Α.Τ.Ε.Ι. ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΗΧΟΥ & ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΛΗΞΟΥΡΙ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Α.Τ.Ε.Ι. ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΗΧΟΥ & ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΛΗΞΟΥΡΙ"

Transcript

1 Α.Τ.Ε.Ι. ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΗΧΟΥ & ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΛΗΞΟΥΡΙ Μ Ο Υ Σ Ι Κ Η Σ Η Μ Ε Ι Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α (Γ Ε Ξ Α Μ Η Ν Ο) ( Ι ΑΚΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ) ΡΕΝΑΤΑ ΑΛΙΑΝΟΥ Η ρ. Εθνοµουσικολογίας Παν/µίου Αθηνών ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ

2 Ι. Γ Ε Ν Ι Κ Α Π Ε Ρ Ι Σ Η Μ Ε Ι Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α Σ Απ τα πανάρχαια χρόνια οι περισσότεροι µουσικοί πολιτισµοί δοκίµασαν ν απεικονίσουν µε διάφορα σηµάδια τους µουσικούς ήχους, µε όλες τους τις παραµέτρους: τη χροιά, την έκταση, τη διάρκεια, την ένταση και προπαντός το τονικό ύψος. Με τις σηµειογραφίες αυτές, επιχειρήθηκε να συµβολιστεί, τουλάχιστον το ύψος, δηλ. η ανέλιξη, η διαδροµή µιας µελωδίας. Η ανάγκη να διασωθεί µια µουσική που κινδύνευε να χαθεί ή διευκόλυνση της µνήµης των τραγουδιστών/ ψαλτών/ µουσικών είναι οι κυριότερες αιτίες της επινόησης της µουσικής σηµειογραφίας. Η εξέλιξη της µουσικής από την αρχαιότητα µέχρι τις µέρες µας βρίσκεται σε άµεση σχέση µε την εξέλιξη της µουσικής σηµειογραφίας. Αισθητικές αναζητήσεις και καθαρά τεχνικοί λόγοι διαµόρφωναν συνεχώς νέες ανάγκες καταγραφής του µουσικού ήχου ώστε η αποκωδικοποίησή του, µέσα από την ερµηνεία, να γίνεται µε τον ακριβέστερο τρόπο, σύµφωνα πάντα µε την αισθητική προσέγγιση κάθε συνθέτη. Αλλιώς σηµείωναν οι πρωτόγονοι, αλλιώς οι ιεροψάλτες, ο Μπαχ, οι ροµαντικοί, ο Λογοθέτης ή ο Λουτοσλάβσκι. Όλοι τους είχαν µια συνεπή αισθητική πρόταση. Η σηµειογραφία ήταν µέσο, όχι αυτοσκοπός: Ο συνθέτης δηλαδή επιλέγει ένα νέο τρόπο καταγραφής της µουσικής, όχι για να πρωτοτυπήσει, αλλά απλά επειδή ο παλιός τρόπος δεν τον καλύπτει Στις µέρες µας το θέµα της µουσικής σηµειογραφίας είναι επίκαιρο όσο ποτέ. Υπάρχει η άποψη ότι µια ορθολογικά δοµηµένη παρτιτούρα, µε την καταγραφή κάθε λεπτοµέρειας, περιορίζει συνθέτη και ερµηνευτή σε µια «στείρα» εκτέλεση. Γι αυτό συχνά ο αυτοσχεδιασµός, σε όλες τις εποχές, λειτουργούσε ως εναλλακτική λύση, η οποία «απελευθέρωνε» τον εκτελεστή να βάλει και τη δική του σφραγίδα στην εκτέλεση/ στη µουσική αισθητική του έργου και ταυτόχρονα να εκφράσει τα προσωπικά του συναισθήµατα από την επίδραση του έργου. Ο τρόπος λοιπόν καταγραφής είναι ευθέως ανάλογος µε τον τρόπο µουσικής σκέψης. Η εικαστική προσέγγιση της µουσικής συνήθως δεν ενσωµατώνει το χρόνο στη δηµιουργία. Εποµένως, ένα έργο µπορεί να διεκπεραιώνεται στον ψευδοχρόνο µιας ωρολογιακής πραγµατικότητας. Οι γραφικές παρτιτούρες παρουσιάζουν άλλα προβλήµατα που επικεντρώνονται κυρίως στην έλλειψη επαρκούς πληροφορίας, στην πολυπλοκότητα πολλών χωρο-χρονικών παραµέτρων και την έλλειψη εξοικείωσης. Τέτοιου είδους έργα ανοίγουν, όµως, νέους δρόµους στη µουσική σηµειογραφία. 2

3 Α. Είδη Μουσικής Σηµειογραφίας: 1. ΧΕΙΡΟΝΟΜΙΑ: Τρόπος µε τον οποίο γινόταν υπενθύµιση των τονικών και ρυθµικών εναλλαγών ενός µέλους, µε προκαθορισµένες κινήσεις του σώµατος (χεριών - κεφαλής). 2. ΣΥΜΒΟΛΑ - ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ: (Ινδικά - Αραβικά - Εβραϊκά - Αρχαιοελληνικά - Ρωµαϊκά - κ.ά.). ΙΙ. Ε Ι Η Π Α Ρ Τ Ι Τ Ο Υ Ρ Α Σ 1. Χειρόγραφες παρτιτούρες συνθέτη (µαυρόασπρες ή έγχρωµες) 2. Εκτυπωµένες παρτιτούρες (από τυπογραφία ή εκτυπωτή) 3. Καθαρογράφηση παρτιτούρας (σε χαρτί ή διαφάνεια) από επαγγελµατίες αντιγραφείς. 4. Μη συµβατικές συµβατικές- Γραφικές παριτούρες (20ός αιώνας) 5. Σηµειογραφίες µη ευρωπαϊκές ή παλιάς µουσικής (Μεσαιωνικές παρτιτούρες πρώιµης και νευµατικής σηµειογραφίας ή βυζαντινή παρασηµαντική) 6. Παρτιτούρες σε µικροφίλµ 7. Ψηφιακές παρτιτούρες ΙΙΙ. Χ Ρ Η Σ Ι Μ Ο Τ Η Τ Α Π Α Ρ Τ Ι Τ Ο Υ Ρ Α Σ α) Τα χειρόγραφα του συνθέτη ή του αντιγραφέα του, ακόµη και αν το έργο έχει εκδοθεί, περιλαµβάνουν πολλές ενδιαφέρουσες πληροφορίες σχετικά µε: - την εποχή - το είδος του έργου - το ύφος - την ενορχήστρωση/ ενοργάνωση - τα όργανα - τις φωνές, χορωδία - σολίστ - ηθοποιούς (αν υπάρχουν) - χορευτές - τις επιθυµίες του συνθέτη - τη δυναµική 3

4 - τον τρόπο εκτέλεσης - τον τόπο εκτέλεσης - την ηµεροχρονολογία σύνθεσης και - την ηµεροχρονολογάι παρουσίασης του έργου κλ.π. β) Ξεκινώντας από το Mainz Psalter (1459), οι τυπωµένες παρτιτούρες αποτελούν µια σηµαντική παρακαταθήκη του µουσικού πολιτισµού της ανθρωπότητας γιατί προσφέρουν µια καθαρή εικόνα της µουσικής σηµειογραφίας και της εξέλιξής της. γ) Οι καθαρογραµµένες (χειρόγραφες) παρτιτούρες, συνήθως από επαγγελµατίες αντιγραφείς µουσικολόγους, ενορχηστρωτές, συνθέτες και µουσικούς, διασώζουν πληροφορίες και λεπτοµέρειες από τις πρωτότυπες του συνθέτη, «επεµβαίνουν» µε διορθώσεις στο έργο του συνθέτη, κάνουν παρατηρήσεις επί του έργου. IV. Π Λ Η Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Ε Σ Π Α Ρ Τ Ι Τ Ο Υ Ρ Α Σ Α. ΓΙΑ ΤΗ ΥΝΑΜΙΚΗ / ΕΝΤΑΣΗ piano = p = σιγά/ χαµηλόφωνα piano piano = pp = πολύ σιγά/ πολύ χαµηλόφωνα piano piano piano = ppp = πάρα πολύ σιγά/ ψιθυριστά mezzo forte = mf = µέτρια δυνατά forte = f = δυνατά fortissimo = ff = πολύ δυνατά piu fortissimo = fff = πάρα πολύ δυνατά sforzando = sf = απότοµα δυνατά con forza = µε δύναµη silenzioso = σιωπηλό crescendo = <= σταδιακή αύξηση της έντασης diminuendo = >= σταδιακή µείωση της έντασης Β. ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΕΚΤΕΛΕΣΗΣ staccato =. = κοφτά 4

5 legato = ή = δεµένα con legno = µε το ξύλο (για τα έγχορδα) con arco = µε το δοξάρι come allegro= χαρούµενα accelerando = µε επιτάχυνση ritardando = µε επιβράδυνση ritenuto = συγκρατηµένο (σε χρόνο), µε καθυστέρηση (σε συγκεκριµένα µέτρα, συνήθως τα 2-3 τελευταία µέτρα στο τέλος µέρους ή και ολόκληρου του έργου) sostenuto = συγκρατηµένο (συνήθως µπαίνει στην αρχή µιας φράσης) morendo = σβήνοντας τον ήχο rubato = µε πιο ελεύθερο ρυθµό και συναισθηµατική έκφραση coda = ουρά (το τελευταίο κοµµάτι/ φράση ενός έργου) da capo = ανάµεσα στις δύο διπλές διαστολές = από την αρχή της φράσης που περιέχεται Γ. ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΑΧΥΤΗΤΑ & ΤΟΝ ΡΥΘΜΟ αdagio = πολύ αργά molto andante = αργά andante = περπατητά (ούτε αργά ούτε γρήγορα) allegretto = γρηγορούτσικα allegro = γρήγορα molto allegro = πολύ γρήγορα presto = γοργά prestissimo = πάρα πολύ γοργά κορώνα = (εµφανίζεται στο τελευταίο µέτρο ενός έργου) = κρατάµε τον διπλάσιο χρόνο της αξίας της νότας που έχει κορώνα 5

6 V. ΕΞΕΛΙΞΗ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΗΜΕΙΟΓΡΑΦΙΑΣ ΑΠΟ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑ Α ΩΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟ A. ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑ Α: Αλφαβητική Σηµειογραφία. Τα γράµµατα της αλφαβήτου σε διάφορες θέσεις µαζί µε άλλα σηµάδια. Οι αρχαίοι Έλληνες είχαν δύο συστήµατα σηµειογραφίας: ένα για την οργανική (σηµεία κρούσης) και ένα για τη φωνητική (σηµεία λέξεως). Τα σηµεία ήταν διαφορετικά για την οργανική και διαφορετικά για τη φωνητική. Ο Αλύπιος στο έργο του «Εισαγωγή Μουσική» και ο Αριστείδης ο Κοϊντιλιανός στο έργο του «Περί Μουσικής» αναφέρουν, ότι η οργανική γραφή είναι αρχαιότερη και καταγράφεται µε τα χαµηλότερα σηµεία, σε αντίθεση µε τη φωνητική, η οποία επινοήθηκε τον 5 ο αιώνα π.χ., βασισµένη στο Ιωνικό αλφάβητο, και καταγράφεται µε τα υψηλότερα σηµεία. Τα σηµεία της οργανικής σηµειογραφίας χρησιµοποιούνται κατά τριάδες: α) κανονική θέση π.χ. Ε, β) ανεστραµµένη θέση, π.χ. [ ], γ) απεστραµµένη -θέση, π.χ. 3 Υπήρχαν σηµεία για τις παύσεις (χρόνοι κενοί), οι οποίες σηµειώνονταν µε το γράµµα Λ από το λείµµα (λείπω) B. ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ: ΠΑΡΑΣΗΜΑΝΤΙΚΗ Αλφαβητική (συνέχεια της Ελληνορωµαϊκής) Σηµαδόφωνα Μουσική Στενογραφία (Κάθε σηµάδι αντιπροσώπευε και µια µουσική φράση) Εκφωνητική (4 ος αιώνας) Τόνοι και πνεύµατα πάνω απ τις συλλαβές υποβοηθούσαν την µνήµη των ψαλτών. Νευµατική (8 ος αιώνας Αγκιστροειδής γραφή του αµασκηνού) Πολύ δύσκολη Γραφές Κουκουζέλη (13 ο ; αι.) Βαλάσιου (17 ος αι.) - Πέτρου Πελοποννήσιου. (18 ος αι.) 1814 καθιέρωση της ισχύουσας γραφής (Χουρµούζιος - Γρηγόριος - Χρύσανθος). Στη Βυζαντινή µουσική η ονοµασία των φθόγγων πα, βου, γα, δη, κε, ζω, νη δόθηκε από τον Χρύσανθο εκ Προύσσης (19ος αι.) Παλαι ήµαρτεν Αδάµ, εµακρύνθη του Θεού. Α ΡΕ Βουληθείς δ ο Πλαστουργός, δούλου δέχεται µορφήν. Β ΜΙ Γάλα πίνει εκ µητρός, εις µετάνοιαν καλεί. Γ ΦΑ ι δαχών σκορπίζει φως, θαύµατα πολλά ποιεί. ΣΟΛ Κε φαλήν δ εχθρού πατεί, νεκρωθείς και αναστάς. Ε ΛΑ Ζωοδότης ών Θεός, και εις µέλλουσαν ζωήν. Ζ ΣΙ Νηπενθή πιστούς καλεί, όπου πρώτος εισελθών. Η ΝΤΟ Πάσαν έλαβεν αρχήν παρά του Θεού Πατρός. Α ΡΕ 6

