Εισαγωγή στη χρήση ηλεκτρονικών υπολογιστών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εισαγωγή στη χρήση ηλεκτρονικών υπολογιστών"

Transcript

1 1

2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η χρηµατοδότηση του Τµήµατος Φαρµακευτικής µέσο του προγράµµατος ΕΠΕΑΕΚ επέτρεψε την δηµιουργία νησίδας υπολογιστών. Ένας από τους κύριους στόχους του προγράµµατος είναι και η αντικατάσταση της χρήσης πειραµατόζωων για την εργαστηριακή εξάσκηση των φοιτητών. Σε πρώτη φάση ασκήσεις προσοµοίωσης θα ενσωµατωθούν στο ήδη υπάρχον πρόγραµµα ενώ η αντικατάσταση των παλαιοτέρων ασκήσεων θα λάβει χώρα σταδιακά. Οι ασκήσεις προσοµοίωσης επιτρέπουν πολύ µεγαλύτερους συνδυασµούς χορήγησης/αντικατάστασης φαρµάκων, µελέτη συµβατότητας, µεταβολισµού και φαρµακοκινητικής από ότι επιτρέπεται από χρήση αληθινών παρασκευασµάτων. Η δηµιουργία του προγράµµατος ασκήσεων προσοµοίωσης έλαβε χώρα στο Πανεπιστήµιο του Amsterdam στο Τµήµα Φαρµακολογίας από τον Dr Henk van Wilgenburg µε τον οποίο το εργαστήριο Φαρµακολογίας ευρίσκεται σε συνεργασία. Το πρόγραµµα αυτό διατίθεται δωρεάν για χρήση από εκπαιδευτικά ιδρύµατα και είναι ακόµη υπό διαµόρφωση. Η καλή χρήση της νησίδας υπολογιστών του Τµήµατος Φαρµακευτικής απαιτεί γνώση της χρήσης υπολογιστών και στα πλαίσια ενηµέρωσης των τριτοετών φοιτητών θεωρήθηκε απαραίτητη η ενηµερωτική-εκπαιδευτική παρουσίαση των ηλεκτρονικών υπολογιστών από εξειδικευµένο προσωπικό. Η παρουσίαση αυτή ενσωµατώθηκε στο πρόγραµµα εργαστηριακών ασκήσεων του µαθήµατος Φαρµακολογίας ΙΙ στο έκτο εξάµηνο του Ακαδηµαϊκού έτους , ενώ οι ασκήσεις προσοµοίωσης που ακολουθούν θα ενσωµατωθούν στις εργαστηριακές ασκήσεις των µαθηµάτων Φαρµακολογία Ι & ΙΙ των προσεχών ετών. Η προσπάθεια αυτή θα συνεχιστεί και µετά το περάτωση του προγράµµατος. Περισσότερες ασκήσεις θα ενσωµατωθούν στην συνέχεια πράγµα θα επιτρέψει την καλύτερη εξάσκηση των φοιτητών Φαρµακευτικής. Ήδη έχει αρχίσει η αντικατάσταση του λειτουργικού συστήµατος Dos µε νεώτερο και φιλικότερο για τον χρήστη σύστηµα windows. Η συγγραφή και η στοιχειοθέτηση του εγχειριδίου αυτού έγινε δυνατή µε την συµµετοχή των φοιτητών κ. Βασίλη Καραγεώργη, κ. Μάγδα Πολυµενίδου και Κώστα Ξανθόπουλου καθώς επίσης του κ. Ιωάννη Καρπουχτή ο οποίος είναι και υπεύθυνος για την λειτουργία της νησίδας υπό την καθοδήγηση του επιστηµονικού υπεύθυνου του προγράµµατος αναπ. Καθ. Θεοδώρου Σκλαβιάδη. 2

3 Εισαγωγή στη χρήση ηλεκτρονικών υπολογιστών 1. Ο ηλεκτρονικός υπολογιστής αποτελείται από δύο πράγµατα: το SOFTWARE και το HARDWARE 2. Hardware. Με τον όρο αυτό εννοούµε οτιδήποτε έχει σχέση µε το ηλεκτρονικό ή αλλιώς το <<µηχανικό>> µέρος των υπολογιστών. Υποδιαιρείται σε πολλά επιµέρους κοµµάτια που αναφέρονται παρακάτω. Η σύσταση ενός υπολογιστή γίνεται ακόµα πιο σύνθετη αν σκεφτούµε ότι για κάθε ένα από τα κοµµάτια υπάρχει µια εξαιρετικά µεγάλη ποικιλία εταιριών κατασκευής οι οποίες ανταγωνίζονται µεταξύ τους για το ποιος θα κατασκευάσει το καλύτερο και το φθηνότερο προϊόν. Πληκτρολόγιο (keyboard) Ποντίκι (mouse) Oθόνη Κουτί Μητρική (motherboard) Επεξεργαστής (Pentium, 486, Alpha etc) Mνήµη RAM (EDO, SDRAM, etc) Kάρτες Κάρτα οθόνης (VGA, SVGA, AGP) Kαρτα δικτύου (UTP, ATM) Κάρτα ήχου SCSI controller Συσκευές ανάγνωσης και αποθήκευσης στοιχείων Σκληροί δίσκοι (χωρητικότητες της τάξης των GB) (IDE, SCSI) CD rom drives (χωρητικότητες της τάξης των 600 MB) (CD recorders) ισκέτες (Floppy drives) (3,5 )(χωρητικότητες της τάξης των 1,44 MB) Περιφερειακά Εκτυπωτές Scanners Digital cameras Ηχεία Μικρόφωνα Data Show Slights Printers Παρατηρήσεις στο Hardware A. Πρέπει να γνωρίζουµε το Hardware γιατί α)µόνο έτσι θα έχουµε γνώση γι αυτό που αγοράζουµε, β)είναι ο µοναδικός τρόπος να καταλαβαίνουµε τι χρειαζόµαστε σε εξοπλισµό και γ)σε περιπτώσεις άµεσης ανάγκης δεν µπορούµε να περιµένουµε τον τεχνικό 3

4 B. Ένας άλλος διαχωρισµός των εξαρτηµάτων του Η/Υ θα µπορούσε να είναι ο παρακάτω Συσκευές εισαγωγής στοιχείων και δεδοµένων στον Η/Υ Mouse Πληκτρολόγιο Light Pen Scanners Μικρόφωνα Συσκευές εξαγωγής δεδοµένων από τον Η/Υ Οθόνη Εκτυπωτές ισκέτες CD rom (µόνο αν είναι recordable) Σκληρός ίσκος Ηχεία C. Όλα τα εξαρτήµατα του Η/Υ για να λειτουργήσουν θα πρέπει να είναι δηλωµένα ή καλύτερα εγκατεστηµένα στο λειτουργικό σύστηµα µε τους κατάλληλους drivers 3. SOFTWARE.To software αποτελείται βασικά από δύο µέρη: από το λειτουργικό σύστηµα και τα προγράµµατα. Και στις δύο παραπάνω κατηγορίες βασικό ρόλο έχουν τα δίκτυα και οι εφαρµογές τους (εφόσον βέβαια υπάρχουν). Α) Το λειτουργικό σύστηµα Eίναι το βασικότερο πρόγραµµα του Η/Υ. Είναι αυτό που συνδέει όλα τα εξαρτήµατα του Η/Υ και τα καθιστά συνεργάσιµα µεταξύ τους. Θα µπορούσαµε να το χαρακτηρίσουµε ως το <<χαλί>> του υπολογιστή πάνω στο οποίο τοποθετούµε τα διάφορα <<έπιπλα>> (εξαρτήµατα) του. ιάφορα είδη λειτουργικών συστηµάτων φαίνονται παρακάτω: Unix, VMS, Linux Windows :win 3.11, Windows 95, Windows 98, Windows NT4.0, Windows 2000 Το λειτουργικό σύστηµα των Windows NT4.0 είναι αυτό το οποίο έχει επικρατήσει σε χώρους όπου εργάζονται πολλά άτοµα και που υπάρχει δίκτυο. Αυτό βέβαια έχει γίνει εξαιτίας των πλεονεκτηµάτων που παρουσιάζει για τους συγκεκριµένους χώρους. Βασικά στοιχεία στο λειτουργικό σύστηµα Windows NT 4.0 φαίνονται στο παρακάτω πίνακα. Αποτελούν µόνο κάποια πολύ βασικά χαρακτηριστικά που δίνουν την ιδιαιτερότητα στο σύστηµα αυτό. Log on (O κάθε χρήστης έχει ένα προσωπικό λογαριασµό) Eπιφάνεια εργασίας (double click)/ Mπάρα εργασίας, menu Start (one click) 4

5 Περιήγηση µε το mouse και τα κουµπιά του Το κάθε παράθυρο έχει αριστερά τρία εικονίδια Μy computer : Kυρίως φαίνεται ο σκληρός δίσκος αλλά και τα βασικά περιφερειακά του Η/Υ (δισκέτες, CD roms etc). ικαιώµατα (permissions) στον δίσκο. Ο υπολογιστής <<καταλαβαίνει>> ποιος µπαίνει στο σύστηµα και του παραχωρεί <<δικαιώµατα>> ανάλογα µε την οµάδα εργασίας που ανήκει. Β) Τα προγράµµατα Οι εφαρµογές των υπολογιστών είναι πραγµατικά απεριόριστες ή καλύτερα περιορίζονται µόνο από την δικιά µας φαντασία. Παρακάτω αναφέρουµε ορισµένα µόνο ενδεικτικά των εφαρµογών που µπορούν να υπάρξουν. Υπολογιστής (Calculator) Λεξικά Επεξεργασία κειµένου (Μicrosoft office (Word, Excel, Powerpoint)) Επιστηµονικές εφαρµογές (Microlab) Ανάλυση εικόνας (Image Pro) Γ) Τα δίκτυα Τα δίκτυα είναι µια σχετικά τελευταία εξέλιξη των ηλεκτρονικών υπολογιστών και από αυτήν έχουν προκύψει δεκάδες εφαρµογές. Βασικά µε τον όρο δίκτυο εννοούµε την σύνδεση µεταξύ τουλάχιστον δύο υπολογιστών. Από αυτούς τους δύο σήµερα έχουµε προχωρήσει πολύ περισσότερο µια και το Internet, το οποίο είναι το µεγαλύτερο δίκτυο που έχει γίνει ποτέ, αριθµεί περισσότερους από 50 εκατοµµύρια υπολογιστές συνδεδεµένους µεταξύ τους και αυτός ο αριθµός αυξάνετε συνέχεια. Ορισµένες εφαρµογές παραθέτουµε παρακάτω, αποτελούν όµως µόνο µια µικρή ένδειξη των δυνατοτήτων των δικτύων. File sharing-program sharing Administration Ιntranets On line applications WEB Browser WWW 5

6 ΝΕΥΡΟΜΥΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ Πρόσθιος κνηµιαίος µυς - Ισχιακό νεύρο (in vivo) Οι φαρµακολογικές ιδιότητες φαρµάκων που επηρεάζουν τη λειτουργία των σκελετικών µυών και του κινητικού νευρικού συστήµατος µπορούν να παρουσιαστούν σε διάφορα παρασκευάσµατα µυών πειραµατοζώων. Το φρενικό νεύρο ποντικού και το διάφραγµα, καθώς και ο ορθός κοιλιακός µυς βατράχου χρησιµοποιούνται συνήθως in vitro, ενώ διάφορες διατάξεις του γαστροκνήµιου µυ και του πρόσθιου και οπίσθιου κνηµιαίου (που δέχονται ερεθίσµατα τεχνητά µέσω του ισχιακού νεύρου ή ενός από τις διακλαδώσεις του) χρησιµοποιούνται in vivo. Οι µετρήσεις της τάσης των µυών σε κατάσταση ηρεµίας και κατά το σπασµό του µυ (ως απάντηση σε µεµονωµένα ερεθίσµατα ή σε σύντοµο τέτανο) µπορούν να γίνουν σε πειραµατόζωα που βρίσκονται σε νωτιαία ή σε ολική αναισθησία (συνήθως σκύλος, γάτα ή ποντικός). Το συγκεκριµένο πρόγραµµα είναι εξοµοίωση του πρόσθιου κνηµιαίου µυ και του ισχιακού νεύρου και χρησιµοποιείται για διδακτικούς σκοπούς οι οποίοι συνήθως θα απαιτούσαν τη χρήση κάποιας από τις νευροµυικές διατάξεις που αναφέρθηκαν. ΙΑΘΕΣΙΜΑ ΦΑΡΜΑΚΑ ΚΑΙ ΙΑ ΙΚΑΣΙΕΣ Φυσιολογικός ορός σε κατάλληλη ποσότητα µπορεί να ενεθεί για να λειτουργήσει ως έλεγχος (control) και αποτελεί ένα απαραίτητο µέρος κάθε καλοσχεδιασµένου πειράµατος. Μπορεί να επηρεάσει το µυικό σπασµό ιδιαίτερα εάν χορηγηθεί µεγάλη ποσότητα φυσιολογικού ορού. Ηλεκτρικό ερέθισµα προκαλείται στο ιγνυακό νεύρο (µια διακλάδωση του ισχιακού) µε εφαρµογή ηλεκτρικής τάσης διάρκειας 0.2msec και συχνότητας 0.05Hz ή 0.5Hz. Μόνο στη συχνότητα των 0.5Hz µπορεί να γίνει επίδειξη της ιδιότητας της τριαιθυλοχολίνης να προκαλεί αποκλεισµό λόγω εξάντλησης των αποθεµάτων της ακετυλοχολίνης. Εναλλακτικά, υπάρχει η δυνατότητα να γίνει το πείραµα χωρίς κανένα ηλεκτρικό ερέθισµα. Ο τετανικός σπασµός (30Hz για 5sec) µπορεί να εφαρµοστεί για να διακρίνουµε ένα συναγωνιστικό µη αποπολωτικό αποκλεισµό (όταν έχουµε ελάχιστες ενδείξεις τετανικού σπασµού) από ένα αποπολωτικό αποκλεισµό (όπου η απάντηση στο ερέθισµα είναι µικρότερης έντασης αλλά µεγαλύτερης διάρκειας). Σηµειώνεται ότι το τετανικό ερέθισµα επηρεάζεται από συναγωνιστικούς (µη αποπολωτικούς) παράγοντες σε µικρότερες δόσεις από αυτές που απαιτούνται για να προκαλέσουν σπασµό σε µεµονωµένα ηλεκτρικά ερεθίσµατα. Για το πείραµα υπάρχει διαθέσιµη µια µεγάλη ποικιλία φαρµάκων, που µπορούν να χορηγηθούν και η δόση του κάθε φαρµάκου που απαιτείται για να να προκληθεί εµφανές αλλά όχι µέγιστο αποτέλεσµα, φαίνεται στον παρακάτω πίνακα. Αυτές οι δόσεις επηρεάζονται από τη συχνότητα του ερεθίσµατος, από την παρουσία άλλων φαρµάκων καθώς επίσης και από το σχεδιασµό του πειράµατος. Μεγάλες δόσεις µουσκαρινικών αγωνιστών προκαλούν καρδιακή ανακοπή, εκτός αν στο πειραµατόζωο έχει χορηγηθεί προηγουµένως ατροπίνη. Μετά τη χορήγηση κατάλληλης δόσης φαρµάκου, τα αποτελέσµατα µειώνονται σταδιακά µε χρόνο ηµιζωής που ανταποκρίνεται στις πραγµατικές ιδιότητες κάθε 6

