GREEK EDITION VOLUME 17 - NUMBER 4 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2010

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "GREEK EDITION VOLUME 17 - NUMBER 4 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2010"

Transcript

1 GREEK EDITION VOLUME 17 - NUMBER 4 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2010 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΑ ΑΝΤΙΣΠΑΣΜΙΚA ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕIΑ ΤΗΣ ΜΕIΖΟΝΟΣ ΚΑΤΑΘΛΙΠΤΙΚHΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧHΣ: ΓΕΝΙΚH ΑΝΑΣΚOΠΗΣΗ Daniel V. Vigo, MD, and Ross J. Baldessarini, MD Η ΧΡHΣΗ ΤΩΝ ΕΚΛΕΚΤΙΚΩΝ ΑΝΑΣΤΟΛΕΩΝ ΕΠΑΝΑΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΗΣ ΣΕΡΟΤΟΝΙΝΗΣ ΣΤΟΥΣ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Zeina Chemali, MD, Lama M. Chahine, MD, and Gregory Fricchione, MD Ο ΑΝΑΔΥΟΜΕΝΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΔΙΑΛΟΓΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ, ΜΕ ΕΠΙΚΕΝΤΡΩΣΗ ΣΤΙΣ ΟΦΕΙΛΟΜΕΝΕΣ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΟΥΣΙΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Elias Dakwar, MD, and Frances R. Levin, MD ΥΠΑΡΧΕΙ «ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΨΥΧΙΚΟΥ ΤΡΑΥΜΑΤΟΣ ΛΟΓΩ ΕΚΤΡΩΣΗΣ»; ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΝΔΕΙΞΕΩΝ Gail Erlick Robinson, MD, DPsych, FRCPC, Nada L. Stotland, MD, MPH, DPsych, FRCPC, Nancy Felipe Russo, PhD, Joan A. Lang, MD, and Mallay Occhiogrosso, MD ΚΟΙΝΕΣ ΠΑΓΙΔΕΣ ΣΤΗ ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΙΑΤΡΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ ΣΕ ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΠΟΠΤΕΥΟΜΕΝΟΥΣ Ronald Schouten, MD, JD, and Rebecca W. Brendel, MD, JD IN MEMORIAM informa healthcare H Μ. ΠΙΤΣΙΛΙΔΗΣ Α.Ε. ΕΙΝΑΙ Ο ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΟΣ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΟΣ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΑΣ ΕΚΔΟΣΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΔΕΙΑ ΤΗΣ INFORMA HEALTHCARE 2009 ΕΚ ΜΕΡΟΥΣ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ & ΤΩΝ ΣΥΝΑΔΕΛΦΩΝ ΤΟΥ HARVARD COLLEGE M. PITSILIDIS S.A. IS THE DISTRIBUTOR OF THIS EDITION UNDER LICENSE FROM INFORMA HEALTHCARE 2008/2009 ON BEHALF OF THE PRESIDENT AND FELLOWS OF HARVARD COLLEGE ΠΛΗΡΩΜΕΝΟ ΤΕΛΟΣ Ταχ. Γραφείο KEMΠA Αριθμός Άδειας 385/1989 (X+7) EKΔOTΩN EΦHMEPIΔEΣ ΠEPIOΔIKA EKΔOTHΣ: M. ΠITΣIΛIΔHΣ Α.Ε. ΑΓ. ΝΙΚΟΛΑΟΥ 102, ΓΛΥΦΑΔΑ AΔ. ΣYΣK. 400/1991 KΔA ISSN

2 Doc.HARVARD 17.4.qxl 3/24/10 11:41 AM Page 1

3 Doc.HARVARD 17.4.qxl 3/24/10 11:41 AM Page 2 Harvard Review of Psychiatry EDITORIAL OFFICE EDITOR IN CHIEF SENIOR EDITOR DEPUTY EDITOR Shelly F. Greenfield, MD, MPH Stephen Scher, PhD, JD David H. Brendel, MD, PhD COMMYNICATIONS EDITOR ASSISTANT EDITORS William B. Jaffee, PhD Daniel Ebert, MD, PhD Mireya Nadal-Vicens, MD, PhD Lucy A. Epstein, MD Sandrine Pirard, MD FOUNDING EDITORS Tamara E. Gersh, MD Roberto B. Sassi, MD, PhD Joseph T. Coyle, MD Julieta Holman, MD Jason B. Strauss, MD Steven M. Mirin, MD Eric M. Morrow, MD, PhD ASSOCIATE EDITORS Dost Öngür, MD, PhD Hadine Joffe, MD David S. Jones, MD, PhD Roy H. Perlis, MD Hilary Smith Connery, MD, PhD EDITORIAL BOARD Miriam C. Tepper, MD FIELD EDITORS James A. Chu, MD Tana Grady-Weliky, MD Carl Salzman, MD Felton Earls, MD John G. Gunderson, MD Robert J. Waldinger, MD Richard Frank, PhD Stuart T. Hauser, MD, PhD Roger D. Weiss, MD Jean Frazier, MD Michael A. Jenike, MD Donald C. Goff, MD Robert W. McCarley, MD COLUMN EDITORS William R. Beardslee, MD Arthur Kleinman, MD Joshua L. Roffman, MD Anne Becker, MD, PhD Elizabeth Lunbeck, PhD Ronald Schouten, MD, JD Jonathan F. Borus, MD Malkah T. Notman, MD Jordan W. Smoller, MD, ScD Richard C. Hermann, MD Katharine A. Phillips, MD Ming T. Tsuang, MD, PhD, DSc CLINICAL CHALLENGES EDITORS Robert M. Goisman, MD Jacqueline Olds, MD Richard S. Schwartz, MD Derri Shtasel, MD, MPH GENERAL EDITORIAL BOARD Nancy C. Andreasen, MD, PhD Mary Anne Badaracco, MD Ross J. Baldessarini, MD Arthur J. Barsky, MD Francine M. Benes, MD, PhD Joseph Biederman, MD Jack D. Burke, Jr., MD, MPH Bruce M. Cohen, MD, PhD Kenneth L. Davis, MD David R. DeMaso, MD Leon Eisenberg, MD Marshal F. Folstein, MD Thomas G. Gutheil, MD Leston Havens, MD J. Allan Hobson, MD Steven E. Hyman, MD Jerome Kagan, PhD Herbert E. Kleber, MD Don R. Lipsitt, MD Nancy K. Mello, PhD Jack H. Mendelson, MD Michael Miller, MD Carol Nadelson, MD Charles B. Nemeroff, MD, PhD John C. Nemiah, MD David L. Pauls, PhD Judith L. Rapoport, MD Julius B. Richmond, MD Jerrold F. Rosenbaum, MD Alan F. Schatzberg, MD Scott A. Rauch, MD Robert L. Selman, PhD Miles F. Shore, MD David Spiegel, MD George E. Vaillant, MD Myrna M. Weissman, PhD Joel Yager, MD

4 Doc.HARVARD 17.4.qxl 3/24/10 11:41 AM Page 3

5 Doc.HARVARD 17.4.qxl 3/24/10 11:41 AM Page 4 ΠEPIEXOMENA Harvard Review of Psychiatry Μ ά ρ τ ι ο ς - Α π ρ ί λ ι ο ς Volume 17 - Number 4 For any references/citations from this selection of articles, the source must be given as the original English article with full bibliographic details as given at the top of the first page of each article. Για oπoιεσδήπoτε αναφoρές/παραπoμπές από αυτή την επιλoγή θεμάτων, η πηγή πρέπει να δίνεται ως τo πρωτότυπo αγγλικό άρθρo με πλήρη βιβλιoγραφικά στoιχεία όπως αυτά δίνoνται στην κoρυφή της πρώτης σελίδας κάθε άρθρoυ. ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΕΙΣ Τα αντισπασμικά στη θεραπεία της μείζονος καταθλιπτικής διαταραχής: Γενική ανασκόπηση Daniel V. Vigo, MD, and Ross J. Baldessarini, MD...11 Η χρήση των εκλεκτικών αναστολέων επαναπρόσληψης της σεροτονίνης στους ηλικιωμένους ασθενείς Zeina Chemali, MD, Lama M. Chahine, MD, and Gregory Fricchione, MD...22 ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Ο αναδυόμενος ρόλος του διαλογισμού στην αντιμετώπιση των ψυχιατρικών νοσημάτων, με επικέντρωση στις οφειλόμενες στη χρήση ουσιών διαταραχές Elias Dakwar, MD, and Frances R. Levin, MD...35 Υπάρχει «σύνδρομο ψυχικού τραύματος λόγω έκτρωσης»; Κριτική των ενδείξεων Gail Erlick Robinson, MD, DPsych, FRCPC, Nada L. Stotland, MD, MPH, DPsych, FRCPC, Nancy Felipe Russo, PhD, Joan A. Lang, MD, and Mallay Occhiogrosso, MD...51 ΝΟΜΟΣ ΚΑΙ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ Κοινές παγίδες στη χορήγηση ιατρονομικών συμβουλών σε εκπαιδευόμενους και εποπτευόμενους Ronald Schouten, MD, JD, and Rebecca W. Brendel, MD, JD...76 In Memoriam...81 IΔIOKTHΣIA: M. ΠITΣIΛIΔHΣ Α.E., Αγ. Νικολάου 102, Γλυφάδα Tηλ.: , Fax: , ΚΩΔΙΚΟΣ: 3224 EKΔOTHΣ - ΔIEYΘYNTHΣ: Mιχάλης Πιτσιλίδης, Λ. Πορφύρα 11, Βούλα EΠIMEΛEIA EKΔOΣHΣ: Γιώργoς N. Παπαδημητρίoυ, Καρυατίδων 8, Αθήνα MΕΤΑΦΡΑΣΗ, HΛΕΚΤΡOΝΙΚΗ ΣΕΛΙΔOΠOΙΗΣΗ, ΔΙΑΧΩΡΙΣΜOΙ, EΚΤΥΠΩΣΗ: M. ΠITΣIΛIΔHΣ Α.E. H Μ. ΠΙΤΣΙΛΙΔΗΣ Α.Ε. ΕΙΝΑΙ Ο ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΟΣ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΟΣ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΑΣ ΕΚΔΟΣΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΔΕΙΑ ΤΗΣ INFORMA HEALTHCARE 2007/2008 ΕΚ ΜΕΡΟΥΣ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ & ΤΩΝ ΣΥΝΑΔΕΛΦΩΝ ΤΟΥ HARVARD COLLEGE M. PITSILIDIS S.A. IS THE DISTRIBUTOR OF THIS EDITION UNDER LICENSE FROM INFORMA HEALTHCARE 2007/2008 ON BEHALF OF THE PRESIDENT AND FELLOWS OF HARVARD COLLEGE2 Authorised translation of the original English language edition, Harvard Review of Psychiatry, Volume 17, Number 4, copyright 2009/2010 Presidents and Fellows of Harvard College and licensed by Informa Healthcare. This work is subject to copyright. All rights are reserved, whether the whole or part of the material is concerned, specifically the rights for translation, reprinting, reuse of illustrations, broadcasting, reproduction on microfilm or in any other way, and storage in data banks. The use of registered names trademarks etc. in this publication does not imply, even in the absence of a specific statement, that such names are exempt from the relevant laws and regulations and therefore free for general use. Product liability: the publishers cannot guarantee the accuracy of any information about the application of medications contained in this publication. Μετάφραση κατόπιν αδείας από την πρωτότυπη Αγγλική έκδοση, Harvard Review of Psychiatry, τόμος 17, αριθμός 4, copyright 2009/2010 από τον Πρόεδρο και τα Μέλη του Harvard College και με την άδεια της Oxford University Press. Αυτή η εργασία υπόκειται σε δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Όλα τα δικαιώματα επιφυλάσσονται, όσον αφορά το όλο ή μέρος του υλικού, ιδιαίτερα τα δικαιώματα μετάφρασης, ανατύπωσης, επαναχρησιμοποίησης των εικόνων, εκπομπής, αναπαραγωγής σε μικροφίλμ ή με οποιοδήποτε άλλο τρόπο και αποθήκευσης σε τράπεζες δεδομένων. Η χρήση κατατεθημένων ονομάτων, εμπορικών σημάτων κ.λ.π. σε αυτό το έντυπο δεν συνεπάγεται, ακόμα και απουσία ειδικής δήλωσης, ότι αυτά τα ονόματα εξαιρούνται από τους σχετικούς νόμους και κανονισμούς και επομένως ότι είναι ελεύθερα για γενική χρήση. Ευθύνη για προϊόντα: οι εκδότες δεν μπορούν να εγγυηθούν την ακρίβεια οποιασδήποτε πληροφορίας για τη χρήση φαρμάκων που περιέχεται σε αυτό το έ- ντυπο. The publication of an advertisement neither constitutes nor implies a guarantee or endorsement of the product or service advertised or of the claims made for the product or service by the Editor, Editorial Board, Copyright Owner, or Publisher of Harvard Review of Psychiatry.

