ΑΡΤΕΜΙΟΣ ΓΙΑΝΝΙΤΣΑΡΟΣ, Αν. Καθηγητής Πανεπιστηµίου Αθηνών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΤΕΜΙΟΣ ΓΙΑΝΝΙΤΣΑΡΟΣ, Αν. Καθηγητής Πανεπιστηµίου Αθηνών"

Transcript

1 Θεµελιώδης ορολογία της Συστηµατικής Βοτανικής. Μεθοδολογία της Συστηµατικής Βοτανικής. Ταξινοµικές βαθµίδες. Ονοµατολογία των φυτών. Ιστορική ανασκόπηση της ταξινόµησης των φυτών. ΑΡΤΕΜΙΟΣ ΓΙΑΝΝΙΤΣΑΡΟΣ, Αν. Καθηγητής Πανεπιστηµίου Αθηνών Η Συστηµατική Βοτανική και το περιεχόµενό της. Ορολογία. Η Συστηµατική Βοτανική είναι κλάδος της Βοτανικής ή Φυτολογίας, δηλαδή της επιστήµης η οποία ασχολείται µε τη µελέτη των φυτικών οργανισµών. Η Βοτανική, όπως είναι γνωστό, µαζί µε τη Ζωολογία αποτελούν ης θεµελιώδεις βιολογικές επιστήµες, δηλαδή τις επιστήµες που µελετούν το φαινόµενο της ζωής. Η Βοτανική διακρίνεται παραπέρα σε τέσσερις βασικούς κλάδους τη Μορφολογία των Φυτών, τη Φυσιολογία των Φυτών, τη Συστηµατική Βοτανική, και τη Γεωβοτανική ή Φυτογεωγραφία. Γεγονός όµως είναι ότι οι κλάδοι αυτοί, ιδιαίτερα σήµερα που η επιστήµη έχει προοδεύσει πολύ, δεν είναι πάντοτε δυνατό να καθοριστούν µε αυστηρότητα. Η Συστηµατική Βοτανική έχει ως σκοπό και έργο: 1) τη µελέτη και την περιγραφή της ποικιλοµορφίας των φυτικών οργανισµών 2) τη διερεύνηση των αιτίων και των συνεπειών αυτής της ποικιλοµορφίας και 3) τη χρησιµοποίηση των δεδοµένων που προκύπτουν για την κατανόηση και ερµηνεία της εξελικτικής πορείας και των συγγενικών σχέσεων των οργανισµών αυτών. Ένα από τα έργα της Συστηµατικής Βοτανικής είναι η ονοµατολογία, η περιγραφή και η ταξινόµηση των διαφόρων φυτικών οργανισµών, προϋπόθεση απαραίτητη για να επιτευχθούν οι σκοποί της, όπως αναφέρονται παραπάνω. Τούτο σηµαίνει ότι το έργο αυτό είναι απαραίτητο όχι µόνο για λόγους καθαρά πρακτικούς (ορθή επικοινωνία και συνεννόηση µεταξύ των επιστηµόνων),αλλά και για να επιτευχθεί ο τελικός σκοπός της Συστηµατικής Βοτανικής, δηλαδή η 1

2 ανεύρεση των συγγενικών σχέσεων των φυτικών οργανισµών και η κατανόηση και η ερµηνεία της εξέλιξής τους. Η περιοχή αυτή της Συστηµατικής Βοτανικής η οποία περιλαµβάνει τη µεθοδολογία της περιγραφής, της ονοµατολογίας και της ταξινόµησης των φυτών ονοµάζεται Ταξινοµική ή Ταξινοµία των Φυτών. Όπως φαίνεται από τα προηγούµενα, ο όρος Συστηµατική είναι ευρύτερος από τον όρο Ταξινοµική αν και σε πολλές περιπτώσεις οι δύο όροι χρησιµοποιούνται σήµερα µε ταυτόσηµη έννοια και όπως αυτή καθορίστηκε παραπάνω για τον όρο Συστηµατική. Στη Συστηµατική Βοτανική χρησιµοποιείται συχνά ο όρος κατάταξη ή συστηµατική κατάταξη, µε τον οποίο εννοούµε την πορεία που ακολουθούµε για τη δηµιουργία ενός λογικού συστήµατος κατηγοριών ή βαθµίδων, κάθε µία από ης οποίες περιλαµβάνει έναν αριθµό οργανισµών ανάλογα µε το βαθµό συγγένειάς τους και οι οποίες επιτρέπουν εύκολη αναφορά στους οργανισµούς που περιλαµβάνουν. Στη Συστηµατική Βοτανική χρησιµοποιείται επίσης πολύ συχνά ο όρος προσδιορισµός (ενός φυτικού οργανισµού), ο οποίος σηµαίνει να αναγνωρίσουµε ορισµένα χαρακτηριστικά του οργανισµού και µε βάση αυτά τα χαρακτηριστικά να ονοµάσουµε αυτόν τον οργανισµό µε αναφορά σε µια προϋπάρχουσα κατάταξη. Όπως είναι αντιληπτό ο προσδιορισµός ενός δείγµατος οργανισµού είναι δυνατός όταν είναι παρόµοιο µε ένα ήδη γνωστό οργανισµό. Σε διαφορετική περίπτωση σηµαίνει ότι πρόκειται για µια νέα ταξινοµική µονάδα, οπότε πρέπει να περιγραφεί και να ονοµαστεί µε ένα νέο όνοµα. Οι κανόνες µε τους οποίους γίνεται αυτό θα αναφερθούν στο κεφάλαιο της ονοµατολογίας (βλ. παρακάτω). Ο προσδιορισµός των διαφόρων φυτικών οργανισµών γίνεται στην πράξη µε τη χρήση των λεγόµενων «κλειδών προσδιορισµού». Με την πάροδο των χρόνων και µε την πρόοδο των ερευνών της Συστηµατικής Βοτανικής δηµιουργήθηκαν διάφορες τάσεις προσέγγισης του αντικειµένου της και του σκοπού της. Έτσι, ανάλογα µε τον τρόπο και τις µεθόδους αυτής της προσέγγισης η Συστηµατική Βοτανική σήµερα διακρίνεται σε Ορθόδοξη ή Κλασική Συστηµατική και σε Πειραµατική Συστηµατική ή Βιοσυστηµατική. Η προσέγγιση στην περίπτωση της Κλασικής Συστηµατικής 2

3 γίνεται κυρίως µε τη µελέτη των µορφολογικών χαρακτήρων των οργανισµών. Η µελέτη αυτή γίνεται µε διατηρηµένο, νωπό ή και ζωντανό υλικό σε εργαστήρια και µουσεία αλλά συνήθως περιλαµβάνει και εργασία στην ύπαιθρο για επιτόπια µελέτη των φυτικών οργανισµών. Η Βιοσυστηµατική στη µεθοδολογία της περιλαµβάνει οικολογικές, κυτταρολογικές και γενετικές έρευνες καθώς και πειραµατικές έρευνες σε πληθυσµούς στην ύπαιθρο και σε ζωντανά φυτά στο εργαστήριο και σε βοτανικούς κήπους. Όπως φαίνεται από τα παραπάνω, η Βιοσυστηµατική µελετά τους οργανισµούς όχι µόνο ως άτοµα αλλά και σε επίπεδο πληθυσµών για να διερευνήσει τις εξελικτικές διαδικασίες, οι οποίες πραγµατοποιούνται µέσα στους πληθυσµούς. Γι' αυτό ο όρος Βιοσυστηµατική είναι ορθότερος από τον όρο Πειραµατική Συστηµατική και αυτός χρησιµοποιείται κυρίως. Σύµφωνα µε τα παραπάνω η Βιοσυστηµατική µπορεί να θεωρηθεί ως ο κλάδος που µελετά τη φαινοτυπική και τη γονοτυπική ποικιλότητα των οργανισµών σε σχέση µε το περιβάλλον στο οποίο ζουν. Τµήµα της Βιοσυστηµατικής είναι η Κυτοταξινοµική ή Κυτταροταξινοµική, η οποία µελετά τα χρωµατοσώµατα των οργανισµών για τη συγκέντρωση πληροφοριών, τις οποίες χρησιµοποιεί για την πραγµατοποίηση του σκοπού της. Στην περίπτωση αυτή τα χρωµατοσώµατα µελετώνται ως προς τον αριθµό, τη δοµή και τη συµπεριφορά τους. Με την πρόοδο της Βιοσυστηµατικής σε κάποια περίοδο θεωρήθηκε από µερικούς επιστήµονες ότι η Κλασική Συστηµατική είναι ξεπερασµένη. Σήµερα όµως έχει γίνει κατανοητό από όλους ότι αυτοί οι δύο τρόποι προσέγγισης και µελέτης των οργανισµών δεν είναι εντελώς ξεχωριστοί και αντίθετοι, αλλά πρέπει να είναι στενά συνεργαζόµενοι και ότι χωρίς τον έναν από αυτούς η µεθοδολογία της Συστηµατικής είναι ατελής. Εκτός από τους παραπάνω υπάρχουν και άλλοι τρόποι προσέγγισης του αντικειµένου και του σκοπού της Συστηµατικής. Αν η προσέγγιση αυτή γίνεται µε χηµικές µεθόδους, δηλαδή µε µελέτη των βιοχηµικών χαρακτηριστικών των οργανισµών, πρόκειται για τη Χηµειοταξινοµική και τη Χηµειοσυστηµατική. Τα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει να επεκτείνεται στη Συστηµατική η µεθοδολογία 3

