΡΟ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟ !Unexpected End of Formula l ΥΔΡΟΛΥΣΗ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΒΑΚΤΗΡΙΑΚΗ ΑΜΥΛΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΡΟ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Γκέκας Γιώργος Δημητριάδου Άννα Τζελέπη Λαμπρινή ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Πειράµατα Επιδείξεως Πείραμα

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ. Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 10 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012.

ΧΗΜΕΙΑ. Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 10 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012. Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 10 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΧΗΜΕΙΑ Σχολείο: 1) Ονομ/επώνυμα μαθητών: 2)... 3) Το Παγκόσµιο Πείραµα για

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα.

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα. 93 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 3.2 Οξυγόνο 2-1. Ποιο είναι το οξυγόνο και πόσο διαδεδομένο είναι στη φύση. Το οξυγόνο είναι αέριο στοιχείο με μοριακό τύπο Ο 2. Είναι το πλέον διαδεδομένο στοιχείο στη

Διαβάστε περισσότερα

Τρόφιμα που προορίζονται για ειδική διατροφή όπως ορίζονται στην οδηγία 2009/39/ΕΚ 13.1 Τροφές για βρέφη και μικρά παιδιά

Τρόφιμα που προορίζονται για ειδική διατροφή όπως ορίζονται στην οδηγία 2009/39/ΕΚ 13.1 Τροφές για βρέφη και μικρά παιδιά 13 Τρόφιμα που προορίζονται για ειδική διατροφή όπως ορίζονται στην οδηγία 2009/39/ΕΚ 13.1 Τροφές για βρέφη και μικρά παιδιά ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΜΕΡΟΣ, ΙΣΧΥΕΙ ΓΙΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΥΠΟΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ Τα υποδεικνυόμενα ανώτατα

Διαβάστε περισσότερα

2.2 ΑΛΚΑΛΙΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.2 ΑΛΚΑΛΙΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.2 ΑΛΚΑΛΙΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση των αλκαλίων στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε ορισμένες κοινές ιδιότητες των αλκαλίων

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD Θεωρητικό υπόβαθρο Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2 Οργανικά απόβλητα και µικροργανισµοί Οξείδωση Ενέργεια Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια οξείδωση Νέα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας:

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: 12 Κεφάλαιο 1ο 1.2 ΟΞΕΑ ΚΑΤΑ ARRHENIUS Που οφείλεται ο όξινος χαρακτήρας; Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: Τα γράμματα είναι τα σύμβολα των χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Δημητριακά και προϊόντα δημητριακών 06.1 Δημητριακά αναποφλοίωτα, θραυσμένα ή σε νιφάδες

Δημητριακά και προϊόντα δημητριακών 06.1 Δημητριακά αναποφλοίωτα, θραυσμένα ή σε νιφάδες mg/kg ανάλογα με την Υποσημειώσεις 06 Δημητριακά και προϊόντα δημητριακών 06.1 Δημητριακά αναποφλοίωτα, θραυσμένα ή σε νιφάδες E 220 228 Διοξείδιο του θείου - θειώδη άλατα 30 (3) μόνο σάγο και κριθάρι

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού χάρτου, πεχαμέτρου και αισθητήρα ph Multilog, (όπου υπάρχει)

Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού χάρτου, πεχαμέτρου και αισθητήρα ph Multilog, (όπου υπάρχει) 1 Εργαστηριακή Διδασκαλία των Φυσικών εργασιών στα Γενικά Λύκεια Περίοδος 2006 2007 Χημεία Α Λυκείου Ενδεικτική προσέγγιση της εργαστηριακή δραστηριότητας : Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού

Διαβάστε περισσότερα

Eργαστηριακή Άσκηση 1. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ (ph, αγωγιμότητα, αλκαλικότητα, θολότητα) και ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΙΖΗΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ

Eργαστηριακή Άσκηση 1. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ (ph, αγωγιμότητα, αλκαλικότητα, θολότητα) και ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΙΖΗΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ Eργαστηριακή Άσκηση 1 ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ (ph, αγωγιμότητα, αλκαλικότητα, θολότητα) και ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΙΖΗΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΓΕΝΙΚΑ Οι μετρήσεις για προσδιορισμό τω χαρακτηριστικών του νερού

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ. Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ. Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια:

Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ. Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ. Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια: ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια: ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ Θωμάς Kρεμιώτης 1 από 6 ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΑ ΟΡΓΑΝΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ α/α ΟΡΓΑΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ωρίµανση του Σταφυλιού