6 Doc.HARVARD 17.4.qxl 3/24/10 11:41 AM Page 5

7 Doc.HARVARD 17.4.qxl 3/24/10 11:41 AM Page 6 EDITORIAL H μείζων καταθλιπτική διαταραχή (major depressive disorder, MDD) είναι μια νόσος με υψηλό επιπολασμό, που είναι δυνατό να προκαλέσει αναπηρία και, μερικές φορές οδηγεί ακόμα και στο θάνατο. Αρκετά αντισπασμικά (anticonvulsants, AC) τα οποία χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία της διπολικής διαταραχής (bipolar disorder, BP), θα μπορούσαν να είναι χρήσιμα για την MDD. Η πρώτη ανασκόπηση του παρόντος τεύχους, ταυτοποίησε συνολικά 36 δημοσιεύματα, που ανέφεραν στοιχεία για 41 κλινικές μελέτες ή εμπειρίες με AC, σε ασθενείς με διάγνωση MDD. Οι συγγραφείς τονίζουν ότι, γενικά, η ποσότητα και ποιότητα των κλινικών μελετών που έχουν εξετάσει τα AC στη θεραπεία της μονοπολικής MDD είναι εξαιρετικά περιορισμένες, παρά το τεράστιο ενδιαφέρον για τα AC στη θεραπεία της BPD, εδώ και περισσότερες από δύο δεκαετίες. Ως εκ τούτου, τα συμπεράσματα που μπορούν να εξαχθούν από τα διαθέσιμα ευρήματα παραμένουν ενδεικτικά, στην καλύτερη περίπτωση και δεν έχει αποδειχθεί κατά πειστικό τρόπο η πιθανή αξία των AC στη θεραπεία της μονοπολικής MDD. Η κατάθλιψη είναι συνηθισμένη μεταξύ των ηλικιωμένων και είναι αρκετοί οι παράγοντες που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, κατά την επιλογή του κατάλληλου αντικαταθλιπτικού σε αυτή την ηλικιακή ομάδα. Οι εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης της σεροτονίνης (selective serotonin reuptake inhibitors, SSRI), οι οποίοι συγκαταλέγονται στα φάρμακα πρώτης γραμμής για τη θεραπεία της κατάθλιψης στους ηλικιωμένους ασθενείς, έχει αποδειχθεί ότι είναι αποτελεσματικοί, αλλά συνεπάγονται ανεπιθύμητες ενέργειες και φαρμακευτικές αλληλεπιδράσεις, που απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή, όταν συνταγογραφούνται σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας. Η επόμενη ανασκόπηση του παρόντος τεύχους, ξεκινά με τη συζήτηση του επιπολασμού (prevalence) των συναισθηματικών διαταραχών σε ενήλικες μεγαλύτερης ηλικίας και των ενδείξεων που υποστηρίζουν τη χρήση των SSRI σε αυτή την ηλικιακή ομάδα. Ακολουθεί μία συζήτηση για τις ανεπιθύμητες ενεργείς, αλλά και για τα σχετιζόμενα με την ηλικία φαρμακοκινητικά και δοσολογικά ζητήματα και τις φαρμακευτικές αλληλεπιδράσεις των SSRI. Η πρακτική του διαλογισμού είναι μια υποσχόμενη νέα θεραπεία για τις οφειλόμενες στη χρήση ουσιών διαταραχές. Αυτή την εντυπωσιακή αύξηση της δημοτικότητας και της κλινικής χρήσης του διαλογισμού, έρχεται να εξετάσει η επόμενη ανασκόπηση. Μέσα από τη συζήτηση της υπάρχουσας βιβλιογραφίας, εξετάζεται ο ρόλος του διαλογισμού στην αντιμετώπιση ψυχιατρικών προβλημάτων και, ειδικότερα, των οφειλόμενων στη χρήση ουσιών διαταραχών (substance use disorders). Οι συγγραφείς καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι, οι μηχανισμοί δράσης του διαλογισμού υποδεικνύουν πιθανό ρόλο του στη διευκόλυνση της εξάλειψης των παραγόντων υπόμνησης, την εξασθένιση των ακατάσχετων επιθυμιών, τη μείωση των δυσπροσαρμοστικών και καταναγκαστικών συμπεριφορών και την προαγωγή υγιέστερων και πιο προσαρμοστικών συμπεριφορών. Τονίζουν ωστόσο, ότι θα πρέπει αν διεξαχθούν περαιτέρω έρευνες για να διαπιστωθούν με πιο κατάλληλο και οριστικό τρόπο τα οφέλη, οι μηχανισμοί και οι περιορισμοί του. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το επόμενο θέμα, που εξετάζει τους ισχυρισμούς ότι, η προκλητή έκτρωση (induced abortion) έχει ως αποτέλεσμα ένα «σύνδρομο ψυχικού τραύματος λόγω έκτρωσης» ( abortion trauma syndrome ) ή κάποια ψυχιατρική διαταραχή. Το άρθρο αποτελείται από τρία μέρη. Στο πρώτο γίνεται ανασκόπηση των κρίσιμης σημασίας μεθοδολογικών ζητημάτων, που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στην αξιολόγηση και ερμηνεία των ερευνών γύρω από τις ψυχολογικές συνέπειες της προκλητής έκτρωσης. Στο δεύτερο, παρουσιάζονται συνοπτικά αρκετές μελέτες που αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα μεθοδολογικών ελαττωμάτων και αντιπαραβάλλονται με αρτιότερες, από μεθοδολογική άποψη, μελέτες. Στο τρίτο και τελευταίο μέρος του άρθρου, οι συγγραφείς παρουσιάζουν μια περίληψη των ελαττωμάτων των εμπειρικών μελετών, που χρησιμοποιούν τις κλινικά σχετικότερες μετρήσεις έκβασης, όπως η αυτοκτονία, ο θάνατος, η διάγνωση από γιατρό και επικυρωμένες ψυχολογικές μετρήσεις, όπως οι διαγνωστικές συνεντεύξεις και τα εργαλεία που χρησιμοποιούνται για την εκτίμηση του κινδύνου ψυχικών διαταραχών. 6

8 Doc.HARVARD 17.4.qxl 3/24/10 11:41 AM Page 7

9 Doc.HARVARD 17.4.qxl 3/24/10 11:41 AM Page 8

10 Doc.HARVARD 17.4.qxl 3/24/10 11:41 AM Page 9

11 Doc.HARVARD 17.4.qxl 3/24/10 11:41 AM Page 10

12 Doc.HARVARD 17.4.qxl 3/24/10 11:41 AM Page 11 ANAΣKOΠHΣH ΤΑ ΑΝΤΙΣΠΑΣΜΙΚΑ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΜΕΙΖΟΝΟΣ ΚΑΤΑΘΛΙΠΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗΣ: ΓΕΝΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ Anticonvulsants in the Treatment of Major Depressive Disorder: An Overview 2009, Vol. 17, No. 4, Daniel V. Vigo, MD, and Ross J. Baldessarini, MD Department of Psychiatry, Harvard Medical School, Psychopharmacology Program and International Consortium for Psychotic & Mood Disorder Research, McLean Hospital, Belmont, MA (Drs. Vigo and Baldessarini), Instituto de Investigaciones Farmacológicas, Universidad de Buenos Aires-Consejo Nacional de Investigaciones Científicas y Técnicas, Outpatient Unit, J.T. Borda Hospital, and SUMA, Mental Health Center, Buenos Aires, Argentina (Dr. Vigo) Υποστηρίχθηκε, εν μέρει με την επιχορήγηση του Πανεπιστημίου του Buenos Aires UBACyT υπ αριθμόν Μ073 (στον DV) και από το Bruce J. Anderson Foundation και το McLean Private Donors Psychopharmacology Research Fund (RJB) Η μείζων καταθλιπτική διαταραχή (major depressive disorder, MDD) είναι μια νόσος με υψηλό επιπολασμό που είναι δυνατό να προκαλέσει αναπηρία και μερικές φορές οδηγεί ακόμα και στο θάνατο. Τα αντικαταθλιπτικά (antidepressants, AD) έχουν βελτιώσει τη θεραπεία της αλλά η μη πλήρης απάντηση (incomplete response), η σταθερή νοσηρότητα (sustained morbidity), οι επανεμφανίσεις (recurrences), η διέγερση (agitation), η κατάχρηση ουσιών (substance abuse), η υπέρμετρη θνησιμότητα (mortality) από ιατρικούς λόγους και η αυτοκτονία παραμένουν άλυτα προβλήματα μεταξύ των ασθενών που πάσχουν από διαταραχές της διάθεσης. Η ίδια η θεραπεία με AD μερικές φορές προκαλεί ανεπιθύμητες συμπεριφορικές απαντήσεις (behavioral responses). Αρκετά αντισπασμικά (anticonvulsants, AC) που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία της διπολικής διαταραχής (bipolar disorder, BP) θα μπορούσαν επίσης να είναι χρήσιμα για την MDD. Για το λόγο αυτό, ανασκοπήσαμε τις δημοσιευμένες αναφορές σχετικά με τα AC για την MDD, ταυτοποιώντας τις αντίστοιχες μελέτες μέσω ηλεκτρονικών αναζητήσεων. Αποκλείσαμε τις αναφορές που αφορούν μόνο ασθενείς με BPD ή τα κατασταλτικά (sedatives), ταξινομήσαμε τις μελέτες ανάλογα με την ποιότητα του σχεδιασμού τους και αξιολογήσαμε τη θεραπεία των οξέων (acute) επεισοδίων και των επανεμφανίσεων της MDD σε ενήλικες. Βρήκαμε 36 αναφορές που περιλάμβαναν 41 σχετικές μελέτες της καρβαμαζεπίνης (12 μελέτες), του βαλπροϊκού (11), της λαμοτριγίνης (9), της γκαμπαπεντίνης (3), της τοπιραμάτης (3), της φαινυτοΐνης (2) και της τιαγκαμπίνης (1). Περιλαμβάνονται 9 τυφλοποιημένες (blinded), ελεγχόμενες μελέτες (διάρκειας ημερών) που αφορούν την καρβαμαζεπίνη (3 μελέτες), τη λαμοτριγίνη (3), τη φαινυτοΐνη (2) ή την τοπιραμάτη (2) ως κύριες θεραπείες (5) ή ως θεραπείες επικουρικές στα AD (AD adjuncts) (4). Μερικές από τις μελέτες αυτές, καθώς επίσης και 7 χαμηλότερης ποιότητας, δείχνουν οφέλη της καρβαμαζεπίνης, της λαμοτριγίνης και του βαλπροϊκού, κυρίως ως θεραπειών επικουρικών στα AD ειδικότερα στη θεραπεία της ευερεθιστότητας (irritability) ή της διέγερσης στην MDD. Συνολικά, οι αναφορές αυτές παρέχουν ενδεικτικά στοιχεία για τις ευεργετικές επιδράσεις της καρβαμαζεπίνης, της λαμοτριγίνης και του βαλπροϊκού που χρήζουν περαιτέρω μελέτης, ιδίως όσον αφορά τη μακροπρόθεσμη επικουρική χρήση τους, ειδικότερα σε ασθενείς με επανεμφανιζόμενη MDD με έντονη ευερεθιστότητα ή διέγερση. (HARV REV PSYCHIATRY 2009, 17: ) Λέξεις-κλειδιά: αντισπασμικά, αντικαταθλιπτικά, κατάθλιψη, μείζων κατάθλιψη, μονοπολική κατάθλιψη 2009/2010 President and Fellows of Harvard College 11

13 Doc.HARVARD 17.4.qxl 3/24/10 11:41 AM Page D.V.Vigo and R.J.Baldessarini August 2009 Η μονοπολική (unipolar) μείζων καταθλιπτική διαταραχή (MDD), με διεθνή επιπολασμό (prevalence) 10% (1), είναι ένα από τα συνηθέστερα μείζονα ψυχικά νοσήματα. Κατατάσσεται τέταρτη κατά σειρά μεταξύ όλων των αιτιών αναπηρίας και προβλέπεται ότι θα έχει φτάσει στη δεύτερη θέση της κατάταξης μέχρι το 2030 (2). Επιπλέον, η MDD ευθύνεται για αξιοσημείωτες υπερβολικές αυξήσεις της θνησιμότητας, που οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στην αυτοκτονία σε νεότερες ηλικίες και στις συνδεόμενες με αυτήν ιατρικές διαταραχές σε μεταγενέστερες ηλικίες (3, 4). Από την MDD πηγάζουν επίσης υψηλά άμεσα και έμμεσα κόστη, που ανέρχονται σε δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια στις Ηνωμένες Πολιτείες ετησίως (5). Η βελτιωμένη θεραπεία της MDD αποτελεί συνεπώς προτεραιότητα κλινική και δημόσιας υγείας. Τα σύγχρονα αντικαταθλιπτικά (AD) και ορισμένες μορφές ψυχοθεραπείας είναι αποτελεσματικά και ασφαλή για τη βραχυπρόθεσμη θεραπεία της MDD στους ενήλικες (6-9). Ωστόσο, η ανωτερότητά τους σε σύγκριση με το placebo σε ελεγχόμενες μελέτες συχνά είναι μέτρια μόνο (7, 10) και οι ενδείξεις μακροπρόθεσμης προφυλακτικής (prophylactic) αποτελεσματικότητας παραμένουν περιορισμένες περιλαμβανομένης της ικανότητάς τους να προστατεύουν έναντι των μειζόνων επανεμφανίσεων, να ελέγχουν τα υποσυνδρομικά δυσθυμικά συμπτώματα (subsyndromal dysthymic symptoms) και να περιορίζουν την αναπηρία (11, 12). Υπάρχουν επίσης μη σταθερές και μη οριστικές ενδείξεις ότι τα AD μειώνουν τον κίνδυνο της αυτοκτονίας (13-16), έχουν συσχετιστεί με τον αυτοκτονικό ιδεασμό (suicidal ideation) και απόπειρες αυτοκτονίας καταθλιπτικών ή αγχωδών ανηλίκων και καταθλιπτικών νεαρών ενηλίκων (17-20) και έχουν περιορισμένη αποτελεσματικότητα στους εφήβους και αβέβαιες επιδράσεις στα καταθλιπτικά παιδιά (21). Τα AD φάρμακα μπορούν να προκαλέσουν ευερεθιστότητα και διέγερση, καθώς επίσης και υπομανία, μανία και μικτές δυσφορικές-διεγερμένες καταστάσεις (mixed dysphoric-agitated states) σε ευάλωτους (vulnerable) ασθενείς στους οποίους περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, και οι πάσχοντες από αδιάγνωστη διπολική διαταραχή (BPD) και οι απαντήσεις αυτού του είδους είναι δυνατό να αυξάνουν τον κίνδυνο αυτοκτονίας (17, 13, 22). Έχουν εξεταστεί αρκετές στρατηγικές για την αντιμετώπιση των περιορισμών της θεραπείας με AD για την MDD των ενηλίκων: αυξημένες δόσεις, σειριακές δοκιμές ανόμοιων φαρμακευτικών ουσιών, συνδυασμοί AD, ενίσχυση της θεραπείας (augmentation), ψυχοθεραπεία, ηλεκτροσπασμοθεραπεία (electroconvulsion, ECT), διακρανιακή μαγνητική διέγερση (transcranial magnetic stimulation), διέγερση του παρασυμπαθητικού νεύρου (vagal nerve stimulation), εκτομή του προσαγωγίου (cingulotomy) και εν τω βάθει εγκεφαλική διέγερση (deep cerebral stimulation) (23-28). Μεταξύ των φαρμάκων που ενισχύουν τα AD, ορισμένα αντισπασμικά (AC) έχουν χρησιμοποιηθεί εμπειρικά για περιορισμό της διέγερσης, του θυμού και της ευερεθιστότητας που συνδέονται με την MDD ή μείωση των επανεμφανίσεων, κατ αναλογία προς τη μερικώς αποδεδειγμένη μακροπρόθεσμη αξία τους στην BPD (29-33). Ωστόσο, οι ενδείξεις που υποστηρίζουν τις περισσότερες θεραπείες ενίσχυσης των AD παραμένουν περιορισμένες και σε μεγάλο βαθμό μη οριστικές (inconclusive) (23-28, 34). Δεδομένου αυτού του υποβάθρου, ανασκοπήσαμε τις διαθέσιμες ενδείξεις που αφορούν τις επιδράσεις των AC στη μη διπολική MDD, εξετάζοντας την πιθανή αξία τους για την κύρια θεραπεία, τη διέγερση της ενίσχυσης και την προφύλαξη. ΜΕΘΟΔΟΙ Ανασκοπήσαμε έρευνες και κλινικές αναφορές που ταυτοποιήσαμε μέσω ηλεκτρονικής αναζήτησης με τις βάσεις δεδομένων MEDLINE/PubMed και PsycInfo, χρησιμοποιώντας μεμονωμένα ή σε συνδυασμό ως λέξεις-κλειδιά τους όρους αντισπασμικό (anticonvulsant), αντιεπιληπτικό (antiepileptic), τροποποιητικό της διάθεσης (mood altering), σταθεροποιητικό της διάθεσης (mood stabilizer), θυμοληπτικό (thymoleptic), θυμορυθμιστικό (thymoregulator), μονοπολική κατάθλιψη (unipolar depression), μείζων κατάθλιψη (major depression) και μείζων καταθλιπτική διαταραχή (major depressive disorder), καθώς επίσης και λίστες αναφοράς ταυτοποιημένων δημοσιευμάτων και άλλων πρόσφατων ανασκοπήσεων. Δεν συμπεριλάβαμε τις αναφορές που αφορούσαν αποκλειστικά ασθενείς με BPD και όσες πραγματεύονταν τη χρήση βενζοδιαζεπινών (benzodiazepines), βαρβιτουρικών (barbiturates) ή άλλων κατασταλτικών με αντισπασμικές ιδιότητες. Ταξινομήσαμε όλες τις μελέτες που εντοπίσαμε βάσει της ποιότητας του σχεδιασμού τους και τις κατηγοριοποιήσαμε ως (1) τυχαιοποιημένες (randomized), διπλές-τυφλές, ελεγχόμενες με placebo μελέτες με παράλληλες ομάδες (RCT), (2) τυχαιοποιημένες, διπλές-τυφλές, αλλά μερικώς μόνο ελεγχόμενες (με δραστικό φάρμακο σύγκρισης, όχι placebo) ή διασταυρούμενες (crossover) (on-off) μελέτες, (3) προοπτικές μελέτες ανοικτής επισήμανσης (prospective, open-label studies) που περιλάμβαναν 10 άτομα, (4) μικρότερες προοπτικές μελέτες ανοικτής επισήμανσης, (5) ανασκοπήσεις διαγραμμάτων (chart reviews) ή (6) ανέκδοτες αναφορές περιπτώσεων (anecdotal case reports). Εξετάσαμε μεμονωμένα AC για να συνοψίσουμε τα ευρήματα που αφορούσαν τέσσερις μείζονες θεραπευτικούς σκοπούς στην MDD: (α) ως κύριες θεραπείες για οξέα επεισόδια MDD, (β) ως φάρμακα ενίσχυσης των πρότυπων AD μετά από αποτυχία της θεραπείας με AD, (γ) για βελτίωση της συμπεριφορικής ενεργοποίησης, της διέγερσης ή του θυμού σε ασθενείς με MDD που λάμβαναν AD και (δ) για προφύλαξη με στόχο τη μείωση του κινδύνου επανεμφανίσεων της MDD. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Ταυτοποιήσαμε 36 αναφορές (35-70) που περιλάμβαναν συνολικά 41 μελέτες AC στην MDD. Άλλες έρευνες σχετικά με τη χρήση των AC για τη θεραπεία ή την πρόληψη επανεμφανίσεων των καταθλιπτικών φάσεων της BPD δεν ελήφθησαν υπόψη. Από τις αναφορές των AC για την MDD, 16 (35-50) είχαν υψηλή ή μέτρια ποιότητα σχεδιασμού και υπάγονταν στις πρώτες τρεις από τις έξι κατηγορίες (1 έως 6) που περιγράφονται παραπάνω: την κατηγορία 1, n = 4 (35-38), την κατηγορία 2, n = 5 (39-43) ή την κατηγορία 3, n = 7 (44-50). Επιπλέον, υπήρχαν 20 μη ελεγχόμενες μελέτες κατώτερης