4 των ηλεκτρονικών υπολογιστών για την επεξεργασία διαφόρων ταξινοµικών δεδοµένων. Ο τρόπος αυτός προσέγγισης του αντικειµένου της Συστηµατικής ονοµάζεται Αριθµητική Ταξινοµική ή Αριθµοταξινοµική. Η προέλευση και η εξέλιξη των οργανισµών. Οι σχέσεις των φυτών µε τα άλλα έµβια όντα. Ένα από τα δυσκολότερα προβλήµατα που αντιµετωπίζει σήµερα η επιστήµη είναι η προέλευση της ζωής και η εξελικτική διαδικασία µε την οποία προέκυψε το ευκαρυωτικό κύτταρο. Οι γνώσεις µας για τα θέµατα αυτά περιορίζονται µόνο σε θεωρίες. Από πολλούς επιστήµονες πιστεύεται ότι τα πρώτα έµβια όντα δηµιουργήθηκαν πριν από τρία και πλέον δισεκατοµµύρια χρόνια. Επρόκειτο για προκαρυωτικά βακτηριόµορφα όντα που ονοµάστηκαν πρωτοβακτήρια και τα οποία πρέπει να ήταν πρωτογενείς ετερότροφοι οργανισµοί. Η άποψη όµως αυτή δεν είναι αποδεκτή από όλους τους ειδικούς και υπάρχει διάσταση σχετικά µε τη φύση αυτών των οργανισµών δηλαδή αν ήταν βακτήρια ή κυανοφύκη. Ήδη από την αρχαιότητα διατυπώθηκαν διάφορες θεωρίες για το θέµα της προέλευσης της ζωής. Είναι γνωστό ότι µέχρι το 1862 επικρατούσε η θεωρία της αυτόµατης γένεσης των οργανισµών, την οποία διατύπωσε ο Αριστοτέλης ( π.χ.) και η οποία καταρρίφθηκε από τον Pasteur ( ). Σήµερα για την προέλευση και την εξέλιξη των οργανισµών υπάρχουν διάφορες θεωρίες από τις οποίες ίσως η πιο ενδιαφέρουσα είναι η θεωρία της συµβίωσης. Η θεωρία αυτή διατυπώθηκε για πρώτη φορά το 1905 από το Mereschkowsky και ήρθε πάλι στο προσκήνιο το 1971 από το Margulis και άλλους. Σύµφωνα µε αυτή οι χλωροπλάστες των ευκαρυωτικών κυττάρων προήλθαν από κυανοφύκη και τα µιτοχόνδρια από βακτήρια. Τα κύτταρα των βακτηρίων και των κυανοφυκών πρέπει να έζησαν µε το κύτταρο ξενιστή σε συµβίωση. Μετά από µακρά εξελικτική διαδικασία έδωσαν τα κυτταρικά οργανίδια του ευκαρυωτικού κυττάρου. Είναι φανερό ότι η θεωρία αυτή προσπαθεί να γεφυρώσει το χάσµα που υπάρχει µεταξύ προκαρυωτικών και ευκαρυωτικών οργανισµών γι' αυτό τα τελευταία χρόνια έχει κερδίσει έδαφος. 4

5 Όπως είναι γνωστό η µεγάλη ποικιλία των οργανισµών σύµφωνα µε τις κλασικές αντιλήψεις διαιρείται σε δύο µεγάλες κατηγορίες τα ζώα και τα φυτά. Είναι επίσης γνωστό ότι σης ανώτερες βαθµίδες υπάρχουν χαρακτηριστικές και έντονες διαφορές αλλά στις κατώτερες οι διαφορές αυτές δεν είναι σαφείς. Έτσι τα τελευταία χρόνια έχει εγκαταλειφθεί η διαίρεση των οργανισµών σε δύο βασίλεια. Σύµφωνα µε τις σηµερινές απόψεις τα έµβια όντα διαιρούνται σε 4 ή 5 βασίλεια. Οι Whittaker (1969) και Margulis (1971) διαιρούν τους οργανισµούς σε 5 βασίλεια: 1) Μονήρη (Monera) 2) Πρώτιστα (Protista) 3) Μύκητες (Fungi) 4) Φυτά (Plantae) 5) Ζώα (Animalia). Πιο πρόσφατα ο Leedale (1974) διαίρεσε τα έµβια όντα σε 4 βασίλεια: 1) Μονήρη (Monera) 2) Φυτά (Plantae) 3) Μύκητες (Fungi) 4) Ζώα (Animalia). Σύµφωνα µε την άποψη αυτή οι ευκαρυωτικοί οργανισµοί προήλθαν από τους προκαρυωτικούς οι οποίοι αποτελούν ιδιαίτερο βασίλειο τα Μονήρη. Επειδή δεν είναι ακόµη εντελώς αποδεκτό ένα ενιαίο σχήµα της φυλογενετικής εξέλιξης των έµβιων όντων και της διαίρεσής τους σε περισσότερα από δύο βασίλεια, παρόλο που είναι πια παραδεκτό από όλους ότι το τελευταίο σχήµα χρειάζεται αναθεώρηση, θα ακολουθήσουµε και εδώ το σχήµα αυτό, δηλ. την κλασική διάκριση των οργανισµών σε ζώα και φυτά. Έτσι µέσα στα πλαίσια αυτού του µαθήµατος θα µελετηθεί το βασίλειο των φυτών µε την κλασική του έννοια. Οι σχέσεις της Συστηµατικής Βοτανικής µε άλλους επιστηµονικούς κλάδους. Η Συστηµατική Βοτανική είναι βασικός κλάδος των Βιολογικών Επιστηµών και οι γνώσεις της θεωρούνται απαραίτητες όχι µόνο για τους επιστήµονες που ασχολούνται µε τους υπόλοιπους κλάδους της Βοτανικής αλλά και για άλλους επιστήµονες. Με τον προσδιορισµό και την κατάταξη των διαφόρων φυτικών οργανισµών προσφέρει βασικές πληροφορίες στους γεωβοτανικούς, τους οικολόγους, τους γενετιστές, τους µορφολόγους και φυσιολόγους των φυτών, 5

6 τους γεωπόνους, τους δασολόγους, τους φαρµακοποιούς και φαρµακολόγους, τους γιατρούς, τους κτηνιάτρους, τους βιοχηµικούς, τους αρχαιολόγους και σε πολλές άλλες ειδικότητες επιστηµόνων αλλά και τεχνολόγων. Εξάλλου η Συστηµατική Βοτανική για να επιτελέσει το έργο της και για να επιλύσει τα προβλήµατά της δέχεται τη βοήθεια άλλων συγγενικών κλάδων και επιστηµών. Τέτοιοι κλάδοι και επιστήµες είναι κυρίως η Μορφολογία των Φυτών, η Κυτταρολογία, η Γενετική, η Ογκολογία, η Γεωβοτανική, η Παλαιοβοτανική, η Βιοχηµεία κ.ά. Πρέπει πάντως να σηµειωθεί ότι τα όρια µεταξύ της Συστηµατικής Βοτανικής και ορισµένων συγγενικών της κλάδων, όπως π.χ. της Μορφολογίας των Φυτών, δεν είναι σαφή και µε αυστηρότητα καθορισµένα. Συστήµατα κατάταξης ή ταξινοµικά συστήµατα. Η τεράστια ποικιλοµορφία των οργανισµών, οι οποίοι σύµφωνα µε τους πιο αυστηρούς υπολογισµούς ξεπερνούν τα είδη (από τους οποίους περίπου είναι οι φυτικοί οργανισµοί µε την ευρεία έννοια του όρου), καθώς και η ανάγκη συνεννόησης των διαφόρων επιστηµόνων και τεχνικών που ασχολούνται µε αυτούς κάνει φανερή τη σηµασία ταξινόµησής τους σε ένα σύστηµα. Είναι γενικά αποδεκτό ότι το ιστορικό της κατάταξης των οργανισµών ξεκινά µε την εµφάνιση του ανθρώπου. Οι πρώτες όµως σοβαρές προσπάθειες κατάταξης έγιναν από τους αρχαίους 'Έλληνες φιλόσοφους Αριστοτέλη και Θεόφραστο, οι οποίοι θεωρούνται θεµελιωτές της Ζωολογίας και της Βοτανικής αντίστοιχα. Από τότε µέχρι σήµερα έχουν εκπονηθεί πολλά συστήµατα κατάταξης των οργανισµών, είτε στο σύνολό τους είτε διαφόρων οµάδων, από διάφορους ερευνητές. Τα σύγχρονα συστήµατα έχουν προκύψει µετά από µακρόχρονες έρευνες και χρήση ενός πολύ µεγάλου αριθµού πηγών. Στο διάστηµα αυτό διαµορφώθηκαν διάφορες κατηγορίες συστηµάτων ανάλογα µε τα κριτήρια που χρησιµοποιούν και τη βαρύτητα που δίνεται σε καθένα από αυτά για την κατάταξη των οργανισµών. 6

7 Τα πρώτα συστήµατα που διαµορφώθηκαν ήταν τα λεγόµενα τεχνητά συστήµατα. Σε µερικά από αυτά επικρατεί η ωφελιµιστική θεώρηση των οργανισµών. Τα κριτήρια που χρησιµοποιούν µπορεί να είναι η σηµασία των οργανισµών για τον άνθρωπο, η µορφή, το χρώµα ή χαρακτήρες παρόµοιας φύσης. Συστήµατα στα οποία για την οµαδοποίηση των οργανισµών γίνεται χρήση ενός ή λίγων επιλεγµένων χαρακτήρων χαρακτηρίζονται από µερικούς ως µηχανικά, ενώ άλλοι δεν κάνουν διάκριση µεταξύ αυτών και των τεχνητών συστηµάτων. Η χρήση, όσο είναι δυνατόν περισσότερων φυσικών χαρακτήρων οδήγησε στη δηµιουργία των φυσικών συστηµάτων. Στην τελευταία περίπτωση, εάν χρησιµοποιείται επιπλέον και η φυλογενετική ερµηνεία των χαρακτήρων, τα συστήµατα λέγονται φυλογενετικά. Για να γίνει κατανοητή η διαφορά µεταξύ τεχνητών και φυσικών συστηµάτων πρέπει να αναφέρουµε και τα ακόλουθα: Όπως είναι γνωστό η παραγωγή ανθέων και σπερµάτων είναι ένα φυσικό και ουσιώδες χαρακτηριστικό πολλών φυτών, τα οποία έτσι µπορεί να θεωρηθεί ότι αποτελούν ένα φυσικό σύνολο ή οµάδα. Αυτό σηµαίνει ότι οργανισµοί οι οποίοι έχουν κοινούς χαρακτήρες σηµαντικής λειτουργικής αξίας αποτελούν ένα φυσικό σύνολο ή άθροισµα. Έτσι σε ένα φυσικό σύστηµα κατάταξης λαµβάνονται υπόψη όσο το δυνατόν περισσότεροι χαρακτήρες, οι οποίοι επιδιώκεται να είναι ουσιώδεις και να έχουν κάποια φυσική σχέση. Αντίθετα µία τεχνητή κατάταξη χρησιµοποιεί µε αυθαίρετο τρόπο χαρακτήρες που δεν έχουν φυσική σχέση. Συνήθως στα τεχνητά συστήµατα λαµβάνεται υπόψη ένας µόνο αυθαίρετος χαρακτήρας. Έτσι Π.χ. όλα τα φυτά που δίνουν δρόγες, δηλαδή τµήµατά τους που χρησιµοποιούνται στη φαρµακευτική για την παρασκευή φαρµακευτικών ουσιών (χαµοµήλι, µπελαντόνα κ.ά.) µπορεί να χαρακτηριστούν ως «φαρµακευτικά φυτά». Με βάση αυτό το χαρακτηρισµό τα φυτά µπορεί να καταταγούν σε «φαρµακευτικά» και «µη φαρµακευτικά». Φυτά που παράγουν κλωστικές ίνες (βαµβάκι, λινάρι κ.ά.) µπορεί να καταταγούν στα «κλωστικά φυτά» και το σύνολο των φυτών να διαιρεθεί σε «κλωστικά» και «µη κλωστικά». Τεχνητή είναι επίσης η κατάταξη των φυτών που έχουν άνθη µε βάση µόνο τον 7