7 φαρµάκου και στα απ[οτελέσµατα σηµειώνεται το πέρασµα του χρόνου κάθε 10 λεπτά. Ο χρόνος που χρειάζεται ο εκτυπωτής για να τυπώσει τις µετρήσεις της τάσης για κάθε 10 λεπτά πειράµατος εξαρτάται από το σύστηµα του ηλεκτρονικού υπολογιστή και του εκτυπωτή αλλά συνήθως για συχνότητα 0,05Hz, τα αποτελέσµατα θα τυπωθούν περίπου στο 1/20 του κανονικού χρόνου των 10 λεπτών. Στα 0,5Hz η ταχύτητα εκτύπωσης ανταποκρίνεται περίπου στην κανονική συχνότητα µε την οποία γίνεται το ηλεκτρικό ερέθισµα. Αν είναι αναγκαίο, ο χρόνος µπορεί να προχωρήσει (µε την επιλογή time advance ) όσο ο φοιτητής επιλέξει, έτσι ώστε να τελειώσει η δράση του φαρµάκου και να αποµακρυνθεί τα φάρµακο που έχει χορηγηθεί. Ο χρόνος θα σηµειωθεί αυτόµατα µόλις επιλεχθεί η παραπάνω εντολή. Η διάρκεια του παρασκευάσµατος του πειραµατοζώου είναι αόριστη, γεγονός που ισχύει και στο εργαστήριο για παρασκευάσµατα ισχιακού νεύρου και πρόσθιου κνηµιαίου µυ µε αληθινά πειραµατόζωα. Η άγνωστη ουσία που παρέχεται από το πρόγραµµα µπορεί να είναι ένας αποπολωτικός αποκλειστής ή ένας συναγωνιστικός (µη αποπολωτικός) νευροµυικός ανταγωνιστής. Ο χρόνος ηµιζωής και η ισχύς της άγνωστης ουσίας θέτονται τυχαία από τον υπολογιστή και σχετίζονται ανάλογα µε τιµές που θα παίρναµε µε κάποια από τις ουσίες που είναι ήδη διαθέσιµες. Στο τέλος του προγράµµατος τα χαρακτηριστικά της άγνωστης ουσίας αποκαλύπτονται. Τονίζεται ότι για πειράµατα in vivo η σχετική ισχύς και ο χρόνος ηµιζωής του κάθε φαρµάκου εξαρτάται από το σχεδιασµό του πειράµατος και τις παραµέτρους που χρησιµοποιούµε. Όταν η άγνωστη ουσία αποκαλυφθεί, µια νέα άγνωστη ουσία µε διαφορετικά χαρακτηριστικά θα επιλεχθεί τυχαία από τον ηλεκτρονικό υπολογιστή για µια νέα εξοµοίωση πειράµατος. ΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Το πρόγραµµα είναι εύχρηστο και φιλικό προς το χρήστη και ο χειρισµός του µπορεί να γίνει εύκολα µέσα από τα διάφορα µενού. Το πείραµα ξεκινά µε συχνότητα διέγερσης στα 0,05Hz και έτσι παίρνουµε τις ανάλογες µετρήσεις της τάσης του µυ. Η καταγραφή της τάσης συνεχίζεται µέχρι να πιεστεί το αριστερό πλήκτρο του ποντικιού του υπολογιστή. Η παραπάνω κίνηση θα διακόψει το πείραµα και θα εµφανιστεί το βασικό µενού. Ο χρήστης θα µπορέσει να διαλέξει την επιλογή continue with experiment µε την οποία συνεχίζεται η µέτρηση της τάσης από το χρονικό σηµείο που σταµάτησε προηγουµένως. Εναλλακτικά, ο φοιτητής θα µπορεί να διαλέξει µια διαφορετική ενέργεια ή κάποιο φάρµακο για χορήγηση. Για κάθε χορήγηση του φαρµάκου η δόση, που καθορίζεται από τον φοιτητή, πρέπει να εισαχθεί στον ηλεκτρονικό υπολογιστή µε το πληκτρολόγιο. Όταν θα πρέπει να καθοριστεί η δόση, πίεση του πλήκτρου 0 (µηδέν) ακυρώνει την επιλογή του φαρµάκου και το πρόγραµµα ξαναγυρνάει στο βασικό µενού. Μόλις το φάρµακο ή η πορεία που θα ακολουθηθεί έχει καθοριστεί πλήρως από το φοιτητή, τότε συνεχίζεται η µέτρηση της τάσης του µυ και θα συνεχιστεί αορίστως ή µέχρι να διακοπεί ξανά (πίεση αριστερού πλήκτρου ποντικιού του υπολογιστή) που δίνει ξανά πρόσβαση στο βασικό µενού. Έτσι ο φοιτητής σε κάθε περίπτωση έχει το πείραµα υπό έλεγχο και µπορεί να διαλέξει όχι µόνο τη χορήγηση κάποιου φαρµάκου αλλά και τη δόση και τη χρονική στιγµή που θα χορηγηθεί το φάρµακο. Ο χρήστης µπορεί να εγκαταλείψει το πρόγραµµα κάθε στιγµή όπου αποκαλύπτεται η άγνωστη ουσία ή εναλλακτικά να χρησιµοποιήσει µια νέα διάταξη ισχιακού νέυρου και 7

8 προσθιου κνηµιαίου µυ µε την εντολή terminate the preparation µε την οποία η άγνωστη ουσία παραµένει η ίδια και δεν αποκαλύπτεται. Σε συγκεκριµένες χρονικές στιγµές και ιδιαίτερα κατά την έναρξη της δράσης ενός φαρµάκου, το πρόγραµµα θα αγνοήσει τις προσπάθειες για διακοπή του πειράµατος έτσι ώστε να µην είναι δυνατή η χορήγηση ενός δευτέρου φαρµάκου σε ακατάλληλο χρόνο. Αυτός ο περιορισµός είναι περισσότερο εµφανής σε ουσίες που απαιτούν περισσότερο χρόνο για να αρχίσει η δράση τους. Το πείραµα µπορεί να τερµατιστεί οποιαδήποτε χρονική στιγµή µε την εντολή terminate the preparation (η άγνωστη ουσία παραµένει κρυφή και είναι η ίδια) ή µπορεί να γίνει στη συνέχεια έξοδος από το πρόγραµµα µε την εντολή quit (οι ιδιότητες της άγνωστης ουσίας αποκαλύπτονται και στη συνέχεια οποιοδήποτε πρόγραµµα και αν χρησιµοποιήσουµε, αυτό θα χρησιµοποιήσει µία νέα άγνωστη ουσία που έχει επιλεχθεί τυχαία πάλι από τον ηλεκτρονικό υπολογιστή). ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Επιλέγουµε από το αρχικό µενού το πρόγραµµα του ισχιακού νεύρου και του πρόσθιου κνηµιαίου µυ πιέζοντας το αριστερό πλήκτρο του ποντικιού πάνω στην ένδειξη που σηµειώνεται στην παρακάτω εικόνα. Μετά την είσοδο στο πρόγραµµα του ισχιακού νεύρου και του πρόσθιου κνηµιαίου µυ εµφανίζεται στην οθόνη το παρακάτω µενού όπου µπορούµε να καθορίσουµε τις παραµέτρους του πειράµατος µε τις επιλογές που σηµειώνονται στην παρακάτω εικόνα. Ηelp/Quit : µπορούµε να πάρουµε πληροφορίες για το πρόγραµµα ή να επιστρέψουµε στο αρχικό µενού. Experiment : θέτουµε την ηλεκτρική διέγερση στα 0,05 ή στα 0,5Hz. Dose : θέτουµε τις µονάδες µε τις οποίες θα µετρούνται οι δόσεις των φαρµάκων (µg/kg ή nmole/kg) Output : επιλέγουµε που θα λάβουµε τα αποτελέσµατα των µετρήσεων της τάσης του µυ (οθόνη ή εκτυπωτής). Run : επιλέγουµε το χειρισµό του προγράµµατος µε το ποντίκι (mouse on) ή µε το πληκτρολόγιο (mouse off). 8

9 Μετά την εντολή run ξεκινάει η µέτρηση της τάσης του µυ. Πιέζοντας το αριστερό πλήκτρο του ποντικιού πηγαίνουµε στο βασικό µενού του προγράµµατος όπου µπορούµε να επιλέξουµε κάποιο φάρµακο για χορήγηση ή κάποια άλλη διαδικασία. Με τις εντολές από 1-25, επιλέγουµε µε το ποντίκι το αντίστοιχο φάρµακο για χορήγηση και στη συνέχεια πληκτρολογούµε τη δόση που θέλουµε να χορηγήσουµε. Με την εντολή 26 συνεχίζουµε το πείραµα χωρίς ηλεκτρική διέγερση. Με τις εντολές 27 και 29 µπορούµε να αλλάξουµε τη συχνότητα της ηλεκτρικής διέγερσης. Με την εντολή 28 προκαλούµε τετανικό σπασµό θέτοντας τη συχνότητα της ηλεκτρικής διέγερσης στα 30Hz για 5 δευτερόλεπτα. Με την εντολή 30 συνεχίζουµε τη µέτρηση της τάσης από το χρονικό σηµείο που σταµατήσαµε προηγουµένως. 9

10 Με την εντολή 31 προχωράµε τον χρόνο όσο επιλέξουµε. Με την εντολή 32 γυρνάµε ξανά στο προηγούµενο µενού. ΛΙΣΤΑ ΦΑΡΜΑΚΩΝ Παρακάτω δίνονται τα φάρµακα που είναι διαθέσιµα και οι κύριες φαρµακολογικές οµάδες στις οποίες ανήκουν. Η παρουσία νέων φαρµάκων θα επηρεάσει εµφανώς τα αποτελέσµατα που θα πάρουµε από τις µετρήσεις. Για παράδειγµα, η ενδοαρτηριακή ακετυλοχολίνη θα γίνει λιγότερο ισχυρή παρουσία τουβοκουραρίνης και η νεοστιγµίνη θα αυξήσει την τάση του µυ παρουσία τουβοκουραρίνης (αντιστροφή του συναγωνιστικού αποκλεισµού) ενώ θα µειωθεί η τάση παρουσία σουκκινυλοχολίνης (επικρατεί η αποπόλωση). Τέτοια αποτελέσµατα θα παρατηρηθούν µόνο όταν χορηγηθούν οι κατάλληλες δόσεις. Ατροπίνη : είναι συναγωνιστικός ανταγωνιστής µουσκαρινικών χολινεργικών υποδοχέων. Πρέπει να χρησιµοποείται για να προστατεύει την καρδιά από τη θανατηφόρα δράση υψηλών δόσεων εστέρων της χολίνης που επιβραδύνουν την καρδιά µέσω της δράσης τους σε µουσκαρινικούς υποδοχείς. Νεοστιγµίνη, Φυσοστιγµίνη, Εδροφώνιο : αναστολείς της ακετυλοχολινεστεράσης. Το εδροφώνιο είναι περισσότερο δραστικό απέναντι στην ενδογενή ακετυλοχολίνη απ ότι στην εξωγενή ακετυλοχολίνη. Τουβοκουραρίνη, Πανκουρόνιο, Ατρακούριο, Γαλλαµίνη, Φαζαδίνιο : συναγωνιστικοί (µη αποπολωτικοί) νευροµυικοί ανταγωνιστές. Η διάρκεια της δράσης και η ισχύ τους διαφέρει αρκετά από ουσία σε ουσία. Σουκκινυλοχολίνη : αποπολωτικός νευροµυικός αποκλειστής. Η διάρκεια της δράσης της αυξάνεται παρουσία κάποιου αναστολέα της ακετυλοχολινεστεράσης. εκαµεθώνιο : αρχικά προκαλεί αποπόλωση αλλά αν η δόση είναι υψηλή (και κατά συνέπεια και η διάρκεια του αποκλεισµού της νευροµυικής σύναψης αρκετά µεγάλη) τότε η δράση του µετατρέπεται από αποπολωτική σε απευαισθητοποίηση του υποδοχέα. 4-Αµιδοπυριδίνη : αποκλειστής των καναλιών καλίου που αυξάνει την απελευθέρωση της ενδογενούς ακετυλοχολίνης και έτσι αντιστρέφει µερικώς τον συναγωνιστικό αποκλεισµό. Τριαιθυλοχολίνη : αναστολέας της επαναπρόσληψης της χολίνης, που ελαττώνει τη σύνθεση της ακετυλοχολίνης και τελικώς προκαλεί αποκλεισµό της λειτουργίας της νευροµυικής σύναψης (αρκεί η ηλεκτρική διέγερση να είναι ικανή να εξαντλήσει τα αποθέµατα της ακετυλοχολίνης). Σηµειώνεται ότι η τριαιθυλοχολίνη σε υψηλές δόσεις µπορεί παροδικά να µπλοκάρει τη νευροµυική σύναψη µε µηχανισµό που δεν σχετίζεται µε εξάντληση αποθεµάτων της ακετυλοχολίνης. Σηµειώνεται επίσης ότι η δράση του φαρµάκου µπορεί να αντιστραφεί από τη χολίνη. αντρολένιο : προκαλεί µεγάλης διάρκειας αποκλεισµό της νευροµυικής σύναψης, ο οποίος δεν έχει καθαρά ούτε αποπολωτικά ούτε συναγωνιστικά χαρακτηριστικά. Εξαµεθώνιο : νικοτινικός χολινεργικός αποκλειστής αλλά δρα µόνο σε νικοτινικούς υποδοχείς των γαγγλίων. Σε πολύ µεγάλες δόσεις µπορεί να παρατηρηθεί αποκλεισµός της νευροµυικής σύναψης. Ακετυλοχολίνη, Καρβαχόλη : αυτά τα φάρµακα µπορούν να χορηγηθούν µε ενδοαρτηριακή ένεση (αρκεί να µην έχουµε ηλεκτρική διέγερση) και δρουν άµεσα στους νικοτινικούς υποδοχείς του σκελετικού µυ. Σηµειώνεται ότι µεγάλες δόσεις (ιδιαίτερα παρουσία αναστολέων της ακετυλοχολινεστεράσης) θα προκαλέσουν αποπολωτικό αποκλεισµό. 10

11 Κάλιο : µπορεί να χορηγηθεί µε ενδοαρτηριακή ένεση για να ελεχθεί η ακεραιότητα των συσταλτών στοιχείων, αφού η σύσπαση του µυ προκαλείται από άµεση αποπόλωση που οφείλεται σε διαταραχή της ιοντικής ισορροπίας. ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1. Καθορίστε τη δράση αποκλεισµού του δαντρολενίου. 2. Καθορίστε τη διάρκεια δράσης του εδροφωνίου και της νεοστιγµίνης. 3. Συγκρίνετε τη δράση της τουβοκουραρίνης, της σουκκινυλοχολίνης και της τριαιθυλοχολίνης. 4. Καθορίστε τη δράση αποπολωτικών (σουκκινυλοχολίνη, δεκαµεθώνιο) και µη αποπολωτικών αποκλειστών (τουβοκουραρίνη, πανκουρόνιο, γαλλαµίνη) στον τετανικό σπασµό. Αρχικά προκαλούµε τετανικό σπασµό χωρίς παρουσία φαρµάκου στο παρασκεύασµα και σηµειώνουµε τα αποτελέσµατα. Στη συνέχεια χορηγούµε τα παραπάνω φάρµακα και κατά τη διάρκεια της δράσης του καθενός προκαλούµε ξανά τετανικό σπασµό και συγκρίνουµε τα αποτελέσµατα. 5. Καθορίστε τη δράση των αποκλειστών (εξαµεθώνιο, σουκκίνυλοχολίνη, ατρακούριο, δαντρολένιο) στην ενδοαρτηριακή ακετυλοχολίνη. Αρχικά σταµατάµε την ηλεκτρική διέγερση και χορηγούµε ενδοαρτηριακή ακετυλοχολίνη (5,10,20µgr/Kg) για να ελέγξουµε τη δράση της χωρίς την παρουσία άλλου φαρµάκου στο παρασκεύασµα. Στη συνέχεια χορηγούµε τα παραπάνω φάρµακα και κατά τη διάρκεια της δράσης του καθενός χορηγούµε προοδευτικά αυξανόµενες δόσεις ενδοαρτηριακής ακετυλοχολίνης (5,10,20µgr/Kg) και συγκρίνουµε τα αποτελέσµατα. 6. Καθορίστε την επίδραση των αναστολέων της ακετυλοχολινεστεράσης (νεοστιγµίνη, φυσοστιγµίνη) στη δράση των αποπολωτικών (σουκκινυλοχολίνη, δεκαµεθώνιο) και µη αποπολωτικών (φαζαδίνιο, ατρακούριο) αποκλειστών. Αρχικά χορηγούµε τους αποκλειστές έναν έναν ξεχωριστά για να ελέγξουµε τη δράση του καθενός χωρίς τη παρουσία άλλου φαρµάκου. Στη συνέχεια, χορηγούµε έναν αποκλειστή π.χ. σουκκινυλοχολίνη και κατά τη διάρκεια της δράσης της χορηγούµε έναν αναστολέα της ακετυλοχολινεστεράσης π.χ. νεοστιγµίνη και συγκρίνουµε τα αποτελέσµατα. Η εργασία επαναλαµβάνεται και για τους άλλους αποκλειστές. Σηµείωση : όλες οι ασκήσεις εκτελούνται στα 0,05Hz και οι χορηγούµενες δόσεις φαίνονται στον παρακάτω πίνακα. 11

12 ΦΑΡΜΑΚΟ δόση (µg/kg) δόση (nmole/kg) τριαιθυλοχολίνη χολίνη αµιδοπυριδίνη τουβοκουραρίνη πανκουρόνιο γαλλαµίνη φαζαδίνιο ατρακούριο δαντρολένιο εξαµεθώνιο στρεπτοµυκίνη φυσοστιγµίνη νεοστιγµίνη εδροφώνιο σουκκινυλοχολίνη (ενδοαρτηριακά) 5 10 σουκκινυλοχολίνη (ενδοφλέβια) χλωριούχο κάλιο καρβαχόλη 4 20 ακετυλοχολίνη 5 20 ατροπίνη δεκαµεθώνιο

