«ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΤΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΗΣ ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "«ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΤΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΗΣ ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑΣ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Διπλωματική Εργασία ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΤΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΗΣ ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑΣ Επιμέλεια: ΣΚΑΡΑΓΚΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ (Α.Ε.Μ. 462) Εξεταστική Επιτροπή: Επιβλέπουσα: Μέλη: ΚΟΣΜΙΔΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ ΒΛΑΧΑΒΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΠΟΥΤΣΟΥΚΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015

2 2 Στο άτομο που συνέπασχε μαζί μου,

3 Ευχαριστίες Ολοκληρώνοντας τη συγγραφή της παρούσας διπλωματικής εργασίας θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά την επιβλέπουσα καθηγήτρια κα. Κυριακή Κοσμίδου για το άψογο κλίμα συνεργασίας που αναπτύχθηκε μεταξύ μας, τόσο κατά τη διάρκεια διεκπεραίωσης της παρούσας διπλωματικής εργασίας, όσο και στο σύνολο του Διατμηματικού Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών στην Πληροφορική και Διοίκηση. Η καθοδήγηση, οι συμβουλές και η προθυμία της, συνέβαλαν αποφασιστικά στη διεύρυνση των ακαδημαϊκών μου γνώσεων και ανησυχιών. Παράλληλα, οφείλω ένα μεγάλο ευχαριστώ στον υποψήφιο διδάκτορα του τμήματος Οικονομικών Επιστημών του ΑΠΘ κ. Κωνσταντίνο Μουτσιάνα για την πολύτιμη βοήθεια και για τις χρήσιμες παρατηρήσεις του καθ όλη τη διάρκεια ολοκλήρωσης της παρούσας διπλωματικής εργασίας. Επιπλέον, θα ήθελα να ευχαριστήσω και όλους τους συμφοιτητές μου στο ΔΠΜΣ για το χρόνο που περάσαμε μαζί. Οι συζητήσεις μας και η ανταλλαγή απόψεων και προβληματισμών συνέβαλαν εξίσου στην εκπόνηση της διπλωματικής μου και σε μια σφαιρικότερη και πληρέστερη θεώρηση των πραγμάτων. Τέλος, το παρόν εγχείρημα δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί χωρίς την αμέριστη συμπαράσταση και κατανόηση εκ μέρους της οικογένειάς μου και των φίλων μου. 3

4 Περίληψη Ο όρος χρηματοπιστωτική σταθερότητα χρησιμοποιείται ολοένα και συχνότερα στα έτη μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, κυρίως ως μέλημα και καθήκον κυβερνήσεων, κεντρικών τραπεζών και λοιπών ρυθμιστικών και εποπτικών αρχών. Αν και δεν υπάρχει, προς το παρόν τουλάχιστον, ένας κοινά αποδεκτός ορισμός της, ως έννοια είναι περισσότερο κατανοητή: η επιθυμητή κατάσταση του χρηματοπιστωτικού συστήματος (τράπεζες και λοιποί πιστωτικοί οργανισμοί, αγορές χρήματος, πιστώσεων και κεφαλαίων και οι υποδομές των αγορών, δηλαδή τα συστήματα πληρωμών, εκκαθάρισης και διακανονισμού συναλλαγών), το οποίο είναι σε θέση να απορροφήσει/αντιμετωπίσει πιθανά προβλήματα και πιέσεις χωρίς σημαντικές επιπτώσεις στην εύρυθμη λειτουργία του. Στην παρούσα εργασία προσεγγίζεται το θέμα της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας σφαιρικά, αναλύοντας τις ποικίλες εκφάνσεις της, με ιδιαίτερη μνεία στη σχέση αυτής με την έννοια του συστημικού κινδύνου. Στο εμπειρικό μέρος της παρούσας εργασίας, κατασκευάστηκε ένας δείκτης για τη ποσοτική μέτρηση του βαθμού της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και χρησιμοποιώντας τη μεθοδολογία των πάνελ δεδομένων, προσδιορίστηκαν οι παράγοντες που την επηρεάζουν σημαντικά. Λέξεις κλειδιά: χρηματοπιστωτική σταθερότητα, συστημικός κίνδυνος, προσδιοριστικοί παράγοντες, Δείκτης Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, πάνελ δεδομένα 4

5 Abstract The term financial stability is increasingly used in the years following the 2008 global financial crisis (GFC), as a primal concern and duty of governments, central banks and other regulating and supervising authorities. Although there is, for now at least, no widely accepted definition of financial stability, as a meaning is far more understandable: the coveted state of the financial system (banks and other credit institutions, money markets, credit and capital markets and market infrastructures, i.e. payment, clearing and settlement systems), being able to absorb / face potential problems and strains without significant impact on its proper functioning. In this study we approached the issue of financial stability, analyzing its various factors, with particular reference to the connection with the concept of systemic risk. At the empirical part of this paper, an index for the quantitative measurement of the degree of financial stability is constructed and using the methodology of panel data, we identified the factors that affect financial stability significantly. Keywords: financial stability, systemic risk, determinants, Financial Stability Index (FSI), panel data 5

6 Πίνακας περιεχομένων ΜΕΡΟΣ Α Χρηματοπιστωτική Σταθερότητα Έννοια Ορισμός Χρηματοπιστωτικό Σύστημα Ρόλος Συστημικός Κίνδυνος Συστημικά Σημαντικοί Χρηματοπιστωτικοί Οργανισμοί Τραπεζικός Τομέας Σημασία Ασύμμετρη Πληροφόρηση Τραπεζική Διακυβέρνηση Εποπτεία Ιστορική αναδρομή Στόχοι και Πολιτικές Κεντρικές Τράπεζες Ρόλος Εκθέσεις Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας Τράπεζα της Ελλάδας Παράγωγα Χρηματοοικονομικά Προϊόντα Χρηματοπιστωτικές Κρίσεις Γενικά Χρηματοπιστωτική Κρίση (2008?) Οικονομικοί κύκλοι Υπερκυκλικότητα (Pro cyclicality) Προσδιοριστικοί Παράγοντες ΜΕΡΟΣ Β Θεωρητικό Υπόβαθρο Εμπειρικής Ανάλυσης Εισαγωγή Μέθοδοι Εκτίμησης Υποδειγμάτων με Δεδομένα Πάνελ Ομαδοποιημένη συνάρτηση παλινδρόμησης με τη Μέθοδο Ελαχίστων Τετραγώνων

7 7.2.2 Υπόδειγμα Σταθερών Επιδράσεων Υπόδειγμα Τυχαίων Επιδράσεων Εμπειρική Ανάλυση Αντικείμενο της Ανάλυσης Δείκτης Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας Μεθοδολογία Εμπειρικά Αποτελέσματα Ομαδοποιημένη συνάρτηση παλινδρόμησης με τη Μέθοδο Ελαχίστων Τετραγώνων Μοντέλο Σταθερών Επιδράσεων Μοντέλο Τυχαίων Επιδράσεων Έλεγχοι Υπόδειγμα Σταθερών Επιδράσεων με ψευδομεταβλητές Συμπεράσματα Βιβλιογραφία / Πηγές

8 ΜΕΡΟΣ Α 1 Χρηματοπιστωτική Σταθερότητα 1.1 Έννοια Η έννοια της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας είναι σχετικά νέα και ως εκ τούτου δεν υπάρχει ένας καθολικά αποδεκτός ορισμός της, καθώς και καθιερωμένο αναλυτικό πλαίσιο για την αξιολόγησή της σταθερότητας ενός χρηματοπιστωτικού συστήματος. (Granville & Mallick 2009) Δεν υπάρχει συναίνεση για το τι είναι χρηματοπιστωτική σταθερότητα και εξαιτίας αυτού του γεγονότος, η πλειοψηφία των συγγραφέων επιλέγουν την προσδιορίσουν εκ του αντιθέτου, ορίζοντας τη χρηματοπιστωτική αστάθεια. (Baur & Schulze 2009) Σαν όρος χρησιμοποιήθηκε πρώτη φορά από την κεντρική τράπεζα της Μεγάλης Βρετανίας το 1994 (Allen & Wood 2006) για να περιγράψει τους επιδιωκόμενους στόχους της που αφορούν την αποτελεσματική λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Ωστόσο, επανήλθε έντονα στο προσκήνιο μετά την έναρξη της πρόσφατης παγκόσμιας οικονομικής κρίσης το Το νέο μακροοικονομικό πλαίσιο που έκτοτε διαμορφώνεται, υπογραμμίζει τη σημασία της σαφούς και ορθής ρύθμισης των χρηματοπιστωτικών συστημάτων, ως βασική προϋπόθεση για τη θωράκιση απέναντι στη χρηματοπιστωτική αστάθεια. (Criste & Lupu 2014) Το γενικευμένο και αυξανόμενο ενδιαφέρον για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα αντανακλά τη συνειδητοποίηση της οικονομικής και κοινωνικής ζημίας που μπορεί να προκύψει από την χρηματοπιστωτική αστάθεια. Εκτός της πρόσφατης οικονομικής κρίσης, υπήρξαν πολλές και εύκολα αναγνωρίσιμες περίοδοι χρηματοπιστωτικής αστάθειας στην ιστορία, με τη Μεγάλη Ύφεση της δεκαετίας του 1930 να αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. (Allen & Wood 2006) Ακριβώς επειδή η χρηματοπιστωτική αστάθεια ενέχει σημαντικό μακροοικονομικό κόστος και επιφέρει δυσμενείς επιπτώσεις σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις, είναι προς το συμφέρον της δημόσιας πολιτικής να ελαχιστοποιήσει την πιθανότητα εμφάνισης τέτοιων καταστάσεων, με την προώθηση της 8

9 χρηματοπιστωτικής σταθερότητας. Επιπλέον, σε περίπτωση εμφάνισης επεισοδίων χρηματοπιστωτικής αστάθειας, είναι αναγκαία η δημόσια παρέμβαση για τον περιορισμό των αρνητικών συνεπειών. (Allen & Wood 2006) Γενικά, οι πολιτικές και οι μέθοδοι για την επίτευξη της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας επιδιώκουν να περιορίσουν το συστημικό κίνδυνο, για να αποφευχθεί, στο βαθμό που αυτό είναι δυνατό, η συνακόλουθη βλάβη στην πραγματική οικονομία. (Ellis et al. 2014) Πράγματι, οι χρηματοπιστωτικές κρίσεις που συνέβησαν έχουν καταδείξει τους στενούς δεσμούς μεταξύ της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και της πραγματικής οικονομίας. (Crockett 1997) Ο ίδιος συγγραφέας (Crockett 1997) υπογραμμίζει ότι η χρηματοπιστωτική σταθερότητα είναι μια επιθυμητή κατάσταση, καθώς δημιουργεί ένα ευνοϊκό περιβάλλον για τους αποταμιευτές και τους επενδυτές να κάνουν διαχρονικές συμβάσεις, ενισχύει την αποδοτικότητα της χρηματοπιστωτικής διαμεσολάβησης, βοηθά στη βελτίωση της κατανομής των πόρων και παρέχει ένα καλύτερο περιβάλλον για την εφαρμογή της μακροοικονομικής πολιτικής. Η αστάθεια, από την άλλη πλευρά, μπορεί να έχει καταστροφικές συνέπειες, από το δημοσιονομικό κόστος της διάσωσης προβληματικών τραπεζικών ιδρυμάτων, μέχρι τις απώλειες στο πραγματικό Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν ΑΕΠ (Gross Domestic Product GDP) που σχετίζονται με τις τραπεζικές και νομισματικές κρίσεις. Η πιο σημαντική επίπτωση της χρηματοπιστωτικής αστάθειας είναι η αδυναμία του χρηματοπιστωτικού συστήματος να εκτελέσει τις βασικές λειτουργίες του, όπως για παράδειγμα η απρόσκοπτη λειτουργία των συστημάτων πληρωμών, εκκαθάρισης και διακανονισμού των συναλλαγών, δηλαδή των υποδομών της αγοράς γενικότερα, οι οποίες συμβάλλουν στην αποτελεσματική διεκπεραίωση των συναλλαγών. (ΤτΕ 2009a) Η αύξηση των επισφαλών ή μη εξυπηρετούμενων δάνειων (Non Performing Loans NPLs) και η αποδυναμωμένη οικονομική κατάσταση των δανειοληπτών καθιστά τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα λιγότερο πρόθυμα να παράσχουν νέα δάνεια. Επίσης είναι πιθανό τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα να περιορίσουν τις πιστώσεις σε υφιστάμενους δανειολήπτες, να απαιτήσουν υψηλότερες εξασφαλίσεις ή να τους επιβαρύνουν με υψηλότερο επιτόκιο για να αντισταθμίσουν την αντίληψή τους περί αυξημένου κινδύνου. (Chant 2003) 9

10 Πρέπει ωστόσο να σημειωθεί πως η χρηματοπιστωτική αστάθεια δεν είναι μια μεμονωμένη και διακριτή κατάσταση, αλλά παρουσιάζει διαβαθμίσεις. Μια χρηματοοικονομική κρίση είναι ένα ακραίος βαθμός χρηματοοικονομικής αστάθειας, όπου διάφορα σοκ στο χρηματοπιστωτικό σύστημα έχουν διαταράξει τη εύρυθμη λειτουργία του για παρατεταμένο χρονικό διάστημα. Αλλά, ένα χρηματοοικονομικό σύστημα μπορεί να πληγεί ή να διαταραχθεί χωρίς την εμφάνιση κρίσης. Το κόστος και οι συνέπειες της χρηματοπιστωτικής αστάθειας εξαρτώνται άμεσα από την ένταση του σοκ. (Chant 2003) Παραδείγματος χάρη, απότομες μειώσεις των τιμών των περιουσιακών στοιχείων στις αγορές ακινήτων ή στο χρηματιστήριο συχνά προκαλούν αύξηση της χρηματοπιστωτική αστάθειας. Αυτές οι μεταβολές αποδυναμώνουν την οικονομική κατάσταση των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων. Στο βαθμό που η οικονομική κατάσταση των δανειοληπτών τους επιδεινώνεται, αποδυναμώνεται επίσης η οικονομική κατάσταση των τραπεζών και άλλων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Αυτό οδηγεί σε υψηλότερα επιτόκια, καθώς οι επενδυτές απαιτούν μεγαλύτερες αποδόσεις λόγω της αντίληψης τους για μεγαλύτερο αναλαμβανόμενο κίνδυνο. (Chant 2003) 1.2 Ορισμός Ο Schinasi (2004) προσδιορίζει πέντε βασικές αρχές για την ανάπτυξη ενός λειτουργικού ορισμού της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας: Η πρώτη αρχή είναι ότι η χρηματοπιστωτική σταθερότητα είναι μια ευρεία έννοια, η οποία περιλαμβάνει διάφορες πτυχές της οικονομίας και του χρηματοπιστωτικού συστήματος (θεσμοί, τραπεζικά ιδρύματα και αγορές). Η δεύτερη αρχή είναι ότι η χρηματοπιστωτική σταθερότητα ως έννοια περιλαμβάνει όχι μόνο την αποτελεσματική κατανομή των πόρων και των κινδύνων, αλλά και την ομαλή λειτουργία των συστημάτων πληρωμών. Η τρίτη αρχή ότι η έννοια της χρηματοοικονομικής σταθερότητας σχετίζεται όχι μόνο με την απουσία οικονομικών κρίσεων, αλλά και με την ικανότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος να περιορίσει τις ανισορροπίες που εμφανίζονται πριν αυτές καταστούν σημαντική απειλή για το ίδιο το χρηματοπιστωτικό σύστημα και για την οικονομία γενικότερα. 10