8 αριθµό των στη µόνων τους ή µε βάση την ξυλώδη ή ποώδη υφή του βλαστού τους. Ταξινοµικές βαθµίδες. Η έννοια του είδους. Σε όλα τα συστήµατα κατάταξης των οργανισµών το είδος (species) είναι η θεµελιώδης ταξινοµική βαθµίδα. Η έννοια του είδους είναι δύσκολο να καθοριστεί γι' αυτό έχουν διατυπωθεί κατά καιρούς διάφοροι ορισµοί. Στα σύγχρονα συστήµατα ταξινόµησης των φυτών χρησιµοποιούνται όσο το δυνατόν περισσότερα κριτήρια, µορφολογικά, γενετικά, φυλογενετικά κ.ά., για τον καθορισµό της έννοιας του είδους. Σύµφωνα µε αυτά τα κριτήρια το είδος είναι «ένα περιορισµένο σύνολο ατόµων που χαρακτηρίζεται από κοινά, σταθερά και κληρονοµήσιµα γνωρίσµατα και το οποίο πετυχαίνει την κατά το δυνατόν µεγαλύτερη αναπαραγωγική αποµόνωση». Ο ορισµός αυτός του είδους είναι αποδεκτός σήµερα από τους περισσότερους συστηµατικούς βοτανικούς. Η ορθή εκτίµηση της ταξινοµικής βαθµίδας του είδους είναι µερικές φορές δύσκολη, πράγµα που έχει συχνά ως αποτέλεσµα τη δηµιουργία διαφορετικών γνωµών για τη στενότερη ή ευρύτερη έννοια ενός είδους. Αυτό οφείλεται σε διάφορα αίτια, όπως είναι η ασαφής διάκριση µορφολογικών, γενετικών και άλλων γνωρισµάτων, τα οποία χρησιµοποιούνται ως κριτήρια, η περιορισµένη ή ελλιπής γνώση αλλά µερικές φορές και ο υποκειµενικός παράγοντας. Παρ' όλα αυτά όµως το είδος θεωρείται ότι είναι η πιο βασική και αντικειµενική βαθµίδα. Μεγαλύτερες από το είδος ταξινοµικές βαθµίδες είναι: το γένος το οποίο περιλαµβάνει ένα ή περισσότερα είδη, η οικογένεια η οποία περιλαµβάνει ένα ή περισσότερα γένη, η τάξη η οποία περιλαµβάνει µία ή περισσότερες οικογένειες, η κλάση η οποία περιλαµβάνει µία ή περισσότερες τάξεις, το άθροισµα ή διαίρεση η οποία περιλαµβάνει µία ή περισσότερες κλάσεις και το βασίλειο το οποίο είναι η ανώτερη ταξινοµική βαθµίδα και περιλαµβάνει ένα ή περισσότερα αθροίσµατα. 8

9 Οι παραπάνω ταξινοµικές βαθµίδες ονοµάζονται κύριες ταξινοµικές βαθµίδες και είναι αυτές που χρησιµοποιούνται συνηθέστερα. Μερικές φορές όµως χρησιµοποιούνται και δευτερεύουσες ταξινοµικές βαθµίδες, όπως είναι το υποάθροισµα ή υποδιαίρεση, η υποκλάση, η υποτάξη, η υποοικογένεια, η οµάδα, η υποοµάδα, το υπογένος κ.ά. Στη Συστηµατική Βοτανική χρησιµοποιούνται και κατώτερες από το είδος ταξινοµικές βαθµίδες, όπως είναι το υποείδος, η ποικιλία και η µορφή. Το σύνολο των ταξινοµικών βαθµίδων που χρησιµοποιούνται στη Συστηµατική Βοτανική µε την ελληνική και τη διεθνή (λατινική) ονοµασία τους φαίνεται στον πίνακα που παρατίθεται στο τέλος του κεφαλαίου. Με έντονα στοιχεία γράφονται οι κύριες ταξινοµικές βαθµίδες, οι οποίες χρησιµοποιούνται σε κάθε ταξινόµηση. Οι υπόλοιπες είναι οι δευτερεύουσες, οι οποίες µπορεί να παραληφθούν εάν δεν είναι απαραίτητες. Στη διεθνή βοτανική ορολογία έχει καθιερωθεί εδώ και αρκετά χρόνια, για πρακτικούς λόγους, η χρήση του όρου taxon (πληθ. taxa), ο οποίος υποδηλώνει κάθε ταξινοµική βαθµίδα. Ο πολύ χρήσιµος αυτός όρος εφαρµόζεται για κάθε ταξινοµική βαθµίδα σε οποιοδήποτε επίπεδο, όπως π.χ. την ποικιλία, το υποείδος, το είδος, το γένος, την οικογένεια κλπ. ή ακόµη για µία ταξινοµική κατηγορία της οποίας το επίπεδο είναι αβέβαιο. Ο όρος αυτός θα χρησιµοποιείται και εδώ, όπου είναι απαραίτητο. 9

10 ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΕΣ ΒΑΘΜΙ ΕΣ Βασίλειο Υποβασίλειο Άθροισµα ( ιαίρεση) Υποάθροισµα (Υποδιαίρεση) Κλάση Υποκλάση Τάξη Υποτάξη Οικογένεια Υποοικογένεια Οµάδα (Οµοιογένεια) Υποοµάδα (Υφοµοιογένεια) Γένος Υπογένος Τµήµα Υποτµήµα Σειρά Υποσειρά Είδος Υποείδος Ποικιλία Υποποικιλία Μορφή Υποµορφή Regnum Subregnum Divisio Subdivisio Classis Subclassis Ordo Subordo Familia Subfamilia Tribus Subtribus Genus Subgenus Sectio Subsectio Series Subseries Species Subspecies Varietas Subvarietas Forma Subforma Μετά τον ορισµό του όρου taxon, ο οποίος µερικές φορές αποδίδεται στην ελληνική µε τον όρο ταξινοµική µονάδα, πρέπει να αναφέρουµε ότι στη Συστηµατική Βοτανική πολύ συχνή είναι η χρήση και των όρων περιγραφή και διάγνωση. Με τον όρο περιγραφή εννοούµε την απαρίθµηση των 10

11 µορφολογικών χαρακτήρων ενός taxon, οι οποίοι καθορίζουν έτσι αυτή την ταξινοµική µονάδα. Οι χαρακτήρες οι οποίοι χρησιµοποιούνται σε µία ταξινοµική περιγραφή είναι γνωστοί ως ταξινοµικοί ή συστηµατικοί χαρακτήρες. Ο όρος διάγνωση σηµαίνει µία σύντοµη περιγραφή µίας ταξινοµικής µονάδας, στην οποία χρησιµοποιούνται µόνο εκείνοι οι χαρακτήρες, που είναι απολύτως απαραίτητοι για τη διάκρισή της από άλλες συγγενικές της οι χαρακτήρες που χρησιµοποιούνται σε µία διάγνωση ονοµάζονται διαγνωστικοί χαρακτήρες. Ονοµατολογία. Με τον όρο ονοµατολογία εννοούµε το µέρος εκείνο της Ταξινοµικής και της Συστηµατικής, το οποίο ασχολείται µε την επιστηµονική ονοµασία των διαφόρων ταξινοµικών µονάδων των οργανισµών. Η ονοµασία αυτή για να είναι έγκυρη πρέπει να ακολουθεί ορισµένες αρχές και κανόνες, οι οποίοι προκειµένου για τα φυτά εµπεριέχονται στο «ιεθνή Κώδικα Βοτανικής Ονοµατολογίας». Αντίστοιχος κώδικας υπάρχει για την ονοµατολογία των ζώων και ιδιαίτερος κώδικας για την ονοµατολογία των Βακτηρίων. («ιεθνής Κώδικας Ονοµατολογίας των Βακτηρίων»). Οι κώδικες αυτοί, οι οποίοι έχουν θεσπισθεί σε διεθνή συνέδρια, αποτελούν ένα µέσο ορθής επικοινωνίας µεταξύ των ειδικών επιστηµόνων όλου του κόσµου και έχουν ως σκοπό την εξασφάλιση της σταθερότητας, της παγκοσµιότητας και της µοναδικότητας των ονοµάτων των οργανισµών. Καθένας από τους κώδικες αυτούς αποτελείται από πολλά άρθρα, τα οποία τοποθετούνται σε διάφορες ενότητες Παρακάτω θα αναφερθούν ελάχιστα βασικά στοιχεία του ιεθνούς Κώδικα Βοτανικής Ονοµατολογίας, των οποίων η γνώση είναι απαραίτητη για την ορθή χρήση των επιστηµονικών ονοµάτων των φυτών. Το επιστηµονικό όνοµα ενός είδους είναι συνδυασµός δύο λέξεων και χαρακτηρίζεται ως διώνυµο. Οι δύο αυτές λέξεις µαζί, δηλ. το διώνυµο αποτελούν το όνοµα του είδους. Οι λέξεις αυτές γράφονται πάντοτε µε λατινικά 11