7 Γ. Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΗΜΕΙΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ: Αποτελεί εξέλιξη της ελληνορωµαϊκής και πρωτοχριστιανικής γραφής. 5 ος αιώνας: Βοήθιος Αλφαβητική σηµειογραφία 6 ος αιώνας: η αγκιστροειδής γραφή του Πάπα Γρηγόριου - Χειρονοµία 7 ος αιώνας: Η Νευµατική. (Σαν την εκφωνητική των Βυζαντινών) Νεύµατα: Απόστροφος Τελεία Βαρεία Οξεία Περισπωµένη και συνδυασµός αυτών. Νευµατική σηµειογραφία ονοµάζεται το σύνολο διαφορετικών συστηµάτων σηµειογραφίας που χρησιµοποιήθηκαν για την απόδοση της δυτικοευρωπαϊκής µουσικής µέχρι την ανακάλυψη του πενταγράµµου και χρησιµοποιούνται ως σήµερα στη βυζαντινή µουσική. Στις νευµατικές σηµειογραφίες δεν χρησιµοποιούνται φθογγόσηµα, τα οποία στο σύστηµα του πενταγράµµου δηλώνουν συγκεκριµένους µουσικούς φθόγγους ανεξάρτητα από το τι προηγείται ή ακολουθεί, αλλά νεύµατα, τα οποία δηλώνουν το διάστηµα, την ποσότητα που θα πρέπει να ανέβει ή να κατέβει η φωνή σε σχέση µε τον προηγούµενο φθόγγο 11 ος αιώνας: Τα νεύµατα γράφονται πάνω και κάτω από µια οριζόντια γραµµή ΦΑ (Γέννηση πενταγράµµου!). Αργότερα προστίθεται άλλη του ΝΤΟ. Κάποτε οι γραµµές αυτές ήταν χρωµατιστές (ΦΑ κόκκινη - ΝΤΟ κίτρινη - ΛΑ µαύρη Γκουίντο ντ Αρέτσο). Αργότερα τα ονόµατά τους σηµειώνονται µε γράµµατα. 12 ος αιώνας: Εισαγωγή των κλειδιών. Τα σύµβολά τους αποτελούν µια σταδιακή εξέλιξη των καλλιγραφικών αρχικών τους γραµµάτων. Το µέτρο του στίχου καθορίζει και το µουσικό µέτρο. ( Αρχ. Έλληνες - Τροβαδούροι) 13 ος αιώνας: Ρυθµισµένη - Αναλογική µουσική (Περοτέν - Πιέρ ντε Λα Κρουά). Το µουσικό µέτρο γίνεται ανεξάρτητο από το κείµενο. Οι φθόγγοι αποκτούν σταθερή διάρκεια.( ιαιρούνται στα τρία και όχι στα δύο όπως σήµερα. Το κανονικό µέτρο το τριµερές προς τιµήν της Αγίας Τριάδας) Maxima Longa Brevis Semibreves (Ligatura = Ένωση Η σηµειογραφία αποκτά περισσότερη ακρίβεια) 14 ος αιώνας: Τετράγωνη σηµειογραφία. Αντικατάσταση των νευµάτων από ροµβοειδή ή τετράγωνα σχήµατα που γράφονται πάνω σε οριζόντιες γραµµές (τρίγραµµο - εξάγραµµο - πολύγραµµο και συνηθέστερα, τετράγραµµο), που καθορίζουν σαφέστερα τα τονικά ύψη. Υποδιαίρεση των φθόγγων στα δύο. 16 ος αιώνας: Καθιέρωση πενταγράµµου και διαστολών. 7

8 Τα ονόµατα των φθόγγων οφείλεται στον µοναχό Γκουίντο ντ Αρέτσο ( µ.χ.), οποίος πήρε τις αρχικές συλλαβές από έναν ύµνο στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδροµο και διαβάζοντάς τες ως ακροστιχίδα δηµιούργησε την επτάτονη/ επτάφθογγη κλίµακα. UT queant laxis RE sonare fibris MI ra gestorum FA muli tuorum SOLve polluti LAbii reatum Sancte Johannes Για να µπορούν να αντηχούν µε χαλαρές χορδές οι δούλοι σου τα κατορθώµατά σου, λύσε την αµαρτία των µολυσµένων µου χειλέων, Άγιε Ιωάννη 8

9 VΙ. ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΣΗΜΕΙΟΓΡΑΦΙΑΣ ΥΤΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ Α. Α Μ Β Ρ Ο Σ Ι Α Ν Ο Μ Ε Λ Ο Σ Σχ. 1 Σχ. 2 Αριστερά: Ψαλµός µε σηµείωση νευµάτων πάνω από το κείµενο, σηµειογραφία σε τετράγραµµο εξιά: Ενδιάµεση Μέχρι τα τέλη του 6 ου αιώνα ακούγεται στους χριστιανικούς ναούς της ύσης το λεγόµενο αµβροσιανό µέλος (βλ. παρτιτούρα σχ. 1 και σχ 2), το οποίο είναι περίπου η βυζαντινή µουσική της εποχής. (4 ος -6 ος αιώνας). Το όνοµά του το πήρε από τον Αµβρόσιο ( ), επίσκοπο Μεδιολάνων (Μιλάνου), ο οποίος προσπαθώντας να βάλει τάξη στην αναρχία των ύµνων που χρησιµοποιούσε η υτική Εκκλησία, καθόρισε τη χρήση 4 τρόπων (κλιµάκων), καθώς και τους ύµνους που θα έπρεπε να ψάλλονται. Β. ΓΡΗΓΟΡΙΑΝΟ ΜΕΛΟΣ Ο πάπας Γρηγόριος Α' (~ ) εισήγαγε πολλές µεταρρυθµίσεις στη λειτουργία της δυτικής εκκλησίας για να την καταστήσει ενιαία, λόγω πολλαπλών προσθηκών από διάφορους επισκόπους και νέων ύµνων σε µουσική λαϊκών τραγουδιών. Ως αποκρισάριος της Ρώµης στην Κωνσταντινούπολη πριν γίνει πάπας, γνώρισε ο Γρηγόριος A την εκκλησιαστική µουσική της Ανατολής, όπως χρησιµοποιείτο ως συνέχεια της αρχαίας ελληνικής µουσικής, και τη µετέφερε στη ύση, εισάγοντας τροποποιήσεις και µια ενιαία µορφή. Στο τέλος του 6ου αιώνα ο Πάπας Γρηγόριος αναθεώρησε και πάλι το σύνολο των µελωδιών που χρησιµοποιούσε η Καθολική Εκκλησία, κωδικοποίησε τους ύµνους της Λειτουργίας, σύµφωνα 9

10 µε το εορτολόγιο της Ρωµαϊκής Καθολικής Εκκλησίας και όρισε αυτούς που θα έπρεπε να ψάλλονται σε όλες τις εκκλησίες, καταρτίζοντας έτσι το τυπικό που καθόριζε το ύφος της εκκλησιαστικής µουσικής. Από το όνοµα του, το σύνολο των ύµνων που θεωρήθηκαν κατάλληλοι για τη λειτουργική µουσική της υτικής Εκκλησίας ονοµάστηκε Γρηγοριανό Μέλος. Η µουσική του Γρηγοριανού Μέλους είναι µονοφωνική, χωρίς κανονικό µέτρο, αλλά ακολουθεί το ρυθµό των λέξεων, οι οποίες πολύ συχνά είναι από τη Βίβλο και ιδίως από τους Ψαλµούς. Το Γρηγοριανό Μέλος τραγουδιέται από χορωδία και από σολίστες, µε εναλλαγή σολίστ και χορωδίας ή και µε εναλλαγή ηµιχορίων. Στη Μονοφωνία, κυριαρχεί µία µελωδική γραµµή (Μία µελωδία = Μια «φωνή» = Μονοφωνία). Στη µονοφωνία η ίδια ακριβώς µελωδία τραγουδιέται από έναν ή περισσότερους εκτελεστές ταυτόχρονα (Unisono). Σηµαντική καινοτοµία αυτής της εποχής ήταν η σηµειογραφία της µουσικής µε τα λεγόµενα νεύµατα, ένα σύστηµα απλουστευµένης βυζαντινής σηµειογραφίας. Τα νεύµατα έδιναν ένα πρόχειρο προσανατολισµό πορείας της φωνής και όχι το ακριβές ύψος των τόνων. Η ακριβής σηµειογραφία εµφανίστηκε σταδιακά από τον 11 ο αιώνα µε την εισαγωγή του πενταγράµµου. Το τονικό ύψος γίνεται αντιληπτό από τη θέση του φθόγγου στο πεντάγραµµο, µε τη δυνατότητα χρήσης γραµµών πάνω και κάτω από το πεντάγραµµο. Τα κλειδιά που χρησιµοποιούσαν είναι του DO (C) και του FA (F), τα οποία µπορούσαν να είναι στη 2 η, 3 η ή 4 η γραµµή. Παρακάτω παρατίθεται πίνακας µε την αρχική σηµειογραφία του Γρηγοριανού µέλους, αποκωδικοποιηµένη σε τετράγραµµο µε τετραγωνική σηµειογραφία του Γρηγοριανού µέλους, ενώ παραδίπλα είναι η σηµερινή αποκωδικοποίηση της Γρηγοριανής σηµειογραφίας στο πεντάγραµµο µε τη σηµερινή σηµειογραφία. 10

11 Virga=Ράβδος Punctum quadratum= τετραγωνική γραφή Punctum inclinatum= ροµβοειδής γραφή Απλά νεύµατα: Pes= από το αρχαιοελληνικό πόδας, Torculus = από το λατινικό ρήµα torquere= στρίβω, Porrectus, από το λατινικό ρήµα porrigere= επεκτείνω/ διευρύνω, Climacus, από τα ελληνικά = κλίµακα, Scandicus, από το λατινικό scandere= ανατέλλω/ ανεβαίνω, Salicus, από το λατινικό salire = αναπηδώ. Σύνθετα νεύµατα Σχηµατίζονται από τον συνδυασµό απλών νευµάτων για µια συλλαβή Τα Flexus περιέχουν περισσότερες νότες και συναντώνται σε κατιόντες φθόγγους. Τα Resupini περιέχουν περισσότερες νότες και συναντώνται σε ανιόντες φθόγγους. 11

12 Τα Praepunctis ή subpunctis, όταν υπάρχουν νότες πριν ή µετά µια συλλαβή. Υπάρχουν, επίσης, ειδικά νεύµατα, µεταξύ των οποίων αυτά που επισηµαίνουν την ορθή προφορά του κειµένου και µπαίνουν στην τελευταία ή στις δυο τελευταίες νότες της συλλαβής. Ή αυτά που επισηµαίνουν ότι η τελευταία νότα ενός νεύµατος είναι η ίδια µε την αρχική νότα ενός άλλου νεύµατος στην ίδια συλλαβή. Αυτά που επισηµαίνουν ένα quilisma «κύλισµα», δηλ. συνδέουν δύο νότες, ανάµεσα στις οποίες υπάρχει µια ενδιάµεση. Σ αυτήν την περίπτωση η αρχική νότα µακραίνει σε διάρκεια (αλλά ποτέ στο διπλάσιο χρόνο). ιακοσµητικά νεύµατα Το στροφικό νεύµα µπορεί να πάρει 3 µορφές: απόστροφος, δίστροφος, τρίστροφος. 12