11 Η τέταρτη αρχή είναι ότι η χρηματοπιστωτική σταθερότητα συνδέεται άμεσα με τις πιθανές συνέπειες για την πραγματική οικονομία. Αναταραχές στις χρηματοπιστωτικές αγορές ή σε μεμονωμένα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα δεν θεωρούνται απειλές για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα αν δεν αναμένεται να βλάψουν την οικονομική δραστηριότητα στο σύνολό της. Η πέμπτη αρχή είναι ότι η χρηματοπιστωτική σταθερότητα πρέπει να θεωρηθεί όχι ως μία στατική κατάσταση αλλά ως μία συνεχής και δυναμικά εξελισσόμενη. Συνεχίζοντας, ο Schinasi (2004) υποστηρίζει πως η χρηματοπιστωτική σταθερότητα μπορεί να θεωρηθεί ως η ικανότητα ενός χρηματοπιστωτικού συστήματος να: διευκολύνει την αποτελεσματική κατανομή των οικονομικών πόρων, τόσο χωρικά όσο και διαχρονικά και να συντελεί στην αποτελεσματικότητα των άλλων οικονομικών διαδικασιών (πχ αποταμίευση πλούτου, οικονομική ανάπτυξη και κοινωνική ευημερία). αξιολογεί, κατανέμει και διαχειρίζεται τους χρηματοοικονομικούς κινδύνους που εμφανίζονται. διατηρεί την ικανότητα να εκτελεί αυτές τις βασικές λειτουργίες, ακόμα και όταν επηρεάζεται από εξωτερικούς κλυδωνισμούς ή από συσσώρευση ανισορροπιών, κυρίως μέσω αυτό διορθωτικών μηχανισμών. Σε παρόμοιο ύφος κινούνται και οι Allen & Wood (2006) προτείνοντας ένα σύνολο επιθυμητών χαρακτηριστικών του ορισμού της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας: Ο ορισμός της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας θα πρέπει σαφώς να σχετίζεται με την ευημερία. Με άλλα λόγια, η χρηματοπιστωτική σταθερότητα θα πρέπει να είναι μια κατάσταση που ευνοεί την ευημερία της κοινωνίας και αξίζει να αποτελεί στόχο της δημόσιας πολιτικής. Ομοίως, η οικονομική αστάθεια θα πρέπει να ορίζεται ως κάτι το οποίο έχει σημαντικές επιπτώσεις στην κοινωνική ευημερία. Η χρηματοπιστωτική σταθερότητα θα πρέπει να είναι μία παρατηρήσιμη κατάσταση με ορατά αποτελέσματα. Δυστυχώς, όμως σημειώνουν, η 11

12 χρηματοπιστωτική σταθερότητα σε κάθε προταθέντα ορισμό είναι ελλιπώς ή μόνο μερικώς παρατηρήσιμη. Η χρηματοπιστωτική σταθερότητα θα πρέπει να υπόκειται σε έλεγχο από τις δημόσιες αρχές, ως στόχος της δημόσιας πολιτικής. Η χρηματοπιστωτική σταθερότητα θα πρέπει να είναι ευθύνη μίας σαφώς καθορισμένης πολιτικά οντότητας. Σε πολλές περιπτώσεις, αυτό σημαίνει ότι η χρηματοπιστωτική σταθερότητα είναι ευθύνη ενός έθνους κράτους. Σε ορισμένες περιπτώσεις ωστόσο, όπως λόγου χάρη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, υπάρχει κατανομή της εξουσίας και της ευθύνης μεταξύ των οργάνων της ΕΕ και των κρατών μελών. Ο ορισμός της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι δεν είναι μόνο τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα των οποίων η κατάρρευση μπορεί να προκαλέσει οικονομική ζημία. Το ίδιο ισχύει και για πολλές μεγάλες επιχειρήσεις ή και κράτη τα οποία μπορούν να χρειαστούν έκτακτη οικονομική στήριξη. Ο ορισμός της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας δεν πρέπει να είναι τόσο αυστηρά διατυπωμένος ώστε να χαρακτηρίζει την αλλαγή ως ένδειξη αστάθειας. Οι αγορές και τα τραπεζικά ιδρύματα πρέπει να αλλάζουν και να προσαρμόζονται στις μεταβολές των συνθηκών της οικονομίας. Με βάση τα προλεγόμενα, ακαδημαϊκοί και τραπεζίτες έχουν προτείνει πληθώρα ορισμών για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, οι οποίοι γενικά κατατάσσονται σε δύο κατηγορίες. Μερικοί συγγραφείς υιοθετούν μια συστημική άποψη και υπογραμμίζουν την ανθεκτικότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος ως παράγοντα κλειδί για τη σταθερότητα. Παράλληλα άλλοι συγγραφείς ορίζουν τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα με βάση την απουσία κρίσεων και μεταβλητότητας των τιμών των στοιχείων του ενεργητικού. (Oosterloo et al. 2007) Ο Schinasi (2004) θεωρεί πως ένα χρηματοπιστωτικό σύστημα είναι σε κατάσταση χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, όταν είναι ικανό να διευκολύνει (αντί να εμποδίζει) την απόδοση μιας οικονομίας και να αντιμετωπίζει τις οικονομικές ανισορροπίες που προκύπτουν ενδογενώς ή ως αποτέλεσμα ανεπιθύμητων και απρόβλεπτων γεγονότων (σοκ). 12

13 Η Lai (2003) ορίζει τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα ως την ικανότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος να αποτρέψει την εμφάνιση κρίσεων μετά από ένα σοκ. Η χρηματοοικονομική κρίση είναι ένα συστημικό γεγονός, που προκαλεί απώλεια της οικονομικής αξίας ή της εμπιστοσύνης σε ένα σημαντικό τμήμα του χρηματοπιστωτικού συστήματος, οδηγώντας σε σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στην πραγματική οικονομία. Ως εκ τούτου, η χρηματοοικονομική κρίση είναι εκδήλωση χρηματοπιστωτικής αστάθειας και ο συστημικός κίνδυνος είναι η πιθανότητα εμφάνισης μιας τέτοιας κρίσης. Σε ανάλογο τόνο, οι Caccioli et al. (2014) υπογραμμίζουν πως σε καταστάσεις χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, ένα σοκ που επηρεάζει αρχικά ένα μεμονωμένο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα δεν μεταδίδεται στο σύνολο του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Σε περιπτώσεις χρηματοπιστωτικής αστάθειας ωστόσο, τα σοκ ενισχύονται περαιτέρω και προκαλούν αλυσιδωτές πτωχεύσεις. Ο Mishkin (1999) ορίζει τη χρηματοπιστωτική αστάθεια ως την κατάσταση όπου ένα σοκ στο χρηματοπιστωτικό σύστημα παρεμβαίνει στη ροή των πληροφοριών, έτσι ώστε το χρηματοπιστωτικό σύστημα αδυνατεί να επιτελέσει τη βασική λειτουργία του, τη διοχέτευση κεφαλαίων στα πρόσωπα (φυσικά ή νομικά) με παραγωγικές επενδυτικές ευκαιρίες. Συνεχίζοντας, ο συγγραφέας τονίζει πως αν η χρηματοπιστωτική αστάθεια είναι αρκετά σοβαρή, δύναται να οδηγήσει σε σχεδόν πλήρη κατάρρευση των χρηματοπιστωτικών αγορών, δηλαδή σε χρηματοπιστωτική κρίση. Οι Donath & Cismaş (2008) αν και επιλέγουν τον όρο ευρωστία του χρηματοπιστωτικού συστήματος αντί της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, την οριζουν ως την κατάσταση όπου το χρηματοπιστωτικό σύστημα που παραμένει σταθερό και αποτελεσματικό κάτω από ένα ευρύ φάσμα συνθηκών της αγοράς. Αν και δύνανται να εμφανίζονται σημαντικές διαφοροποιήσεις, όλα τα εύρωστα χρηματοπιστωτικά συστήματα παρουσιάζουν τρία βασικά χαρακτηριστικά: Κατ 'αρχάς, ένα εύρωστο χρηματοπιστωτικό σύστημα παρουσιάζει ευελιξία, συνεχίζοντας να λειτουργεί αποτελεσματικά στην κατανομή των χρηματοδοτήσεων, κάτω από ένα ευρύ φάσμα οικονομικών συνθηκών ιδίως όταν αυτές αλλάζουν ταχύτατα. 13

14 Δεύτερον, ένα εύρωστο χρηματοπιστωτικό σύστημα παρουσιάζει ανθεκτικότητα, με την έννοια ότι οι αγορές συνεχίζουν να λειτουργούν και οι πληρωμές πραγματοποιούνται με αξιοπιστία και ταχύτητα παρά τις οποιεσδήποτε οικονομικές διαταραχές. Και τρίτον, ένα εύρωστο χρηματοπιστωτικό σύστημα παρουσιάζει (εσωτερική) σταθερότητα δηλαδή δεν εμφανίζει το ίδιο σημαντικές οικονομικές διαταραχές, ούτε μεγεθύνει εξωτερικούς κραδασμούς, που μπορούν να οδηγήσουν σε οικονομική κρίση. Οι ίδιοι συγγραφείς (Donath & Cismaş 2008) υποστηρίζουν πως σημαντικές στρεβλώσεις στην πραγματική οικονομία δημιουργούν σχεδόν αναπόφευκτα κινδύνους για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, ανεξάρτητα του βαθμού ευρωστίας του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Παρ 'όλα αυτά, ένα εύρωστο χρηματοπιστωτικό σύστημα μπορεί να μειώσει την πιθανότητα πως προβλήματα στην πραγματική οικονομία θα οδηγήσουν σε οικονομική κρίση, καθώς και να συμβάλλει στον περιορισμό των επιπτώσεων της κρίσης αν αυτή συμβεί. Ο Crockett (1997) κάνει διάκριση ανάμεσα στη σταθερότητα των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και τη σταθερότητα των χρηματοπιστωτικών αγορών. Η σταθερότητα των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων ορίζεται ως η απουσία των σοκ που έχουν τη δυνατότητα να προκαλέσουν μετρήσιμη οικονομική ζημία σε μεγάλο μέρος του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Περιστασιακές πτωχεύσεις μικρότερων τραπεζικών ιδρυμάτων και περιστασιακές σημαντικές απώλειες σε μεγαλύτερα ιδρύματα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της κανονικής λειτουργίας του χρηματοπιστωτικού συστήματος, διότι υπενθυμίζουν στους συμμετέχοντες στην αγορά την υποχρέωσή τους να ασκήσουν πειθαρχία πάνω στις δραστηριότητες των διαμεσολαβητών με τους οποίους συναλλάσσονται. Ομοίως, η σταθερότητα στις χρηματοπιστωτικές αγορές ορίζεται ως η απουσία των ακραίων μεταβολών των τιμών που προκαλούν ευρύτερες οικονομικές ζημίες. Οι τιμές μπορούν και πρέπει να κινούνται για να αντανακλούν τις αλλαγές στα βασικά οικονομικά μεγέθη. Αστάθεια και κρίση του χρηματοπιστωτικού συστήματος εμφανίζονται όταν οι τιμές στις αγορές μεταβάλλονται πολύ πιο έντονα από ότι μπορεί να εξηγηθεί, με ολέθριες συνέπειες για την οικονομία. 14

15 Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ΕΚΤ (European Central Bank ECB) ορίζει τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα ως μία κατάσταση στην οποία το χρηματοπιστωτικό σύστημα μπορεί να αντέξει πιθανά σοκ χωρίς σοβαρές διαταραχές στη χρηματοοικονομική διαμεσολάβηση και στην αποτελεσματική κατανομή των αποταμιεύσεων σε παραγωγικές επενδύσεις. (ECB 2014a) Τέλος, η Τράπεζα της Ελλάδας (ΤτΕ 2009b): Ως χρηματοπιστωτική σταθερότητα νοείται και μπορεί να οριστεί μια κατάσταση στην οποία το συνολικό χρηματοπιστωτικό σύστημα που αποτελείται από τον τομέα των τραπεζών και λοιπών πιστωτικών οργανισμών, τις αγορές χρήματος, πιστώσεων και κεφαλαίων και τις υποδομές των αγορών (συστήματα πληρωμών και εκκαθάρισης και διακανονισμού συναλλαγών) διαθέτει ισχυρές αντοχές και επαρκείς αντιστάσεις στους απροσδόκητους κραδασμούς ή διορθώσεις ανισορροπιών, ώστε να ελαχιστοποιείται η πιθανότητα αποδιοργάνωσης του συστήματος σε βαθμό που θα διακύβευε την αποτελεσματική κατανομή των αποταμιευτικών πόρων και την ομαλή ροή χρήματος και δανειακών κεφαλαίων προς τις κοινωνικά επωφελέστερες χρήσεις και δραστηριότητες. 15

16 2 Χρηματοπιστωτικό Σύστημα 2.1 Ρόλος Το χρηματοπιστωτικό σύστημα (financial system) είναι το μέσο διοχέτευσης κεφαλαίων από τις πλεονασματικές οικονομικές μονάδες (πχ τα νοικοκυριά) στις ελλειμματικές οικονομικές μονάδες (πχ το Δημόσιο, οι ιδιωτικές επιχειρήσεις κ.α.). (Γκόρτσος & Αλεξάκης 2006) Σε παρόμοιο τόνο, οι Ζοπουνίδης & Λεμονάκης (2009) ορίζουν το χρηματοπιστωτικό σύστημα ως ένα σύνολο θεσμών και οικονομικών φορέων που έχουν ως κύριο αντικείμενο δραστηριότητας, τη μεταφορά οικονομικών πόρων από τις πλεονασματικές οικονομικές μονάδες στις ελλειμματικές, μέσω της μετατροπής χρηματικών μέσων σε δανειακό κεφάλαιο. Ο Chant (2003) υποστηρίζει πως οι βασικές λειτουργίες του χρηματοπιστωτικού συστήματος είναι οι εξής: Η λειτουργία της διαμεσολάβησης, η οποία μεταφέρει πόρους που συγκεντρώθηκαν από τους αποταμιευτές σε επενδυτές οι οποίοι έχουν εντοπίσει παραγωγικές χρήσεις για αυτούς. Ενώ ορισμένοι πόροι μεταφέρονται άμεσα μεταξύ αποταμιευτών και επενδυτών, το μεγαλύτερο μέρος αυτών των μεταβιβάσεων λαμβάνει χώρα έμμεσα μέσω διαφόρων μεσαζόντων, όπως οι εμπορικές τράπεζες και τα ταμιευτήρια. Η λειτουργία των πληρωμών, η οποία παρέχει τα μέσα με τα οποία τα φυσικά πρόσωπα και οι επιχειρήσεις πραγματοποιούν τις πληρωμές που προκύπτουν από τις συναλλαγές τους. Κατά την παροχή αυτής της λειτουργίας, οι χρηματοπιστωτικά ιδρύματα πραγματοποιούν πληρωμές (εκκαθαρίσεις και διακανονισμοί) μεταξύ τους για να ικανοποιήσουν τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τις εμπορικές συναλλαγές των πελατών τους. Οι Ζοπουνίδης & Λεμονάκης (2009) προσθέτουν στις δύο κύριες λειτουργίες του χρηματοπιστωτικού συστήματος που παρουσίασε ο Chant (μεταφορά πόρων και εκκαθάριση συναλλαγών και πληρωμών) και μία τρίτη: τη διαχείριση των κινδύνων (risk management). Η διαχείριση των αναλαμβανόμενων κινδύνων αποτελεί κύριο 16