12 στοιχεία και προέρχονται από τη λατινική γλώσσα ή είναι λατινικοποιηµένες. Από τις λέξεις αυτές η πρώτη είναι το όνοµα του γένους, στο οποίο ανήκει το είδος και γράφεται πάντοτε µε κεφαλαίο το αρχικό γράµµα. Η δεύτερη λέξη είναι συνήθως ένα επίθετο και αποτελεί το λεγόµενο ειδικό όνοµα ή ειδικό επίθετο του είδους. Η λέξη αυτή γράφεται πάντοτε µε µικρό το αρχικό γράµµα. Οι δύο λέξεις µαζί, δηλ. το όνοµα του γένους και το ειδικό επίθετο αποτελούν το όνοµα του είδους Υπάρχουν δυστυχώς βιβλία, στα οποία αναφέρεται ότι η δεύτερη λέξη ενός διωνύµου αντιστοιχεί στο είδος, πράγµα το οποίο είναι λανθασµένο. Το διπλό αυτό όνοµα κάθε είδους για να είναι απόλυτα ορθό πρέπει να ακολουθείται από το όνοµα του ερευνητή, ο οποίος πρώτος δηµοσίευσε το όνοµα αυτό και έκανε την αρχική περιγραφή του είδους Το όνοµα του ερευνητή, το οποίο είναι γνωστό ως όνοµα του συγγραφέα, συνήθως αναγράφεται συντετµηµένο, αν και δεν υπάρχει κανόνας για τις συντµήσεις Συνεπώς το πλήρες επιστηµονικό όνοµα ενός είδους περιλαµβάνει τρία στοιχεία: το γένος, το ειδικό όνοµα ή επίθετο και το όνοµα του συγγραφέα. Έτσι π.χ. το επιστηµονικό όνοµα της ελιάς είναι Olea europaea L., όπου «Olea» είναι το όνοµα του γένους, «euroρaea» το ειδικό όνοµα (επίθετο) και «L.» το όνοµα του συγγραφέα, το οποίο στην περίπτωση αυτή είναι σύντµηση του ονόµατος του Λινναίου (Linnaeus). Η διπλή (διώνυµη) ονοµασία των ειδών, όπως χρησιµοποιείται σήµερα, καθιερώθηκε ουσιαστικά για πρώτη φορά µε ένα ενιαίο τρόπο από το Σουηδό Κάρολο Λινναίο (Carolus Linnaeus, ) στο έργο του «Species Plantarum» το 1753, παρόλο που η χρήση των διωνύµων ονοµάτων στα φυτά υπήρχε πάνω από ένα αιώνα ενωρίτερα. Υπάρχει περίπτωση οι συγγραφείς ενός είδους να είναι περισσότεροι από ένας. Τότε αναγράφονται τα ονόµατα όλων µετά το ειδικό επίθετο του είδους. Ακόµη υπάρχει περίπτωση ένα είδος να έχει δύο ή περισσότερους συγγραφείς µε το όνοµα του πρώτου ή των πρώτων να βρίσκεται σε παρένθεση. Π.χ. το επιστηµονικό όνοµα της καρπουζιάς είναι Citrullus lanatus (Thunb.) Mansfeld. Η αναγραφή µε αυτό τον τρόπο των δύο συγγραφέων σηµαίνει ότι αυτό το είδος περιέγραψε αρχικά ο Thunberg, ο οποίος χρησιµοποίησε το ειδικό επίθετο lanatus. Ο Thunberg όµως τοποθέτησε την καρπουζιά όχι στο γένος CΊfrullus 12

13 αλλά σε κάποιο άλλο. Αργότερα ο Mansfeld αναθεώρησε αυτή την τοποθέτηση και µετέφερε το είδος στο γένος Citrullus. Όταν µε αναθεώρηση το ταξινοµικό επίπεδο ενός taxon αλλάζει ή όταν ένα είδος µεταφέρεται από ένα γένος σε άλλο, το όνοµα του συγγραφέα, που έκανε την πρώτη περιγραφή και έδωσε το πρώτο όνοµα, µπαίνει σε παρένθεση και ακολουθεί έξω από την παρένθεση το όνοµα εκείνου που έκανε την αλλαγή. Τέτοιες αλλαγές µερικές φορές είναι απαραίτητες µετά τη συγκέντρωση νέων πληροφοριών µε την πρόοδο της ταξινοµικής έρευνας. Οι αλλαγές αυτές πρέπει να γίνονται µε πολύ προσοχή και να είναι σύµφωνες µε τους κανόνες του ιεθνούς Κώδικα Βοτανικής Ονοµατολογίας. Τα ονόµατα όλων των ταξινοµικών µονάδων γράφονται µε λατινικά στοιχεία και συνήθως είναι λέξεις που προέρχονται από τη λατινική ή την ελληνική γλώσσα. Γενικά τα επιστηµονικά ονόµατα σε οποιαδήποτε ταξινοµική βαθµίδα για να είναι διεθνώς έγκυρα πρέπει να γράφονται µε λατινικούς χαρακτήρες και να είναι λατινικές ή λατινικοποιηµένες λέξεις. Στο τέλος του ονόµατος κάθε ταξινοµικής µονάδας µπαίνει ολόκληρο ή συντετµηµένο το όνοµα εκείνου ή εκείνων που την καθιέρωσαν. Π.χ. Rosa L., Cucurbita L., Citrullus Schrader. Για την ισχύ του ονόµατος µιας νέας ταξινοµικής µονάδας, εκτός του ότι πρέπει να τηρούνται οι γενικοί κανόνες του ιεθνούς Κώδικα Βοτανικής Ονοµατολογίας, είναι απαραίτητη η δηµοσίευση της περιγραφής των µορφολογικών χαρακτηριστικών της στη λατινική γλώσσα ή τουλάχιστον η δηµοσίευση µιας διάγνωσης στη λατινική γλώσσα. Η αρχή αυτή ισχύει από το 1935 (µε εξαίρεση τα φύκη και τα απολιθωµένα φυτά ). Πολλά είδη αλλά και άλλες ταξινοµικές µονάδες έχουν περισσότερα από ένα επιστηµονικά ονόµατα από τα οποία ένα είναι το ορθό. Τέτοια ονόµατα είναι γνωστά ως συνώνυµα, αν και ο όρος αυτός ισχύει συνήθως µόνο για όλα τα άλλα ονόµατα πλην του ορθού. Η ύπαρξη περισσότερων του ενός ονοµάτων για ένα taxon έχει προκύψει για διάφορους λόγους, όπως από άγνοια ενός επιστήµονα της ερευνητικής δραστηριότητας κάποιου άλλου, διαφορετική θεώρηση ως προς την οντότητα ενός taxon κ.ά. Σε τέτοιες περιπτώσεις για την επιλογή του ορθού ονόµατος µιας 13

14 ταξινοµικής µονάδας ισχύει ο «νόµος της προτεραιότητας». Σύµφωνα µε αυτόν το ορθό όνοµα ενός taxon είναι το παλαιότερο, µε την προϋπόθεση να έχει δηµοσιευθεί σύµφωνα µε τους κανόνες του ιεθνούς Κώδικα Βοτανικής Ονοµατολογίας. Ως αφετηρία για την ισχύ της προτεραιότητας λαµβάνεται η 1 η Μαΐου 1753, η οποία θεωρείται η ηµεροµηνία δηµοσίευσης της πρώτης έκδοσης του έργου του Λινναίου «Species Plantarum». Η ηµεροµηνία αυτή ισχύει για τα αγγειόφυτα (εκτός από τα απολιθωµένα) και µερικές άλλες οµάδες φυτών, όχι όµως για όλα τα φυτά. Ο «νόµος της προτεραιότητας» εφαρµόζεται µόνο στα χαµηλότερα ταξινοµικά επίπεδα και συγκεκριµένα από την οικογένεια και κάτω. Η προτεραιότητα επίσης δεν ισχύει για ορισµένους λόγους σε µερικές περιπτώσεις ονοµάτων οικογενειών και γενών. Τέτοια ονόµατα, τα οποία διατηρούνται ως ισχύοντα αν και δεν είναι τα παλαιότερα, αναφέρονται ως διατηρητέα ονόµατα (nomina conservanda) και περιλαµβάνονται σε παραρτήµατα του Κώδικα. Οι ανώτερες από το γένος ταξινοµικές µονάδες (taxa) έχουν συνήθως ορισµένη κατάληξη, όπως φαίνεται στον παρακάτω πίνακα : ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΕΣ ΒΑΘΜΙ ΕΣ ΚΑΤΑΛΗΞΗ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ (ΤΑΧΑ) Βασίλειο (Regnum) Άθροισµα ή ιαίρεση (Divisio) Υποάθροισµα (Subdivisio) Κλάση (Classis) Τάξη (Ordo) Οικογένεια (Familia) Υποοικογένεια (Subfamilίa) Οµάδα (Tribus) Γένος (Genus) Είδος ( Species) Υποείδος (Subspecies) -phyta -aies -aceae -oideae -eae Plantae Spermatophyta Angiospermae Dicotyledones Oleales Oleaceae Oleoideae Oleeae Olea Olea europaea Olea europaea ssp europaea 14

15 Η ονοµατολογία των καλλιεργούµενων φυτών παρουσιάζει διαφορές από αυτή των αυτοφυών φυτών, αναφέρεται στο ιεθνή Κώδικα Βοτανικής Ονοµατολογίας αλλά λεπτοµέρειές της περιλαµβάνονται στο ιεθνή Κώδικα Ονοµατολογίας των Καλλιεργούµενων Φυτών. Φυτά τα οποία απαντούν αυτοφυή στη φύση και απαντούν αναλλοίωτα και στην καλλιέργεια διατηρούν τις ονοµασίες τους, όπως αυτές ισχύουν για τα αντίστοιχα αυτοφυή βοτανικά taxa. Στα καλλιεργούµενα φυτά, τα οποία δηµιουργούνται στην καλλιέργεια µε υβριδισµό, επιλογή ή άλλες διαδικασίες δίνονται καλλιεργητικά ονόµατα. Στην περίπτωση αυτή χρησιµοποιείται ο όρος καλλιεργητική ποικιλία (cultivar), ο οποίος δεν είναι ανάλογος µε τη βοτανική ποικιλία. Τα ονόµατα των καλλιεργητικών ποικιλιών γράφονται µε κεφαλαίο το αρχικό γράµµα και ακολουθούν τη σύντµηση cv., που σηµαίνει cultivar ή τοποθετούνται µεταξύ δύο απλών εισαγωγικών, π.χ. Citrullus lanatus cv. Crίmson Sweet, Rosa 'Crίmson Glory'. Συνήθεις συντοµογραφίες της Συστηµατικής Βοτανικής. Στη Συστηµατική Βοτανική χρησιµοποιούνται πολύ συχνά διάφορες συντοµογραφίες, που είναι καθιερωµένες διεθνώς και έχουν συγκεκριµένη έννοια. Οι συνηθέστερες από αυτές φαίνονται στον παρακάτω πίνακα: sp. = species = είδος (ένα είδος) spp. = species = είδη (δύο ή περισσότερα είδη) ssp. = subspecies = υποείδος subsp. = subspecies = υποείδος var. = varietas = ποικιλία f. = forma = µορφή cv. = cultivar = καλλιεργητική ποικιλία s.l. = sensu lato = µε την πλατειά έννοια s.s. = sensu stricto = µε τη στενή έννοια 15

16 Σύντοµη ιστορική ανασκόπηση των ταξινοµικών συστηµάτων. Τα σύγχρονα ταξινοµικά συστήµατα έχουν προκύψει µετά από µακρόχρονες έρευνες και µακρόχρονη εµπειρία καθώς και χρήση ενός πολύ µεγάλου αριθµού πηγών. Παρακάτω δίνεται µία συνοπτική ανασκόπηση της ιστορικής πορείας της ταξινοµικής έρευνας και των ταξινοµικών συστηµάτων. Η ιστορία της ταξινόµησης των φυτών έχει τις ρίζες της στην προϊστορική εποχή, κατά την οποία οι άνθρωποι γνώριζαν και χρησιµοποιούσαν τα περισσότερα από τα σηµαντικά φυτά διατροφής, που καλλιεργούνται σήµερα. Η ταξινόµηση από τους πρωτόγονους ανθρώπους στηρίζονταν τουλάχιστον µερικώς στις χρήσιµες και βλαβερές ιδιότητες των φυτών. Οι οµαδοποιήσεις αυτές συχνά παραλληλίζονται µε τα σύγχρονα σχήµατα της ταξινόµησης των φυτών και αναφέρονται ως λαϊκές ταξινοµίες. Αυτού του είδους η ταξινόµηση αναπτύχθηκε µέσα στις κοινωνίες της εποχής εκείνης για τις ανάγκες τους χωρίς να στηρίζεται σε επιστηµονική προσπάθεια. Ο πρώτος που δηµιούργησε ένα σταθερό και λογικό ταξινοµικό σύστηµα των φυτών ήταν ο «πατέρας της Βοτανικής» αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Θεόφραστος ο Ερέσιος ( π.χ.), µαθητής του Αριστοτέλη. Ο Θεόφραστος περιέγραψε και ταξινόµησε περίπου 480 φυτικά taxa. Για το σκοπό αυτό χρησιµοποίησε κυρίως τους περισσότερο εµφανείς χαρακτήρες της µορφολογίας τους και διαδοχικά όλο και περισσότερα λεπτοµερή µορφολογικά γνωρίσµατα. Αυτός πρώτος διέκρινε τις κύριες βλαστητικές µορφές των φυτών διαιρώντας τα σε δέντρα, θάµνους, φρύγανα και πόες. Αναγνώρισε διαφορές στα φυτά, όπως στη µορφή της στεφάνης, τις θέσεις της ωοθήκης, τα συµφυή και ελεύθερα πέταλα, τις ταξιανθίες, τους καρπούς κ.ά. Μερικοί από τους όρους που χρησιµοποίησε ο Θεόφραστος για τα φυτά χρησιµοποιούνται ακόµη και σήµερα µε την ίδια έννοια. Ακόµα µερικά από τα ονόµατα που χρησιµοποίησε στο περίφηµο έργο του «Περί φυτών ιστορίας» χρησιµοποιήθηκαν αργότερα από το Λινναίο και έτσι χρησιµοποιούνται και σήµερα. Αργότερα ο Ρωµαίος Πλίνιος ο Πρεσβύτερος (Gaius Plinius Secundus, µ.χ.) αφιέρωσε εννέα από τους τριανταεπτά τόµους του έργου του «Historia naturalis» («Φυσική ιστορία») στα φαρµακευτικά φυτά. 16

17 Ο πιο σηµαντικός βοτανικός της αρχαιότητας µετά το Θεόφραστο ήταν ο Πεδάνιος ιοσκορίδης (1ος αιώνας µ.χ), γιατρός από τα Ανάζαρβα της Κιλικίας, ο οποίος στο έργο του «Περί ύλης ιατρικής» («De materia medica») περιέγραψε περίπου 600 φυτικά taxa. Στο έργο αυτό ο ιοσκορίδης εξετάζει τα φυτά περισσότερο από πρακτική άποψη και κυρίως τη φαρµακευτική τους σηµασία. Το βιβλίο αυτό του ιοσκορίδη υπήρξε η βασική πηγή πληροφοριών για τα φυτά σχεδόν µέχρι το 16ο αιώνα. Από το 17ο περίπου αιώνα τα φυτά άρχισαν να γίνονται αντικείµενο µελέτης όχι µόνο για την πρακτική τους αξία αλλά και για την ύπαρξή τους, δηλ από θεωρητική άποψη. Αξιόλογοι βοτανικοί της εποχής εκείνης ήταν ο Ελβετός Gaspar Bauhin ( ), ο Άγγλος John Ray ( ), ο Γάλλος Joseph Pitton de Tournefort ( ) κ.ά. Ο G.Bauhin το 1623 δηµοσίευσε το έργο του «Pinax theatri botanici», έναν κατάλογο περίπου ειδών µε τα συνώνυµά τους, δηλ τα διάφορα ονόµατα που έδιναν σε κάθε είδος προηγούµενοι ερευνητές. Στο έργο αυτό, το οποίο µπορεί να θεωρηθεί πρόδροµος των έργων του Λινναίου, γίνεται σε πολλές περιπτώσεις χρήση διωνύµων χωρίς όµως σταθερό τρόπο. Θεµελιωτής της σύγχρονης ταξινόµησης των φυτών αλλά και των ζώων θεωρείται αναµφισβήτητα ο Σουηδός Carl Linne, γνωστός περισσότερο ως Carolus Linnaeus ( Κάρολος Λινναίος, ), ένας από τους µεγαλύτερους βιολόγους όλων των εποχών. Το έργο του για τους συστηµατικούς θεωρείται πολύ σηµαντικό, αφού το σύστηµα ονοµατολογίας που χρησιµοποιούµε σήµερα είναι ουσιαστικά δικό του. Σηµαντικότερα έργα του είναι το «Systema naturae» (πρώτη έκδοση 1735), το «Genera plantarum» (πρώτη έκδοση 1737) και το «Species plantarum» (πρώτη έκδοση 1753). Το πρώτο περιλαµβάνει την ταξινόµηση όλων των γνωστών τότε ζώων, ορυκτών και φυτών σε µία γενική µορφή. Το δεύτερο περιλαµβάνει σύντοµες περιγραφές πολλών φυτικών γενών. Το τρίτο περιλαµβάνει τα ονόµατα και σύντοµες περιγραφές πολλών φυτικών ειδών, καθώς και ορισµένα άλλα στοιχεία. Στο έργο αυτό εφαρµόζει για όλα τα είδη µε ένα σταθερό τρόπο τη διπλή ονοµασία. Ο κατάλληλος αυτός τρόπος εµφάνισης των ονοµάτων των ειδών από το Λινναίο οδήγησε στην παγκόσµια αποδοχή και υιοθέτησή του, που εδώ και πολλά χρόνια είναι υποχρεωτικός. Τα τρία αυτά έργα του Λινναίου έχουν επανεκδοθεί πολλές φορές. Στα δύο τελευταία ο Λινναίος ταξινοµεί τα 17

18 φυτά σύµφωνα µε το τεχνητό του «φυλετικό σύστηµα» («systema sexuale»), όπως το ονοµάζει. Πάντως αν και τεχνητό το σύστηµα του Λινναίου θεωρείται πολύ σηµαντικό εξαιτίας της απλότητάς του. Με αυτό οι βοτανικοί µπορούν µε λογικό, σταθερό και εύκολο τρόπο να αναφέρονται στις ονοµασίες των φυτών. Τα αµέσως επόµενα χρόνια το έργο του Λινναίου συνεχίσθηκε από µαθητές και συνεργάτες του σε διάφορες χώρες. Το σύστηµα του δεν έγινε αποδεκτό από όλους τους επιστήµονες της εποχής εκείνης αλλά συνέχισε να κυριαρχεί στις ταξινοµικές εργασίες µέχρι σχεδόν τα µέσα του 19ου αιώνα. Μετά το 1859, δηλ µετά τη δηµοσίευση του έργου του Κάρολου αρβίνου (Charles Darwin, ) για την προέλευση των ειδών δια µέσου της φυσικής επιλογής, δόθηκε η δυνατότητα στους βιολόγους να αναζητήσουν τις εξελικτικές σχέσεις, που υπάρχουν µεταξύ των διαφόρων taxa. Η εξελικτική ιστορία ή η γενεαλογία ενός taxon είναι η φυλογένεσή του, προς τη µελέτη της οποίας άρχισαν να στρέφουν σιγά-σιγά την προσοχή τους οι βοτανικοί. Έτσι έχουµε τις πρώτες προσπάθειες δηµιουργίας ενός φυλογενετικού συστήµατος των φυτών αν και αυτό παρουσίαζε πλήθος πρακτικών προβληµάτων. Το πρώτο σύστηµα των φυτών µε φυλογενετικά στοιχεία είναι του Γερµανού August W. Eichler ( ), το οποίο δηµοσιεύθηκε το Αλλά τα πιο σηµαντικά από τα συστήµατα εκείνης της περιόδου είναι το σύστηµα του R. νοn Wettstein ( ), που δηµοσιεύθηκε το 1911 και το σύστηµα του Γερµανού Adolf Engler ( ). Ο Engler δηµοσίευσε το σύστηµά του από το σε ένα πολύτοµο έργο µε τη βοήθεια του στενού συνεργάτη του Karl Prantl ( ) και τη συµβολή διαφόρων ειδικών ερευνητών. Άλλα φυλογενετικά συστήµατα ταξινόµησης των φυτών, µερικά από τα οποία αναφέρονται όµως µόνο στα Αγγειόσπερµα, είναι του Αµερικανού Charles Ε. Bessey ( ), του Γερµανού Hans Hallier ( ), του Βρετανού John Hutchinson ( ) κ.ά. Νεότερα τέτοια συστήµατα είναι του Ρωσοαρµένιου Armen Takhtajan (1980), των Αµερικανών Arthur Cronquist (1981) και Robert Thorne (1976), του ανού Rolf Dahlgren (1981) κ.ά. 18

19 Τελειώνοντας τη συνολική αυτή παρουσίαση των κυριότερων ταξινοµικών συστηµάτων πρέπει να σηµειώσουµε ότι µία θεώρηση των νεότερων από αυτά φανερώνει πως υπάρχουν ακόµη πολλές και συχνά σηµαντικές διαφορές. Αυτό δείχνει ότι χρειάζεται ακόµη να συνεχισθεί η έρευνα για να καταλήξουµε σε ένα γενικά αποδεκτό σύστηµα ταξινόµησης των φυτών. 19

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ / ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ / ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ / ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2013-14 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Στόχος μαθήματος: Είναι η μελέτη, η αναγνώριση, η ταξινόμηση και η επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-2015 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ Ταξινόμηση και ονοματολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ 4 Ο Εξάµηνο Ακαδηµαϊκό Έτος 2006-2007

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ 4 Ο Εξάµηνο Ακαδηµαϊκό Έτος 2006-2007 Το µάθηµα: ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ 4 Ο Εξάµηνο Ακαδηµαϊκό Έτος 2006-2007 1 Η Ι ΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑ Α: Στέλλα Κοκκίνη, καθηγήτρια Ρεγγίνα Καρούσου, λέκτορας Σοφία Λαυρεντιάδου, ΕΕ ΙΠ ΙΙ 2 1 ΤΡΟΠΟΙ Ι

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗΑΝΘΟΚΟΜΙΑ. Ταξινόµηση -κατηγορίες. Κοτσίρης Γιώργος Γεωπόνος Ph.D. ΓΠΑ.