14 Doc.HARVARD 17.4.qxl 3/24/10 11:41 AM Page 13 Volume 17, Number 4 Τα Αντισπασμικά στη Θεραπεία της Μείζονος Καταθλιπτικής Διαταραχής 13 ΠΙΝΑΚΑΣ 1. Τυχαιοποιημένες, ελεγχόμενες μελέτες των αντισπασμικών σε ασθενείς με διάγνωση μείζονος καταθλιπτικής διαταραχής Μελέτη Χρήση Σχεδιασμός & Βαθμολόγηση Ασθενείς (n) Περιβάλλον & Αντικαταθλιπτικά Ημέρες Κύριες Ποσοστό ασθενών Σχόλια αντισπασμικών σκέλη (n) ποιότητας α % γυναίκες κατάσταση μελέτης εκτιμήσεις που ανταποκρίθηκαν β % MDD ή αλλαγή βαθμολόγησης Καρβαμαζεπίνη Post και συν. Κύρια Διπλή 2 35 ασθενείς Νοσηλευόμενοι Κανένα 45 BHS BHS (βελτίωση 1 Αλλαγή BHS στην (1986) (39) θεραπεία διασταυρούμενη γ 63% Γ ασθενείς BPRS βαθμού στην κατάθλιψη: ΜΣ Καρβαμαζεπίνη 31% MDD Μη ανθεκτικοί κατάθλιψη) (35) στη θεραπεία Καρβαμαζεπίνη: Placebo (35) 45% Placebo: ΜΔ Small (1990) Κύρια Τυφλή 2 28 ασθενείς Εξωτερικοί Κανένα 28 Δεν Απάντηση ΜΣ, παρά τη διαφορά (40) θεραπεία διασταυρούμενη % Γ: ΜΔ ασθενείς δηλώνεται Καρβαμαζεπίνη: κατά 2,5 φορές με Καρβαμαζεπίνη 86% MDD 2 μελέτες: 32% την καρβαμαζεπίνη (28) TCA & MAOI Καρβαμαζεπίνη έναντι του λιθίου Καρβαμαζεπίνη + λίθιο 32% + λίθιο (28) Λίθιο: 13% Λίθιο (28) Rybakowski Ενίσχυση δ RCT 2 59 ασθενείς Νοσηλευόμενοι SSRI 28 HDRS-17 Απάντηση ΜΣ μεταξύ φαρμάκων, και συν. Καρβαμαζεπίνη 83% Γ ασθενείς TCA Καρβαμαζεπίνη: παρά τις μείζονες (1999) (41) (28) 70% MDD 2 μελέτες Άλλα 57% βελτιώσεις Λίθιο (31) αντικαταθλι- Λίθιο: 68% πτικών Λαμοτριγίνη Frye και συν. Κύρια Διπλή 2 31 ασθενείς Νοσηλευόμενοι Κανένα 42 CGI Βελτίωση σε CGI Κατάθλιψη σε CGI: (2000) (42) θεραπεία διασταυρούμενη 58% Γ ασθενείς HDRS-17 Λαμοτριγίνη: 45% ΜΣ έναντι placebo Λαμοτριγίνη 19% MDD Ανθεκτικοί Γκαμπαπεντίνη: 26% HDRS: p =.02, αλλά η (31) στη θεραπεία Placebo: 19% βελτίωση ήταν μικρή Γκαμπαπεντίνη (~ 20%) και οι περισ- (31) σότεροι ασθενείς Placebo (20) είχαν BPD Normann και Ενίσχυση RCT 1 40 ασθενείς Εξωτερικοί Παροξετίνη 63 HDRS-21 Απάντηση σε HDRS HDRS: ΜΣ έναντι συν. (2002) Λαμοτριγίνη 68% Γ ασθενείς Λαμοτριγίνη: 55% placebo (35) (20) 70% MDD Ανθεκτικοί Placebo: 45% Βαρύτητα σε CGI: Placebo (20) στη θεραπεία Βελτίωση σε CGI p =.02 Λαμοτριγίνη: 62% Placebo: 56% Barbosa και Ενίσχυση RCT 1 23 ασθενείς Νοσηλευόμενοι Φλουοξετίνη 42 HDRS-17 Απάντηση σε HDRS HDRS: ΜΣ έναντι συν. (2003) Λαμοτριγίνη (13) 48% Γ ασθενείς CGI Λαμοτριγίνη: 77% placebo (36) Placebo (10) 65% MDD Αντικαταθλιπτικό Placebo: 50% CGI: p =.03 για 6 εβδομάδες Απάντηση σε CGI έναντι placebo Λαμοτριγίνη: 85% Placebo: 30% Συνέχεια στην πίσω σελ.

15 Doc.HARVARD 17.4.qxl 3/24/10 11:41 AM Page D.V.Vigo and R.J.Baldessarini August 2009 ΠΙΝΑΚΑΣ 1. Τυχαιοποιημένες, ελεγχόμενες μελέτες των αντισπασμικών σε ασθενείς με διάγνωση μείζονος καταθλιπτικής διαταραχής (συνέχεια) Μελέτη Χρήση Σχεδιασμός & Βαθμολόγηση Ασθενείς (n) Περιβάλλον & Αντικαταθλιπτικά Ημέρες Κύριες Ποσοστό ασθενών Σχόλια αντισπασμικών σκέλη (n) ποιότητας α % γυναίκες κατάσταση μελέτης εκτιμήσεις που ανταποκρίθηκαν β % MDD ή αλλαγή βαθμολόγησης Φαινυτοΐνη Nemets και Κύρια RCT 2 28 ασθενείς Εξωτερικοί Φλουοξετίνη 42 HDRS-24 Απάντηση σε HDRS ΜΣ Μεγάλες επισυν. (2005) θεραπεία Φαινυτοΐνη (14) 83% Γ ασθενείς Φαινυτοΐνη: 86% δράσεις όσον αφορά (43) Φλουοξετίνη (14) 100% MDD Μη ανθεκτικοί Φλουοξετίνη: 86% και τα δυο φάρμακα στη θεραπεία Shapira και Ενίσχυση RCT 1 20 ασθενείς Εξωτερικοί SSRI 28 HDRS-24 HDRS ( 30% p =.02, αλλά το συν. (2006) Φαινυτοΐνη (11) 55% Γ ασθενείς βελτίωση) placebo ήταν ανώτερο (38) Placebo (9) 100% MDD 3 εβδομάδες Φαινυτοΐνη: 18% SSRI Placebo: 78% Τοπιραμάτη Nickel και συν. Κύρια RCT 1 64 ασθενείς Εξωτερικές Φλουοξετίνη 70 HDRS-17 Βελτίωση σε HDRS Τετραπλάσια διαφορά (2005) (37) θεραπεία Τοπιραμάτη 100% Γ ασθενείς: Τοπιραμάτη: 17% (p =.02) (32) 100% MDD θυμός, ήπια- Placebo: 4% Placebo (32) μέτρια κατάθλιψη BHS = Bunney-Hamburg Scale (Κλίμακα Bunney-Hamburg), BPD (bipolar disorder) = διπολική διαταραχή, BPRS = Brief Psychiatric Rating Scale (Βραχεία Κλίμακα Ψυχιατρικής Εκτίμησης), CGI = Clinical Global Impression (Κλινική Σφαιρική Εντύπωση), Γ = γυναίκες, HDRS = Hamilton Depression Rating Scale (Κλίμακα Εκτίμησης Κατάθλιψης Hamilton) (17 ή 21 λημμάτων), MDD (major depressive disorder) = μείζων καταθλιπτική διαταραχή, ΜΑΟΙ (monoamine oxidase inhibitor) = αναστολέας μονοαμινοξειδάσης, ΜΔ = μη διαθέσιμα στοιχεία στην αναφορά, ΜΣ = μη στατιστικά σημαντικό, RCT (randomized controlled trial) = τυχαιοποιημένη, ελεγχόμενη μελέτη, SSRI (selective serotonin reuptake inhibitor) = εκλεκτικός αναστολέας επαναπρόσληψης της σεροτονίνης, TCA (tricyclic antidepressant) = τρικυκλικό αντικαταθλιπτικό. α Βαθμολογήσεις ποιότητας: όπως ορίζεται στο κείμενο (κατηγορίες 1 έως 5). β Απάντηση: οι εκτιμήσεις της κατάθλιψης μειώθηκαν κατά 50% (πρόσληψη έως τελικό σημείο) εκτός αν προσδιορίζεται διαφορετικά. Όταν υπάρχουν, τα ποσοστά αντιστοιχούν στους μονοπολικούς ασθενείς ή στις μετρήσεις «κατάθλιψης» της κλίμακας. γ Διασταυρούμενη: όλοι οι ασθενείς έλαβαν τις θεραπευτικές επιλογές διαδοχικά. δ Ενίσχυση: το αντισπασμικό προστέθηκε στη συνεχιζόμενη θεραπεία με αντικαταθλιπτικό.