17 μέλημα των διοικήσεων των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, οι οποίες με τη χρήση κατάλληλων εργαλείων, επιτυγχάνουν τη διασπορά και τη μείωση τους. Συγκεκριμενοποιώντας, με τον όρο χρηματοπιστωτικό σύστημα νοείται το σύνολο των επιχειρήσεων όπως: τράπεζες, ασφαλιστικές εταιρίες, ταχυδρομικά ταμιευτήρια, χρηματιστηριακές εταιρίες, πιστωτικοί συνεταιρισμοί, εταιρίες χρηματοδοτικής μίσθωσης (leasing), εταιρίες ανάληψης επιχειρηματικών απαιτήσεων τρίτων (factoring), εταιρίες επενδύσεων και αμοιβαίων κεφαλαίων κ.λ.π. που παρέχουν χρηματοοικονομικές υπηρεσίες. (Ζοπουνίδης & Λεμονάκης 2009) Στο ελληνικό χρηματοπιστωτικό σύστημα περιλαμβάνεται και το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων που αποτελεί αυτόνομο χρηματοπιστωτικό οργανισμό εξυπηρέτησης του δημόσιου και κοινωνικού συμφέροντος, υπό την εποπτεία του Υπουργού Οικονομικών, το οποίο διέπεται από ειδική και προσαρμοσμένη προς το σκοπό του νομοθεσία. (Πηγή: Σύμφωνα με τη 2013/36/EE Οδηγία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το Ν. 4261/2014 άρθρο 11, ως χρηματοοικονομικές υπηρεσίες θεωρούνται: 1. Η αποδοχή καταθέσεων ή άλλων ξένων κεφαλαίων. 2. Η χορήγηση πιστώσεων και οι πράξεις αναδοχής και είσπραξης απαιτήσεων (factoring). 3. Η χρηματοδοτική μίσθωση (leasing). 4. Οι πράξεις πληρωμής. 5. Η έκδοση και διαχείριση μέσων πληρωμής. 6. Οι εγγυήσεις και αναλήψεις υποχρεώσεων. 7. Οι συναλλαγές σε προθεσμιακούς τίτλους, κινητές αξίες (αξιόγραφα), συνάλλαγμα κ.α. 8. Οι πράξεις αναδοχής σε εκδόσεις τίτλων και παροχή συναφών υπηρεσιών (underwriting). 9. Η παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών σε επιχειρήσεις σχετικά με την κεφαλαιακή τους διάρθρωση καθώς και σε θέματα συγχωνεύσεων και εξαγορών. 10. Η διαμεσολάβηση στις διατραπεζικές αγορές. 11. Η διαχείριση χαρτοφυλακίου. 17

18 12. Η φύλαξη και διαχείριση κινητών αξιών. 13. Η συλλογή και επεξεργασία εμπορικών πληροφοριών όπως η αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας των πελατών. 14. Η εκμίσθωση θυρίδων. 15. Η έκδοση ηλεκτρονικού χρήματος. Στο ελληνικό χρηματοπιστωτικό σύστημα όπως ήδη αναφέραμε, συγκαταλέγονται πλην των τραπεζικών ιδρυμάτων και άλλες, μη τραπεζικές εταιρίες, καθώς και φορείς κοινωνικής ασφάλισης. Ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο κλάδος των ασφαλιστικών εταιριών, διότι συνδέεται στενά με τον τραπεζικό τομέα, γεγονός το οποίο είναι πιθανό να επιφέρει επιπτώσεις στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, ανεξάρτητα του τομέα εμφάνισης των αρχικών προβλημάτων. Οι ασφαλιστικές εταιρίες, ως θεσμικοί επενδυτές, αποτελούν σημαντικούς αγοραστές του τραπεζικού χρέους (κυρίως τραπεζικά ομόλογα) (ECB 2012a), με το ενεργητικό τους στο τέλος του 2008 να διαμορφώνεται σε επίπεδο ελαφρά κάτω του 3% του συνολικού ενεργητικού του ελληνικού χρηματοπιστωτικού συστήματος. Το αντίστοιχο ποσοστό για τις υπόλοιπες μη τραπεζικές εταιρίες ανέρχεται σε επίπεδα ελαφρώς άνω του 3%, ενώ για τους φορείς κοινωνικής ασφάλισης στο 6%. (ΤτΕ 2009a). Παρόλο που το ποσοστό που αντιπροσωπεύουν είναι σχετικά μικρό (συνολικά περίπου 12% του συνολικού ενεργητικού του ελληνικού χρηματοπιστωτικού συστήματος), η σύνδεση και η αλληλεξάρτησή τους από τον τραπεζικό τομέα, καθιστά απαραίτητη την παρακολούθηση και εποπτεία τους. (ΤτΕ 2009b) Οι θεσμικοί επενδυτές ως όρος αναφέρεται σε εξειδικευμένους οργανισμούς με βασικό αντικείμενο εργασιών, πέραν των άλλων, τη διαχείριση μεγάλου ύψους κεφαλαίων (ίδια ή και ξένα κεφάλαια) βάσει ενός συγκεκριμένου θεσμικού πλαισίου και ρητών κανόνων δεοντολογίας. Οι θεσμικοί επενδυτές τοποθετούνται σε προϊόντα της χρηματαγοράς και της κεφαλαιαγοράς, με κριτήρια το βαθμό του κινδύνου που δέχονται να αναλάβουν, την κεφαλαιακή τους επάρκεια και την ανάπτυξη προϊόντων αντιστάθμισης κινδύνου (παράγωγα προϊόντα). (Αγγελόπουλος 2013) Οι θεσμικοί επενδυτές στην Ελλάδα έχουν οριστεί με απόφαση της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς και είναι: Οι Ανώνυμες Εταιρίες Διαχείρισης Αμοιβαίων Κεφαλαίων (Α.Ε.Δ.Α.Κ.). 18

19 Οι Ανώνυμες Εταιρίες Επενδύσεων Χαρτοφυλακίου (Α.Ε.Ε.Χ.). Οι Ανώνυμες Εταιρίες Παροχής Επενδυτικών Υπηρεσιών (Α.Ε.Π.Ε.Υ.). Τα τραπεζικά και μη, πιστωτικά ιδρύματα. Οι ασφαλιστικές εταιρίες με συγκεκριμένο ύψος ενεργητικού. Τα ασφαλιστικά ταμεία. Βλέπουμε λοιπόν πως με τον όρο θεσμικοί επενδυτές ουσιαστικά αναφερόμαστε στους συμμετέχοντες στο χρηματοπιστωτικό σύστημα. 2.2 Συστημικός Κίνδυνος Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, οι πολιτικές και οι μέθοδοι για την επίτευξη της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας επιδιώκουν να περιορίσουν το συστημικό κίνδυνο. Σύμφωνα με Morgan & Pontines (2014), το βασικό μάθημα της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης (Global Financial Crisis GFC) που εκδηλώθηκε το 2008, είναι η αναγκαιότητα αφενός του περιορισμού του συστημικού κινδύνου και αφετέρου της διατήρησης της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας. Πράγματι, ο συστημικός κίνδυνος και η χρηματοπιστωτική σταθερότητα είναι δύο έννοιες αλληλένδετες και αποτελούν τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Συγκεκριμένα, υψηλός συστημικός κίνδυνος συνεπάγεται υπονόμευση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας (επομένως εμφάνιση χρηματοπιστωτικής αστάθειας) και αντίστροφα υψηλός βαθμός χρηματοπιστωτικής σταθερότητας συνεπάγεται χαμηλό επίπεδο συστημικού κινδύνου. Οι Ellis et al. (2014) σημειώνουν πως δεν υπάρχει ένας κοινά αποδεκτός και λειτουργικός ορισμός του συστημικού κινδύνου (όπως και της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας όπως είδαμε παραπάνω), επιλέγοντας να ορίσουν το συστημικό κίνδυνο ως την πιθανότητα εκδήλωσης μιας γενικευμένης κατάρρευσης ενός χρηματοπιστωτικού συστήματος. Συνεχίζοντας, σημειώνουν πως η έγκαιρη λήψη μέτρων και αποφάσεων για τον περιορισμό του συστημικού κινδύνου είναι κατά κανόνα πρόκληση, καθώς ο ίδιος ο συστημικός κίνδυνος είναι δύσκολα παρατηρήσιμος και μόνο οι επιπτώσεις του γίνονται εύκολα αντιληπτές. 19

20 Ο Αγγελόπουλος (2013) ορίζει το συστημικό κίνδυνο ως τον κίνδυνο που συνίσταται στο ότι ενδεχόμενη αδυναμία μέλους του συστήματος πληρωμών να ανταποκριθεί στις οικονομικές του υποχρεώσεις δύναται να οδηγήσει σε αντίστοιχη αδυναμία και άλλα μέλη του συστήματος. Αν και δεν κατονομάζεται ρητά στον παραπάνω ορισμό, εντούτοις η φράση να οδηγήσει σε αντίστοιχη αδυναμία αναφέρεται σε ένα ιδιαίτερα σημαντικό φαινόμενο, στην έννοια της τραπεζικής μετάδοσης ή απλά μετάδοσης (contagion). Ως τραπεζική μετάδοση ορίζεται η εξάπλωση ενός σοκ που πλήττει μία τράπεζα σε άλλα τραπεζικά ιδρύματα ή/και τραπεζικούς τομείς. (Gropp & Vesala 2000) Ο Furfine (2003) διακρίνει δύο τύπους συστημικού κινδύνου, με βάση την ύπαρξη ή μη τραπεζικής μετάδοσης: 1) Ο κίνδυνος ότι ένα χρηματοοικονομικό σοκ θα οδηγήσει ένα σημαντικό αριθμό αγορών και χρηματοπιστωτικών οργανισμών να σταματήσει να λειτούργει αποτελεσματικά. 2) Ο κίνδυνος ότι η πτώχευση ενός ή ενός μικρού αριθμού χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων θα προκαλέσει αλυσιδωτά προβλήματα (ή και πτωχεύσεις) στο υπόλοιπο χρηματοπιστωτικό σύστημα, λόγω των χρηματοπιστωτικών δεσμών μεταξύ των ιδρυμάτων. Κάνοντας χρήση της έννοιας της τραπεζικής μετάδοσης, η Ομάδα των Δέκα, η οποία αποτελείται από 11 (!) βιομηχανικά αναπτυγμένες χώρες (Βέλγιο, Καναδάς, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Ιαπωνία, Ολλανδία, Σουηδία, Ελβετία, Μεγ. Βρετανία και ΗΠΑ), των οποίων οι υπουργοί οικονομικών και οι διοικητές των κεντρικών τραπεζών συσκέπτονται και συνεργάζονται σε χρηματοοικονομικά θέματα, ορίζει τον συστημικό κίνδυνο ως την πιθανότητα ένα εξωγενές σοκ να προκαλέσει οικονομικές απώλειες σε ένα σημαντικό τμήμα του χρηματοπιστωτικού συστήματος, προκαλώντας σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στην πραγματική οικονομία (Group of Ten 2001), στο τμήμα δηλαδή της οικονομίας που ασχολείται με την καθεαυτό παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών (σε αντίθεση με το χρηματοπιστωτικό σύστημα που ασχολείται με την αγορά και την πώληση αυτών). Συγκεκριμένα, ένα εξωγενές σοκ δύναται να οδηγήσει σε ένα κύμα πτωχεύσεων τραπεζικών ή άλλων χρηματοπιστωτικών οργανισμών, με αποτέλεσμα 20

21 την εκδήλωση χρηματοπιστωτικής κρίσης, η οποία συνοδεύεται από έντονη συρρίκνωση της προσφοράς χρήματος και ύφεση. Ωστόσο, ακόμα και αν η χρηματοπιστωτική κρίση αποφευχθεί, η πτώχευση ορισμένων χρηματοπιστωτικών οργανισμών πιθανότατα θα οδηγήσει τους υπόλοιπους στον περιορισμό των παρεχόμενων πιστώσεων, ως αντίδραση για τον περιορισμό της έκθεσης τους στον κίνδυνο. Κατά αυτόν τον τρόπο, η ιδιωτική κατανάλωση (ζήτηση) των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών θα σημειώσει πτώση, συμπαρασύροντας και την παραγωγή (προσφορά) αγαθών και υπηρεσιών. (Hoggarth et al. 2002) 21

22 2.3 Συστημικά Σημαντικοί Χρηματοπιστωτικοί Οργανισμοί Για την εύρυθμη λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος και των αγορών, σύμφωνα με τις αρχές του (θεμιτού) ανταγωνισμού, η πτώχευση των χρηματοπιστωτικών οργανισμών που είναι ζημιογόνοι και αφερέγγυοι είναι απαραίτητη. Οι αρμόδιες αρχές ρύθμισης και εποπτείας δεν στοχεύουν στην εξάλειψη του φαινομένου των πτωχεύσεων, αλλά πρωταρχικός στόχος της προληπτικής ρύθμισης και εποπτείας είναι η διατήρηση της σταθερότητας του χρηματοπιστωτικού συστήματος εν γένει και ο περιορισμός του συστημικού κινδύνου. (Group of Thirty G ) Η αποτελεσματικότητα των ρυθμιστικών μέτρων και πολιτικών, και των εποπτικών αρχών γενικότερα, κρίνεται από τα εξής κριτήρια: Τον περιορισμό της πιθανότητας πτώχευσης των χρηματοπιστωτικών οργανισμών μέσω του ρυθμιστικού πλαισίου και της πειθαρχίας που έχει θεσπιστεί. Τη διαχείριση των πτωχεύσεων όταν συμβούν, κατά τρόπο που να ενισχύει την πειθαρχία των υπολοίπων χρηματοπιστωτικών οργανισμών (ανώτερα διευθυντικά στελέχη και μέτοχοι). Την εξασφάλιση της ομαλής και απρόσκοπτης λειτουργίας του χρηματοπιστωτικού συστήματος και των αγορών παρά το σοκ των μεμονωμένων πτωχεύσεων. Για τον περιορισμό του συστημικού κινδύνου είναι απαραίτητη η στενή προληπτική εποπτεία των συστημικά σημαντικών χρηματοπιστωτικών οργανισμών (Systemically Important Financial Institutions SIFIs), των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων δηλαδή, όπου η εμφάνιση προβλημάτων ή ακόμη σε ακραίες περιπτώσεις τυχόν πτώχευσή τους θα επιφέρει σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στο σύνολο του χρηματοπιστωτικού συστήματος. (Group of Thirty G ) 22