ΓΕΝΙΚΗΑΝΘΟΚΟΜΙΑ. Ταξινόµηση -κατηγορίες. Κοτσίρης Γιώργος Γεωπόνος Ph.D. ΓΠΑ. ΓΕΝΙΚΗΑΝΘΟΚΟΜΙΑ Ταξινόµηση -κατηγορίες Κοτσίρης Γιώργος Γεωπόνος Ph.D. ΓΠΑ. Τοιχογραφίες Αιγιακού Πολιτισµού wall painting Βιβλιογραφία Υποχρεωτική: Προαιρετική:Οι τοιχογραφίες της Θήρας, Ι ΡΥΜΑ ΘΗΡΑΣ,1992

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΩΝ. Μάθημα 3ο: Η ταξινόμηση των όντων Λινναία Ταξινόμηση Συστηματική

ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΩΝ. Μάθημα 3ο: Η ταξινόμηση των όντων Λινναία Ταξινόμηση Συστηματική ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΩΝ Μάθημα 3ο: Η ταξινόμηση των όντων Λινναία Ταξινόμηση Συστηματική Γιατί και πώς κατατάσσουμε τα είδη? Κάθε κατάταξη εμπεριέχει την παραδοχή ότι σχηματοποιεί μία γενική αλήθεια

Διαβάστε περισσότερα

Ταξινομία και Συστηματική. Εισηγητής: Ν. Πουλακάκης

Ταξινομία και Συστηματική. Εισηγητής: Ν. Πουλακάκης Ταξινομία και Συστηματική Εισηγητής: Ν. Πουλακάκης Ταξινομία Ταξινομία: παράγει ένα τυποποιημένο σύστημα για την ονομασία και την ταξινόμηση των οργανισμών (ειδών) η οποία αντικατοπτρίζει τις εξελικτικές

Διαβάστε περισσότερα

Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο

Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο Ελληνική ημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο Ενότητα 1: Εισαγωγή Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Καθηγήτρια Εντομολογίας 1 ΑνοιχτάΑκαδημαϊκάΜαθήματαστοΤΕΙΗπείρου Τμήμα:

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-15 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Συστηματική βοτανική των αγγειοσπέρμων (Magnoliophyta) Τα αγγειόσπερμα,

Διαβάστε περισσότερα

Σίνος Γκιώκας Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Πάτρα 2015 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι - ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ - Σίνος Γκιώκας - Πανεπιστήμιο Πατρών 2015 1

Σίνος Γκιώκας Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Πάτρα 2015 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι - ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ - Σίνος Γκιώκας - Πανεπιστήμιο Πατρών 2015 1 Σίνος Γκιώκας Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Πάτρα 2015 2015 1 Αντικείμενο μαθήματος: Περιεχόμενο μαθήματος: Προτεινόμενο σύγγραμμα: Διδάσκοντες: Μέθοδοι διδασκαλίας: Μέθοδοι αξιολόγησης: Τύπος μαθήματος:

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ Στοιχεία της ανθρώπινης Βιολογίας

ΦΥΣΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ Στοιχεία της ανθρώπινης Βιολογίας ΦΥΣΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ Διαλέξη:7η 14/10/2015 Ε. Δ. Βαλάκος Στοιχεία της ανθρώπινης Βιολογίας Ταξινόµηση των ειδών Η θέση των ανθρώπων στη φύση Μέθοδοι ταξινόµησης Ταξινοµικές προσεγγίσεις Βιβλιογραφία Ταξινομηση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΕΞΕΛΙΞΗ. Ερευνητική Εργασία Β' Τετραμήνου. Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Μ.Φρονίμου

Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΕΞΕΛΙΞΗ. Ερευνητική Εργασία Β' Τετραμήνου. Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Μ.Φρονίμου Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΕΞΕΛΙΞΗ Ερευνητική Εργασία Β' Τετραμήνου Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Μ.Φρονίμου Στην επιστήμη της βιολογίας, με τον όρο εξέλιξη εννοείται η αλλαγή στις ιδιότητες ενός πληθυσμού οργανισμών στο πέρασμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ Χωρολογία των φυτών Εξελικτική ή ιστορική φυτογεωγραφία Φυτοκοινωνιολογία Οικολογική φυτογεωγραφία Η ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΞΑΠΛΩΣΗΣ 1) Η ερμηνεία της περιοχής

Διαβάστε περισσότερα

κεφάλαιο Βασικές Έννοιες Επιστήμη των Υπολογιστών

κεφάλαιο Βασικές Έννοιες Επιστήμη των Υπολογιστών κεφάλαιο 1 Βασικές Έννοιες Επιστήμη 9 1Εισαγωγή στις Αρχές της Επιστήμης των Η/Υ Στόχοι Στόχος του κεφαλαίου είναι οι μαθητές: να γνωρίσουν βασικές έννοιες και τομείς της Επιστήμης. Λέξεις κλειδιά Επιστήμη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Ένας επιστημονικός κλάδος που με τα επιτεύγματά του προκάλεσε έντονες συζήσεις στο τέλος του 20 ου αιώνα και αναμένεται να απασχολήσει εξίσου έντονα, αν όχι να μονοπωλήσει το

Διαβάστε περισσότερα

1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ

1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ 1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ Από τα αρχαιότατα χρόνια, έχουν καταβληθεί σηµαντικές προσπάθειες οι απειράριθµες ουσίες που υπάρχουν στη φύση να αναχθούν σε ενώσεις λίγων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΡΙΤΗΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ: ΣΙΓΚΟΥΔΗ ΚΩΣΤΑ και ΣΓΟΡΟΥΔΗ ΘΑΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ και ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΣΙΓΚΟΥΔΗΣ ΓΡΗΓΟΡΗΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΡΙΤΗΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ: ΣΙΓΚΟΥΔΗ ΚΩΣΤΑ και ΣΓΟΡΟΥΔΗ ΘΑΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ και ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΣΙΓΚΟΥΔΗΣ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΡΙΤΗΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ: ΣΙΓΚΟΥΔΗ ΚΩΣΤΑ και ΣΓΟΡΟΥΔΗ ΘΑΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ και ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΣΙΓΚΟΥΔΗΣ ΓΡΗΓΟΡΗΣ Κάρολος Δαρβίνος Ο Κάρολος Ροβέρτος Δαρβίνος ήταν Άγγλος φυσιοδίφης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΖΩΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ. Το πρώτο σύστημα κατάταξης των ζώων κατά τον Αριστοτέλη

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΖΩΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ. Το πρώτο σύστημα κατάταξης των ζώων κατά τον Αριστοτέλη ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΖΩΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ Το πρώτο σύστημα κατάταξης των ζώων κατά τον Αριστοτέλη Επόμενα συστήματα κατάταξης John Ray (1627-1705): Νέο σύστημα κατάταξης και εισαγωγή έννοιας του είδους Charles Linnaeus

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ I ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιμος Π. Βανδώρος ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ Οι βασικές δομές που εξετάζουμε στην ανατομία μπορούν ιεραρχικά να ταξινομηθούν ως εξής:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η επιστημονική έρευνα στηρίζεται αποκλειστικά στη συστηματική μελέτη της εμπειρικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΖΩΝΤΑΝΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ

Η ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΖΩΝΤΑΝΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ Η ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΖΩΝΤΑΝΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ Species Plantarum (1753) Systema Naturae (1758) Περιέγραψε όλα τα γνωστά στην εποχή του είδη, φυτικά και ζωικά. 'Ηθελε, με τον τρόπο αυτό, να καταγράψει όλους τους

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε:

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις. 1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1. Τι ονομάζεται περιβάλλον; Οτιδήποτε μας περιβάλλει ονομάζεται περιβάλλον. Για παράδειγμα στο περιβάλλον ανήκουν τα

Διαβάστε περισσότερα

Σκοπός και Στόχοι των. Επιστηµονικών Εργασιών υπό Εξέλιξη. (Working paper series)

Σκοπός και Στόχοι των. Επιστηµονικών Εργασιών υπό Εξέλιξη. (Working paper series) Σκοπός και Στόχοι Σκοπός και Στόχοι των Επιστηµονικών Εργασιών υπό Εξέλιξη (Working paper series) Η µηνιαία Σειρά Επιστηµονικών Εργασιών υπό Εξέλιξη (ΣΕΕΕ), αποτελεί την επίσηµη έκδοση επιστηµονικών και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Εισαγωγή Στο κεφάλαιο αυτό περιγράφεται το σύστηµα των Γενικών Εξετάσεων για την εισαγωγή στην τριτοβάθµια εκπαίδευση το οποίο ίσχυσε την περίοδο 1983-1999 και

Διαβάστε περισσότερα

«Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου μας». Ηλίας Ντζάνης, Γεωπόνος πρ. πρ/νος Κ.Σ.Ε Αγρινίου ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘΙΑΓΕ)

«Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου μας». Ηλίας Ντζάνης, Γεωπόνος πρ. πρ/νος Κ.Σ.Ε Αγρινίου ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘΙΑΓΕ) Τα Αρωματικά Φυτά. «Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου μας». Τάσεις Προοπτικές. Ηλίας Ντζάνης, Γεωπόνος πρ. πρ/νος Κ.Σ.Ε Αγρινίου ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘΙΑΓΕ) τα ερωτήματα: 1. Τι είναι Αρωματικά-φαρμακευτικά φυτά? 2.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ Ανθεκτικότητα Γενικά Η εξέλιξη των καλλιεργούµενων φυτών είναι το αποτέλεσµα φυσικής και τεχνητής επιλογής Η επιλογή για αυξηµένες

Διαβάστε περισσότερα

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όλα τα είδη ερωτήσεων που αναφέρονται στο «Γενικό Οδηγό για την Αξιολόγηση των µαθητών στην Α Λυκείου» µπορούν να χρησιµοποιηθούν στα Μαθηµατικά, τόσο στην προφορική διδασκαλία/εξέταση, όσο