Ωρίµανση του Σταφυλιού 1 Ωρίµανση του Σταφυλιού H ωρίµανση του σταφυλιού περνά από διάφορα στάδια-περιόδους: 1. Στο πρώτο στάδιο, η ρόγα είναι πράσινη από την παρουσία της χλωροφύλλης, ενώ η γεύση της έντονα ξινή, λόγω αυξηµένης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 19 ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΙΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2013

ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΙΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΙΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 06/06/2013 ΤΑΞΗ: B ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ : 2.30 ώρες ΩΡΑ: 7:45 10:15 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδικές εξετάσεις 2015

Πανελλαδικές εξετάσεις 2015 Πανελλαδικές εξετάσεις 2015 Ενδεικτικές απαντήσεις στο μάθημα «Χημεία-Βιοχημεία ΓΕΛ» Θέμα Α Α1 δ Α2 β Α3 α) Λ β) Λ γ) Σ Α4 α) 2H 3 OΟΗ + Na 2 O 3 2H 3 OONa + O 2 + H 2 O β) H 3 N + 2H 2 Ni H 3 H 2 NH 2

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου

Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου Λύσεις στα θέματα της Τράπεζας Θεμάτων Συγγραφή λύσεων: Χρήστος Κόκκινος ΘΕΜΑΤΑ (17740-18017) Χρησιμοποιείτε τους σελιδοδείκτες (bookmarks) στο αριστερό μέρος της οθόνης για την

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Για τις προτάσεις Α1 και Α να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και, δίπλα, το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή επιλογή. Α1. Ποιο

Διαβάστε περισσότερα

3.5 Ρυθμιστικά διαλύματα

3.5 Ρυθμιστικά διαλύματα 3.5 Ρυθμιστικά διαλύματα Ρυθμιστικά διαλύματα ονομάζονται τα διαλύματα των οποίων το ph παραμείνει πρακτικά σταθερό, όταν προστεθεί μικρή αλλά υπολογίσιμη ποσότητα ισχυρών οξέων ή βάσεων ή αραιωθούν μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Εργαστήριο

Εισαγωγή στο Εργαστήριο Εισαγωγή στο Εργαστήριο ΒΑΣΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Οι κανόνες εργαστηριακής άσκησης αποβλέπουν στη σωστή λειτουργία του εργαστηρίου και κυρίως εξασφαλίζουν την ασφάλεια των εργαζομένων σε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ Η συγκέντρωση συμβολίζεται γενικά με το σύμβολο C ή γράφοντας τον μοριακό τύπο της διαλυμένης ουσίας ανάμεσα σε αγκύλες, π.χ. [ΝΗ 3 ] ή [Η 2 SO 4 ]. Σε κάθε περίπτωση,

Διαβάστε περισσότερα

Καλλιέργεια φυτών Έχει το χώµα σηµασία;

Καλλιέργεια φυτών Έχει το χώµα σηµασία; Για τον καθηγητή Καλλιέργεια φυτών Έχει το χώµα σηµασία; Στόχοι / Ικανότητες Στόχοι 1. Να προετοιµάσουν οι µαθητές δείγµατα ξηρού χώµατος και να καταγράψουν τις παρατηρήσεις τους. 2. Να κατανοήσουν οι

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνος. καθηγητής: Κρεμιώτης Θωμάς, Φυσικός ΤΑΞΗ Γ' ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Ον/νυμο Τμήμα: Ημ/νια

Υπεύθυνος. καθηγητής: Κρεμιώτης Θωμάς, Φυσικός ΤΑΞΗ Γ' ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Ον/νυμο Τμήμα: Ημ/νια 5ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ 2 ο Σχολικό Εργα στήριο Φυσικών Επιστημών Υπεύθυνος. καθηγητής: Κρεμιώτης Θωμάς, Φυσικός ΤΑΞΗ Γ' ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ον/νυμο Τμήμα:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α.1 γ. Α.2 β. Α.3 β. Α.4 γ. A.5 α) Ορισμός σχολικού βιβλίου σελίδα 13. β) Ορισμός σχολικού βιβλίου σελίδα 122. ΘΕΜΑ Β B.1 α.

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση ph Ρυθμιστικά διαλύματα

Μέτρηση ph Ρυθμιστικά διαλύματα Μέτρηση ph Ρυθμιστικά διαλύματα Η έννοια του ph: Η 2 Ο + Η 2 Ο Η 3 Ο + + ΟΗ ή Η 2 Ο Η + + ΟΗ K + [H ][OH ] = [H O] 2 K + [H2O]=[H ][OH ] Κ[Η 2 Ο] = Κ w = γινόμενο ιόντων νερού ή σταθερά διάστασης νερού

Διαβάστε περισσότερα

Οι βάσεις 65. Εκπαιδευτικός Οργανισμός δ. τσιάρας & σια ε.ε.