23 Τα γενικά χαρακτηριστικά με βάση τα οποία ένα χρηματοπιστωτικό ίδρυμα κατηγοριοποιείται ως συστημικά σημαντικό είναι: Το μέγεθος. Ο ισολογισμός είναι ένα συχνά χρησιμοποιούμενο μέτρο, αλλά πιο αξιόπιστα μέτρα λαμβάνουν υπόψη και τα εντός και τα εκτός ισολογισμού στοιχεία, με τις κατάλληλες σταθμίσεις κινδύνου. Αυτά τα μέτρα εξετάζονται πάντοτε σε σχέση με το μέγεθος των χρηματοπιστωτικών αγορών της χώρας, του τραπεζικού συστήματος και της οικονομίας γενικότερα. Η μόχλευση. Ο βαθμός της μόχλευσης είναι ένα επίσης σημαντικό χαρακτηριστικό. Το μεγάλο μέγεθος δεν αποτελεί αυτοτελή παράγοντα συστημικού κινδύνου, εάν συνοδεύεται από σημαντικά ίδια κεφαλαία και περιουσιακά στοιχεία (στοιχεία ενεργητικού). Υψηλό επίπεδο συστημικού κινδύνου παρουσιάζεται από το συνδυασμό περιουσιακών στοιχείων υψηλού κινδύνου και σχετικά χαμηλής ρευστότητας και σημαντικού ύψους βραχυπρόθεσμης χρηματοδότησης από ξένα κεφάλαια. Ο βαθμός αλληλεπίδρασης. Αναφερόμαστε στο βαθμό που η πτώχευση ενός χρηματοπιστωτικού ιδρύματος θα έχει άμεσες και σημαντικές αλυσιδωτές επιπτώσεις σε ένα μεγάλο αριθμό άλλων σημαντικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Για τον καθορισμό του βαθμού αλληλεπίδρασης είναι σημαντικό το εύρος των συναλλαγών σε μη οργανωμένες ή εξω χρηματιστηριακές αγορές (αγορές Over The Counter OTC). Οι συγκεκριμένες αγορές είναι κατά κύριο λόγο αγορές παράγωγων χρηματοοικονομικών προϊόντων και διακρίνονται από την απουσία λεπτομερών και τυποποιημένων κανόνων λειτουργίας. Οι συναλλαγές πραγματοποιούνται βάσει κανόνων και όρων, που τίθενται από τους ίδιους τους αντισυμβαλλόμενους. (Αγγελόπουλος 2013) Η έλλειψη διαφάνειας στις αγορές αυτές, έχει καταστήσει την εκτίμηση του βαθμού αλληλεπίδρασης ιδιαίτερα δύσκολη. Παρόλο που τα παραπάνω κριτήρια καθορίζονται εκ των προτέρων σε γενικές γραμμές, ο ακριβής προσδιορισμός τους από τις ρυθμιστικές αρχές δεν γίνεται 23

24 άκαμπτα και με απόλυτη στατιστική ακρίβεια. Αντίθετα, οι εποπτικές αρχές κάθε χώρας έχουν την εξουσία και την αρμοδιότητα να θέτουν και να τροποποιούν τα κριτήρια που χρησιμοποιούνται για τον προσδιορισμό των συστημικά σημαντικών χρηματοπιστωτικών οργανισμών, οι οποίοι χρήζουν ιδιαίτερης προληπτικής εποπτείας. (Group of Thirty G ) 24

25 3 Τραπεζικός Τομέας 3.1 Σημασία Ένας ιδιαίτερα σημαντικός παράγοντας για τη σταθερότητα των χρηματοπιστωτικών συστημάτων είναι ο τραπεζικός τομέας (ή το τραπεζικό σύστημα), καθώς τα τραπεζικά ιδρύματα διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στη διαδικασία της δημιουργίας χρήματος και στο σύστημα πληρωμών. Πέραν αυτού, οι πιστώσεις και τα δάνεια που παρέχουν είναι καθοριστικά για την χρηματοδότηση των επενδύσεων και της ανάπτυξης. (Hartmann et al. 2005) Σε κάθε οικονομία που διέπεται από τους κανόνες της ελεύθερης αγοράς, απαντώνται δύο άρρηκτα συνδεδεμένα συστήματα: το χρηματοπιστωτικό (financial system) και το νομισματικό σύστημα (monetary system). (Γκόρτσος & Αλεξάκης 2006) Ως νομισματική σταθερότητα ορίζεται η σταθερότητα του γενικού επιπέδου των τιμών, ενώ ως χρηματοπιστωτική σταθερότητα, η σταθερότητα βασικών θεσμικών οργάνων και των αγορών που συνθέτουν το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Ενώ αυτοί είναι εννοιολογικά αυτοτελείς στόχοι, οι δεσμοί μεταξύ των δύο πλέον αναγνωρίζονται ολοένα και περισσότερο. (BIS 1997) Ως εκ τούτου, για τη διατήρηση όχι μόνο της χρηματοπιστωτικής, αλλά και της νομισματικής σταθερότητας, οι κεντρικές τράπεζες και οι αρμόδιες εποπτικές αρχές επιδεικνύουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην αξιολόγηση της σταθερότητας του τραπεζικού συστήματος. (Hartmann et al. 2005) Πράγματι, η ευρωστία και η σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την απρόσκοπτη λειτουργία του τραπεζικού τομέα. Η πρόσφατη χρηματοπιστωτική κρίση κατέδειξε ότι τα προβλήματα και τα σοκ που πλήττουν τον τραπεζικό τομέα, επηρεάζουν άμεσα το σύνολο του χρηματοπιστωτικού συστήματος (De Jonghe 2010). Λόγω αυτού του γεγονότος, για τη διασφάλιση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και για τον περιορισμό του συστημικού κινδύνου, είναι απαραίτητη η προληπτική ρύθμιση, εποπτεία και αξιολόγηση της σταθερότητας και ευρωστίας των επιμέρους τραπεζικών ιδρυμάτων. Προς αυτό το στόχο, τα τραπεζικά ιδρύματα και οι αρμόδιες εποπτικές αρχές έχουν καθιερώσει ένα ευρύ 25

26 πλαίσιο παρακολούθησης και διαχείρισης των χρηματοοικονομικών κινδύνων. (Moutsianas 2011) Και άλλοι συγγραφείς όπως ο Crockett (1997), συμφωνούν πως τα τραπεζικά ιδρύματα αποτελούν μια ειδική κατηγορία, διότι η αστάθεια στο τραπεζικό σύστημα παρουσιάζει τη μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης συστημικού κίνδυνου και τραπεζικής μετάδοσης. Σε ανάλογο ύφος, οι Χριστόπουλος & Ντόκας (2012) χαρακτηρίζουν το τραπεζικό σύστημα ως τον πυρήνα του χρηματοπιστωτικού συστήματος, υπογραμμίζοντας τη συμβολή του στην πορεία (ανάπτυξη ή ύφεση) της γενικότερης οικονομίας. Ενδεικτικά, η άμεση συμμετοχή του τραπεζικού τομέα (μέρος του συνόλου του χρηματοπιστωτικού συστήματος) στο ΑΕΠ της Ελλάδας κατά την περίοδο κυμαίνεται μεταξύ 4,33% το 2004 και 4,81% το Αντιλαμβανόμαστε λοιπόν, τη σημασία του τραπεζικού τομέα για την πραγματική οικονομία. (Ελληνική Ένωση Τραπεζών 2011) Συμμετοχή τραπεζικού τομέα στο ΑΕΠ της Ελλάδας Δύο είναι οι λόγοι, για τους οποίους ο τραπεζικός τομέας απαιτεί ειδική μεταχείριση για τη διαφύλαξη της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας. Αφενός, οι υποχρεώσεις (liabilities) των τραπεζικών ιδρυμάτων είναι πληρωτέες στο άρτιο σε πρώτη ζήτηση, δηλαδή άμεσα, ενώ τα περιουσιακά στοιχεία τους είναι συνήθως πιο δύσκολα ρευστοποιήσιμα. Αυτό τα καθιστά ευάλωτα σε περιπτώσεις τραπεζικού πανικού μαζικής απόσυρσης καταθέσεων (bank run), οι οποίες είναι πιθανό να οδηγήσουν σε προβλήματα ρευστότητας ή ακόμη και σε πτώχευση. 26

27 Ειδικότερα, ο τραπεζικός πανικός (bank run) εμφανίζεται όταν η ζήτηση ενός τραπεζικού ιδρύματος για ρευστότητα, λόγω της μαζικής απόσυρσης καταθέσεων, υπερβαίνει τη βραχυπρόθεσμη αξία των περιουσιακών του στοιχείων. Αυτό συμβαίνει λόγω της αναντιστοιχίας ληκτότητας (maturity) μεταξύ απαιτήσεων και υποχρεώσεων. Οι υποχρεώσεις των τραπεζικών ιδρυμάτων, που αποτελούνται κυρίως από καταθέσεις, τείνουν να είναι βραχυπρόθεσμες και άμεσα απαιτητές, ενώ οι απαιτήσεις τους τείνουν να είναι μακροπρόθεσμες και μη ρευστοποιήσιμες. (Lai 2003) Αφετέρου, οι τράπεζες είναι υπεύθυνες για την λειτουργία του συστήματος πληρωμών, γεγονός που συνεπάγεται ότι τα σοκ που λαμβάνουν χώρα σε ένα ίδρυμα μεταδίδονται στο υπόλοιπο χρηματοπιστωτικό σύστημα, με αποτέλεσμα σε ακραίες περιπτώσεις το σύστημα πληρωμών να καταρρεύσει. Σύμφωνα με την ΤτΕ (ΤτΕ 2009a), τα συστήματα πληρωμών και τα συστήματα εκκαθάρισης και διακανονισμού συναλλαγών επί τίτλων αποτελούν τις υποδομές των χρηματοπιστωτικών συστημάτων και των χρηματοπιστωτικών αγορών. Η ομαλή και απρόσκοπτη λειτουργία των συστημάτων αυτών είναι ιδιαίτερα σημαντική για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και η επίβλεψή τους αποτελεί μία από τις βασικές αρμοδιότητες των εθνικών κεντρικών τραπεζών. Σκοπός της επίβλεψης είναι η παρακολούθηση και αξιολόγηση των κινδύνων (πιστωτικός, ρευστότητας, λειτουργικός και νομικός) στους οποίους είναι εκτεθειμένες οι υποδομές και η πρόληψη του ενδεχομένου να μεταδοθούν μέσω των υποδομών στο σύνολο του χρηματοπιστωτικού συστήματος απροσδόκητα σοκ ή διορθώσεις ανισορροπιών που εκδηλώνονται σε ορισμένο τμήμα του χρηματοπιστωτικού συστήματος. 3.2 Ασύμμετρη Πληροφόρηση Η έννοια της ασύμμετρης πληροφόρησης, δηλαδή της άνισης κατανομής πληροφοριών μεταξύ των συμβαλλόμενων σε μία οικονομική συναλλαγή, είναι ιδιαίτερα σημαντική καθώς οδηγεί στην ανισορροπία δύναμης στις συναλλαγές. (Συριόπουλος & Παπαδάμου 2014) Η ανισορροπία αυτή αυξάνει τα κόστη της συναλλαγής όπως: 27

28 Το κόστος αναζήτησης (search cost) της κατάλληλης συναλλαγής, τόσο για τον δανειστή/πιστωτή όσο και για τον δανειζόμενο, που θα ικανοποιεί τις διαφορετικές τους ανάγκες. Το κόστος συμβάσεων (contract cost) δηλαδή την αμοιβή του δικηγόρου, ο οποίος θα επιμεληθεί τους όρους της δανειακής σύμβασης. Το κόστος διαλογής (screening cost) από τον πιστωτή του φερέγγυου δανειζόμενου, μέσα από ένα μεγάλο αριθμό αιτούντων πίστωσης. Το κόστος ελέγχου (monitoring cost) της πιθανής συμπεριφοράς ηθικού κινδύνου. Το κόστος επιβολής ποινών (enforcement cost) μέσω της δικαστικής οδού σε περίπτωση μη ορθής συμπεριφοράς του δανειζόμενου. Η πληροφόρηση για την πιστωτική συμπεριφορά των δανειοληπτών βελτιώνει τη διαφάνεια στις συναλλαγές και περιορίζει σημαντικά το κόστος που προκαλούν στην οικονομία και την κοινωνία γενικότερα, οι ασυνεπείς συναλλασσόμενοι. Η εν λόγω πληροφόρηση διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην τιμολόγηση των δανειακών προϊόντων, καθώς παρέχει τη δυνατότητα στους πιστωτές να εκτιμήσουν ακριβέστερα, κατά την τιμολόγηση αυτή, τον πιστωτικό κίνδυνο για κάθε δανειολήπτη. Έχει αποδειχθεί πως η συγκεκριμένη πληροφόρηση συμβάλλει στην προστασία της πίστης και στη μείωση των επισφαλειών, προς όφελος και των ίδιων των συναλλασσομένων (ιδιωτών και επιχειρήσεων) αλλά και της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας συνολικά. Αντίθετα, οι επιπτώσεις της ασύμμετρης πληροφόρησης ή της έλλειψης πληροφόρησης για την πιστωτική συμπεριφορά των δανειοληπτών είναι η εμφάνιση δύο βασικών δυσλειτουργιών της αγοράς, της δυσμενής επιλογής (adverse selection) και του ηθικού κινδύνου (moral hazard). (Συριόπουλος & Παπαδάμου 2014) Χαρακτηριστικό παράδειγμα ηθικού κινδύνου είναι η θεώρηση των κυριότερων τραπεζικών ιδρυμάτων ως πολύ σημαντικά για να αφεθούν να πτωχεύσουν (Too Big To Fail TBTF), αντίληψη η οποία δύναται να οδηγήσει σε μεγαλύτερη ανάληψη κινδύνων, δεδομένου ότι τα εν λόγω τραπεζικά ιδρύματα γνωρίζουν ότι υπάρχει σημαντική πιθανότητα να διασωθούν από τους φορείς χάραξης πολιτικής όταν βρεθούν κοντά στην πτώχευση. Ωστόσο, αυτή η προστασία 28

29 των TBTF τραπεζικών ιδρυμάτων από τις αρμόδιες αρχές, μακροπρόθεσμα έχει το αντίθετο αποτέλεσμα, διότι μειώνει την πειθαρχία της αγοράς και αυξάνει το συστημικό κίνδυνο, οδηγώντας σε αυξημένη πιθανότητα εκδήλωσης χρηματοπιστωτικής αστάθειας. (Tabak et al. 2013) Η εγγύηση ή κάλυψη των καταθέσεων (deposit insurance coverage) έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση του ηθικού κινδύνου (moral hazard), που οδηγεί σε υψηλότερη χρηματοπιστωτική αστάθεια. (Lee & Hsieh 2014) 3.3 Τραπεζική Διακυβέρνηση Παρόλο που έχουν πραγματοποιηθεί πολλά βήματα και συζητήσεις προς την επίτευξη και παγίωση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, ένας παράγοντας που δεν έχει λάβει τη δέουσα προσοχή, είναι το θέμα της τραπεζικής διακυβέρνησης. Και όμως καταδεικνύεται πως υπάρχει ισχυρή συσχέτιση μεταξύ της τραπεζικής διακυβέρνησης και της ανάληψης κινδύνου. (Ellis et al. 2014) Κατά τις προηγούμενες δεκαετίες, το τραπεζικό σύστημα παγκοσμίως υπέστη ένα ριζικό μετασχηματισμό απομακρυνόμενο σταδιακά από τις προσωπικές σχέσεις (λιανική / εμπορική τραπεζική). Τροποποιώντας το επιχειρηματικό τους μοντέλο, τα τραπεζικά ιδρύματα προσανατολίστηκαν στις χρηματοπιστωτικές αγορές (επενδυτική τραπεζική) μέσω πιο τυποποιημένων και απρόσωπων προσεγγίσεων, ειδικά σχεδιασμένων για την επίτευξη πρωτοφανών υψηλά κερδών, αναλαμβάνοντας ωστόσο υψηλό βαθμό κινδύνου. (Caprio et al. 2014) Αλλά και η εμπορική τραπεζική δεν έμεινε ανεπηρέαστη. Η όξυνση του ανταγωνισμού που διαδραματίστηκε, οδήγησε σε αύξηση των αρνητικών οικονομικών συνεπειών των λανθασμένων επιχειρηματικών αποφάσεων (Fu et al. 2014). Με άλλα λόγια, η εμπορική τραπεζική μετατράπηκε από μια σχετικά ασφαλής δραστηριότητα σε μια αρκετά επικίνδυνη. Στις περισσότερες χώρες, οι διοικήσεις των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων δεν ήταν εξοικειωμένοι με τη διαχείριση κινδύνων και αποδείχθηκαν ανέτοιμοι στο έργο της διαχείρισης αυτής της ταχείας και ριζικής αλλαγής. Η εισαγωγή του κινδύνου στην εμπορική τραπεζική, συνοδεύτηκε από 29

30 αλλαγή στην κουλτούρα της εμπορικής τραπεζικής, στην οποία η διαχείριση του κινδύνου κατέχει πλέον κεντρικό ρόλο. (Allen & Wood 2006) Ένα πιο παραδοσιακό τραπεζικό επιχειρηματικό μοντέλο, δηλαδή τράπεζες με υψηλότερο καθαρό περιθώριο επιτοκίου (net interest margin NIM), έχει αποδειχθεί σαφώς πιο ανθεκτικό σε περιόδους οικονομικής κρίσης. Σημειώνουμε, πως ως καθαρό περιθώριο επιτοκίου ορίζεται το καθαρό εισόδημα από τόκους προς τα κερδοφόρα (τοκοφόρα) στοιχεία του ενεργητικού. Επομένως, οι υψηλότερες τιμές του εν λόγω δείκτη φανερώνουν τη μεγαλύτερη προσήλωση του τραπεζικού ιδρύματος στην κύρια δραστηριότητά του: την αποδοχή καταθέσεων και τη χορήγηση δανείων ή λοιπών πιστώσεων. (Ν 3601/2007 άρθρο 2) Σύμφωνα με τα λεγόμενα του προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Jose Manuel Barroso το 2011, κατά τη διάρκεια της πρόσφατης οικονομικής κρίσης, οι συνεταιριστικές τράπεζες ανταποκρίθηκαν καλύτερα από τις εμπορικές τράπεζες, διότι ακολουθούν ακριβώς αυτό το παραδοσιακό τραπεζικό επιχειρηματικό μοντέλο, βασιζόμενες σχεδόν αποκλειστικά σε κεφάλαια μελών και ελεγχόμενες από τον τοπικό πληθυσμό. Η παραπάνω άποψη υιοθετείται και από αρκετούς ακαδημαϊκούς συγγραφείς, οι οποίοι τονίζουν το γεγονός ότι οι συνεταιριστικές τράπεζες έχουν καλύτερη πληροφόρηση για την πιστοληπτική ικανότητα των μελών και πελατών τους και είναι επομένως λιγότερο πιθανό να προβούν σε επισφαλείς δανειοδοτήσεις. (Fiordelisi & Mare 2014) 3.4 Εποπτεία Ιστορική αναδρομή Το 1974, μετά την κατάρρευση της γερμανικής τράπεζας Herstatt και της αμερικανικής Franklin National δημιουργήθηκε η Επιτροπή για την Τραπεζική Εποπτεία, υπό την αιγίδα της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών (Bank for International Settlements BIS), η οποία μετονομάστηκε σε Επιτροπή της Βασιλείας για την Τραπεζική Εποπτεία (Basel Committee on Banking Supervision BCBS) από την 30

31 ομώνυμη ελβετική πόλη. Στην επιτροπή εκπροσωπούνται οι τραπεζικές και νομισματικές αρχές των κρατών της Ομάδας των Δέκα (G10 Βέλγιο, Γαλλία, Γερμανία, Μεγάλη Βρετανία, ΗΠΑ, Ιταλία, Ιαπωνία, Καναδάς, Ολλανδία, Σουηδία) καθώς και οι αντίστοιχες του Λουξεμβούργου και Ελβετίας. Στόχος της επιτροπής είναι η ενοποίηση των επιμέρους ρυθμιστικών πλαισίων των διαφόρων χωρών, έτσι ώστε να επιτευχθεί αποτελεσματική εποπτεία όλων των τραπεζών σύμφωνα με ορισμένες γενικές αρχές. (Howells & Bain 2009) Το 1999, συγκροτήθηκε το Συμβούλιο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (Financial Stability Board FSB). Αρχικά ονομαζόταν Financial Stability Forum (FSF) και απαρτιζόταν από τις χώρες μέλη του G7. Το Νοέμβριο του 2008 αποφασίστηκε η αναβάθμισή του, με αλλαγή του ονόματός του και τη διεύρυνσή του ώστε να συμμετέχουν οι χώρες του G 20, καθώς και άλλες χώρες και διεθνείς οργανισμοί όπως η Επιτροπή της Βασιλείας και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ). Αποστολή του FSB είναι να εντοπίζει αδυναμίες οι οποίες απειλούν τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και να προτείνει εποπτικά και ρυθμιστικά μέτρα για την αντιμετώπισή τους. (ΤτΕ 2009b) Επίσης, κατά τη σύνοδο κορυφής της ΕΕ στις Ιουνίου 2012 ελήφθησαν σημαντικές αποφάσεις. Αυτές περιλάμβαναν την ίδρυση ενός ενιαίου τραπεζικού εποπτικού μηχανισμού της ζώνης του ευρώ, μια πιο ευέλικτη και αποτελεσματική χρήση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (European Financial Stability Facility EFSF) και του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (European Stability Mechanism ESM) και τη θέσπιση της δυνατότητας άμεσης ενίσχυσης του τραπεζικού τομέα. Επιπλέον, οι πρόεδροι του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του Eurogroup και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας υπέβαλαν έκθεση, περιγράφοντας τα τέσσερα δομικά στοιχεία μιας βαθύτερης ένωσης: τραπεζική ένωση, δημοσιονομική ένωση, οικονομική ένωση και πολιτική ένωση. Περαιτέρω βήματα προς μια δημοσιονομική ένωση, στο βαθμό που συνεπάγεται σημαντικό επιμερισμού του κινδύνου, θα απαιτούσε ανάλογα βήματα για τη μεταφορά κυριαρχίας από τα κράτη μέλη στο επίπεδο της ζώνης του ευρώ. (ECB 2012a) Σε επίπεδο ΕΕ, με τη μεταφορά της Βασιλείας ΙΙΙ στο δίκαιο της ΕΕ μέσω της νέας οδηγίας για τις κεφαλαιακές απαιτήσεις (Capital Requirements Directive IV) 31

32 προωθείται η δημιουργία ενός ενιαίου ευρωπαϊκού εγχειριδίου κανόνων για όλα τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που δραστηριοποιούνται εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ παρέχεται παράλληλα στις εθνικές αρχές η ευελιξία να θεσπίσουν αυστηρότερες απαιτήσεις προκειμένου να εξασφαλίσουν τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα των εγχώριων χρηματοπιστωτικών συστημάτων. (ECB 2012b) Η θέσπιση μιας τραπεζικής ένωσης είναι ένας σημαντικός παράγοντας του πλαισίου που απαιτείται για μια ολοκληρωμένη Οικονομική και Νομισματική Ένωση (Economic and Monetary Union EMU). H καθιέρωση ενός ενιαίου εποπτικού μηχανισμού (Single Supervisory Mechanism SSM), αντιπροσωπεύει ένα σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση αυτή. (ECB 2014b) Η πρόσφατη χρηματοπιστωτική κρίση κατέδειξε την αντίφαση της διεξαγωγής της τραπεζικής εποπτείας σε εθνικό επίπεδο, σε μια νομισματική ζώνη με μια ενιαία νομισματική πολιτική. Σύμφωνα με το ισχύον καθεστώς, η αστάθεια των εθνικών χρηματοπιστωτικών συστημάτων μπορεί να μεταδοθεί ταχύτατα στο δημοσιονομικό τομέα και αντίστροφα. Το γεγονός αυτό συνιστά κίνδυνο για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και δυσχεραίνει την ομαλή λειτουργία της νομισματικής πολιτικής. Βραχυπρόθεσμα, ο ενιαίος εποπτικός μηχανισμός θα συμβάλει σημαντικά στην αποδυνάμωση της αλληλεξάρτησης μεταξύ των τραπεζών και του δημοσιονομικού τομέα, ενώ μακροπρόθεσμα θα έχει ευεργετική επίδραση στη ζώνη του ευρώ και θα δώσει ώθηση στην παγκόσμια οικονομία. (ECB 2012a) Στόχοι και Πολιτικές Η εποπτεία των χρηματοπιστωτικών και ιδιαίτερα των τραπεζικών ιδρυμάτων αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη απρόσκοπτη λειτουργία τόσο των επιμέρους όσο και του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος. Όλως αντιθέτως, ενώ η οικονομική δραστηριότητα καθίσταται ολοένα και περισσότερο παγκόσμια (Lane 2013), η ρύθμιση και εποπτεία των οικονομικών δραστηριοτήτων παραμένει ανομοιογενής και κατακερματισμένη σε επίπεδο κρατών ή κρατικών ενώσεων (ΗΠΑ, ΕΕ). Ωστόσο, η αυξανόμενη διασυνοριακή φύση των τραπεζικών και χρηματοοικονομικών υπηρεσιών υπογραμμίζει την ανάγκη για μια συντονισμένη 32

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΑΣΦΑΛΩΣ ΚΑΤΟΙΚΕΙΝ» ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΟΙ ΧΩΡΟΙ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΑΣΦΑΛΩΣ ΚΑΤΟΙΚΕΙΝ» ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΟΙ ΧΩΡΟΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΑΣΦΑΛΩΣ ΚΑΤΟΙΚΕΙΝ» ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΟΙ ΧΩΡΟΙ ΓΕΝΙΚΟΙ ΟΡΟΙ ΑΡΘΡΟ 1. ΟΡΙΣΜΟΙ Αξία καινούργιου: Είναι το ποσό που απαιτείται για την ανακατασκευή του κτιρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-15

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-15 ANOIXTO ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΗΜΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ KAI ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-15 Κύκλοι χειμερινό εξάμηνο: 114 Ζητήματα Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Α. Πολιτιστικοί φορείς... 3. 1. Πλήθος φορέων... 3. 2. Έδρα... 3. 3. Γεωγραφική κατανομή φορέων... 4. 4. Νομική μορφή... 5. 5. Έτος ίδρυσης...

Α. Πολιτιστικοί φορείς... 3. 1. Πλήθος φορέων... 3. 2. Έδρα... 3. 3. Γεωγραφική κατανομή φορέων... 4. 4. Νομική μορφή... 5. 5. Έτος ίδρυσης... ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 Α. Πολιτιστικοί φορείς... 3 1. Πλήθος φορέων... 3 2. Έδρα... 3 3. Γεωγραφική κατανομή φορέων... 4 4. Νομική μορφή... 5 5. Έτος ίδρυσης... 6 6. Αντικείμενο δραστηριότητας... 7 1 7. Εργαζόμενοι...

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικό εργαλείο. για την ταυτοποίηση πρώτου επιπέδου των θυμάτων παράνομης διακίνησης και εμπορίας. τη σεξουαλική εκμετάλλευση

Πρακτικό εργαλείο. για την ταυτοποίηση πρώτου επιπέδου των θυμάτων παράνομης διακίνησης και εμπορίας. τη σεξουαλική εκμετάλλευση Πρακτικό εργαλείο για την ταυτοποίηση πρώτου επιπέδου των θυμάτων παράνομης διακίνησης και εμπορίας με σκοπό τη σεξουαλική εκμετάλλευση Ιούνιος 2013 Στα πλαίσια της επαγγελματικής σας ιδιότητας ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΜΕ ΤΙΣ ΝΕΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ

ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΜΕ ΤΙΣ ΝΕΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΜΕ ΤΙΣ ΝΕΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η πρόσφατη οικονομική κρίση έχει δείξει ότι οι χώρες οι οποίες δεν έχουν προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας, επηρεάστηκαν περισσότερο. Παράλληλα,

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΟΡΓΑΝΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

Α. ΟΡΓΑΝΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Α. ΟΡΓΑΝΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Με την υπαγωγή του τομέα και της πολιτικής για την Έρευνα και την Τεχνολογία στο Υπουργείο Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων (ΥΠΔΒΜΘ), το Υπουργείο ανέλαβε

Διαβάστε περισσότερα

1 Επιμέλεια: Γράβαλος Βασίλειος, Χρυσανθάκης Ιωάννης

1 Επιμέλεια: Γράβαλος Βασίλειος, Χρυσανθάκης Ιωάννης ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Δ/νση Μελετών & Εφαρμογών Η Δ/νση Μελετών & Εφαρμογών παραδίδει το 14 ο στατιστικό τεύχος του έτους 2012, που εκπόνησε το. Η διάρθρωσή του γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΡΙΘΜΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ: 58/ 2014 ΝΟΜΟΣ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΔΗΜΟΣ ΗΓΟΥΜΕΝΙΤΣΑΣ Δ/ΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΜΕΛΕΤΗ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΡΙΘΜΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ: 58/ 2014 ΝΟΜΟΣ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΔΗΜΟΣ ΗΓΟΥΜΕΝΙΤΣΑΣ Δ/ΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΜΕΛΕΤΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΡΙΘΜΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ: 58/ 2014 ΝΟΜΟΣ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΔΗΜΟΣ ΗΓΟΥΜΕΝΙΤΣΑΣ Δ/ΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΜΕΛΕΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ : ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ Δ.Ε ΗΓΟΥΜΕΝΙΤΣΑΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

medreha Kωνσταντίνος Μαλίζος καθηγητής Ορθοπαιδικής, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Λάρισας

medreha Kωνσταντίνος Μαλίζος καθηγητής Ορθοπαιδικής, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Λάρισας Ο καθηγητής Ορθοπαιδικής της Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Κων. Μαλίζος για την αρθρίτιδα ως συχνότερη αιτία χρόνιου πόνου και 2012-01-30 19:50:47 Kωνσταντίνος Μαλίζος καθηγητής Ορθοπαιδικής,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΟΔΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΥΡΩΖΩΝΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑ ΨΗΦΙΖΟΥΜΕ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΟΧΙ ΜΕΧΡΙ ΤΕΛΟΥΣ. Αριστερή Αντικαπιταλιστική Συσπείρωση (ΑΡ.Α.Σ.