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Φίλιππας 23/8/2015

Γεώργιος Φίλιππας 23/8/2015 MACROWEB Προβλήματα Γεώργιος Φίλιππας 23/8/2015 Παραδείγματα Προβλημάτων. Πως ορίζεται η έννοια πρόβλημα; Από ποιους παράγοντες εξαρτάται η κατανόηση ενός προβλήματος; Τι εννοούμε λέγοντας χώρο ενός προβλήματος;

Διαβάστε περισσότερα

Τοπικές Ποικιλίες. Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία. Πηνελόπη Μπεμπέλη

Τοπικές Ποικιλίες. Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία. Πηνελόπη Μπεμπέλη Τοπικές Ποικιλίες Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία Πηνελόπη Μπεμπέλη Τοπικές Ποικιλίες (Εγχώριοι Πληθυσμοί) Είναι ετερογενείς πληθυσμοί Είναι τοπικά προσαρμοσμένοι Έχουν δημιουργηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ»

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ» ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ» ΑΘΗΝΑ 2000 Οµάδα σύνταξης Συντονιστής: Γεώργιος Κιούσης, Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

1 Εργαστήριο Ανθοκομίας Βοτανική ταξινόμηση Ανθοκομία. (Εργαστήριο) Α. Λιόπα-Τσακαλίδη

1 Εργαστήριο Ανθοκομίας Βοτανική ταξινόμηση Ανθοκομία. (Εργαστήριο) Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Ανθοκομία (Εργαστήριο) Α. Λιόπα-Τσακαλίδη 1 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 2 Η Ανθοκομία ασχολείται με την τεχνική της καλλιέργειας φυτών τα οποία χάρις στην ιδιαίτερη ομορφιά κάποιου μέρους τους ή του συνόλου τους χρησιμοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. 1 Η ιστορία της εξελικτικής βιολογίας: Εξέλιξη και Γενετική 2 Η Προέλευση της Μοριακής Βιολογίας 3 Αποδείξεις για την εξέλιξη 89

Περιεχόμενα. 1 Η ιστορία της εξελικτικής βιολογίας: Εξέλιξη και Γενετική 2 Η Προέλευση της Μοριακής Βιολογίας 3 Αποδείξεις για την εξέλιξη 89 Περιεχόμενα Οι Συγγραφείς Πρόλογος της Ελληνικής Έκδοσης Πρόλογος της Αμερικανικής Έκδοσης Σκοπός και Αντικείμενο του Βιβλίου ΜΕΡΟΣ Ι ΜΙΑ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 1 Η ιστορία της εξελικτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-15 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Συστηματική βοτανική των Λαχανικών Ταξινόμηση με βάση την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

Από την Α Λυκείου µέχρι το Πανεπιστήµιο

Από την Α Λυκείου µέχρι το Πανεπιστήµιο Από την Α Λυκείου µέχρι το Πανεπιστήµιο Α ΛΥΚΕΙΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 1 η οµάδα προσανατολισµού ανθρωπιστικών σπουδών η οµάδα προσανατολισµού θετικών σπουδών 1 η οµάδα προσανατολισµού ανθρωπιστικών σπουδών 3 η οµάδα

Διαβάστε περισσότερα

Π. Τερζόπουλος, Προϊστάμενος Eργαστηρίου Eλέγχου Σπόρων, ΣΠΥΡΟΥ Α.Ε.Β.Ε

Π. Τερζόπουλος, Προϊστάμενος Eργαστηρίου Eλέγχου Σπόρων, ΣΠΥΡΟΥ Α.Ε.Β.Ε Π. Τερζόπουλος, Προϊστάμενος Eργαστηρίου Eλέγχου Σπόρων, ΣΠΥΡΟΥ Α.Ε.Β.Ε ΣΗΜΑΣΙΑ ΓΝΩΣΗΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΔΟΜΗΣ Χρήσιμη για την αποτελεσματική τους χρήση Μπορεί να βοηθήσει στην ταυτοποίηση τους, κάτι που είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Κώστας Ν. Τσιαντής Πρόβλημα που τέθηκε από τους διοργανωτές της διημερίδας Οι Έλληνες εκπαιδευτικοί

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή 1.1 Μικροοργανισμοί, Μικροβιολογία και Μικροβιολόγοι... 19 1.1.1 Μικροοργανισμοί... 19 1.1.2 Μικροβιολογία... 20 1.1.3 Μικροβιολόγοι... 21 1.2 Σύντομη Ιστορική Εξέλιξη της Μικροβιολογίας...

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ Σκοπός του έργου Σκοπός του έργου είναι: 1. η δημιουργία μιας on line εφαρμογής διαχείρισης ενός επιστημονικού λεξικού κοινωνικών όρων 2. η παραγωγή ενός ικανοποιητικού

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΤΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περίληψη εισήγησης σε σεµινάριο τεχνικών ασφαλείας του ΕΛΙΝΥΑΕ ΤΖΙΝΑΣ ΘΕΟ ΩΡΟΣ ΒΙΟΛΟΓΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΟΡΙΣΜΟΙ Βιολογικοί

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

2.5.1 Χρήση δεξιοτήτων αρχειοθέτησης για τη διατήρηση ενός καθιερωμένου συστήματος

2.5.1 Χρήση δεξιοτήτων αρχειοθέτησης για τη διατήρηση ενός καθιερωμένου συστήματος 2.5 Σύστημα αρχειοθέτησης, έγγραφα και βάσεις δεδομένων 2.5.1 Χρήση δεξιοτήτων αρχειοθέτησης για τη διατήρηση ενός καθιερωμένου συστήματος Να είναι σε θέση να διατηρήσει ένα καθιερωμένο, ηλεκτρονικό και

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση)

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) 18 Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο John Turner και οι συνεργάτες του (Turner, 1985, Turner et al. 1987), θεωρητικοί και ερευνητές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Το πρόγραμμα σπουδών του τμήματος Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας πρέπει να ανταποκρίνεται στην εξαγωγή επιστημόνων Γεωπόνων Βιοτεχνολόγων ικανών να μελετούν, να αντιμετωπίζουν και να προτείνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0 Η Θεωρία Πιθανοτήτων είναι ένας σχετικά νέος κλάδος των Μαθηματικών, ο οποίος παρουσιάζει πολλά ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στοιχεία. Επειδή η ιδιαιτερότητα

Διαβάστε περισσότερα

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα.

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα. ΟΙ ΝΕΥΡΩΝΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΑΨΗΣ Άντα Μητσάκου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήµιο Πατρών Γνωρίζουµε ότι είµαστε ικανοί να εκτελούµε σύνθετες νοητικές διεργασίες εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Χειμερινό εξάμηνο 2014-2015 Γενετική Πειραματική επιστήμη της κληρονομικότητας Προέκυψε από την ανάγκη κατανόησης της κληρονόμησης οικονομικά σημαντικών χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

(Μέρος 1 ο ) Εισηγητής: Ν. Πουλακάκης

(Μέρος 1 ο ) Εισηγητής: Ν. Πουλακάκης Ταξινομικοί χαρακτήρες και Φυλογενετική ανασύσταση. Σχολές ταξινόμησης. Θεωρίες για την Ταξινομική. Φυλογενετική ανάλυση: Μοριακή συστηματική. Οι κύριες διαιρέσεις της Ζωής. (Μέρος 1 ο ) Εισηγητής: Ν.

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστική. Βασικές έννοιες

Στατιστική. Βασικές έννοιες Στατιστική Βασικές έννοιες Τι είναι Στατιστική; ή μήπως είναι: Στατιστική είναι ο κλάδος των εφαρμοσμένων επιστημών, η οποία βασίζεται σ ένα σύνολο αρχών και μεθοδολογιών που έχουν σκοπό: Το σχεδιασμό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ

ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ Διωνυμικό σύστημα του Λιναίου Γένος Είδος Vibrio cholerae Staphylococcus epidermidis Mycobacterium tuberculosis (Κεφαλαίο) (μικρό) Το αρχικό του «Γένους» γράφεται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Θέµα 1 ο

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Θέµα 1 ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Θέµα 1 ο Α. Να σηµειώσετε τη σωστή απάντηση: 1. Ο γονότυπος των φυσιολογικών γονιών ενός ατόµου που έχει σύνδροµο Kleinefelter και πάσχει από αιµορροφιλία είναι :

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την ορθή πρόταση: ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1. Το κωδικόνιο του mrna που κωδικοποιεί το αµινοξύ µεθειονίνη είναι α. 5 GUA

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

2 ΟΥ και 7 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

2 ΟΥ και 7 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ 2 ΟΥ και 7 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΑΛΓΟΡΙΘΜΩΝ και ΔΟΜΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑΣ 2.1 Να δοθεί ο ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΝΕΟ ΛΥΚΕΙΟ. ιάρθρωση Εκπαιδευτικών Προγραµµάτων

ΤΟ ΝΕΟ ΛΥΚΕΙΟ. ιάρθρωση Εκπαιδευτικών Προγραµµάτων ΤΟ ΝΕΟ ΛΥΚΕΙΟ ιάρθρωση Εκπαιδευτικών Προγραµµάτων Α Λυκείου Η Α Τάξη Γενικού Λυκείου αποτελεί τάξη αποκλειστικά γενικής παιδείας, στην οποία εφαρµόζεται πρόγραµµα µαθηµάτων τριάντα πέντε (35) συνολικά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΥΡΙΩΣ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ ΚΩΣΤΑΛΕΞΙ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτου Πανταζή

ΒΙΒΛΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΥΡΙΩΣ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ ΚΩΣΤΑΛΕΞΙ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτου Πανταζή ΒΙΒΛΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΥΡΙΩΣ ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ ΚΩΣΤΑΛΕΞΙ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτου Πανταζή - Εισαγωγη: Μέσα στην περιοχή του χωριού µας, όπου

Διαβάστε περισσότερα

15/01/2015 Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών 09:07:38

15/01/2015 Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών 09:07:38 Ειδικότητα : 99 Βασική ειδικότητα Εξάµηνο : 1 44 ΑΓΓΛΙΚΑ I 160 ΓΕΝ. ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΕΙΑ Εργ.:ΓΕΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ 3010 ΓΕΝΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ Ι Εργ.:ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ 3030 ΓΕΝΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΖΩΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΖΩΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΖΩΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΖΩΩΝ 1. ΙΣΤΟΡΙΑ Είναι γενικά αποδεκτό ότι η ιστορία της κατάταξης των οργανισµών ξεκινά µε την εµφάνιση του ανθρώπου. Πρέπει όµως να τονιστεί ότι ικανότητες κατάταξης έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Το Κεντρικό Οριακό Θεώρημα

Το Κεντρικό Οριακό Θεώρημα Το Κεντρικό Οριακό Θεώρημα Όπως θα δούμε αργότερα στη Στατιστική Συμπερασματολογία, λέγοντας ότι «από έναν πληθυσμό παίρνουμε ένα τυχαίο δείγμα μεγέθους» εννοούμε ανεξάρτητες τυχαίες μεταβλητές,,..., που

Διαβάστε περισσότερα

Η παραγωγή, η επεξεργασία και η εμπορία του Κρητικού κρέατος. Προβλήματα, προοπτικές.

Η παραγωγή, η επεξεργασία και η εμπορία του Κρητικού κρέατος. Προβλήματα, προοπτικές. Η παραγωγή, η επεξεργασία και η εμπορία του Κρητικού κρέατος. Ε. Σουρανάκης 1, Α. Στεφανάκης 2. Προβλήματα, προοπτικές. 1 Κτηνίατρος, Ιδιώτης, Πρόεδρος ΔΣ ΒΙΟΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ Α.Ε. 2 Δρ, Κτηνίατρος,

Διαβάστε περισσότερα

Νεοεµφανιζόµενα φαινόµενα στη χρήση ναρκωτικών

Νεοεµφανιζόµενα φαινόµενα στη χρήση ναρκωτικών Νεοεµφανιζόµενα φαινόµενα στη χρήση ναρκωτικών Ένα ευρωπαϊκό εγχειρίδιο σχετικά µε τη λειτουργία έγκαιρης πληροφόρησης για τα νεοεµφανιζόµενα φαινόµενα στη Συνοπτικη Παρουσιαση Στην εργασία αυτή παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2. Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. 2011 Utopia Publishing, All rights reserved

Κεφάλαιο 2. Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. 2011 Utopia Publishing, All rights reserved Κεφάλαιο 2 1 Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. 2011 Utopia Publishing, All rights reserved ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΜΟΡΙΑΚΗ ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΖΩΝΤΑΝΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ «Οργανική» ένωση αναφέρεται σε ενώσεις του C Συμμετέχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Σκορπιός Χειλόποδο Διπλόποδο Ορθόπτερο Ημίπτερο Υμενόπτερο Κολεόπτερο. Φυλογενετικό δέντρο

Σκορπιός Χειλόποδο Διπλόποδο Ορθόπτερο Ημίπτερο Υμενόπτερο Κολεόπτερο. Φυλογενετικό δέντρο Σχολές Συστηματικής Σκορπιός Χειλόποδο Διπλόποδο Ορθόπτερο Ημίπτερο Υμενόπτερο Κολεόπτερο Φυλογενετικό δέντρο Σκορπιός Χειλόποδο Διπλόποδο Ορθόπτερο Ημίπτερο Υμενόπτερο Κολεόπτερο 14 12 11 7 Φαινόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήµιο Πατρών Πρόγραµµα Βασικής Έρευνας Κ. Καραθεοδωρή. Προκήρυξη 2009

Πανεπιστήµιο Πατρών Πρόγραµµα Βασικής Έρευνας Κ. Καραθεοδωρή. Προκήρυξη 2009 Πανεπιστήµιο Πατρών Πρόγραµµα Βασικής Έρευνας Κ. Καραθεοδωρή Προκήρυξη 2009 Η Εκπαίδευση και η Έρευνα αποτελούν θεµελιώδεις και άρρηκτα συνδεδεµένες δραστηριότητες της ακαδηµαϊκής ζωής. Το Πανεπιστήµιο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΟΓΕΝΕΤΙΚ Α ΔΕΝΤΡΑ

ΦΥΛΟΓΕΝΕΤΙΚ Α ΔΕΝΤΡΑ ΦΥΛΟΓΕΝΕΤΙΚΑ ΔΕΝΤΡΑ Χαρακτηριστική πτυχή της ζωής είναι η απεριόριστη ποικιλότητα της. Δεν υπάρχουν δύο ίδια άτομα σε έναν πληθυσμό, δύο ίδιοι πληθυσμοί σε ένα είδος, δύο ίδια είδη, κ. ο. κ. Παντού, υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης χρησιμοποιούνται:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης χρησιμοποιούνται: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/03/12 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ O εικοστός αιώνας δικαίως χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ 1ο Για τις ημιτελείς προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ 1 Ποιότητα και Ποιοτικός Έλεγχος Ο όρος «ποιότητα» συχνά χρησιµοποιείται χωρίς την πραγµατική της έννοια. ηλαδή δεν προσδιορίζεται αν το προϊόν στο οποίο αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ Δευτέρα, 20 Μαΐου 2013

ΘΕΜΑ: ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ Δευτέρα, 20 Μαΐου 2013 Αθήνα, 20/5/2013 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Η

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Ενότητα # 1: Εισαγωγή στη Στατιστική Εβελίνα Κοσσιέρη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής ΑΔΕΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο. Εισαγωγικές Έννοιες. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο. Εισαγωγικές Έννοιες. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο Εισαγωγικές Έννοιες Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Καλλιέργεια in vitro (= μέσα σε γυαλί): η καλλιέργεια

Διαβάστε περισσότερα

Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011.

Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011. Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011. Α. Την 25/10/2012 περιήλθε στην Περιφερειακή Συμπαραστάτη του Πολίτη και της Επιχείρησης της Περιφέρειας Αττικής και έλαβε αριθμ. πρωτ. 157658/387 το ανωτέρω σχετικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη φράση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Α. ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

o AND o IF o SUMPRODUCT

o AND o IF o SUMPRODUCT Πληροφοριακά Εργαστήριο Management 1 Information Συστήματα Systems Διοίκησης ΤΕΙ Τμήμα Ελεγκτικής Ηπείρου Χρηματοοικονομικής (Παράρτημα Πρέβεζας) και Αντικείµενο: Μοντελοποίηση προβλήµατος Θέµατα που καλύπτονται:

Διαβάστε περισσότερα

1. Κατά τη µεταγραφή του DNA συντίθεται ένα α. δίκλωνο µόριο DNA. β. µονόκλωνο µόριο DNA. γ. δίκλωνο RNA. δ. µονόκλωνο RNA.

1. Κατά τη µεταγραφή του DNA συντίθεται ένα α. δίκλωνο µόριο DNA. β. µονόκλωνο µόριο DNA. γ. δίκλωνο RNA. δ. µονόκλωνο RNA. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΘΕΜΑ 1ο ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) Να γράψετε στο

Διαβάστε περισσότερα

No one definition has as yet satisfied all naturalists; yet every naturalist knows vaguely what he means when he speaks of a species (Darwin, 1859)

No one definition has as yet satisfied all naturalists; yet every naturalist knows vaguely what he means when he speaks of a species (Darwin, 1859) No one definition has as yet satisfied all naturalists; yet every naturalist knows vaguely what he means when he speaks of a species (Darwin, 1859) Είδη. Κριτήρια για την αναγνώριση των ειδών. Τα προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΟΔΙΑΙΡΕΣΕΩΝ ΣΤΙΣ ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΠΙΚΕΦΑΛΙΔΕΣ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΤΟΥ ΚΟΓΚΡΕΣΟΥ

ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΟΔΙΑΙΡΕΣΕΩΝ ΣΤΙΣ ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΠΙΚΕΦΑΛΙΔΕΣ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΤΟΥ ΚΟΓΚΡΕΣΟΥ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΟΔΙΑΙΡΕΣΕΩΝ ΣΤΙΣ ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΠΙΚΕΦΑΛΙΔΕΣ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΤΟΥ ΚΟΓΚΡΕΣΟΥ 0 Συλλογικός Κατάλογος των Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών έφερε στην επιφάνεια τα λάθη της επεξεργασίας υλικού και την αναγκαιότητα

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης. Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό

Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης. Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό Το DNA είναι το γενετικό υλικό Αρχικά οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι οι πρωτεΐνες αποτελούσαν το γενετικό υλικό των οργανισμών.

Διαβάστε περισσότερα

Combining abilities, creating synergies, enhancing performances. URL: www.pnai.gov.gr Email: a.dikaiou@rho.pnai.gov.gr

Combining abilities, creating synergies, enhancing performances. URL: www.pnai.gov.gr Email: a.dikaiou@rho.pnai.gov.gr Combining abilities, creating synergies, enhancing performances ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΙΑ ΙΚΤΥΟ Α..Α: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ρόδος, 16 Οκτωβρίου 2013 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ Αριθ. Πρωτ: 6181 Ταχ. /νση: Πλατεία Ελευθερίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ 1.1 Να δοθεί ο ορισμός του προβλήματος καθώς και τρία παραδείγματα

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ 1. Από τη Γραμμική Β στην εισαγωγή του αλφαβήτου - Στον ελληνικό χώρο, υπήρχε ένα σύστημα γραφής μέχρι το 1200 π.χ. περίπου, η

Διαβάστε περισσότερα

Πέµπτη, 22 Μαΐου 2008 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Πέµπτη, 22 Μαΐου 2008 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Πέµπτη, 22 Μαΐου 2008 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικές Εργασίες

Ερευνητικές Εργασίες Ερευνητικές Εργασίες 1. Οδηγίες μεθοδολογίας της έρευνας, συλλογής δεδομένων και εξαγωγής συμπερασμάτων. 2. Συγγραφή της ερευνητικής εργασίας. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Η ΜΕΘΟΔΟΣ PROJECT Επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Π ρόγνωση καιρού λέγεται η διαδικασία πρόβλεψης των ατµοσφαιρικών συνθηκών που πρόκειται να επικρατήσουν σε µια συγκεκριµένη περιοχή, για κάποια ορισµένη µελλοντική χρονική στιγµή ή περίοδο. Στην ουσία

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ 3η εξεταστική περίοδος από 29/03/15 έως 19/04/15 γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητής: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή

Διαβάστε περισσότερα

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε Ειδικοί σκοποί ΑΠΣ Κατανόηση: φυσικού κόσμου νόμων που τον διέπουν φυσικών φαινομένων διαδικασιών που οδηγούν

Διαβάστε περισσότερα

Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας»

Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας» Εισαγωγή Επιστημονική μέθοδος Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας» Διατύπωση αξιωματική της αιτίας μια κίνησης

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Επιστήµη των Η/Υ

Εισαγωγή στην Επιστήµη των Η/Υ Εισαγωγή στην Επιστήµη των Η/Υ Εισαγωγή στην Επιστήµη των Η/Υ Εισαγωγή Καθ. Κ. Κουρκουµπέτης Σηµείωση: Οι διαφάνειες βασίζονται σε µεγάλο βαθµό σε αυτές που συνοδεύονται µε το προτεινόµενο σύγγραµµα. 1

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα