ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΨΥΧΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΨΥΧΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ"

Transcript

1 ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΨΥΧΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ Συντονιστής: Ελευθέριος Λύκουρας Καθηγητής Ψυχιατρικής, ΕΚΠΑ Μέλη: Παναγιώτης Φερεντίνος Λέκτορας Ψυχιατρικής, ΕΚΠΑ Θεόδωρος Μουγιάκος Ψυχίατρος, Αρχίατρος 414 ΣΝΕΝ

2 Είναι προφανές ότι όσα αναφέρονται στα «Θεραπευτικά Πρωτόκολλα Συνταγογράφησης» αφορούν το φαρμακευτικό σκέλος της θεραπείας των ψυχικών διαταραχών, καθώς όλοι γνωρίζουμε ότι η βιοψυχοκοινωνική (ολιστική) προσέγγιση του ψυχικά πάσχοντος περιλαμβάνει ψυχολογικές και ψυχοκοινωνικές θεραπευτικές παρεμβάσεις, σε συνδυασμό με τη φαρμακευτική ή άλλη βιολογική θεραπεία.

3 Delirium Συνεργαστείτε με ιατρούς άλλων ειδικοτήτων Αναγνωρίστε την αιτία του Διαχωρίστε το ντελίριο με υπερδραστηριότητα από ντελίριο με υποδραστηριότητα και το μεικτό Ξεκινήστε την αντιμετώπιση τυχόν επειγουσών καταστάσεων για τη ζωή Αντιμετωπίστε τον αιτιολογικό παράγοντα Απομακρύνετε οποιοδήποτε φάρμακο ή ουσία μπορεί να επιδεινώνει το ντελίριο Εξασφαλίστε την ασφάλεια του ασθενούς Εκτιμήστε την παρούσα ψυχική κατάσταση Αντιμετωπίστε φαρμακευτικά σε περιπτώσεις: διέγερσης, ψυχωτικών συμπτωμάτων, αναγκαίας καταστολής για διενέργεια εξετάσεων, απειλής για τον εαυτό ή για άλλους. Εκπαιδεύστε τον ασθενή και το περιβάλλον Αντιμετωπίστε την κατάσταση μετά Φαρμακευτική αντιμετώπιση Τα αντιψυχωσικά φάρμακα είναι η θεραπεία εκλογής Θεραπεία πρώτης επιλογής: μονοθεραπεία, με τις μικρότερες δυνατές δόσεις και τη συντομότερη δυνατή διακοπή. Οποιαδήποτε θεραπεία εφαρμοστεί πρέπει να επανεξετάζεται σε καθημερινή βάση Δεν είναι απαραίτητη η χρήση ΦΑ σε ντελίριο με υπερδραστηριότητα αν ο ασθενής δεν εμφανίζει ψυχωσικά συμπτώματα Η χρήση ΦΑ για την αντιμετώπιση αποκλειστικά της περιπλάνησης δεν ενδείκνυται Προτιμητέα τα υψηλής ισχύος ΑΨ από τα χαμηλής. Από τα κλασσικά αντιψυχωσικά: αλοπεριδόλη σε χαμηλές δόσεις Σοβαρά διεγερτικοί ασθενείς μπορεί να χρειαστούν μεγαλύτερες δόσεις ή άλλη οδό χορήγησης (ενδομυϊκά ή ενδοφλέβια) Τα αντιχολινεργικά φάρμακα δέον να αποφεύγονται Τα άτυπα ΑΨ: ρισπεριδόνη,κουετιαπίνη, ολανζαπίνη αριπιπραζόλη, ζιπραζιδόνη Τα αντιχολινεργικά φάρμακα πρέπει να αποφεύγονται γιατί επιδεινώνουν τη συγχητική κατάσταση Σε ασθενείς με νόσο Parkinson ή άνοια με σωμάτια Lewy και delirium: άτυπα ΑΨ ή λοραζεπάμη ανά 2-3 ώρες Σε περίπτωση επιμήκυνσης του διαστήματος QTc.450 ms ή >25% απαιτείται καρδιολογική εκτίμηση και μείωση ή/και διακοπή του ΑΨ 1

4 Οι ΒΖΔ δεν είναι θεραπεία πρώτης γραμμής εκτός από το ντελίριο από απόσυρση από αλκοόλ και από υπνωτικά κατασταλτικά. (διαζεπάμη, χλωροδιαζεποξείδιο) σε μεγαλύτερες δόσεις από τις συνήθεις του ντελίριο Σε αυτή τη περίπτωση είναι απαραίτητη η χορήγηση θειαμίνης. Οι ΒΖΔ μπορεί να είναι χρήσιμες σε: αντιχολινεργικές παρενέργειες ή ακαθισία λόγω ΑΨ, ή σε συνδυασμό με ΑΨ όταν ο ασθενής δεν ανέχεται την αύξηση της δόσης των ΑΨ Όταν χρησιμοποιηθούν ΒΖΔ, προτιμητέες είναι αυτές με μέση διάρκεια ημιζωής, χωρίς ενεργούς μεταβολίτες (π.χ. λοραζεπάμη) Οι BZD αντενδείκνυνται σε ντελίριο από ηπατική εγκεφαλοπάθεια και σε ασθενείς με αναπνευστική ανεπάρκεια Σε ασθενείς με ηπατική ανεπάρκεια προτιμητέες είναι οι ΒΖΔ οι οποίες μεταβολίζονται μέσω γλυκουρονιδάσης: λοραζεπάμη Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες ο συνδυασμός ΑΨ και ΒΖΔ είναι αποτελεσματικότερος και μειώνει το ποσοστό εμφάνισης ανεπιθύμητων ενεργειών (π.χ. EPS) Σε ακραίες περιπτώσεις διέγερσης οι δόσεις των φαρμάκων δύναται να αυξηθούν αρκετά ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Guideline watch: Practice guideline for the treatment of patients with delirium, APA practice guidelines, Practice guideline for the treatment of patients with delirium, APA practice guidelines, National Guidelines for Seniors Mental Health: The Assessment and Treatment of Delirium, Canadian Journal of Geriatrics Volume 9, Supplement 2, 2006 S35 4. Expert Consensus Guidelines forusing Antipsychotic Agents in Older Patients, J Clin Psych, 2004; 65, suppl 2 2

5 Σχιζοφρένεια Η θεραπεία μπορεί να χωριστεί ως εξής: 1. Θεραπεία πρώτου επεισοδίου 2. Θεραπεία οξείας φάσης 3. Θεραπεία συντήρησης, πρόληψη υποτροπών 4. Θεραπεία ανθεκτικής σχιζοφρένειας Θεραπεία πρώτου επεισοδίου Τα από του στόματος αντιψυχωσικά (ΑΨ) δεύτερης γενιάς (άτυπα) θεωρούνται θεραπεία πρώτης επιλογής: ολανζαπίνη, ρισπεριδόνη, κουετιαπίνη, αριπιπραζόλη, ζιπραζιδόνη, αμισουλπρίδη, παλιπεριδόνη Η σερτινδόλη χρησιμοποιείται σε ασθενείς οι οποίοι δεν δύνανται να ανεχθούν τουλάχιστον ένα από τα υπόλοιπα ΑΨ Προτιμότερη η μονοθεραπεία Η δόση της φαρμακευτικής αγωγής (ΦΑ) προτιμότερο να είναι στα κατώτερα όρια της συνήθους δόσης όπως αυτά καθορίζονται Η διάρκεια της θεραπείας δέον να συνεχίζεται για μήνες μετά την ύφεση του επεισοδίου. Θεραπεία της οξείας φάσης. Θεραπεία πρώτης γραμμής είναι τα από του στόματος δεύτερης γενιάς ΑΨ. Οι δόσεις δέον να κινούνται εντός των θεραπευτικών ορίων όπως αυτά καθορίζονται Για ασθενείς οι οποίοι ελάμβαναν πρώτης γενιάς ΑΨ και είχαν είτε μειωμένη αποτελεσματικότητα είτε ανυπόφορες ανεπιθύμητες ενέργειες η θεραπεία εκλογής είναι η αλλαγή σε από του στόματος δεύτερης γενιάς ΑΨ Αν οι ασθενείς λαμβάνουν πρώτης γενιάς ΑΨ με καλή ανταπόκριση και χωρίς παρενέργειες, παραμένουμε σε αυτά Η διάρκεια της θεραπείας οξείας φάσης είναι το λιγότερο 6 εβδομάδες Όπου υπάρχει κίνδυνος αύξησης σωματικού βάρους (ΣΒ) ή εμφάνισης Σακχαρώδη Διαβήτη (ΣΔ) όπως στη θεραπεία με άτυπα ΑΨ, απαιτείται στενή παρακολούθηση και παρακλινικός έλεγχος ρουτίνας Μετά το τέλος της οξείας φάσης και λόγω των υψηλών ποσοστών υποτροπής, η θεραπεία δέον να συνεχίζεται για μήνες Εάν αποφασισθεί διακοπή της θεραπείας δέον να γίνεται σταδιακά και με στενή παρακολούθηση προς εντοπισμό συμπτωμάτων υποτροπής 3

6 Σε περιπτώσεις οξέων ψυχωτικών ή/και διεγερτικών ασθενών είναι απαραίτητη η ταχεία καταστολή τους. Σε αυτές τις περιπτώσεις τα από του στόματος σκευάσματα πρέπει να προτιμώνται. Αν απαιτηθούν ενέσιμα σκευάσματα, τα φάρμακα εκλογής είναι λοραζεπάμη, αλοπεριδόλη, ολανζαπίνη, ζιπρασιδόνη, αριπιπραζόλη σε ενδομυική χορήγηση. Σε κάθε περίπτωση χρησιμοποίησης αλοπεριδόλης δέον να συνδυάζεται με αντιχολινεργικά σκευάσματα. Απαραίτητη είναι δε η παρακολούθηση των ζωτικών σημείων του ασθενούς. Θεραπεία συντήρησης, πρόληψη υποτροπών Εφόσον ο ασθενής έχει οφεληθεί στην οξεία φάση από μία συγκεκριμένη ΦΑ συνεχίζουμε την ίδια Από του στόματος ή μακράς δράσης ενέσιμα αντιψυχωσικά χρησιμοποιούνται στη θεραπεία συντήρησης Για ασθενείς οι οποίοι ελάμβαναν πρώτης γενιάς ΑΨ που είχαν είτε μειωμένη αποτελεσματικότητα είτε ανυπόφορες ανεπιθύμητες ενέργειες η θεραπεία εκλογής είναι η αλλαγή σε από του στόματος δεύτερης γενιάς ΑΨ Αν οι ασθενείς λαμβάνουν πρώτης γενιάς ΑΨ με καλή ανταπόκριση και χωρίς ανεπιθύμητες ενέργειες, παραμένουμε σε αυτά Όπου υπάρχει κίνδυνος αύξησης ΣΒ ή εμφάνισης ΣΔ όπως στη θεραπεία με άτυπα αντιψυχωσικά, απαιτείται στενή παρακολούθηση και παρακλινικός έλεγχος ρουτίνας ή ακόμη και αλλαγή σε άλλο άτυπο ή τυπικό ΑΨ Αν ο ασθενής είναι ευχαριστημένος με μια ΦΑ δεν την τροποποιούμε Προτιμούμε τη μονοθεραπεία Η διάρκεια της θεραπείας δέον να παρατείνεται κατά 2-5 χρόνια για ασθενείς με μία υποτροπή και περισσότερο από 5 χρόνια (ίσως και δια βίου) για περισσότερες από μία υποτροπές Αν ο ασθενής έχει λάβει τουλάχιστον 2 ΑΨ (εκ των οποίων ένα άτυπο) για τουλάχιστον 6-8 εβδομάδες το καθένα χωρίς επαρκή κλινική ανταπόκριση, εξετάστε το ενδεχόμενο της ανθεκτικής μορφής της νόσου και την πιθανότητα χρησιμοποίησης κλοζαπίνης. Σε μερικές περιπτώσεις είναι χρήσιμη η προσθήκη δεύτερου ΑΨ στη θεραπεία με κλοζαπίνη Τα μακράς δράσης ΑΨ αποτελούν επιλογή στη θεραπεία εφόσον είναι επιθυμία του ασθενούς ή όταν υπάρχουν ζητήματα προσκόλλησης στη θεραπεία. Τα σκευάσματα μακράς δράσης πρέπει να συνταγογραφούνται εντός των καθοριζομένων ορίων. Ανθεκτική σχιζοφρένεια Εξετάστε τους πιθανούς παράγοντες μη ανταπόκρισης στη ΦΑ: δόση, διάρκεια, συμμόρφωση, κατάχρηση ουσιών, σωματική νόσος, πολυφαρμακία Αν η νόσος είναι ανθιστάμενη σε θεραπεία με τυπικά ΑΨ, ο κλινικός μπορεί να δοκιμάσει αρχικά τη χρήση άτυπου ΑΨ 4

7 Αν ο ασθενής έχει λάβει τουλάχιστον 2 ΑΨ (εκ των οποίων ένα άτυπο) για τουλάχιστον 6-8 εβδομάδες το καθένα χωρίς επαρκή κλινική ανταπόκριση, εξετάστε το ενδεχόμενο της ανθεκτικής μορφής της νόσου και την πιθανότητα χρησιμοποίησης κλοζαπίνης το συντομότερο δυνατό Σε μερικές περιπτώσεις είναι χρήσιμη η προσθήκη δεύτερου ΑΨ στη θεραπεία με κλοζαπίνη. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. World Federation of Societies of Biological Psychiatry (WFSBP) Guidelines for Biological Treatment of Schizophrenia, Part 1: Acute treatment of schizophrenia, The World Journal of Biological Psychiatry, 2005; 6(3): 132_/ World Federation of Societies of Biological Psychiatry (WFSBP) Guidelines for Biological Treatment of Schizophrenia, Part 2: Long-term treatment of schizophrenia, The World Journal of Biological Psychiatry, 2006; 7(1): 5_/40 3. NICE: Full national clinical guideline on core interventions in primary and secondary care, The Royal College of Psychiatrists & The British Psychological Society, Guideline watch (september 2009): practice guideline for the treatment of patients with schizophrenia, APA Practice guidelines 5. Practice guideline for the treatment of patients with schizophrenia, APA Practice guidelines Advantages and disadvantages of combination treatment with antipsychotics ECNP Consensus Meeting, March 2008, Nice European Neuropsychopharmacology (2009), 19, ECNP consensus meeting. Negative, depressive and cognitive symptoms of schizophrenia. Nice, March 2004B, European Neuropsychopharmacology (2007) 17,

8 Κατάθλιψη Η θεραπεία μπορεί να χωριστεί σε τρείς φάσεις: 1. Θεραπεία οξείας φάσης (acute phase therapy) 2. Συνεχιζόμενη θεραπεία (continuation phase therapy) 3. Θεραπεία συντήρησης (maintenance phase therapy) Θεραπεία οξείας φάσης Α. Αρχική επιλογή αντικαταθλιπτικού γίνεται εκτιμώντας τα παρακάτω: Ιστορικό του ασθενούς και προηγούμενη ανταπόκριση σε ΑΚ Οικογενειακό ιστορικό νόσων και ανταπόκρισης σε θεραπείες Σωματική συνοσηρότητα Ψυχιατρική συνοσηρότητα και χρήση ουσιών Αλληλεπιδράσεις φαρμάκων Φαρμακοκινητική Κλινική εικόνα κατάθλιψης και προεξάρχοντα συμπτώματα Ειδικά συμπτώματα (π.χ. με ή χωρίς ψυχωσικά, κατατονικά, αυτοκτονικότητα κλπ) Προφίλ παρενεργειών και ασφάλειας της ΦΑ Προτίμηση ασθενούς Κόστος Β. Η επιλογή του αρχικού ΑΚ μπορεί να γίνει ανάμεσα σε κάποιο από τα: SSRIs, SNRIS, Μιρταζαπίνη, Βουπροπιόνη, Αγκομελατίνη Γ. Τα τρικυκλικά ΑΚ και οι αναστολείς μονοανινοξειδάσης έπονται στην επιλογή λόγω παρενεργειών Δ. Πρώιμη εκτίμηση της εξέλιξης μπορεί να γίνει στις 2 εβδομάδες. Μερική απάντηση (20% στις κλίμακες) στη θεραπεία, στο χρονικό αυτό σημείο, αποτελεί ένα πρώτο δείγμα απάντησης στη θεραπεία. Ε. Αρχική εκτίμηση θεραπείας στις 4 εβδομάδες: Σε πλήρη ανταπόκριση: εφαρμογή συνεχιζόμενης θεραπείας Σε μερική ή καθόλου ανταπόκριση, επαναξιολόγηση των παρακάτω: 6

9 α. Διάγνωση. β. Σωματική και ψυχιατρική συνοσηρότητα. γ. Χρήση ουσιών. δ. Δόση. ε. Φαρμακοκινητική. στ. Ανεπιθύμητες ενέργειες. ζ. Συμμόρφωση. Σε μερική ή καθόλου ανταπόκριση: βελτιστοποίηση θεραπείας με αύξηση της δόσης στα ανώτατα επιτρεπτά όρια εφόσον δεν υπάρχουν παρενέργειες, ή/και αύξηση της έντασης της ψυχοθεραπείας εφόσον εφαρμόζεται. ΣΤ. Επανεκτίμηση θεραπείας σε 2 εβδομάδες Σε πλήρη ανταπόκριση: εφαρμογή συνεχιζόμενης θεραπείας Σε μερική ή καθόλου ανταπόκριση, επιλογή από τα παρακάτω: α. Προσθήκη ψυχοθεραπείας αν δεν εφαρμόζεται β. Αλλαγή σε άλλο ΑΚ με διαφορετικό ή και όμοιο μηχανισμό δράσης (συμπεριλαμβανομένων των τρικυκλικών και μοκλοβεμίδης) γ. Ενίσχυση της αντικαταθλιπτικής θεραπείας με σκεύασμα που δεν είναι ΑΚ όπως: άλατα λιθίου, κουετιαπίνη, βουσπιρόνη, διεγερτικό. δ. Συνδυασμός αντικαταθλιπτικών με διαφορετικό μηχανισμό δράσης Ζ. Επανεκτίμηση θεραπείας σε 2-4 εβδομάδες Σε πλήρη ανταπόκριση: εφαρμογή συνεχιζόμενης θεραπείας Σε μερική ή καθόλου ανταπόκριση: α. Συνδυασμός αντικαταθλιπτικών με διαφορετικό μηχανισμό δράσης β. ΗΣΘ Η. Σημειώσεις Σε περίπτωση ανταπόκρισης στην ενίσχυση με άλατα λιθίου,αυτά πρέπει να συνεχίζονται για 6-12 μήνες. Τα επίπεδα των αλάτων λιθίου πρέπει να είναι εντός του θεραπευτικού παράθυρου. Η επιλογή του παράγοντα με τον οποίον ενισχύουμε ή συνδυάζουμε την ΑΚ αγωγή γίνεται με βάση τα προεξάρχοντα συμπτώματα του ασθενούς (π.χ. αγχώδη, διαταραχές ύπνου κλπ) Στην περίπτωση κατάθλιψης με ψυχωσικά συμπτώματα είναι απαραίτητος ο συνδυασμός ΑΚ με ΑΨ εξαρχής. 7

10 Η εφαρμογή ψυχοθεραπείας ή ΗΣΘ πρέπει να γίνεται σε κάθε φάση της θεραπείας αν αυτή είναι η προτίμηση του ασθενούς. Η ΗΣΘ ενδείκνυται για γρήγορη αναταπόκριση σε σοβαρή αυτοκτονική κατάθλιψη, σε κατατονική κατάθλιψη καθώς και σε κατάθλιψη με ψυχωσικά συμπτώματα. Συνεχιζόμενη θεραπεία Α. Διάρκεια: 6-9 μήνες μετά την πλήρη ύφεση Β. Δόση: στη δόση με την οποία επετεύχθη η ύφεση. Γ. Αν η ύφεση επετεύχθη με ενίσχυση ή με συνδυασμό παραγόντων στην ΑΚ θεραπεία, οι παράγοντες αυτοί δέον να συνεχόζονται. Δ. Απαιτείται προσεκτική παρακολούθηση και αξιολόγηση τυχόν υπολειπόμενων συμπτωμάτων, συμπτωμάτων υποτροπής ή σημείων ελλιπούς προσκόλλησης στη θεραπεία. Ε. Δεν έχει αποδειχθεί επαρκώς η αποτελεσματικότητα της συνεχιζόμενης θεραπείας με ΗΣΘ, παρότι κάποιοι από τους ασθενείς που ανταποκρίθηκαν σε αυτήν στην οξεία φάση μπορεί να ωφεληθούν απ αυτήν. Θεραπεία συντήρησης Α. Ενδείξεις: o Σε ασθενείς με συχνά επεισόδια ( 2 με σημαντική επιβάρυνση τα τελευταία 5 χρόνια ή 3 δια βίου) o Σε χρόνια μορφή της νόσου, ή σε επεισόδια που υφίενται δύσκολα o Σε ασθενείς με υπολειμματικά συμπτώματα o Σε ύπαρξη σοβαρών ή/και ψυχωτικών συμπτωμάτων και σοβαρού αυτοκτονικού ιδεασμού. o Σε περιπτώσεις ψυχιατρικής συνοσηρότητας. Β. Διάρκεια: 2-3 χρόνια. Γ. Είδος ΦΑ: όμοια με τις πρηγούμενες φάσεις της θεραπείας σε πλήρη θεραπευτική δόση. Δ. Δεν έχει αποδειχθεί επαρκώς η αποτελεσματικότητα της θεραπείας συντήρησης με ΗΣΘ, παρότι κάποιοι από τους ασθενείς που ανταποκρίθηκαν σε αυτήν στην οξεία φάση μπορεί να ωφεληθούν απ αυτήν 8

11 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Practice guideline for the Treatment of Patients With Major Depressive Disorder, Third Edition, APA, October NICE: Depression:The treatment and management of depression in adults, World Federation of Societies of Biological Psychiatry (WFSBP) Guidelines for Biological Treatment of Unipolar Depressive Disorders in Primary CareThe World Journal of Biological Psychiatry, 2007; 8(2): 67_ Texas medication nalgorithm project, procedural manual, major depressive disorder algorithms, Canadian Network for Mood and Anxiety Treatments (CANMAT) Clinical guidelines for the management of major depressive disorder in adults. Journal of Affective Disorders 117 (2009) S1 S2 9