13 ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΡΑΣΗΣ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΕΠΙ ΑΠΟΜΟΝΩΜΕΝΟΥ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΠΟΡΟΥ Ο αποµονωµένος σπερµατικός πόρος του όρχι έχει χρησιµοποιηθεί εκτεταµµένα σε έρευνες για την δράση των φαρµάκων στο περιφερικό συµπαθητικό νευρικό σύστηµα και για να ξεκαθαριστούν οι φαρµακολογικές ιδιότητες των οπιοειδών και των προσυναπτικών υποδοχέων σε περιφερικό ιστό. Υπάρχει µεγάλη διαφορά ανάµεσα στις φαρµακολογικές ιδιότητες του κάθε παρασκευάσµατος, που παρατηρούνται σε διάφορα είδη ή ποικιλίες πειραµατοζώων. Επίσης η δράση των φαρµάκων µπορεί να επηρεαστεί σε µεγάλο βαθµό και από τις συνθήκες του πειράµατος. ΙΑΘΕΣΙΜΑ ΦΑΡΜΑΚΑ ΚΑΙ ΙΑ ΙΚΑΣΙΕΣ Σ αυτή την εξοµοίωση ο αποµονωµένος πόρος µπορεί να χρησιµοποιηθεί µε ή χωρίς ηλεκτρική διέγερση. Χωρίς ηλεκτρική διέγερση, η χορήγηση των φαρµάκων µπορεί να γίνει είτε προσθετικά είτε αποµακρύνοντας το κάθε φάρµακο από το αγγείο πριν από τη χορήγηση κατάλληλης ποσότητας νέου φαρµάκου. Οι αγωνιστές προστίθενται στον ιστό και µπορούν να αποµακρυνθούν από αυτόν µε την εντολή washout bath από το αρχικό µενού. Όµως αυτή η εντολή δεν αποµακρύνει από το παρασκύασµα τους ανταγωνιστές. Οι ανταγωνιστές χορηγούνται µέσω του δοχείου του φυσιολογικού ορού και µπορούν να αφαιρεθούν απο το διάλυµα µε την εντολή Replace McEwan s που αποµακρύνει από το παρασκέυασµα τους ανταγωνιστές αλλά και τους αγωνιστές. Η δράση των ανταγωνιστών µπορεί να είναι εύκολο, δύσκολο ή αδύνατο να αντιστραφεί µε την εντολή Replace McEwan s. Εναλλακτικά, το πείραµα µπορεί να εκτελεστεί µε ηλεκτρική διέγερση, χρησιµοποιώντας ακολουθίες παλµών µε συχνότητα 5Hz, µε τη χρήση ηλεκτροδίων που εφαρµόζονται σε ολόκληρο τον πόρο µέσω του υπογάστριου νέυρου. Αυτού του τύπου η διέγερση είναι προγαγγλιακή και προκαλεί αποτελέσµατα τα οποία οφείλονται σε διέγερση των νοραδρενεργικών υποδοχέων. Η ηλεκτρική διέγερση του σπερµατικού πόρου στο σηµείο που ενώνεται αυτός µε την κεφαλή της επιδιδυµίδας µέσω ηλεκτροδίων που διέρχονται από τα τοιχώµατα του πόρου, µε παρόµοιες ακολουθίες παλµών, προκαλεί αποτελέσµατα που οφείλονται και αυτά σε διέγερση των νοραδρενεργικών υποδοχέων αλλά που προέρχονται από µεταγαγγλιακή συµπαθητική διέγερση. Η διέγερση της σπερµατικής λήκυθου (τµήµα του σπερµατικού πόρου που διέρχεται από τον προστάτη), µέσω ηλεκτροδίων που διέρχονται από τα τοιχώµατα του πόρου µε µεµονωµένες ηλεκτρικές διεγέρσεις συχνότητας 0,03Hz, προκαλεί αποτελέσµατα που προέρχονται από τον µηαδρενεργικό µη-χολινεργικό (NANC : non-adrenergic non-cholinergic) νευροδιαβιβαστή (πιθανόν το ΑΤΡ). Ακόµα, η εξοµοίωση σηµειώνει το πέρασµα του εργαστηριακού χρόνου (ο χρόνος που θα χρειαζόταν ο φοιτητής για το ίδιο πείραµα στο εργαστήριο µε αληθινά πειραµατόζωα). Επίσης, σε αρκετά µεγάλης διάρκειας πειράµατα η ευασθησία του ιστού και η απόδοσή του παρασκευάσµατος µπορεί να µειωθούν σε µεγάλο βαθµό. Φάρµακα : Τα φάρµακα που είναι διαθέσιµα για την εξοµοίωση του πειράµατος είναι κυρίως φάρµακα που αλληλεπιδρούν µε αδρενεργικούς υποδοχείς ή µε νοραδρενεργικά νεύρα (συµπεριλαµβάνοντας διάφορους οπιοειδείς αγωνιστές και ανταγωνιστές) και µερικά φάρµακα που επηρεάζουν τη NANC µετάδοση. Αγωνιστές που δρούν απευθείας όπως η νοραδρεναλίνη, αδρεναλίνη, ισοπρεναλίνη, φαινυλεφρίνη, σαλβουταµόλη και ο αγωνιστής των α2 αδρενεργικών υποδοχέων αζεπεχόλη (ΒΗΤ-933), δρούν όλοι σε προσυναπτικούς α2 αδρενεργικούς υποδοχείς και/ή σε µετασυναπτικούς α1 και β2 αδρενεργικούς υποδοχείς. εν υπάρχουν ενεργοί 13

14 β1 αδρενεργικοί υποδοχείς σ αυτήν την εξοµοίωση. Επίσης είναι διαθέσιµοι και αγωνιστές που δεν δρουν άµεσα (όχι µέσω αδρενεργικών υποδοχέων) όπως η τυραµίνη και αµφεταµίνη. Ακόµα µπορούν να χρησιµοποιηθούν και συναγωνιστικοί αποκλειστές όπως η υοχιµβίνη και ιδαζοξάνη (α2), φαιντολαµίνη (α1 και α2), προπρανολόλη (β1 και β2), βουτοξαµίνη (β2) και ατενολόλη (β1) και η µη συναγωνιστική και µη αντιστρεπτή φαινοξυβενζαµίνη. Επίσης είναι διαθέσιµα η γουανεθιδίνη ως αδρενεργικός αποκλειστής των νευρώνων και η λιδοκαϊνη ως τοπικό αναισθητικό. Η κοκαϊνη µπορεί να χρησιµοποιηθεί για τον αποκλεισµό της επαναπρόσληψης ουσιών από τον συναπτικό χώρο. Η ακετυλοχολίνη θα συσπάσει τον ιστό (µουσκαρινικοί υποδοχείς) και τη δράση της ανταγωνίζεται η ατροπίνη. Το εξαµεθώνιο θα αποκλείσει τη µεταφορά των ώσεων µέσω των γαγγλίων, που σχετίζονται µε την απάντηση στην ηλεκτρική διέγερση µέσω του υπογάστριου νεύρου. Το ΑΤΡ θα συσπάσει τον ιστό και τη δράση του ανταγωνίζεται η σουραµίνη που αποκλείει την NANC απάντηση στο ηλεκτρικό ερέθισµα. Επίσης αποκλειστής της NANC απάντησης είναι και η νιφεδιπίνη. Η δράση των οπιοειδών αγωνιστών στους µ- (φαιντανύλη), δ- (DSLET : D-Ser- Leu-enkephalin-Thr) και κ- (αιθυλκετοκυκλαζασίνη) οπιοειδείς υποδοχείς µπορεί να αποκλειστεί µε κατάλληλες ποσότητες ναλοξόνης, νορδιναλτορφιµίνης και ναλτρινδόλης αντίστοιχα. Σηµειώνεται ότι οι αγωνιστές και ανταγωνιστές των κ- οπιοειδών υποδοχέων είναι διαθέσιµοι για να υπάρχει µια ολοκληρωµένη ποικιλία φαρµάκων, παρόλο που δεν υπάρχουν λειτουργικοί κ- υποδοχείς στον αποµονωµένο σπερµατικό πόρο του όρχι του πειραµατοζώου του εξοµοιωµένου πειράµατος. Σηµειώνεται επίσης ότι κανένα από τα παραπάνω φάρµακα δεν είναι απολύτως εκλεκτικό για ένα µόνο υποδοχέα και µπορεί να επηρεάζουν και άλλους υποδοχείς, ιδιαίτερα αν χορηγηθούν σε ακατάλληλα υψηλές δόσεις. Έτσι ο φοιτητής πρέπει να µάθει από αυτήν την εξοµοίωση ότι η εκλεκτικότητα είναι ποσοτικό φαινόµενο. Επίσης η εξοµοίωση προσφέρει και άγνωστες ουσίες που έχουν ιδιότητες ανάλογες µε τις ιδιότητες των φαρµάκων που είναι διαθέσιµα αλλά θα έχουν διαφορετική ισχύ. ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Επιλέγουµε από το αρχικό µενού το πρόγραµµα του σπερµατικού πόρου πιέζοντας το αριστερό πλήκτρο του ποντικιού πάνω στην ένδειξη που σηµειώνεται στην παρακάτω εικόνα. εικόνα 1 14

15 Μετά την είσοδο στο πρόγραµµα εµφανίζεται στην οθόνη το παρακάτω µενού όπου µπορούµε να καθορίσουµε τις παραµέτρους του πειράµατος µε τις επιλογές που σηµειώνονται στην εικόνα 2. εικόνα 2 Ηelp/Quit : µπορούµε να πάρουµε πληροφορίες για το πρόγραµµα ή να επιστρέψουµε στο αρχικό µενού. Experiment : έχουµε τις εξής επιλογές : 1. εκτέλεση του πειράµατος χωρίς ηλεκτρική διέγερση 2. εκτέλεση του πειράµατος µε διέγερση µέσω του υπογάστριου νεύρου µε συχνότητα 5Hz για 5sec κάθε 2min 3. εκτέλεση του πειράµατος µε διέγερση διατοιχωµατικά, µέσω της επιδιδυµιδικής µοίρας του πόρου µε συχνότητα 5Hz για 5sec κάθε 2min 4. εκτέλεση του πειράµατος µε διέγερση διατοιχωµατικά, µέσω της προστατικής µοίρας του πόρου µε συνεχόµενη συχνότητα 0,03Hz Dose : θέτουµε τις µονάδες µε τις οποίες θα µετρούνται οι δόσεις των φαρµάκων (µg/kg ή nmole/kg) Output : επιλέγουµε που θα λάβουµε τα αποτελέσµατα των µετρήσεων της τάσης του µυ (οθόνη ή εκτυπωτής). Run : επιλέγουµε το χειρισµό του προγράµµατος µε το ποντίκι (mouse on) ή µε το πληκτρολόγιο (mouse off). Αν επιλέξουµε να εκτελέσουµε το πείραµα χωρίς ηλεκτρική διέγερση στην οθόνη θα εµφανιστεί το παρακάτω µενού (εικόνα 3). Με τις εντολές 1-34 επιλέγουµε κάποιο φάρµακο για χορήγηση. Με την εντολή 35 αποµακρύνουµε από το παρασκεύασµα τους αγωνιστές που υπάρχουν σ αυτό. 15

16 Με την εντολή 36 αποµακρύνουµε από το παρασκεύασµα τους αγωνιστές και τους ανταγωνιστές που υπάρχουν σ αυτό. Με την εντολή 37 συνεχίζουµε το πείραµα. Με την εντολή 38 αλλάζουµε παρασκεύασµα. εικόνα 3 Ο φοιτητής µπορεί να διαλέξει πιο φάρµακο θα χρησιµοποιήσει και να καθορίσει ο ίδιος τη δόση (η κατάλληλη δόση των φαρµάκων φαίνεται στους παρακάτω πίνακες). Μετά τη χορήγηση του φαρµάκου θα υπάρχει και το ανάλογο φαρµακολογικό αποτέλεσµα που θα φανεί στην οθόνη του ηλεκτρονικού υπολογιστή ή στον εκτυπωτή (εικόνα 4). εικόνα 4 Στο πάνω µέρος της οθόνης σηµειώνεται ο χρόνος που έχει περάσει από την αρχή του πειράµατος (πραγµατικός εργαστηριακός χρόνος). Επίσης φαίνονται τα φάρµακα 16

17 που χορηγήθηκαν καθώς και οι συγκεντρώσεις τους. Με τα βέλη σηµειώνεται από το πρόγραµµα η χρονική στιγµή που χορηγείται το κάθε φάρµακο. Όταν ο φοιτητής επιλέξει να εκτελέσει το πείραµα µε ηλεκτρική διέγερση τότε η εξοµοίωση θα εµφανίσει στην οθόνη τις συσπάσεις του λείου µυ του πόρου όπως φαίνονται στην εικόνα 5. Η καταγραφή συνεχίζεται µέχρι να πιέσουµε το αριστερό πλήκτρο του ποντικιού του υπολογιστή. Με αυτή την ενέργεια ο φοιτητής εισέρχεται στο βασικό µενού, που φαίνεται στην εικόνα 3, από το οποιό µπορεί να διαλέξει κάποιο από τα διαθέσιµα φάρµακα για χορήγηση ή να εκτελέσει κάποια άλλη ενέργεια. εικόνα 5 Μετά τη χορήγηση του φαρµάκου θα συνεχιστεί η καταγραφή των συσπάσεων, φυσικά µε το κατάλληλο φαρµακολογικό αποτέλεσµα. Το φάρµακο που έχει χορηγηθεί µπορεί να αποµακρυνθεί από το παρασκεύασµα µε τις εντολές που προαναφέρθηκαν ή µπορεί να χορηγηθεί κάποιο άλλο φάρµακο. Ο χρήστης µπορεί να εγκαταλείψει το παρασκεύασµα και να χρησιµοποιήσει ένα νέο παρασκεύασµα οποιαδήποτε χρονική στιγµή. ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1. Συγκρίνετε τη δράση της φαιντολαµίνης και της υοχιµβίνης στους α1 αδρενεργικούς υποδοχείς. Το πείραµα εκτελείται χωρίς ηλεκτρική διέγερση. Αρχικά χορηγούνται 8µΜ φαινυλεφρίνη (αγωνιστής α1 αδρενεργικών υποδοχέων) και παρατηρούµε το αποτέλεσµα. Στη συνέχεια αλλάζουµε παρασκέυασµα και χορηγούνται πρώτα 1µΜ υοχιµβίνης και στη συνέχεια 8µΜ φαινυλεφρίνης και παρατηρούµε το αποτέλεσµα. Αλλάζουµε και πάλι το παρασκεύασµα και χορηγούνται πρώτα 1µΜ φαιντολαµίνης και στη συνέχεια 8µΜ φαινυλεφρίνης. Συγκρίνετε και εξηγήστε τα αποτελέσµατα. 2. Συγκρίνετε τη δράση της νιφεδιπίνης, της πραζοσίνης και της σουραµίνης µε ηλεκτρική διέγερση στην επιδιδυµίδα και στον προστάτη. Αρχικά το πείραµα εκτελείται µε ηλεκτρική διέγερση στην επιδιδυµίδα χορηγώντας 1µΜ νιφεδιπίνη. Στη συνέχεια το πείραµα εκτελείται µε ηλεκτρική διέγερση στον προστάτη χορηγώντας και πάλι 1µΜ νιφεδιπίνη. Συγκρίνετε τα αποτελέσµατα. Επαναλάβετε την ίδια 17

18 διαδικασία για 0,05µΜ πραζοσίνης και 1µΜ σουραµίνης. Συγκρίνετε και εξηγήστε τα αποτελέσµατα. 3. Συγκρίνετε τη δράση της κοκαϊνης σε σχέση µε την νοραδρεναλίνη, την φαινυλεφρίνη και την τυραµίνη. Το πείραµα εκτελείται χωρίς ηλεκτρική διέγερση. Αρχικά χορηγούνται οι αγωνιστές ο καθένας ξεχωριστά σε διαφορετικά παρασκευάσµατα σε δόσεις που προτείνονται στους παρακάτω πίνακες. Στη συνέχεια χορηγείται πρώτα η κοκαϊνη και µετά ο κάθε αγωνιστής και πάλι σε διαφορετικά παρασκευάσµατα. Συγκρίνετε και εξηγήστε τα αποτελέσµατα. 4. Εξηγήστε τους µηχανισµούς δράσης της λιδοκαϊνης και της γουανεθιδίνης (βιβλιογραφία). πίνακας 1 ΦΑΡΜΑΚΟ (αποκλειστές) υποδοχείς-περιοχές στις οποίες δρουν αποτελεσµατική συγκέντρωση βουτοξαµίνη β2-αδρενεργικοί 5 υοχιµβίνη α2-αδρενεργικοί 0,05 ιδαζοξάνη α2-αδρενεργικοί 0,02 ατροπίνη µουσκαρινικοί 0,005 εξαµεθώιο νικοτινικοί 10 ναλοξόνη µ-οπιοειδείς 0,05 4-αµινοπυριδίνη αποκλεισµός καναλιού Κ+ 100 κοκαΐνη αποκλεισµός επαναπρόσληψης 0,1 νορβιναλτοµορφίνη κ-οπιοειδείς 0,005 γουανεθιδίνη αποκλεισµός αδρενεργικών νευρώνων 3 φαιντολαµίνη α-αδρενεργικοί 0,5 προπρανολόλη β-αδρενεργικοί 0,01 φαινοξυβενζαµίνη α-αδρενεργικοί 0,3 ατενολόλη β1-αδρενεργικοί 0,5 ναλτρινδόλη δ-οπιοειδείς 0,001 πραζοσίνη α1-αδρενεργικοί 0,05 λιδοκαΐνη αποκλεισµός καναλιού Νa+ 20 σουραµίνη υποδοχείς ΑΤΡ 1 νιφεδιπίνη αποκλεισµός καναλιού Ca+ 1 18