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΟΔΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΥΡΩΖΩΝΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑ ΨΗΦΙΖΟΥΜΕ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΟΧΙ ΜΕΧΡΙ ΤΕΛΟΥΣ. Αριστερή Αντικαπιταλιστική Συσπείρωση (ΑΡ.Α.Σ. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΟΔΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΥΡΩΖΩΝΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑ ΨΗΦΙΖΟΥΜΕ ΟΧΙ ΜΕΧΡΙ ΤΕΛΟΥΣ Αριστερή Αντικαπιταλιστική Συσπείρωση (ΑΡ.Α.Σ.) ΙΟΥΛΙΟΣ 2015 Ερωτήσεις και απαντήσεις για την Έξοδο από

Διαβάστε περισσότερα

Η Αγορά Ηλεκτρικής Ενέργειας στην Κύπρο έχει οργανωθεί σε τομείς που υπόκεινται στις ακόλουθες ρυθμίσεις:

Η Αγορά Ηλεκτρικής Ενέργειας στην Κύπρο έχει οργανωθεί σε τομείς που υπόκεινται στις ακόλουθες ρυθμίσεις: ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΥΠΡΟΥ ΔΗΛΩΣΗ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΧΕΔΙΟ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΔΙΑΤΙΜΗΣΕΩΝ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ Η ΡΑΕΚ θέτει και δημοσιεύει την παρούσα πρόταση ως προς τις αρχές και τη Μεθοδολογία που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Πρώτες βοήθειες και αντιλήψεις του πληθυσμού στους Νομούς Χανίων, Ηρακλείου, Λασιθίου και Μεσσηνίας

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Πρώτες βοήθειες και αντιλήψεις του πληθυσμού στους Νομούς Χανίων, Ηρακλείου, Λασιθίου και Μεσσηνίας Α.Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Πρώτες βοήθειες και αντιλήψεις του πληθυσμού στους Νομούς Χανίων, Ηρακλείου, Λασιθίου και Μεσσηνίας ΣΠΟΥΔΑΣΤΕΣ Δημητρακόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

«ΝΕΟΙ ΚΑΙ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ»

«ΝΕΟΙ ΚΑΙ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ» ΤΕΙ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΝΕΟΙ ΚΑΙ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ» ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΟΥ ΠΕΡΣΕΦΟΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΚΑΘΑΡΙΟΤΗΤΑΣ ΔΗΜΟΥ ΔΙΟΝΥΣΟΥ ΝΟΜΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΚΑΘΑΡΙΟΤΗΤΑΣ ΔΗΜΟΥ ΔΙΟΝΥΣΟΥ ΝΟΜΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΚΑΘΑΡΙΟΤΗΤΑΣ ΔΗΜΟΥ ΔΙΟΝΥΣΟΥ ΝΟΜΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ Εφαρμογή του Κανονισμού 1.Η εφαρμογή του παρόντος Κανονισμού είναι υπευθυνότητα του Δήμου Διονύσου και τα επιμέρους τμήματα

Διαβάστε περισσότερα

Κανόνες λειτουργίας της Επιτροπής Ηθικής και Δεοντολογίας

Κανόνες λειτουργίας της Επιτροπής Ηθικής και Δεοντολογίας Τε χν ολογι κό Εκπαι δε υτι κό Ίδρυμα Λαμί ας Σχ ολή Επαγγελμάτων Υγείας & Πρόνοιας Τμήμα Φυσικοθεραπείας Επιτροπή Ηθικής και Δεο ντολογίας Κανόνες λειτουργίας της Επιτροπής Ηθικής και Δεοντολογίας Ονομασία

Διαβάστε περισσότερα

«Ειρήνη» Σημειώσεις για εκπαιδευτικούς

«Ειρήνη» Σημειώσεις για εκπαιδευτικούς «Ειρήνη» Σημειώσεις για εκπαιδευτικούς Το «Ειρήνη» αποτελεί ένα εκπαιδευτικό υλικό απευθυνόμενο σε παιδιά ηλικίας 5 έως 8 ετών. Περιλαμβάνει: Μια ταινία κινουμένων σχεδίων (διάρκειας 7 λεπτών) Σημειώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ (ΦΛΩΡΙΝΑ) ΤΜΗΜΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ (ΦΛΩΡΙΝΑ) ΤΜΗΜΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ (ΦΛΩΡΙΝΑ) ΤΜΗΜΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ «ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΙΙ ΚΑΙ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥΣ» ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΜΕΡΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΔΟΣΗ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ Φυσική Β' Γυμνασίου. Επιμέλεια: Ιωάννης Γιαμνιαδάκης

ΔΙΑΔΟΣΗ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ Φυσική Β' Γυμνασίου. Επιμέλεια: Ιωάννης Γιαμνιαδάκης ΔΙΑΔΟΣΗ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ Φυσική Β' Γυμνασίου Επιμέλεια: Ιωάννης Γιαμνιαδάκης Σύνδεση με προηγούμενο Μάθημα Στο κεφάλαιο Θερμότητα έχουμε μάθει: Τι είναι θερμότητα & θερμοκρασία μακροσκοπικά & μικροσκοπικά Μέτρηση

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΕΣΕΕ ΓΙΑ ΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΕΣΕΕ ΓΙΑ ΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΕΣΕΕ ΓΙΑ ΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ Ιανουάριος 2016 1. Εισαγωγή Το πλέον χαρακτηριστικό ίσως στοιχείο του ελληνικού ασφαλιστικού συστήματος μέχρι

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή του Πλάτωνα στα Μαθηματικά

Η συμβολή του Πλάτωνα στα Μαθηματικά ΠΛΑΤΩΝ Η συμβολή του Πλάτωνα στα Μαθηματικά I. Ανδρέας Παπαϊωάννου II. Αλέξανδρος Μπαλάσκας III. Κωνσταντίνος Θούας IV.Λουκάς Σωτηρόπουλος V. Πέτρος Κορφιάτης Εισηγητής : Γεώργιος Κ. Ντόντος (ΠΕ03) Χρονικη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΝΟΤΗΤΩΝ Α ΤΑΞΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 3

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΝΟΤΗΤΩΝ Α ΤΑΞΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 3 ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΝΟΤΗΤΩΝ Α ΤΑΞΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 3 Σημειώνεται ότι για την ετοιμασία και εφαρμογή της ενότητας συνέδραμαν και οι συνάδελφοι Μαρία Ανθίμου και Χριστίνα Κκαΐλη (Δημοτικό Σχολείο Μενεού) ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ- ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΕ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ

ΝΕΑ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ- ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΕ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΝΕΑ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ- ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΕ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΟΙ ΦΟΙΤΗΤΕΣ: ΤΣΙΡΙΠΙΔΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΑΣΙΑΡΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος...1 Εισαγωγή...6 ΜΕΡΟΣ Α ΝΕΟ ΠΡΟΪΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικό 6/2012 της συνεδρίασης της Επιτροπής Ποιότητας Ζωής, του Δήμου Λήμνου, της 4ης Μαΐου 2012.

Πρακτικό 6/2012 της συνεδρίασης της Επιτροπής Ποιότητας Ζωής, του Δήμου Λήμνου, της 4ης Μαΐου 2012. Πρακτικό 6/2012 της συνεδρίασης της Επιτροπής Ποιότητας Ζωής, του Δήμου Λήμνου, της 4ης Μαΐου 2012. Στη Μύρινα, σήμερα στις 4 του μήνα Μαΐου του έτους 2012, ημέρα Παρασκευή και ώρα 12:00 στο Δημοτικό Κατάστημα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΛΛΗΝΩΝ ΔΑΣΚΑΛΩΝ (ΠΟΕΔ) ΤΑΚΤΙΚΗ ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΣΥΝΔΙΑΣΚΕΨΗ ΓΕΝΙΚΩΝ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΩΝ ΛΟΓΟΔΟΣΙΑ ΤΟΥ Δ.Σ. ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2008-2009

ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΛΛΗΝΩΝ ΔΑΣΚΑΛΩΝ (ΠΟΕΔ) ΤΑΚΤΙΚΗ ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΣΥΝΔΙΑΣΚΕΨΗ ΓΕΝΙΚΩΝ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΩΝ ΛΟΓΟΔΟΣΙΑ ΤΟΥ Δ.Σ. ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2008-2009 ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΛΛΗΝΩΝ ΔΑΣΚΑΛΩΝ (ΠΟΕΔ) ΤΑΚΤΙΚΗ ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΣΥΝΔΙΑΣΚΕΨΗ ΓΕΝΙΚΩΝ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΩΝ ΛΟΓΟΔΟΣΙΑ ΤΟΥ Δ.Σ. ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2008-2009 Δημήτρης Μικελλίδης Πρόεδρος ΠΟΕΔ Αγαπητοί συνεργάτες, Με τη

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ

ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΑ 2015 1 Το επιστημονικό περιεχόμενο του παρόντος βιβλίου έχει υποβληθεί σε κριτική ανάγνωση και εγκριθεί με το σύστημα των κριτών. Η κριτική ανάγνωση πραγματοποιήθηκε από

Διαβάστε περισσότερα

Εσωτερικοί Κανονισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Εσωτερικοί Κανονισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης Εσωτερικοί Κανονισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης Καταστατικές Πρόνοιες και Εσωτερικοί Κανονισμοί που αφορούν τη Διεύθυνση Τοπικής Αυτοδιοίκησης, τις εκλογές Τοπικής Αυτοδιοίκησης και Σχολικών Εφορειών, τη λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΌ ΠΡΌΓΡΑΜΜΑ ΔΉΜΟΥ ΗΓΟΥΜΕΝΊΤΣΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΊΟΔΟ 2015 2019

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΌ ΠΡΌΓΡΑΜΜΑ ΔΉΜΟΥ ΗΓΟΥΜΕΝΊΤΣΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΊΟΔΟ 2015 2019 ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΌ ΠΡΌΓΡΑΜΜΑ ΔΉΜΟΥ ΗΓΟΥΜΕΝΊΤΣΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΊΟΔΟ 2015 2019 Α ΦΑΣΗ:ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΔΗΜΟΣ ΗΓΟΥΜΕΝΙΤΣΑΣ www.igoumenitsa.gr Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Δήμου Ηγουμενίτσας για την περίοδο 2015

Διαβάστε περισσότερα

Όμιλος Λογοτεχνίας. Δράκογλου Αναστασία, Κιννά Πασχαλίνα

Όμιλος Λογοτεχνίας. Δράκογλου Αναστασία, Κιννά Πασχαλίνα Όμιλος Λογοτεχνίας Δράκογλου Αναστασία, Κιννά Πασχαλίνα Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Σερρών «Κων/νος Καραμανλής» Δράκογλου Αναστασία, adrakogl@yahoo.gr Κιννά Πασχαλίνα, kinpash@yahoo.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

«ΚΟΣΤΟΣ ΚΑΙ ΟΦΕΛΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ»

«ΚΟΣΤΟΣ ΚΑΙ ΟΦΕΛΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ» ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΣΧΟΛΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ «ΚΟΣΤΟΣ ΚΑΙ ΟΦΕΛΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ» ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: ΚΑΜΠΟΥΡΗ ΜΑΡΙΑ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΕΣ: ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ ΝΙΚΟΛΙΤΣΑ ΓΙΑΚΕ ΤΖΩΡΤΖΙΑ ΙΩΑΝΝΟΥ ΕΥΤΥΧΙΑ ΠΑΤΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΘΝΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 183 «για την αναθεώρηση της (αναθεωρηµένης) σύµβασης για την προστασία της µητρότητας,»

ΙΕΘΝΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 183 «για την αναθεώρηση της (αναθεωρηµένης) σύµβασης για την προστασία της µητρότητας,» ΙΕΘΝΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 183 «για την αναθεώρηση της (αναθεωρηµένης) σύµβασης για την προστασία της µητρότητας,» Η γενική Συνδιάσκεψη της ιεθνούς Οργάνωσης Εργασίας, που συγκλήθηκε στη Γενεύη από το ιοικητικό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΕΠΑΡΚΕΙΑ ΦΟΡΕΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΕΣΠΑ 2007-2013

ΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΕΠΑΡΚΕΙΑ ΦΟΡΕΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΕΣΠΑ 2007-2013 ΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΕΠΑΡΚΕΙΑ ΦΟΡΕΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΕΣΠΑ 2007-2013 ΕΣΠΑ Ορισμός Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς: το έγγραφο που καταρτίζεται από το Υπουργείο Ανάπτυξης, Ανταγωνιστικότητας & Ναυτιλίας με την

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΗΝ ΤΡΟΙΖΗΝΙΑ ΑΠΟ ΑΓ.ΕΛΕΝΗ ΕΩΣ ΤΟΝ ΚΟΜΒΟ ΚΑΛΛΟΝΗΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΛΙΑ ΤΟΥ ΑΡΤΙΜΟΥ. ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΜΕΛΕΤΗΣ Τιμαριθμική 2012Α

ΣΤΗΝ ΤΡΟΙΖΗΝΙΑ ΑΠΟ ΑΓ.ΕΛΕΝΗ ΕΩΣ ΤΟΝ ΚΟΜΒΟ ΚΑΛΛΟΝΗΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΛΙΑ ΤΟΥ ΑΡΤΙΜΟΥ. ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΜΕΛΕΤΗΣ Τιμαριθμική 2012Α ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΤΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΝΗΣΩΝ Δ/ΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΔ & Μ.Ε Αριθμός Μελέτης : 3 Δήμος : ΤΡΟΙΖΗΝΙΑΣ Εργο : ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΒΛΑΒΩΝ ΣΤΑ ΔΙΚΤΥΑ ΟΔΟΦΩΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΤΡΟΙΖΗΝΙΑ ΑΠΟ ΑΓ.ΕΛΕΝΗ ΕΩΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΜΕΛΕΤΗΣ Τιμαριθμική 2012Α 1 ΓΕΝΙΚΟΙ ΟΡΟΙ 1.1 Αντικείμενο του παρόντος Τιμολογίου είναι ο καθορισμός των τιμών μονάδος με τις οποίες θα εκτελεσθεί το έργο, όπως προδιαγράφεται στα λοιπά τεύχη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΓΕΝΙΚΟΙ ΟΡΟΙ

ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΓΕΝΙΚΟΙ ΟΡΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΟΥ Δ/ΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΔΟΜΗΣΗΣ ΕΡΓΟ: ΑΝΤΙΣΤΗΡΙΞΗ ΚΑΙ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΟΥ ΥΠΑΡΧΟΝΤΟΣ ΤΟΙΧΕΙΟΥ ΣΤΟΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΑ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΠΛΑΤΕΙΑΣ ΑΓ.ΓΕΡΑΣΙΜΟΥ ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΜΕΛΕΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΕΣ ΟΜΑΔΑΣ PROJECT ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ: ΟΜΑΔΑ PROJECT ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ:

ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΕΣ ΟΜΑΔΑΣ PROJECT ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ: ΟΜΑΔΑ PROJECT ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ: ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΕΣ ΟΜΑΔΑΣ PROJECT ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ: ΘΕΟΦΑΝΟΠΟΥΛΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΡΟΥΓΓΟΥ ΜΑΡΙΑ ΠΕ10 ΠΕ06 ΟΜΑΔΑ PROJECT ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ: ΓΚΑΝΑ ΔΑΦΝΗ, ΔΟΣΚΟΡΗ ΑΓΓΕΛΙΚΗ, ΖΑΧΑΡΑΚΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ, ΚΑΛΙΑΤΣΟΥ ΙΩΑΝΝΑ,

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΝΩ ΛΙΟΣΙΑ: ΤΟΠΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ, ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ»

«ΑΝΩ ΛΙΟΣΙΑ: ΤΟΠΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ, ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» 1 ο ΕΠΑ.Λ ΑΝΩ ΛΙΟΣΙΩΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: «ΑΝΩ ΛΙΟΣΙΑ: ΤΟΠΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ, ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : 2008-2009 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ: ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Σημειώσεις με θέμα «Πιστωτικοί Τίτλοι» Πιστωτικοί τίτλοι καλούνται τα έγγραφα εκείνα με τα οποία αποδεικνύεται τόσο η ύπαρξη της

Διαβάστε περισσότερα

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Νομοθετικές πράξεις) ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Νομοθετικές πράξεις) ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ 9.10.2015 L 264/1 I (Νομοθετικές πράξεις) ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΑΠΟΦΑΣΗ (ΕΕ) 2015/1814 ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 6ης Οκτωβρίου 2015 σχετικά με τη θέσπιση και τη λειτουργία αποθεματικού για

Διαβάστε περισσότερα

03-00: Βιομάζα για παραγωγή ενέργειας Γενικά ζητήματα εφοδιαστικών αλυσίδων

03-00: Βιομάζα για παραγωγή ενέργειας Γενικά ζητήματα εφοδιαστικών αλυσίδων Κεφάλαιο 03-00 σελ. 1 03-00: Βιομάζα για παραγωγή ενέργειας Γενικά ζητήματα εφοδιαστικών αλυσίδων Μια από τις κύριες διαφορές μεταξύ της βιομάζας και των ορυκτών καυσίμων είναι ότι η βιομάζα παραμένει

Διαβάστε περισσότερα

στο πλαίσιο του έργου ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ (ON GOING) ΤΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ»

στο πλαίσιο του έργου ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ (ON GOING) ΤΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ» Τελική Έκθεση Αξιολόγησης Ευρημάτων της Έρευνας Πεδίου «Διαρθρωτική προσαρμογή εργαζομένων και επιχειρήσεων εντός της οικονομικής κρίσης για επιχειρήσεις με στο πλαίσιο του έργου ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Οδηγός Οργάνωσης και Λειτουργίας ΕΚΔΟΣΗ 1.0

ΒΑΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Οδηγός Οργάνωσης και Λειτουργίας ΕΚΔΟΣΗ 1.0 ΒΑΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Οδηγός Οργάνωσης και Λειτουργίας ΕΚΔΟΣΗ 1.0 ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2014 ΒΑΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Οδηγός Οργάνωσης και Λειτουργίας Περιεχόμενα Εισαγωγή Σκοπός Απαιτούμενες Γνώσεις Μορφή της Εκπαίδευσης Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Ο.Κ.Ε. κ. Χ. ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ

ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Ο.Κ.Ε. κ. Χ. ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Ο.Κ.Ε. κ. Χ. ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ «ΜΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ: ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΡΙΤΕΣ ΧΩΡΕΣ;» ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΔΙΑΣΚΕΨΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕΩΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΡΙΠΟΛΗΣ ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗ ΤΗΣ 23 ης ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2013 ΑΠΟΦΑΣΗ ΜΕ ΑΡΙΘΜΟ 787/2013

ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕΩΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΡΙΠΟΛΗΣ ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗ ΤΗΣ 23 ης ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2013 ΑΠΟΦΑΣΗ ΜΕ ΑΡΙΘΜΟ 787/2013 1 Ελληνική ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΘΕΜΑ: Γνωμοδότηση σχετικά με Εισήγηση της Δ/νσης Νεώτερης & Σύγχρονης Αρχιτεκτονικής Κληρονομιάς του ΥΠΠΟ, για τον χαρακτηρισμό ή μη ως μνημείων ταφικών κατασκευών στο

Διαβάστε περισσότερα

Trans. D.A/Koss/LLM (EU Law) (UKC), MA (Soc. Sciences) (OU) 17 Ιουνίου 2015 1

Trans. D.A/Koss/LLM (EU Law) (UKC), MA (Soc. Sciences) (OU) 17 Ιουνίου 2015 1 1 Ένα σοσιαλδημοκρατικό μοντέλο για την Κίνα; Tony Andréani & Rémy Herrera Κριτικές παρατηρήσεις στο βιβλίο των Μ. Αλιετά & Γκούο Μπάι «Ο Κινέζικος Δρόμος: Καπιταλισμός και Αυτοκρατορία» Στο βιβλίο αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: 4ΙΦΝΚ-ΔΘ. Αθήνα, 14 Δεκεμβρίου 2010 Αριθ. Πρωτ.: 71351. Ταχυδρομική. Σταδίου 27 Διεύθυνση: Ταχυδρομικός Κώδικας: 101 83 ΑΘΗΝΑ

ΑΔΑ: 4ΙΦΝΚ-ΔΘ. Αθήνα, 14 Δεκεμβρίου 2010 Αριθ. Πρωτ.: 71351. Ταχυδρομική. Σταδίου 27 Διεύθυνση: Ταχυδρομικός Κώδικας: 101 83 ΑΘΗΝΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥTΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΑΔΑ: Ταχυδρομική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΕΦΟΡΕΙΑ ΑΘΗΝΩΝ. Αθήνα, 19 Ιανουαρίου 2015 Α ΝΑΚΟΙΝΩΣΗ 3/15. ΠΡΟΣ : Όλους τους Βαθμοφόρους της Αθήνας ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ :

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΕΦΟΡΕΙΑ ΑΘΗΝΩΝ. Αθήνα, 19 Ιανουαρίου 2015 Α ΝΑΚΟΙΝΩΣΗ 3/15. ΠΡΟΣ : Όλους τους Βαθμοφόρους της Αθήνας ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ : ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΕΦΟΡΕΙΑ ΑΘΗΝΩΝ Αθήνα, 19 Ιανουαρίου 2015 Α ΝΑΚΟΙΝΩΣΗ 3/15 ΠΡΟΣ : Όλους τους Βαθμοφόρους της Αθήνας ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ : ΘΕΜΑ : Συνέδριο Περιφέρειας - Πορίσματα Αγαπητοί βαθμοφόροι Σας γνωστοποιούμε

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση στην ανοιχτή συνέντευξη τύπου, στις 13 Γενάρη 2016

Εισήγηση στην ανοιχτή συνέντευξη τύπου, στις 13 Γενάρη 2016 Αγ. Φιλοθέης 5β, 105 56 Aθήνα Τηλ. 210 3301842,210 3301847,210 3833786 Fax 210 3802 864 E-mail : pame@pamehellas.gr http://www.pamehellas.gr Αθήνα, 13 /1/2016 Εισήγηση στην ανοιχτή συνέντευξη τύπου, στις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. Εισαγωγή Βασικός σκοπός του μαθήματος είναι η καλλιέργεια ιστορικής σκέψης και η διαμόρφωση ιστορικής συνείδησης. Με τη διδασκαλία του μαθήματος της Ιστορίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΑΝΑΓΚΩΝ ΣΕ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ

ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΑΝΑΓΚΩΝ ΣΕ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΥΠΟ ΤΗΝ ΕΠΟΠΤΕΙΑ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΑΝΑΓΚΩΝ ΣΕ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015 ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 13 Α' ΜΕΡΟΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΤΟΥ 1897 ΣΤΟ ΓΟΥΔΙ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 13 Α' ΜΕΡΟΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΤΟΥ 1897 ΣΤΟ ΓΟΥΔΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 13 Α' ΜΕΡΟΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΤΟΥ 1897 ΣΤΟ ΓΟΥΔΙ Του Βασίλη Γούναρη 19 1. Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΗΤΤΑΣ ΤΟΥ 1897 21 η ηττα και η συνθηκολογηση οι συνεπειες της ηττας εξελιξεις και

Διαβάστε περισσότερα

Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο

Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο 1 Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Τμήμα Μοριακής Βιολογίας και Γενετικής ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ για τις ανάγκες των μαθημάτων: ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΉ και ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ (Διδακτικός Σχεδιασμός) ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟΙ ΟΡΟΙ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΠΕΛΑΤΕΣ ΧΑΜΗΛΗΣ ΤΑΣΗΣ

ΓΕΝΙΚΟΙ ΟΡΟΙ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΠΕΛΑΤΕΣ ΧΑΜΗΛΗΣ ΤΑΣΗΣ WATT AND VOLT AE ΕΜΠΟΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΕΔΡΑ: ΚΗΦΙΣΙΑΣ 116 & ΔΑΒΑΚΗ 1 Τ: 801 700 7080, FAX: 210 3619835 info@watt-volt.gr - www.watt-volt.gr ΓΕΝΙΚΟΙ ΟΡΟΙ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Συνοπτική Παρουσίαση. Ελλάδα

Συνοπτική Παρουσίαση. Ελλάδα Ελλάδα Συνοπτική Παρουσίαση Η θρησκευτική ελευθερία προστατεύεται από το Σύνταγμα και άλλους νόμους και πολιτικές, με κάποιους περιορισμούς. Γενικώς, η κυβέρνηση σεβάστηκε εμπράκτως τη θρησκευτική ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ ΥΥΚΑ & ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ. ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ ΚΑΙ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ «Διαρθρωτικές αλλαγές στο σύστημα υγείας και άλλες διατάξεις»

ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ ΥΥΚΑ & ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ. ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ ΚΑΙ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ «Διαρθρωτικές αλλαγές στο σύστημα υγείας και άλλες διατάξεις» ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ ΥΥΚΑ & ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ ΚΑΙ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ «Διαρθρωτικές αλλαγές στο σύστημα υγείας και άλλες διατάξεις» *ΠΡΟΣΟΧΗ : O ΟΠΥ μετανομάστηκε σε ΕΘΝΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

1.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΕΞΙΣΩΣΗ 1.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η εξίσωση με και 0 ή 0 λέγεται γραμμική εξίσωση. Οι μεταβλητές είναι οι άγνωστοι της εξίσωσης αυτής. Οι αριθμοί λέγονται συντελεστές των αγνώστων της εξίσωσης ενώ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ''ΜΕΛΕΤΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΤΟΥ Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΤΟΥΣ'' ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΝΤΑΛΑΟΥΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο με θέμα : Εθελοντισμός & Δικαιώματα Παιδιού

Σεμινάριο με θέμα : Εθελοντισμός & Δικαιώματα Παιδιού Τομέας Κοινωνικής Πρόνοιας Σεμινάριο με θέμα : Εθελοντισμός & Δικαιώματα Παιδιού «Καλές πρακτικές στην αποτελεσματική Διαχείριση του Εθελοντικού Δυναμικού» ΣΥΝήγορος Του Παιδιού 14-15 Ιουνίου 2012 Αθήνα

Διαβάστε περισσότερα

Σε ποιες κατηγορίες μειώνεται η σύνταξη από 1/1/2009 (σε εφαρμογή του Ν.3655/2008)

Σε ποιες κατηγορίες μειώνεται η σύνταξη από 1/1/2009 (σε εφαρμογή του Ν.3655/2008) Σε ποιες κατηγορίες μειώνεται η σύνταξη από 1/1/2009 (σε εφαρμογή του Ν.3655/2008) Μείωση μέχρι 10% θα έχουμε στις νέες συντάξεις από 1/1/2009 στις περιπτώσεις που χορηγείται από τα Ταμεία μειωμένη σύνταξη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή 4 Μαρτίου 2012 Α. α) η απάντηση βρίσκεται στη σχολικό βιβλίο: Εισαγωγή των «Ποιημάτων για την Ποίηση», σελίδες

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη, 2 Σεπτεμβρίου 2014 Αριθ. Τεύχους: 200 Περιεχόμενα

Τρίτη, 2 Σεπτεμβρίου 2014 Αριθ. Τεύχους: 200 Περιεχόμενα Περιεχόμενα Σχετικά με την εφημερίδα ΔΗΜΟΣΙΟγραφικά... 2 Κατάργηση της υποβολής επικυρωμένων αντιγράφων... 3 Υπόμνηση της κατάργησης της υποχρέωσης υποβολής πρωτότυπων ή επικυρωμένων αντιγράφων εγγράφων...

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπο Σχέδιο Δράσης για τα Συμβούλια Ένταξης Μεταναστών

Πρότυπο Σχέδιο Δράσης για τα Συμβούλια Ένταξης Μεταναστών Πρότυπο Σχέδιο Δράσης για τα Συμβούλια Ένταξης Μεταναστών Δράση 4.1/10 - «Δημιουργία δικτύου συνεργασίας σε τοπικό επίπεδο μεταξύ κρατών μελών της ΕΕ» 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1. Εισαγωγή...3 2. Το σχέδιο

Διαβάστε περισσότερα

Περιβάλλον και Ανάπτυξη ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ. Γραμματικογιάννης Α. Ηλίας. Επιβλέπων: Καθηγητής Δ. Ρόκος

Περιβάλλον και Ανάπτυξη ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ. Γραμματικογιάννης Α. Ηλίας. Επιβλέπων: Καθηγητής Δ. Ρόκος ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΔΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ - ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (Δ.Π.Μ.Σ.) "ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ" Η ΦΤΩΧΕΙΑ Γραμματικογιάννης Α. Ηλίας Εργασία η οποία υποβάλλεται στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη διδακτική πρόταση Χρωματίζοντας ένα σκίτσο

Πρώτη διδακτική πρόταση Χρωματίζοντας ένα σκίτσο Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Α (αρχάριο) Πρώτη διδακτική πρόταση Χρωματίζοντας ένα σκίτσο Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δεξιοτήτων: 1-2 διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ ΕΘΝΙΚΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ

ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ ΕΘΝΙΚΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ ΥΠΟ ΤΗΝ ΕΠΟΠΤΕΙΑ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015 ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ολυμπία Καμινιώτη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ A1. Ο συγγραφέας ορίζει το φαινόμενο του ανθρωπισμού στη σύγχρονη εποχή. Αρχικά προσδιορίζει την

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ A1. Ο συγγραφέας ορίζει το φαινόμενο του ανθρωπισμού στη σύγχρονη εποχή. Αρχικά προσδιορίζει την ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ A1. Ο συγγραφέας ορίζει το φαινόμενο του ανθρωπισμού στη σύγχρονη εποχή. Αρχικά προσδιορίζει την έννοια της ανθρωπιάς ως συμμετοχής στα προβλήματα των

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Σπουδών για το "Νέο Σχολείο"

Πρόγραμμα Σπουδών για το Νέο Σχολείο 2013 Πρόγραμμα Σπουδών για το "Νέο Σχολείο" πεδίο: Πολιτισμός - Αισθητική Παιδεία για την Υποχρεωτική Εκπαίδευση (αρχική πρόταση β') υπεύθυνος πεδίου: Μένης Θεοδωρίδης ΚΕΝΤΡΟ 0 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ Ο ΚΛΑΔΟΣ ΤΗΣ ΥΠΟΔΗΣΗΣ

ΟΙ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ Ο ΚΛΑΔΟΣ ΤΗΣ ΥΠΟΔΗΣΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΛΕΓΚΤΙΚΗ Διπλωματική Εργασία ΟΙ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Υποψήφιοι Σχολικοί Σύμβουλοι 1986 2005

Υποψήφιοι Σχολικοί Σύμβουλοι 1986 2005 Υποψήφιοι Σχολικοί Σύμβουλοι 1986 25 Για τους /τις εκπαιδευτικούς που υπέβαλαν αίτηση υποψηφιότητας για τη θέση Σχολικού Συμβούλου υπάρχουν μας διατέθηκαν από τις αρμόδιες υπηρεσίες του ΥΠΕΠΘ, για τα έτη

Διαβάστε περισσότερα

Η Υγεία είναι ο παράγοντας που μετράει την φυσική, ψυχολογική ή ακόμα και την πνευματική κατάσταση ενός ζώντος οργανισμού.

Η Υγεία είναι ο παράγοντας που μετράει την φυσική, ψυχολογική ή ακόμα και την πνευματική κατάσταση ενός ζώντος οργανισμού. ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Η Υγεία είναι ο παράγοντας που μετράει την φυσική, ψυχολογική ή ακόμα και την πνευματική κατάσταση ενός ζώντος οργανισμού. Διατροφή είναι η επιστήμη της τροφής που σχετίζεται με την

Διαβάστε περισσότερα

FARM ΝΟΜΟΙ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ Η ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΤΙΚΗ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΤΙΚΟ ΝΟΜΟ 4015/2011. εκδοση AgroNews.gr

FARM ΝΟΜΟΙ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ Η ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΤΙΚΗ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΤΙΚΟ ΝΟΜΟ 4015/2011. εκδοση AgroNews.gr Η ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΤΙΚΗ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΤΙΚΟ ΝΟΜΟ 4015/2011 3 ΝΟΜΟΙ FARM ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ επανέρχεται το αφορολόγητο πλεόνασμα διευκολύνονται οι συγχωνεύσεις συμπράξεις, αναγκαστικοί και δασικοί συνεταιρισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Ελλείψεις στο φορολογικό νομοσχέδιο. Σοβαρές ελλείψεις στη νέα μορφή του φορολογικού νομοσχεδίου

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Ελλείψεις στο φορολογικό νομοσχέδιο. Σοβαρές ελλείψεις στη νέα μορφή του φορολογικού νομοσχεδίου Επαγγελματικό Επιμελητήριο Θεσσαλονίκης Γραφείο Τύπου Θεσσαλονίκη, 12 Απριλίου 2010 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ελλείψεις στο φορολογικό νομοσχέδιο Σοβαρές ελλείψεις στη νέα μορφή του φορολογικού νομοσχεδίου διαπιστώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ: Μεταλλευτική είναι η ανθρώπινη

ΟΡΙΣΜΟΣ: Μεταλλευτική είναι η ανθρώπινη ΟΡΙΣΜΟΣ: Μεταλλευτική είναι η ανθρώπινη δραστηριότητα της εξόρυξης ορυκτών και πετρωμάτων για χρήση στην οικοδομή, την εξαγωγή μετάλλων και την παραγωγή αντικειμένων γενικότερα. Η μεταλλευτική είναι μία

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ www.rsijournal.eu,www.ladias-chra.gr,www.panteion.gr/topa

ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ www.rsijournal.eu,www.ladias-chra.gr,www.panteion.gr/topa 39. Επενδυτικές ενισχύσεις για την προώθηση της παράγωγης ενεργείας από ανανεώσιμες πηγές 40. Ενισχύσεις λειτουργιάς για την προώθηση της παράγωγης ηλεκτρικής ενεργείας από ανανεώσιμες πηγές 41. Επενδυτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας» Παραγωγή Ελαιολάδου

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας» Παραγωγή Ελαιολάδου ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας» Παραγωγή Ελαιολάδου Υπεύθυνες Καθηγήτριες κ. Λαγουτάρη Ελένη κ. Σούσου Άρτεμις Ομάδα Μαθητών Κάμτσιος Παναγιώτης Κασπάρης Δημήτριος Κατσαΐτης Νικόλας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ. 3.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ. 3.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 3.1 Εισαγωγή Η Ελληνική Προεδρία πραγµατοποιείται σε µια κρίσιµη, για την Ευρωπαϊκή Ένωση, περίοδο. Μια Ένωση που προετοιµάζει την µεγαλύτερη διεύρυνση στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΟΛΕΑΣ: ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ:

ΕΝΤΟΛΕΑΣ: ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: Μάρτιος 2013 Η έρευνα αυτή πραγματοποιήθηκε από μια επιστημονική ομάδα η οποία επιλέχθηκε ειδικά για τον σκοπό αυτό από τους φορείς «Αλληλεγγύη Κρήτης» και την «Ο.Ε.Β.Ε.Ν.Η.» υπό την αιγίδα του Δήμου Ηρακλείου.

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου. Πληροφορίες για υποψήφιους προπτυχιακούς φοιτητές 2012/2013

Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου. Πληροφορίες για υποψήφιους προπτυχιακούς φοιτητές 2012/2013 Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου Πληροφορίες για υποψήφιους προπτυχιακούς φοιτητές 2012/2013 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Γενικές Πληροφορίες 5 Σχολές και Τμήματα 7 Περιγραφή Προγραμμάτων Σπουδών 9 Διαδικασίες Εισαγωγής

Διαβάστε περισσότερα

3o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ σχολ. Έτος 2011-2012

3o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ σχολ. Έτος 2011-2012 3o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ σχολ. Έτος 2011-2012 Ερευνητική εργασία β τετραμήνου Ομάδα: «Ποιοτικός έλεγχος και ασφάλεια τροφίμων» Αργυράκης Γιάννης, Αργυρίου Αντώνης, Βασιλάκης Γιώργος, Βρέντζος Θεόφιλος,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΝΗΜΟΝΙΟ ΣΥΝΑΝΤΙΛΗΨΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΕΣΜΕΥΤΙΚΗ ΕΙΔΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

ΜΝΗΜΟΝΙΟ ΣΥΝΑΝΤΙΛΗΨΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΕΣΜΕΥΤΙΚΗ ΕΙΔΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΝΗΜΟΝΙΟ ΣΥΝΑΝΤΙΛΗΨΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΕΣΜΕΥΤΙΚΗ ΕΙΔΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ Το πρόγραμμα οικονομικής προσαρμογής θα αντιμετωπίσει βραχυπρόθεσμες και μεσοπρόθεσμες οικονομικές, δημοσιονομικές και διαρθρωτικές προκλήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΜΙΑΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ

ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΜΙΑΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ- ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΡΕΒΕΖΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΜΙΑΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση του Κόστους Ζωής

Μέτρηση του Κόστους Ζωής Μέτρηση του Κόστους Ζωής Κεφάλαιο 23 Εισαγωγή στην Μακροοικονομική Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Δείκτης τιμών καταναλωτή Ο δείκτης τιμών καταναλωτή (ΔΤΚ) μετρά τοσυνολικόκόστοςτωναγαθών

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ 1 : ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΜΕΛΕΤΗΣ

ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ 1 : ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΔΡΑΜΑΣ - ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Ο.Τ.Α. Κωνσταντινουπόλεως 8 66100 Δράμα ΕΡΓΟ: ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ ΤΩΝ ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΤΟΥ «ΣΠΙΤΙΟΥ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΦΙΛΟΞΕΝΙΑΣ» ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΥΡΙΩΝ ΔΡΑΜΑΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ 1 : ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 7 Αυγούστου 2014 ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΘΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΣΕΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΕΛΑΦΡΥΝΣΗΣ ΤΩΝ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΩΝ Το φορολογικό σύστημα αποτελεί το βασικότερο εργαλείο

Διαβάστε περισσότερα

Λογοτεχνία Β Λυκείου. Αγάθη Γεωργιάδου

Λογοτεχνία Β Λυκείου. Αγάθη Γεωργιάδου Λογοτεχνία Β Λυκείου Αγάθη Γεωργιάδου Βασικός σκοπός αυτής της παρουσίασης είναι οι μαθητές στη Β Λυκείου να συνεχίσουν τις πρακτικές που ξεκίνησαν κατά το προηγούμενο σχολικό έτος, αφού κατά γενική ομολογία

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορία: Είσπραξη δημοσίων Εσόδων

Κατηγορία: Είσπραξη δημοσίων Εσόδων Κατηγορία: Είσπραξη δημοσίων Εσόδων Αιτιολογική έκθεση Στο σχέδιο νόμου "Ρυθμίσεις για την επανεκκίνηση της οικονομίας". Προς τη Βουλή των Ελλήνων Α. Επί της Αρχής : Με το προτεινόμενο σχέδιο νόμου προτείνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΣΤΗΝ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Αλεξάνδρα Καπλάνη.

ΤΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΣΤΗΝ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Αλεξάνδρα Καπλάνη. 2013 ΤΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΣΤΗΝ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Υπεύθυνη καθηγήτρια: Αλεξάνδρα Καπλάνη. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ... 7 Aντιμετώπιση του ενεργειακού προβλήματος της χώρας μας...

Διαβάστε περισσότερα

Βρήκαμε πολλά φυτά στο δάσος, αλλά και ήλιο, νερό, αέρα, έδαφος!

Βρήκαμε πολλά φυτά στο δάσος, αλλά και ήλιο, νερό, αέρα, έδαφος! Βρήκαμε πολλά φυτά στο δάσος, αλλά και ήλιο, νερό, αέρα, έδαφος! 27 28 3.1 Γνωρίζουμε τα μέρη των φυτών Αναγνώριση των διαφορετικών μερών των φυτών, ανάδειξη του ρόλου τους. Προτεινόμενα μέσα & υλικά:

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο Πέμπτο Εθνοπολιτισμική Ζωή και Εμπειρίες Ελληνικότητας των Ελληνοαυστραλών Εφήβων

Κεφάλαιο Πέμπτο Εθνοπολιτισμική Ζωή και Εμπειρίες Ελληνικότητας των Ελληνοαυστραλών Εφήβων Κεφάλαιο Πέμπτο Εθνοπολιτισμική Ζωή και Εμπειρίες Ελληνικότητας των Ελληνοαυστραλών Εφήβων Στο πλαίσιο του παρόντος κεφαλαίου εξετάζονται οι κοινές ενδοοικογενειακές δραστηριότητες και η γλωσσική αλληλεπίδραση

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΟΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΟΡΟΙ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΝΑ ΟΧΟΥ ΜΕ ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΙΑ ΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΤΗΝ ΧΑΜΗΛΟΤΕΡΗ ΠΡΟΣΦΟΡΑ

ΗΜΟΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΟΡΟΙ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΝΑ ΟΧΟΥ ΜΕ ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΙΑ ΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΤΗΝ ΧΑΜΗΛΟΤΕΡΗ ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΗΜΟΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΟΡΟΙ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΝΑ ΟΧΟΥ ΜΕ ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΙΑ ΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΤΗΝ ΧΑΜΗΛΟΤΕΡΗ ΠΡΟΣΦΟΡΑ «ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΤΡΟΦΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΟ ΟΣΙΑ ΤΩΝ ΖΩΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ν. ΑΡΓΟΛΙΔΑΣ & ΟΜΟΡΩΝ ΝΟΜΩΝ ΠΡΟΣ: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ν. ΑΡΓΟΛΙΔΑΣ & ΟΜΟΡΩΝ ΝΟΜΩΝ ΠΡΟΣ: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Ναύπλιο 7 4 2015 ΠΡΟΣ: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Θέμα «Κατάργηση της Ηλεκτρονικής Καταγραφής και αλλαγή του ν. 4036/2012» Οι πολιτικές που εφαρμόζονται στον

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΕΧΝΟΔΟΜΙΚΗ ΤΕΒ

ΟΜΙΛΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΕΧΝΟΔΟΜΙΚΗ ΤΕΒ ΟΜΙΛΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΕΧΝΟΔΟΜΙΚΗ ΤΕΒ Ετήσιες Οικονομικές Καταστάσεις σύμφωνα με τα Διεθνή ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΕΧΝΟΔΟΜΙΚΗ ΤΕΒ Α.Ε. ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΛΟΥΪΖΗΣ ΡΙΑΝΚΟΥΡ 78 Α ΑΘΗΝΑ 115 23 Α.Φ.Μ.:

Διαβάστε περισσότερα

5 η Ενότητα Κουλτούρα και στρατηγική

5 η Ενότητα Κουλτούρα και στρατηγική Στρατηγική Διοίκηση και Διαχείριση της Απόδοσης 5 η Ενότητα Κουλτούρα και στρατηγική ΓΙΑΝΝΗΣ ΦΑΝΟΥΡΓΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ Έως τώρα έχουμε μιλήσει Κεφάλαιο 2: Σημαντική επιρροή του περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

Σκοπός του παιχνιδιού. Περιεχόμενα

Σκοπός του παιχνιδιού. Περιεχόμενα Ένα συνεργατικό παιχνίδι μνήμης για 3 έως 6 παίκτες, 7 ετών και άνω. Ο Τομ σκαρφάλωσε στην κορυφή ενός δέντρου, για να δεί αν μπορούσε να ανακαλύψει κάτι. Κοιτάζοντας προς κάθε μεριά, είδε τουλάχιστον

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ στο µάθηµα «Εισαγωγή στο ίκαιο και τους Πολιτικούς Θεσµούς» ΑΘΗΝΑ 2000 Οµάδα Σύνταξης Συντονιστής:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ: ΣΤ Δημοτικού ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ

ΤΑΞΗ: ΣΤ Δημοτικού ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ ΤΑΞΗ: ΣΤ Δημοτικού ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ Στάδιο 1- Επιθυμητά Αποτελέσματα Στόχοι μαθήματος Οι μαθητές θα είναι ικανοί: 1. Nα περιγράφουν όλα τα δυνατά αποτελέσματα (δειγματικός χώρος) σε απλά πειράματα τύχης δύο

Διαβάστε περισσότερα

Θεσσαλονίκη: 31-05-2012 Αριθμ. πρωτ: 159

Θεσσαλονίκη: 31-05-2012 Αριθμ. πρωτ: 159 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Ταχ. Δ/νση : Βενιζέλου 64 Τ.Κ. : 54631, ΘΕΣ/ΝΙΚΗ Τηλ. : 2310-221726 Φαξ : 2310-265468 Ιστοσελίδα : www.geotee-kma.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ Κεφάλαιο 3 ο

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ Κεφάλαιο 3 ο ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ Να εξηγηθεί η σειριακή αναζήτηση. Η λειτουργία της αναζήτησης σε πίνακα είναι η εύρεση της θέσης στην οποία υπάρχει μια συγκεκριμένη τιμή που ενδιαφέρει το χρήστη. Οι πιο γνωστές μέθοδοι

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδιο Ετήσιας Έκθεσης Αυτοαξιoλόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά σημεία διάλεξης

Βασικά σημεία διάλεξης Διάλεξη 3 η Βασικές έννοιες και κατηγορίες κόστους Μέρος Β Δρ. Δημήτρης Μπάλιος_ 2 _Βασικές έννοιες και κατηγορίες κόστους Βασικά σημεία διάλεξης Σταθερό, μεταβλητό και μικτό κόστος. Άμεσο και έμμεσο κόστος.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΕΒΕΑ. Το Ασφαλιστικό του 21ο αιώνα; Ανάγκη αναστοχασμού για μια νέα αρχή

ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΕΒΕΑ. Το Ασφαλιστικό του 21ο αιώνα; Ανάγκη αναστοχασμού για μια νέα αρχή ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΕΒΕΑ Το Ασφαλιστικό του 21ο αιώνα; Ανάγκη αναστοχασμού για μια νέα αρχή 1 Ιανουάριος 2016 Περιεχόμενα ΠΕΡΙΛΗΨΗ... 3 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ... 6 1. Ένας κώδωνας κινδύνου... 8 2. Προσανατολισμός:

Διαβάστε περισσότερα