12 Κατάθλιψη στους ηλικιωμένους Παράγοντες που πρέπει να ληφθούν υπόψη στην εκτίμηση ηλικιωμένων ασθενών Αρκετές σωματικές παθήσεις αποτελούν παράγοντες κινδύνου για εμφάνιση κατάθλιψης Η κατάθλιψη είναι παράγοντας κακής πρόγνωσης για αρκετές σωματικές παθήσεις Φάρμακα άλλων ειδικοτήτων προδιαθέτουν σε κατάθλιψη, ή έχουν ανεπιθύμητες ενέργειες οι οποίες μιμούνται συμπτώματα Απαιτείται ενδελεχής έλεγχος της κατάστασης σωματικής υγείας των ηλικιωμένων ασθενών ιδιαίτερα σε αυτούς με πρωτοεμφανιζόμενη κατάθλιψη. Απαιτείται ενδελεχής έλεγχος αυτοκτονικότητας Σε ασθενείς με ιστορικό κατάθλιψης, ο κίνδυνος εμφάνισης νέου επεισοδίου αυξάνεται σημαντικά όταν υπάρχουν διαταραχές του ύπνου. Απαιτείται σωστή εκτίμηση του πένθους Η κλινική εικόνα είναι αρκετές φορές διαφορετική από την κατάθλιψη των ενηλίκων (σπάνια προβάλλεται μελαγχολική διάθεση, πιο συχνά τα σωματικά ενοχλήματα και η ψευδοάνοια) Παράγοντες σημαντικοί για τη θεραπεία της κατάθλιψης σε ηλικιωμένους Οι ηλικιωμένοι έχουν επιβραδυμένο ηπατικό μεταβολισμό και νεφρική λειτουργία και απέκριση. Λόγω αυτού συνήθως απαιτούνται μικρότερες δόσεις φαρμάκων (οι οποίες εντέλει θα επιτύχουν ίδια θεραπευτικά επίπεδα στο πλάσμα των ασθενών) σε σχέση με νεότερους ασθενείς Προτιμότερη είναι η μονοθεραπεία Δέον να χρησιμοποιούμε ΦΑ με πολλαπλούς στόχους (π.χ. για καταθλιπτικούς ασθενείς με αϋπνία: αντικαταθλιπτικό το οποίο είναι και κατασταλτικό) Οι ηλικιωμένοι εμφανίζουν μεγαλύτερη ευαισθησία σε παρενέργειες όπως: αντιχολινεργικές, ορθοστατική υπόταση, σύνδρομο αναντίστοιχης έκκρισης αντιδιουρητικής ορμόνης (SIADH), καρδιαγγειακά συμβάματα Σε ασθενείς οι οποίοι λαμβάνουν και άλλες αγωγές απαιτείται προσοχή στις αλληλεπιδράσεις φαρμάκων Σε ασθενείς οι οποίοι λαμβάνουν διγοξίνη απαιτείται προσοχή στο ποσοστό δέσμευσης με τις πρωτεΐνες του πλάσματος Η ΗΣΘ είναι εξαιρετικά αποτελεσματική, ιδιαίτερα σε ασθενείς>65. Οι ηλικιωμένοι έχουν παρόμοια ποσοστά απάντησης με τους ενήλικες Σε σχέση με νεότερους ασθενείς, οι ηλικιωμένοι είναι πιθανότερο να εμφανίσουν υπολειμματικά συμπτώματα και υποτροπές της κατάθλιψης 10

13 Φαρμακοθεραπεία της κατάθλιψης στους ηλικιωμένους Η επιλογή του αντικαταθλιπτικού θα γίνει με βάση: o Α. Ιστορικό προηγούμενης καλής ανταπόκρισης o Β. Προφίλ ασθενούς o Γ. Σωματική συνοσηρότητα o Δ. Ψυχιατρική συνοσηρότητα o Ε. Ανεπιθύμητες ενέργειες-ασφάλεια o ΣΤ. Αλληλεπιδράσεις φαρμάκων Θεραπείες πρώτης γραμμής (λόγω ασφάλειας): SSRIs, SNRIs, μιρταζαπίνη, βουπροπιόνη, αγκομελατίνη. Οι SSRIs προκαλούν συχνότερα SIADH Τα τρικυκλικα ΑΚ και η μοκλοβεμίδη πρέπει να χρησιμοποιούνται με προσοχή λόγω ανεπιθύμητων ενεργειών Δόση έναρξης: 1/2 αυτής των ενηλίκων. Αύξηση εφόσον κρίνεται απαραίτητη σε 4 εβδομάδες στην μεγαλύτερη επιτρπτή ή στη μεγαλύτερη ανεκτή. Πρώιμη εκτίμηση σε 2 εβδομάδες Σε 4 εβδομάδες: o Α. Σε σημαντική ανταπόκριση χωρίς ύφεση:αναμονή για άλλες 4 εβδομάδες με ή χωρίς ενίσχυση (με άλλον παράγοντα πλην ΑΚ), ή συνδυασμό με άλλο ΑΚ, ή συνδυασμό με ψυχοθεραπεία o Β. Σε μικρή ανταπόκριση: αύξηση της δόσης στα ανώτερα επιτρεπτά ή/και ανεκτά όρια o Γ. Σε καθόλου ανταπόκριση: αλλαγή ΑΚ, ή ενίσχυση θεραπείας ή συνδυασμός ΑΚ Στις 8 εβδομάδες σε ανεπαρκή ανταπόκριση με μέγιστες δόσεις ΑΚ: αλλαγή ΑΚ, ή ενίσχυση θεραπείας ή συνδυασμός ΑΚ Η ηλεκτροσπασμοθεραπεία είναι αποτελεσματική και ασφαλής στους ηλικιωμένους ασθενείς Τα ΑΚ και ιδιαίτερα οι SSRIs δέον να διακόπτονται σταδιακά Στις αλλαγές ΑΚ καλύτερη τακτική είναι το cross tapering Οι ασθενείς που αναρρώνουν από ΜΚΕ λαμβάνουν θεραπεία συντήρησης για τουλάχιστον 12 (έως και 24) μήνες Ηλικιωμένοι ασθενείς με υπολειμματικά συμπτώματα λαμβάνουν ΦΑ δια βίου Ηλικιωμένοι ασθενείς με περισσότερα από 2 επεισόδια στο ιστορικό τους, με σοβαρά ή δύσκολα αντιμετωπίσιμα επεισόδια ή που απαιτήθηκε ηλεκτροσπασμοθεραπεία, λαμβάνουν ΦΑ δια βίου Η κατάθλιψη με ψυχωσικά συμπτώματα ανταποκρίνεται σε ηλεκτροσπασμοθεραπεία ή μεικτή θεραπεία ΑΚ με ΑΨ Τα ΑK ενδείκνυνται στην «αγγειακή» κατάθλιψη και στην κατάθλιψη της άνοιας 11

14 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Practice guideline for the Treatment of Patients With Major Depressive Disorder, Third Edition, APA, October NICE: Depression:The treatment and management of depression in adults, World Federation of Societies of Biological Psychiatry (WFSBP) Guidelines for Biological Treatment of Unipolar Depressive Disorders in Primary CareThe World Journal of Biological Psychiatry, 2007; 8(2): 67_ Texas medication nalgorithm project, procedural manual, major depressive disorder algorithms, Canadian Network for Mood and Anxiety Treatments (CANMAT) Clinical guidelines for the management of major depressive disorder in adults. Journal of Affective Disorders 117 (2009) S1 S2 12

15 Διπολική-Ι Διαταραχή Α. ΜΑΝΙΑΚΟ/ΥΠΟΜΑΝΙΑΚΟ Ή ΜΙΚΤΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ Βήμα 1- Θεραπεία 1 ης επιλογής: - Λίθιο, βαλπροϊκό, άτυπο αντιψυχωσικό (αριπιπραζόλη, ζιπρασιδόνη, κουετιαπίνη, ολανζαπίνη, ρισπεριδόνη) - Λίθιο ή βαλπροϊκό + άτυπο αντιψυχωσικό (αριπιπραζόλη, ζιπρασιδόνη, κουετιαπίνη, ολανζαπίνη, ρισπεριδόνη) με ή χωρίς βενζοδιαζεπίνη (λοραζεπάμη) σε σοβαρή μανία Απαραίτητη η διακοπή αντικαταθλιπτικών. Κατά την επιλογή του φαρμάκου 1 ης επιλογής λαμβάνονται υπόψη το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό ανταπόκρισης στη θεραπεία, η ανοχή, οι αντενδείξεις, οι φαρμακευτικές αλληλεπιδράσεις, οι συννοσηρές καταστάσεις, τα συμπτώματα της μανίας (ευφορική, δυσφορική, ψυχωσική) και το κόστος. Βήμα 2 (επί ανεπαρκούς ανταπόκρισης μετά από 2 εβδομάδες): α. Βελτιστοποίηση δόσης, έλεγχος επιπέδων στο πλάσμα, έλεγχος συμμόρφωσης β. Αλλαγή σε άλλο φάρμακο 1 ης επιλογής γ. Προσθήκη άλλου φαρμάκου 1 ης επιλογής Βήμα 3 (επί ανεπαρκούς ανταπόκρισης μετά από επιπλέον 2-4 εβδομάδες): α. Αλλαγή σε άλλο φάρμακο 1 ης επιλογής β. Έναρξη θεραπείας 2 ης επιλογής: - κλασσικά αντιψυχωσικά (αλοπεριδόλη, χλωροπρομαζίνη) - άλλα άτυπα αντιψυχωσικά (κλοζαπίνη, παλιπεριδόνη) - λίθιο ή βαλπροϊκό + αλοπεριδόλη - καρβαμαζεπίνη - λίθιο+βαλπροϊκό, λίθιο+ καρβαμαζεπίνη - Ηλεκτροσπασμοθεραπεία Ανθεκτικές περιπτώσεις: - Προσθήκη ή αλλαγή σε αμισουλπρίδη, νιμοδιπίνη 13

16 Δεν συνιστώνται: - μονοθεραπεία με γκαμπαπεντίνη, πρεγκαμπαλίνη, τοπιραμάτη, λαμοτριγίνη, τιαγκαμπίνη, βεραπαμίλη - ρισπεριδόνη ή ολανζαπίνη + καρβαμαζεπίνη Συνιστάται συνέχιση θεραπείας επί τουλάχιστον 6-12 μήνες μετά την ύφεση. Δυνατή η μείωση δόσης μετά την ύφεση ανάλογα με την ανοχή. Β. ΚΑΤΑΘΛΙΠΤΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ Βήμα 1- Θεραπεία 1 ης επιλογής: - Λίθιο, λαμοτριγίνη, κουετιαπίνη - Λίθιο ή βαλπροϊκό +SSRI ή βουπροπιόνη, ολανζαπίνη+ssri, λίθιο+βαλπροϊκό Κατά την επιλογή του φαρμάκου 1 ης επιλογής λαμβάνονται υπόψη το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό ανταπόκρισης στη θεραπεία, η ανοχή, οι αντενδείξεις, οι φαρμακευτικές αλληλεπιδράσεις, οι συννοσηρές καταστάσεις, η βαρύτητα της κατάθλιψης, η αυτοκτονικότητα και το κόστος. Τα αντικαταθλιπτικά, όταν χορηγούνται, πρέπει πάντοτε να συνδυάζονται με αντιμανιακό παράγοντα (λίθιο, βαλπροϊκό, άτυπο αντιψυχωσικό) Όταν συνυπάρχουν ψυχωσικά συμπτώματα, πρέπει να προστίθεται και άτυπο αντιψυχωσικό. Βήμα 2 (ανεπαρκής ανταπόκριση μετά από 4 εβδομάδες): α. Βελτιστοποίηση δόσης, έλεγχος επιπέδων στο πλάσμα, έλεγχος συμμόρφωσης β. Προσθήκη ή αλλαγή σε άλλη θεραπεία 1 ης επιλογής Βήμα 3 (ανεπαρκής ανταπόκριση μετά από 4 εβδομάδες): α. Αλλαγή σε άλλο φάρμακο 1 ης επιλογής β. Έναρξη θεραπείας 2 ης επιλογής: - Κουετιαπίνη+ SSRI - Βαλπροϊκό, λίθιο ή βαλπροϊκό +λαμοτριγίνη Βήμα 4- Θεραπεία 3 ης επιλογής (ανεπαρκής ανταπόκριση μετά από 4 εβδομάδες): - Καρβαμαζεπίνη, λίθιο+ καρβαμαζεπίνη - Ολανζαπίνη 14

17 - Λίθιο ή βαλπροϊκό+ βενλαφαξίνη ή μιρταζαπίνη, λίθιο ή βαλπροϊκό ή άτυπο αντιψυχωσικό+ τρικυκλικό αντικαταθλιπτικό, λίθιο+ αναστολέας ΜΑΟ - Λίθιο ή βαλπροϊκό ή καρβαμαζεπίνη + SSRI + λαμοτριγίνη - Ηλεκτροσπασμοθεραπεία: ιδίως σε ασθενείς με σοβαρό επεισόδιο, συνοδά ψυχωσικά ή κατατονικά συμπτώματα, υψηλό κίνδυνο αυτοκτονικότητας, άρνηση λήψης τροφής, εγκυμοσύνη μπορεί να είναι 1 ης επιλογής Δεν συνιστώνται: - Μονοθεραπεία με γκαμπαπεντίνη - Μονοθεραπεία με αριπιπραζόλη Συνιστάται διατήρηση των αντικαταθλιπτικών έως 12 εβδομάδες και στη συνέχεια σταδιακή διακοπή τους εντός 4 εβδομάδες εκτός εάν εμφανισθεί εκτροπή σε μανία ή υπομανία νωρίτερα. Γ. ΠΡΟΦΥΛΑΞΗ- ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ Θεραπεία 1 ης επιλογής: - Λίθιο (εάν πιθανολογείται καλή συμμόρφωση στο μέλλον), βαλπροϊκό (αποφυγή σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας), λαμοτριγίνη - Αριπιπραζόλη, κουετιαπίνη, ολανζαπίνη, ρισπεριδόνη ή ρισπεριδόνη depot - Λίθιο ή βαλπροϊκό + κουετιαπίνη, συμπληρωματική θεραπεία με ρισπεριδόνη ή ρισπεριδόνη depot, συμπληρωματική θεραπεία με ζιπρασιδόνη Έναρξη μετά από ένα σοβαρό μανιακό επεισόδιο ή μετά από δύο επεισόδια (μανιακά, μικτά ή καταθλιπτικά) Κατά την επιλογή του φαρμάκου 1 ης επιλογής λαμβάνονται υπόψη το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό ανταπόκρισης στη θεραπεία, η ανοχή, οι αντενδείξεις, οι φαρμακευτικές αλληλεπιδράσεις, το φύλο, οι συννοσηρές καταστάσεις, το ιστορικό συμμόρφωσης, η επικράτηση μανιακών ή καταθλιπτικών συμπτωμάτων και το κόστος. α) Όταν επικρατούν τα μανιακά/υπομανιακά επεισόδια: λίθιο, βαλπροϊκό, αριπιπραζόλη, κουετιαπίνη, ολανζαπίνη σε μονοθεραπεία ή συνδυασμούς β) Όταν επικρατούν τα καταθλιπτικά επεισόδια: κουετιαπίνη ή λαμοτριγίνη + αντιμανιακό (+αντικαταθλιπτικό σε περιορισμένο αριθμό ασθενών) Θεραπεία 2 ης επιλογής: - καρβαμαζεπίνη - λίθιο+βαλπροϊκό, λίθιο+καρβαμαζεπίνη, λίθιο+λαμοτριγίνη 15

18 - λίθιο ή βαλπροϊκό+ολανζαπίνη, λίθιο+ρισπεριδόνη, ολανζαπίνη+φλουοξετίνη Θεραπεία 3 ης επιλογής: - συμπληρωματική θεραπεία με γκαμπαπεντίνη - συμπληρωματική θεραπεία με κλοζαπίνη - συμπληρωματική θεραπεία με ω-3 λιπαρά οξέα - συμπληρωματική θεραπεία με ηλεκτροσπασμοθεραπεία συντήρησης Δε συνιστώνται: - μονοθεραπεία με: γκαμπαπεντίνη, τοπιραμάτη, αντικαταθλιπτικά Συνιστάται συνέχιση της θεραπείας επί τουλάχιστον 2 έτη μετά από ένα επεισόδιο της νόσου και έως και 5 έτη εάν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου για υποτροπή (χρήση ουσιών, ψυχωσικά συμπτώματα, ιστορικό συχνών υποτροπών, συνεχή ψυχοπιεστικά γεγονότα ζωής, πτωχή ψυχοκοινωνική υποστήριξη) Συνιστάται συνέχιση της θεραπείας επ αόριστον όταν αυτή είναι αποτελεσματική στην πρόληψη υποτροπών. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Goodwin GM & Consensus Group of the British Association for Psychopharmacology. Evidence-based guidelines for treating bipolar disorder: revised second edition recommendations from the British Association for Psychopharmacology. Journal of Psychopharmacology 2009; 23(4): Grunze H, Vieta E, Goodwin GM, Bowden C, Licht RW, Moller HJ, Kasper S. The World Federation of Societies of Biological Psychiatry (WFSBP) guidelines for the biological treatment of bipolar disorders: update 2009 on the treatment of acute mania. World J Biol Psychiatry. 2009; 10(2): Grunze H, Vieta E, Goodwin GM, Bowden C, Licht RW, Möller HJ, Kasper S; WFSBP Task Force On Treatment Guidelines For Bipolar Disorders. The World Federation of Societies of Biological Psychiatry (WFSBP) Guidelines for the Biological Treatment of Bipolar Disorders: Update 2010 on the treatment of acute bipolar depression. World J Biol Psychiatry Mar;11(2): Yatham LN, Kennedy SH, Schaffer A, Parikh SV, Beaulieu S, O'Donovan C, MacQueen G, McIntyre RS, Sharma V, Ravindran A, Young LT, Young AH, Alda M, Milev R, Vieta E, Calabrese JR, Berk M, Ha K, Kapczinski F. Canadian Network for Mood and Anxiety Treatments (CANMAT) and International Society for Bipolar Disorders (ISBD) collaborative update of CANMAT guidelines for the management of patients with bipolar disorder: update Bipolar Disord May;11(3):

19 Αγχώδεις & συναφείς διαταραχές Διαταραχή Γενικευμένου Άγχους Βήμα 1- Θεραπεία 1 ης επιλογής: - Οι SSRIs εσιταλοπράμη, παροξετίνη, σερτραλίνη ή οι SNRIs βενλαφαξίνη, δουλοξετίνη με ή χωρίς βενζοδιαζεπίνες (αλπραζολάμη, διαζεπάμη έως 2-4 εβδομάδες) - πρεγκαμπαλίνη Προτιμώνται τα αντικαταθλιπτικά (SSRIs, SNRIs) όταν συνυπάρχει κατάθλιψη. Κατά την επιλογή του φαρμάκου 1 ης επιλογής λαμβάνονται υπόψη το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό ανταπόκρισης στη θεραπεία, η ανοχή, οι αντενδείξεις, οι φαρμακευτικές αλληλεπιδράσεις, οι συννοσηρές καταστάσεις, ο κίνδυνος αυτοκτονικότητας και το κόστος. Βήμα 2 (επί ανεπαρκούς ανταπόκρισης μετά από 8-12 εβδομάδες): α. αύξηση δόσης β. αλλαγή σε άλλο φάρμακο 1 ης επιλογής γ. προσθήκη ή αλλαγή σε φάρμακο 2 ης επιλογής: - κουετιαπίνη - βενζοδιαζεπίνες (αλπραζολάμη, διαζεπάμη) όταν δεν υπάρχει ιστορικό εξάρτησης - υδροξυζίνη - βουσπιρόνη Ανθεκτικές περιπτώσεις: - προσθήκη άλλου άτυπου αντιψυχωσικού (ολανζαπίνης, ρισπεριδόνης) - προσθήκη βαλπροϊκού - προσθήκη β- αναστολέα (για έλεγχο σωματικών συμπτωμάτων) Συνιστάται συνέχιση της θεραπείας επί τουλάχιστον 6-12 μήνες μετά την ανταπόκριση. 17

20 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Baldwin DS, Waldman S, Allgulander C. Evidence-based pharmacological treatment of generalized anxiety disorder. International Journal of Neuropsychopharmacology 2011 doi: /s Bandelow B, Johar J, Hollander E, Kasper S, Moller HJ. World Federation of Societies of Biological Psychiatry (WFSBP) Guidelines for the Pharmacological Treatment of Anxiety, Obsessive-Compulsive and Post-Traumatic Stress Disorders - First Revision. The World Journal of Biological Psychiatry, 2008; 9(4): Management of anxiety (panic disorder, with or without agoraphobia, and generalised anxiety disorder) in adults in primary, secondary and community care (clinical guideline 22, amended). National Institute for Health and Clinical Excellence, 2007, UK. 18

21 Διαταραχή Πανικού Βήμα 1- Θεραπεία 1 ης επιλογής: - SSRIs (εσιταλοπράμη, παροξετίνη, σερτραλίνη, σιταλοπράμη, φλουβοξαμίνη, φλουοξετίνη) ή βενλαφαξίνη με ή χωρίς βενζοδιαζεπίνες (αλπραζολάμη, διαζεπάμη, λοραζεπάμη έως 2-4 εβδoμάδες) - μονοθεραπεία με βενζοδιαζεπίνες επί 2-4 εβδομάδες όταν δε συνυπάρχουν καταθλιπτικά συμπτώματα Κατά την επιλογή του φαρμάκου 1 ης επιλογής λαμβάνονται υπόψη το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό ανταπόκρισης στη θεραπεία, η ανοχή, οι αντενδείξεις, οι φαρμακευτικές αλληλεπιδράσεις, οι συννοσηρές καταστάσεις, ο κίνδυνος αυτοκτονικότητας και το κόστος. Βήμα 2 (επί ανεπαρκούς ανταπόκρισης μετά από 8-12 εβδομάδες): α. αύξηση δόσης β. αλλαγή σε άλλο φάρμακο 1 ης επιλογής γ. Θεραπείες 2 ης επιλογής: - αλλαγή σε χλωριμιπραμίνη - προσθήκη βενζοδιαζεπινών (αλπραζολάμης, διαζεπάμης, λοραζεπάμης) για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα όταν δεν υπάρχει ιστορικό εξάρτησης Ανθεκτικές περιπτώσεις: - συνδυασμός φαρμάκων 1 ης ή 2 ης επιλογής (π.χ. SSRI + χλωριμιπραμίνη ή βενλαφαξίνη) - προσθήκη άτυπου αντιψυχωσικού - προσθήκη βαλπροϊκού ή λιθίου - προσθήκη ή αλλαγή σε μιρταζαπίνη - αλλαγή σε μοκλοβεμίδη Συνιστάται συνέχιση της θεραπείας στην ίδια δόση επί τουλάχιστον μήνες μετά την ανταπόκριση. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Practice guideline for the treatment of patients with Panic Disorder. American Psychiatric Association, 2009, USA. 2. Bandelow B, Johar J, Hollander E, Kasper S, Moller HJ. World Federation of Societies of Biological Psychiatry (WFSBP) Guidelines for the Pharmacological Treatment of Anxiety, Obsessive-Compulsive and Post-Traumatic Stress Disorders- First Revision. The World Journal of Biological Psychiatry, 2008; 9(4):

22 3. Management of anxiety (panic disorder, with or without agoraphobia, and generalised anxiety disorder) in adults in primary, secondary and community care (clinical guideline 22, amended). National Institute for Health and Clinical Excellence, 2007, UK. 20

23 Διαταραχή Κοινωνικού Άγχους (Κοινωνική Φοβία) Βήμα 1- Θεραπεία 1 ης επιλογής: - SSRIs (εσιταλοπράμη, παροξετίνη, σερτραλίνη, σιταλοπράμη, φλουβοξαμίνη, φλουοξετίνη) ή βενλαφαξίνη με ή χωρίς βενζοδιαζεπίνες (βρωμαζεπάμη, κλοναζεπάμη έως 2-4 εβδομάδες) * Κατά την επιλογή του φαρμάκου 1 ης επιλογής λαμβάνονται υπόψη το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό ανταπόκρισης στη θεραπεία, η ανοχή, οι αντενδείξεις, οι φαρμακευτικές αλληλεπιδράσεις, οι συννοσηρές καταστάσεις, ο κίνδυνος αυτοκτονικότητας και το κόστος. Βήμα 2 (επί ανεπαρκούς ανταπόκρισης μετά από 8-12 εβδομάδες): α. αύξηση δόσης β. αλλαγή σε άλλο φάρμακο 1 ης επιλογής γ. Θεραπείες 2 ης επιλογής: - αλλαγή σε μοκλοβεμίδη - προσθήκη βενζοδιαζεπινών (κλοναζεπάμης) για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα όταν δεν υπάρχει ιστορικό εξάρτησης Ανθεκτικές περιπτώσεις: - συνδυασμός φαρμάκων 1 ης επιλογής (π.χ. SSRI + βενλαφαξίνη) - προσθήκη άτυπου αντιψυχωσικού (ολανζαπίνης) - προσθήκη πρεγκαμπαλίνης - προσθήκη ή αλλαγή σε μιρταζαπίνη - προσθήκη βουσπιρόνης Συνιστάται συνέχιση της θεραπείας στην ίδια δόση επί τουλάχιστον 6-12 μήνες μετά την ανταπόκριση. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Bandelow B, Johar J, Hollander E, Kasper S, Moller HJ. World Federation of Societies of Biological Psychiatry (WFSBP) Guidelines for the Pharmacological Treatment of Anxiety, Obsessive-Compulsive and Post-Traumatic Stress Disorders - First Revision. The World Journal of Biological Psychiatry, 2008; 9(4):

Πρακτικές Κατευθυντήριες Γραμμές Κοινής Συναίνεσης Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για την Θεραπεία της Διπολικής Διαταραχής

Πρακτικές Κατευθυντήριες Γραμμές Κοινής Συναίνεσης Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για την Θεραπεία της Διπολικής Διαταραχής Πρακτικές Κατευθυντήριες Γραμμές Κοινής Συναίνεσης Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για την Θεραπεία της Διπολικής Διαταραχής Κων/νος Ν Φουντουλάκης Ευάγγελος Καραβέλας Απόστολος Ιακωβίδης Αναφορά Σύγκρουσης Συμφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική διαχείριση μέτριας-σοβαρής κατάθλιψης

Θεραπευτική διαχείριση μέτριας-σοβαρής κατάθλιψης Θεραπευτική διαχείριση μέτριας-σοβαρής κατάθλιψης Σύσταση 6: Σε άτομα με μέτρια και σοβαρή κατάθλιψη οι Γενικοί Ιατροί και οι άλλοι Ιατροί στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας συστήνεται να χορηγούν αντικαταθλιπτική

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Οδηγίες Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για τη φαρμακευτική αντιμετώπιση της Διπολικής Διαταραχής

Κατευθυντήριες Οδηγίες Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για τη φαρμακευτική αντιμετώπιση της Διπολικής Διαταραχής Κατευθυντήριες Οδηγίες Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για τη φαρμακευτική αντιμετώπιση της Διπολικής Διαταραχής Κων/νος Φουντουλάκης, Ευάγγελος Καραβέλας, Απόστολος Ιακωβίδης Πρόγραμμα ΨΥΧΟΔΙΑΒΑΣΗ Ανάπτυξη Κατευθυντήριων

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικές Κατευθυντήριες Οδηγίες Κοινής Συναίνεσης Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για την Θεραπεία της Καταθλιπτικής Διαταραχής και της Δυσθυμίας

Πρακτικές Κατευθυντήριες Οδηγίες Κοινής Συναίνεσης Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για την Θεραπεία της Καταθλιπτικής Διαταραχής και της Δυσθυμίας Πρακτικές Κατευθυντήριες Οδηγίες Κοινής Συναίνεσης Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για την Θεραπεία της Καταθλιπτικής Διαταραχής και της Δυσθυμίας Ιωάννης Ζέρβας, Αναπλ Καθηγητής Ψυχιατρικής ΕΚΠΑ, Ρωσσέτος Γουρνέλλης,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών Πορεία, Πρόγνωση Η πορεία είναι κρίσιμος παράγοντας για την εκτίμηση των κοινωνικών συνεπειών, του κόστους,

Διαβάστε περισσότερα

Η Φαρμακευτική θεραπεία των ανοιών

Η Φαρμακευτική θεραπεία των ανοιών Η Φαρμακευτική θεραπεία των ανοιών 1 Σωκράτης Γ. Παπαγεωργίου Επίκουρος Καθηγητής Νευρολογίας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Τμήμα Νοητικών και Εξωπυραμιδικών Διαταραχών 1 η Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Αγχολυτικά -Υπνωτικά. Χριστίνα άλλα. Λέκτορας Φαρμακολογίας. Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Αθηνών

Αγχολυτικά -Υπνωτικά. Χριστίνα άλλα. Λέκτορας Φαρμακολογίας. Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Αθηνών Αγχολυτικά -Υπνωτικά Χριστίνα άλλα Λέκτορας Φαρμακολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Αθηνών e-mail: cdalla@med.uoa.gr http://www.med.uoa.gr/pharmacology Συμπτωματολογία DSMΙV Κατάθλιψη Αγχώδης διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για την Φαρμακευτική θεραπεία της επιληψίας

Οδηγίες για την Φαρμακευτική θεραπεία της επιληψίας Οδηγίες για την Φαρμακευτική θεραπεία της επιληψίας Επιληψία είναι μία νόσος με πολλαπλά αίτια και η διάγνωση τίθεται όταν ο ασθενής εμφανίσει δύο επεισόδια μη προκλητών επιληπτικών κρίσεων ή ένα επεισόδιο

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Οδηγίες Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για τη φαρμακευτική αντιμετώπιση της Σχιζοφρένειας

Κατευθυντήριες Οδηγίες Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για τη φαρμακευτική αντιμετώπιση της Σχιζοφρένειας Κατευθυντήριες Οδηγίες Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για τη φαρμακευτική αντιμετώπιση της Σχιζοφρένειας Π. ΦΩΤΙΑΔΗΣ1¹, Β. ΜΠΟΖΙΚΑΣ², Ι. ΝΗΜΑΤΟΥΔΗΣ³. ¹ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ, ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΞΩΝΟΣΟΚΟΜΙΑΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΟΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ. (F14. Ψυχικές διαταραχές και διαταραχές της συμπεριφοράς λόγω χρήσης κοκαΐνης)

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΟΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ. (F14. Ψυχικές διαταραχές και διαταραχές της συμπεριφοράς λόγω χρήσης κοκαΐνης) ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΟΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ (F14. Ψυχικές διαταραχές και διαταραχές της συμπεριφοράς λόγω χρήσης κοκαΐνης) Ιωάννης Λιάππας, Καθηγητής Ψυχιατρικής ΕΚΠΑ Θωμάς Παπαρρηγόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ Αυτές οι μεταβολές στη ΠΧΠ και το φύλλο οδηγιών χρήσης θα είναι εν ισχύ κατά την έκδοση της Κοινοτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΟΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ (F12. Ψυχικές διαταραχές και διαταραχές της συμπεριφοράς λόγω χρήσης κανναβινοειδών)

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΟΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ (F12. Ψυχικές διαταραχές και διαταραχές της συμπεριφοράς λόγω χρήσης κανναβινοειδών) ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΟΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ (F12. Ψυχικές διαταραχές και διαταραχές της συμπεριφοράς λόγω χρήσης κανναβινοειδών) Ιωάννης Λιάππας, Καθηγητής Ψυχιατρικής ΕΚΠΑ Θωμάς Παπαρρηγόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ ΤΩΝ ΝΕΥΡΟ- ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΠΟΥ ΧΟΡΗΓΟΥΝΤΑΙ ΣΤΙΣ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ ΤΩΝ ΝΕΥΡΟ- ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΠΟΥ ΧΟΡΗΓΟΥΝΤΑΙ ΣΤΙΣ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ ΤΩΝ ΝΕΥΡΟ- ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΠΟΥ ΧΟΡΗΓΟΥΝΤΑΙ ΣΤΙΣ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΕΛΕΝΗ ΧΕΡΟΥΒΕΙΜ ΕΙΔΙΚΟΣ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΟΣ ΙΑΣΩ GENERAL ΑΓΧΟΛΥΤΙΚΑ (ΕΛΑΣΣΟΝΑ ΗΡΕΜΙΣΤΙΚΑ) Βενζοδιαζεπίνες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ 3⁰ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ (Με Διεθνή Συμμετοχή)

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ 3⁰ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ (Με Διεθνή Συμμετοχή) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ 3⁰ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ (Με Διεθνή Συμμετοχή) ΚΑΣΣΑΝΔΡΑ- ΧΑΛΚΙΔΙΚΗ 24-27 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2014 ΠΕΜΠΤΗ 24 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2014 10:00 11:00 ΔΙΑΛΕΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

Focus Group. Επιστημονικό Συμπόσιο ALCOVE Αθήνα 12 & 13 Οκτωβρίου 2012. Παρασκευή Σακκά

Focus Group. Επιστημονικό Συμπόσιο ALCOVE Αθήνα 12 & 13 Οκτωβρίου 2012. Παρασκευή Σακκά Επιστημονικό Συμπόσιο ALCOVE Αθήνα 12 & 13 Οκτωβρίου 2012 Focus Group Παρασκευή Σακκά Νευρολόγος Ψυχίατρος Πρόεδρος της Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΟΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ (F13.

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΟΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ (F13. ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΟΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ (F13. Ψυχικές διαταραχές και διαταραχές της συμπεριφοράς λόγω χρήσης κατασταλτικών ή υπνωτικών) Ιωάννης Λιάππας, Καθηγητής Ψυχιατρικής ΕΚΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ. Θεραπευτικό Πρωτόκολλο: «Η φαρμακευτική θεραπεία στις άνοιες»

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ. Θεραπευτικό Πρωτόκολλο: «Η φαρμακευτική θεραπεία στις άνοιες» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 1 ΚΛΑΔΟΣ ΝΟΗΤΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ-ΑΝΟΙΑΣ Θεραπευτικό Πρωτόκολλο: «Η φαρμακευτική θεραπεία στις άνοιες» Εισαγωγή Ως άνοια θεωρείται η παθολογική κατάσταση η οποία χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Κατερίνα Τυλιγάδα Επίκουρη Καθηγήτρια Φαρµακολογίας ΚΤ 2008. Αντικαταθλιπτικά

Κατερίνα Τυλιγάδα Επίκουρη Καθηγήτρια Φαρµακολογίας ΚΤ 2008. Αντικαταθλιπτικά Κατερίνα Τυλιγάδα Επίκουρη Καθηγήτρια Φαρµακολογίας ΚΤ 2008 Αντικαταθλιπτικά ΚΤ 2008 Vincent van Gogh, 1890 ιαταραχές σε Συναίσθηµα Όρεξη Ύπνο Ενεργητικότητα lipido Μονοπολική Μείζων κατάθλιψη θλίψη -

Διαβάστε περισσότερα

Κατάθλιψη και ηλικιωµένοι

Κατάθλιψη και ηλικιωµένοι Κατάθλιψη και ηλικιωµένοι Η συχνότητα εµφάνισης της κατάθλιψης αυξάνει µε την ηλικία, όπως δείχνουν διεθνείς στατιστικές. Επιπλέον µόνο ένα µικρό ποσοστό των ηλικιωµένων καταθλιπτικών που δεν ξεπερνά το

Διαβάστε περισσότερα

Φόβος απώλειας του ελέγχου ή φόβος του θανάτου

Φόβος απώλειας του ελέγχου ή φόβος του θανάτου Φόβος απώλειας του ελέγχου ή φόβος του θανάτου Ταχυκαρδία Ιδρώτας Τρεμούλα Κοντανάσαιμα Υπέρπνοια Ρίγη Εξάψεις Ναυτία Κράμπες στην κοιλιά Πόνος στο στήθος Πονοκέφαλος Ζάλη Τάση για λιποθυμία Σφίξιμο στον

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία. Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138

Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία. Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138 Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138 a Nevile H. Golden, MD, b Evelyn Attia, MD a Division of Adolescent Medicine, Stanford University

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΟΙΕΣ

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΟΙΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ ΨΥΧΟΔΙΑΒΑΣΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΟΙΕΣ Α. Πολίτης Α. Μούγιας Ε. Κατιρτζόγλου ΣΚΟΠΟΣ Βοήθημα για τον κλινικό ιατρό στην προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Ανθεκτική στη θεραπεία σχιζοφρένεια

Ανθεκτική στη θεραπεία σχιζοφρένεια Ανθεκτική στη θεραπεία σχιζοφρένεια Π.Π.Φερεντίνος, Β.Π.Κονταξάκης Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών, Αιγινήτειο Νοσοκοµείο Η έννοια της ανθεκτικής στη θεραπεία σχιζοφρένειας κατανοείται καλύτερα

Διαβάστε περισσότερα

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου που αντιμετωπίζει ψυχικά προβλήματα λόγω της σωματικής

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Εισαγωγή Η διάγνωση καρκίνου του μαστού αποτελεί ιδιαίτερα τραυματικό γεγονός 1,2 Στην τελευταία έκδοση του Diagnostic and Statistical

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Lamictal δισκία 25 mg. Lamictal δισκία 50 mg. Lamictal δισκία 100 mg. Lamictal δισκία 200 mg. Lamictal διασπειρόμενα/μασώμενα

Διαβάστε περισσότερα

Χατζηκωνσταντίνου Θωμάς, ειδικευόμενος Παθολογίας Παθολογική κλινική Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης (ΨΝΘ)

Χατζηκωνσταντίνου Θωμάς, ειδικευόμενος Παθολογίας Παθολογική κλινική Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης (ΨΝΘ) ΙΑΤΡΕΙΟ-ΔΥΟ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ ΠΛΗΘΥΣΜΟΙ; ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Χατζηκωνσταντίνου Θωμάς, ειδικευόμενος Παθολογίας Παθολογική κλινική Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης (ΨΝΘ) ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΣΑΚΧΑΡΩΔΟΥΣ ΔΙΑΒΗΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Συναισθηματικές διαταραχές Μάθημα 1 Ψυχιατρική. Δρ. Μιχαήλ Χατζούλης Δρ.Γιώργος Αρ. Αλεβιζόπουλος Τομέας Ψυχικής Υγείας, Τμήμα Νοσηλευτικής ΕΚΠΑ

Συναισθηματικές διαταραχές Μάθημα 1 Ψυχιατρική. Δρ. Μιχαήλ Χατζούλης Δρ.Γιώργος Αρ. Αλεβιζόπουλος Τομέας Ψυχικής Υγείας, Τμήμα Νοσηλευτικής ΕΚΠΑ Συναισθηματικές διαταραχές Μάθημα 1 Ψυχιατρική Δρ. Μιχαήλ Χατζούλης Δρ.Γιώργος Αρ. Αλεβιζόπουλος Τομέας Ψυχικής Υγείας, Τμήμα Νοσηλευτικής ΕΚΠΑ Κατάθλιψη Συχνή και σοβαρή ψυχική διαταραχή με κεντρικά χαρακτηριστικά:

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΓΗΡΙΑΤΡΙΚΗ Φίλιππος Γουρζής

ΨΥΧΟΓΗΡΙΑΤΡΙΚΗ Φίλιππος Γουρζής ΨΥΧΟΓΗΡΙΑΤΡΙΚΗ Φίλιππος Γουρζής Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΨΥΧΟΓΗΡΙΑΤΡΙΚΗ Κλάδος της ψυχιατρικής που ασχολείται με την προαγωγή της ψυχικής υγείας των ηλικιωμένων την πρόληψη τη διάγνωση των ψυχικών διαταραχών

Διαβάστε περισσότερα

Dyslipidemia: Updated Guidelines Διαχείριση δυσλιπιδαιμιών

Dyslipidemia: Updated Guidelines Διαχείριση δυσλιπιδαιμιών Dyslipidemia: Updated Guidelines Διαχείριση δυσλιπιδαιμιών Σπύρου Αλκέτα Θεοδώρα, Νοσηλεύτρια ΠΕ, Msc, Καρδιολογική Μονάδα Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο Οι κατευθυντήριες οδηγίες συνοψίζουν και αξιολογούν

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΗ

ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΗ ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΗ 1. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1.1 Oνομασία: CLOPIXOL ΑCUTARD 1.2 Σύνθεση: Δραστική ουσία: Zuclopenthixol acetate (Ζουκλοπενθιξόλη) Έκδοχα: Triglycerides, medium-chain

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Οδηγίες Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για τη φαρμακευτική αντιμετώπιση των Διαταραχών Άγχους σε ενηλίκους

Κατευθυντήριες Οδηγίες Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για τη φαρμακευτική αντιμετώπιση των Διαταραχών Άγχους σε ενηλίκους Κατευθυντήριες Οδηγίες Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για τη φαρμακευτική αντιμετώπιση των Διαταραχών Άγχους σε ενηλίκους Πέτρος Σκαπινάκης, Στέφανος Μπέλλος, Μυρτώ Σαμαρά, Βενετσάνος Μαυρέας Ψυχιατρική Κλινική,

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακευτική Θεραπεία Νόσου του Πάρκινσον

Φαρμακευτική Θεραπεία Νόσου του Πάρκινσον Φαρμακευτική Θεραπεία Νόσου του Πάρκινσον Η νόσος του Πάρκινσον είναι μία συχνή εκφυλιστική νόσος του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος η οποία εκδηλώνεται με κινητικά και μη κινητικά συμπτώματα. Μέχρι σήμερα

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογικές Θεραπείες Φίλιππος Γουρζής

Βιολογικές Θεραπείες Φίλιππος Γουρζής Βιολογικές Θεραπείες Φίλιππος Γουρζής Απαρτιωμένη Διδασκαλία Εισαγωγή Ιστορικά Στοιχεία Βιολογικές Θεραπείες: η 1 η φάση του μηχανισμού δράσης ολοκληρώνεται μέσω βιολογικών μηχανισμών 1869: Ένυδρη χλωράλη

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Οδηγίες Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για τη φαρμακευτική αντιμετώπιση των Διαταραχών Άγχους σε ενηλίκους

Κατευθυντήριες Οδηγίες Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για τη φαρμακευτική αντιμετώπιση των Διαταραχών Άγχους σε ενηλίκους Κατευθυντήριες Οδηγίες Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για τη φαρμακευτική αντιμετώπιση των Διαταραχών Άγχους σε ενηλίκους Πέτρος Σκαπινάκης, Στέφανος Μπέλλος, Μυρτώ Σαμαρά, Βενετσάνος Μαυρέας Ψυχιατρική Κλινική,

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ. Υπεύθυνοι: Χ. Παπαγεργίου, Καθηγητής & Διευθυντής, Α Ψυχιατρική Κλινική, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ,

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ. Υπεύθυνοι: Χ. Παπαγεργίου, Καθηγητής & Διευθυντής, Α Ψυχιατρική Κλινική, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ, ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ Υπεύθυνοι: Χ. Παπαγεργίου, Καθηγητής & Διευθυντής, Α Ψυχιατρική Κλινική, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ, Α. Δουζένης, Αναπλ Καθηγητής & Διευθυντής, Β Ψυχιατρική Κλινική, Ιατρική Σχολή,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΠΟΛΙΚΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ Ι. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΕ YMRS ΚΑΙ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΙΣΟΔΥΝΑΜΗΣ ΔΟΣΗΣ ΑΝΤΙΨΥΧΩΤΙΚΟΥ

ΔΙΠΟΛΙΚΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ Ι. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΕ YMRS ΚΑΙ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΙΣΟΔΥΝΑΜΗΣ ΔΟΣΗΣ ΑΝΤΙΨΥΧΩΤΙΚΟΥ 5 (1), 2008 Eρευνητική εργασία 55 ΔΙΠΟΛΙΚΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ Ι. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΕ YMRS ΚΑΙ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΙΣΟΔΥΝΑΜΗΣ ΔΟΣΗΣ ΑΝΤΙΨΥΧΩΤΙΚΟΥ Γεωργιάδης Μ., Δύντσικου Δ., Κατσιαμάνης Δ., Γρηγοριάδης Δ., Σταθάκης Ι. Ψυχιατρικό

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχιατρική Φίλιππος Γουρζής

Εισαγωγή στην Ψυχιατρική Φίλιππος Γουρζής Εισαγωγή στην Ψυχιατρική Φίλιππος Γουρζής Απαρτιωμένη Διδασκαλία Εισαγωγή στην Ψυχιατρική 21 ος αιώνας μεγάλη πρόοδος των συναφών επιστημών: Νευροεπιστήμες, Ψυχολογία, Κοινωνιολογία Προηγήθηκε περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΥΓΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΑΝΤΙΑΝΟΪΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΤΙΨΥΧΩΣΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ ΕΛΕΝΑ ΣΟΥΛΙΩΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΟΣ

ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΥΓΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΑΝΤΙΑΝΟΪΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΤΙΨΥΧΩΣΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ ΕΛΕΝΑ ΣΟΥΛΙΩΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΥΓΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΑΝΤΙΑΝΟΪΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΤΙΨΥΧΩΣΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΑΝΟΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ ΕΛΕΝΑ ΣΟΥΛΙΩΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΑΝΤΙΨΥΧΩΣΙΚΑ ΚΑΙ ΑΝΟΙΑ Οι ασθενείς με άνοια εμφανίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Προσέγγιση ανοιών στην κλινική πράξη παρουσίαση περιστατικών

Προσέγγιση ανοιών στην κλινική πράξη παρουσίαση περιστατικών Προσέγγιση ανοιών στην κλινική πράξη παρουσίαση περιστατικών Χαρισίου Κλεονίκη Ειδικευόμενη νευρολογίας Π.Γ.Ν.Ιωαννίνων Ποιες ψυχιατρικές διαταραχές μπορούμε να συναντήσουμε στην άνοια? ΟΛΕΣ! Όλα τα μείζονα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα www.pegkaspanagiotis.gr Τι εννοούμε με τον όρο πρόληψη καρδιαγγειακής νόσου; Εννοούμε τη συντονισμένη δέσμη ενεργειών, τόσο σε ατομικό, όσο και σε συλλογικό επίπεδο,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική Διευθυντής: Καθηγητής Φ. Γουρζής ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ακ. Έτος 2014-2015 Πάτρα, 2014 Επιστημονικό Προσωπικό Ψυχιατρικής Κλινικής Διευθυντής: Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Διάθεσης. Γιώργος Ανωγειανάκις καθηγητής Φυσιολογίας, Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ

Διαταραχές Διάθεσης. Γιώργος Ανωγειανάκις καθηγητής Φυσιολογίας, Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διαταραχές Διάθεσης Γιώργος Ανωγειανάκις καθηγητής Φυσιολογίας, Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Μαρία Καραγιαννίδου, Ψυχολόγος, B.Sc. Middlesex Univ., M.Sc. Univ. of Sheffield Βασίλειος Παπαλιάγκας, Ιατρός, Διδάκτωρ

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Ενηλίκων (Ι.Ψ.Υ.Π.Ε.) Ψυχιατρική Περίθαλψη στο Σπίτι του Ασθενούς (Ψ.Π.Σ.Α.)

Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Ενηλίκων (Ι.Ψ.Υ.Π.Ε.) Ψυχιατρική Περίθαλψη στο Σπίτι του Ασθενούς (Ψ.Π.Σ.Α.) Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Ενηλίκων (Ι.Ψ.Υ.Π.Ε.) ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ Π. ΥΠΕΥΘΥΝOI ΤΜΗΜΑΤΟΣ Ψ.Π.Σ.Α.: ΤΣΙΠΟΥΡΙΔΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ: ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΖΕΙΚΟΥ ΕΒΕΛΙΝΑ: ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ Ψυχιατρική

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΟΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ (F16. Ψυχικές διαταραχές και διαταραχές της συμπεριφοράς από τη χρήση ψευδαισθησιογόνων)

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΟΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ (F16. Ψυχικές διαταραχές και διαταραχές της συμπεριφοράς από τη χρήση ψευδαισθησιογόνων) ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΟΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ (F16. Ψυχικές διαταραχές και διαταραχές της συμπεριφοράς από τη χρήση ψευδαισθησιογόνων) Ιωάννης Λιάππας, Καθηγητής Ψυχιατρικής ΕΚΠΑ Θωμάς Παπαρρηγόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα III Τροποποιήσεις στην περίληψη των χαρακτηριστικών του προϊόντος και στο φύλλο οδηγιών χρήσης

Παράρτημα III Τροποποιήσεις στην περίληψη των χαρακτηριστικών του προϊόντος και στο φύλλο οδηγιών χρήσης Παράρτημα III Τροποποιήσεις στην περίληψη των χαρακτηριστικών του προϊόντος και στο φύλλο οδηγιών χρήσης Σημείωση: Αυτές οι τροποποιήσεις πρόκειται να ενσωματωθούν στην έγκυρη Περίληψη των Χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

ιπολική ιαταραχή (Μανιοκατάθλιψη)

ιπολική ιαταραχή (Μανιοκατάθλιψη) Τι είναι η ιπολική ιαταραχή; ιπολική ιαταραχή (Μανιοκατάθλιψη) Η ιπολική ιαταραχή, γνωστή και ως µανιοκατάθλιψη, θεωρείται µια διαταραχή της εγκεφαλικής λειτουργίας, η οποία φέρει ασυνήθιστες εναλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα III. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος και του φύλλου οδηγιών χρήσης

Παράρτημα III. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος και του φύλλου οδηγιών χρήσης Παράρτημα III Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος και του φύλλου οδηγιών χρήσης Σημείωση: Οι τροποποιήσεις της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ 18 (1), Αξιολόγηση της ύφεσης της μανιακής συμπτωματολογίας μετά από χορήγηση αντιψυχωσικής αγωγής

ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ 18 (1), Αξιολόγηση της ύφεσης της μανιακής συμπτωματολογίας μετά από χορήγηση αντιψυχωσικής αγωγής ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ 18 (1), 2007 61 Eρευνητική εργασία Research article Αξιολόγηση της ύφεσης της μανιακής συμπτωματολογίας μετά από χορήγηση αντιψυχωσικής αγωγής Μ. Γεωργιάδης, Δ. Κατσιαμάνης, Δ. Γρηγοριάδης,

Διαβάστε περισσότερα

Σχιζοφρένεια. Τι Είναι η Σχιζοφρένεια; Από Τι Προκαλείται η Σχιζοφρένεια; Ποια Είναι Τα Συμπτώματα Της Σχιζοφρένειας;

Σχιζοφρένεια. Τι Είναι η Σχιζοφρένεια; Από Τι Προκαλείται η Σχιζοφρένεια; Ποια Είναι Τα Συμπτώματα Της Σχιζοφρένειας; Σχιζοφρένεια Τι Είναι η Σχιζοφρένεια; Η σχιζοφρένεια, μια πνευματική ασθένεια που προκαλεί διαταραχή στον τρόπο που σκέφτεται το άτομο, επηρεάζει περίπου το 1% του πληθυσμού. Συνήθως ξεκινά από τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο

5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο 5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο Διάγνωση και διαγνωστικά εργαλεία Αναγνώριση Ανίχνευση της κατάθλιψης σε ομάδες υψηλού κινδύνου Σύσταση 1: Συστήνεται στους

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος 7 ο - Άρθρο 2.1 β

Τεύχος 7 ο - Άρθρο 2.1 β Τεύχος 7 ο - Άρθρο 2.1 β Η ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ (APA) ΔΙΝΕΙ ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΕΝΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΙΖΟΝΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Μετάφραση-επιμέλεια: Τσίντου Μαγδαληνή* Ιατρική Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012»

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» «Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 Ηλίας Ν. Μυγδάλης Συντονιστής Διευθυντής Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα 9o Πανελλήνιο Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΣΤΗ ΜΕΤΩΠΟΚΡΟΤΑΦΙΚΗ ΑΝΟΙΑ

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΣΤΗ ΜΕΤΩΠΟΚΡΟΤΑΦΙΚΗ ΑΝΟΙΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΣΤΗ ΜΕΤΩΠΟΚΡΟΤΑΦΙΚΗ ΑΝΟΙΑ Γιαννοπούλου Γ. Κωνσταντίνα Επιμελήτρια Α Υπεύθυνη Ιατρείου Άνοιας Γ.Ν.Α. Λαϊκό ΕΙΣΑΓΩΓΗ Tεκμηριωμένες φαρμακευτικές μέθοδοι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ : ποια και πότε ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ ΣΤΕΛΙΟΣ ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΟΣ ΑΦΡΟΔΙΣΙΟΛΟΓΟΣ

ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ : ποια και πότε ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ ΣΤΕΛΙΟΣ ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΟΣ ΑΦΡΟΔΙΣΙΟΛΟΓΟΣ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ : ποια και πότε ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ ΣΤΕΛΙΟΣ ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΟΣ ΑΦΡΟΔΙΣΙΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΣΩΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ Αξιολόγηση κλινικής εικόνας ακμής(μορφή και βαρύτητα) Γνώση του σκευάσματος

Διαβάστε περισσότερα

Συστάσεις για τη διαχείριση των πυρετικών σπασμών

Συστάσεις για τη διαχείριση των πυρετικών σπασμών Συστάσεις για τη διαχείριση των πυρετικών σπασμών Ad hoc Task Force of LICE Guidelines Commission ITALIAN LEAGUE AGAINST EPILEPSY Giuseppe Capovilla, Massimo Mastrangelo, Antonino Romeo, and Federico Vigevano

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΟΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ (F11. Ψυχικές διαταραχές και διαταραχές της συμπεριφοράς λόγω χρήσης οπιοειδών)

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΟΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ (F11. Ψυχικές διαταραχές και διαταραχές της συμπεριφοράς λόγω χρήσης οπιοειδών) ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΟΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ (F11. Ψυχικές διαταραχές και διαταραχές της συμπεριφοράς λόγω χρήσης οπιοειδών) Ιωάννης Λιάππας, Καθηγητής Ψυχιατρικής ΕΚΠΑ Θωμάς Παπαρρηγόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ & ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: ΝΕΟΤΕΡΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ. Ο. Καρδακάρη, Νοσηλεύτρια M sc,κ/δ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΓΝΙ

ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ & ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: ΝΕΟΤΕΡΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ. Ο. Καρδακάρη, Νοσηλεύτρια M sc,κ/δ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΓΝΙ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ & ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: ΝΕΟΤΕΡΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ Ο. Καρδακάρη, Νοσηλεύτρια M sc,κ/δ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΓΝΙ Καρδιακή ανεπάρκεια & Κατάθλιψη θέμα μεγάλου ενδιαφέροντος: λόγω του υψηλού επιπολασμού τους & της τάσης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗ

ΟΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗ 199 ΟΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗ Παύλος Σακκάς Αναπληρωτής Καθηγητής Ψυχιατρικής, Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών Το φάσμα των ψυχικών διαταραχών εκτείνεται στα εξής πεδία: Οργανικά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΣΤΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΠΑΝΙΚΟΥ- ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΣΤΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΠΑΝΙΚΟΥ- ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ Κατευθυντήριες Οδηγίες 61 Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΣΤΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΠΑΝΙΚΟΥ- ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ Αν. Διευθυντής, Κέντρο Ψυχικής Υγείας Κεντρικού Τομέα ΨΝΘ, Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

Η ψυχολογική πλευρά του ευερέθιστου εντέρου

Η ψυχολογική πλευρά του ευερέθιστου εντέρου Η ψυχολογική πλευρά του ευερέθιστου εντέρου Βασίλης Αλε6ίζος Αναπλ. Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών συνδρομή ευερέθιστου εντέρου αντιπροσωπεύει την πιο συνήθη γαστρεντερική διαταραχή. Χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Άγχος. Σοβαρό. Ήπιο. Scream, Edvard Munch Ένταση Ανησυχία Φόβος (ενεργοποίηση ) ταχυκαρδία, εφίδρωση τρόµος, αίσθηµα παλµών ΚΤ 2008

Άγχος. Σοβαρό. Ήπιο. Scream, Edvard Munch Ένταση Ανησυχία Φόβος (ενεργοποίηση ) ταχυκαρδία, εφίδρωση τρόµος, αίσθηµα παλµών ΚΤ 2008 Αγχολυτικά (ελάσσονα ηρεµιστικά) Υπνωτικά Κατερίνα Τυλιγάδα Επίκουρη Καθηγήτρια Φαρµακολογίας Άγχος ΚΤ 2008 Scream, Edvard Munch Ένταση Ανησυχία Φόβος (ενεργοποίηση ) ταχυκαρδία, εφίδρωση τρόµος, αίσθηµα

Διαβάστε περισσότερα

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης Προαγωγή Υγείας Προγράμματα άσκησης Σύσταση 13: Συστήνεται οι Γενικοί Ιατροί, άλλοι Ιατροί, καθώς και επαγγελματίες υγείας της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας να ενθαρρύνουν τους ασθενείς με κατάθλιψη (κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΧΕΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ - ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Αντιθροµβωτική θεραπεία

ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΧΕΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ - ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Αντιθροµβωτική θεραπεία ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΧΕΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ - ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Αντιθροµβωτική θεραπεία ΚΑΜΠΟΥΡΙΔΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ Α ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΚΑΒΑΛΑΣ Δεν

Διαβάστε περισσότερα

Αγχώδειςδιαταραχές. διαταραχέςκαι Πανικός. Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών. Αθηνών

Αγχώδειςδιαταραχές. διαταραχέςκαι Πανικός. Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών. Αθηνών Αγχώδειςδιαταραχές διαταραχέςκαι Πανικός Εµµανουήλ Ν. Κάττουλας MD, PhD Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών Επιστηµονικός Συνεργάτης Α Ψυχιατικής Κλινικής Παν/µίου Αθηνών Ψυχίατρος

Διαβάστε περισσότερα

Πηγή: Πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ (MIS 346816) 6/10/2015. Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα

Πηγή: Πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ (MIS 346816) 6/10/2015. Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα Υπέρταση Υπερχοληστερολαιμία Χρόνια Κατάθλιψη Φαρμακοληψία Ελένη-Μαρία Παπατέστα, Iατρός Επιστημονική Συνεργάτις Ελληνικού Ιδρύματος

Διαβάστε περισσότερα

Alzheimer - βλ. Άνοια

Alzheimer - βλ. Άνοια Φαινόμενα όπως θλίψη, σύγχυση, άγχος κλπ είναι συνηθισμένα και φυσιολογικώς απαντώμενα στην καθημερινότητα. Ένα άτομο που έχει όμως ψυχικά προβλήματα ή ψυχική νόσο βιώνει αυτά τα φαινόμενα ή συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ALZHEIMER (AD) Δρ Βασίλειος Δ. Στεργίου Ψυχίατρος

Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ALZHEIMER (AD) Δρ Βασίλειος Δ. Στεργίου Ψυχίατρος Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ALZHEIMER (AD) Δρ Βασίλειος Δ. Στεργίου Ψυχίατρος ΑΜΕΣΗ ΣΧΕΣΗ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΑΝΟΙΑΣ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ «Η ασθενής κάθεται στο κρεβάτι με έκφραση απελπισμένη» Alois Alzheimer Κατάθλιψη Ήπια

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση των ανεπιθύμητων ενεργειών των νευρο- ψυχιατρικών φαρμάκων που χορηγούνται στις μυοσκελετικές παθήσεις

Αντιμετώπιση των ανεπιθύμητων ενεργειών των νευρο- ψυχιατρικών φαρμάκων που χορηγούνται στις μυοσκελετικές παθήσεις Αντιμετώπιση των ανεπιθύμητων ενεργειών των νευρο- ψυχιατρικών φαρμάκων που χορηγούνται στις μυοσκελετικές παθήσεις Γρηγόρης Β. Χειλάκος Νευρολόγος Υπεύθυνος Νευροφυσιολογικού Εργαστηρίου, Νευρολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Επείγοντα Ψυχιατρικά Προβλήματα

Επείγοντα Ψυχιατρικά Προβλήματα 166 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΓΑτJΚΗΣ ΙΑΊΊ'ΙΚΗΣ Επείγοντα Ψυχιατρικά Προβλήματα ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΚΩΝΣΤΑ Τα επείγοντα ψυχιατρικά προβλήματα περιλαμβάνουν διαταραχές στη σκέψη, στο συναίσθημα και στη συμπεριφορά

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του άσθματος στα παιδιά.

Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του άσθματος στα παιδιά. Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του στα παιδιά. Φώτης Β. Κυρβασίλης Επίκουρος Καθηγητής Παιδιατρικής Πνευμονολογίας Γ Παιδιατρική Κλινική Α.Π.Θ www.pd3.gr Η αντιμετώπιση του βρογχικού στα παιδιά κατευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΙ ΦΑΡΜΑΚΑ. Γεώργιος Ι. Πανουτσόπουλος Δρ. Φυσιολογίας του Ανθρώπου Τμήμα Νοσηλευτικής Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου

ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΙ ΦΑΡΜΑΚΑ. Γεώργιος Ι. Πανουτσόπουλος Δρ. Φυσιολογίας του Ανθρώπου Τμήμα Νοσηλευτικής Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΙ ΦΑΡΜΑΚΑ Γεώργιος Ι. Πανουτσόπουλος Δρ. Φυσιολογίας του Ανθρώπου Τμήμα Νοσηλευτικής Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου 1 Ο πρώτος χρόνος μετά τη γέννηση έχει τις μεγαλύτερες και ταχύτερες φυσιολογικές

Διαβάστε περισσότερα

ιαβητική κετοξέωση ως ανεπιθύµητη ενέργεια θεραπείας µε ολανζαπίνη

ιαβητική κετοξέωση ως ανεπιθύµητη ενέργεια θεραπείας µε ολανζαπίνη ιαβητική κετοξέωση ως ανεπιθύµητη ενέργεια θεραπείας µε ολανζαπίνη Μ. Τσολάκη, Γ. Συµεωνίδης, Α. Κάζης Γ Νευρολογική Κλινική Αριστοτελείου Πανεπιστηµίου Θεσσαλονίκης και Β Παθολογική Κλινική ηµοτικού Νοσοκοµείου

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΓΡΙΠΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο ΓΡΙΠΗΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΓΡΙΠΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο ΓΡΙΠΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΓΡΙΠΗ 2010-2011 ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο ΓΡΙΠΗΣ 2010-2011 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΧΡΗΣΗΣ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΓΡΙΠΗΣ 15 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2011 ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ Κατά την περίοδο

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική Διευθυντής: Αν. Καθηγητής Φ. Γουρζής ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ακ. Έτος 2013-2014 Πάτρα, 2013 Επιστημονικό Προσωπικό Ψυχιατρικής Κλινικής Διευθυντής:

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Φαρμακολογία Ι

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Φαρμακολογία Ι ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Φαρμακολογία Ι Φάρμακα Κ.Ν.Σ. Διδάσκοντες: Μ. Μαρσέλος, Μ. Κωνσταντή, Π. Παππάς, Κ. Αντωνίου, Γ. Λεονταρίτης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΝΟΣΟΥ ΠΑΡΚΙΝΣΟΝ

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΝΟΣΟΥ ΠΑΡΚΙΝΣΟΝ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΝΟΣΟΥ ΠΑΡΚΙΝΣΟΝ Η νόσος του Πάρκινσον είναι μία συχνή εκφυλιστική νόσος του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος η οποία εκδηλώνεται με κινητικά και μη κινητικά συμπτώματα. Μέχρι σήμερα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΝΕΥΡΟΓΕΝΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Οι ασθενείς με νευρογενή ανορεξία παρουσιάζουν σημαντική απώλεια βάρους, είναι ανορεκτικοί και υποφέρουν από

Διαβάστε περισσότερα

ΟΦΕΛΗ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ & ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗ ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ

ΟΦΕΛΗ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ & ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗ ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ Η επίδραση της σωματικής δραστηριότητας στη θεραπευτική πορεία των ατόμων με σοβαρή ψυχική διαταραχή και η σημασία της ενσωμάτωσης προγραμμάτων άσκησης στο πλαίσιο των υπηρεσιών ψυχικής υγείας Συντάκτρια:

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η τιμή της γλυκόζης νηστείας είναι 126mg/dl (7.0 mmol/l),

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια Επιστημονική Εκδήλωση

Πανελλήνια Επιστημονική Εκδήλωση ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ, ΠΡΟΛΗΨΗΣ & ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ 2η Πανελλήνια Επιστημονική Εκδήλωση Εξελίξεις στην Ψυχιατρική Θεραπευτική, 2014 «Φαρμακευτικές και μη Φαρμακευτικές Παρεμβάσεις»

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Διάλεξη 5: Σακχαρώδης Διαβήτης και Άσκηση Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς, Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 5 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 13: ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Η χορήγηση διατροφής δεν ΠΡΕΠΕΙ να ξεπερνά την ικανότητα χρησιμοποίησης/οξείδωσης τους απο τον οργανισμό ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΕΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΙ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΦΥΛΛΟΥ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΕΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΙ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΦΥΛΛΟΥ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΕΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΙ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΦΥΛΛΟΥ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ Σημείωση: Οι εν λόγω τροποποιήσεις της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΙΣΜΟΣ, ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΑΠΟ ΜΕΘΑΜΦΕΤΑΜΙΝΗ ( CRYSTAL ICE) ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΕΘΙΣΜΟΣ, ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΑΠΟ ΜΕΘΑΜΦΕΤΑΜΙΝΗ ( CRYSTAL ICE) ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΘΙΣΜΟΣ, ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΑΠΟ ΜΕΘΑΜΦΕΤΑΜΙΝΗ ( CRYSTAL ICE) ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Η μεθαμφεταμίνη είναι συνθετική ουσία και αποτελεί εξέλιξη μιας προγενέστερης ουσίας, της αμφεταμίνης. Για πρώτη φορά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η αυτοκτονική συµπεριφορά ορίζεται ως η συµπεριφορά, κατά την οποία το άτοµο θέλει να κάνει κακό στον εαυτό του µε σκοπό να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. ιαχωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας.

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος Η κλινική εικόνα της πάθησης περιλαμβάνει την παρουσια γενικων συμπτωματων

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ 18 (1), 2007 31. Το πρώτο σχιζοφρενικό επεισόδιο: Φαρμακοθεραπεία και ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις. Γ.Δ. Γαρύφαλλος

ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ 18 (1), 2007 31. Το πρώτο σχιζοφρενικό επεισόδιο: Φαρμακοθεραπεία και ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις. Γ.Δ. Γαρύφαλλος ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ 18 (1), 2007 31 Aνασκόπηση Review Το πρώτο σχιζοφρενικό επεισόδιο: Φαρμακοθεραπεία και ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις Γ.Δ. Γαρύφαλλος Β' Πανεπιστημιακή Ψυχιατρική Κλινική, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΡΤΑΣΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΝΟΣΟ. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ.

ΥΠΕΡΤΑΣΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΝΟΣΟ. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. 14 ο Βορειοελλαδικό Καρδιολογικό Συνέδριο ΥΠΕΡΤΑΣΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΝΟΣΟ. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Κ. ΤΣΙΟΥΦΗΣ, Α. ΜΑΝΩΛΗΣ, Ι. ΖΑΡΙΦΗΣ, Ε. ΚΑΛΛΙΣΤΡΑΤΟΣ, Β. ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ, Α. ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας

Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας Χριστίνα Δάλλα Λέκτορας Φαρμακολογίας Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Αθηνών cdalla@med.uoa.gr www.med.uoa.gr/pharmacology Ισχύς (potency) ενός φαρμάκου (συνήθως εκφράζεται σε

Διαβάστε περισσότερα