Οι βάσεις 65. Εκπαιδευτικός Οργανισμός δ. τσιάρας & σια ε.ε. Οι βάσεις 65 1. Στον παρακάτω πίνακα δίνονται διάφορα διαλύματα ή γαλακτώματα και οι αντίστοιχες τιμές ph. Να τα διατάξετε από το περισσότερο όξινο προς το πλέον βασικό. Διάλυμα / γαλάκτωμα ph 1. διάλυμα

Διαβάστε περισσότερα

Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη;

Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη; Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη; Επίδραση κοινού ιόντος έχουμε όταν σε διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη προσθέσουμε έναν άλλο ηλεκτρολύτη που έχει κοινό ιόν με

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΙ. Έστω ένα οξύ-δείκτης Η, το οποίο ιοντίζεται και αποκαθίσταται ισορροπία της µορφής : Η + Η2Ο

ΟΙΙ. Έστω ένα οξύ-δείκτης Η, το οποίο ιοντίζεται και αποκαθίσταται ισορροπία της µορφής : Η + Η2Ο Π ΠΡ ΡΩ ΩΤ ΤΟ ΟΛ ΛΥ ΥΤ ΤΙΙΚ ΚΟ ΟΙΙ Ε ΕΙΙΚ ΚΤ ΤΕ ΕΣ Σ Πρωτολυτικοί δείκτες ονοµάζονται οι ενώσεις που έχουν την ιδιότητα να µεταβάλλουν το χρώµα τους µέσα σε καθορισµένα όρια του ph ενός διαλύµατος. Είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Χημεία Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2013 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ. Στοιχεία Διαγωνιζόμενων

ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2013 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ. Στοιχεία Διαγωνιζόμενων ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2013 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ Αριθμός ομάδας: Ονόματα Διαγωνιζόμενων: Στοιχεία Διαγωνιζόμενων 1) 2) 3) Σχολείο: Όνομα Υπεύθυνου Καθηγητή: ΤΙΤΛΟΣ ΑΣΚΗΣΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία. Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου :

Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία. Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου : Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου : 1. Στο παρακάτω διάγραμμα του κύκλου του Krebs να σημειωθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΒΗΜΑΤΑ ΔΡΑΣΗΣ

ΓΕΝΙΚΑ ΒΗΜΑΤΑ ΔΡΑΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΣΕ ΑΤΥΧΗΜΑ ΣΤΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΓΕΝΙΚΑ 3. Ταπώστε τις εισόδους του κεντρικού εξαερισμού, για να μη διαδοθεί η ουσία αν είναι πτητική και ενημερώστε για τη 4. Διώξτε τους εργαζόμενους έξω από

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman.

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 Μεταβολισμός και Βιοενεργητική [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 - Μεταβολισμός - Εισαγωγή Πολύ μεγάλο ρόλο στην λειτουργία ενός οργανισμού παίζει η ενέργεια και η κατάλληλη αξιοποίησή της.

Διαβάστε περισσότερα

Αρτοσκευάσματα 07.1. Άρτος και αρτίδια 07.1.1 Άρτος παρασκευασμένος μόνον με τα εξής συστατικά: αλεύρι από σιτάρι, νερό, μαγιά ή προζύμι, αλάτι

Αρτοσκευάσματα 07.1. Άρτος και αρτίδια 07.1.1 Άρτος παρασκευασμένος μόνον με τα εξής συστατικά: αλεύρι από σιτάρι, νερό, μαγιά ή προζύμι, αλάτι 07 Αρτοσκευάσματα 07.1. Άρτος και αρτίδια Ομάδα I Πρόσθετα εκτός από προϊόντα που εμπίπτουν στις κατηγορίες 7.1.1 και 7.1.2 E 150a-d Καραμελοχρώματα quantum satis μόνο άρτος βύνης E 200 203 Σορβικό οξύ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

Ο παρών κανονισμός είναι δεσμευτικός ως προς όλα τα μέρη του και ισχύει άμεσα σε κάθε κράτος μέλος.

Ο παρών κανονισμός είναι δεσμευτικός ως προς όλα τα μέρη του και ισχύει άμεσα σε κάθε κράτος μέλος. L 314/36 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 1.12.2009 ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΚ) αριθ. 1170/2009 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 30ής Νοεμβρίου 2009 για την τροποποίηση της οδηγίας 2002/46/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΘΕΜΑ Α ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 6 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ(5) Για τις προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΣΤΑΘΜΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΧΑΛΚΟΥ

ΗΛΕΚΤΡΟΣΤΑΘΜΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΧΑΛΚΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΣΤΑΘΜΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΧΑΛΚΟΥ Τι θα μάθουμε στην άσκηση αυτή Στην άσκηση αυτή θα πραγματοποιήσουμε μια τυπική ηλεκτροσταθμική ανάλυση. Θα προσδιορίσουμε χαλκό σε δείγματα οξειδίου του. Ο προσδιορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Για τους διαγωνιζόµενους Αγαπητοί µαθητές και µαθήτριες, κατ αρχήν σας συγχαίρουµε για την εξαιρετική επίδοσή σας στην α φάση του 17 ου Πανελλήνιου Μαθητικού ιαγωνισµού Χηµείας, βάσει των αποτελεσµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Οξέα. Τα οργανικά οξέα επηρεάζουν τη γεύση, το χρώμα, τη σταθερότητα και την ποιότητα των προϊόντων.

Οξέα. Τα οργανικά οξέα επηρεάζουν τη γεύση, το χρώμα, τη σταθερότητα και την ποιότητα των προϊόντων. Οξέα Στα διάφορα τρόφιμα βρίσκονται δεκάδες οργανικά οξέα, ελεύθερα ή με τη μορφή αλάτων και εστέρων. Από τα ανόργανα οξέα το φωσφορικό οξύ απαντάται συχνά υπό μορφή εστέρων και αλάτων. Τα οργανικά οξέα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΑ - ΝΡ. Humus Vita Stallatico Super

ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΑ - ΝΡ. Humus Vita Stallatico Super ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΑ - ΝΡ Humus Vita Stallatico Super ΟΡΓΑΝΙΚΟ ΛΙΠΑΣΜΑ ΝΡ O χούμος προέρχεται αποκλειστικά από την ανάμειξη εκλεκτής κοπριάς (βοοειδών και πουλερικών) αφού υποστεί μία διαδικασία ζύμωσης

Διαβάστε περισσότερα

Χειρισμός Χημικών Ουσιών

Χειρισμός Χημικών Ουσιών Χειρισμός Χημικών Ουσιών Τι πρέπει να προσέχω όταν χειρίζομαι χημικές ουσίες; Βασικοί κανόνες για το χειρισμό χημικών ουσιών Αν μια ουσία δεν γνωρίζεις αν είναι επικίνδυνη, θεώρησέ την ότι ΕΙΝΑΙ, μέχρι

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ. Κωνσταντίνα Τζιά

Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ. Κωνσταντίνα Τζιά Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ Κωνσταντίνα Τζιά ΠΕΡΙΛΗΨΗ Συντήρηση φρούτων ή λαχανικών με χρήση εδώδιμων μεμβρανών σε συνδυασμό με ψύξη ή/και συσκευασία ΜΑΡ Προϊόντα:

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Β. ΜΕΤΑΘΕΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Στις αντιδράσεις αυτές οι αριθμοί οξείδωσης όλων των στοιχείων που μετέχουν στην αντίδραση παραμένουν σταθεροί. Τέτοιες αντιδράσεις είναι οι: 1.

Διαβάστε περισσότερα

Chem-PA 2006. Βιβλίο μαθητή. Χημεία Γυμνασίου. Εγχειρίδιο χρήσης & φύλλα εργασίας

Chem-PA 2006. Βιβλίο μαθητή. Χημεία Γυμνασίου. Εγχειρίδιο χρήσης & φύλλα εργασίας Chem-PA 2006 Χημεία Γυμνασίου Βιβλίο μαθητή Εγχειρίδιο χρήσης & φύλλα εργασίας Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α Πρόλογος................................................ 5 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΤΑΞΗ Β Στοιχεία Χημικές ενώσεις

Διαβάστε περισσότερα

VA ομάδα. ii CH3CH2OH 4I2 6NaOH HCOONa CHI3 5NaI 5H iii CH3CH O 2AgNO3 3NH3 H2O CH3COONH4 Ag 2NH4NO3

VA ομάδα. ii CH3CH2OH 4I2 6NaOH HCOONa CHI3 5NaI 5H iii CH3CH O 2AgNO3 3NH3 H2O CH3COONH4 Ag 2NH4NO3 Α Π Α Ν Τ Η Σ Ε Ι Σ Θ Ε Μ Α Τ Ω Ν Π Α Ν Ε Λ Λ Α Δ Ι Κ Ω Ν Ε Ξ Ε Τ Α Σ Ε Ω Ν 2 0 1 Χ Η Μ Ε Ι Α Θ Ε Τ Ι Κ Η Σ Κ Α Τ Ε Υ Θ Υ Ν Σ Η Σ Γ Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ 2 9. 0 5. 2 0 1 ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4

Διαβάστε περισσότερα

Μεζούρες (λευκό καπάκι) Μαρκαδόρος

Μεζούρες (λευκό καπάκι) Μαρκαδόρος 1. Κυτταρική αναπνοή στο μύκητα Saccharomyces cerevisiae. 2. Παράγοντες που επηρεάζουν το ρυθμό της ανάπτυξης και της κυτταρικής αναπνοής του μύκητα. 3. Μικροσκοπική παρατήρηση του μύκητα και της αναπαραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

5. Εφαρμογές των οξέων, βάσεων και αλάτων στην καθημερινή ζωή. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

5. Εφαρμογές των οξέων, βάσεων και αλάτων στην καθημερινή ζωή. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 5. Εφαρμογές των οξέων, βάσεων και αλάτων στην καθημερινή ζωή Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να αναφέρουμε οξέα και βάσεις που σχετίζονται με τη ζωή Nα

Διαβάστε περισσότερα

5. Αντιδράσεις οξείδωσης και αναγωγής

5. Αντιδράσεις οξείδωσης και αναγωγής 5. Αντιδράσεις οξείδωσης και αναγωγής Τι ονομάζεται οξείδωση και τι αναγωγή; Οξείδωση είναι η αύξηση του αριθμού οξείδωσης ατόμου ή ιόντος Αναγωγή είναι η ελάττωση του αριθμού οξειδώσεως ατόμου ή ιόντος

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 80α (1) Διατηρημένα γάλατα, μερικά ή ολικά αφυδατωμένα

Άρθρο 80α (1) Διατηρημένα γάλατα, μερικά ή ολικά αφυδατωμένα Άρθρο 80α (1) Διατηρημένα γάλατα, μερικά ή ολικά αφυδατωμένα 1. Οι διατάξεις αυτού του άρθρου εφαρμόζονται στα μερικά ή ολικά αφυδατωμένα, διατηρημένα γάλατα που ορίζονται στο Παράρτημα Ι. 2. Διαγράφεται

Διαβάστε περισσότερα

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει ορισμένες ιδιαιτερότητες σε σχέση με τη μη βιολογική που οφείλονται στη φύση των βιοκαταλυτών Οι ιδιαιτερότητες αυτές πρέπει να παίρνονται σοβαρά υπ όψη κατά το σχεδιασμό

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 3. Εκχύλιση. Απομόνωση καφεΐνης από το τσάϊ.

ΑΣΚΗΣΗ 3. Εκχύλιση. Απομόνωση καφεΐνης από το τσάϊ. 27 ΑΣΚΗΣΗ 3 Εκχύλιση. Απομόνωση καφεΐνης από το τσάϊ. Η εκχύλιση είναι μια από τις παλαιότερες "χημικές" δραστηριότητες του ανθρώπου. Η παρασκευή ενός αφεψήματος (καφέ, τσάι, κλπ), αλλά και άλλες αναλόγες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ Θέμα Α ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ράβδοι αναδεύσεως. Είναι από γυαλί και χρησιμοποιούνται για την ανάδευση και τη μεταφορά διαλυμάτων, καθώς και για τη μεταφορά και έκπλυση ιζημάτων.

Ράβδοι αναδεύσεως. Είναι από γυαλί και χρησιμοποιούνται για την ανάδευση και τη μεταφορά διαλυμάτων, καθώς και για τη μεταφορά και έκπλυση ιζημάτων. Ράβδοι αναδεύσεως Είναι από γυαλί και χρησιμοποιούνται για την ανάδευση και τη μεταφορά διαλυμάτων, καθώς και για τη μεταφορά και έκπλυση ιζημάτων. Για τη μεταφορά ιζημάτων, η ράβδοςέχειστοένατηςάκρο πτερύγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΟΙΝΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΟΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΟΙΝΟΛΟΓΙΑΣ Ιωάννης Ρούσσης Καθηγητής Χημείας και Βιοχημείας Τροφίμων και Οίνου Τμήμα Χημείας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Ιωάννινα 2015 Παρατίθενται αναλύσεις οίνου. Φυσικά δεν αναφέρονται

Διαβάστε περισσότερα