19 πίνακας 2 ΦΑΡΜΑΚΟ ΚΑΙ χωρίς ηλεκτρική διέγερση µε ηλεκτρική διέγερση ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΟΥ αποτελεσµατική συγκέντρωση αποτελεσµατική συγκέντρωση διτρυγική νοραδρεναλίνη 20 3 χλωριούχο βάριο θειική ισοπρεναλίνη 0,02 0,01 υδροχλωρική φαινυλεφρίνη 8 3 υδροχλωρική τυραµίνη θειική (+) αµφεταµίνη διυδροχλωρική αζεπεχόλη (ΒΗΤ 933) 50 0,5 ΑΤΡ (δινατριούχο άλας) θειική σαλβουταµόλη 0,1 0,3 βρωµιούχος ακετυλοχολίνη προσταγλανδίνη Ε2 > αιθυλκετοκυκλαζασίνη >1000 0,5 κιτρική φαιντανύλη >1000 0,05 DSLET >1000 0,001 19

20 ΚΑΡ ΙΑΚΟΣ ΡΥΘΜΟΣ ΚΑΙ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΠΙΕΣΗ ΣΕ IN VIVO ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ Οι φαρµακολογικές ιδιότητες των φαρµάκων που επηρεάζουν το αυτόνοµο νευρικό σύστηµα, την καρδιά και τα αγγεία µπορούν να παρουσιαστούν σε πειραµατόζωα, τα οποία είτε έχουν υποστεί αναισθησία είτε όχι. Είναι πολύ εύκολο να γίνει καταγραφή του ρυθµού της καρδιάς, καθώς και της αρτηριακής πίεσης ενός αναισθητοποιηµένου ζώου (συνήθως σκύλου, γάτας ή ποντικιού) και οι φοιτητές έχουν όφελος από τέτοιου είδους εργαστηριακές ασκήσεις όχι µόνο από τις γνώσεις που κατακτούν αλλά και από το µεγαλύτερο ενδιαφέρον που αποκτούν, την περισσότερη προσωπική ενασχόληση, την ενεργοποίηση και την καλύτερη κατανόηση που προκύπτει συνήθως από τα in vivo πειράµατα. υστυχώς αυτά τα πειράµατα έχουν υψηλό κόστος, χρειάζονται πάρα πολύ χρόνο, απαιτούν πολλά ζωα καθώς επίσης και ειδικό τεχνικό εξοπλισµό. Το πρόγραµµα αυτό παρέχει την δυνατότητα της εξοµοίωσης τέτοιων πειραµάτων για την παρατήρηση και την µελέτη αυτών των συστηµάτων χωρίς τις δυσκολίες που συνεπάγονται τα in vivo πειράµατα. ΦΑΡΜΑΚΑ ΚΑΙ ΙΑ ΙΚΑΣΙΕΣ Φυσιολογικός ορός (saline) : Μπορεί να ενεθεί σε κατάλληλο όγκο, για να δράσει ως control, που είναι απαραίτητο βήµα ενός καλοσχεδιασµένου πειράµατος. Άν χρησιµοποιηθούν πάρα πολύ µεγάλες ποσότητες φυσιολογικού ορού, µπορεί να επηρεαστούν ελαφρά τόσο ο καρδιακός ρυθµός όσο και η αρτηριακή πίεση. Ηλεκτρική ενεργοποίηση (electrical simulation) : Μπορεί να εφαρµοστεί προγαγγλιακά στο πνευµονογαστρικό νεύρο (vagus) (παρασυµπαθητικό σύστηµα) ή προγαγγλιακά και µεταγαγγλιακά στα συµπαθητικά νεύρα, ώστε να να µπορεί να ελέγχεται η επίδραση των φαρµάκων στην λειτουργία του Α.Ν.Σ. Αγωνιστές : Μπορεί να χορηγηθεί µία ποικιλία αγωνιστών των οποίων οι τιµές ΕD 50 για τη δράση τους στην αρτηριακή πίεση φαίνεται στον πίνακα 1 (για ένα κανονικό παρασκεύασµα χωρίς την παρουσία άλλων φαρµάκων). Αυτές οι τιµές προφανώς θα διαφέρουν αν χορηγούνται ταυτόχρονα και άλλα φάρµακα π.χ. στα πειραµατόζωα στα οποία έχει καταστραφεί ο νωτιαίος µυελός τους (pithed) δεν θα υπάρχουν καρδιοαγγειακά αντίρροπα (compensatory) αντανακλαστικά (αντανακλαστικά που τείνουν να διατηρήσουν την κυκλοφορία του αίµατος, σε περιπτώσεις προβληµατικής καρδιακής λειτουργίας ή προβληµατικής κυκλοφορίας του αίµατος), ενώ σε πειραµατόζωα στα οποία έχει χορηγηθεί ρεζερπίνη, τα φάρµακα που απελευθερώνουν κατεχολαµίνες θα είναι λιγότερο αποτελεσµατικά. Η αρχική τιµή της αρτηριακής πίεσης σε ηρεµία µπορεί επίσης να επηρεάσει το ED 50 σε µικρό βαθµό. Κατά την λειτουργία του προγράµµατος µπορεί η δράση ορισµένων φαρµάκων να µην είναι η αναµενόµενη και αυτό γιατί συµπεριλαµβάνεται ένα τυχαίο στοιχείο σε κάθε απάντηση για να εξοµοιώσει την εγγενή ποικιλοµορφία που υπάρχει στα πραγµατικά βιολογικά συστήµατα. Η κυριότερη επίδραση των φαρµάκων στην αρτηριακή πίεση εξαρτάται προφανώς από εναν αριθµό παραγόντων. Π.χ. η αδρεναλίνη τείνει να ανεβάσει την αρτηριακή πίεση έχοντας αγγειοσυσπαστική δράση, αλλά παράλληλα τείνει να την ελαττώσει µε την αγγειοδιασταλτική της δράση (διφασική δράση) και πάλι τείνει να την αυξήσει µε την άµεση δράση της στην καρδιά. Κατάλληλα φάρµακα µπορούν να επηρεάσουν εκλεκτικά κάποιον από αυτούς τους παράγοντες και συνεπώς να αλλοιώσουν την τελική εικόνα. Επαναλαµβανόµενες δόσεις τυραµίνης ή διµέθυλοπιπεραζίνης (DMPP) προκαλούν αντιδράσεις που δείχνουν ταχυφυλαξία (η µείωση της δράσης ενός φαρµάκου λόγω 20

21 επαναλαµβανόµενης χορήγησης) και αυτό µπορεί να µεταβάλλει την τιµή της ED 50 αυτών των φαρµάκων οπότε και γίνεται περίπλοκος ο σχεδιασµός αυτών των πειραµάτων µε την χρήση των φαρµάκων αυτών. Ανταγωνιστές : Προκαλούν δράσεις που εξαρτώνται από το παρασκεύασµα που επιλέγουµε π.χ. το εξαµεθώνιο ελαττώνει την αρτηριακή πίεση σε φυσιολογικό παρασκεύασµα. Οι ανταγωνιστές µπορεί να επηρεάσουν τη δράση των αγωνιστών µε διάφορους τρόπους. Π.χ. εξαιτίας της ελάττωσης που προκαλούν στη αρτηριακή πίεση σε ηρεµία, ή εξαιτίας της επίδρασης στην ακεραιότητα των καρδιοαγγειακών αντίρροπων αντανακλαστικών, ή επειδή µπλοκάρουν ένα ή περισσοτερους τύπους υποδοχέων που σχετίζονται µε τη δράση του αγωνιστή. Ο πίνακας 2 δείχνει δόσεις των ανταγωνιστών που προκαλούν αποκλεισµό σε µικρό βαθµό ορισµένων τύπων υποδοχέων. Αυτές οι τιµές δεν αντιστοιχούν ακριβώς στις τιµές που µπορεί να µετρηθούν in vitro, εφόσον και άλλοι παράγοντες (π.χ. κατανοµή και σύνδεση µε πρωτεϊνες) παίζουν ρόλο in vivo. Σε χαµηλές δόσεις οι περισσότεροι απο τους ανταγωνιστές δείχνουν συναγωνιστικά χαρακτηριστικά σε επίπεδο υποδοχέων, ενώ αντίθετα σε υψηλές δόσεις ο αποκλεισµός ορισµένων τύπων υποδοχέων δεν είναι συναγωνιστικός. Επιπλέον, η έκφραση µιας συναγωνιστικής δράσης σε επίπεδο υποδοχέων όσον αφορά τις αλλαγές στη σχέση δόσης-αποτελέσµατος των αγωνιστών µπορεί να επηρεαστεί και από άλλους παράγοντες (π.χ. οι διαφορές στην ακεραιότητα των καρδιοαγγειακών αντίρροπων αντανακλαστικών ή η ανάπτυξη ταχυφυλαξίας στον αγωνιστή). Η φαινοξυβενζαµίνη εµφανίζει τα χαρακτηριστικά ενός µη συναγωνιστικού ανταγωνιστή και κάποιες από τις δράσεις της πραζοσίνης και της νιφεδιπίνης δεν είναι απολύτως συναγωνιστικές. Υψηλές δόσεις ανταγωνιστών προκαλούν ενέργειες σε διάφορους τύπους υποδοχέων, οι οποίες είναι διαφορετικές από αυτές που σχετίζονται µε τη δράση του ανταγωνιστή (π.χ. η ρανιτιδίνη µπλοκάρει τους Η 2 -υποδοχείς και σε µεγαλύτερες δόσεις µπλοκάρει επίσης την χολινεστεράση, η υοχιµβίνη µπλοκάρει τους α 2 αδρενεργικούς υποδοχείς και σε µεγαλύτερες δόσεις µπλοκάρει επίσης και τους α 1 αδρενεργικούς υποδοχείς). Το πειραµατόζωο µπορεί να πεθάνει από πολύ υψηλές δόσεις των ανταγωνιστών. Σηµειώνεται ότι το πρόγραµµα δεν επιτρέπει την ταυτόχρονη χορήγηση περισσότερων από 4 ανταγωνιστών για να επηρεάζουν τις ενέργειες των αγωνιστών. εν επιτρέπεται η χορήγηση ενός πέµπτου ανταγωνιστή µέχρις ότου να γίνουν ασήµαντες οι ενέργειες του προηγούµενου ανταγωνιστή. Χρόνος : Καθώς χορηγούνται τα φάρµακα και καταγράφονται οι αντιδράσεις σ αυτά το πρόγραµµα παρακολουθεί το χρόνο που περνάει από την αρχή του πειράµατος και τον σηµειώνει κάθε φορά που χορηγούµε ένα φάρµακο. Κάθε χορήγηση φαρµάκου να διαρκεί 3 λεπτά από το συνολικό χρόνο του πειράµατος (παρόλο που χρειάζονται µόνο λίγα δευτερόλεπτα για την καταγραφή των τιµών σε πραγµατικό χρόνο). Οι ενέργειες των ανταγωνιστών ελαττώνονται σταδιακά καθώς προχωράει ο χρόνος του πειράµατος. Αν είναι απαραίτητο ο χρόνος του πειράµατος µπορεί να προχωρήσει για όσα λεπτά χρειάζονται, έτσι ώστε οι ανταγωνιστές να αποµακρυνθούν τελείως από το παρασκεύασµα (µε ρυθµό που εξαρτάται από το χρόνο ηµιζωής τους). Αυτό γίνεται επιλέγοντας την εντολή advance time χωρίς φυσικά να χρειάζεται να περιµένει ο χρήστης αυτόν τον χρόνο στην πραγµατικότητα. Τα παρασκευάσµατα δεν διαρκούν για απεριόριστο χρονικό διάστηµα. Έτσι, µετά από έξι ώρες από την αρχή του πειράµατος εµφανίζεται µία σταδιακή επιδείνωση της κατάστασης του πειραµατοζώου που µπορεί να πεθάνει ξαφνικά. Άγνωστη ουσία (unknown) : Η άγνωστη ουσία µπορεί να έχει τα χαρακτηριστικά ενός από τα φάρµακα που χρησιµοποιούνται στο πείραµα (π.χ. της δράσης της προπρανολόλης). Ωστόσο η ισχύς της άγνωστης ουσίας είναι διαφορετική (αν 21

22 πρόκειται για αποκλειστή µπορεί να είναι µέχρι 15 φορές µεγαλύτερη ή 250 φορές µικρότερη από αυτή του κανονικού αποκλειστή) και ο χρόνος ηµίσειας ζωής του µπορεί να ποικίλλει ανάµεσα σε 6-42min ανεξάρτητα από το χρόνο ηµίσειας ζωής του κανονικού φαρµάκου. Για άγνωστους αγωνιστές η ισχύς µπορεί να είναι 4-20 φορές µεγαλύτερη ή µικρότερη από το κανονικό φάρµακο. Τέτοιες διαφοροποιήσεις στην ισχύ δεν είναι απαραίτητα ίδιες για όλες τις δράσεις τις άγνωστης ουσίας και έτσι ο βαθµός της εκλεκτικότητας µπορεί επίσης να αλλάξει. Ο προσεχτικός φοιτητής θα παρατηρήσει και άλλες διαφορές. Άγνωστες ουσίες µε δράσεις τυραµίνης και DMPP δεν θα προκαλέσουν ταχυφυλαξία. Επίσης άγνωστες ουσίες τύπου DMPP µπορεί επίσης να παρουσιάζουν µια εκλεκτική ικανότητα να διεγείρουν τα συµπαθητικά γάγγλια. Στο τέλος του προγράµµατος τα χαρακτηριστικά της άγνωστης ουσίας αποκαλύπτονται, εφόσον αυτή έχει χορηγηθεί. Επίσης, αποκαλύπτεται µαζί µε την άγνωστη ουσία ο παράγοντας ισχύς της PF (potency factor) καθώς και ο χρόνος ηµίσειας ζωής της. Ο παράγοντας ισχύς εκφράζει την αναλογία : PF = ED 50 άγνωστης ουσίας/ed 50 κανονικού φαρµάκου Μόλις αποκαλυφθεί η άγνωστη ουσία, θα επιλεχθεί µία νέα άγνωστη ουσία για το επόµενο πείραµα. Άν ο χρήστης αλλάξει το παρασκευάσµα, η άγνωστη ουσία παραµένει αυτή που ορίστηκε από την αρχή. 22

23 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Επιλέγουµε από το αρχικό µενού το πρόγραµµα του καρδιακού ρυθµού και της αρτηριακής πίεσης πιέζοντας το αριστερό πλήκτρο του ποντικιού πάνω στην ένδειξη που σηµειώνεται στην παρακάτω εικόνα. Εικόνα 1 Μετά την είσοδο στο πρόγραµµα του καρδιακού ρυθµού και της αρτηριακής πίεσης εµφανίζεται στην οθόνη το παρακάτω µενού όπου µπορούµε να καθορίσουµε τις παραµέτρους του πειράµατος µε τις επιλογές που σηµειώνονται στην παρακάτω εικόνα. Εικόνα 2 Ηelp/Quit : µπορούµε να πάρουµε πληροφορίες για το πρόγραµµα ή να επιστρέψουµε στο αρχικό µενού. 23

24 Experiment : έχουµε τις εξής επιλογές : 1. εκτέλεση πειράµατος µε πειραµατόζωο στο οποίο έχει χορηγηθεί ρεζερπίνη 2. εκτέλεση πειράµατος µε πειραµατόζωο του οποίου έχει καταστραφεί ο νωτιαίος µυελός 3. εκτέλεση πειράµατος µε φυσιολογικό πειραµατόζωο Pressure : επιλέγουµε τις µονάδες µέτρησης της πίεσης (mmhg ή Kda) Dose : θέτουµε τις µονάδες µε τις οποίες θα µετρούνται οι δόσεις των φαρµάκων (µg/kg ή nmole/kg) Output : επιλέγουµε που θα λάβουµε τα αποτελέσµατα των µετρήσεων καρδιακού ρυθµού και της αρτηριακής πίεσης (οθόνη ή εκτυπωτής). του Run : επιλέγουµε το χειρισµό του προγράµµατος µε το ποντίκι (mouse on) ή µε το πληκτρολόγιο (mouse off). Μετά την εντολή run ξεκινάει η µέτρηση τoυ καρδιακού ρυθµού και της αρτηριακής πίεσης. Εικόνα 3 Στην εικόνα 3 η άσπρη γραµµή απεικονίζει τον καρδιακό ρυθµό και αντιστοιχεί στις τιµές του δεξιού άξονα (κλίµακα σε χτύπους ανά λεπτό). Η άλλη γραµµή µε το πάνω µέρος της απεικονίζει την συστολική αρτηριακή πίεση, ενώ µε το κάτω µέρος της απεικονίζει την διαστολική αρτηριακή πίεση και αντιστοιχεί στις τιµές του αριστερού άξονα (κλίµακα σε mmhg ή σε Kda). Στο επάνω µέρος της εικόνας σηµειώνεται ο χρόνος που έχει περάσει από την αρχή του πειράµατος (πραγµατικός εργαστηριακός χρόνος). Πιέζοντας το αριστερό πλήκτρο του ποντικιού πηγαίνουµε στο βασικό µενού (εικόνα 4) του προγράµµατος όπου µπορούµε να επιλέξουµε κάποιο φάρµακο για χορήγηση ή κάποια άλλη διαδικασία. Με τις εντολές 1-26 επιλέγουµε κάποιο από τα διαθέσιµα φάρµακα για χορήγηση. Με την εντολή 27 διεγείρουµε το πνευµονογαστρικό νεύρο. 24

25 Με την εντολή 28 διεγείρουµε το συµπαθητικό σύστηµα. Άν επιλέξουµε αυτή την εντολή το πρόγρµµα µας ζητάει να καθορίσουµε αν η διέγερση του συµπαθητικού συστήµατος γίνει προγαγγλιακά (οπότε πατάµε το πλήκτρο µε τον αριθµό 1) ή µεταγαγγλιακά (οπότε πατάµε το πλήκτρο µε τον αριθµό 2). Με την εντολή 29 προχωράµε τον χρόνο. Με την εντολή 30 µπορούµε να αλλάξουµε το παρασκεύασµα. Εικόνα 4 ΛΙΣΤΑ ΦΑΡΜΑΚΩΝ Αγωνιστές : Νοραδρεναλίνη : δρα σαν διεγέρτης των α 1, α 2 και β 1 αδρενεργικών υποδοχέων, προκαλώντας αγγειοσύσπαση µε αποτέλεσµα θετική ινοτρόπο και χρονοτρόπο δράση στην καρδιά. Βασοπρεσσίνη : προκαλεί αγγειοσύσπαση και έχει µικρή άµεση δράση στην καρδιά. Ανταγωνίζεται µε αποκλειστές της εισόδου Ca ++. Αγγειοτενσίνη: προκαλεί αγγειοσύσπαση καθώς και απελευθέρωση κατεχολαµινών. ιµεθυλφαινυλοπιπεραζίνη (DMPP): δρα σαν διεγέρτης των νικοτινικών χολινεργικών υποδοχέων, που προκαλεί έµµεση απελευθέρωση της ακετυλοχολίνης και κατεχολαµινών. Μπορεί να εµφανίσει ταχυφυλαξία. Αδρεναλίνη : διεγείρει τους α 1, α 2, β 1 και β 2 αδρενεργικούς υποδοχείς προκαλώντας µία διφασική δράση στην αρτηριακή πίεση µε ταυτόχρονη θετική χρονοτροπική και ινοτροπική επίδραση στην καρδιά. Τυραµίνη : εκτοπίζει την νοραδρεναλίνη και την αδρεναλίνη από τις περιοχές αποθήκευσής τους. 25

26 Φαινυλεφρίνη : προκαλεί αγγειοσύσπαση µέσω διέγερσης των α 1 αδρενεργικών υποδοχέων. Β-ΗΤ 920 : είναι ένας διεγέρτης των α 2 αδρενεργικών υποδοχέων που έχει δράση στην συστολική αρτηριακή πίεση (µέσω µιας δράσης στους µετασυναπτικούς α 2 - αδρενεργικούς υποδοχείς) και µία παρατεταµένη δράση στην διαστολική αρτηριακή πίεση (µε δράση στους κεντρικούς α 2 -αδρενεργικούς υποδοχείς για να ελαττώσει την συχνότητα των δυνητικών νοραδρενεργικών δράσεων στα αρτηρίδια). ιέγερση των α 2 αδρενεργικών υποδοχέων στις περιοχές των νευρώνων θα ελαττώσει την προκαλούµενη απελευθέρωση των διαβιβαστών. Σε ψηλότερες δόσεις µπορεί να εµφανιστούν αποτελέσµατα διέγερσης των α 1 αδρενεργικών υποδοχέων. Ακετυλοχολίνη : διεγείρει τους µουσκαρινικούς χολινεργικούς υποδοχείς και προκαλεί χάλαση των αγγείων καθώς και αρνητική χρονοτροπική και ινοτροπική δράση. Σε ψηλότερες δόσεις µπορεί να εµφανιστούν αποτελέσµατα διέγερσης των νικοτινικών χολινεργικών υποδοχέων µε επακόλουθη απελευθέρωση κατεχολαµινών. Ισοπρεναλίνη (ισοπροτερενόλη) : διεγείρει τους β 1 και β 2 αδρενεργικούς υποδοχείς και µπορεί να προκλέσει χάλαση των αγγείων και θετική χρονοτροπική και ινοτροπική δράση στην καρδιά. Σε πολύ υψηλές δόσεις µπορεί να εµφανιστούν ορισµένα αποτελέσµατα διέγερσης των α 1 αδρενεργικών υποδοχέων. Ισταµίνη : ελαττώνει την καρδιακή πίεση προκαλώντας αγγειοδιαστολή µέσω των Η 1 υποδοχέων. Σε υψηλότερες δόσεις µπορεί να εµφανιστούν δράσεις στην καρδιά µέσω της διέγερσης και των Η 2 υποδοχέων. Ανταγωνιστές : Εξαµεθώνιο : ένας συναγωνιστικός νικοτινικός χολινεργικός αποκλειστής που διακόπτει τις συµπαθητικές και παρασυµπαθητικές νευρονικές οδούς και µπλοκάρει τους διεγέρτες των νικοτινικών χολινεργικών υποδοχέων. Προπρανολόλη : ένας συναγωνιστικός αποκλειστής των β 1 και β 2 αδρενεργικών υποδοχέων. Σε ψηλότερες δόσεις εµφανίζονται ορισµένες τοπικές αναισθητικές δράσεις καθώς και µερικός αποκλεισµός των α-αδρενεργικών υποδοχέων. Πραζοσίνη : ένας αποκλειστής των α 1 αδρενεργικών υποδοχέων. Σε ψηλότερες δόσεις µπορεί να εµφανιστούν ορισµένα χαρακτηριστικά του αποκλεισµού που δεν είναι συναγωνιστικά. Ατροπίνη : ένας συναγωνιστικός αποκλειστής των µουσκαρινικών υποδοχέων. Μεπυραµίνη : ένας συναγωνιστικός αποκλειστής των Η 1 -υποδοχέων. Ρανιτιδίνη : ένας συναγωνιστικός αποκλειστής των Η 2 -υποδοχέων, που δείχνει επίσης και κάποια αντιχολινεστερασική δράση. 26

27 Υοχιµβίνη : µπλοκάρει τόσο τους προσυναπτικούς, όσο και τους µετασυναπτικούς α 2 αδρενεργικούς υποδοχείς στο περιφερικό και στο κεντρικό νευρικό σύστηµα. Σε ψηλές συγκεντρώσεις µπλόκάρει επίσης α 1 -αδρενεργικούς υποδοχείς. Ατενολόλη : ένας συναγωνιστικός β 1 αδρενεργικός αποκλειστής. Νιφεδιπίνη : ένας αποκλειστής των καναλιών των ιόντων Ca ++. Μπορεί να ελαττώσει τη δράση πολλών ουσιών, που προκαλούν συστολή εφόσον η δράση τους εξαρτάται από την είσοδο του εξωκυττάριου ασβεστίου. Φαινοξυβενζαµίνη : ένας µη συναγωνιστικός ανταγωνιστής των α αδρενεργικών υποδοχέων, του οποίου η δράση είναι µη αντιστρεπτή. Μπορεί να εµφανίσει κάποια εκλεκτικότητα ανάµεσα στους α 1 και στους α 2 αδρενεργικούς υποδοχείς. Κοκαϊνη : µπλοκάρει τους µηχανισµούς επαναπρόσληψης των κατεχολαµινών και µπορεί να ενισχύσει τις δράσεις της αδρεναλίνης και της νοραδρεναλίνης, ενώ ανταγωνίζεται τις δράσεις της τυραµίνης. Μπορεί να παρουσιάσει δράσεις τοπικών αναισθητικών σε πολύ υψηλές δόσεις. Νεοστιγµίνη : ένας αντιχολινεστερασικός παράγοντας. Γουανεθιδίνη : ένας αποκλειστής των αδρενεργικών νευρώνων. ΑΣΚΗΣΕΙΣ : 1. Καθορίστε τη δράση των εξής διεγερτών των αδρενεργικών υποδοχέων : φαινυλεφρίνη, αδρεναλίνη, ισοπρεναλίνη και ΒΗΤ 920. Εξηγήστε τις διαφορές. Το πείραµα εκτελείται µε φυσιολογικό πειραµατόζωο (no pretreatment) και µε τις δόσεις που φαίνονται στον πίνακα Καθορίστε τη δράση της νοραδρεναλίνης και της τυραµίνης σε πειραµατόζωο στο οποίο έχει χορηγηθεί ρεζερπίνη (reserpinized) και σε πειραµατόζωο του οποίου ο νωτιαίος µυελός έχει καταστραφεί (pithed). Χορηγούµε τα φάρµακα πάντα µε βάση τις δόσεις που φαίνονται στον πίνακα 1. Εξηγήστε τις διαφορές που εµφανίζονται. 3. Καθορίστε τη επίδραση της κοκαϊνης στην δράση της νοραδρεναλίνης, της ισοπρεναλίνης και της τυραµίνης. Το πείραµα εκτελείται µε φυσιολογικό πειραµατόζωο (no pretreatment) και µε τις δόσεις που φαίνονται στον πίνακα 1 και στον πίνακα 2. Χορηγούµε αρχικά νοραδρεναλίνη, ισοπρεναλίνη και τυραµίνη προχωρώντας τον χρόνο για περίπου 60min µετά από κάθε χορήγηση. Στη συνέχεια αλλάζουµε παρασκεύασµα και χορηγούµε αρχικά κοκαϊνη και στη συνέχεια νοραδρεναλίνη χωρίς να προχωρήσουµε το χρόνο. Συγκρίνετε τη δράση της νοραδρεναλίνης στις δύο περιπτώσεις. Εξηγήστε τη διαφορά µε βάση τους µηχανισµούς δράσης των φαρµάκων. Επαναλάβετε την διαδικασία για την ισοπρεναλίνη και την τυραµίνη. 4. Καθορίστε την εκλεκτικότητα της υοχιµβίνης µεταξύ των α 1 και α 2 αδρενεργικών υποδοχέων. Χορηγήστε αρχικά έναν αγωνιστή των α 1 αδρενεργικών υποδοχέων, 27

28 προχωρήστε το χρόνο κατά 60min και στη συνέχεια χορηγήστε έναν αγωνιστή των α 2 υποδοχέων. Σηµειώστε τα αποτελέσµατα. Αλλάξτε παρασκεύασµα και χορηγήστε πρώτα υοχιµβίνη και αµέσως µετά τον αγωνιστή των α 1 υποδοχέων που διαλέξατε. Επαναλάβετε και για τον αγωνιστή των α 2 υποδοχέων. Συγκρίνετε τα αποτελέσµατα. Πίνακας 1 (φυσιολογικό πειραµατόζωο) ΑΓΩΝΙΣΤΗΣ (µορφές άλατος) ED50 (nmole/kgr) Υδροχλωρική Νοραδρεναλίνη 4 Βασοπρεσσίνη 20* Αγγειοτενσίνη 1 DMPP 400 ιτρυγική Αδρεναλίνη 9 Υδροχλωρική Τυραµίνη 5000 Υδροχλωρική Φαινυλεφρίνη 30 ιυδροχλωρικό +BHT Βρωµιούχα Ακετυλοχολίνη 4 Θειική Ισοπρεναλίνη 0.5 Φωσφορική Ισταµίνη 2 Πίνακας 2 ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΗΣ όση υποδοχείς-περοχές Χρόνος ηµίσειας (µορφές άλατος) (nmole/kg) στις οποίες δρουν ζωής (min) Βρωµιούχο Εξαµεθώνιο 2000 νικοτινικοί χολινεργικοί υποδοχείς 10 Υδροχλωρική Προπρανολόλη 50 β-αδρενεργικοί υποδοχείς 60 Υδροχλωρική Πραζοσίνη 20 α1-αδρενεργικοί υποδοχείς 20 Θειική Ατροπίνη 3 µουσκαρινικοί χολινεργικοί υποδοχείς 45 Μηλεινική Μεπυραµίνη 40 Η1 υποδοχείς 50 Υδροχλωρική Ρανιτιδίνη 200 Η2 υποδοχείς 60 Υδροχλωρική Υοχιµβίνη 60 α2-αδρενεργικοί υποδοχείς 40 Υδροχλωρική Ατενολόλη 100 β1-αδρενεργικοί υποδοχείς 20 Νιφεδιπίνη 100 αποκλειστής της εισόδου του Ca++ 60 Υδροχλωρική Φαινοξυβενζαµίνη 70 α1 & α2-αδρενεργικοί υποδοχείς >500 Υδροχλωρική Κοκαίνη 1000 αποκλειστής της επαναπρόσληψης 20 Θειική Νεοστιγµίνη 50 ανταγωνιστής χολινεστεράσης 25 Θειική Γουανεθιδίνη 400 αποκλειστής αδρενεργικών νευρόνων >200 28

ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ Ι

ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ Ι ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ Ι Φάρµακα του συµπαθητικού Αδρενεργικά Π. ΠΑΠΠΑΣ Εργαστήριο Φαρµακολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων Ι. Νευροφαρµακολογία αδρενεργικών συνάψεων Μεταγαγγλιακός νευρώνας του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΟΡΓΑΝΟΛΟΓΙΑ ΑΘΗΝΑ 2010

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΟΡΓΑΝΟΛΟΓΙΑ ΑΘΗΝΑ 2010 1 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΟΡΓΑΝΟΛΟΓΙΑ ΑΘΗΝΑ 2010 2 3 ΚΑΘΟΔΙΚΟΣ ΠΑΛΜΟΓΡΑΦΟΣ Ο παλµογράφος είναι ένα πολύ χρήσιµο όργανο για τη µελέτη

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΙΣΤΟΣΕΛΙ ΑΣ ΣΤΟ MICROSOFT WORD

ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΙΣΤΟΣΕΛΙ ΑΣ ΣΤΟ MICROSOFT WORD ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΙΣΤΟΣΕΛΙ ΑΣ ΣΤΟ MICROSOFT WORD Σε ορισµένες περιπτώσεις είναι ιδιαίτερα χρήσιµη η δηµιουργία ιστοσελίδων ενηµερωτικού περιεχοµένου οι οποίες στη συνέχεια µπορούν να δηµοσιευθούν σε κάποιο τόπο

Διαβάστε περισσότερα

η σύνθεση ενός υπολογιστή

η σύνθεση ενός υπολογιστή ιδακτικό υλικό µαθητή η σύνθεση ενός υπολογιστή Αν παρατηρήσουµε έναν υπολογιστή βλέπουµε ότι αποτελείται από τα ακόλουθα µέρη: Οθόνη Μονάδα συστήµατος Ποντίκι Πληκτρολόγιο τη µονάδα συστήµατος, όπου βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

Φάρμακα στον οφθαλμό και στην ουροδόχο κύστη

Φάρμακα στον οφθαλμό και στην ουροδόχο κύστη Φάρμακα στον οφθαλμό και στην ουροδόχο κύστη Χριστίνα Τεσσερομμάτη Αναπ. Καθηγήτρια Φαρμακολογίας Η κόρη είναι το μεταβλητό σε μέγεθος άνοιγμα του ματιού στο κέντρο της ίριδας Τα κύρια ανατομικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΑΝΣ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΝΕΥΡΑ (λείοι μύες, καρδιακός μυς, αδένες) (Σπλαχνικά Νεύρα)

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

Cubitech Hellas Ακροπόλεως 24, Καλλιθέα, Αθήνα Τ.Κ. 176 75, Ελλάδα, Τηλ. 210 9580887-8 Φαξ.2109580885

Cubitech Hellas Ακροπόλεως 24, Καλλιθέα, Αθήνα Τ.Κ. 176 75, Ελλάδα, Τηλ. 210 9580887-8 Φαξ.2109580885 CubisLITE Client Οδηγίες Χρήσεως Cubitech Hellas Ακροπόλεως 24, Καλλιθέα, Αθήνα Τ.Κ. 176 75, Ελλάδα, Τηλ. 210 9580887-8 Φαξ.2109580885 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Γενικά 1. Τι είναι ο CubisLITE Server 2. Τι είναι ο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Λειτουργίες

Διαβάστε περισσότερα

Εγχειρίδιο εγκατάστασης και διαχείρισης του F-Secure Internet Security 2013

Εγχειρίδιο εγκατάστασης και διαχείρισης του F-Secure Internet Security 2013 TECHNICAL DOCUMENT Εγχειρίδιο εγκατάστασης και διαχείρισης του F-Secure Internet Security 2013 Εισαγωγή...2 Εγκατάσταση...2 ιαχείριση...6 Computer Security...6 ηµοφιλέστερες εργασίες διαχείρισης:...8 Φιλτράρισµα

Διαβάστε περισσότερα

15 λεπτη προετοιμασία φοιτητή για τη στυτική δυσλειτουργία

15 λεπτη προετοιμασία φοιτητή για τη στυτική δυσλειτουργία 15 λεπτη προετοιμασία φοιτητή για τη στυτική δυσλειτουργία Ας ξεκαθαρίσουμε κάποια πράγματα για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε καλύτερα την ανδρολογία. ΟΡΙΣΜΟΊ Τί είναι η στυτική δυσλειτουργία ; Στυτική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΝΗΜΟΝΙΟ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ ΓΙΑ ΕΠΙΛΥΣΗ ΑΠΛΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ

ΜΝΗΜΟΝΙΟ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ ΓΙΑ ΕΠΙΛΥΣΗ ΑΠΛΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ ΚΛΙΜΑΚΙΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΜΝΗΜΟΝΙΟ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ ΓΙΑ ΕΠΙΛΥΣΗ ΑΠΛΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ Κατά τη διάρκεια της χρόνιας 2002-2003, τα σχολεία εξοπλίστηκαν µε υπολογιστές µάρκας ARROW

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες. Εισαγωγή στην Πληροφορική. Κατηγορίες υλισµικού. Περίληψη µαθήµατος (συνέχεια) Επεξεργαστής Μνήµη. Χειµερινό Εξάµηνο 2006-07

Πληροφορίες. Εισαγωγή στην Πληροφορική. Κατηγορίες υλισµικού. Περίληψη µαθήµατος (συνέχεια) Επεξεργαστής Μνήµη. Χειµερινό Εξάµηνο 2006-07 Πληροφορίες Εισαγωγή στην Πληροφορική Χειµερινό Εξάµηνο 2006-07 ρ. Παναγιώτης Χατζηδούκας (Π..407/80) Μόνο για την επόµενη Τετάρτη 25/10, το µάθηµα (12-13) δεν θα πραγµατοποιηθεί. Τα εργαστήρια θα ξεκινήσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ DVR 1093/16

ΣΥΝΤΟΜΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ DVR 1093/16 ΣΥΝΤΟΜΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ DVR 1093/16 Πλήκτρα Χειρισµού Συσκευής 1093/016 Θύρα USB για σύνδεση συσκευών αποθήκευσης ΜΟΝΟ. ΠΡΟΣΟΧΗ : Το ποντίκι συνδέεται στην θύρα USB στο πίσω µέρος της συσκευής Πλήκτρα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5Β (επανάληψη) Εισαγωγή στην Πληροφορική. Τυπικοί χρόνοι πρόσβασης. Μέσος χρόνος πρόσβασης. Ταχύτητα µεταφοράς δεδοµένων

Κεφάλαιο 5Β (επανάληψη) Εισαγωγή στην Πληροφορική. Τυπικοί χρόνοι πρόσβασης. Μέσος χρόνος πρόσβασης. Ταχύτητα µεταφοράς δεδοµένων Κεφάλαιο 5Β (επανάληψη) Εισαγωγή στην Πληροφορική Χειµερινό Εξάµηνο 2006-07 Απόδοση των οδηγών αποθηκευτικών µέσων Μέσος χρόνος πρόσβασης (Average Access Time) Ταχύτητα µεταφοράς δεδοµένων (Data-Transfer

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΠΘ Εργαστήριο Πληροφορικής στη Γεωργία

ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΠΘ Εργαστήριο Πληροφορικής στη Γεωργία ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΠΘ Εργαστήριο Πληροφορικής στη Γεωργία Το 1944 με την κατασκευή του υπολογιστή Mark I από τον Howard Aiken και την εταιρεία κατασκευής ηλεκτρονικών υπολογιστών IBM και από το 1950 μπήκανε

Διαβάστε περισσότερα

Academia Financials Γενική Λογιστική ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Academia Financials Γενική Λογιστική ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 05010103/03/12 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α. ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ... 1 1. ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ... 1 1.1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΗΣ DATA COMMUNICATION... 1 1.2. ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ... 1 1.3. ΤΟΠΟΛΟΓΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κύρια & Περιφερειακή Μνήµη

Κύρια & Περιφερειακή Μνήµη Κύρια & Περιφερειακή Μνήµη Κύρια Μνήµη RAM ROM Cache Περιεχόµενα Μονάδες Μαζικής Αποθήκευσης Μαγνητικοί ίσκοι Μαγνητικές Ταινίες Οπτικά Μέσα Ηκύρια µνήµη (Main Memory) Η κύρια µνήµη: Αποθηκεύει τα δεδοµένα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Το Υλικό των Η/Υ. ΗΜ/ΝΙΑ : 29/10/-2/11/2001 ΤΜΗΜΑ : Επιµορφούµενοι καθηγητές Πληρ/κής. Γυµνάσιο Τάξη Β :

ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Το Υλικό των Η/Υ. ΗΜ/ΝΙΑ : 29/10/-2/11/2001 ΤΜΗΜΑ : Επιµορφούµενοι καθηγητές Πληρ/κής. Γυµνάσιο Τάξη Β : ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Το Υλικό των Η/Υ ΗΜ/ΝΙΑ : 29/10/-2/11/2001 ΤΜΗΜΑ : Επιµορφούµενοι καθηγητές Πληρ/κής. Γυµνάσιο Τάξη Α : Τάξη Β : Εν. Λύκειο : 1) Το υλικό ενός υπολογιστικού συστήµατος 2) Το υπολογιστικό

Διαβάστε περισσότερα

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες 9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστημα μαζί με το σύστημα των ενδοκρινών αδένων συμβάλλουν στη διατήρηση σταθερού εσωτερικού περιβάλλοντος (ομοιόσταση), ελέγχοντας και συντονίζοντας τις λειτουργίες των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1: 1 Εισαγωγή, Χρήσιμες Εφαρμογές

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1: 1 Εισαγωγή, Χρήσιμες Εφαρμογές ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1: 1 Εισαγωγή, Χρήσιμες Εφαρμογές Σκοπός του εργαστηρίου αυτού είναι η εξοικείωση με κάποιες εφαρμογές που θα μας φανούν πολύ χρήσιμες κατά τη διάρκεια του μαθήματος της Εισαγωγής στον Προγραμματισμό.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΗΡΕΣΙΑ WEBMAIL ΚΥΠΕΣ

ΥΠΗΡΕΣΙΑ WEBMAIL ΚΥΠΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ WEBMAIL ΚΥΠΕΣ Η υπηρεσία διαχείρισης αλληλογραφίας µέσω web (webmail) δίνει την δυνατότητα στους χρήστες να διαχειριστούν την αλληλογραφία τους απ οποιοδήποτε σηµείο βρίσκονται εφόσον υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Ο ηλεκτρονικός υπολογιστής είναι μια ηλεκτρονική συσκευή που έχει την ικανότητα να επεξεργάζεται μεγάλο όγκο πληροφοριών και δεδομένων με ταχύτητα και ακρίβεια. Επίσης ένας η/υ μπορεί να αποθηκεύσει πληροφορίες,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ ΑΡΧΕΙΟΥ ΣΕ ΔΙΣΚΕΤΑ ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ ΑΡΧΕΙΟΥ ΑΠΟ ΔΙΣΚΕΤΑ. Από τον κατάλογο που εμφανίζεται επιλέγω: Αποστολή προς Δισκέτα (3,5)

ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ ΑΡΧΕΙΟΥ ΣΕ ΔΙΣΚΕΤΑ ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ ΑΡΧΕΙΟΥ ΑΠΟ ΔΙΣΚΕΤΑ. Από τον κατάλογο που εμφανίζεται επιλέγω: Αποστολή προς Δισκέτα (3,5) ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ ΑΡΧΕΙΟΥ ΣΕ ΔΙΣΚΕΤΑ ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ ΑΡΧΕΙΟΥ ΑΠΟ ΔΙΣΚΕΤΑ Τοποθετώ μια δισκέτα στον οδηγό τη δισκέτας του υπολογιστή. Τοποθετώ τη δισκέτα που έχει το αρχείο μου στον οδηγό τη δισκέτας του υπολογιστή.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ

ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΛΛΑΡΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Είναι ουσιώδες να γνωρίζει κανείς με ποιούς τρόπους η ΑΠ διατηρείται φυσιολογική ώστε να κατανοήσει

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές Προδιαγραφές Έργου. «Ηλεκτρονικό πρωτόκολλο και ηλεκτρονική διαχείριση - αρχειοθέτηση εγγράφων στο Α.Π.Σ.»

Τεχνικές Προδιαγραφές Έργου. «Ηλεκτρονικό πρωτόκολλο και ηλεκτρονική διαχείριση - αρχειοθέτηση εγγράφων στο Α.Π.Σ.» Ανακοίνωση ιενέργειας ΠΡΟΧΕΙΡΟΥ ΜΕΙΟ ΟΤΙΚΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ στις 11-10-2002 στις εγκαταστάσεις του Αρχηγείου Πυρ/κού Σώµατος ιεύθυνση Οικονοµικών 1 ος όροφος - Αίθουσα Συσκέψεων Οδός: Μουρούζη 4 Αθήνα. Τεχνικές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΤΟΥ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ

ΤΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΤΟΥ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ ΤΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΤΟΥ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι υπολογιστές αποτελούνται από πολλά ηλεκτρονικά εξαρτήματα. Κάθε εξάρτημα έχει ειδικό ρόλο στη λειτουργία του υπολογιστή. Όλα όμως έχουν σχεδιαστεί, για να συνεργάζονται,

Διαβάστε περισσότερα

MESSAGE EDITOR FOR WINDOWS Ο ΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΕΩΣ

MESSAGE EDITOR FOR WINDOWS Ο ΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΕΩΣ MESSAGE EDITOR FOR WINDOWS Ο ΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΕΩΣ Εγκατάσταση και λειτουργία message editor: Αρχικά τοποθετούµε το cd στον υπολογιστή και εµφανίζεται η οθόνη εγκατάστασης Στην περίπτωση που δεν εµφανιστεί αυτόµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ ΟΡΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΡΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Προς τα εµπρός ανεπάρκεια: αδυναµία προώθησης του αίµατος στη συστηµατική κυκλοφορία Προς τα πίσω ανεπάρκεια: αύξηση του όγκου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΑ ΙΑΣ ΥΝ ΕΣΗΣ ΣΥΣΚΕΥ ΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ D. KS-PD500 Πριν χρησιμοποιήσετε αυτόν τον προσαρμογέα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΑ ΙΑΣ ΥΝ ΕΣΗΣ ΣΥΣΚΕΥ ΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ D. KS-PD500 Πριν χρησιμοποιήσετε αυτόν τον προσαρμογέα ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΑ ΙΑΣ ΥΝ ΕΣΗΣ ΣΥΣΚΕΥ ΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ D. KS-PD500 Πριν χρησιμοποιήσετε αυτόν τον προσαρμογέα 1 Υποστηριζόμενοι δέκτες αυτοκινήτου της JVC Αυτός ο προσαρμογέας υποστηρίζει τους παρακάτω δέκτες

Διαβάστε περισσότερα

Οδοραµα mobile ΑΠΟΘΗΚΗ

Οδοραµα mobile ΑΠΟΘΗΚΗ Οδοραµα mobile ΑΠΟΘΗΚΗ Όπως βλέπετε, η αρχική οθόνη της εφαρµογής διαθέτει 9 κουµπιά τα οποία σας επιτρέπουν να πλοηγηθείτε σε αυτό. Αρχίζοντας από πάνω αριστερά βλέπετε τα εξής: 1. Τιµολόγηση: Προβολή

Διαβάστε περισσότερα

Outlook Express-User Instructions.doc 1

Outlook Express-User Instructions.doc 1 Οδηγίες προς τους υπαλλήλους του ήµου Θεσσαλονίκης για την διαχείριση της ηλεκτρονικής τους αλληλογραφίας µε το Outlook Express (Ver 1.0 22-3-2011) (Για οποιοδήποτε πρόβληµα ή απορία επικοινωνήστε µε τον

Διαβάστε περισσότερα

Εγχειρίδιο εγκατάστασης και διαχείρισης του F-Secure Internet Security 2012

Εγχειρίδιο εγκατάστασης και διαχείρισης του F-Secure Internet Security 2012 TECHNICAL DOCUMENT Εγχειρίδιο εγκατάστασης και διαχείρισης του F-Secure Internet Security 2012 Εισαγωγή...1 Εγκατάσταση...1 ιαχείριση...6 Computer Security...6 ηµοφιλέστερες εργασίες διαχείρισης:...8 Φιλτράρισµα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΜΑΘΗΜΑ : Η/Υ I (ενότητα WINDOWS) ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ : ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ, Καθηγητής ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ : ΘΕΑΝΩ ΧΑΤΖΙΔΑΚΗ, Εργαστηριακό

Διαβάστε περισσότερα

Μ Ε Λ Ε Τ Η. Προμήθεια εξοπλισμού μηχανοργάνωσης για τις ανάγκες του Δήμου Φαιστού για το έτος 2013. Προϋπολογισμού: 8.

Μ Ε Λ Ε Τ Η. Προμήθεια εξοπλισμού μηχανοργάνωσης για τις ανάγκες του Δήμου Φαιστού για το έτος 2013. Προϋπολογισμού: 8. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΔΗΜΟΣ ΦΑΙΣΤΟΥ ΑΥΤΟΤΕΛΕΣ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ,, ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ: Φαιστού ΤΙΤΛΟΣ: Προμήθεια εξοπλισμού μηχανοργάνωσης για τις ανάγκες του Δήμου Φαιστού

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια από το συγγραφέα... 7. 91 Εισαγωγή στους υπολογιστές... 9. 92 Μονάδες µέτρησης χωρητικότητας... 31. 94 Συσκευές εισόδου...

Λίγα λόγια από το συγγραφέα... 7. 91 Εισαγωγή στους υπολογιστές... 9. 92 Μονάδες µέτρησης χωρητικότητας... 31. 94 Συσκευές εισόδου... Περιεχόµενα Λίγα λόγια από το συγγραφέα... 7 91 Εισαγωγή στους υπολογιστές... 9 92 Μονάδες µέτρησης χωρητικότητας... 31 93 Οι βασικές λειτουργίες ενός ηλεκτρονικού υπολογιστή... 37 94 Συσκευές εισόδου...

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για την εγκατάσταση του πακέτου Cygwin

Οδηγίες για την εγκατάσταση του πακέτου Cygwin Οδηγίες για την εγκατάσταση του πακέτου Cygwin Ακολουθήστε τις οδηγίες που περιγράφονται σε αυτό το file μόνο αν έχετε κάποιο laptop ή desktop PC που τρέχουν κάποιο version των Microsoft Windows. 1) Copy

Διαβάστε περισσότερα

www.e-garden-shop.gr ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΗΣ ΑΡΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΟΙΚΙΑΚΕΣ & ΕΛΑΦΡΙΕΣ ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ & ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ

www.e-garden-shop.gr ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΗΣ ΑΡΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΟΙΚΙΑΚΕΣ & ΕΛΑΦΡΙΕΣ ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ & ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ EC ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΗΣ ΑΡΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΟΙΚΙΑΚΕΣ & ΕΛΑΦΡΙΕΣ ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ & ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ Μοντέλα 2,4,6 στάσεων INDOOR & OUTDOOR ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Όταν ο προγραμματιστής είναι σε αυτόματη

Διαβάστε περισσότερα

του και από αυτόν επιλέγουµε το φάκελο εµφανίζεται ένα παράθυρο παρόµοιο µε το ακόλουθο:

του και από αυτόν επιλέγουµε το φάκελο εµφανίζεται ένα παράθυρο παρόµοιο µε το ακόλουθο: διαχείριση αρχείων Οι περισσότερες εφαρµογές των Windows είναι προγραµµατισµένες, από τον κατασκευαστή τους, να προτείνουν ως περιοχή αποθήκευσης των εργασιών το φάκελο «Τα έγγραφά µου», που δηµιουργείται

Διαβάστε περισσότερα

SC : Αλλαγή είδους (Sales Change)- Αριθµός Πεδίων 6.

SC : Αλλαγή είδους (Sales Change)- Αριθµός Πεδίων 6. D.P.S. 710 DRIVER Με την εγκατάσταση του οδηγού D.P.S 710 εγκαθίστανται και οι usb drivers στο φάκελο C:\DPS710_FISCAL\DRIVERS Συνδέστε την ταµειακή και στο παράθυρο που θα εµφανίσουν τα windows για την

Διαβάστε περισσότερα

Συγχρηµατοδοτούµενο από το ΥΠΕΠΘ και την Ευρωπαϊκή Ένωση

Συγχρηµατοδοτούµενο από το ΥΠΕΠΘ και την Ευρωπαϊκή Ένωση Συγχρηµατοδοτούµενο από το ΥΠΕΠΘ και την Ευρωπαϊκή Ένωση ΣΥΝ ΕΣΗ ΜΕ ΤΟ ΙΚΤΥΟ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΜΕΣΩ MODEM Το Κέντρο Λειτουργίας και ιαχείρισης ικτύου του Πανεπιστηµίου Αθηνών παρέχει τη δυνατότητα Dial-up σύνδεσης

Διαβάστε περισσότερα

Ασφάλειες Database Οδηγίες Χρήσης Εφαρµογής

Ασφάλειες Database Οδηγίες Χρήσης Εφαρµογής Ασφάλειες Database Οδηγίες Χρήσης Εφαρµογής Εφαρµογή ιαχείρισης Ασφαλιστικού Γραφείου-Πρακτορείου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1.Γενικά Ταξινόµηση Εναλλαγή µεταξύ των ανοικτών παραθύρων Εξαγωγή εδοµένων Συνηµµένα Αρχεία

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδεση στο δίκτυο του Πανεπιστηµίου µέσω modem (dial-up πρόσβαση) σελ. 1

Σύνδεση στο δίκτυο του Πανεπιστηµίου µέσω modem (dial-up πρόσβαση) σελ. 1 Σύνδεση στο δίκτυο του Πανεπιστηµίου µέσω modem (dial-up πρόσβαση) Περιεχόµενα Εισαγωγή...2 Ελάχιστος εξοπλισµός...2 ΜΕΡΟΣ Α : ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΥΝ ΕΣΗΣ ΣΤΑ WINDOWS 98...3 1. ΕΛΕΓΧΟΣ MODEM...3 1.α. ΕΛΕΓΧΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ...3

Διαβάστε περισσότερα

Εγκατάσταση. Εγκατάσταση του Wamp

Εγκατάσταση. Εγκατάσταση του Wamp Εγκατάσταση Εγκατάσταση του Wamp Η εγκατάσταση χωρίζεται σε δύο µέρη. Πρώτα θα εγκαταστήσουµε το Wamp, ώστε να µετατρέψουµε τον υπολογιστή µας σε Web Server και µετά θα εγκαταστήσουµε το Joomla. Η εγκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

ENERGY MUSIC BOX Z3 ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΧΡΗΣΗΣ

ENERGY MUSIC BOX Z3 ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΧΡΗΣΗΣ ENERGY MUSIC BOX Z3 ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΧΡΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Energy Sistem σας ευχαριστεί που αγοράσατε το Energy Music Box Z3. Ελπίζουμε να το απολαύσετε. Αγγίξτε τα «άκρα» με τη δική σας μουσική. Αισθανθείτε ελεύθερος

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις 1. Που βρίσκεται η καρδιά; Α) Εξ ολοκλήρου στο αριστερό μεσοθωράκιο Β) Πίσω από την τραχεία Γ) Εξ ολοκλήρου στο δεξί μεσοθωράκιο Δ) Μπροστά από την τραχεία Ε) Παρασπονδυλικά αριστερά 2. Ποια από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονική κονσόλα 5.7e

Ηλεκτρονική κονσόλα 5.7e Ηλεκτρονική κονσόλα 5.7e COMPUTER MANUAL Reebok C/B 5.7e-20090219 ! Πριν συναρμολογήσετε ή χρησιμοποιήσετε τον εξοπλισμό σας, παρακαλούμε διαβάστε προσεκτικά τις προφυλάξεις που περιλαμβάνονται στις οδηγίες

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Περιεχόμενα της συσκευασίας. Τεχνικές Προδιαγραφές. Ελληνική Έκδοση SWEEX.COM

Εισαγωγή. Περιεχόμενα της συσκευασίας. Τεχνικές Προδιαγραφές. Ελληνική Έκδοση SWEEX.COM MP001/MP002/MP003/MP004 Sweex Black Sea MP3 Player 128 MB/256 MB/512 MB/1GB Εισαγωγή Αρχικά, σας ευχαριστούμε που αγοράσατε αυτή τη συσκευή αναπαραγωγής MP3 Sweex. Με αυτή την ψηφιακή συσκευή αναπαραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση Η/Υ & Διαχείριση Αρχείων

Χρήση Η/Υ & Διαχείριση Αρχείων Χρήση Η/Υ & Διαχείριση Αρχείων Άσκηση 1: Επιλέξτε τη σωστή απάντηση 1. Ποιες από τις παρακάτω πορείες μας οδηγούν στο να επανεκκινήσουμε τον υπολογιστή μας; o Έναρξη Τερματισμός Επανεκκίνηση o Ctrl + Alt

Διαβάστε περισσότερα

Η εφαρµογή ClassWeb δίνει στους διδάσκοντες χρήστες του συστήµατος τη δυνατότητα πρόσβασης µέσω του ιαδικτύου σε ποικίλες υπηρεσίες, όπως:

Η εφαρµογή ClassWeb δίνει στους διδάσκοντες χρήστες του συστήµατος τη δυνατότητα πρόσβασης µέσω του ιαδικτύου σε ποικίλες υπηρεσίες, όπως: 1. Υπηρεσία ClassWeb 1.1. Γενικά Η εφαρµογή ClassWeb δίνει στους διδάσκοντες χρήστες του συστήµατος τη δυνατότητα πρόσβασης µέσω του ιαδικτύου σε ποικίλες υπηρεσίες, όπως: εµφάνιση στατιστικών στοιχείων

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΟΣ ΕΚΤΗΣ DVB-T MPEG-4 ReDi 100

ΨΗΦΙΑΚΟΣ ΕΚΤΗΣ DVB-T MPEG-4 ReDi 100 ΨΗΦΙΑΚΟΣ ΕΚΤΗΣ DVB-T MPEG-4 ReDi 100 Σύντοµος οδηγός για να ξεκινήσετε αµέσως, να παρακολουθείτε ψηφιακή τηλεόραση Περιλαµβάνει: Σύνδεση µε την τηλεόραση, Εκκίνηση για πρώτη φορά & Αναζήτηση καναλιών,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΧΕΙΡΙ ΙΟ ΑΚΥΡΩΣΗΣ ΕΙΣΙΤΗΡΙΩΝ, ΕΚ ΟΣΗΣ OPEN ΕΙΣΙΤΗΡΙΩΝ OPEN ΚΑΡΤΩΝ ΚΑΙ ΚΑΡΤΩΝ ΕΠΙΒΙΒΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ BLUE STAR FERRIES ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ OPEN SEAS (v

ΕΓΧΕΙΡΙ ΙΟ ΑΚΥΡΩΣΗΣ ΕΙΣΙΤΗΡΙΩΝ, ΕΚ ΟΣΗΣ OPEN ΕΙΣΙΤΗΡΙΩΝ OPEN ΚΑΡΤΩΝ ΚΑΙ ΚΑΡΤΩΝ ΕΠΙΒΙΒΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ BLUE STAR FERRIES ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ OPEN SEAS (v ΕΓΧΕΙΡΙ ΙΟ ΑΚΥΡΩΣΗΣ ΕΙΣΙΤΗΡΙΩΝ, ΕΚ ΟΣΗΣ OPEN ΕΙΣΙΤΗΡΙΩΝ OPEN ΚΑΡΤΩΝ ΚΑΙ ΚΑΡΤΩΝ ΕΠΙΒΙΒΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ BLUE STAR FERRIES ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ OPEN SEAS (v 3.17) ΑΚΥΡΩΣΗ ΕΙΣΙΤΗΡΙΩΝ A) Μερική ακύρωση 1. Ανακαλούµε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΠΡΩΤΟΕΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΠΡΩΤΟΕΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΠΡΩΤΟΕΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ Οδηγός Χρήσης Εργαστηρίων Η/Υ Προπτυχιακών Φοιτητών και Βασικές Υπηρεσίες που Παρέχονται από την Υπηρεσία Πληροφορικής & Επικοινωνιών Σάμου Υπηρεσία Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

Το teachers Web είναι µία ΝΕΑ Υπηρεσία που υποστηρίζεται από την Οµάδα Υποστήριξης του Πληροφοριακού Συστήµατος Γραµµατειών. Η υπηρεσία Teachers Web, προσφέρει στους διδάσκοντες χρήστες του συστήµατος

Διαβάστε περισσότερα

Αρχίστε αµέσως το πρόγραµµα xline Εσόδων Εξόδων.

Αρχίστε αµέσως το πρόγραµµα xline Εσόδων Εξόδων. Αρχίστε αµέσως το πρόγραµµα xline Εσόδων Εξόδων. Βήµα 1 ο ηµιουργία Εταιρείας Από την Οργάνωση\Γενικές Παράµετροι\ ιαχείριση εταιρειών θα δηµιουργήσετε την νέα σας εταιρεία, επιλέγοντας µέσω των βηµάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3 ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ (SOFTWARE)

ΜΑΘΗΜΑ 3 ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ (SOFTWARE) ΜΑΘΗΜΑ 3 ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ (SOFTWARE) ΣΤΟΧΟΙ: 1. Λογισμικό 2. Λογισμικό Λειτουργικού Συστήματος 3. Προσαρμοστικό Γραφικών Χρήστη 4. Λογισμικών Εφαρμογών 5. Διαφορά Μεταξύ Λογισμικού Λειτουργικού Συστήματος Και

Διαβάστε περισσότερα

3. Χρησιμοποιώντας το CD-ROM Πληροφορικής του εργαστηρίου σας,

3. Χρησιμοποιώντας το CD-ROM Πληροφορικής του εργαστηρίου σας, θητή, το όνομα του πατέρα, το όνομα της μητέρας, ο βαθμός του πρώτου τριμήνου για το κάθε μάθημα που έχει διδαχθεί o μαθητής, ο χαρακτηρισμός της διαγωγής, το σύνολο των απουσιών και το σύνολο των δικαιολογημένων

Διαβάστε περισσότερα

Εγχειρίδιο Εγκατάστασης και Χρήσης Εκπαιδευτικής Εφαρμογής

Εγχειρίδιο Εγκατάστασης και Χρήσης Εκπαιδευτικής Εφαρμογής Εγχειρίδιο Εγκατάστασης και Χρήσης Εκπαιδευτικής Εφαρμογής Εγχειρίδιο Εγκατάστασης και Χρήσης Πίνακας Περιεχομένων. Πριν την εγκατάσταση... 3. Ελάχιστες απαιτήσεις σε εξοπλισμό... 3 2. Εγκατάσταση... 4

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες εγκατάστασης Δορυφορικής κάρτας Technisat

Οδηγίες εγκατάστασης Δορυφορικής κάρτας Technisat Οδηγίες εγκατάστασης Δορυφορικής κάρτας Technisat Απαιτήσεις συστήματος IBM συμβατό PC με επεξεργαστή Pentium III 700 MHz ή ανώτερο Τουλάχιστον 256 MB RAM Τουλάχιστον 30 MB ελεύθερος χώρος στον σκληρό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΡΙΑ ΜΕΡΗ ΕΝΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚA ΜΕΡΗ. Κεντρική µονάδα επεξεργασίας (CPU - Central Processing Unit)

ΚΥΡΙΑ ΜΕΡΗ ΕΝΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚA ΜΕΡΗ. Κεντρική µονάδα επεξεργασίας (CPU - Central Processing Unit) ΚΥΡΙΑ ΜΕΡΗ ΕΝΟΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ Οι υπολογιστές αποτελούνται από πολλά εξαρτήµατα. Τα περισσότερα από αυτά είναι εσωτερικά, που βρίσκονται µέσα στο κουτί του υπολογιστή. Ωστόσο, µερικά εξαρτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ KAI ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΧΡΗΣΗΣ

ΟΔΗΓΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ KAI ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΧΡΗΣΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ KAI ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΧΡΗΣΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Έκδοση 1.0 Δημιουργός Εκδότης, 2008 SIEM Τηλ. 210-7299571, Φαξ: 210-7299572 email: siem@siem.gr 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 ΕΛΑΧΙΣΤΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ...

Διαβάστε περισσότερα

παράθυρα ιδακτικό υλικό µαθητή Πλήκτρα για να το παράθυρο Λωρίδα τίτλου Πλαίσιο παραθύρου

παράθυρα ιδακτικό υλικό µαθητή Πλήκτρα για να το παράθυρο Λωρίδα τίτλου Πλαίσιο παραθύρου ιδακτικό υλικό µαθητή παράθυρα Κατά τη διάρκεια της µελέτης µας γράφουµε και διαβάζουµε, απλώνοντας πάνω στο γραφείο τετράδια και βιβλία. Ξεκινώντας ανοίγουµε αυτά που µας ενδιαφέρουν πρώτα και συνεχίζουµε

Διαβάστε περισσότερα

Marmitek UltraViewPro 1

Marmitek UltraViewPro 1 IP CAMERA SERIES IP Eye Anywhere 10 11 20 21 470 IP RoboCam 10 11 21 541 641 ULTRAVIEW PRO ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1..1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ....1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2.. 2 ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ... 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ......3 ΧΡΗΣΗ MARMITEK Ultraview

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΧΡΗΣΗΣ. USB 2.0 Adaptor. για συσκευές SATA ή IDE 2.5-ιντσών / 3.5-ιντσών / 5.25-ιντσών

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΧΡΗΣΗΣ. USB 2.0 Adaptor. για συσκευές SATA ή IDE 2.5-ιντσών / 3.5-ιντσών / 5.25-ιντσών ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΧΡΗΣΗΣ USB 2.0 Adaptor για συσκευές SATA ή IDE 2.5-ιντσών / 3.5-ιντσών / 5.25-ιντσών ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ & ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ Επιτρέπει σύνδεση στο PC συσκευών που διαθέτουν υποδοχές SATA/ IDE μέσω USB2.0

Διαβάστε περισσότερα

MULTIPLE CHOICE REVISION: ΜΑΘΗΜΑ 1-2

MULTIPLE CHOICE REVISION: ΜΑΘΗΜΑ 1-2 MULTIPLE CHOICE REVISION: ΜΑΘΗΜΑ 1-2 1. Ποιος τύπος Η/Υ χρησιμοποιείται για την λειτουργία συστημάτων και βάσεων δεδομένων μεγάλων εταιρειών; a) Επιτραπέζιος Η/Υ b) Προσωπικός Ψηφιακός Βοηθός c) Μεγάλο

Διαβάστε περισσότερα

Θα συµπληρώσετε τα απαραίτητα στοιχεία που βρίσκονται µε έντονα γράµµατα για να δηµιουργήσετε την νέα εταιρεία.

Θα συµπληρώσετε τα απαραίτητα στοιχεία που βρίσκονται µε έντονα γράµµατα για να δηµιουργήσετε την νέα εταιρεία. Αρχίστε αµέσως το πρόγραµµα xline Γενική Λογιστική. Βήµα 1 ο ηµιουργία Εταιρείας Από την Οργάνωση\Γενικές Παράµετροι\ ιαχείριση εταιρειών θα δηµιουργήσετε την νέα σας εταιρεία, επιλέγοντας µέσω των βηµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην πληροφορική

Εισαγωγή στην πληροφορική Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Εισαγωγή στην πληροφορική Ενότητα 2: Βασικές αρχές λειτουργίας και χρήσης του υπολογιστή Αγγελίδης Παντελής Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικός οδηγός της ενημέρωσης των Windows 8.1

Αναλυτικός οδηγός της ενημέρωσης των Windows 8.1 Αναλυτικός οδηγός της ενημέρωσης των Windows 8.1 Εγκατάσταση και ενημέρωση των Windows 8.1 Ενημερώστε το BIOS, εφαρμογές, προγράμματα οδήγησης και εκτελέστε το Windows Update Επιλέξτε τον τύπο εγκατάστασης

Διαβάστε περισσότερα

Φιλοσοφία menu. To πρόγραµµα ακολουθεί µια κοινή και φιλική προς τον χρήστη φιλοσοφία menu σε όλες τις ενότητες της εφαρµογής. Όπως βλέπετε και στις πιο κάτω εικόνες, παρ όλο που αναφέρονται σε διαφορετικές

Διαβάστε περισσότερα

Αντικείμενο. Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας.

Αντικείμενο. Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας. Αντικείμενο Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας. Θανατηφόρα ατυχήματα από ηλεκτροπληξία στην Ελλάδα κατά την περίοδο 1980-1995

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΧΕΙΡΙ ΙΟ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΓΧΕΙΡΙ ΙΟ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ProSystems HOSPITALITY SOLUTIONS RECEPTIO / MARKET POS ΕΓΧΕΙΡΙ ΙΟ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΡΟΣΥΣΤΕΜΣ ΑΕΒΕ - ΛΕΩΦ. ΛΙΝ ΟΥ 138-85100 ΡΟ ΟΣ - ΤΗΛ/ΦΑΞ. 2241066019, 2241066215 - www.prosystems.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ ΑΥΤΟΧΘΟΝΑ ΒΙΟ ΡΑΣΤΙΚΑ ΜΟΡΙΑ. Π. Παππάς

ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ ΑΥΤΟΧΘΟΝΑ ΒΙΟ ΡΑΣΤΙΚΑ ΜΟΡΙΑ. Π. Παππάς ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ ΑΥΤΟΧΘΟΝΑ ΒΙΟ ΡΑΣΤΙΚΑ ΜΟΡΙΑ Π. Παππάς ΑΥΤΟΧΘΟΝΑ ΒΙΟ ΡΑΣΤΙΚΑ ΜΟΡΙΑ Κατηγορίες ιστικών ορµονών Αποκαρβοξυλιωµένα αµινοξέα (ισταµίνη, σεροτονίνη) Πολυπεπτίδια (κινίνες, ουσία Ρ) Εικοσανοειδή

Διαβάστε περισσότερα

ErmisWIN v 2.0.1.7 & 8.0.0.12 Οδηγίες Τέλους Έτους ( 31/12/2014 )

ErmisWIN v 2.0.1.7 & 8.0.0.12 Οδηγίες Τέλους Έτους ( 31/12/2014 ) ErmisWIN v 2.0.1.7 & 8.0.0.12 Οδηγίες Τέλους Έτους ( 31/12/2014 ) Αγαπητοί κύριοι, Θα θέλαµε να σας ενηµερώσουµε για τις ενέργειες που πρέπει να γίνουν από τους χειριστές του προγράµµατος ErmisWIN για

Διαβάστε περισσότερα

2.1 Windows XP. 2.2 Επιφάνεια εργασίας. 2.3 Γραμμή εργασιών 1/10

2.1 Windows XP. 2.2 Επιφάνεια εργασίας. 2.3 Γραμμή εργασιών 1/10 2.1 Windows XP 1. Τι είναι τα Windows XP; 2. Τι εννοούμε με τον όρο λειτουργικό σύστημα; 3. Αναφέρετε μερικά άλλα λειτουργικά συστήματα που κυκλοφορούν στην αγορά. 4. Αναφέρετε μερικά από τα βοηθητικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΠΟΜΑΚΡΥΣΜΕΝΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΩΝ ΑΠΟ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΠΟΜΑΚΡΥΣΜΕΝΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΩΝ ΑΠΟ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΠΟΜΑΚΡΥΣΜΕΝΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΩΝ ΑΠΟ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ Εκδοση 1.0, 26/08/2009 Η εγκατάσταση του προγράμματος απομακρυσμένης εισαγωγής βαθμολογιών απαιτεί περιβάλλον windows (Windows 2000,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εγκατάσταση του CD-ROM Βάλτε το CD του προγράμματος στον οδηγό των CD-ROM. Θα πρέπει αυτόματα να ξεκινήσει η εγκατάσταση του προγράμματος. Αν δεν ξεκινήσει αυτόματα η διαδικασία εγκατάστασης

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιά. Καρδιά. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τ.Ε.Φ.Α.Α. Άσκηση και αρτηριακή πίεση. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα Άσκηση και Υγεία. Πασχάλης Βασίλης, Ph.D.

Καρδιά. Καρδιά. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τ.Ε.Φ.Α.Α. Άσκηση και αρτηριακή πίεση. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα Άσκηση και Υγεία. Πασχάλης Βασίλης, Ph.D. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τ.Ε.Φ.Α.Α. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα Άσκηση και Υγεία Μεταβολικές ασθένειες και άσκηση Άσκηση και αρτηριακή πίεση Πασχάλης Βασίλης, Ph.D. Καρδιά Καρδιά Η καρδιά είναι ένα μυϊκό όργανο

Διαβάστε περισσότερα

www.e-garden-shop.gr SVC ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΗΣ ΑΡΔΕΥΣΗΣ MΠΑΤΑΡΙΑΣ ΜΙΑΣ ΒΑΛΒΙΔΑΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ

www.e-garden-shop.gr SVC ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΗΣ ΑΡΔΕΥΣΗΣ MΠΑΤΑΡΙΑΣ ΜΙΑΣ ΒΑΛΒΙΔΑΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ SVC ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΗΣ ΑΡΔΕΥΣΗΣ MΠΑΤΑΡΙΑΣ ΜΙΑΣ ΒΑΛΒΙΔΑΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ O προγραμματιστής μπαταρίας μίας βαλβίδας SVC αποτελεί την ιδανική λύση για περιπτώσεις όπου απαιτείται αξιόπιστη λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΣΤΟΣ Κ. ΚΟΥΤΙΝΑΣ, DVM,

ΧΡΗΣΤΟΣ Κ. ΚΟΥΤΙΝΑΣ, DVM, Καρδιοφαρµακολογία ΧΡΗΣΤΟΣ Κ. ΚΟΥΤΙΝΑΣ, DVM, PhD Λέκτορας Παθολογίας Ζώων Συντροφιάς Κλινική Ζώων Συντροφιάς, Κτηνιατρική Σχολή Α.Π.Θ. Κατηγορίες φαρµάκων ιουρητικά Αγγειοδιασταλτικά Θετικά ινοτρόπα Αρνητικά

Διαβάστε περισσότερα

Β τάξη. ΕΝΟΤΗΤΑ 1 Κεφάλαιο 2: Το εσωτερικό του Υπολογιστή. Εικόνα 2.1: Η Κεντρική Μονάδα.

Β τάξη. ΕΝΟΤΗΤΑ 1 Κεφάλαιο 2: Το εσωτερικό του Υπολογιστή. Εικόνα 2.1: Η Κεντρική Μονάδα. Εικόνα 2.1: Η Κεντρική Μονάδα. Εικόνα 2.1: Η Κεντρική Μονάδα και τα κυριότερα μέρη στο εσωτερικό της. Μητρική πλακέτα (motherboard) Επεξεργαστής ή Κεντρική Μονάδα Επεξεργασίας ή Κ.Μ.Ε. (Central Processing

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση Πληροφοριών στο ιαδίκτυο

ιαχείριση Πληροφοριών στο ιαδίκτυο ιαχείριση Πληροφοριών στο ιαδίκτυο Εργαστήριο (Φυλλάδιο 3) ΤΕΙ Καβάλας - Σχολή ιοίκησης & Οικονοµίας Τµήµα ιαχείρισης Πληροφοριών ιδάσκων: Μαρδύρης Βασίλειος, ιπλ. Ηλ. Μηχανικός & Μηχ. Υπολογιστών, MSc

Διαβάστε περισσότερα

«Ταξίδι στον Κόσμο με Νόημα» Ε ΣΤ

«Ταξίδι στον Κόσμο με Νόημα» Ε ΣΤ «Ταξίδι στον Κόσμο με Νόημα» Ε ΣΤ 1 «Ταξίδι στον Κόσμο με Νόημα» Ε ΣΤ Ταξίδι στον Κόσμο με Νόημα Οδηγός Εγκατάστασης και Χρήσης του λογισμικού Συντελεστές: Συγγραφή διδακτικού υλικού Νίκη Κακιά-Βόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5ο: Εντολές Επανάληψης

Κεφάλαιο 5ο: Εντολές Επανάληψης Χρήστος Τσαγγάρης ΕΕ ΙΠ Τµήµατος Μαθηµατικών, Πανεπιστηµίου Αιγαίου Κεφάλαιο 5ο: Εντολές Επανάληψης Η διαδικασία της επανάληψης είναι ιδιαίτερη συχνή, αφού πλήθος προβληµάτων µπορούν να επιλυθούν µε κατάλληλες

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή 6. Δημιουργία λογαριασμού 13. Εγκατάσταση και λειτουργία του Skype 28. Βασικές λειτουργίες 32. Επιλογές συνομιλίας 48

Εισαγωγή 6. Δημιουργία λογαριασμού 13. Εγκατάσταση και λειτουργία του Skype 28. Βασικές λειτουργίες 32. Επιλογές συνομιλίας 48 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή 6 Δημιουργία λογαριασμού 13 Εγκατάσταση και λειτουργία του Skype 28 Βασικές λειτουργίες 32 Επιλογές συνομιλίας 48 Γενικές ρυθμίσεις Skype 64 Το Skype σε φορητές συσκευές 78 Εγγραφή

Διαβάστε περισσότερα

internet είναι το δίκτυο των υπολογιστών που είναι συνδεδεµένοι µεταξύ τους.

internet είναι το δίκτυο των υπολογιστών που είναι συνδεδεµένοι µεταξύ τους. Πριν ξεκινήσουµε την περιγραφή του προγράµµατος καλό θα ήταν να αναφερθούµε στον ορισµό κάποιων εννοιών για τις οποίες θα γίνεται λόγος στο κεφάλαιο αυτό. Πρώτα από όλα πρέπει να καταλάβουµε την διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

Αυτόνοµο νευρικό σύστηµα

Αυτόνοµο νευρικό σύστηµα Αυτόνοµο νευρικό σύστηµα Το αυτόνοµο νευρικό σύστηµα νευρώνει όργανα των οποίων οι λειτουργία δεν εξαρτάται από την θέλησή µας, όπως είναι η καρδιά, οι λείοι µύεςτωναγγείωνκαιτωνσπλάχνωνκαιοιαδένες. Xωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΧΕΙΡΙ ΙΟ ΧΡΗΣΗΣ "KOSTOLOGOS " Σταυριανίδης Κωνσταντίνος Μηχανικός Παραγωγής & ιοίκησης. Εισαγωγή

ΕΓΧΕΙΡΙ ΙΟ ΧΡΗΣΗΣ KOSTOLOGOS  Σταυριανίδης Κωνσταντίνος Μηχανικός Παραγωγής & ιοίκησης. Εισαγωγή Εισαγωγή Η προσέγγιση του κοστολογικού προβλήµατος µίας µεταποιητικής επιχείρησης από το Λογισµικό «Κοστολόγος» στηρίζεται στην παρακάτω ανάλυση ΤΕΛΙΚΟ ΚΟΣΤΟΣ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ ΚΟΣΤΟΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΟΣΤΟΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Περιεχόµενα της συσκευασίας. Ελληνική Έκδοση. Ψηφιακή φωτογραφική µηχανή 4,2 megapixel

Εισαγωγή. Περιεχόµενα της συσκευασίας. Ελληνική Έκδοση. Ψηφιακή φωτογραφική µηχανή 4,2 megapixel JB000160 Ψηφιακή φωτογραφική µηχανή 4,2 Megapixel Sweex Εισαγωγή Σας ευχαριστούµε που προτιµήσατε την ψηφιακή φωτογραφική µηχανή 4,2 megapixel της Sweex. Σας συνιστούµε να διαβάσετε πρώτα προσεκτικά αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Το Ηλεκτρονικό Ταχυδροµείο (e-mail) είναι ένα σύστηµα που δίνει την δυνατότητα στον χρήστη να ανταλλάξει µηνύµατα αλλά και αρχεία µε κάποιον άλλο

Το Ηλεκτρονικό Ταχυδροµείο (e-mail) είναι ένα σύστηµα που δίνει την δυνατότητα στον χρήστη να ανταλλάξει µηνύµατα αλλά και αρχεία µε κάποιον άλλο Το Ηλεκτρονικό Ταχυδροµείο (e-mail) είναι ένα σύστηµα που δίνει την δυνατότητα στον χρήστη να ανταλλάξει µηνύµατα αλλά και αρχεία µε κάποιον άλλο χρήστη µέσω υπολογιστή άνετα γρήγορα και φτηνά. Για να

Διαβάστε περισσότερα

Special edition of the Technical Chamber of Greece on Video Conference Services on the Internet, 2000 CU-SEEME

Special edition of the Technical Chamber of Greece on Video Conference Services on the Internet, 2000 CU-SEEME CU-SEEME A.S. DRIGAS Applied Technologies Department NCSR DEMOKRITOS Ag. Paraskevi GREECE dr@imm.demokritos.gr http://imm.demokritos.gr Το Cu-SeeMe είναι ένα πρόγραµµα Video Conference που σας επιτρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Πώς ρυθμίζεται η πίεση στον οργανισμό μας, με ποιο μηχανισμό;

Πώς ρυθμίζεται η πίεση στον οργανισμό μας, με ποιο μηχανισμό; Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ: ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΕΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ: ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΕΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ: ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΕΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ kv@hua.gr Στόχος Μαθήματος Εισαγωγή σε Βασικούς Όρους Πληροφορικής και Τηλεματικής. Εφαρμογές Τηλεματικής. Αναφορά στις κοινωνικές επιπτώσεις των Υπολογιστών.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Από την καρδιοπνευμονική στην καρδιοεγκεφαλική αναζωογόνηση ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Μαρία Ι. Σεφέρου Ειδικευόμενη Καρδιολογίας Σισμανόγλειο Γ.Ν.Α. ΑΝΑΚΟΠΗ Ηλεκτρική Φάση Κυκλοφορική Φάση Μεταβολική Φάση ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ZWCAD 2010 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ. Εισαγωγή

ZWCAD 2010 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ. Εισαγωγή ZWCAD 2010 Ο ΗΓΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ & ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η Αξιόπιστη λύση CAD για Σχεδίαση 2D & 3D! Εισαγωγή Ευχαριστούµε που επιλέξατε το ZWCAD! Ο οδηγός αυτός περιγράφει την διαδικασία σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Smart TV stick D2. GR Εγχειρίδιο χρήστη. Android HDMI SmartTV dongle

Smart TV stick D2. GR Εγχειρίδιο χρήστη. Android HDMI SmartTV dongle Smart TV stick D2 Android HDMI SmartTV dongle Διπύρηνο έως 1.6 GHz - RAM: 1 GB, ROM: 4 GB - Android JellyBean 4.2 - WiFi 802.11 b/g/n - Υποστήριξη για κάρτα microsdhc - Google Play - Υποστήριξη ασύρματου

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Εφαρμογή Εκτύπωσης Ταξιθετικών Ετικετών 2000-2005

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Εφαρμογή Εκτύπωσης Ταξιθετικών Ετικετών 2000-2005 Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Υπολογιστικό Κέντρο Βιβλιοθηκών Εφαρμογή Εκτύπωσης Ταξιθετικών Ετικετών 2000-2005 Σύντομο εγχειρίδιο χρήσης και λειτουργιών Εισαγωγή Το παρόν κείμενο στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΥ

ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΥ Αρ.Πρωτ.: 3788 Άρτα, 16/10/2012 ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΥ Ο Ειδικός Λογαριασμός Κονδυλίων Έρευνας (ΕΛΚΕ) του Τεχνολογικού Εκπαιδευτικού Ιδρύματος Ηπείρου, σύμφωνα με τον Οδηγό Χρηματοδότησής του, προβαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδεση σε ένα Microsoft Windows XP Η/Υ

Σύνδεση σε ένα Microsoft Windows XP Η/Υ Σύνδεση σε ένα Microsoft Windows XP Η/Υ Αυτός ο οδηγός εξηγεί πώς θα συνδεθείτε σε έναν Ηλεκτρονικό Υπολογιστή (Η/Υ) του Frederick, πώς να καταχωρίσετε το όνοµα χρήστη και τον προσωπικό σας κωδικό και

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικές Πράξεις. Εγχειρίδιο εγκατάστασης & χρήσης

Μουσικές Πράξεις. Εγχειρίδιο εγκατάστασης & χρήσης Μουσικές Πράξεις Εγχειρίδιο εγκατάστασης & χρήσης Οι Mουσικές Πράξεις είναι ένα μουσικό εκπαιδευτικό λογισμικό που σχεδιάστηκε και αναπτύχθηκε με τη φιλοδοξία να αποτελέσει: Ένα σημαντικό βοήθημα για

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΣΕ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΕΣ

ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΣΕ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΕΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΣΕ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΕΣ Μία από τις πιο σηµαντικές υπηρεσίες που προσφέρει το διαδίκτυο στην επιστηµονική κοινότητα είναι η αποµακρυσµένη πρόσβαση των χρηστών σε ηλεκτρονικές βιβλιοθήκες

Διαβάστε περισσότερα