16 Doc.HARVARD 17.4.qxl 3/24/10 11:41 AM Page 15 Volume 17, Number 4 Τα Αντισπασμικά στη Θεραπεία της Μείζονος Καταθλιπτικής Διαταραχής 15 ποιότητας, ανασκοπήσεις ή αναφορές περιπτώσεων (κατηγορίες 4-6) (51-70). Όσον αφορά μεμονωμένες φαρμακευτικές ουσίες, εξετάσαμε τους τέσσερις πιθανούς θεραπευτικούς σκοπούς που προσδιορίσαμε προηγουμένως (α έως δ), αναφερόμενους με αλφαβητική σειρά εντός δυο υποδιαιρέσεων, και των δυο στο πλαίσιο της μονοπολικής MDD: πρώτον, AC με ενδείξεις αντικαταθλιπτικής αποτελεσματικότητας, και δεύτερον, AC χωρίς ενδείξεις αντικαταθλιπτικής αποτελεσματικότητας. Βρήκαμε μόνο 9 αναφορές τυφλοποιημένων, ελεγχόμενων μελετών ποικίλων σχεδιασμών (βλέπε Πίνακα 1), που περιλάμβαναν την καρβαμαζεπίνη (39-41), τη λαμοτριγίνη (35, 36, 42), τη φαινυτοΐνη (38, 43) ή την τοπιραμάτη (37). Αντισπασμικά με ενδείξεις αντικαταθλιπτικής αποτελεσματικότητας Καρβαμαζεπίνη. Ταυτοποιήσαμε 12 μελέτες της καρβαμαζεπίνης (Tegretol και άλλων προϊόντων), είτε ως κύριας αντικαταθλιπτικής θεραπείας (39, 40, 44, 51, 53, 56) (η μια από αυτές ήταν διασταυρούμενη με/χωρίς λίθιο) (40) είτε ως συμπληρωματικής αγωγής (supplement) στη θεραπεία με AD (41, 49, 56, 58, 60, 62, 68). Τρεις ήταν ελεγχόμενες μελέτες (39-41). Αξίζει να σημειωθεί ότι η Small (40) ανέφερε πως η καρβαμαζεπίνη (σε μη δηλούμενες δόσεις), μεμονωμένα ή προστιθέμενη στο λίθιο, απέφερε ανώτερες επιδράσεις τύπου AD έναντι του λιθίου μόνο (ποσοστά απάντησης: 32% έναντι 13%). Πρέπει να σημειωθεί, ωστόσο, ότι οι διασταυρούμενοι σχεδιασμοί μπορεί να μην αποφεύγουν πλήρως τις επιδράσεις της μεταφοράς (carryover) και της απόσυρσης (withdrawal) του φαρμάκου, με αποτέλεσμα να καθιστούν επισφαλή την ερμηνεία των αποτελεσμάτων. Οι Rybakowski και συνεργάτες (41) ανέφεραν παρόμοια αποτελεσματικότητα όταν προστέθηκε καρβαμαζεπίνη ( mg ημερησίως) ή λίθιο στα πρότυπα AD (ποσοστά απάντησης: 57% έναντι 68%). Και οι δυο μελέτες περιλάμβαναν εξαιρετικά ανθεκτικούς στη θεραπεία (refractory) ασθενείς που έπασχαν κυρίως από μονοπολική MDD. Πρόσθετες ανέκδοτες ενδείξεις περιλαμβάνουν μια αναφορά των Emrich και συνεργατών (51) κατά την οποία δυο ασθενείς με MDD στους οποίους είχαν αποτύχει οι δοκιμές AD (μεμονωμένα ή με λίθιο) τα πήγαν καλά για τρεις μήνες όταν υποβλήθηκαν σε θεραπεία μόνο με καρβαμαζεπίνη. Οι Pasquini και συνεργάτες (49) διαπίστωσαν ότι η προσθήκη ποικίλων AC (καρβαμαζεπίνης σε 3 περιπτώσεις, σε δόση 550 mg ημερησίως) σε έναν εκλεκτικό αναστολέα επαναπρόσληψης της σεροτονίνης (SSRI) είχε εμφανείς ευεργετικές επιδράσεις σε εξωτερικούς ασθενείς πάσχοντες από MDD με έντονο θυμό και διέγερση (βλέπε πρόσθετα στοιχεία για τη μελέτη αυτή παρακάτω, σε σχέση με την κύρια θεραπεία, το divalproate). Οι Zarate και συνεργάτες (60) διαπίστωσαν ότι η καρβαμαζεπίνη (600 mg ημερησίως), προστιθέμενη στην ECT, ήταν κλινικά ανώτερη από την ECT μεμονωμένα σε έναν ασθενή με MDD, χωρίς αύξηση των ανεπιθύμητων ενεργειών. Οι De la Fuente και Mendlewicz (58) ανέφεραν βελτίωση σε έναν ασθενή με MDD στον οποίο χορηγήθηκε καρβαμαζεπίνη (600 mg ημερησίως) μαζί με κλομιπραμίνη μετά από μια αποτυχημένη δίμηνη δοκιμή της κλομιπραμίνης μεμονωμένα. Η αξία της κλομιπραμίνης για τον ασθενή αυτό υποστηρίχθηκε περαιτέρω από μια διαδοχική θεραπεία offon-off-on ανοικτής επισήμανσης διάρκειας δυο ετών. Στις ενδείξεις σχετικά με τη μακροπρόθεσμη χρήση της καρβαμαζεπίνης για πρόληψη των επανεμφανίσεων της MDD περιλαμβάνεται μια μελέτη κατηγορίας 3 (44) της μονοθεραπείας με καρβαμαζεπίνη (480 ± 121 mg ημερησίως) σε 15 ασθενείς πάσχοντες από MDD κατά το DSM-III με μελαγχολικά (melancholic) χαρακτηριστικά, που είχαν όλοι εμφανίσει 2,11 ± 2,30 επεισόδια ετησίως για 16,7 ± 7,4 έτη, με μέση διάρκεια παραμονής στο νοσοκομείο 54,8 ημερών ετησίως. Με την καρβαμαζεπίνη, το 47% των ασθενών δεν εκδήλωσαν επανεμφανίσεις της νόσου για δυο έτη, η επανανοσηλεία μειώθηκε κατά 67% και οι ημέρες παραμονής στο νοσοκομείο ετησίως κατά 62%. Η βελτίωση προφανώς δεν σχετιζόταν με τις συγκεντρώσεις της καρβαμαζεπίνης στον ορό. Μια ανασκόπηση διαγραμμάτων (56) έδειξε αποτελεσματικότητα της καρβαμαζεπίνης, είτε ως μονοθεραπείας είτε σε συνδυασμό με άλλα μη προσδιοριζόμενα φάρμακα (ποσοστό κλινικής «βελτίωσης» 44%) σε 16 ανθεκτικούς στη θεραπεία, μελαγχολικούς ασθενείς, παρότι ένα εντυπωσιακό 71% των ανταποκριθέντων υποχρεώθηκαν να διακόψουν τη θεραπεία λόγω ανεπιθύμητων ενεργειών. Τελικά, ένας ασθενής με επανεμφανιζόμενη MDD που υποβλήθηκε σε θεραπεία με καρβαμαζεπίνη μόνο δεν υπέστη μείζονες επανεμφανίσεις με τη συνέχιση του φαρμάκου για δέκα έτη, αλλά εμφάνισε νέα καταθλιπτικά επεισόδια μέσα σε 2-4 μήνες μετά από καθεμία από τις τέσσερις φορές που διέκοψε την αγωγή (53). Περιληπτικά, η καρβαμαζεπίνη έδωσε κάποιες ενδείξεις αποτελεσματικότητας ως κύρια θεραπεία στη μονοπολική MDD σε δυο μικρές, μερικώς ελεγχόμενες μελέτες (39, 40) και εμφάνισε αποτελεσματικότητα παρόμοια με του λιθίου στην ενίσχυση των AD σε μια RCT (41). Πρόσθετες αναφορές (κυρίως ανέκδοτες) δείχνουν ότι η καρβαμαζεπίνη μπορεί να αποτελεί χρήσιμο επικουρικό μέσο μετά από μη ικανοποιητική θεραπεία με AD, ότι είναι ειδικότερα πιθανό να περιορίζει τη διέγερση και ότι μπορεί να έχει μακροπρόθεσμη προφυλακτική αποτελεσματικότητα σε ορισμένους ασθενείς με MDD (44, 49, 51, 53, 56, 58, 60, 62, 68). Τα ευρήματα αυτά ενθαρρύνουν την περαιτέρω αξιολόγηση της καρβαμαζεπίνης κάτω από ελεγχόμενες συνθήκες, ενώ δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι έχει σημαντικές ανεπιθύμητες και τερατογόνους επιδράσεις και ότι αυξάνει σημαντικά την κάθαρση των άλλων φαρμακευτικών ουσιών, περιλαμβανομένων πολλών AD (71). Το κάπως καλύτερα ανεκτό, αλλά ανεπαρκώς μελετημένο παράγωγό της, η οξκαρβαζεπίνη (Trileptal ), ίσως αξίζει επίσης τον κόπο να εξεταστεί σε μελέτες για την MDD. Λαμοτριγίνη. Αυτό το AC έχει λάβει ρυθμιστική έγκριση ως μακροπρόθεσμη θεραπεία συντήρησης για τους ασθενείς με BPD τύπου Ι και φαίνεται ότι είναι πιο αποτελεσματικό στην πρόληψη ή επιβράδυνση των επανεμφανίσεων της διπολικής κατάθλιψης από ό,τι της μανίας (72-74), με ελάχιστες ενδείξεις βραχυπρόθεσμης αποτελεσματικότητας στην οξεία διπολική κατάθλιψη ή τη μανία (75-77). Η λαμοτριγίνη (Lamictal ) είναι σχετικά καλά ανεκτή, μπορεί να συνδέεται με μικρότε-

17 Doc.HARVARD 17.4.qxl 3/24/10 11:41 AM Page D.V.Vigo and R.J.Baldessarini August 2009 ρο κίνδυνο τερατογόνων επιδράσεων από ό,τι τα άλλα AC (78-80), αλλά μπορεί να προκαλέσει δερματολογικές αντιδράσεις που περιλαμβάνουν από εξανθήματα μέχρι σπάνια και πιθανώς σοβαρά σύνδρομα (81). Δεν βρήκαμε καθόλου αναφορές σχετικά με τη χρήση της λαμοτριγίνης για τη θεραπεία της καταθλιπτικής διέγερσης ή ειδικά για τη μακροπρόθεσμη προφύλαξη στην MDD, παρότι βρήκαμε εννέα άλλες μελέτες: τρεις τυφλοποιημένες, ελεγχόμενες, βραχυπρόθεσμες μελέτες (35, 36, 42), δυο μη τυφλοποιημένες μελέτες (48, 50) (μια από τις οποίες ήταν ελεγχόμενη) (50), τρεις ανασκοπήσεις διαγραμμάτων (64, 67, 70) και μια αναφορά περιπτώσεως (69). Μια από τις μελέτες αυτές ήταν μια διάρκειας έξι εβδομάδων (κατηγορίας 2) δοκιμή μονοθεραπείας η οποία δεν κατάφερε να διακρίνει τη λαμοτριγίνη (274 mg ημερησίως) ή την γκαμπαπεντίνη από το placebo ως κύριες θεραπείες για το καταθλιπτικό συστατικό ποικίλων ανθεκτικών στη θεραπεία διαταραχών της διάθεσης (mood disorders), που περιλάμβαναν μειοψηφία περιπτώσεων MDD (42, 82). Άλλες οκτώ αναφορές, οι οποίες αξιολόγησαν τη λαμοτριγίνη ως επικουρική στη θεραπεία με AD, περιλάμβαναν συνολικά 188 ασθενείς με μονοπολική MDD που υποβλήθηκαν σε θεραπεία για 1-12 μήνες (35, 36, 48, 50, 64, 67, 69, 70). Δυο από τις μελέτες αυτές ήταν RCT κατηγορίας 1 (35, 36) που περιλάμβαναν ασθενείς σε μεγάλο βαθμό μη ανταποκρινόμενους στα AD, με ποσοστά απάντησης ( 50% βελτίωση) 55%-85% με τη λαμοτριγίνη ( mg ημερησίως) έναντι εκπληκτικά υψηλών ποσοστών (30%-50%) με placebo χωρίς στατιστικό διαχωρισμό αλλά με περιορισμένη στατιστική ισχύ (συνολικά μόλις 63 ατόμων). Με βάση τη μετα-ανάλυσή μας (metaanalysis), η συγκεντρωτική αναλογία ποσοστού απάντησης για αυτές τις δυο RCT κατηγορίας 1 ήταν 1,36 (95% διάστημα εμπιστοσύνης: 0,85-2,16, z = 1,29, p =.20). Οι δυο ανοικτές μελέτες ανέφεραν θετικές εκβάσεις: μια μακροπρόθεσμη, νατουραλιστική μελέτη σε 14 μη ανταποκρινόμενους στα AD ασθενείς με MDD από τον Gabriel (48) παρατήρησε μέση βελτίωση 57% στις εκτιμήσεις της κατάθλιψης (οι βαθμολογήσεις στην Montgomery-Asberg Depression Rating Scale [Κλίμακα Εκτίμησης Κατάθλιψης Montgomery- Asberg] μειώθηκαν από 35 ± 6 σε 15 ± 6) σε διάστημα 6 μηνών με 2 αποχωρήσεις (dropouts) (η μια από τις οποίες οφειλόταν σε καλόηθες εξάνθημα) με μέγιστη δόση λαμοτριγίνης 200 mg ημερησίως επικουρικά στα AD. Σε μια διάρκειας οκτώ εβδομάδων, μη τυφλοποιημένη μελέτη σε 34 μη ανταποκρινόμενους στα AD ασθενείς με MDD που τυχαιοποίησε τις αγωγές ενισχύοντας τη θεραπεία με AD, οι Schindler και συνεργάτες (50) διαπίστωσαν ποσοστό απάντησης 53% με τη λαμοτριγίνη (200 mg ημερησίως) και 41% με το λίθιο. Δυο ανασκοπήσεις διαγραμμάτων (64, 67) ανέφεραν βασισμένα στην Clinical Global Impression (CGI [Κλινική Σφαιρική Εντύπωση]) ποσοστά 40% και 76% για τη λαμοτριγίνη ( mg ημερησίως) ως θεραπείας επικουρικής σε ποικίλα AD, χωρίς μάρτυρες. Μια άλλη ανασκόπηση διαγραμμάτων που περιλάμβανε λαμοτριγίνη ( mg ημερησίως) για ενίσχυση των AD διαπίστωσε κλινική μείωση της κατάθλιψης, της αδιαφορίας (disinterest), του άγχους (anxiety) και της ευερεθιστότητας σε 34 ανθεκτικούς στη θεραπεία ασθενείς με MDD για διάστημα έως και ενός έτους, με 20% αποχωρήσεις λόγω ανεπιθύμητων ενεργειών (70). Ο Maltese (69) επίσης παρατήρησε κλινικές απαντήσεις σε δυο ασθενείς με MDD, εξαιρετικά ανθεκτικούς στη θεραπεία με AD, οι οποίοι υποβλήθηκαν σε επικουρική θεραπεία με λαμοτριγίνη σε χαμηλές δόσεις (25-75 mg ημερησίως). Ίσως αξίζει τον κόπο να διεξαχθούν περαιτέρω ελεγχόμενες με placebo μελέτες της λαμοτριγίνης ιδιαίτερα αν χορηγείται μακροπρόθεσμα. Βαλπροϊκό οξύ. Το divalproex (sodium divalproate, Depakote ) είναι το σύμπλοκο νατρίου του βαλπροϊκού οξέος (Depakene ). Και τα δυο είναι εγκεκριμένα από την FDA (Food and Drug Administration [Διεύθυνση Τροφίμων και Φαρμάκων]) για τη θεραπεία των επεισοδίων οξείας μανίας ή των μικτών επεισοδίων στην BPD τύπου Ι και το divalproex χρησιμοποιείται ευρέως πέραν των επίσημα αναγνωρισμένων του ενδείξεων (off-label) για τη θεραπεία συντήρησης (maintenance treatment) στην BPD (71), ενώ υπάρχουν κάποια στοιχεία που δείχνουν ότι μπορεί να προλαμβάνει τις επανεμφανίσεις της διπολικής κατάθλιψης (30, 83). Οι μελέτες του βαλπροϊκού στη μονοπολική MDD δεν περιλαμβάνουν καθόλου ελεγχόμενες δοκιμές. Ωστόσο, οι μη ελεγχόμενες μελέτες δείχνουν πιθανά οφέλη του βαλπροϊκού ως κύριας θεραπείας για την οξεία κατάθλιψη (45) ή για την ενίσχυση της θεραπείας με AD (46, 49, 54, 68), ιδιαίτερα για την καταπολέμηση της διέγερσης (46, 49, 68). Αξίζει να σημειωθεί ότι, σε μια διάρκειας 8 εβδομάδων μελέτη κατηγορίας 3 της μονοθεραπείας με divalproex (μέση τελική δόση: mg ημερησίως), οι Davis και συνεργάτες (45) ανέφεραν ποσοστό απάντησης 66% σε 32 οξέως καταθλιπτικούς ασθενείς με MDD. Σε μια άλλη μελέτη κατηγορίας 3, μια διάρκειας 12 εβδομάδων μελέτη (n = 35) της επικουρικής θεραπείας με AC (βαλπροϊκό στο 74% των περιπτώσεων, σε μέση δοσολογία 438 mg ημερησίως) προστιθέμενα σε SSRI, οι Pasquini και συνεργάτες (49) ανέφεραν ότι το 82% των 23 ασθενών με MDD που ολοκλήρωσαν τη μελέτη ανταποκρίθηκαν (δηλαδή το 54% των 35 ασθενών που είχαν εγγραφεί αρχικά στη μελέτη), με βάση το ότι εμφάνισαν μεγάλη ή πολύ μεγάλη βελτίωση στις εκτιμήσεις στη CGI. Αρκετές άλλες αναφορές περιπτώσεων (κατηγορίας 5 ή 6) περιλάμβαναν βαλπροϊκό για ενίσχυση των AD (52, 57, 59-61) και δυο δείχνουν πιθανή μακροπρόθεσμη προφυλακτική αποτελεσματικότητα (57, 59): η μια παρατήρησε ότι η προσθήκη του βαλπροϊκού ήταν γρήγορα ευεργετική για δυο ηλικιωμένους ασθενείς με MDD που είχαν ανταποκριθεί πτωχά στις δοκιμές των AD, με διατήρηση των ωφελειών για 6-12 μήνες (57), και η άλλη ανέφερε ότι δυο καταθλιπτικές γυναίκες που έλαβαν divalproex επικουρικά ήταν λιγότερο διεγερμένες για διάστημα έως και τριών ετών (59). Όπως ήδη παρατηρήσαμε, οι Zarate και συνεργάτες (60) ανέφεραν ότι η προσθήκη divalproex σε μια περίπτωση MDD (μεταξύ επτά περιπτώσεων μείζονος συναισθηματικής διαταραχής) απέφερε κλινικά ανώτερη αποτελεσματικότητα από την ECT μεμονωμένα, χωρίς αύξηση των ανεπιθύμητων ενεργειών με δόσεις divalproex έως και 4,5 mg ημερησίως (συγκεντρώσεις στον ορό: μg/l). Οι Deltito και συνεργάτες (61) διαπίστωσαν σημαντική κλινική βελτίωση της βαρύτητας των καταθλιπτικών συμπτωμάτων και των επιθετικών (aggressive)

18 Doc.HARVARD 17.4.qxl 3/24/10 11:41 AM Page 17 Volume 17, Number 4 Τα Αντισπασμικά στη Θεραπεία της Μείζονος Καταθλιπτικής Διαταραχής 17 συμπεριφορών σε επτά νοσηλευόμενους εφήβους με διάγνωση MDD όταν προστέθηκε divalproex (900 mg ημερησίως) σε άλλα ψυχοτρόπα (psychotropics). Επιπρόσθετα, τρεις ασθενείς με υπερυπνική κατάθλιψη (hypersomnic depression) αναφέρεται ότι βελτιώθηκαν όταν έλαβαν divalproex ( mg ημερησίως), με ή χωρίς AD, και ότι τα οφέλη διατηρήθηκαν για διάστημα έως και ενός έτους (55). Τέτοια «άτυπα» ( atypical ) καταθλιπτικά χαρακτηριστικά μπορεί να είναι χαρακτηριστικά της BPD μάλλον παρά της μονοπολικής MDD. Η υπερυπνία, η υπερφαγία (hyperphagia) και η ανεργία (anergy) φαίνεται ότι είναι συχνότερες στη διπολική από ό,τι στη μονοπολική κατάθλιψη, και μεταξύ των καταθλιπτικών ασθενών που αργότερα γίνονται μανιακοί (84). Σε αντίθεση με αυτές τις ευνοϊκές αναφορές σχετικά με το βαλπροϊκό στην εμφανή MDD, οι McElroy και συνεργάτες διαπίστωσαν πτωχές απαντήσεις στην ενίσχυση με βαλπροϊκό (1,0-1,5 mg ημερησίως) σε δυο ασθενείς με MDD με ψυχωσικά χαρακτηριστικά (52). Η χρήση του βαλπροϊκού για ασθενείς με MDD έχει επικεντρωθεί σε μεγάλο βαθμό στη διέγερση, την ευερεθιστότητα, το θυμό ή την παρορμητικότητα (impulsivity). Όλες οι αναφερόμενες παρατηρήσεις ήταν μη ελεγχόμενες και ανέκδοτες και συνήθως περιλάμβαναν προσθήκη του divalproex σε άλλα ανεπαρκώς ελεγχόμενα ψυχοτρόπα φάρμακα. Στις αναφορές που περιλάμβαναν ασθενείς με MDD, το βαλπροϊκό ήταν καλά ανεκτό, παρότι συνεπάγεται υψηλό κίνδυνο δισχιδούς ράχης και άλλων τερατογόνων επιδράσεων (71) και είναι δυνατό να προκαλεί αρρενοποίηση (masculinization) σε νεαρές γυναίκες με μείζονες συναισθηματικές (affective), καθώς επίσης και επιληπτικές, διαταραχές (85). Παρά τους περιορισμούς τους, τα προκαταρκτικά αυτά ευρήματα ενθαρρύνουν τη διεξαγωγή ελεγχόμενων μελετών του βαλπροϊκού στην MDD. Αντισπασμικά χωρίς ενδείξεις αντικαταθλιπτικής αποτελεσματικότητας Γκαμπαπεντίνη. Η γκαμπαπεντίνη (Neurontin ) χρησιμοποιείται εμπειρικά για την BPD παρά την έλλειψη ενδείξεων σχετικά με τη βραχυπρόθεσμη αντιμανιακή ή μακροπρόθεσμη προφυλακτική της αποτελεσματικότητα (71). Δεν βρήκαμε καθόλου ενδείξεις που να υποστηρίζουν αυτό το AC ως κύρια θεραπεία για την οξεία κατάθλιψη ή για μακροπρόθεσμη προφυλακτική αγωγή στην MDD, ενώ βρήκαμε ελάχιστες ενδείξεις της ικανότητάς της να ενδυναμώνει (potentiate) τα AD ή να περιορίζει τη διέγερση ή το θυμό στους ασθενείς με MDD. Σε μια διπλή-τυφλή, διασταυρούμενη μελέτη κατηγορίας 2 που ανέφεραν οι Frye και συνεργάτες (42) και επέκτειναν οι Obrocea και συνεργάτες (82), 31 ασθενείς με ποικίλες διαταραχές της διάθεσης (6 με MDD, που δεν αναλύθηκαν ξεχωριστά) τυχαιοποιήθηκαν για να λάβουν μονοθεραπεία με γκαμπαπεντίνη, λαμοτριγίνη ή placebo. Η γκαμπαπεντίνη δεν μπόρεσε να διαφοροποιηθεί από το placebo σε αρκετές μετρήσεις έκβασης. Σε μια ανασκόπηση διαγραμμάτων κατηγορίας 5 που περιλάμβανε 20 ασθενείς με μονοπολική MDD οι οποίοι ανταποκρίθηκαν μη ευνοϊκά σε μια τουλάχιστον κατά τα φαινόμενα επαρκή δοκιμή AD (63), η προσθήκη γκαμπαπεντίνης (έως και 904 mg ημερησίως) για μέσο διάστημα 3,8 μηνών οδήγησε σε μέτριες περαιτέρω βελτιώσεις, αλλά η έλλειψη μαρτύρων αποκλείει την ερμηνεία των ευρημάτων. Επιπλέον, η γκαμπαπεντίνη συμπεριλήφθηκε μεταξύ άλλων φαρμάκων στη θεραπεία 6 από 35 εξωτερικών ασθενών με MDD και έντονο θυμό και διέγερση σε μια μη ελεγχόμενη, διάρκειας 12 εβδομάδων μελέτη ανοικτής επισήμανσης αρκετών AC, που επέφερε βελτίωση > 50% στο 54% των 35 ατόμων χωρίς να δοθούν ξεχωριστές πληροφορίες σχετικά με την γκαμπαπεντίνη (49). Οι υπάρχουσες ενδείξεις πιθανής χρησιμότητας της γκαμπαπεντίνης στη μονοπολική MDD είναι σαφώς πολύ περιορισμένες. Φαινυτοΐνη. Βρήκαμε ελάχιστες ενδείξεις της πιθανής αποτελεσματικότητας αυτού του AC ως κύριας θεραπείας για την οξεία κατάθλιψη ή ως συμπληρώματος των AD και καθόλου μελέτες της χρήσης του για τη θεραπεία της καταθλιπτικής διέγερσης ή για την πρόληψη των επανεμφανίσεων της MDD. Μια μερικώς ελεγχόμενη μελέτη (κατηγορίας 2) τυχαιοποίησε 28 ασθενείς με επανεμφανιζόμενη MDD για να λάβουν φαινυτοΐνη (Dilantin και άλλα προϊόντα, σε συγκεντρώσεις μg/ml στον ορό) έναντι της μονοθεραπείας με φλουοξετίνη για έξι εβδομάδες (43). Οι εκτιμήσεις της κατάθλιψης στην κλίμακα Hamilton (HDRS 24 λημμάτων) βελτιώθηκαν κατά 66% (από 29,0 ± 5,4 σε 10,0 ± 7,4) με τη φλουοξετίνη, όπως αναμενόταν, και μη σημαντικά λιγότερο με τη φαινυτοΐνη (από 30,9 ± 5,5 σε 12,8 ± 6,2 ή 59%). Τα ποσοστά απάντησης (βελτίωση 50% των βαθμολογήσεων της κατάθλιψης) ήταν 86% (12/14) και με τις δυο θεραπείες πολύ υψηλότερα από το 20% έως 40% που απαντάται κατά κανόνα με το placebo (7). Μια μικρή, σύντομη (διάρκειας 4 εβδομάδων) RCT κατηγορίας 1 (38) ήλεγξε τη φαινυτοΐνη (n = 11, 9-13 μg/ml) έναντι placebo (n = 9) σε πάσχοντες από MDD με ψυχωσικά χαρακτηριστικά για ενίσχυση της αποτυχημένης θεραπείας για 3 εβδομάδες με ποικίλους SSRI και διαπίστωσε ότι μόλις το 18% των ασθενών που λάμβαναν φαινυτοΐνη εμφάνισαν μείωση κατά 30% στην HDRS ή σημαντικά λιγότερη από ό,τι με το placebo (78% ασθενών). Αυτές οι σπάνιες και περιορισμένες κλινικές εκτιμήσεις της φαινυτοΐνης στην MDD δεν είναι ενθαρρυντικές. Τιαγκαμπίνη. Η τιαγκαμπίνη (Gabitril ) διευκολύνει τη συναπτική νευρομεταβίβαση (synaptic neurotransmission) που προκαλείται από τον ανασταλτικό διαβιβαστή αμινοξύ GABA (γαμινοβουτυρικό οξύ) σε μέτριες δόσεις αλλά μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο επιληπτικών κρίσεων σε υψηλές δόσεις (86-88). Έχει εκτιμηθεί ελάχιστα στην MDD, ενώ έχει υποστηριχθεί ότι είναι πιθανό να έχει βραχυπρόθεσμα οφέλη στην οξεία κατάθλιψη που χαρακτηρίζεται από άγχος, αλλά δεν έχει μελετηθεί καθόλου στην κατάθλιψη με ψυχοκινητική διέγερση, ως συμπλήρωμα των AD, ή για την πρόληψη των επανεμφανίσεων της MDD. Σε μια μη ελεγχόμενη, μη τυφλοποιημένη μελέτη (κατηγορίας 3), η μονοθεραπεία με τιαγκαμπίνη (12,8 ± 5,8 mg ημερησίως) χορηγήθηκε σε 15 αγχώδεις ασθενείς με MDD. Μόνο 9 ολοκλήρωσαν τη διάρκειας οκτώ εβδομάδων μελέτη (47). Οι βαθμολογήσεις της κατάθλιψης (στην HDRS 17 λημμάτων) βελτιώθηκαν κατά 47% (από 31.9 ± 6,1 σε 17,0 ± 12,4), οι βαθμολογήσεις του άγχους (στη Hamilton