13 Ο όρος µπαίνει στο τέλος του νεύµατος. Οι δυο βέργες και οι τρεις βέργες Σηµάδια παύσης α) Η µικρότερη κάθετη γραµµή χωρίζει τις φράσεις του κειµένου. εν υπονοεί αναπνοή. β) Η µεσαία κάθετη γραµµή χωρίζει τα µέση της φράσης. Υπονοεί πάντα αναπνοή. γ) Η διαστολή χωρίζει τις φράσεις και ισούται µε παύση απλής διάρκειας και επιβάλλει την αναπνοή. δ) Η διπλή διαστολή υποδηλώνει το τέλος της περιόδου ή της σύνθεσης. Ισούται µε απλή παύση µιας νότας, ενίοτε λίγο µεγαλύτερης διάρκειας. 13

14 14

15 Γ. Από τη µονοφωνία του Γρηγοριανού Μέλους στην Πολυφωνία Όταν έψελναν ή τραγουδούσαν το Γρηγοριανό µέλος στους πρώτους αιώνες της χρήσης του (6 ο -9 ο αιώνα) σε µια οµάδα, όλοι ακολουθούσαν την ίδια µελωδία στο ίδιο τονικό ύψος. Αν συµµετείχαν στην οµάδα γυναίκες, παιδιά ή οξύφωνοι άνδρες, τραγουδούσαν µια οκτάβα ψηλότερα, αλλά την ίδια µελωδία. Αν πάλι συµµετείχε κάποιος βαθύφωνος στην οµάδα, αυτός τραγουδούσε απλώς µια οκτάβα χαµηλότερα. Μεταξύ του 9ου και του 12 ου αιώνα εισήχθη στα µοναστήρια και στις εκκλησιαστικές µουσικές σχολές µια καινοτοµία, η οποία δεν φαίνεται να εντυπωσίασε τότε κανέναν, γι αυτό και δεν καταγράφηκαν λεπτοµέρειες για την αφορµή που οδήγησε σ αυτή και το χρόνο που συνέβη. Αντί να τραγουδούν ή ψέλνουν όλοι την ίδια µελωδία, µερικοί ακολουθούσαν µια άλλη µελωδία κατά µία πέµπτη (πέντε νότες) ψηλότερα (π.χ. από ντο σε σολ). Με άλλα λόγια, εκτός από τις αλλαγές των τόνων στην οριζόντια εξέλιξη του χρόνου (µελωδία), εµφανίζεται η παράλληλη εξέλιξη µιας δεύτερης και αργότερα µιας τρίτης κ.ο.κ. φωνής µε διαφορετική µελωδική γραµµή. Η παράλληλη και ταυτόχρονη πορεία δύο, τριών ή και περισσότερων µελωδικών γραµµών/ φωνών ονοµάστηκε πολυφωνία. Οι φωνές αυτές στην κάθετή τους ανάγνωση δηµιουργούσαν την αρµονία. Αυτή η µουσική τεχνική, από το τέλη του 9 ου αιώνα εξαπλώθηκε στη διάρκεια των δεκαετιών και των αιώνων σε όλη τη δυτική Ευρώπη και ονοµάστηκε Organum. Επειδή όµως η διατήρηση σταθερά µιας απόστασης πέντε τόνων κούραζε τους ακροατές, εισήχθησαν κατά καιρούς παράλληλες µελωδίες µε διαφορετικές αποστάσεις. Έτσι ξεκίνησε και θεµελιώθηκε στον πολιτισµό της Ευρώπης η πολυφωνική µουσική. Μετά το όργκανουµ, η εξέλιξη στην πολυφωνία έρχεται µε το Ντισκάντους, που είναι ένα όργκανουµ που στολίζει το λειτουργικό µέλος στην επάνω φωνή πιο από το απλό όργκανουµ και µε αντίθετη κίνηση. Ακολουθεί το Μοτέτο, όπου επάνω από το λειτουργικό µέλος προστίθενται δύο ή τρεις φωνές που ξετυλίγονται, ακολουθώντας η κάθε µία διαφορετικό κείµενο µε διαφορετική υπόθεση. Το Κοντούκτους είναι κάτι ανάλογο µε το Μοτέτο, µόνο που δεν υπάρχει η υποχρέωση για την ύπαρξη µιας λειτουργικής µελωδίας. Στην Αγγλία παρουσιάζεται το Γκύµελ που είναι τραγούδι για δύο φωνές που κινούνται σε αποστάσεις τρίτης. Το Ψεύτικο Βάσιµο προήλθε από το Γκύµελ και ήταν έργο για 3 φωνές. Το 1030 µ.χ., ο Ιταλός Γκουίντο ντ Αρέτσο ( µ.χ.) δίνει τα ονόµατα στους φθόγγους της κλίµακας, παίρνοντας τις αρχικές συλλαβές των πρώτων ηµιστιχίων του ύµνου Ut queant laxis resonare Fibris: Ut queant laxis Resonare Fibris Mira gestorum Famuli tuorum Solve polluti Labii reatum Sancta Joannes. 15

16 Σχ. 3 Τετραφωνική µουσική στη σύγχρονη σηµειογραφία του πενταγράµµου 16

17 V. Η Ε Υ Ρ Ω Π Α Ϊ Κ Η Σ Η Μ Ε Ι Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α Υπάρχουν πολλών ειδών µουσικά σύµβολα στην παγκόσµια µουσική σηµειογραφία, που ποικίλουν ανάλογα το είδος της µουσικής ή τη γεωγραφική περιοχή (π.χ. αραβική, βυζαντινή παρασηµαντική, αρχαία αγκιστροειδής κλπ). ιεθνώς όµως, σαν πρότυπο έχει επικρατήσει η Ευρωπαϊκή σηµειογραφία που µας ενδιαφέρει εδώ άµεσα. Η πλατφόρµα της Ευρωπαϊκής µουσικής σηµειογραφίας ονοµάζεται πεντάγραµµο και είναι πέντε (5) παράλληλες, οριζόντιες, ευθείες γραµµές, που ισαπέχουν µεταξύ τους και αποτελούν τη βάση που θα τοποθετηθούν τα µουσικά σύµβολα. Οι ήχοι που αντιστοιχούν σε συχνότητες του ακουστικού αλλά και ωφέλιµου για τη µουσική φάσµατος (frequency range) ονοµάζονται νότες ή φθογγόσηµα και τοποθετούνται στις 5 γραµµές ή στα 4 διαστήµατα του πενταγράµµου, ακόµα και στις βοηθητικές γραµµές πάνω ή κάτω από το πεντάγραµµο. Η διάρκεια των φθογγόσηµων στη µονάδα του χρόνου λέγεται αξία. Η αξία των φθογγόσηµων ακολουθεί τη σειρά: ολόκληρα, µισά, τέταρτα, όγδοα, δέκατα έκτα, τριακοστά δεύτερα και εξηκοστά τέταρτα. Συµβολίζονται δε ως εξής: Υπάρχουν φθογγόσηµα που δεν αντιστοιχούν σε συχνότητα ακουστικού φάσµατος, αλλά ισοδυναµούν µε διαστήµατα σιωπής. Αυτά λέγονται παύσεις. Οι παύσεις χρονικά αντιστοιχίζονται µε τα φθογγόσηµα που αντιπροσωπεύουν ακουστούς ήχους. Συµβολίζονται δε ως εξής (µε την ίδια αντιστοιχία ως προς τις νότες): Το πεντάγραµµο χωρίζουµε µε κάθετες διαστολές, που λέγονται γραµµές του µέτρου. Η απόσταση µεταξύ δύο διαστολών ονοµάζεται µέτρο. 17

18 Τα φθογγόσηµα που εµπεριέχονται σε κάθε µέτρο, πρέπει να ισοδυναµούν (σε αξία) χρονικά µε τον αριθµό που βρίσκεται στο πρώτο (ή το πρώτο που συναντάται από αριστερά) µέτρο. Ο αριθµός αυτός ονοµάζεται ρυθµός και καθορίζει το πλήθος των φθογγόσηµων προς τη χρονική τους αξία. (Ακολουθεί παράδειγµα για ρυθµό τριών τετάρτων): Για την ονοµατολογία των φθογγόσηµων, στην Ελλάδα χρησιµοποιείται στο Ιταλικό σύστηµα, ενώ στις υπόλοιπες Ευρωπαϊκές χώρες το Σαξονικό και Γερµανικό. Έτσι, οι νότες για το Ιταλικό σύστηµα είναι: Ντο, ρε, µι, φα, σολ, λα, σι. Ενώ για το Σαξονικό σύστηµα είναι: C,D,E,F,G,A,B. Εδώ πρέπει να αναφέρουµε ότι οι νότες ονοµατίζονται από κάτω προς τα πάνω. Έτσι, στις 5 γραµµές του πενταγράµµου βρίσκονται οι νότες µι, σολ, σι, ρε, φα (από τη χαµηλότερη γραµµή προς την υψηλότερη), ενώ στα 4 διαστήµατα βρίσκονται οι νότες φα, λα, ντο, µι αντίστοιχα. Πρέπει να προσθέσουµε ότι για λόγους ευκολίας, απόδοσης των διαφόρων µουσικών οργάνων µε διαφορετική έκταση φωνής αλλά και ευκολίας γραφής, γίνεται συχνά η χρήση κλειδιών, όπως το κλειδί του σολ, του φα ή του ντο σε διαφορετικές κατά περίπτωση θέσεις. Ακολουθεί η διαδοχική σειρά των φθογγόσηµων από το χαµηλότερο ήχο στον υψηλότερο που καλείται σκάλα ή κλίµακα µε τη χρήση (και το σύµβολο) των κλειδιών του Φα και του Σολ αντίστοιχα (στο παράδειγµα η σκάλα ξεκινά από ντο και καταλήγει σε ντο): Στην Ευρωπαϊκή σηµειογραφία, θεωρείται δεδοµένο ότι το χόρδισµα (tuning) των µουσικών οργάνων βασίζεται στην συγκερασµένη κλίµακα και όχι στην φυσική, διότι ελάχιστα µουσικά όργανα µπορούν να αποδώσουν ενδιάµεσες συχνότητες των βασικών που αντιστοιχούν στα γνωστά φθογγόσηµα. εδοµένο ότι κάθε σκάλα παίρνει το όνοµά της από την πρώτη (και τελευταία) νότα, στη φυσική σκάλα του Ντο, διακρίνουµε τις αποστάσεις που καλούνται διαστήµατα µεταξύ 1 ης -2 ης, 2 ης -3 ης, 4 ης -5 ης, 5 ης -6 ης, 6 ης -7 ης και ονοµάζουµε τόνους, ενώ τα διαστήµατα µεταξύ 3 ης -4 ης και 7 ης -8 ης ονοµάζουµε ηµιτόνια. Έτσι για παράδειγµα, οι νότες ντο-ρε σχηµατίζουν µια διατονική απόσταση δευτέρας, ενώ οι νότες µι-φα σχηµατίζουν µια ηµιτονιακή ή χρωµατική απόσταση δευτέρας. Προφανώς η απόσταση ντο-σολ σε ένα 18

19 άλλο παράδειγµα, σχηµατίζει διάστηµα 5 ης, που περιέχει 3 τόνους και 1 ηµιτόνιο, δηλαδή ντορε (τόνος), ρε-µι(τόνος), µι-φα(ηµιτόνιο), φα-σολ(τόνος). Για να σχηµατιστούν οι υπόλοιπες πλην της φυσικής σκάλας του ντο κλίµακες, πρέπει να τηρείται αυστηρά η αναλογία: τόνοςτόνος-ηµιτόνιο-τόνος-τόνος-τόνος-ηµιτόνιο (στον µείζονα τρόπο -βλ. θεωρία της µουσικής). Για τον λόγο αυτό, οξύνουµε ή βαρύνουµε ανάλογα το τονικό ύψος της νότας που χρειάζεται για να τηρηθεί ο κανόνας αυτός. Έτσι έχουµε τις αλλοιώσεις, και συγκεκριµένα την δίεση η οποία οξύνει τη νότα κατά ένα ηµιτόνιο και την ύφεση η οποία βαρύνει τη νότα κατά ένα ηµιτόνιο. Όταν συναντάµε τα αντίστοιχα σύµβολα στην αρχή του πενταγράµµου, γνωρίζουµε τότε τη γενική τονικότητα (tonality) που ακολουθεί στο υπόλοιπο µουσικό έργο. Όταν συναντάµε τα αντίστοιχα σύµβολα στην αρχή του πενταγράµµου, γνωρίζουµε τότε τη γενική τονικότητα (tonality) που ακολουθεί στο υπόλοιπο µουσικό έργο. Έτσι, στο ακόλουθο παράδειγµα διακρίνουµε την σκάλα του Σι µε τον οπλισµό της, δηλαδή τις δεδοµένες αλλοιώσεις της: το παράδειγµα ισοδυναµεί µε το ακόλουθο: Παρατηρήσεις: Οι αλλοιώσεις δεν χρησιµοποιούνται µόνο για να χαρακτηρίσουν µια σκάλα, αλλά και για τους εκάστοτε αισθητικούς λόγους του συνθέτη, όσον αφορά τη µελωδία. Μελωδία λέγεται γενικά µια σειρά από φθογγόσηµα κατά βούληση του συνθέτη. Το σύµβολο C µετά το κλειδί του Σολ, είναι µια καλλιγραφική συντόµευση του ρυθµού 4/4 (τεσσάρων τετάρτων). Όταν δύο ή περισσότερες διαδοχικές νότες έχουν αξία ογδόου ή µικρότερη, τότε δύναται να ενώνονται (συνήθης συµβολισµός). Οι µουσικοί συµβολισµοί τέλος, είναι καθαρά θέµα της θεωρίας της µουσικής τέχνης και επιστήµης, στην οποία παραπέµπω για περαιτέρω ενασχόληση. 19

20 VI. T A B U L A T U R E S Ταµπλατούρα ή ταµπουλατούρα είναι ένα είδος σηµειογραφίας, η οποία δε δείχνει τονικό ύψος αλλά δακτυλισµούς. Υπ αυτήν την έννοια το τονικό ύψος υποδεικνύεται έµµεσα. Τα ρυθµικά σηµάδια της ταµπλατούρας δείχνουν πότε ξεκινά µια νότα αλλά όχι πότε σταµατά. Η διάρκεια εναπόκειται στον εκτελεστή. Οι ταµπλατούρες εµφανίστηκαν την εποχή της Αναγέννησης και συνέχισαν και στην εποχή του Μπαρόκ. Χρησιµοποιούνται κυρίως σε έγχορδα µε τάστα (κιθάρα, λαούτο, βιέλα), αλλά µπορεί να τις συναντήσουµε και σε αερόφωνα µε κλειστό τον έναν αγωγό (φλάουτο µε ράµφος), ή και σε αερόφωνα µ ελεύθερες γλωσσίδες (φυσαρµόνικα). Ταµπλατούρες χρησιµοποιούνται πλέον και στη rock, pop, ragtime, blues και την folk µουσική. Για τα νυκτά έγχορδα η ταµπλατούρα είναι ουσιαστικά ένα διάγραµµα των χορδών και των τάστων του οργάνου. (βλ. παρακάτω) Για τα πληκτροφόρα έγχορδα η ταµπλατούρα αναπαριστά τα πλήκτρα του οργάνου (βλ. παρακάτω), ενώ για το φλάουτο µε ράµφος η ταµπλατούρα δείχνει αν και ποια από τις οπές του οργάνου θα πρέπει να κλείσει (µε το δάκτυλο) ή να µείνει ανοιχτή. Α. ΤΑΜΠΛΑΤΟΥΡΑ ΓΙΑ ΚΙΘΑΡΑ Αποτελείται από 6 γραµµές, όσες και οι χορδές της κιθάρας. Για την µπάσο κιθάρα η ταµπλατούρα έχει 4 γραµµές, όσες και οι χορδές της. Η πάνω γραµµή αναπαριστά την πιο ψιλή σε τονικός ύψος χορδή. Οι χορδές της κιθάρας παρουσιάζονται/ καταγράφονται είτε αριθµητικά, ξεκινώτας από το 1 που αντιπροσωπεύει την υψηλότερη τονικά χορδή της κιθάρας (µι) και φτάνοντας στο 6 που αντιπροσωπεύει τη χαµηλότερη τονικά χορδή (µι), είτε ονοµαστικά µε το σαξωνικό σύστηµα (Α, Β, C, D κλπ). Οι αριθµοί µέσα στις γραµµές (εξάγραµµο) αναπαριστούν το τάστο που πρέπει να πατηθεί µε το δάκτυλο του αριστερού χεριού, προκειµένου να παραχθεί η επιθυµητή νότα. Π.χ. το νούµερο 3 στην πάνω γραµµή του εξάγραµµου δείχνει ότι πρέπει να πατηθεί το 3 ο τάστο της πάνω χορδής (µι), προκειµένου ν ακουστεί η νότα σολ. Το νούµερο 0 ότι η χορδή παίζεται ανοιχτή. Όταν η ταµπλατούρα αφορά συγχορδίες, τότε το γράµµα που εµφανίζεται αναφέρεται στη βασική νότα της συγχορδίας. (βλ. παρακάτω σχήµα) The chords E, F, and G: (1) (ΜΙ) e (2) (ΣΙ) B (3) (ΣΟΛ)G (4) (ΡΕ) D (5) (ΛΑ) A (6) (ΜΙ) E (ΜΙ)E(ΦΑ)F(ΣΟΛ)G 20

21 Β. ΤΑΜΠΛΑΤΟΥΡΑ ΓΙΑ ΠΛΗΚΤΡΟΦΟΡΑ Η ταµπλατούρα για πληκτροφόρα είναι ένας συνδυασµός αριθµών και γραµµάτων. Παρακάτω δίνεται το παράδειγµα της κλίµακας φα µείζονα σε δύο οκτάβες c-d-e-f- 2 f-g-a-a c-d-e-f- 1 f-g-a-a Παρατηρούµε ότι: α) οι κάθετοι αριθµοί αριστερά δείχνουν την 8βα, ξεκινώντας πάντα από το κεντρικό ντο στο µέσο του πιάνου, το οποίο αναπαρίσταται και ως C4 (γιατί είναι η 4 η οκτάβα από την αρχή του κλαβιέ). β) Τα µικρά λατινικά γράµµατα (a,b,c,d,e,f,g) αναπαριστούν τις φυσικές νότες/ φυσικούς φθόγγους (χωρίς αλλοιώσεις- άσπρα πλήκτρα του πιάνου). γ) Τα κεφαλαία λατινικά γράµµατα (A,C,D,F,G) αναπαριστούν τις διέσεις (µαύρα πλήκτρα του πιάνου). Π.χ.: A#,C#,D#,F#,G# = ΛΑ#, ΝΤΟ#, ΡΕ#, ΦΑ#, ΣΟΛ# Σηµειωτέον ότι δεν υπάρχει Β# ούτε E#, δεδοµένου ότι δεν υπάρχουν µαύρα πλήκτρα για τις νότες Σι# και ΜΙ#. Οι νότες αυτές συµπίπτουν στο συγκερασµένο σύστηµα µε το ΝΤΟ και το ΦΑ, αντίστοιχα δ) Το σύµβολο " " (διαστολή) χωρίζει µέτρα ή τµήµατα της µουσικής. ε) Το σύµβολο "-" χρησιµοποιείται για κενό. Παράδειγµα 1: ταµπλατούρα πάνω σε πιάνο: Παράδειγµα 2: ταµπλατούρα συγχορδιών για πιάνο 21

22 Συγχορδίες (Μι+)E, (Φα+)F και (Σολ+)G: e f g c- -d- 2 -b- -a- -b- 2 -G- -f- -g- 2 -e ιαβάζονται κάθετα, από κάτω προς τα πάνω. 22

23 Π Α Ρ Α Ε Ι Γ Μ Α Τ Α Σ Η Μ Ε Ι Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α Σ 1. Αρχαία Ελληνική µουσική: Πίνακας Αλυπίου (α) 23

24 Αρχαία Ελληνική µουσική (β) 24

25 ΥΤΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ 2. Αµβροσιανό µέλος (4 ος 6 ος αιώνας) 25

26 3. Γρηγοριανό Μέλος (6 ος 14 ος αιώνας) 26

27 4. Παρτιτούρα Μπαρόκ (έγχορδα και δεδοµένο βάσιµο) 27

28 5α. Παρτιτούρα Μπαρόκ, Λειτουργία (ξύλινα πνευστά, έγχορδα και φωνές) 28

29 5β. 29

30 6. Παρτιτούρα Κλασικισµού (ξύλινα, χάλκινα, έγχορδα) 30

31 7. Παρτιτούρα Ροµαντισµού (για πιάνο) 31

32 8. Παρτιτούρα Ροµαντισµού για ορχήστρα 32

33 9. Παρτιτούρα 20 ού αιώνα Σειραϊκή σύνθεση 33

34 10. Πολυµορφική σηµειογραφία (20 ού αιώνα) Ανέστης Λογοθέτης: Kollisionen 34

35 11. Γραφική παρτιτούρα (2ο ού αιώνα) Γιάννης Χρήστου: Η κυρία µε τη στριχνίνη 35

36 12. Σηµάδια Βυζαντινής Παρασηµαντικής 36

37 13. Ταµπ(ου)λατούρα για βιέλα (Μπαρόκ µουσική) Παράδειγµα ταµπουλατούρας για βιέλα, Miguel de Fuenllana (1554). (Οι κόκκινοι αριθµοί είναι για το φωνητικό µέρος) 37

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΣΗΜΕΙΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑΣ. ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΟΝΟΜΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Ίσον ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΟΙ ΧΡΟΝΙΚΟΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΣΗΜΕΙΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑΣ. ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΟΝΟΜΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Ίσον ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΟΙ ΧΡΟΝΙΚΟΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ www.byzantine-musics.com 1 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΣΗΜΕΙΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑΣ q e ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΟΝΟΜΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Ίσον s 0 a Ολίγον 1 α f Πεταστή 1 α g Κεντήµατα 1 α Κέντηµα 2 α Υψηλή 4 α d Απόστροφος 1

Διαβάστε περισσότερα

[ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΡΜΟΝΙΑ]

[ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΡΜΟΝΙΑ] 2013 Μουσικό Γυμνάσιο / Λύκειο Ιλίου Ευαγγελία Λουκάκη [ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΡΜΟΝΙΑ] Σημειώσεις για τις ανάγκες διδασκαλίας του μαθήματος της Αρμονίας. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΡΜΟΝΙΑ Στην Αρµονία συναντώνται συνηχήσεις-συγχορδίες

Διαβάστε περισσότερα

Τετράδια κιθάρας Θεωρία της μουσικής. Τετράδια κιθάρας. Μείζονες κλίμακες (με υφέσεις και διέσεις) Επιμέλεια: Ευγένιος Αστέρις

Τετράδια κιθάρας Θεωρία της μουσικής. Τετράδια κιθάρας. Μείζονες κλίμακες (με υφέσεις και διέσεις) Επιμέλεια: Ευγένιος Αστέρις Τετράδια κιθάρας Μείζονες κλίμακες (με υφέσεις και διέσεις) Επιμέλεια: Ευγένιος Αστέρις Επικοινωνία : evgeniosasteris@pathfinder.gr 1 Περιεχόμενα Κλίμακες... 3 Μείζονες κλίμακες... 3 Η κλίμακα Ντο μείζονα...

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΟΝΟ ΓΙΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗ. ιάρκεια εξέτασης: πέντε (5) ώρες

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΟΝΟ ΓΙΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗ. ιάρκεια εξέτασης: πέντε (5) ώρες ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΜΟΥΣΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ - ΑΡΜΟΝΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΟΝΟ ΓΙΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ιάρκεια εξέτασης: πέντε (5) ώρες (Α) ΑΡΜΟΝΙΑ ιάρκεια εξέτασης: Τρεις (3) ώρες και τριάντα (30) λεπτά ίνονται στους

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικές Πράξεις. Εγχειρίδιο εγκατάστασης & χρήσης

Μουσικές Πράξεις. Εγχειρίδιο εγκατάστασης & χρήσης Μουσικές Πράξεις Εγχειρίδιο εγκατάστασης & χρήσης Οι Mουσικές Πράξεις είναι ένα μουσικό εκπαιδευτικό λογισμικό που σχεδιάστηκε και αναπτύχθηκε με τη φιλοδοξία να αποτελέσει: Ένα σημαντικό βοήθημα για

Διαβάστε περισσότερα

Τετράδια κιθάρας. Ασκήσεις για εξάσκηση και ζέσταμα. Επιμέλεια: Ευγένιος Αστέρις. Επικοινωνία : evgeniosasteris@pathfinder.gr

Τετράδια κιθάρας. Ασκήσεις για εξάσκηση και ζέσταμα. Επιμέλεια: Ευγένιος Αστέρις. Επικοινωνία : evgeniosasteris@pathfinder.gr Τετράδια κιθάρας Επιμέλεια: Ευγένιος Αστέρις Επικοινωνία : evgeniosasteris@pathfinder.gr 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 Ασκήσεις χωρίς την κιθάρα...4 Ασκήσεις έκτασης δαχτύλων...5 1-2-3-4 (Απλοποιημένη Εκδοχή)...5

Διαβάστε περισσότερα

Οι κλίµακες της Βυζαντινής Mουσικής, κατά την Μουσική Επιτροπή του 1881

Οι κλίµακες της Βυζαντινής Mουσικής, κατά την Μουσική Επιτροπή του 1881 Οι κλίµακες της Βυζαντινής Mουσικής, κατά την Μουσική Επιτροπή του 1881 του Παναγιώτη. Παπαδηµητρίου panayiotis@analogion.net, α έκδοση: 4 Οκτωβρίου 2005 Το Οικουµενικό Πατριαρχείο στα 1881 συγκρότησε

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική νησιώτικη μουσική

Ελληνική νησιώτικη μουσική Ελληνική νησιώτικη μουσική Περιεχόμενα : Γενικά Ρυθμός Χοροί Σποράδες Κυκλάδες Δωδεκάνησα Ρόδος, Κάσος, Κάρπαθος Επτάνησα Μουσικά Όργανα Λύρα Λαούτο Βιολί Μπουζούκι Ασκομαντούρα Γενικά : Νησιώτικα, είναι

Διαβάστε περισσότερα

Zoltán Kodály (Ζόλταν Κοντάυ) Ούγγρος συνθέτης, 1882 1967

Zoltán Kodály (Ζόλταν Κοντάυ) Ούγγρος συνθέτης, 1882 1967 Zoltán Kodály (Ζόλταν Κοντάυ) Ούγγρος συνθέτης, 1882 1967 Ο Kodály γεννήθηκε στις 16 Δεκεμβρίου 1886 στο Kecskemet της Ουγγαρίας. Ο πατέρας του ήταν σταθμάρχης σιδηροδρομικής γραμμής και έπαιζε ερασιτεχνικά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΑΙΟΥ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΜΕ 4 ΧΟΡΔΕΣ. ΟΤΑΝ ΜΕ ΠΡΩΤΟΕΦΙΑΞΑΝ ΕΙΧΑ 2 ΜΕΓΕΘΗ, ΑΛΛΑ ΠΕΡΙΠΟΥ ΤΟ 1800 ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΜΟΥ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΘΗΚΕ.

ΜΕΣΑΙΟΥ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΜΕ 4 ΧΟΡΔΕΣ. ΟΤΑΝ ΜΕ ΠΡΩΤΟΕΦΙΑΞΑΝ ΕΙΧΑ 2 ΜΕΓΕΘΗ, ΑΛΛΑ ΠΕΡΙΠΟΥ ΤΟ 1800 ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΜΟΥ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΘΗΚΕ. Εικόνα 1 ΒΙΟΛΙ ΕΙΜΑΙ ΕΝΑ ΕΓΧΟΡΔΟ ΜΕ 4 ΧΟΡΔΕΣ. ΤΑ ΚΛΕΙΔΙΑ ΣΤΟ «ΚΕΦΑΛΙ» ΜΟΥ ΤΑ Ι ΓΙΑ ΝΑ ΚΟΥΡΔΙΖΟΥΝ ΤΙΣ ΧΟΡΔΕΣ ΜΟΥ. ΠΑΡΑΓΩ ΗΧΟ ΟΤΑΝ ΟΙ ΧΟΡΔΕΣ ΜΟΥ ΠΙΕΖΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΟΤΑΝ ΤΟ ΔΟΞΑΡΙ ΤΙΣ ΧΑΪΔΕΥΕΙ. ΕΦΕΥΡΕΘΗΚΑ ΓΥΡΩ

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία ΠΩΣ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΠΗΡΕΑΣΕ ΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΜΟΥΣΙΚΟΥ ΟΡΓΑΝΟΥ ΤΗΣ ΚΙΘΑΡΑΣ. 7ο Λύκειο Καλλιθέας Σκαρλάτος Βασίλης Α4

Τεχνολογία ΠΩΣ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΠΗΡΕΑΣΕ ΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΜΟΥΣΙΚΟΥ ΟΡΓΑΝΟΥ ΤΗΣ ΚΙΘΑΡΑΣ. 7ο Λύκειο Καλλιθέας Σκαρλάτος Βασίλης Α4 Τεχνολογία ΠΩΣ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΠΗΡΕΑΣΕ ΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΜΟΥΣΙΚΟΥ ΟΡΓΑΝΟΥ ΤΗΣ ΚΙΘΑΡΑΣ 7ο Λύκειο Καλλιθέας Σκαρλάτος Βασίλης Α4 Από τα παλιά χρόνια η κιθάρα χρησιμοποιούνταν ως μέσο ψυχαγωγίας

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή. 1.1 Σκοπός. 1.2 Στόχοι

1. Εισαγωγή. 1.1 Σκοπός. 1.2 Στόχοι 1 1. Εισαγωγή 2 Η μουσική είναι αναπόσπαστο μέρος της ζωής μας, αποτελεί σημαντικό στοιχείο κάθε κουλτούρας και εξυπηρετεί διαφορετικές λειτουργίες της καθημερινότητας. Ως μια μοναδική μορφή μη λεκτικής

Διαβάστε περισσότερα

& percussion. Boomwhackers. Π ο τ έ έ ν α κ ρ ο υ σ τ ό δ ε ν ε ί χ ε τ έ τ ο ι ε ς δ υ ν α τ ό τ η τ ε ς

& percussion. Boomwhackers. Π ο τ έ έ ν α κ ρ ο υ σ τ ό δ ε ν ε ί χ ε τ έ τ ο ι ε ς δ υ ν α τ ό τ η τ ε ς & percussion Boomwhackers Π ο τ έ έ ν α κ ρ ο υ σ τ ό δ ε ν ε ί χ ε τ έ τ ο ι ε ς δ υ ν α τ ό τ η τ ε ς & percussion Βαλτετσίου 15, 10680 Αθήνα Τ: 210 3645147, F: 210 3645149 Ζακύνθου 7, 31100 Λευκάδα

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Μαθήµατος: Πολυκάναλη Ηχογράφηση στο Audacity

Σχέδιο Μαθήµατος: Πολυκάναλη Ηχογράφηση στο Audacity Σχέδιο Μαθήµατος: Πολυκάναλη Ηχογράφηση στο Audacity Θεµατική Ενότητα: Μουσική Τεχνολογία Τάξη: Β Γυµνασίου Διάρκεια: 2 περίοδοι Καθηγητής: Σκοπός Με το συγκεκριµένο µάθηµα οι µαθητές θα γνωρίσουν την

Διαβάστε περισσότερα

Φραντς Σούμπερτ Franz Schubert (1797 1828) Αυστριακός συνθέτης. Συμφωνία Αρ. 5, σε Σι ύφεση μείζονα, D. 485 (1816)

Φραντς Σούμπερτ Franz Schubert (1797 1828) Αυστριακός συνθέτης. Συμφωνία Αρ. 5, σε Σι ύφεση μείζονα, D. 485 (1816) Φραντς Σούμπερτ Franz Schubert (1797 1828) Αυστριακός συνθέτης Συμφωνία Αρ. 5, σε Σι ύφεση μείζονα, D. 485 (1816) O Σούμπερτ γράφει τη συγκεκριμένη συμφωνία από τον Οκτώβριο μέχρι τον Νοέμβριο του 1816

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΓΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΓΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΤΥΠΟ ΓΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΙΤΛΟΣ: ΗΧΟΣ+ ΣΗΜΕΙΟΓΡΑΦΙΑ Όνομα συγγραφέα: Γεωργία Κυριακίδου Νεοφύτου ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 45 λεπτά (1 περίοδος) ΤΑΞΗ: Α Γυμνασίου ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ: γνωριμία με

Διαβάστε περισσότερα

Κατεύθυνση Β Λυκείου Ιστορία Αρχαία Ελληνική Μουσική

Κατεύθυνση Β Λυκείου Ιστορία Αρχαία Ελληνική Μουσική Σχολική Χρονιά2007-08 Κατεύθυνση Β Λυκείου Ιστορία Αρχαία Ελληνική Μουσική Καθηγήτρια: Αντωνία Φοράρη Αντωνία Φοράρη 1 I. Η Μουσική στην Αρχαιότητα A. Έχουν διασωθεί μόνο ιστορικά ευρήματα που σχετίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΤΡΙΤΗ 23 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΛΕΓΧΟΣ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΑΚΟΥΣΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ENNEA

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα Συσκευασίας 1 Πιάνο 2 Φυλλάδια 1 Σάκος προστασίας 1 Φύλλο Οδηγιών 2 Μουσικά CD 1 Μικρόφωνο 1 Σετ Ακουστικών µε Μικρόφωνο GIOVANNI ROLL OUT KEYBOARD Οδηγίες Χρήσης tmstore.gr Κωδ: ΤΖΙΟΒΑΝ Προφυλάξεις:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ (15 ος -16 ος αι.)

ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ (15 ος -16 ος αι.) ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ (15 ος -16 ος αι.) Την συγκεκριμένη περίοδο, που διαρκεί περίπου δύο αιώνες, έχουμε σημαντικές αλλαγές σε όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας. Στη μουσική, μεγάλης σπουδαιότητας

Διαβάστε περισσότερα

Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Μουσικών Σπουδών Ενορχήστρωση Ι Μαρωνίδης ηµήτρης. Ενορχήστρωση Ι Μάθηµα 4ο

Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Μουσικών Σπουδών Ενορχήστρωση Ι Μαρωνίδης ηµήτρης. Ενορχήστρωση Ι Μάθηµα 4ο Ενορχήστρωση Ι Μάθηµα 4ο Συµφωνία Ν.35 Haffner W.A. Mozart Αναλυση 1ου Μέρους Ορχηστρικό unisono Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Μουσικών Σπουδών Ενορχήστρωση Ι Μαρωνίδης ηµήτρης f = tutti

Διαβάστε περισσότερα

409 Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης Μακεδονίας (Θεσσαλονίκη)

409 Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης Μακεδονίας (Θεσσαλονίκη) 409 Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης Μακεδονίας (Θεσσαλονίκη) Σκοπός Το Τμήμα προσφέρει προγράμματα εφαρμοσμένων μουσικών σπουδών στα πρότυπα των Ανωτάτων Μουσικών Ακαδημιών (Musikhochschule) και παρέχει

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικές Πράξεις. Βιβλίο Μαθητή

Μουσικές Πράξεις. Βιβλίο Μαθητή Μουσικές Πράξεις Βιβλίο Μαθητή Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α Πρόλογος... 5 A ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κεφάλαιο 1: Η περίοδος της μονοφωνίας... 7 Κεφάλαιο 2: Η πολυφωνική μουσική... 19 Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κεφάλαιο 3: Η μουσική του μπαρόκ...

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Κατασκευή: Το μονόχορδο του Πυθαγόρα 2005-2006 Τόλιας Γιάννης Α1 Λ Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Α. Τσαγκογέωργα Περιεχόμενα: Τίτλος Εργασίας Σκοπός Υπόθεση (Περιγραφή Κατασκευής) Ορισμός Μεταβλητών

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Μουσικοθεραπεία Ντόρα Ψαλτοπούλου Μουσικοθεραπεύτρια MA-CMT Master of Arts, New York University να τσιγγάνικο ρητό λέει ότι «όποιος πόνο έχει, μιλιά δεν έχει». Κι ένας Κινέζος ποιητής θα πει ότι «χτυπάμε

Διαβάστε περισσότερα

Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο

Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο Σκοπός Σκοπός του κεφαλαίου αυτού είναι να γνωρίσουν οι μαθητές τα υλικά που χρειάζονται για το ελεύθερο σχέδιο και τον τρόπο που θα τα

Διαβάστε περισσότερα

Πολυτονικά στα Windows (XP, Vista & 7)

Πολυτονικά στα Windows (XP, Vista & 7) Πολυτονικά στα Windows (XP, Vista & 7) Απαραίτητες ενέργειες: 1. Ενεργοποιούµε την Πολυτονική ρύθµιση πληκτρολογίου: δεξί κλικ στο εικονίδιο της Γλώσσας (κάτω-δεξιά, εκεί που γράφει ΕL ή ΕΝ) -> Ρυθµίσεις

Διαβάστε περισσότερα

Το Βιολί. Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη. Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος

Το Βιολί. Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη. Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Το Βιολί Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Καθηγητής Πληροφορικής Ελληνικού Κολλεγίου Θεσσαλονίκης Περίληψη Στην

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση μουσικών οργάνων. Χρήση μουσικών οργάνων. Χρήση μουσικών οργάνων. Χαρακτηριστικά μια κλίμακας Ηχητικές αποστάσεις που απέχουν οι νότες

Χρήση μουσικών οργάνων. Χρήση μουσικών οργάνων. Χρήση μουσικών οργάνων. Χαρακτηριστικά μια κλίμακας Ηχητικές αποστάσεις που απέχουν οι νότες Χρήση μουσικών οργάνων Τα όργανα (τυμπανάκια, μαράκες, κουδουνάκια, τριγωνάκια, ντέφια, ξυλόφωνα, μεταλλόφωνα κλπ) χρησιμοποιούνται, στις δραματοποιήσεις των τραγουδιών είτε συνοδεύοντας το ρυθμό, είτε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ MIDI

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ MIDI ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ MIDI Τί είναι το MIDI; Το MIDI (Musical Instrument Digital Interface) είναι ένα πρωτόκολλο επικοινωνίας μεταξύ 2 ή περισσοτέρων ηλεκτρονικών μουσικών οργάνων. Μέσω του πρωτοκόλλου αυτού

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α Γυμνασίου Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο 1 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Διαφάνειες Οι Έλληνες και η ελληνική γλώσσα 3-4 Η καταγωγή του ελληνικού αλφαβήτου 5-7 Οι διάλεκτοι της Αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα Επιµόρφωσης Επιµορφωτών Μέσης Εκπαίδευσης σε θέµατα Πληροφορικής - Π5 Φθινόπωρο 2008. Διδακτικό Σενάριο για Μαθητές

Πρόγραµµα Επιµόρφωσης Επιµορφωτών Μέσης Εκπαίδευσης σε θέµατα Πληροφορικής - Π5 Φθινόπωρο 2008. Διδακτικό Σενάριο για Μαθητές Πρόγραµµα Επιµόρφωσης Επιµορφωτών Μέσης Εκπαίδευσης σε θέµατα Πληροφορικής - Π5 Φθινόπωρο 2008 Διδακτικό Σενάριο για Μαθητές Ενότητα: Ιµπρεσιονισµός Claude Debussy: Πρελούδιο για Πιάνο αρ. 2 «Voiles»,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Στη Μουσική Αγωγή δίνεται έμφαση σε ένα ανθρωπιστικό και κοινωνικό-οικοδομιστικό πρότυπο μάθησης, όπου αξιοποιούνται τα ενδιαφέροντα, οι γνώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΒΙΒΛΙΟ ΔΑΣΚΑΛΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΒΙΒΛΙΟ ΔΑΣΚΑΛΟΥ ΜΟΥΣΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΒΙΒΛΙΟ ΔΑΣΚΑΛΟΥ Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α Πρόλογος... 5 Εισαγωγή... 7 Χρήσιμες οδηγίες... 9 Στοιχεία συγγραφέα.... 12 ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Εισαγωγική δραστηριότητα:

Διαβάστε περισσότερα

Θεόδωρου Π. Ματθαίου, συγγραφέα

Θεόδωρου Π. Ματθαίου, συγγραφέα Νεαντερτάλιος Αυλός: Πεντατονική μουσική κλίμακα ηλικίας 40000-80000 ετών; Θεόδωρου Π. Ματθαίου, συγγραφέα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝA 1. H Ανακάλυψη του Ευρήματος 2. Πιθανή Εξέλιξη της Μουσικής 3. Προσπάθεια Ανασκευής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΜΟΥΣΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών» με κωδικό ΟΠΣ: 295450 Οριζόντια Πράξη στις 8 Π.Σ., 3 Π.Στ. Εξ., 2 Π.Στ. Εισ. Υποέργο 9 : «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Γενικού Λυκείου, Μουσικών

Διαβάστε περισσότερα

Ευγένιος Αστέρις Τετράδια Κιθάρας

Ευγένιος Αστέρις Τετράδια Κιθάρας Ευγένιος Αστέρις Τετράδια Κιθάρας Δωρεάν Μαθήματα κιθάρας 6 Απριλίου 2010 1 Ευγένιος Αστέρις Τετράδια Κιθάρας Δωρεάν Μαθήματα κιθάρας Επικοινωνία : evgeniosasteris@pathfinder.gr ή στην σελίδα του βιβλίου

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Το παιδί ξεδιπλώνει τις γλωσσικές ικανότητες του µε το χρόνο. Όλα τα παιδιά είναι διαφορετικά µεταξύ τους και το κάθε ένα έχει το δικό του ρυθµό. Τα στάδια ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

N. Εγγονόπουλος, «Ποίηση 1948»,1-14. Ελευσις, 1948

N. Εγγονόπουλος, «Ποίηση 1948»,1-14. Ελευσις, 1948 τούτη η εποχή του εμφυλίου σπαραγμού δεν είναι εποχή για ποίηση κι άλλα παρόμοια: σαν πάει κάτι να γραφεί είναι ως αν να γράφονταν από την άλλη μεριά αγγελτηρίων θανάτου N. Εγγονόπουλος, «Ποίηση 1948»,1-14.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΛΕΓΧΟΣ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΑΚΟΥΣΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΛΕΓΧΟΣ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΑΚΟΥΣΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΛΕΓΧΟΣ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΑΚΟΥΣΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ENNEA (9) ΟΜΑΔΑ Α: ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΜΕΛΩΔΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Κωδικοποίηση ήχου. Κωδικοποίηση καναλιού φωνής Κωδικοποίηση πηγής φωνής Αντιληπτική κωδικοποίηση Κωδικοποίηση ήχου MPEG

Κωδικοποίηση ήχου. Κωδικοποίηση καναλιού φωνής Κωδικοποίηση πηγής φωνής Αντιληπτική κωδικοποίηση Κωδικοποίηση ήχου MPEG Κωδικοποίηση ήχου Κωδικοποίηση καναλιού φωνής Κωδικοποίηση πηγής φωνής Αντιληπτική κωδικοποίηση Κωδικοποίηση ήχου MPEG Τεχνολογία Πολυµέσων και Πολυµεσικές Επικοινωνίες 10-1 Κωδικοποίηση καναλιού φωνής

Διαβάστε περισσότερα

Ιγκόρ Στραβίνσκι (1882-1971) Η Συµφωνία των Ψαλµών (1930) 1 ο Μέρος

Ιγκόρ Στραβίνσκι (1882-1971) Η Συµφωνία των Ψαλµών (1930) 1 ο Μέρος Ιγκόρ Στραβίνσκι (1882-1971) Η Συµφωνία των Ψαλµών (1930) 1 ο Μέρος Ο Στραβίνσκι, χρησιµοποιώντας διαφορετικά µουσικά στοιχεία και τάσεις της µουσικής, κατάφερε να δηµιουργήσει µουσικά έργα που τον καταξίωσαν

Διαβάστε περισσότερα

Η Συμφωνία. Εκτεταμένη οργανική σύνθεση που αναπτύσσεται κατά την Κλασική εποχή (18 ος αιώνας).

Η Συμφωνία. Εκτεταμένη οργανική σύνθεση που αναπτύσσεται κατά την Κλασική εποχή (18 ος αιώνας). Ζωρζ Μπιζέ [George Bizet] (1836-1875) Γάλλος συνθέτης Συµφωνία αρ. 1, σε Ντο µείζονα Η µία και µοναδική συµφωνία του γάλλου συνθέτη του 19 ου αιώνα Ζωρζ Μπιζέ, ήταν ένα από τα πρώτα του έργα και γράφτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Υ Λ Η B Γυμνασίου (προσχέδιο)

Υ Λ Η B Γυμνασίου (προσχέδιο) Υ Λ Η B Γυμνασίου (προσχέδιο) ΗΧΟΣ ΡΥΘΜΟΣ ΜΕΛΩΔΙΑ ΑΡΜΟΝΙΑ ΜΟΡΦΗ ΥΦΟΣ (ΣΤΥΛ) ΥΦΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ - ΟΡΓΑΝΟΓΝΩΣΙΑ ΣΗΜΕΙΟΓΡΑΦΙΑ 1 Ευχαριστίες σε όλους όσους εργάστηκαν για το προσχέδιο αυτό Πρόγραμμα Ύλης της Β

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΙΚΗ. Δείκτες επάρκειας

ΜΟΥΣΙΚΗ. Δείκτες επάρκειας ΒΑΘΜΙΔΑ 1 (A - Β Δημοτικού) ΑΚΡΟΑΣΗ Δείκτες επιτυχίας Οι μαθητές/ μαθήτριες: 1. Να αναπτύξουν την ακουστική τους μνήμη και τη μουσική σκέψη (audiatin). Δείκτες επάρκειας ΜΟΥΣΙΚΗ Δυνατά και ασθενή μέρη

Διαβάστε περισσότερα

Tεχνολογία και επικοινωνία

Tεχνολογία και επικοινωνία 2ST TET ASKISEON_XPress_Hamster_temp.qxp 27/04/2011 7:39 μ.μ. Page 1 Tεχνολογία και επικοινωνία Στον παρακάτω πίνακα υπάρχουν πολλά προϊόντα της σύγχρονης τεχνολογίας. Μπορείς να τα βάλεις στην κατηγορία

Διαβάστε περισσότερα

2013-2014 ΕΓΧΟΡΔΑ ΜΟΥΣΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ. Εργασία πληροφορικής

2013-2014 ΕΓΧΟΡΔΑ ΜΟΥΣΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ. Εργασία πληροφορικής ΕΓΧΟΡΔΑ ΜΟΥΣΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ Εργασία πληροφορικής 2013-2014 Ονοματεπώνυμο: Αντωνιάδου Κατερίνα, Αντωνιάδου Μαρτίνα Μάθημα : Τεχνολογία Τμήμα: Β 1 Γυμνασίου - Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης Καθηγητής: Κωνσταντίνος

Διαβάστε περισσότερα

[2] Υπολογιστικά συστήματα: Στρώματα. Τύποι δεδομένων. Μπιτ. επικοινωνία εφαρμογές λειτουργικό σύστημα προγράμματα υλικό

[2] Υπολογιστικά συστήματα: Στρώματα. Τύποι δεδομένων. Μπιτ. επικοινωνία εφαρμογές λειτουργικό σύστημα προγράμματα υλικό Υπολογιστικά συστήματα: Στρώματα 1 ΕΠΛ 003: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ επικοινωνία εφαρμογές λειτουργικό σύστημα προγράμματα υλικό δεδομένα Αναπαράσταση δεδομένων 2 Τύποι δεδομένων Τα δεδομένα

Διαβάστε περισσότερα

KAREL TT Audio ΟΔΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ MS14-26. www.teletechnika.gr

KAREL TT Audio ΟΔΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ MS14-26. www.teletechnika.gr KAREL TT Audio ΟΔΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ MS14-26 1 I. ΓΕΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Στις οδηγίες που ακολουθούν, οι επεξηγήσεις δίνονται με την παρακάτω μορφή. Επικεφαλίδα Δίνεται η λειτουργία και ο κωδικός ενεργοποίησής της.

Διαβάστε περισσότερα

Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο.

Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο. ρ. Χ. Βοζίκης Εργαστήριο Φυσικής ΙΙ 63 6. Άσκηση 6 Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο. 6.1 Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης Σκοπός της άσκησης αυτής, καθώς και των δύο εποµένων, είναι η γνωριµία των σπουδαστών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΑΤΟΜΙΚΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΚΛΑΣΣΙΚΗΣ ΚΙΘΑΡΑΣ ΣΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΛΛΗΝΗΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΑΤΟΜΙΚΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΚΛΑΣΣΙΚΗΣ ΚΙΘΑΡΑΣ ΣΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΛΛΗΝΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΑΤΟΜΙΚΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΚΛΑΣΣΙΚΗΣ ΚΙΘΑΡΑΣ ΣΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΛΛΗΝΗΣ ΓΕΝΙΚΑ Το ατομικό μάθημα της κλασικής κιθάρας χωρίζεται σε 14 επίπεδα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΞΙΜΕΙΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΕΡΡΩΝ ΚΑΙ ΝΙΓΡΙΤΗΣ

ΜΑΞΙΜΕΙΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΕΡΡΩΝ ΚΑΙ ΝΙΓΡΙΤΗΣ ΜΑΞΙΜΕΙΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΕΡΡΩΝ ΚΑΙ ΝΙΓΡΙΤΗΣ Πρόκειται για ένα «όραμα ζωής του Σεβ. Μητροπολίτου μας για τη νεολαία». Η πρωτοβουλία, αλλά και οι δαπάνες για την ανέγερση

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΩΔΕΙΟ ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΩΔΕΙΟ ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ 1 ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΩΔΕΙΟ ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ Η ποιότητα της μουσικής παιδείας ΝΕΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΝΕΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΩΔΕΙΟ ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ Από τη φετινή χρονιά το Δημοτικό μας Ωδείο διευρύνεται με νέα τμήματα διδασκαλίας πνευστών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ 6 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ 6.1 Τι ονοµάζουµε πρόγραµµα υπολογιστή; Ένα πρόγραµµα

Διαβάστε περισσότερα

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Ρομαντισμός Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Τζον Κόνσταμπλ Το κάρο του σανού Ρομαντισμός Τέλη 18 ου αι. μέσα 19 ου αι.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙ ΟΙΚΩΝ. Τεταρτημόρια

ΠΕΡΙ ΟΙΚΩΝ. Τεταρτημόρια ΠΕΡΙ ΟΙΚΩΝ Οι οίκοι είναι ένα από τα κυριότερα ερμηνευτικά μέσα που χρησιμοποιεί η αστρολογία. Μαζί με τους πλανήτες, τα ζώδια και τις όψεις αποτελούν τις βασικές αρχές στις οποίες στηρίζεται η ερμηνεία

Διαβάστε περισσότερα

Τετράδιο Πρώτης Αρίθµησης Α ηµοτικού

Τετράδιο Πρώτης Αρίθµησης Α ηµοτικού Çëßáò Ã. ÊáñêáíéÜò - Έφη Ι. Σουλιώτου Τετράδιο Πρώτης Αρίθµησης Α ηµοτικού Α Τεύχος 1 Απαγορεύεται η αναπαραγωγή µέρους ή του συνόλου του παρόντος έργου µε οποιοδήποτε τρόπο ή µορφή, στο πρωτότυπο ή σε

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία παρουσιάσεων (Power Point)

Δημιουργία παρουσιάσεων (Power Point) Δημιουργία παρουσιάσεων (Power Point) Το πρόγραμμα PowerPoint είναι η «αίθουσα προβολών» του Office. Μια προβολή (παρουσίασης) του PowerPoint μπορεί να έχει ως στόχο να ενημερώσει, να διδάξει ή και να

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη εισαγωγή στον μουσικό αυτοσχεδιασμό

Σύντομη εισαγωγή στον μουσικό αυτοσχεδιασμό 1 Αντώνης Λαδόπουλος: Σύντομη εισαγωγή στον μουσικό αυτοσχεδιασμό Σύντομη εισαγωγή στον μουσικό αυτοσχεδιασμό 1. Ένας ορισμός: Τι είναι αυτοσχεδιασμός Ως αυτοσχεδιασμό στη Δυτική μουσική θα ορίσουμε τη

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Τα υποκειµενικά χαρακτηριστικά του ήχου(ιι)

Τα υποκειµενικά χαρακτηριστικά του ήχου(ιι) ιδακτικοί στόχοι Φύλλο Εργασίας 3 Τα υποκειµενικά χαρακτηριστικά του ήχου(ιι) Οι µαθητές: Να διακρίνουν τους ήχους ανάλογα µε το ύψος τους σε βαρείς και οξείς. Να διαπιστώσουν ότι το ύψος του ήχου που

Διαβάστε περισσότερα

Τ Ε Ι Κ Ρ Η Τ Η Σ Π Α Ρ Α Ρ Τ Η Μ Α Ρ Ε Θ Υ Μ Ν Ο Υ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΟΥΣΤΙΚΗΣ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013

Τ Ε Ι Κ Ρ Η Τ Η Σ Π Α Ρ Α Ρ Τ Η Μ Α Ρ Ε Θ Υ Μ Ν Ο Υ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΟΥΣΤΙΚΗΣ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013 Τ Ε Ι Κ Ρ Η Τ Η Σ Π Α Ρ Α Ρ Τ Η Μ Α Ρ Ε Θ Υ Μ Ν Ο Υ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΟΥΣΤΙΚΗΣ ΗΧΟΛΗΨΙΑ Ι ΞΕΝΙΚΑΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013 1 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 ΗΧΟΛΗΨΙΑ 1.1.1 ΓΕΝΙΚΑ 1. Προϋπόθεση πραγματοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

Κατασκευή και προγραμματισμός ηλεκτρονικών μουσικών οργάνων

Κατασκευή και προγραμματισμός ηλεκτρονικών μουσικών οργάνων Κατασκευή και προγραμματισμός ηλεκτρονικών μουσικών οργάνων Δραστηριότητα στο πλαίσιο του Ομίλου Προγραμματισμού Ηλεκτρονικών Παιχνιδιών, του Πρότυπου Πειραματικού Δημοτικού Σχολείου Φλώρινας κατά το σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΥΠΡΟΥ

ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΥΠΡΟΥ ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ 22 ου ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΟΥ ΤΡΑΓΟΥΔΙΟΥ «ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΤΣΩΝΗΣ» Το Ραδιοφωνικό Ιδρυμα Κύπρου, έχοντας στόχο την ενθάρρυνση και προβολή της κυπριακής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α. Γεωμετρικές κατασκευές. 1. Μεσοκάθετος ευθυγράμμου τμήματος. 2. ιχοτόμος γωνίας. 3. ιχοτόμος γωνίας με άγνωστη κορυφή. 4.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α. Γεωμετρικές κατασκευές. 1. Μεσοκάθετος ευθυγράμμου τμήματος. 2. ιχοτόμος γωνίας. 3. ιχοτόμος γωνίας με άγνωστη κορυφή. 4. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α Γεωμετρικές κατασκευές Σκοπός των σημειώσεων αυτών είναι να υπενθυμίζουν γεωμετρικές κατασκευές, που θα φανούν ιδιαίτερα χρήσιμες στο μάθημα της παραστατικής γεωμετρίας, της προοπτικής, αξονομετρίας

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Δημοτική Εκπαίδευση. Διαδίκτυο

Μουσική Δημοτική Εκπαίδευση. Διαδίκτυο Επιμορφωτικό Υποστηρικτικό Υλικό για την ενσωμάτωση των ΤΠΕ στη μαθησιακή διαδικασία Θέμα Μουσική Δημοτική Εκπαίδευση Εργαλείο Διαδίκτυο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Τομέας Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας Ομάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΟΠΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΥΠ.ΠΟ. ΣΧΟΛΕΣ 1. ΣΧΟΛΗ ΠΙΑΝΟΥ 2. ΣΧΟΛΗ ΕΓΧΟΡΔΩΝ: βιολί, βιόλα, βιολοντσέλο, κοντραμπάσο.

ΕΠΟΠΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΥΠ.ΠΟ. ΣΧΟΛΕΣ 1. ΣΧΟΛΗ ΠΙΑΝΟΥ 2. ΣΧΟΛΗ ΕΓΧΟΡΔΩΝ: βιολί, βιόλα, βιολοντσέλο, κοντραμπάσο. 1 ΣΧΟΛΕΣ ΚΑΙ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΟΥ Δ.Ω.Λ. ΕΠΟΠΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΥΠ.ΠΟ. ΣΧΟΛΕΣ 1. ΣΧΟΛΗ ΠΙΑΝΟΥ 2. ΣΧΟΛΗ ΕΓΧΟΡΔΩΝ: βιολί, βιόλα, βιολοντσέλο, κοντραμπάσο. 3. ΣΧΟΛΗ ΠΝΕΥΣΤΩΝ: φλάουτο, όμποε, κλαρινέτο, φαγκότο, σαξόφωνο,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΑΒΒΑΤΟ 28 ΙΟΥΝΙΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΛΕΓΧΟΣ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΑΚΟΥΣΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΑΒΒΑΤΟ 28 ΙΟΥΝΙΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΛΕΓΧΟΣ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΑΚΟΥΣΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΑΒΒΑΤΟ 28 ΙΟΥΝΙΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΛΕΓΧΟΣ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΑΚΟΥΣΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ ΟΜΑΔΑ Α: ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΜΕΛΩΔΙΚΩΝ ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΩΝ Θα ακούσετε τον φθόγγο-αφετηρία και το μελωδικό

Διαβάστε περισσότερα

1 Παραστατικών Πωλήσεων

1 Παραστατικών Πωλήσεων Version 2.4.0.0 Κινήσεις 1 Παραστατικών Πωλήσεων Κινήσεις Πωλήσεις Παραστατικά Πωλήσεων Στην αναζήτηση των παραστατικών πωλήσεων πραγµατοποιήθηκε προσθήκη ενός πλήκτρου το οποίο γίνεται ενεργό µόνο για

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

ΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ 1. Σκοπός της διδασκαλίας του µαθήµατος ΜΟΥΣΙΚΗΣ Σκοπός της µουσικής αγωγής είναι πρωταρχικά η ανάπτυξη και καλλιέργεια της ικανότητας για αισθητική απόλαυση

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος γονέων & κηδεµόνων παιδικών σταθµών Αγίας Παρασκευής. Δυσλεξία Ανάπτυξη Λόγου & Κίνησης Παιδοψυχολόγος: Νότα Ζέρβα

Σύλλογος γονέων & κηδεµόνων παιδικών σταθµών Αγίας Παρασκευής. Δυσλεξία Ανάπτυξη Λόγου & Κίνησης Παιδοψυχολόγος: Νότα Ζέρβα Σύλλογος γονέων & κηδεµόνων παιδικών σταθµών Αγίας Παρασκευής Δυσλεξία Ανάπτυξη Λόγου & Κίνησης Παιδοψυχολόγος: Νότα Ζέρβα Το παιδί µου δεν µιλάει καθαρά... Έως 2 ετών πρέπει να... Καταλαβαίνει σύνθετες

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα

Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα Οπτική αντίληψη Ακουστική αντίληψη Γνωστικός - εκτελεστικός τοµέας Γνωστικός - εκφραστικός τοµέας Μίµηση Οπτική µνήµη Λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Η διαίρεση καλείται Ευκλείδεια και είναι τέλεια όταν το υπόλοιπο είναι μηδέν.

ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Η διαίρεση καλείται Ευκλείδεια και είναι τέλεια όταν το υπόλοιπο είναι μηδέν. ΑΛΓΕΒΡΑ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. Τι είναι αριθμητική παράσταση; Με ποια σειρά εκτελούμε τις πράξεις σε μια αριθμητική παράσταση ώστε να βρούμε την τιμή της; Αριθμητική παράσταση λέγεται κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων Παράδειγμα Με πίνακες Με διαγράμματα Ονομαστικά δεδομένα Εδώ τα περιγραφικά μέτρα (μέσος, διάμεσος κλπ ) δεν έχουν νόημα Πήραμε ένα δείγμα από 25 άτομα και τα ρωτήσαμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΛΛΗΝΗΣ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΛΛΗΝΗΣ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΛΛΗΝΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΛΟΥΚΑΚΗ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ (ΣΧΟΛΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ) ΠΑΛΛΗΝΗ 2010 γνήσιο αντίγραφο Ε. Λουκάκη: «Σηµειώσεις Μορφολογίας της Μουσικής Α

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 21357 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΕΥΧΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Αρ. Φύλλου 1817 21 Αυγούστου 2015 Αριθμ. 130085/Δ2 Ωρολόγιο Πρόγραμμα των μαθημάτων των Α, Β και Γ τάξεων Μουσικού Γυμνασίου και

Διαβάστε περισσότερα

9. Τοπογραφική σχεδίαση

9. Τοπογραφική σχεδίαση 9. Τοπογραφική σχεδίαση 9.1 Εισαγωγή Το κεφάλαιο αυτό εξετάζει τις παραμέτρους, μεθόδους και τεχνικές της τοπογραφικής σχεδίασης. Η προσέγγιση του κεφαλαίου γίνεται τόσο για την περίπτωση της συμβατικής

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στα χαρακτηριστικά των μικροφώνων

Εισαγωγή στα χαρακτηριστικά των μικροφώνων ΕΙΔΗ ΜΙΚΡΟΦΩΝΩΝ Επιμέλεια: Νίκος Σκιαδάς ΠΕ 17.13 Μουσικής Τεχνολογίας Το μικρόφωνο πήρε την ονομασία του από τον Ντέιβιντ Χιουζ, ο οποίος επινόησε μια διάταξη μεταφοράς ήχου που ήταν τόσο ευαίσθητη, που

Διαβάστε περισσότερα

AKAI APW20 AKAI PA IO ΠAΓKOΣMIOΣ EKTHΣ 4-BAND

AKAI APW20 AKAI PA IO ΠAΓKOΣMIOΣ EKTHΣ 4-BAND AKAI APW20 AKAI PA IO ΠAΓKOΣMIOΣ EKTHΣ 4-BAND ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ ΠΛΗΚΤΡΩΝ Κεραία οθόνη ON/OFF Αλλαγή ταχύτητας συντονισµού Σίγαση Αύξηση έντασης φωνής Πλήκτρο FM ιαγραφή/επιστροφή Μείωση έντασης φωνής Εναλλακτική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ ΑΡΧΕΙΟΥ ΣΕ ΔΙΣΚΕΤΑ ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ ΑΡΧΕΙΟΥ ΑΠΟ ΔΙΣΚΕΤΑ. Από τον κατάλογο που εμφανίζεται επιλέγω: Αποστολή προς Δισκέτα (3,5)

ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ ΑΡΧΕΙΟΥ ΣΕ ΔΙΣΚΕΤΑ ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ ΑΡΧΕΙΟΥ ΑΠΟ ΔΙΣΚΕΤΑ. Από τον κατάλογο που εμφανίζεται επιλέγω: Αποστολή προς Δισκέτα (3,5) ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ ΑΡΧΕΙΟΥ ΣΕ ΔΙΣΚΕΤΑ ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ ΑΡΧΕΙΟΥ ΑΠΟ ΔΙΣΚΕΤΑ Τοποθετώ μια δισκέτα στον οδηγό τη δισκέτας του υπολογιστή. Τοποθετώ τη δισκέτα που έχει το αρχείο μου στον οδηγό τη δισκέτας του υπολογιστή.

Διαβάστε περισσότερα

Τα διαστήματα της Βυζαντινής Μουσικής μέσα από το πρόγραμμα ByzPlayer

Τα διαστήματα της Βυζαντινής Μουσικής μέσα από το πρόγραμμα ByzPlayer ΕΡΑΤΕΙΟ ΩΔΕΙΟ Εργασία 2 ου εξαμήνου στην Βυζαντινή Μουσική Τα διαστήματα της Βυζαντινής Μουσικής μέσα από το πρόγραμμα ByzPlayer του Κωνσταντίνου Γ. Ρακτιβάν επιβλέπων Καθηγητής Δρ. Γεώργιος Δ. Ζήσιμος

Διαβάστε περισσότερα

www.pilionwalks.com Caroline Pluvier & Ruud Schreuder 1

www.pilionwalks.com Caroline Pluvier & Ruud Schreuder 1 5. Δράκεια - Χάνια - Δράκεια Mάιος 2015 - Επειδή θα συναντήσετε μερικά προβλήματα κάνοντας αυτή την διαδρομή τώρα, σας συνιστούμε να μη την κάνετε μέχρι να την ελέγξουμε έμεις οι ίδιοι τον Σεπτέμβριο.

Διαβάστε περισσότερα

Κανονισμοί Διαγωνισμού Σύνθεσης Κυπριακού Τραγουδιού Αποδήμων Κυπρίων Hνωμένου Βασιλείου

Κανονισμοί Διαγωνισμού Σύνθεσης Κυπριακού Τραγουδιού Αποδήμων Κυπρίων Hνωμένου Βασιλείου Κανονισμοί Διαγωνισμού Σύνθεσης Κυπριακού Τραγουδιού Αποδήμων Κυπρίων Hνωμένου Βασιλείου Ο Ελληνικός Ραδιοφωνικός Σταθμός Λονδίνου LGR σε συνεργασία με το Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου, έχοντας στόχο την ενθάρρυνση

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Μέση Γενική Εκπαίδευση. Διαδίκτυο

Μουσική Μέση Γενική Εκπαίδευση. Διαδίκτυο Επιμορφωτικό Υποστηρικτικό Υλικό για την ενσωμάτωση των ΤΠΕ στη μαθησιακή διαδικασία Θέμα Μουσική Μέση ενική Εκπαίδευση Εργαλείο Διαδίκτυο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Τομέας Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ. Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός

Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ. Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Η Φυσική Γεωγραφία εξετάζει: τον γήινο

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική και Μαθηματικά!!!

Μουσική και Μαθηματικά!!! Μουσική και Μαθηματικά!!! Η μουσική είναι ίσως από τις τέχνες η πιο δεμένη με τα μαθηματικά, με τη μαθηματική σκέψη, από την ίδια τη φύση της. Η διατακτική δομή μπορεί να κατατάξει τα στοιχεία ενός συνόλου,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ ΚΑΙ ΗΜΟΣΙΩΝ ΕΡΓΩΝ ΓΡΑΦΕΙΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΓΙΑ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ ΣΧΕ ΙΑΖΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ ΚΑΙ ΗΜΟΣΙΩΝ ΕΡΓΩΝ ΓΡΑΦΕΙΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΓΙΑ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ ΣΧΕ ΙΑΖΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ ΚΑΙ ΗΜΟΣΙΩΝ ΕΡΓΩΝ ΓΡΑΦΕΙΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΓΙΑ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ ΣΧΕ ΙΑΖΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ Κεφάλαιο 4. ΚΛΙΜΑΚΕΣ Ή ΣΚΑΛΕΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΛΙΜΑΚΑ ή ΣΚΑΛΑ ονοµάζεται

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ B ΛΥΚΕΙΟΥ (Θεωρία Σχολικού βιβλίου, σελ. 249-257) A.ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΓΡΑΠΤΟ ΛΟΓΟ 1. Κρατώ σηµειώσεις κατά παράγραφο 1. Εντοπίζω τα κύρια συστατικά της παραγράφου 2. Παρουσιάζω παραλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή 6. Οδηγίες για καλύτερη χρήση του YouTube 12. Δημιουργία λογαριασμού 16. Δημιουργία καναλιού 26. Έσοδα από τα βίντεο 42

Εισαγωγή 6. Οδηγίες για καλύτερη χρήση του YouTube 12. Δημιουργία λογαριασμού 16. Δημιουργία καναλιού 26. Έσοδα από τα βίντεο 42 περιεχόμενα Εισαγωγή 6 Οδηγίες για καλύτερη χρήση του YouTube 12 Δημιουργία λογαριασμού 16 Δημιουργία καναλιού 26 Έσοδα από τα βίντεο 42 Εμφάνιση στατιστικών 57 Μηνύματα και επικοινωνία 65 Επεξεργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη Ο ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ (572-500 ΠΧ) ΗΤΑΝ ΦΟΛΟΣΟΦΟΣ, ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΙΣΚΗΣ. ΥΠΗΡΞΕ Ο ΠΡΩΤΟΣ ΠΟΥ ΕΘΕΣΕ ΤΙΣ ΒΑΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μιγαδική ανάλυση Μέρος Α Πρόχειρες σημειώσεις 1. Μιγαδικοί αριθμοί. ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Μιγαδική Ανάλυση Α 1

Μιγαδική ανάλυση Μέρος Α Πρόχειρες σημειώσεις 1. Μιγαδικοί αριθμοί. ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Μιγαδική Ανάλυση Α 1 ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Μιγαδική Ανάλυση Α 1 Μιγαδική ανάλυση Μέρος Α Πρόχειρες σημειώσεις 1 Μιγαδικοί αριθμοί Τι είναι και πώς τους αναπαριστούμε Οι μιγαδικοί αριθμοί είναι μια επέκταση του συνόλου

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική γλώσσα και η γραφή της

Η ελληνική γλώσσα και η γραφή της Η ελληνική γλώσσα και η γραφή της Περίληψη οµιλίας που παρουσιάστηκε στο St Demetrios High School, Astoria, Νέα Υόρκη, στις 3 Νοεµβρίου 2009 από τον κ. Γεώργιο Παπαναστασίου, Επίκουρο Καθηγητή Ιστορικής

Διαβάστε περισσότερα

Ήχος. Τεχνολογία Πολυμέσων και Πολυμεσικές Επικοινωνίες 04-1

Ήχος. Τεχνολογία Πολυμέσων και Πολυμεσικές Επικοινωνίες 04-1 Ήχος Χαρακτηριστικά του ήχου Ψηφιοποίηση με μετασχηματισμό Ψηφιοποίηση με δειγματοληψία Κβαντοποίηση δειγμάτων Παλμοκωδική διαμόρφωση Συμβολική αναπαράσταση μουσικής Τεχνολογία Πολυμέσων και Πολυμεσικές

Διαβάστε περισσότερα

Πώς μπορούμε να δημιουργούμε γεωμετρικά σχέδια με τη Logo;

Πώς μπορούμε να δημιουργούμε γεωμετρικά σχέδια με τη Logo; Κεφάλαιο 2 Εισαγωγή Πώς μπορούμε να δημιουργούμε γεωμετρικά σχέδια με τη Logo; Η Logo είναι μία από τις πολλές γλώσσες προγραμματισμού. Κάθε γλώσσα προγραμματισμού έχει σκοπό τη δημιουργία προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Του Βλάχου Σωτηρίου (Α.Μ.: 16/09) Mε θέμα: «Ανάλυση και Σύγκριση Μεθόδων. Κιθάρας»

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Του Βλάχου Σωτηρίου (Α.Μ.: 16/09) Mε θέμα: «Ανάλυση και Σύγκριση Μεθόδων. Κιθάρας» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ Ειδίκευση Εφαρμοσμένων Μουσικών Σπουδών ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Του Βλάχου Σωτηρίου (Α.Μ.: 16/09) Mε θέμα: «Ανάλυση και Σύγκριση Μεθόδων Κιθάρας» Συνεπιβλέπουσες

Διαβάστε περισσότερα

Επικοινωνία \ή % Κώδικες. Τάξη Α'

Επικοινωνία \ή % Κώδικες. Τάξη Α' Δ IV Επικοινωνία \ή % Κώδικες Τάξη Α' ^W ΚΕΙΜΕΝΟ 1 Σήματα τροχαίας 1. Τα παρακάτω είναι σήματα της τροχαίας. Ποια αναγνωρίζετε; Προσπαθήστε να βρείτε τι σημαίνουν τα χρώματα: το κόκκινο, το πράσινο, το

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Βασικέ Οδηγίε : ίνεται ιδιαίτερη σηµασία στην εισαγωγή στα ρητορικά κείµενα (Βιβλίο Ρητορικών Κειµένων Μαθητή, Βιβλίο εκπαιδευτικού). Σε κάθε περίοδο διδασκαλία θα πρέπει να γίνεται ανάγνωση ολόκληρη τη

Διαβάστε περισσότερα