19 Doc.HARVARD 17.4.qxl 3/24/10 11:41 AM Page D.V.Vigo and R.J.Baldessarini August 2009 Anxiety Rating Scale [Κλίμακα Εκτίμησης Άγχους Hamilton]) βελτιώθηκαν κατά 45% (από 22,7 ± 4,9 σε 12,5 ± 8,8) και στο 33% επιτεύχθηκε ύφεση (remission) (τελική HDRS 7). Και πάλι, η έλλειψη μαρτύρων σε αγωγή με placebo και η ένδεια των παρατηρήσεων αποκλείουν την ασφαλή ερμηνεία των ευρημάτων αυτών. Τοπιραμάτη. Η τοπιραμάτη (Topamax ) είναι ένα εξαιρετικά κατασταλτικό φάρμακο που μπορεί να προκαλέσει νοητικές εκπτώσεις (cognitive impairments) και συχνά επιφέρει απώλεια βάρους μέσω άγνωστων μηχανισμών (71, 89, 90). Φαίνεται ότι δεν διαθέτει αντιμανιακές ή σταθεροποιητικές της διάθεσης επιδράσεις στην BPD (91, 92) και έχει μελετηθεί ελάχιστα στην MDD. Σε μια RCT κατηγορίας 1, 64 γυναίκες με διάγνωση επανεμφανιζόμενης MDD και έντονο θυμό τυχαιοποιήθηκαν για να λάβουν μονοθεραπεία με τοπιραμάτη (έως 200 mg ημερησίως) ή placebo για 10 εβδομάδες (37). Οι βαθμολογήσεις της κατάθλιψης (στην HDRS των 17 λημμάτων) μειώθηκαν κατά 17% (από 23,1 σε 19,2) με την τοπιραμάτη και κατά 4% (από 22,9 σε 22,0) με το placebo (p =.02), με παρόμοιες μειώσεις στις εκτιμήσεις του θυμού. Μια ανασκόπηση διαγραμμάτων (κατηγορίας 5) εξέτασε 16 παχύσαρκους, καταθλιπτικούς ασθενείς που έλαβαν τοπιραμάτη (277 ± 101 mg ημερησίως) για 4-18 εβδομάδες επιπρόσθετα σε ποικίλα AD και άλλα ψυχοτρόπα φάρμακα. Οι εκτιμήσεις των καταθλιπτικών συμπτωμάτων στη CGI βελτιώθηκαν μετρίως (15%), με αισθητή απώλεια βάρους (κατά μέσον όρο 5,9 κιλών), αλλά στο 75% των ασθενών παρατηρήθηκε νοητική έκπτωση ή υπέρμετρη καταστολή (65). Μια αναφορά περιπτώσεως (66) παρατήρησε μέτριες βελτιώσεις της διάθεσης και των συμπεριφορών πρόσληψης τροφής μετά από προσθήκη τοπιραμάτης στη βενλαφαξίνη για ασθενή με διάγνωση MDD και διαταραχής υπερφαγίας (binge eating disorder), που δεν είχε βελτιωθεί αισθητά κατά τη διάρκεια προηγούμενων δοκιμών θεραπείας με AD, αντιψυχωσικά ή διεγερτικά ή με καρβαμαζεπίνη. Η εμπειρία αυτή στηρίζει ελάχιστα την προσδοκία σημαντικών ευεργετικών επιδράσεων στην MDD της τοπιραμάτης η οποία δεν έχει αποδειχθεί επιτυχημένη ούτε στη θεραπεία της BPD (91). ΣΥΖΗΤΗΣΗ Η γενική αυτή ανασκόπηση ταυτοποίησε συνολικά 36 δημοσιεύματα που ανέφεραν στοιχεία για 41 κλινικές μελέτες ή εμπειρίες με AC σε ασθενείς με διάγνωση MDD, ως εξής: καρβαμαζεπίνη (n = 12), λαμοτριγίνη (n = 9), βαλπροϊκό (n = 11), γκαμπαπεντίνη (n = 3), τοπιραμάτη (n = 3), φαινυτοΐνη (n = 2) και τιαγκαμπίνη (n = 1), ενώ μερικές περιλάμβαναν περισσότερα από ένα AC. Οι μελέτες ποικίλλουν πολύ ως προς το μέγεθος, την επιλογή και διάγνωση των περιπτώσεων, τη διάρκεια, τις μετρήσεις έκβασης και την ποιότητα του σχεδιασμού και πολλές περιπλέκονται από τη μη ελεγχόμενη χρήση των ψυχοτρόπων φαρμάκων, περιλαμβανομένων των AD. Βρήκαμε μόνο 9 τυφλοποιημένες, τυχαιοποιημένες, ελεγχόμενες μελέτες οι οποίες περιλάμβαναν την καρβαμαζεπίνη (n = 3) (39-41), τη λαμοτριγίνη (n = 3) (35, 36, 42), τη φαινυτοΐνη (n = 2) (38, 43) ή την τοπιραμάτη (n = 1) (37) ως κύριες αντικαταθλιπτικές θεραπείες (37, 39, 40, 42, 43) ή επικουρικές στη θεραπεία με AD (35, 36, 38, 41), που εφαρμόστηκαν για 28 έως 70 ημέρες. Μόνο μια RCT διαπίστωσε ανώτερες, αλλά ασήμαντες, επιδράσεις της μονοθεραπείας με τοπιραμάτη έναντι του placebo (37) και μια άλλη RCT διαπίστωσε ευεργετικές επιδράσεις της μονοθεραπείας με φαινυτοΐνη στην οξεία κατάθλιψη που προσέγγιζαν τις επιδράσεις της φλουοξετίνης (43). Ωστόσο, τα προβλήματα που υπογραμμίσαμε παραπάνω περιορίζουν την αισιοδοξία για την αποτελεσματικότητα των δυο αυτών φαρμακευτικών ουσιών. Η καρβαμαζεπίνη επέδειξε αποτελεσματικότητα παρόμοια με του λιθίου ως κύρια θεραπεία (40) και ως θεραπεία επικουρική στα AD (41) σε δυο μελέτες αντίστοιχα και ασήμαντα οφέλη σε μια άλλη μελέτη (39). Οι μελέτες αξιολόγησης της λαμοτριγίνης δείχνουν τάσεις προς πιθανά οφέλη στην MDD, όπως και οι μελέτες του βαλπροϊκού οξέος, αν και δεν έχουν αναφερθεί RCT για το βαλπροϊκό σε ασθενείς με MDD. Επίσης δεν υπάρχουν μελέτες ή αναφορές σχετικά με την αποτελεσματικότητα της λεβετιρασετάμης (Keppra ) ή της ζονισαμίδης (Zonegran ) ειδικά για την MDD. Υπάρχουν κάποιες ανέκδοτες ενδείξεις πιθανής αποτελεσματικότητας της λεβετιρασετάμης για τη διπολική μανία και την κατάθλιψη, καθώς επίσης και για το άγχος (93-95). Τα ευρήματα αυτά πρέπει να σταθμίζονται υπό το φως ορισμένων αναφορών που δείχνουν επιδείνωση των καταθλιπτικών συμπτωμάτων και του αυτοκτονικού ιδεασμού στους επιληπτικούς ασθενείς (96, 97). Τα στοιχεία σχετικά με τη ζονισαμίδη είναι ακόμα πιο πενιχρά (98, 99). Γενικά, η ποσότητα και η ποιότητα των κλινικών μελετών που έχουν εξετάσει τα AC στη θεραπεία της μονοπολικής MDD είναι εξαιρετικά περιορισμένες, παρά το τεράστιο ενδιαφέρον για τα AC για τη θεραπεία της BPD εδώ και περισσότερες από δυο δεκαετίες. Ένας αξιοπρόσεκτος περιορισμός των περισσότερων από τις μελέτες που ανασκοπούνται εδώ είναι το ότι οι περιπτώσεις της BPD και της MDD συχνά συνεξετάζονται, μερικές φορές χωρίς να γίνεται χωριστή αναφορά για κάθε επιμέρους ομάδα. Τα συμπεράσματα που μπορούν να εξαχθούν από τα διαθέσιμα ευρήματα παραμένουν ενδεικτικά (suggestive) στην καλύτερη περίπτωση και δεν έχει αποδειχθεί κατά πειστικό τρόπο η πιθανή αξία των AC στη θεραπεία της μονοπολικής MDD. Ειδικότερα, απουσιάζουν οι ελεγχόμενες συγκρίσεις των AC με σύγχρονα αντιψυχωσικά φάρμακα, το λίθιο ή κατασταλτικά, όπως και για τη διέγερση και το θυμό ως κοινών συστατικών του συνδρόμου της MDD τα οποία μπορεί να αποτελούν σημαντικούς παράγοντες κινδύνου για αυτοκτονικές συμπεριφορές (13, 15). Δεν βρήκαμε επίσης καμία καλά ελεγχόμενη, μακροπρόθεσμη μελέτη των AC με στόχο το συστηματικό έλεγχο για πιθανές σταθεροποιητικές της διάθεσης επιδράσεις στους πάσχοντες από MDD, αν και αρκετές μη ελεγχόμενες αναφορές δείχνουν ότι τέτοιου είδους οφέλη είναι δυνατό να προκύπτουν με ορισμένα AC. Θα είχαν ενδιαφέρον οι ελεγχόμενες, μακροπρόθεσμες μελέτες της καρβαμαζεπίνης και της μη μελετημένης συγγενούς φαρμακευτικής ουσίας (congener) οξκαρβαζεπίνης, καθώς επίσης και της λαμοτριγίνης και του divalproex, ιδιαίτερα μεταξύ των πασχόντων από επανεμφανιζόμενη MDD με έντονη διέγερ-

20 Doc.HARVARD 17.4.qxl 3/24/10 11:41 AM Page 19 Volume 17, Number 4 Τα Αντισπασμικά στη Θεραπεία της Μείζονος Καταθλιπτικής Διαταραχής 19 ση ή ευερεθιστότητα. Οι ασθενείς αυτοί παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον ως προς το ότι συμπτώματα όπως η διέγερση, η ευερεθιστότητα και τα «άτυπα» ( atypical ) χαρακτηριστικά, όπως επίσης και η επεισοδιακή και επανεμφανιζόμενη κατάθλιψη, υποδηλώνουν ομοιότητες μεταξύ των επανεμφανιζόμενων μονοπολικών και διπολικών διαταραχών ( ). Πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο περαιτέρω μελετών επιλεγμένων AC, με τη χρησιμοποίηση κριτηρίων συμπερίληψης πέρα από τις πρότυπες κατηγορίες του DSM- IV και της ICD-10 και επικέντρωση στην αποτελεσματικότητα για την επανεμφανιζόμενη MDD με ή χωρίς έντονη διέγερση ή χαρακτηριστικά που θεωρούνται άτυπα. Θα αντιμετώπιζαν το ίδιο το ζήτημα της επανεμφάνισης ως σημαντική πλευρά πιθανώς σχετιζόμενων μανιοκαταθλιπτικών (manic-depressive) διαταραχών, προχωρώντας πέρα από την πιθανώς υπερβολική επικέντρωση στην πολικότητα (polarity) των οξέων επεισοδίων (103). Τέλος, η αμερικανική Food and Drug Administration (FDA [Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων]) έχει προειδοποιήσει ότι η θεραπεία με AC είναι δυνατό να συνδέεται με αυτοκτονικό ιδεασμό και αυτοκτονικές συμπεριφορές, αλλά προφανώς πολύ περισσότερο στους επιληπτικούς ασθενείς από ό,τι στους ψυχιατρικούς (104). Σημαντική δήλωση: Ο Dr. Vigo δηλώνει ότι δεν υπάρχει καμία σύγκρουση συμφερόντων. Ο Dr. Baldessarini έχει διατελέσει σύμβουλος ή συνεργάτης έρευνας των εταιριών Auritec, Biotrifix, Eli Lilly, IFI, Janssen, JDS, Luitpold, Merck, NeuroHealing, Novartis, Pfizer και Solvay Corporations. Δεν είναι μέλος του γραφείου ομιλητών καμίας φαρμακευτικής εταιρίας και ούτε ο ίδιος ούτε οποιοδήποτε μέλος της οικογένειάς του διαθέτουν μετοχές φαρμακευτικών ή βιοϊατρικών εταιριών. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

GREEK EDITION VOLUME 18 - NUMBER 3 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2011

GREEK EDITION VOLUME 18 - NUMBER 3 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2011 GREEK EDITION VOLUME 18 - NUMBER 3 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2011 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΔΙΠΟΛΙΚH ΚΑΤAΘΛΙΨΗ: ΣΥΝΟΛΙΚH ΑΝΑΣΚOΠΗΣΗ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΑΣΜOΣ Ross J. Baldessarini, MD, Eduard Vieta, MD, PhD, Joseph R. Calabrese, MD,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών Πορεία, Πρόγνωση Η πορεία είναι κρίσιμος παράγοντας για την εκτίμηση των κοινωνικών συνεπειών, του κόστους,

Διαβάστε περισσότερα

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης Προαγωγή Υγείας Προγράμματα άσκησης Σύσταση 13: Συστήνεται οι Γενικοί Ιατροί, άλλοι Ιατροί, καθώς και επαγγελματίες υγείας της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας να ενθαρρύνουν τους ασθενείς με κατάθλιψη (κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος 7 ο - Άρθρο 2.1 β

Τεύχος 7 ο - Άρθρο 2.1 β Τεύχος 7 ο - Άρθρο 2.1 β Η ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ (APA) ΔΙΝΕΙ ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΕΝΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΙΖΟΝΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Μετάφραση-επιμέλεια: Τσίντου Μαγδαληνή* Ιατρική Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

GREEK EDITION VOLUME 18 - NUMBER 5 ΜΑΪΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2011

GREEK EDITION VOLUME 18 - NUMBER 5 ΜΑΪΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2011 GREEK EDITION VOLUME 18 - NUMBER 5 ΜΑΪΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2011 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΟΙ ΣΧEΣΕΙΣ ΤΩΝ ΨΥΧΙAΤΡΩΝ ΜΕ ΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝIΑ: ΤΟ ΠΡOΒΛΗΜΑ ΕΝΤΟΛEΑ-ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΟΥ Paul S. Appelbaum, MD, and Azgad Gold, MD, PhD Η ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική διαχείριση μέτριας-σοβαρής κατάθλιψης

Θεραπευτική διαχείριση μέτριας-σοβαρής κατάθλιψης Θεραπευτική διαχείριση μέτριας-σοβαρής κατάθλιψης Σύσταση 6: Σε άτομα με μέτρια και σοβαρή κατάθλιψη οι Γενικοί Ιατροί και οι άλλοι Ιατροί στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας συστήνεται να χορηγούν αντικαταθλιπτική

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα III. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος και του φύλλου οδηγιών χρήσης

Παράρτημα III. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος και του φύλλου οδηγιών χρήσης Παράρτημα III Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος και του φύλλου οδηγιών χρήσης Σημείωση: Οι τροποποιήσεις της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος

Διαβάστε περισσότερα

GREEK EDITION VOLUME 17 - NUMBER 6 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2010

GREEK EDITION VOLUME 17 - NUMBER 6 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2010 GREEK EDITION VOLUME 17 - NUMBER 6 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2010 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ειδικό αφιέρωμα Ενημέρωση με βάση τα τελευταία στοιχεία στην Ιατρική Ψυχιατρική ΜΟΝΤEΛΑ ΦΡΟΝΤIΔΑΣ ΓΙΑ ΣΥΝΥΠAΡΧΟΥΣΕΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚEΣ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Οδηγίες Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για τη φαρμακευτική αντιμετώπιση της Διπολικής Διαταραχής

Κατευθυντήριες Οδηγίες Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για τη φαρμακευτική αντιμετώπιση της Διπολικής Διαταραχής Κατευθυντήριες Οδηγίες Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για τη φαρμακευτική αντιμετώπιση της Διπολικής Διαταραχής Κων/νος Φουντουλάκης, Ευάγγελος Καραβέλας, Απόστολος Ιακωβίδης Πρόγραμμα ΨΥΧΟΔΙΑΒΑΣΗ Ανάπτυξη Κατευθυντήριων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

GREEK EDITION VOLUME 17 - NUMBER 5 ΜΑΪΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2010

GREEK EDITION VOLUME 17 - NUMBER 5 ΜΑΪΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2010 GREEK EDITION VOLUME 17 - NUMBER 5 ΜΑΪΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2010 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΜΕ ΕΝΑΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΜΕΝΟ ΑΔΕΛΦΟ Ή ΑΔΕΛΦΗ: ΕΝΑ ΜΟΝΤΕΛΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΜΠΛΟΚΗ ΤΩΝ ΑΔΕΛΦΩΝ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗ ΝΟΗΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ Peter

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία. Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138

Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία. Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138 Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138 a Nevile H. Golden, MD, b Evelyn Attia, MD a Division of Adolescent Medicine, Stanford University

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για την Φαρμακευτική θεραπεία της επιληψίας

Οδηγίες για την Φαρμακευτική θεραπεία της επιληψίας Οδηγίες για την Φαρμακευτική θεραπεία της επιληψίας Επιληψία είναι μία νόσος με πολλαπλά αίτια και η διάγνωση τίθεται όταν ο ασθενής εμφανίσει δύο επεισόδια μη προκλητών επιληπτικών κρίσεων ή ένα επεισόδιο

Διαβάστε περισσότερα

Harvard Review of Psychiatry

Harvard Review of Psychiatry Harvard Review of Psychiatry EDITORIAL OFFICE EDITOR IN CHIEF SENIOR EDITOR DEPUTY EDITOR Shelly F. Greenfield, MD, MPH Stephen Scher, PhD, JD David H. Brendel, MD, PhD COMMYNICATIONS EDITOR ASSISTANT

Διαβάστε περισσότερα

5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο

5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο 5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο Διάγνωση και διαγνωστικά εργαλεία Αναγνώριση Ανίχνευση της κατάθλιψης σε ομάδες υψηλού κινδύνου Σύσταση 1: Συστήνεται στους

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την απόρριψη που παρουσιάστηκαν από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων

Παράρτημα Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την απόρριψη που παρουσιάστηκαν από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων Παράρτημα Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την απόρριψη που παρουσιάστηκαν από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων Σελίδα 1/5 Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την απόρριψη που παρουσιάστηκαν από τον

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Μετάφραση: Λιζέττα Κονσουλίδου Επιμέλεια μετάφρασης: Χρύσα Ξενάκη Εξώφυλλο: Ντίνα Κόφφα ISBN 978-960-9405-21-8

Διαβάστε περισσότερα

Κατερίνα Τυλιγάδα Επίκουρη Καθηγήτρια Φαρµακολογίας ΚΤ 2008. Αντικαταθλιπτικά

Κατερίνα Τυλιγάδα Επίκουρη Καθηγήτρια Φαρµακολογίας ΚΤ 2008. Αντικαταθλιπτικά Κατερίνα Τυλιγάδα Επίκουρη Καθηγήτρια Φαρµακολογίας ΚΤ 2008 Αντικαταθλιπτικά ΚΤ 2008 Vincent van Gogh, 1890 ιαταραχές σε Συναίσθηµα Όρεξη Ύπνο Ενεργητικότητα lipido Μονοπολική Μείζων κατάθλιψη θλίψη -

Διαβάστε περισσότερα

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου που αντιμετωπίζει ψυχικά προβλήματα λόγω της σωματικής

Διαβάστε περισσότερα

GREEK EDITION VOLUME 18 - NUMBER 2 ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2010

GREEK EDITION VOLUME 18 - NUMBER 2 ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2010 GREEK EDITION VOLUME 18 - NUMBER 2 ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2010 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΔΙΚΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Ψυχιατρική και κυβερνοχώρος ΕΙΣΑΓΩΓH: AΒΑΤΑΡ, CYBERCOACHES ΚΑΙ ΜΗΧΑΝEΣ ΑΝΑΖHΤΗΣΗΣ: Η ΑΞIΑ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚHΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓIΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΛΑΚΟΣΑΜΙΔΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΦΑΡΜΑΚΟΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑΚΗ ΕΠΙΛΗΨΙΑ Κωνσταντίνα Κυπριανού Α.Τ.:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ 3⁰ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ (Με Διεθνή Συμμετοχή)

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ 3⁰ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ (Με Διεθνή Συμμετοχή) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ 3⁰ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ (Με Διεθνή Συμμετοχή) ΚΑΣΣΑΝΔΡΑ- ΧΑΛΚΙΔΙΚΗ 24-27 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2014 ΠΕΜΠΤΗ 24 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2014 10:00 11:00 ΔΙΑΛΕΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου.

Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου. Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου. Ο όρος ολιγοαναλγησία χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1989 από τους Wilson και Pendleton σε μία εργασία σχετική με την πλημμελή αντιμετώπιση του πόνου των προσερχόμενων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ H ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΤΟΠΙΡΑΜΑΤΗΣ ΣΤΙΣ ΠΑΙΔΙΚΕΣ ΗΜΙΚΡΑΝΙΕΣ Σταύρος Έλληνας Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικά πορίσματα. Γενική περίληψη της επιστημονικής αξιολόγησης του Prevora

Επιστημονικά πορίσματα. Γενική περίληψη της επιστημονικής αξιολόγησης του Prevora ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΓΝΩΜΗΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ, ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΦΥΛΛΟΥ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ ΠΟΥ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΤΗΚΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΕΩΡΓΙΛΑ ΕΛΕΝΗ Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διάγνωση: είναι η πολύπλοκη διαδικασία αναγνώρισης και ταυτοποίησης μιας διαταραχής που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα III Τροποποιήσεις στην περίληψη των χαρακτηριστικών του προϊόντος και στο φύλλο οδηγιών χρήσης

Παράρτημα III Τροποποιήσεις στην περίληψη των χαρακτηριστικών του προϊόντος και στο φύλλο οδηγιών χρήσης Παράρτημα III Τροποποιήσεις στην περίληψη των χαρακτηριστικών του προϊόντος και στο φύλλο οδηγιών χρήσης Σημείωση: Αυτές οι τροποποιήσεις πρόκειται να ενσωματωθούν στην έγκυρη Περίληψη των Χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

GREEK EDITION VOLUME 17 - NUMBER 2 ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2009

GREEK EDITION VOLUME 17 - NUMBER 2 ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2009 GREEK EDITION VOLUME 17 - NUMBER 2 ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2009 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ειδικό αφιέρωμα Η ψυχική υγεία των γυναικών Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΩΣ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΥΠΟΚΑΤΗΓΟΡΙΑ: ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΛΛΗΨΗ ΤΩΝ ΜΟΝΤΕΛΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Lamictal δισκία 25 mg. Lamictal δισκία 50 mg. Lamictal δισκία 100 mg. Lamictal δισκία 200 mg. Lamictal διασπειρόμενα/μασώμενα

Διαβάστε περισσότερα

GREEK EDITION VOLUME 18 - NUMBER 6 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011

GREEK EDITION VOLUME 18 - NUMBER 6 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011 GREEK EDITION VOLUME 18 - NUMBER 6 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2011 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ειδικό αφιέρωμα Ψυχιατροδικαστική: Ευκαιρίες και μελλοντικές προκλήσεις ΑΝHΛΙΚΟΙ ΣΤΟ ΔΙΚΑΣΤHΡΙΟ Mattthew F. Soulier, MD, and Charles

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΨΥΧΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΨΥΧΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΨΥΧΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ Συντονιστής: Ελευθέριος Λύκουρας Καθηγητής Ψυχιατρικής, ΕΚΠΑ Μέλη: Παναγιώτης Φερεντίνος Λέκτορας Ψυχιατρικής, ΕΚΠΑ Θεόδωρος Μουγιάκος Ψυχίατρος, Αρχίατρος 414

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση

Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση 1 Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση Τα θεραπευτικά σχήματα τα οποία περιγράφονται παρακάτω είναι βασισμένα σε κλινικές μελέτες Φάσης ΙΙΙ και στις εγκρίσεις θεραπειών από τους Οργανισμό Φαρμάκων

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Τύπου. Για περισσότερες πληροφορίες: www.boehringer-ingelheim.com

Δελτίο Τύπου. Για περισσότερες πληροφορίες: www.boehringer-ingelheim.com Η εμπαγλιφλοζίνη είναι το μόνο φάρμακο για το σακχαρώδη διαβήτη που έχει δείξει στατιστικά σημαντική μείωση τόσο του καρδιαγγειακού κινδύνου όσο και του καρδιαγγειακού θανάτου, σε μελέτη ειδικά σχεδιασμένη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΙ ΑΠΟΡΡΙΨΗΣ ΠΟΥ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΕΑ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΙ ΑΠΟΡΡΙΨΗΣ ΠΟΥ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΕΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΙ ΑΠΟΡΡΙΨΗΣ ΠΟΥ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΕΑ 1 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΓΕΝΙΚΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ THYMANAX Θέµατα ποιότητας Η ποιότητα του

Διαβάστε περισσότερα

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων Ονοματεπώνυμο

Διαβάστε περισσότερα

Φόβος απώλειας του ελέγχου ή φόβος του θανάτου

Φόβος απώλειας του ελέγχου ή φόβος του θανάτου Φόβος απώλειας του ελέγχου ή φόβος του θανάτου Ταχυκαρδία Ιδρώτας Τρεμούλα Κοντανάσαιμα Υπέρπνοια Ρίγη Εξάψεις Ναυτία Κράμπες στην κοιλιά Πόνος στο στήθος Πονοκέφαλος Ζάλη Τάση για λιποθυμία Σφίξιμο στον

Διαβάστε περισσότερα

Κατάθλιψη και ηλικιωµένοι

Κατάθλιψη και ηλικιωµένοι Κατάθλιψη και ηλικιωµένοι Η συχνότητα εµφάνισης της κατάθλιψης αυξάνει µε την ηλικία, όπως δείχνουν διεθνείς στατιστικές. Επιπλέον µόνο ένα µικρό ποσοστό των ηλικιωµένων καταθλιπτικών που δεν ξεπερνά το

Διαβάστε περισσότερα

Παραρτημα III Μεταβολες στις περιληψεις των χαρακτηριστικων του προϊοντος και στα φυλλα οδηγιων χρησης

Παραρτημα III Μεταβολες στις περιληψεις των χαρακτηριστικων του προϊοντος και στα φυλλα οδηγιων χρησης Παραρτημα III Μεταβολες στις περιληψεις των χαρακτηριστικων του προϊοντος και στα φυλλα οδηγιων χρησης Σημείωση: Οι εν λόγω τροποποιήσεις της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος και του φύλλου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ. Ονοματεπώνυμο:

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Παράρτημα 1 Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Η Επιτροπή Ορφανών Φαρμάκων (COMP), έχοντας εξετάσει την αίτηση, κατέληξε στα ακόλουθα: Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

Συνολικό οικονομικό κόστος της καρδιαγγειακής νόσου

Συνολικό οικονομικό κόστος της καρδιαγγειακής νόσου Εκτίμηση της οικονομικής επιβάρυνσης που συνδέεται με την καρδιαγγειακή νόσο στο παρόν και στο μέλλον Η καρδιαγγειακή νόσος (ΚΑΝ) αποτελεί ένα σημαντικό παγκόσμιο πρόβλημα υγείας. Στην Ευρώπη, ευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

HPA σε PTSD και MDD 33

HPA σε PTSD και MDD 33 HPA σε PTSD και MDD 33 ΠΙΝΑΚΑΣ 1. Περίληψη αποτελεσμάτων: Δραστηριότητα άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων στη διαταραχή στρες μετά από ψυχοτραυματική εμπειρία Καθόλου διαφορές μεταξύ PTSD και μη PTSD

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ»

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ, Γ.Ν.Π. «Π.. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΟΜEΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ Ιούλιος 2009 Το παρόν έγγραφο

Διαβάστε περισσότερα

GREEK EDITION VOLUME 18 - NUMBER 4 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2011

GREEK EDITION VOLUME 18 - NUMBER 4 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2011 GREEK EDITION VOLUME 18 - NUMBER 4 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2011 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΔΕΙΚΤΗΣ H ΤΟΥ HIRSH: Η ΣΧΕΣΗ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΠΙΡΡΟΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΟΔΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΑΘΡΟΙΣΤΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

GREEK EDITION VOLUME 17 - NUMBER 3 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2010

GREEK EDITION VOLUME 17 - NUMBER 3 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2010 GREEK EDITION VOLUME 17 - NUMBER 3 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2010 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ο AΞΟΝΑΣ ΥΠΟΘΑΛAΜΟΥ-ΥΠOΦΥΣΗΣ-ΕΠΙΝΕΦΡΙΔIΩΝ ΣΤΗ ΜΕΘΟΡΙΑΚH ΔΙΑΤΑΡΑΧH ΠΡΟΣΩΠΙΚOΤΗΤΑΣ: ΑΝΑΣΚOΠΗΣΗ Daniel J. Zimmerman, MD, and Lois

Διαβάστε περισσότερα

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ Το άσθμα είναι ένα από τις πιο συχνές νόσους που περιπλέκει την εγκυμοσύνη. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως περίπου 8-10% των εγκύων έχουν άσθμα και μπορεί να επηρεάσει την εγκυμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Θεοφάνης Παύλου Αρ. Φοιτ. Ταυτότητας: 2010207299 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ Ονοματεπώνυμο: Λοϊζιά Ελένη Λεμεσός 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική

Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική 110 ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ 14 (2), 2003 Ερευνητική εργασία Research paper Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική Β. Μποζίκας, 1 Β. Τσιπροπούλου, 1 Χ. εσερή, 1 Μ. Κοσµίδου,

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Διάθεσης. Γιώργος Ανωγειανάκις καθηγητής Φυσιολογίας, Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ

Διαταραχές Διάθεσης. Γιώργος Ανωγειανάκις καθηγητής Φυσιολογίας, Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διαταραχές Διάθεσης Γιώργος Ανωγειανάκις καθηγητής Φυσιολογίας, Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Μαρία Καραγιαννίδου, Ψυχολόγος, B.Sc. Middlesex Univ., M.Sc. Univ. of Sheffield Βασίλειος Παπαλιάγκας, Ιατρός, Διδάκτωρ

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα.

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Μαρία Φωτουλάκη Επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής-Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ LDL-C : μείζων

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα

Ασθενείς. Προηγηθείσα ανεπιτυχής θεραπεία με 1 ή περισσότερα [γλυκοκορτικοειδή, ανοσοκατασταλτικά (ΑΖΑ, 6ΜΡ), anti-tnf]

Ασθενείς. Προηγηθείσα ανεπιτυχής θεραπεία με 1 ή περισσότερα [γλυκοκορτικοειδή, ανοσοκατασταλτικά (ΑΖΑ, 6ΜΡ), anti-tnf] Σχεδιασμός Μελέτης Φάσης 3, τυχαιοποιημένη, διπλή-τυφλή, ελεγχόμενη με placebo, μελέτη Ξεχωριστές μελέτες επαγωγής ύφεσης και συντήρησης Διενεργήθηκε σε 211 ιατρικά κέντρα σε 34 χώρες από το 2008-2012

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία: μια γνωριμία με τις ψυχολογικές θεραπείες. Β Ουρολογική Κλινική Α.Π.Θ

Ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία: μια γνωριμία με τις ψυχολογικές θεραπείες. Β Ουρολογική Κλινική Α.Π.Θ Ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία: μια γνωριμία με τις ψυχολογικές θεραπείες Β Ουρολογική Κλινική Α.Π.Θ Καλυβιανάκης Δημήτρης, Ουρολόγος Υπότροφος ΜΜΟΠ 27 30 Μαΐου 2010. Πορταριά Πήλιο Εισαγωγή (1) Λίγες

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Εισαγωγή Η διάγνωση καρκίνου του μαστού αποτελεί ιδιαίτερα τραυματικό γεγονός 1,2 Στην τελευταία έκδοση του Diagnostic and Statistical

Διαβάστε περισσότερα

HEKTIΜΗΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΣΑΛΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ

HEKTIΜΗΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΣΑΛΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ HEKTIΜΗΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΣΑΛΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ X.ΠΩΓΩΝΙΔΗΣ 1,Α.ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ 2,Ε.ΞΕΝΟΔΟΧΙΔΟΥ 3, Δ.ΟΥΖΟΥΝΗΣ 2, Μ.ΤΣΟΥΛΗ 3,Α.ΠΑΠΠΑ 3, Ε.ΚΑΡΑΜΠΕΛΑ 4 1.Κ.Υ ΜΑΥΡΟΘΑΛΑΣΣΑΣ, 2.Κ.Υ ΣΙΔΗΡΟΚΑΣΤΡΟΥ,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η αυτοκτονική συµπεριφορά ορίζεται ως η συµπεριφορά, κατά την οποία το άτοµο θέλει να κάνει κακό στον εαυτό του µε σκοπό να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. ιαχωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Focus Group. Επιστημονικό Συμπόσιο ALCOVE Αθήνα 12 & 13 Οκτωβρίου 2012. Παρασκευή Σακκά

Focus Group. Επιστημονικό Συμπόσιο ALCOVE Αθήνα 12 & 13 Οκτωβρίου 2012. Παρασκευή Σακκά Επιστημονικό Συμπόσιο ALCOVE Αθήνα 12 & 13 Οκτωβρίου 2012 Focus Group Παρασκευή Σακκά Νευρολόγος Ψυχίατρος Πρόεδρος της Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας

Διαβάστε περισσότερα

Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα.

Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα. Τι είναι τα Neutracuticals Καλυβιανάκης ηµήτρης Ουρολόγος L/O/G/O ήλωση συµφερόντων Καµία L/O/G/O Ορισμός Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα. Προέρχεται από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ «Δεν ζω με την Νόσο του Crohn. Αυτή ζει μαζί μου» Amy Tracher Psy.D Ph.d, ασθενής και συγγραφέας του «Coping with Crohn s Disease: Manage Your Physical Symptoms and Overcome

Διαβάστε περισσότερα

WWW.Greek Trading. Club

WWW.Greek Trading. Club Trading Level (TL) Σημαντικές πληροφορίες για το Trading Το Trading εμπεριέχει μεγάλο κίνδυνο και δεν είναι για όλους. Ο συγγραφέας και ο εκδότης δεν αναλαμβάνουν καμία ευθύνη για τις ενέργειες του αναγνώστη.

Διαβάστε περισσότερα

Η Φαρμακευτική θεραπεία των ανοιών

Η Φαρμακευτική θεραπεία των ανοιών Η Φαρμακευτική θεραπεία των ανοιών 1 Σωκράτης Γ. Παπαγεωργίου Επίκουρος Καθηγητής Νευρολογίας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Τμήμα Νοητικών και Εξωπυραμιδικών Διαταραχών 1 η Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟ ΛΑΘΟΣ ΣΤΙΣ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ

ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟ ΛΑΘΟΣ ΣΤΙΣ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟ ΛΑΘΟΣ ΣΤΙΣ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ Δημοσθένης Β. Παναγιωτάκος Καθηγητής Βιοστατιστικής Επιδημιολογίας ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΑΓΩΓΗΣ Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΕ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝ ΑΝΤΛΙΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΕΚΧΥΣΗΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα ΙΙΙ. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης

Παράρτημα ΙΙΙ. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης Παράρτημα ΙΙΙ Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης Σημείωση : Οι τροποποιήσεις στην Περίληψη των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος

Διαβάστε περισσότερα

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Επαγγελματίες υγείας και υπηρεσίες υγείας Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Σύσταση 40: Συστήνεται να γίνεται εκτίμηση των αναγκών του ασθενή, συμβουλευτική σε προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

The Nottingham eprints service makes this work by researchers of the University of Nottingham available open access under the following conditions.

The Nottingham eprints service makes this work by researchers of the University of Nottingham available open access under the following conditions. Luevorasirikul, Kanokrat (2007) Body image and weight management: young people, internet advertisements and pharmacists. PhD thesis, University of Nottingham. Access from the University of Nottingham repository:

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα αναπτυχθούν Άσκηση και κατάθλιψη Άσκηση και σχιζοφρένεια Άσκηση και αλκοόλ Εισαγωγή Για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και

Διαβάστε περισσότερα

6ο Διαβητολογικό. Συνέδριο. 20 έως 22 Νοεμβρίου 2009. Σακχαρώδης Διαβήτης Γνώση βασισμένη στην ένδειξη. Κάνουμε το σωστό; Πάτρα.

6ο Διαβητολογικό. Συνέδριο. 20 έως 22 Νοεμβρίου 2009. Σακχαρώδης Διαβήτης Γνώση βασισμένη στην ένδειξη. Κάνουμε το σωστό; Πάτρα. Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική Διαβητολογικό Κέντρο 6ο Διαβητολογικό Συνέδριο Σακχαρώδης Διαβήτης Γνώση βασισμένη στην ένδειξη Κάνουμε το σωστό; Ενα διαχρονικό δίλημμα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΠΟΛΙΚΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ Ι. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΕ YMRS ΚΑΙ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΙΣΟΔΥΝΑΜΗΣ ΔΟΣΗΣ ΑΝΤΙΨΥΧΩΤΙΚΟΥ

ΔΙΠΟΛΙΚΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ Ι. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΕ YMRS ΚΑΙ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΙΣΟΔΥΝΑΜΗΣ ΔΟΣΗΣ ΑΝΤΙΨΥΧΩΤΙΚΟΥ 5 (1), 2008 Eρευνητική εργασία 55 ΔΙΠΟΛΙΚΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ Ι. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΕ YMRS ΚΑΙ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΙΣΟΔΥΝΑΜΗΣ ΔΟΣΗΣ ΑΝΤΙΨΥΧΩΤΙΚΟΥ Γεωργιάδης Μ., Δύντσικου Δ., Κατσιαμάνης Δ., Γρηγοριάδης Δ., Σταθάκης Ι. Ψυχιατρικό

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΘΟΔΩΡΗΣ ΔΑΣΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ II-61+II-72+II-74

ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΘΟΔΩΡΗΣ ΔΑΣΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ II-61+II-72+II-74 II-61+II-72+II-74 ΠEPIΛHΨH XAPAKTHPIΣTIKΩN TOY ΠPOΪONTOΣ 1. ONOMAΣIA TOY ΦAPMAKEYTIKOY ΠPOΪONTOΣ SEROQUEL XR 50 mg δισκία παρατεταμένης αποδέσμευσης SEROQUEL XR 150 mg δισκία παρατεταμένης αποδέσμευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΥΨΗΛΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΜΑΖΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ Βρυξελλες, 12-13 ιουνιου 2008 Slovensko predsedstvo EU 2008 Slovenian Presidency

Διαβάστε περισσότερα

Performance of Charcoal Cookstoves for Haiti, Part 1: Results from the Water Boiling Test

Performance of Charcoal Cookstoves for Haiti, Part 1: Results from the Water Boiling Test LBNL 5021E Performance of Charcoal Cookstoves for Haiti, Part 1: Results from the Water Boiling Test Kayje Booker, Tae Won Han, Jessica Granderson, Jennifer Jones, Kathleen Lask, Nina Yang, Ashok Gadgil

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικές Κατευθυντήριες Οδηγίες Κοινής Συναίνεσης Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για την Θεραπεία της Καταθλιπτικής Διαταραχής και της Δυσθυμίας

Πρακτικές Κατευθυντήριες Οδηγίες Κοινής Συναίνεσης Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για την Θεραπεία της Καταθλιπτικής Διαταραχής και της Δυσθυμίας Πρακτικές Κατευθυντήριες Οδηγίες Κοινής Συναίνεσης Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για την Θεραπεία της Καταθλιπτικής Διαταραχής και της Δυσθυμίας Ιωάννης Ζέρβας, Αναπλ Καθηγητής Ψυχιατρικής ΕΚΠΑ, Ρωσσέτος Γουρνέλλης,

Διαβάστε περισσότερα

Το Simponi είναι αντιφλεγμονώδες φάρμακο. Χορηγείται σε ενήλικες για τη θεραπεία των ακόλουθων νόσων:

Το Simponi είναι αντιφλεγμονώδες φάρμακο. Χορηγείται σε ενήλικες για τη θεραπεία των ακόλουθων νόσων: EMA/411054/2015 EMEA/H/C/000992 Περίληψη EPAR για το κοινό γολιμουμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ 12&13 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2012 Πρόγραμμα ALCOVE: Η χρήση των ψυχοτρόπων στην Άνοια, ευρωπαϊκές απόψεις και οδηγίες, Focus Group για την Ελλάδα Το ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ αξιολογείται με 6 μόρια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΜΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΜΕΝΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΜΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΜΕΝΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ Αθήνα 2008 ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΜΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΜΕΝΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ Βασιλική Σπανού Ιωάννα Καζάνη Νικόλαος Τριπόδης 0 Αθήνα 2008 ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΜΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΜΕΝΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ Συγγραφείς:

Διαβάστε περισσότερα

Κλασικοί παράγοντες κινδύνου καρδιαγγειακής νόσου Ψυχοκοινωνικοί παράγοντες κινδύνου (άγχος, κατάθλιψη, κοινωνική τάξη, συμπεριφορά τύπου Α). Ψυχιατρικές διαταραχές Ψυχοκοινωνικά προβλήματα (ψυχολογικές

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτριος Ι Ζαφειρίου Καθηγητής Παιδιατρικής Νευρολογίας- Αναπτυξιολογίας ΑΠΘ

Δημήτριος Ι Ζαφειρίου Καθηγητής Παιδιατρικής Νευρολογίας- Αναπτυξιολογίας ΑΠΘ Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (Attention Deficit Hyperactivity Disorder,ADHD) στην Εφηβεία Δημήτριος Ι Ζαφειρίου Καθηγητής Παιδιατρικής Νευρολογίας- Αναπτυξιολογίας ΑΠΘ Μαρία Κυριαζή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

Εγκρίθηκαν κατά τη συνεδρίαση της PRAC στις 6-9 Ιανουαρίου 2015

Εγκρίθηκαν κατά τη συνεδρίαση της PRAC στις 6-9 Ιανουαρίου 2015 22 Ιανουαρίου 2015 EMA/PRAC/63325/2015 Επιτροπή Φαρμακοεπαγρύπνησης-Αξιολόγησης Κινδύνου Συστάσεις της Επιτροπής Φαρμακοεπαγρύπνησης- Αξιολόγησης Κινδύνου (PRAC) σχετικά με ενδείξεις που αιτιολογούν επικαιροποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Βρεφικά γάλατα για ειδικές καταστάσεις. Dr Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης

Βρεφικά γάλατα για ειδικές καταστάσεις. Dr Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης Βρεφικά γάλατα για ειδικές καταστάσεις Dr Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης Δεν αναφερόμαστε σε εμπλουτισμό που γίνεται για ν ανταποκριθούν

Διαβάστε περισσότερα

υσκολία στη Θεραπεία: Συννοσηρότητα µε χρήση ουσιών, αλκοόλ, ψυχική

υσκολία στη Θεραπεία: Συννοσηρότητα µε χρήση ουσιών, αλκοόλ, ψυχική υσκολία στη Θεραπεία: Συννοσηρότητα µε χρήση ουσιών, αλκοόλ, ψυχική διαταραχή ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΓΡΙΝΑΚΗΣ ψυχίατρος ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΟ ΨΥΧΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΚΕΘΕΑ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΛΚΟΟΛΟΓΙΚΟ ΙΑΤΡΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας.

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας. CUMMULATINE SUCCESS SCORE % ΙΣΧΙΟ CUMMULATINE SUCCESS RATE % YΛΙΚΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 42 ΑΝΔΡΕΣ 16 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 26 ΗΛΙΚΙΑ 63.1 (42-92) ΥΨΟΣ 171 (162-191) Δ.Μ.Σ 36 (22-47) Το ποσοστό των ασθενών που αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφικές και ημιπειραματικές μελέτες. Γεωργία Σαλαντή gsalanti@cc.uoi.gr

Περιγραφικές και ημιπειραματικές μελέτες. Γεωργία Σαλαντή gsalanti@cc.uoi.gr Περιγραφικές και ημιπειραματικές μελέτες Γεωργία Σαλαντή gsalanti@cc.uoi.gr Έρευνα Αιφνίδιος θάνατος στα μωρά (παράγοντες που σχετίζονται) Λιπαρά ψαριά (omega 3 fats) και πρόληψη καρδιαγγειακών παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα