ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΠΑΣΡΧΝ ΣΜΖΜΑ ΓΗΟΗΚΖΖ ΔΠΗΥΔΗΡΖΔΧΝ ΜΔΣΑΠΣΤΥΗΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΤΓΧΝ «ΝΔΔ ΑΡΥΔ ΣΖ ΓΗΟΗΚΖΖ ΣΧΝ ΔΠΗΥΔΗΡΖΔΧΝ» ΓΗΠΛΧΜΑΣΗΚΖ ΔΡΓΑΗΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΠΑΣΡΧΝ ΣΜΖΜΑ ΓΗΟΗΚΖΖ ΔΠΗΥΔΗΡΖΔΧΝ ΜΔΣΑΠΣΤΥΗΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΤΓΧΝ «ΝΔΔ ΑΡΥΔ ΣΖ ΓΗΟΗΚΖΖ ΣΧΝ ΔΠΗΥΔΗΡΖΔΧΝ» ΓΗΠΛΧΜΑΣΗΚΖ ΔΡΓΑΗΑ"

Transcript

1 ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΠΑΣΡΧΝ ΣΜΖΜΑ ΓΗΟΗΚΖΖ ΔΠΗΥΔΗΡΖΔΧΝ ΜΔΣΑΠΣΤΥΗΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΤΓΧΝ «ΝΔΔ ΑΡΥΔ ΣΖ ΓΗΟΗΚΖΖ ΣΧΝ ΔΠΗΥΔΗΡΖΔΧΝ» ΓΗΠΛΧΜΑΣΗΚΖ ΔΡΓΑΗΑ ΘΕΜΑ: «ΔΙΕΘΝΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙΝΟΣΟΜΩΝ ΜΙΚΡΟΜΕΑΙΩΝ ΕΠΙΥΕΙΡΗΕΩΝ» ΚΑΡΑΜΟΤΕΖ ΑΘΑΝΑΗΑ ΑΜ: 162 ΔΠΗΒΛΔΠΧΝ ΚΑΘΖΓΖΣΖ: Γ. ΑΝΑΣΑΟΠΟΤΛΟ ΣΡΗΜΔΛΖ ΔΠΗΣΡΟΠΖ: 1) Γ. ΑΝΑΣΑΟΠΟΤΛΟ 2) Α. ΓΔΧΡΓΟΠΟΤΛΟ 3) Γ. ΓΗΑΝΝΗΚΟ e Φεβξνπάξηνο 2012

2 Πίλαθαο πεξηερνκέλσλ ΔΤΥΑΡΗΣΗΔ ΔΗΑΓΧΓΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΟ ΔΠΗΥΔΗΡΖΜΑΣΗΚΟΣΖΣΑ ΟΡΗΜΟ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΔΗΓΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΠΡΟΨΟΝΣΧΝ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΓΗΑΓΗΚΑΗΑ ΜΖ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΓΗΑΥΤΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΧΝ ΜΟΝΣΔΛΑ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ Ζ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ Χ ΔΝΓΟΔΠΗΥΔΗΡΖΗΑΚΖ ΓΗΑΓΗΚΑΗΑ Ζ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΣΟ ΤΣΖΜΑ ΘΔΜΧΝ ΚΑΗ ΟΡΓΑΝΧΝ ΑΚΖΖ ΠΟΛΗΣΗΚΖ Ζ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΣΟ ΠΛΑΗΗΟ ΒΗΟΜΖΥΑΝΗΚΖ ΤΝΟΗΚΗΑ ΡΗΕΗΚΔ ΚΑΗ ΟΡΗΑΚΔ ΚΑΗ ΜΟΡΦΔ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΡΗΕΗΚΔ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΔ ΟΡΗΑΚΔ Ζ ΑΠΛΔ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΔ ΓΡΑΣΖΡΗΟΣΖΣΔ ΚΑΗ ΓΑΠΑΝΔ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΈΡΔΤΝΑ ΚΑΗ Ζ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΖ ΑΝΑΠΣΤΞΖ (ΔΣΑ) ΔΣΑ ΚΑΗ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΑΝΑΓΚΑΗΟΣΖΣΑ ΣΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΔΠΗΣΤΥΗΑ ΣΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΔΠΗΥΔΗΡΖΔΧΝ ΘΔΧΡΗΔ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΔΠΗΥΔΗΡΖΔΧΝ ΘΔΧΡΗΑ ΣΟΤ ΓΗΔΘΝΟΤ ΚΤΚΛΟΤ ΕΧΖ ΣΟΤ ΠΡΟΨΟΝΣΟ ΘΔΧΡΗΑ ΣΧΝ ΣΑΓΗΧΝ ΜΟΝΣΔΛΟ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΟΤΦΑΛΑ ΘΔΧΡΗΑ ΟΛΗΓΟΠΧΛΗΑΚΖ ΑΝΣΗΓΡΑΖ ΘΔΧΡΗΑ ΣΟΤ ΔΚΛΔΚΣΗΚΟΤ ΤΠΟΓΔΗΓΜΑΣΟ ΚΗΝΖΣΡΑ ΓΗΑ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΔΠΗΥΔΗΡΖΔΧΝ ΔΜΠΟΓΗΑ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΓΗΑΓΗΚΑΗΑ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΓΗΑΓΗΚΑΗΑ ΔΠΗΣΤΥΟΤ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΑΞΗΟΛΟΓΖΖ ΚΑΗ ΑΝΑΛΤΖ ΓΗΔΘΝΧΝ ΑΓΟΡΧΝ

3 3.4.3 ΔΠΗΛΟΓΖ ΑΓΟΡΑ ΣΟΥΟΤ ΈΡΔΤΝΑ ΑΓΟΡΑ ΒΗΒΛΗΟΓΡΑΦΗΚΖ ΔΠΗΚΟΠΗΖ ΘΔΧΡΖΣΗΚΟ ΤΠΟΒΑΘΡΟ ΜΔΘΟΓΟΛΟΓΗΑ ΚΑΗ ΔΡΔΤΝΖΣΗΚΟΗ ΣΟΥΟΗ ΔΡΔΤΝΑ ΔΗΓΟ ΈΡΔΤΝΑ ΔΡΔΤΝΖΣΗΚΖ ΜΔΘΟΓΟΛΟΓΗΑ ΟΡΗΜΟ ΣΟΤ ΤΠΟ ΔΞΔΣΑΖ ΘΔΜΑΣΟ ΔΠΗΛΟΓΖ ΥΔΓΗΟΤ ΈΡΔΤΝΑ ΔΠΗΛΟΓΖ ΜΔΘΟΓΟΤ ΤΛΛΟΓΖ ΣΟΗΥΔΗΧΝ ΚΑΗ ΔΗΓΖ ΣΟΗΥΔΗΧΝ ΔΠΔΞΔΡΓΑΗΑ ΣΧΝ ΓΔΓΟΜΔΝΧΝ ΔΠΗΠΡΟΘΔΣΟΗ ΔΡΔΤΝΖΣΗΚΟΗ ΣΟΥΟΗ ΜΔΛΔΣΖ ΠΔΡΗΟΡΗΜΟΗ ΣΖ ΔΡΔΤΝΑ ΜΔΛΔΣΖ ΠΔΡΗΠΣΧΖ TC Ο.Δ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΔ ΣΖΝ ΔΠΗΥΔΗΡΖΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΣΖΝ ΠΑΡΑΓΧΓΗΚΖ ΓΗΑΓΗΚΑΗΑ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΠΡΟΨΟΝΣΟ ΚΗΝΖΣΡΑ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΜΟΡΦΔ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΣΡΑΣΖΓΗΚΖ ΣΖ ΔΠΗΥΔΗΡΖΖ ΔΜΠΟΓΗΑ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΚΑΗ ΑΝΑΠΣΤΞΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΑΠΟΣΔΛΔΜΑΣΑ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΣΖΝ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΓΑΠΑΝΔ ΓΗΑ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΓΔΗΚΣΔ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ & ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΤΜΠΔΡΑΜΑΣΑ ΜΔΛΔΣΖ ΠΔΡΗΠΣΧΖ SC. A.E ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΔ ΣΖΝ ΔΠΗΥΔΗΡΖΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΣΖΝ ΠΑΡΑΓΧΓΗΚΖ ΓΗΑΓΗΚΑΗΑ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΠΡΟΨΟΝΣΟ ΟΡΓΑΝΧΣΗΚΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΚΗΝΖΣΡΑ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΜΟΡΦΔ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΣΡΑΣΖΓΗΚΖ ΣΖ ΔΠΗΥΔΗΡΖΖ ΔΜΠΟΓΗΑ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ

4 8.5 ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΚΑΗ ΑΝΑΠΣΤΞΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΑΠΟΣΔΛΔΜΑΣΑ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΣΖΝ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΓΑΠΑΝΔ ΓΗΑ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΓΔΗΚΣΔ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ & ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΤΜΠΔΡΑΜΑΣΑ ΜΔΛΔΣΖ ΠΔΡΗΠΣΧΖ K. A.E ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΔ ΣΖΝ ΔΠΗΥΔΗΡΖΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΣΖΝ ΠΑΡΑΓΧΓΗΚΖ ΓΗΑΓΗΚΑΗΑ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΠΡΟΨΟΝΣΟ ΟΡΓΑΝΧΣΗΚΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΚΗΝΖΣΡΑ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΜΟΡΦΔ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΣΡΑΣΖΓΗΚΖ ΣΖ ΔΠΗΥΔΗΡΖΖ ΔΜΠΟΓΗΑ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΚΑΗ ΑΝΑΠΣΤΞΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΑΠΟΣΔΛΔΜΑΣΑ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΣΖΝ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΓΑΠΑΝΔ ΓΗΑ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΓΔΗΚΣΔ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ & ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΤΜΠΔΡΑΜΑΣΑ ΜΔΛΔΣΖ ΠΔΡΗΠΣΧΖ C A.E ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΔ ΣΖΝ ΔΠΗΥΔΗΡΖΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΣΖΝ ΠΑΡΑΓΧΓΗΚΖ ΓΗΑΓΗΚΑΗΑ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΠΡΟΨΟΝΣΟ ΚΗΝΖΣΡΑ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΜΟΡΦΔ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΣΡΑΣΖΓΗΚΖ ΣΖ ΔΠΗΥΔΗΡΖΖ ΔΜΠΟΓΗΑ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΑΠΟΣΔΛΔΜΑΣΑ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΣΖΝ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΓΑΠΑΝΔ ΓΗΑ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΓΔΗΚΣΔ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ & ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΤΜΠΔΡΑΜΑΣΑ ΜΔΛΔΣΖ ΠΔΡΗΠΣΧΖ Υ. A.E ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΔ ΣΖΝ ΔΠΗΥΔΗΡΖΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΣΖΝ ΠΑΡΑΓΧΓΗΚΖ ΓΗΑΓΗΚΑΗΑ

5 ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΠΡΟΨΟΝΣΟ ΚΗΝΖΣΡΑ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΜΟΡΦΔ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΣΡΑΣΖΓΗΚΖ ΣΖ ΔΠΗΥΔΗΡΖΖ S.W.O.T. ΑΝΑΛΤΖ ΔΜΠΟΓΗΑ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΚΑΗ ΑΝΑΠΣΤΞΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΑΠΟΣΔΛΔΜΑΣΑ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΣΖΝ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΓΑΠΑΝΔ ΓΗΑ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΓΔΗΚΣΔ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ & ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΤΜΠΔΡΑΜΑΣΑ ΜΔΛΔΣΖ ΠΔΡΗΠΣΧΖ ΔΛ. A.E ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΔ ΣΖΝ ΔΠΗΥΔΗΡΖΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΣΖΝ ΠΑΡΑΓΧΓΗΚΖ ΓΗΑΓΗΚΑΗΑ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΠΡΟΨΟΝΣΟ ΟΡΓΑΝΧΣΗΚΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΚΗΝΖΣΡΑ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΜΟΡΦΔ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΣΡΑΣΖΓΗΚΖ ΣΖ ΔΠΗΥΔΗΡΖΖ ΔΜΠΟΓΗΑ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΑΠΟΣΔΛΔΜΑΣΑ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΣΖΝ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΓΑΠΑΝΔ ΓΗΑ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΓΔΗΚΣΔ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ & ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΤΜΠΔΡΑΜΑΣΑ ΓΔΝΗΚΑ ΤΜΠΔΡΑΜΑΣΑ ΒΗΒΛΗΟΓΡΦΗΑ ΠΑΡΑΡΣΖΜΑ

6 ΔΤΥΑΡΗΣΗΔ Ζ παξνχζα εξγαζία απνηειεί δηπισκαηηθή εξγαζία ζηα πιαίζηα ηνπ κεηαπηπρηαθνχ πξνγξάκκαηνο ηνπ ηκήκαηνο Γηνίθεζεο Δπηρεηξήζεσλ, ηνπ Παλεπηζηεκίνπ Παηξψλ, κε ηίηιν «Νέεο αξρέο ζηε Γηνίθεζε ησλ Δπηρεηξήζεσλ» Πξηλ ηελ παξνπζίαζε ησλ απνηειεζκάησλ ηεο παξνχζαο δηπισκαηηθήο εξγαζίαο, αηζζάλνκαη ηελ ππνρξέσζε λα επραξηζηήζσ ηδηαηηέξσο ηνλ επηβιέπνληα θαζεγεηή κνπ θχξην Αλαζηαζφπνπιν Γεψξγην γηα ηελ νπζηαζηηθή βνήζεηα πνπ κνπ πξνζέθεξε, κε ηελ άςνγε ζπλεξγαζία, ηηο πνιχηηκεο ζπκβνπιέο θαη ηελ θαζνδήγεζή ηνπ ζε φιε ηε δηάξθεηα ηεο εθπφλεζεο απηήο ηεο δηπισκαηηθήο εξγαζίαο, θαζψο ε βαζηθή ηδέα ηεο έξεπλαο, ηνπ αλήθεη. Δθηφο φκσο απφ ηνλ θχξην Αλαζηαζφπνπιν, ηελ ακέξηζηε βνήζεηά ηνπο κνπ πξνζέθεξαλ θαη νη ζπλεπηβιέπνληεο θαζεγεηέο κνπ. Πην ζπγθεθξηκέλα αλαθέξνκαη ζηνπο θπξίνπο Αληψλε Γεσξγφπνπιν θαη Γηάλλε Γηαλλίθν, ηνπο νπνίνπο θαη επραξηζηψ ηδηαίηεξα, θαζψο φπνηε ηνπο ρξεηάζηεθα ήηαλ δίπια κνπ. Σν ζεκαληηθφηεξν «Δπραξηζηψ» αμίδνπλ νη άλζξσπνη πνπ ζέβνληαη θαη ππνζηεξίδνπλ θάζε κνπ επηινγή. Πξφθεηηαη γηα ηνπο γνλείο κνπ σηήξε Καξακνχδε θαη Βηβή Καξακνχδε. Σνπο επραξηζηψ γηα θάζε ηνπο πξνζπάζεηα λα είλαη δίπια κνπ ζε θάζε εχθνιν ή δχζθνιν βήκα κνπ. Αθφκα ζα ήζεια λα επραξηζηήζσ ηδηαίηεξα ηνλ θ. Λνγνζέηε Γιέδν χκβνπιν Δπηρεηξήζεσλ θαη Οξθσηφ Λνγηζηή γηα ηελ ακέξηζηε ππνζηήξημε ηνπ, ηελ παξνρή πνιχηηκσλ ζπκβνπιψλ, γηα ην ελδηαθέξνλ ηνπ θαη γηα θάζε ηνπ πξνζπάζεηα θαη ζπκπαξάζηαζε πνπ απνδείρζεθε θαζνξηζηηθήο ζεκαζίαο γηα κέλα. Σν ηειεπηαίν κα γηα εκέλα εμίζνπ ζεκαληηθφ «επραξηζηψ» απεπζχλεηαη ζ φινπο εθείλνπο ηνπο αλζξψπνπο πνπ ήηαλ θνληά κνπ ην ηειεπηαίν πνιχ δχζθνιν ρξφλν γηα κέλα, ηνπο ζπγγελείο,ηνπο θίινπο πνπ κνπ έδσζαλ δχλακε, θνπξάγην, εζηθή θαη ςπρηθή ζπκπαξάζηαζε κε βνήζεζαλ λα πηζηέςσ ζηνλ εαπηφ κνπ θαη λα κελ εγθαηαιείςσ ηελ πξνζπάζεηα παξά ηηο αληημνφηεηεο. Δίραλ δίθην. αο επραξηζηψ φινπο απφ θαξδηάο Νάλζπ Καξακνχδε Φεβξνπάξηνο

7 ΤΝΟΦΖ Ζ παγθφζκηα νινθιήξσζε αιιάδεη ην αληαγσληζηηθφ πιαίζην κέζα ζην νπνίν φιεο νη επηρεηξήζεηο ιεηηνπξγνχλ απαηηψληαο κηα δηεζλή ζηξαηεγηθή επέθηαζεο πνπ επηδξά ζεηηθά ζηελ καθξνρξφληα αλάπηπμε θαη ηελ επηβίσζε ησλ επηρεηξήζεσλ. ήκεξα, ν θιάδνο ησλ κηθξνκεζαίσλ επηρεηξήζεσλ έρεη θαηαζηεί αθφκα πην ζεκαληηθφο θαζψο νη ΜΜΔ έρνπλ απνθηήζεη κηα θπξίαξρε δχλακε πνπ επηδξά ζεηηθά ζηελ αλάπηπμε ησλ νηθνλνκηψλ. H εηζαγσγή λέσλ ηερλνινγηθψλ κεζφδσλ ζηηο παξαγσγηθέο δηαδηθαζίεο, ε δεκηνπξγία λέσλ εμειηγκέλσλ πξντφλησλ πνπ θαιχπηνπλ νινέλα θαη πην εμεηδηθεπκέλεο αλάγθεο, ε πηνζέηεζε επέιηθησλ νξγαλσηηθψλ δνκψλ απνηεινχλ ηζρπξά αληαγσληζηηθά πιενλεθηήκαηα, θαζηζηψληαο ηηο ΜΜΔ αλακθηζβήηεηα ηζρπξέο ζηελ δηεζλή αξέλα έρνληαο λα επηδείμνπλ νινέλα θαη πην βειηησκέλα νηθνλνκηθά ζηνηρεία κε ηα κεξίδηα ησλ αγνξψλ ηνπο λα παξνπζηάδνπλ απμεηηθή ηάζε. ηφρνο ηεο παξνχζαο εξγαζίαο είλαη λα δηεξεπλεζνχλ νη δπν ζρέζεηο αθελφο ηεο θαηλνηνκίαο θαη ηεο δηεζλνπνίεζεο θαη αθεηέξνπ ηεο δηεζλνπνίεζεο θαη ηεο απνδνηηθφηεηαο ησλ κηθξνκεζαίσλ επηρεηξήζεσλ. Αληηθείκελν ηεο ελ ιφγσ κειέηεο είλαη ε αηηηνινγηθή θχζε πνπ παξνπζηάδνπλ νη δπν ζρέζεηο θαζψο εμεηάδεηαη ην θαηά πφζν ε θαηλνηνκία σο αηηία έρεη απνηέιεζκα ηελ δηεζλνπνίεζε θαη ηαπηφρξνλα ε δηεζλνπνίεζε ησλ επηρεηξήζεσλ έρεη σο απνηέιεζκα ηελ θαιχηεξε απφδνζε ησλ επηρεηξήζεσλ. Πην αλαιπηηθά, ζε πξψην πιάλν ζην επίθεληξν ηεο κειέηεο ηέζεθε ην θαηά πφζνλ αθελφο ε εηζαγσγή θαηλνηνκίαο θαη νη επελδχζεηο ζε θαηλνηνκηθέο δξαζηεξηφηεηεο θαη Δ&Α έρνπλ επίδξαζε ζηελ ζηξαηεγηθή εμάπισζεο ησλ κηθξνκεζαίσλ επηρεηξήζεσλ ζηηο δηεζλείο αγνξέο. Παξάιιεια, ζε δεχηεξν πιάλν ηέζεθε ην θαηά πφζνλ ε εμάπισζε ζε δηεζλείο αγνξέο κε ηηο δηάθνξεο κνξθέο δηείζδπζεο(πνπ αληηθαηνπηξίδνπλ θαη ην βαζκφ δηεζλνπνίεζεο) θαη ε αχμεζε ησλ εμαγσγψλ νδεγνχλ ζηελ απνδνηηθφηεηα ησλ επηρεηξήζεσλ, ζηελ βειηίσζε ηεο νηθνλνκηθήο ηνπο ζέζεο θαη ζηελ κείσζε ηνπ παξαγσγηθνχ θφζηνπο. Ζ εξεπλεηηθή κεζνδνινγία πνπ αθνινπζήζεθε ζηελ παξνχζα δηπισκαηηθή εξγαζία είλαη ε αλάιπζε κειεηψλ πεξίπησζεο ζε κηα νκάδα 6 θαηλνηφκσλ κηθξνκεζαίσλ επηρεηξήζεσλ ζην λνκφ Αραΐαο πνπ απνηεινχλ αληηπξνζσπεπηηθφ δείγκα ηεο πεξηνρήο σο πξνο ηνλ βαζκφ θαηλνηνκηθφηεηαο ηνπο ζε επίπεδν πξντφληνο, παξαγσγηθψλ δηαδηθαζηψλ θαη νξγαλσηηθήο δνκήο θαη έρνπλ δηαθξηζεί θαη 7

8 αλαγλσξηζηεί φρη κφλν ζε εζληθφ αιιά θαη δηεζλέο επίπεδν γηα ηηο νξηαθέο αιιά θπξίσο ηηο ξηδηθέο θαηλνηνκίεο πνπ παξνπζηάδνπλ. Ζ ζπγθεθξηκέλε εξεπλεηηθή πξνζέγγηζε επέηξεςε ηελ εηο βάζνο θαηαλφεζε ηνπ επηπέδνπ θαηλνηνκίαο ζην νπνίν έρεη θηάζεη ε θάζε κηα επηρείξεζε ελψ ζην πιαίζην ηεο πξαγκαηνπνηείηαη κηα πιήξεο αλάιπζε ηνπ ηζηνξηθνχ ηεο θάζε κηαο επηρείξεζεο, ηνπ εηαηξηθνχ επηπέδνπ ζηξαηεγηθήο ηεο επηρείξεζεο, ε θαηαγξαθή θαη αλάιπζε ησλ πιεξνθνξηψλ γηα ην εμσηεξηθφ ηεο πεξηβάιινλ θαη εηδηθά γηα ην δηεζλέο πεξηβάιινλ ησλ αγνξψλ ζηηο νπνίεο δξαζηεξηνπνηνχληαη. ην πιαίζην απηφ κειεηψληαη θαη αλαιχνληαη ηα θίλεηξα, νη πξνζδνθίεο θαη νη επθαηξίεο ζηηο νπνίεο απνβιέπνπλ νη κηθξνκεζαίεο επηρεηξήζεηο ηνπ λνκνχ θαζψο θαη ηα εκπφδηα πνπ θαινχληαη λ αληηκεησπίζνπλ φζνλ αθνξά ηελ εμάπισζε ηνπο ζηηο δηεζλείο αγνξέο θαη ην βαζκφ επηξξνήο ηνπο πνπ αζθνχλ ζηελ ζηξαηεγηθή δηεζλνπνίεζεο ηνπο. Σα απνηειέζκαηα ηεο έξεπλαο ζε γεληθφ πιαίζην έδεημαλ ζην αληηπξνζσπεπηηθφ απηφ δείγκα ησλ επηρεηξήζεσλ φηη ε εηζαγσγή θαηλνηνκηψλ θαη ε δαπάλεο γηα E&Α έρνπλ αληίθηππν ζηελ ζηξαηεγηθή επέθηαζεο ησλ επηρεηξήζεσλ θαη κάιηζηα ζεηηθφ ηαπηφρξνλα ε αχμεζε ησλ εμαγσγψλ θη ε δηεχξπλζε ησλ κεζφδσλ δηείζδπζεο ζηηο μέλεο αγνξέο έρεη ζεηηθή επίδξαζε ζηελ απνδνηηθφηεηα ησλ επηρεηξήζεσλ θαη ηελ θεξδνθνξία ησλ επηρεηξήζεσλ. Σαπηφρξνλα, ηα απνηειέζκαηα ηεο εθαξκνγήο ηεο θαηλνηνκίαο έρνπλ σο απνηέιεζκα ηελ αχμεζε ηεο γθάκαο ησλ αγαζψλ, ηελ βειηίσζε ηεο επειημίαο ηεο παξαγσγηθήο δηαδηθαζίαο θαη ζε αξθεηά ζεκαληηθφ βαζκφ ηελ κείσζε ηνπ παξαγσγηθνχ θφζηνπο. Θα πξέπεη βέβαηα λα επηζεκαλζεί φηη θάζε κηα επηρείξεζε παξνπζηάδεη ηηο δηθέο ηηο ηδηαηηεξφηεηεο σο πξνο ηα απνηειέζκαηα πνπ απνδίδνληαη ζε ελδν-επηρεηξεζηαθνχο θαη εμσ-επηρεηξεζηαθνχο παξακέηξνπο. Λέμεηο θιεηδηά: δηεζλνπνίεζε, θαηλνηνκία, κηθξνκεζαίεο επηρεηξήζεηο (ΜΜΔ), Έξεπλα θαη Αλάπηπμε (Δ&Α), εμαγσγέο, απνδνηηθφηεηα 8

9 1 ΔΗΑΓΧΓΖ Ζ παξνχζα έξεπλα ζπληάρζεθε κε ζθνπφ λα δηεξεπλεζνχλ νη δπν ζρέζεηο ηηο θαηλνηνκίαο θαη ηεο δηεζλνπνίεζεο θαζψο θαη ηηο δηεζλνπνίεζεο κε ηελ απνδνηηθφηεηα ζηηο κηθξνκεζαίεο θαηλνηφκεο επηρεηξήζεηο. Πην εμεηδηθεπκέλα, ην θαηά πφζνλ ε επέλδπζε ζε θαηλνηνκηθέο δξαζηεξηφηεηεο κηαο κηθξνκεζαίαο θαηλνηνκηθήο επηρείξεζεο σο αηηίαο έρεη απνηέιεζκα ζηελ αλάπηπμε δηεζλψλ δξαζηεξηνηήησλ ηεο (ζρέζε αηηίαο-αηηηαηνχ) θαη παξάιιεια λα πξνζδηνξηζηεί ην είδνο ηεο ζρέζεο πνπ ππάξρεη αλάκεζα ζηελ αλάπηπμε δηεζλψλ δξαζηεξηνηήησλ κηαο κηθξνκεζαίαο επηρείξεζεο (δηεζλνπνίεζε) θαη ην θαηά πφζνλ έρεη αληίθηππν ζηελ απφδνζε ηεο. Σξίηνο ζηφρνο ηεο εξγαζίαο είλαη λα πξνζδηνξηζηνχλ ηα θίλεηξα δηεζλνπνίεζεο, ε θχζε ησλ εκπνδίσλ θαη ν βαζκφο δπζθνιίαο πνπ πξνθαινχλ ζηελ ζηξαηεγηθή ηεο δηεζλνπνίεζεο ησλ κηθξνκεζαίσλ επηρεηξήζεσλ. Σέηαξηνο ζηφρνο ηίζεηαη ε αλάιπζε ησλ κνξθψλ δηείζδπζεο ησλ επηρεηξήζεσλ ζηηο μέλεο αγνξέο, ηα πιενλεθηήκαηα, ηα κεηνλεθηήκαηα θαη νη ιφγνη επηινγήο ησλ ζπγθεθξηκέλσλ Ζ αλαζθφπεζε ηεο βηβιηνγξαθίαο απφ ην 1970 κέρξη θαη ζήκεξα δείρλεη φηη ε εηζαγσγή θαηλνηνκίαο κεηξίζηκε κέζα απφ ηηο επελδχζεηο γηα θαηλνηνκηθέο δξαζηεξηφηεηεο ζε κηα επηρείξεζε έρεη άκεζε επίδξαζε θαη αληίθηππν ζην άλνηγκα λέσλ αγνξψλ θαη ζηελ αχμεζε ησλ εμαγσγψλ. Σα αληαγσληζηηθά πιενλεθηήκαηα πνπ πξνζθέξεη ζε ζπλδπαζκφ κε ηελ εκπεηξηθή γλψζε θαη ηελ ηερλνγλσζία πξνζθέξεη νδεγεί ζε αχμεζε ηνπ κεξηδίνπ ησλ αγνξψλ. χκθσλα κε ηηο πξφζθαηεο ζεσξεηηθέο πξνζεγγίζεηο θαη ηηο εκπεηξηθέο κειέηεο απνδείρηεθε φηη ε ζρέζε απηή είλαη ελ ηέιεη θπθιηθή: ε εηζαγσγή θαηλνηνκίαο νδεγεί ζε αχμεζε ησλ εμαγσγψλ θαη ε δηεχξπλζε ησλ εμαγσγηθψλ ζηξαηεγηθψλ νδεγεί ζε πεξαηηέξσ αλάπηπμε λέαο θαηλνηνκίαο. Χζηφζν, νξηζκέλνη κειεηεηέο ππνζηεξίδνπλ φηη νη δαπάλεο γηα έξεπλα θαη αλάπηπμε δελ έρνπλ πάληα ζεηηθή ζρέζε κε ηελ αχμεζε ησλ εμαγσγψλ θαζφηη ν ζπγθεθξηκέλνο ηξφπνο κέηξεζεο ζεσξείηαη πεξηνξηζηηθφο θαη δελ ιακβάλεη ππφςε ηνπ άιιεο παξακέηξνπο πσο νη δαπάλεο γηα εμνπιηζκφ εμειηγκέλνπ ηερλνινγηθά εμνπιηζκνχ θαη θαηάξηηζεο πξνζσπηθνχ. Χο πξνο ηε ζρέζε δηεζλνπνίεζεο-απνδνηηθφηεηαο ησλ επηρεηξήζεσλ πνιιά είλαη ηα νηθνλνκηθά πιενλεθηήκαηα πνπ θεξδίδεη κηα επηρείξεζε απφ ηελ εμαγσγηθή ηεο δξάζε πνπ ζρεηίδνληαη κε ηηο νηθνλνκίεο θιίκαθαο πνπ επηηπγράλνληαη απφ ηνπο κεγαιχηεξνπο βαζκνχο πσιήζεσλ θαη παξαγσγήο πνπ πξνέξρνληαη απφ ηα έζνδα θαη ηα θέξδε θαη θέξδε απφ ηελ δηαθνξνπνίεζε ησλ εζφδσλ(ramaswamy 1992a).Δθηφο απφ ηελ επλντθή 9

10 επίδξαζε ησλ δηεζλψλ δξαζηεξηνηήησλ ζηελ απφδνζε ησλ επηρεηξήζεσλ ελδέρεηαη νη δξαζηεξηφηεηεο απηέο λα έρνπλ αξλεηηθή επίπησζε ζηελ απφδνζε ησλ επηρεηξήζεσλ θαζφηη νη δηεζλείο δξαζηεξηφηεηεο κπνξεί λα ζπλνδεχνληαη απφ εκπφδηα δπζθακςίεο θαη γεσγξαθηθά θφζηε πνπ έρνπλ αξλεηηθή επίδξαζε ζηελ απνδνηηθφηεηα ησλ επηρεηξήζεσλ χκθσλα κε ηνπο Hymer (1976) θαη Stinchcombe(1965). Ζ δηάζηαζε ησλ απφςεσλ πάλσ ζην ζπγθεθξηκέλν ζέκα ζπγθεληξψλεη έληνλν ελδηαθέξνλ απφ πνιινχο κειεηεηέο θαη απηφ ηέζεθε θαη ζην επίθεληξν ηεο έξεπλαο. Ζ δηαθνξά ηεο παξνχζαο έξεπλαο απφ άιιεο είλαη φηη φρη κφλν εμεηάδεη ηηο παξαπάλσ ζρέζεηο ζε έλα δείγκα κηθξνκεζαίσλ θαηλνηφκσλ επηρεηξήζεσλ αιιά ηαπηφρξνλα εμεηάδεη θη άιιεο παξακέηξνπο φπσο ηα εκπφδηα δηεζλνπνίεζεο θαη ηνλ βαζκφ δπζθνιίαο πνπ επηθέξνπλ ζηελ δηεζλνπνίεζε θαη κηα ζεηξά άιισλ ιεπηνκεξψλ ζηνηρείσλ πνπ απνηππψλνπλ ζε βάζνο ην επίπεδν ηνπ εζσηεξηθνχ πεξηβάιινλ ηεο επηρείξεζεο (επίπεδν εθπαίδεπζεο εξγαδνκέλσλ πνπ αζρνινχληαη κε Δ&Α). Ζ δηπισκαηηθή εξγαζία απνηειείηαη απφ έληεθα (11) θεθάιαηα.. Σν πξψην θεθάιαην είλαη ε εηζαγσγή ηνπ ζέκαηνο.ηα θεθάιαηα 1 θαη 2 παξνπζηάδεηαη κηα ζεσξεηηθή επηζθφπεζε ησλ δπν βαζηθψλ ελλνηψλ ηεο θαηλνηνκίαο θαη ηεο δηεζλνπνίεζεο ησλ επηρεηξήζεσλ δίλνληαη νη νξηζκνί ησλ δπν ελλνηψλ, γίλεηαη δηάθξηζε ησλ εηδψλ ηεο θαηλνηνκίαο, πξαγκαηνπνηείηαη εθηελήο αλαθνξά ηα κνληέια δηεζλνπνίεζεο θαη θαηλνηνκίαο, αθνινπζεί πιήξεο επηζθφπεζε γχξσ απφ ηα εκπφδηα,ηα θίλεηξα, ηελ δηαδηθαζία αμηνιφγεζεο θαη αλάιπζεο ησλ δηεζλψλ αγνξψλ. ην θεθάιαην 3 παξαηίζεληαη κηα βηβιηνγξαθηθή επηζθφπεζε ηνπ ππφ εμέηαζε ζέκαηνο ελψ ζην θεθάιαην 4 παξνπζηάδεηαη ε κεζνδνινγία ηεο κειέηεο πνπ πηνζεηήζεθε θαζψο επίζεο γίλεηαη αλάιπζε ηνπ ππφ εμέηαζε ζέκαηνο, ηνπ ηξφπνπ επεμεξγαζίαο ησλ ζηνηρείσλ, ηεο επηινγήο κεζφδνπ θαη ζπιινγήο ζηνηρείσλ θαζψο θαη ησλ πεξηνξηζκψλ ηεο έξεπλαο. Απφ ην θεθάιαην 5 έσο 10 γίλεηαη εθηελήο αλάιπζε ησλ κειεηψλ πεξίπησζεο ησλ 6 κηθξνκεζαίσλ θαηλνηφκσλ επηρεηξήζεσλ. ηελ θάζε κηα κειέηε παξνπζηάδνληαη ηα είδε ηεο θαηλνηνκίαο,ηα θίλεηξα δηεζλνπνίεζεο,νη κνξθέο θαη ηα εκπφδηα δηεζλνπνίεζεο. ην επίθεληξν θάζε κηαο κειέηεο πεξίπησζεο είλαη ε αλάιπζε ησλ ζρέζεσλ θαηλνηνκίαο-δηεζλνπνίεζεο θαη δηεζλνπνίεζεο-απνδνηηθφηεηαο φπνπ ηεθκεξηψλεηαη κέζσ δεηθηψλ θαη ζηνηρείσλ πνπ έρνπλ ζπιιερζεί απφ ηηο ζπλεληεχμεηο απφ ηα αλψηαηα δηεπζπληηθά ζηειέρε ησλ επηρεηξήζεσλ. Σν θεθάιαην 11 ηεο εξγαζίαο είλαη αθηεξσκέλν ζηα απνηειέζκαηα ελψ ην 12 θαη ην 13 ζηα ζπκπεξάζκαηα ηεο έξεπλαο. 10

11 2 ΚΑΗΝΟΣΟΜΟ ΔΠΗΥΔΗΡΖΜΑΣΗΚΟΣΖΣΑ 2.1 ΟΡΗΜΟ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ Ζ επηηπρία πνιιψλ επηρεηξήζεσλ νθείιεηαη ζε κεγάιν βαζκφ ζηελ θαηλνηνκία ηνπο. Χο θαηλνηνκία κπνξεί λα νξηζζεί ε κεηαηξνπή κηαο λέαο εθεχξεζεο ή ηδέαο ζε επηρεηξεκαηηθή δξαζηεξηφηεηα ή άιιε ρξήζηκε εθαξκνγή. Δπίζεο απνηειεί κηα πξσηνπνξηαθή ηδέα γηα ηελ πινπνίεζε θάπνηνπ πξάγκαηνο θαζψο επίζεο θαη ε εθαξκνγή λέσλ εθεπξέζεσλ γηα ηελ πξαγκαηνπνίεζε θάπνηνπ απνηειέζκαηνο. Κπξίσο γίλεηαη ρξήζε ηεο ηερληθήο πξνφδνπ γηα ηελ παξαγσγή θαη εθκεηάιιεπζε λέσλ πξντφλησλ, ππεξεζηψλ θαη δηαδηθαζηψλ πνπ επηζπκεί ε αγνξά. χκθσλα κε ηνλ νξηζκφ ηεο θαηλνηνκίαο 1, πνπ πξνηείλεη ν ΟΟΑ ζην «εγρεηξίδην Frascati», πξφθεηηαη γηα ηελ κεηαηξνπή κηαο ηδέαο ζε εκπνξεχζηκν πξντφλ ή ππεξεζία. Με ηνλ ηξφπν απηφλ ν φξνο αλαθέξεηαη ζηελ δηαδηθαζία. Δπνκέλσο θαηλνηνκία είλαη έλα λέν ή ζεκαληηθά βειηησκέλν πξντφλ (πιηθφ αγαζφ ή ππεξεζία) πνπ έρεη εηζαρζεί ζηελ αγνξά ή ε εηζαγσγή ζηελ επηρείξεζή κίαο λέαο ή ζεκαληηθά βειηησκέλεο παξαγσγηθήο δηαδηθαζίαο. Ζ θαηλνηνκία βαζίδεηαη ζηα απνηειέζκαηα λέσλ ηερλνινγηθψλ εμειίμεσλ, λέσλ ζπλδπαζκψλ ππαξρνπζψλ ηερλνινγηψλ ή ζηελ ρξεζηκνπνίεζε άιινπ είδνπο γλψζεσλ πνπ απνθηήζεθαλ απφ ηελ επηρείξεζή. Οξηζκφο Καηλνηνκίαο - Οιηζηηθφ Μνληέιν 1 Frascati Manual, OECD,

12 2.2 ΔΗΓΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΠΡΟΨΟΝΣΧΝ Ο φξνο "πξντφλ" αλαθέξεηαη ηφζν ζηα αγαζά, φζν θαη ζηηο ππεξεζίεο. Ζ ηερλνινγηθή θαηλνηνκία πξντφλησλ 2 εκθαλίδεηαη κε δχν επξείεο κνξθέο: ηερλνινγηθψο λέα πξντφληα ηερλνινγηθψο βειηησκέλα πξντφληα. Σερλνινγηθψο λέν πξντφλ ζεσξείηαη απηφ ηνπ νπνίνπ ηα ηερλνινγηθά ραξαθηεξηζηηθά ή ε κέιινπζα ρξήζε δηαθέξνπλ ζε ζεκαληηθφ βαζκφ απφ απηά ησλ κέρξη ηελ εκθάληζε ηνπ παξαγνκέλσλ πξντφλησλ. Απηφ ην είδνο θαηλνηνκίαο κπνξεί λα πεξηιακβάλεη ρξήζε ξηδηθά λέαο ηερλνινγίαο ή ζπλδπαζκφ ππαξρνπζψλ ηερλνινγηψλ γηα λέεο ρξήζεηο ή κπνξεί λα πξνέξρεηαη απφ ηε ρξήζε λέαο γλψζεο. Έλα ηερλνινγηθψο βειηησκέλν πξντφλ, είλαη έλα ππάξρνλ πξντφλ ηνπ νπνίνπ ε απνδνηηθφηεηα έρεη εληζρπζεί ή αλαβαζκηζηεί ζε ζεκαληηθφ βαζκφ. Έλα απιφ πξντφλ κπνξεί λα βειηησζεί (δειαδή λα έρεη θαιχηεξε απνδνηηθφηεηα ή ρακειφηεξν θφζηνο) ράξε ζηε ρξήζε πιηθψλ ή ζπζηαηηθψλ πςειφηεξεο απφδνζεο, ελψ έλα ζχλζεην πξντφλ (πνπ έρεη δεκηνπξγεζεί απφ νινθιήξσζε πεξηζζνηέξσλ ηνπ ελφο ηερληθψλ ππνζπζηεκάησλ) κπνξεί λα βειηησζεί ράξε ζε επηκέξνπο αιιαγέο ζε θάπνην απφ ηα ππνζπζηήκαηα ηνπ. Καηλνηνκία πξντφληνο είλαη ε θαηλνηνκία πνπ αθνξά ην πξντφλ ηεο παξαγσγήο κηαο εηαηξείαο. Με απηφ ην είδνο ηεο θαηλνηφκνπ δξάζεο ε επηρείξεζε πξνζθέξεη έλα λέν ή θαιχηεξν πξντφλ πνπ ηθαλνπνηεί νξηζκέλεο αλάγθεο ησλ θαηαλαισηψλ πνπ κέρξη ηφηε δελ ηθαλνπνηνχληαλ. Ζ αλάπηπμε λέσλ πξντφλησλ ζπλδέεηαη κε 3 : Αληηθαηάζηαζε πξντφλησλ. Βειηίσζε πνηφηεηαο. Γηαθνξνπνίεζε πξντφληνο. Αλάπηπμε λέσλ αγνξψλ. 2 Δγρεηξίδην ηνπ ζιν γηα ηελ θαηλνηνκία Syrett M θαη Lammiman J., Δπιηςσημένερ καινοηομίερ, εθδ. Κέξθπξα,

13 2.2.2 ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΓΗΑΓΗΚΑΗΑ Σερλνινγηθή θαηλνηνκία δηαδηθαζίαο 4 ζεσξείηαη ε πηνζέηεζε λέσλ ή ζεκαληηθά βειηησκέλσλ κεζφδσλ παξαγσγήο ή θαη παξάδνζεο πξντφλησλ, πνπ κπνξνχλ λα εκπεξηέρνπλ αιιαγέο ζηνλ εμνπιηζκφ ή ζηελ νξγάλσζε ηεο παξαγσγήο ή ζπλδπαζκφ ησλ παξαπάλσ, φπσο θαη λα πξνέξρνληαη απφ ηε ρξήζε λέαο γλψζεο. Ζ πηνζέηεζε ηέηνησλ κεζφδσλ, άιινηε ζηνρεχεη ζηελ παξαγσγή ή παξάδνζε λέσλ ή ηερλνινγηθψο βειηησκέλσλ πξντφλησλ πνπ δελ κπνξνχλ λα παξαρζνχλ ή λα παξαδνζνχλ κε ηηο παξαδνζηαθέο κεζφδνπο, θαη άιινηε απνζθνπεί. Καηλνηνκία δηαδηθαζίαο παξαγσγήο πνπ αθνξά ηνπο ηξφπνπο θαη ηα κέζα πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη γηα ηελ παξαγσγή ηνπ πξντφληνο (ηερλνινγίεο πιεξνθνξηθήο, λέεο κνξθέο ελέξγεηαο θ.ιπ.). Ζ αλάπηπμε λέσλ κεζφδσλ παξαγσγήο έρεη σο απνηέιεζκα ηελ: Δπειημία ηεο παξαγσγήο, ε νπνία επηηξέπεη ηε γξήγνξε πξνζαξκνγή ηεο επηρείξεζεο ζηηο κεηαβνιέο ηεο αγνξάο. Μείσζε ηνπ θφζηνπο (κείσζε ηνπ θφζηνπο εξγαζίαο, εμνηθνλφκεζε πξψησλ πιψλ θαη ελέξγεηαο θ.ιπ.). Ζ εθαξκνγή κηαο λέαο κεζφδνπ παξαγσγήο κηθξφηεξνπ θφζηνπο επηηξέπεη ηελ πξνζθνξά ηνπ πξντφληνο ζε ρακειφηεξε ηηκή θαη ηελ πψιεζή ηνπ ζε άηνκα πνπ πξψηα δε ζα ην αγφξαδαλ εμαηηίαο ηεο πςειήο ηηκήο ηνπ (π.ρ. πξνζσπηθνί ππνινγηζηέο.). Πξνζαξκνγή ζε θαλνληζκνχο / πξφηππα. Πεξηβαιινληηθή πξνζηαζία ΜΖ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ηελ απινχζηεξε έθθξαζή ηεο, ε µε ηερλνινγηθή θαηλνηνκία (ηεο νξγαλσηηθήο θαη ηεο δηνηθεηηθήο θαηλνηνκίαο) ησλ επηρεηξήζεσλ πεξηιακβάλεη φιεο ηηο δξαζηεξηφηεηεο θαηλνηνκίαο πνπ δελ µπνξνχλ λα ραξαθηεξηζηνχλ σο ηερλνινγηθέο, απηέο δειαδή πνπ δελ ζρεηίδνληαη µε ηελ εηζαγσγή θαη ηε ρξήζε ηερλνινγηθψο λέσλ ή νπζηαζηηθά βειηησκέλσλ πξντφλησλ, ππεξεζηψλ ή δηαδηθαζηψλ. 4 Πηπεξφπνπινο 2007, ζει 23 13

14 Σα βαζηθά είδε µε ηερλνινγηθήο θαηλνηνκίαο αληηπξνζσπεχνληαη ζπλήζσο απφ ηηο νξγαλσηηθέο θαη δηνηθεηηθέο θαηλνηνκίεο πνπ δελ πεξηιακβάλνληαη ζηηο θαηαγξαθέο γηα ηελ ηερλνινγηθή θαηλνηνκία. Αθξηβέζηεξα, νη νξγαλσηηθέο θαη δηνηθεηηθέο θαηλνηνκίεο ζπκπεξηιακβάλνληαη ζηηο θαηαγξαθέο απηέο µφλνλ φηαλ απνηεινχλ ηµήµαηα έξγσλ ηερλνινγηθήο θαηλνηνκίαο. Σα βαζηθά είδε ηεο νξγαλσηηθήο θαη δηνηθεηηθήο θαηλνηνκίαο είλαη ηα παξαθάησ: πινπνίεζε πξνεγµέλσλ ηερληθψλ δηνίθεζεο, γηα παξάδεηγκα ζπζηήµαηα ή δηαρείξηζε νιηθήο πνηφηεηαο (TQS, TQM) εηζαγσγή νπζηαζηηθά δηαθνξνπνηεµέλσλ νξγαλσηηθψλ δνµψλ πινπνίεζε λέσλ ή νπζηαζηηθά δηαθνξνπνηεκέλσλ πξνζαλαηνιηζκψλ επηρεηξεζηαθήο ζηξαηεγηθήο Οξγαλσηηθή θαηλνηνκία 5 πνπ αθνξά ζηελ ρξεζηκνπνίεζε κηαο λέαο ή βειηησκέλε νξγάλσζεο ηεο επηρείξεζεο κε κηθξφηεξν θφζηνο (επειημία, ζπζηήκαηα παξάδνζεο ζηε ζηηγκή, βειηηζηνπνίεζε ησλ αιπζίδσλ παξαγσγήο, παξαγσγή ζε δίθηπν θ.ιπ.). Ζ εκθάληζε λέσλ πξντφλησλ, κεζφδσλ ή ππεξεζηψλ κπνξεί λα γίλεη ζε φινπο ηνπο ηνκείο δξαζηεξηνηήησλ, παξαδνζηαθνχο ή πςειήο ηερλνινγίαο, δεκφζηνπο ή ηδησηηθνχο, γεσξγηθνχο, βηνκεραληθνχο ή ππεξεζηψλ. πσο ήδε αλαθέξζεθε, ε θαηλνηνκία δελ είλαη θαη αλάγθε ζπλψλπκε κε ηελ πςειή ηερλνινγία, δηφηη κεγάινο αξηζκφο θαηλνηνκηψλ πξνθχπηεη απφ λένπο ζπλδπαζκνχο ή απφ λέεο ρξήζεηο (γνπφθκαλ) ή αθφκα απφ ηε δεκηνπξγηθφηεηα ζην ζρεδηαζκφ πξντφλησλ ΓΗΑΥΤΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΧΝ Ωο δηάρπζε νξίδεηαη ν ηξφπνο µε ηνλ νπνίν νη Tερλνινγηθέο Καηλνηνµίεο Πξντφλησλ θαη ηαδηθαζηψλ δηαδίδνληαη, απφ ηελ ζηηγµή ηεο πξψηεο παγθφζµηαο πινπνίεζήο ηνπο, ζε δηαθνξεηηθέο ρψξεο θαη πεξηνρέο, αιιά θαη ζε δηαθνξεηηθέο αγνξέο θαη επηρεηξήζεηο, µέζα απφ εµπνξηθά ή άιια θαλάιηα. Αλ δελ ππάξμεη δηάρπζε, ε Tερλνινγηθή Καηλνηνκία Πξντφλησλ θαη ηαδηθαζηψλ δελ ζα έρεη θαµία νηθνλνµηθή επίδξαζε. Πξνθεηµέλνπ λα εμαζθαιηζηεί θάπνηνο βαζµφο δηάρπζεο, ην ειάρηζην φξην εηζφδνπ ζην ζχζηεµα θαηλνηνκίαο ηνπνζεηείηαη ζην θαηλνχξγην γηα ηελ επηρείξεζε. 5 Δγρεηξίδην ηνπ Οζιν

15 Αληίζεηα, ε πιήξεο δηάρπζε µηαο λέαο ηερλνινγίαο µέζσ µηαο επηρείξεζεο χζηεξα απφ ηελ αξρηθή πηνζέηεζε / εµπνξεπµαηνπνίεζή ηεο, δελ εµπίπηεη ζην πξνηεηλφµελν φξην. 2.3 ΜΟΝΣΔΛΑ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ Απηφ πνπ δηαθνξνπνηεί ηα παξαθάησ κνληέια κεηαμχ ηνπο είλαη ην ζηνηρείν πνπ θπξηαξρεί ζην θάζε έλα. Μνληέιν θαηλνηνκηθήο δηαδηθαζίαο «Ζ δηάρπζε είλαη κηα δηαδηθαζία κέζσ ηεο νπνίαο κηα θαηλνηνκία θνηλσληθνπνηείηαη δηαρξνληθά κέζσ νξηζκέλσλ δηαχισλ ζηα κέιε ελφο θνηλσληθνχ ζπζηήκαηνο»6. Οπζηαζηηθά απνηειεί κηα δηαδηθαζία θαηά ηελ νπνία κηα επηρείξεζε γλσξίδεη γηα πξψηε θνξά γηα ηελ χπαξμε κηαο θαηλνηνκίαο θαη αθνινπζεί πέληε δηαθνξεηηθά ζηάδηα.tα ζηάδηα πηνζέηεζεο ηεο θαηλνηνκίαο είλαη ηα εμήο7: 6 Rogers Ε.M.(2003), Diffusion of innovations, 5 θ ζκδοςθ,free Press,ςελ.5 7 Ν. Βερναρδάκθσ (2006) «Οικονομικι τθσ Τεχνολογίασ»,εκδόςεισ : Τυπωκιτω,Tόμοσ Α, ςελ

16 1o ζηάδην: ε ελεκέξσζε θαη ε ζπλεηδεηνπνίεζε ηεο χπαξμεο ηεο θαηλνηνκίαο. Σν πξψην ζηάδην αθνξά ηελ ελεκέξσζε ηνπ παζεηηθνχ δέθηε γηα ηελ χπαξμε ηεο θαηλνηνκίαο, γηα ηε ζσζηή ρξήζε ηεο θαηλνηνκίαο. 2o ζηάδην: Ο ζρεκαηηζκφο γλψκεο σο πξνο ηελ θαηλνηνκία. Ζ νκάδα ιήςεο απνθάζεσλ αλαδεηά πιεξνθφξεζε γηα ηελ απνηίκεζε ηεο θαηλνηνκία θαη ζηνηρεία γηα ηελ κείσζε ηεο αβεβαηφηεηαο σο πξνο ηελ πηνζέηεζε ηεο. ην ζεκείν απηφ πξνζδηνξίδνληαη ηα πιενλεθηήκαηα θαη κεηνλεθηήκαηα ηεο θαηλνηνκίαο πνπ εθαξκφδεη κηα επηρείξεζε. εκαληηθφ ξφιν δηαδξακαηίδνπλ νξηζκέλα θξηηήξηα φπσο: ην νηθνλνκηθφ θξηηήξην(αθνξά ην ζπλνιηθφ θφζηνο πηνζέηεζεο πνπ ελδέρεηαη λα είλαη κεγαιχηεξν απφ ην θφζηνο απφθηεζεο ζε ζρέζε κε ηηο νηθνλνκηθέο επηπηψζεηο, ηνπ ξπζκνχ απφζβεζεο, ηνπ βαζκνχ απφζβεζεο πξνεγνχκελσλ επελδχζεσλ ηηο νπνίεο ε θαηλνηνκία ζ απαμηψζεη), ε ζπκβαηφηεηα(ην θαηά πφζν κηα θαηλνηνκία ζπλάδεη κε ηηο ηξέρνπζεο αμίεο, πξνγελέζηεξεο εκπεηξίεο θαη αλάγθεο δπλεηηθψλ ρξεζηψλ), ε πνιππινθφηεηα(αθνξά ην βαζκφ δπζθνιίαο γηα ηελ θαηαλφεζε θαη ρξήζε κηαο θαηλνηνκίαο), ε δπλαηφηεηα δνθηκήο θαη παξαηήξεζεο(είλαη ζεκαληηθά θξηηήξηα γηα ηελ δεκηνπξγία ζεηηθήο γλψκεο γηα ηελ πηνζέηεζε κηαο θαηλνηνκίαο). 3ν ζηάδην: Λήςε απφθαζεο ππέξ ή θαηά ηεο πηνζέηεζε ηεο θαηλνηνκίαο. ην ζεκείν απηφ ε επηρείξεζε ζηαζκίδεη ηα νθέιε θαη ηηο επηπηψζεηο ηεο πηνζέηεζεο ηεο θαηλνηνκίαο θαη έρεη ηε δπλαηφηεηα απφξξηςεο ηεο. 4ν ζηάδην: Τινπνίεζε ηεο απφθαζεο γηα θαηλνηνκία. απηφ ην ζεκείν ε επηρείξεζε θαιείηαη λα εθαξκφζεη ηε ζεηηθή απφθαζε πηνζέηεζεο κηαο θαηλνηνκίαο. Απνηειεί έλα ζηάδην αξθεηά πνιχπινθν θαη ρξνλνβφξν(γηα λα ππάξμεη ε δηάρπζε ε επηρείξεζε κπνξεί λα ρξεηαζηεί λα δεκηνπξγήζεη δήηεζε δεκηνπξγψληαο ηηο πξνυπνζέζεηο θαη ελεκεξψλνληαο ην θνηλφ ζην ζεκείν φκσο απηφ ε επηρείξεζε κπνξεί λα θαηλνηνκήζεη εθ λένπ αλαζθεπάδνληαο ή βειηηψλνληαο ηελ αξρηθή θαηλνηνκία. 5o ζηάδην: Απνηίκεζε ησλ επηπηψζεσλ κηαο θαηλνηνκίαο. ην ζηάδην κειεηψληαη απφ ην πφζν λσξίο έγηλε γλσζηή θαηλνηνκία ζην θνηλσληθφ ζχλνιν, ν ξπζκφο δηάρπζεο ηεο θαη κηα ζεηξά άιισλ ηδησηηθψλ κειεηψλ πνπ πνηθίιινπλ αλάινγα κε ηηο επηρεηξήζεηο. 16

17 2.3.1 Ζ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ Χ ΔΝΓΟΔΠΗΥΔΗΡΖΗΑΚΖ ΓΗΑΓΗΚΑΗΑ. Ζ θαηλνηνκία σο ελδνεπηρεηξεζηαθή δηαδηθαζία ζηεξίδεηαη ζηνπο κεραληζκνχο αιιειεπίδξαζεο κεηαμχ ιεηηνπξγηψλ θαη παξαγφλησλ (ζπλεξγαζία ηκεκάησλ, ζπκκεηνρή ησλ εξγαδνκέλσλ ζηελ νξγαλσηηθή θαηλνηνκία θ.ιπ.) θαη αθνινπζεί ηα εμήο ζηάδηα: α) εξγαζηεξηαθή έξεπλα, β) ρξεκαηνδφηεζε, γ) έξεπλα αγνξάο, δ) αλάπηπμε πξντφληνο θαη ε) παξαγσγή θαη δηάζεζε ηνπ πξντφληνο ζηελ αγνξά Ζ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΣΟ ΤΣΖΜΑ ΘΔΜΧΝ ΚΑΗ ΟΡΓΑΝΧΝ ΑΚΖΖ ΠΟΛΗΣΗΚΖ. Ζ θαηλνηνκηθή δξαζηεξηφηεηα αμηνπνηεί πιενλεθηήκαηα πνπ δεκηνπξγνχλ ηα δίθηπα πνπ ζπλδένπλ ηελ επηρείξεζε κε ην πεξηβάιινλ ηεο: παλεπηζηεκηαθά εξγαζηήξηα, δεκφζηα ηλζηηηνχηα Έξεπλαο θαη Αλάπηπμεο, ηκήκαηα Έξεπλαο θαη Αλάπηπμεο άιισλ επηρεηξήζεσλ, νξγαληζκνί κεηαθνξάο ηερλνινγίαο (ηερλνινγηθά πάξθα, ηερλνινγηθά δίθηπα, ζχκβνπινη ηερλνινγίαο, θ.ιπ.), ζπζηήκαηα ηερλνινγηθήο πιεξνθφξεζεο (ηερληθέο βάζεηο δεδνκέλσλ, παηέληεο, πξφηππα θ.ιπ.), νξγαληζκνί ρξεκαηνδφηεζεο (ηξάπεδεο, venture capital θ.ιπ.) θαη ηέινο, θξαηηθά φξγαλα άζθεζεο πνιηηηθήο (αλαπηπμηαθά θίλεηξα θ.ιπ.) Ζ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΣΟ ΠΛΑΗΗΟ ΒΗΟΜΖΥΑΝΗΚΖ ΤΝΟΗΚΗΑ Αλαθεξφκαζηε ζηηο επλντθέο πξνυπνζέζεηο πνπ δεκηνπξγνχληαη γηα ηελ θαηλνηνκία απφ ηελ ελίζρπζε εηαηξεηψλ ππεξεζηψλ παξαγσγήο πνπ ηδξχνληαη απφ νκάδεο επηρεηξήζεσλ, φπσο εηαηξείεο έξεπλαο αγνξάο, πιεξνθφξεζεο, εκπνξηθήο πξνψζεζεο, πξνψζεζεο εμαγσγψλ θ.ιπ. Δπίζεο, επλντθέο πξνυπνζέζεηο δεκηνπξγνχληαη θαη απφ ηελ νξγάλσζε βηνκεραληθψλ θαη ηερλνινγηθψλ πάξθσλ θαη ηε κεγαιχηεξε εγγχηεηα ησλ επηρεηξήζεσλ πνπ εληζρχνπλ ηηο ηνπηθέο ζπζπεηξψζεηο θαη ηε δεκηνπξγία εμσηεξηθψλ νηθνλνκηψλ. 17

18 2.4 ΡΗΕΗΚΔ ΚΑΗ ΟΡΗΑΚΔ ΚΑΗ ΜΟΡΦΔ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΡΗΕΗΚΔ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΔ Δίδε πξντφλησλ πνπ φηαλ πξνζθέξνληαη γηα πξψηε θνξά επηθέξνπλ ζεκαληηθέο αιιαγέο ζηελ θνηλσλία γεληθά (π.ρ. ην απηνθίλεην, ν ειεθηξνληθφο ππνινγηζηήο, ην ηειέθσλν, ε ηειεφξαζε). Μηα θαηλνηνκία είλαη ξηδηθή φηαλ ε ηερλνινγηθή γλψζε πνπ απαηηείηαη γηα ηελ εθκεηάιιεπζε είλαη πνιχ δηαθνξεηηθή απφ ηελ ππάξρνπζα, απαμηψλνληαο ηελ ηειεπηαία ΟΡΗΑΚΔ Ζ ΑΠΛΔ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΔ Νέα πξντφληα πνπ είλαη παξφκνηα κε πξνυπάξρνληα ή απνηεινχλ ίζσο κηα κηθξή βειηίσζε ηεο θαηεγνξίαο ζηελ νπνία αλήθνπλ θαη δελ απαηηνχλ αιιαγέο ζηνλ ηξφπν ρξήζεο ή θαηαλάισζήο ηνπο (π.ρ. λέα κάξθα ζνθνιάηαο κε πην πινχζηα γεχζε). ε απηνχ ηνπ είδνπο ηελ θαηλνηνκία, ε πξνγελέζηεξε γλψζε ρξεζηκνπνηείηαη πξνθεηκέλνπ λα δεκηνπξγεζεί λέα γλψζε θαη λα παξαρζεί έλα λέν πξντφλ. Με άιια ιφγηα ε θαηλνηνκία βειηηψλεη ηηο πξνυπάξρνπζεο ηθαλφηεηεο ηεο επηρείξεζεο. Οη θαηλνηνκίεο ζηελ ζπληξηπηηθή ηνπο πιεηνςεθία είλαη νξηαθέο. 2.5 ΓΡΑΣΖΡΗΟΣΖΣΔ ΚΑΗ ΓΑΠΑΝΔ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ Ωο δξαζηεξηφηεηεο Σερλνινγηθήο Καηλνηνκίαο Πξντφλησλ θαη ηαδηθαζηψλ νξίδνληαη φια ηα επηζηεµνληθά, ηερλνινγηθά, νξγαλσηηθά, ρξεµαηννηθνλνµηθά θαη εµπνξηθά βήµαηα, ηα νπνία νδεγνχλ, ή επηδηψθεηαη λα νδεγήζνπλ ζηελ πινπνίεζε ησλ ηερλνινγηθψο λέσλ ή βειηησµέλσλ πξντφλησλ ή δηαδηθαζηψλ. Μεξηθά απφ απηά µπνξεί 18

19 λα είλαη εγγελψο θαηλνηνµηθά, ελψ άιια µε θαηλνηνµηθά, αιιά απαξαίηεηα γηα ηελ πινπνίεζε ησλ πξντφλησλ ή δηαδηθαζηψλ. Οη θχξηεο δξαζηεξηφηεηεο είλαη ε ΔΣΑ 8, άιινη ηξφπνη απφθηεζεο γλψζεο (δηπιψµαηα επξεζηηερλίαο, άδεηεο, ηερληθή ππνζηήξημε θ.ιπ.), ε πξνµήζεηα µεραλεµάησλ θαη εμνπιηζµνχ (µε ηαπηφρξνλε ελζσµάησζε ησλ λέσλ ηερλνινγηψλ θαη ηεο ρξήζεο ηνπο γηα ηελ παξαγσγή λέσλ πξντφλησλ), ε πξνεηνηµαζία παξαγσγήο θαη παξάδνζεο (επηινγή / πξνµήζεηα εμνπιηζµνχ, εθπαίδεπζε πξνζσπηθνχ θ.ιπ.) θαη ηειηθά ην µάξθεηηλγθ. Απφ ηηο δξαζηεξηφηεηεο απηέο, µφλν ε ΔΣΑ θαη ε πξνµήζεηα µεραλεµάησλ λέαο ηερλνινγίαο µπνξνχλ απηφµαηα λα ζεσξεζνχλ δξαζηεξηφηεηεο Σερλνινγηθήο Καηλνηνκίαο Πξντφλησλ θαη ηαδηθαζηψλ. Οη ππφινηπεο ζπµπεξηιαµβάλνληαη µφλν φηαλ απαηηνχληαη γηα ηελ πινπνίεζε Σερλνινγηθήο Καηλνηνκίαο Πξντφλησλ θαη ηαδηθαζηψλ, φρη φµσο θαη φηαλ αθνξνχλ νξγαλσηηθέο θαηλνηνµίεο, άιιεο δεµηνπξγηθέο βειηηψζεηο, απεπζείαο αχμεζε ηνπ θεθαιαίνπ ή επέθηαζε ηεο παξαγσγήο. Καηά ηε δηάξθεηα µίαο ζπγθεθξηµέλεο πεξηφδνπ, νη δξαζηεξηφηεηεο θαηλνηνκίαο µίαο επηρείξεζεο µπνξνχλ λα είλαη 3 εηδψλ: επηηπρείο, φηαλ νδεγνχλ ζηελ πινπνίεζε ελφο λένπ ή ηερλνινγηθψο βειηησµέλνπ πξντφληνο ή δηαδηθαζίαο, αλαθιεζείζεο (πξηλ ηελ πινπνίεζε λένπ ή ηερλνινγηθά βειηησµέλνπ πξντφληνο ή δηαδηθαζίαο), είηε ιφγσ δπζθνιηψλ ζηελ νινθιήξσζε ηνπ έξγνπ, είηε ιφγσ πψιεζεο ή άιινπ είδνπο µεηαβίβαζεο ηεο ηδέαο ή ηεο ηερλνγλσζίαο ζε άιιε επηρείξεζε, είηε ιφγσ θάπνηαο αιιαγήο ηεο αγνξάο ζπλερηδφµελεο, φηαλ βξίζθνληαη ζε εμέιημε αιιά δελ έρνπλ αθφµα πινπνηεζεί. Οη δαπάλεο ππνινγίδνληαη µε βάζε θαη ηηο ηξεηο παξαπάλσ θαηεγνξίεο δξαζηεξηνηήησλ θαηά ηε δηάξθεηα νξηζµέλεο ρξνληθήο πεξηφδνπ. Ζ ελαιιαθηηθή ιχζε είλαη ε ζπιινγή πιεξνθνξηψλ γηα ην ζχλνιν ησλ δαπαλψλ ησλ ζρεηηθψλ µε δξαζηεξηφηεηεο πνπ νδεγνχλ ζε µεµνλσµέλεο θαηλνηνµίεο. Αλεμάξηεηα απφ ηελ εθάζηνηε πξνζέγγηζε, θαίλεηαη φηη νη επηρεηξήζεηο αληηµεησπίδνπλ ζεµαληηθέο δπζθνιίεο ζηελ παξνρή ελφο πιήξνπο ζπλφινπ ζηνηρείσλ θάηη φµσο πνπ είλαη ζεµαληηθφ γηα ηνπο ζθνπνχο ηεο νηθνλνµηθήο αλάιπζεο, αθφµα θαη 8 Πξάζηλε βίβινο γηα ηελ θαηλνηνκία,

20 αλ πξφθεηηαη απιψο γηα ηνλ ππνινγηζµφ ηνπ πνζνζηνχ δαπαλψλ γηα ΔΣΑ επί ηνπ ζπλνιηθνχ θφζηνπο ησλ λέσλ πξντφλησλ θαη δηαδηθαζηψλ (ζηα νπνία ζπλεηζθέξεη ε ΔΣΑ) ΈΡΔΤΝΑ ΚΑΗ Ζ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΖ ΑΝΑΠΣΤΞΖ (ΔΣΑ) Ζ έξεπλα θαη ε ηερλνινγηθή αλάπηπμε (ΔΣΑ) πεξηιακβάλνπλ ηε δεκηνπξγηθή εξγαζία πνπ αλαιακβάλεηαη ζε ζπζηεκαηηθή βάζε πξνθεηκέλνπ λα απμεζεί ην απφζεκα ηεο γλψζεο, ζπκπεξηιακβαλνκέλεο ηεο γλψζεο ηνπ αηφκνπ, ηνπ πνιηηηζκνχ θαη ηεο θνηλσλίαο θαη ηεο ρξήζεο απηνχ ηνπ απνζέκαηνο ηεο γλψζεο γηα ηελ επηλφεζε λέσλ εθαξκνγψλ. Ζ ΔΣΑ είλαη έλαο φξνο πνπ θαιχπηεη ηξεηο δξαζηεξηφηεηεο: βαζηθή έξεπλα, εθαξκνζκέλε έξεπλα θαη πεηξακαηηθή αλάπηπμε. Ζ εθαξκνζκέλε έξεπλα είλαη επίζεο πξσηφηππε έξεπλα πνπ αλαιακβάλεηαη γηα ηελ απφθηεζε λέαο γλψζεο, θαηεπζχλεηαη, φκσο, θπξίσο πξνο έλαλ ζπγθεθξηκέλν πξαθηηθφ ζηφρν ή ζθνπφ. Ζ πεηξακαηηθή αλάπηπμε είλαη ζπζηεκαηηθή εξγαζία, ε νπνία αληιεί ηελ ππάξρνπζα γλψζε πνπ έρεη απνθηεζεί απφ ηελ έξεπλα ή/θαη απφ ηελ πξαθηηθή πείξα, θαη θαηεπζχλεηαη ζηελ παξαγσγή λέσλ πιηθψλ, πξντφλησλ ή κέζσλ, ζηελ εγθαηάζηαζε λέσλ ή ζηελ νπζηαζηηθή βειηίσζε ησλ ήδε εγθαηεζηεκέλσλ δηαδηθαζηψλ, ζπζηεκάησλ θαη ππεξεζηψλ ΔΣΑ ΚΑΗ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ Ζ επηζηεκνληθή θαη ηερλνινγηθή θαηλνηνκία κπνξεί λα ζεσξεζεί σο ν κεηαζρεκαηηζκφο κηαο ηδέαο ζε έλα λέν ή βειηησκέλν πξντφλ πνπ εηζάγεηαη ζηελ αγνξά, ζε κηα λέα ή βειηησκέλε ιεηηνπξγηθή δηαδηθαζία πνπ ρξεζηκνπνηείηαη ζηε βηνκεραλία θαη ην εκπφξην, ή ζε κηα λέα πξνζέγγηζε ζε κηα θνηλσληθή ππεξεζία. Ζ ιέμε θαηλνηνκία κπνξεί λα έρεη δηαθνξεηηθέο έλλνηεο ζε δηαθνξεηηθά ζπκθξαδφκελα θαη ην πνηα επηιέγεηαη ηειηθά εμαξηάηαη απφ ηνπο ηδηαίηεξνπο ζηφρνπο ηεο κέηξεζεο ή ηεο αλάιπζεο. Μέρξη ηψξα, νη δηεζλείο πξνδηαγξαθέο γηα ηε ζπιινγή ζηνηρείσλ πνπ πξνηείλνληαη ζην Δγρεηξίδην Oslo έρνπλ αλαπηπρζεί κφλν γηα ηελ ηερλνινγηθή θαηλνηνκία ε νπνία νξίδεηαη σο εμήο: Οη ηερλνινγηθέο θαηλνηνκίεο πεξηιακβάλνπλ λέα πξντφληα θαη δηαδηθαζίεο θαζψο θαη ζεκαληηθέο ηερλνινγηθέο αιιαγέο ζε πξντφληα θαη δηαδηθαζίεο. Μηα θαηλνηνκία έρεη εθαξκνζηεί εάλ έρεη εηζαρζεί ζηελ αγνξά (θαηλνηνκία πξντφλησλ) ή 20

21 έρεη ρξεζηκνπνηεζεί κέζα ζε θάπνηα δηαδηθαζία παξαγσγήο (θαηλνηνκία δηαδηθαζίαο). Οη θαηλνηνκίεο, επνκέλσο, πεξηιακβάλνπλ κηα ζεηξά επηζηεκνληθψλ, ηερλνινγηθψλ, νξγαλσηηθψλ, νηθνλνκηθψλ θαη εκπνξηθψλ δξαζηεξηνηήησλ. Ζ ΔΣΑ απνηειεί κφλν κία απφ απηέο ηηο δξαζηεξηφηεηεο θαη κπνξεί λα εθηειεζζεί ζε δηαθνξεηηθέο θάζεηο ηεο δηαδηθαζίαο θαηλνηνκίαο, ιεηηνπξγψληαο φρη κφλν σο αξρηθή πεγή εθεπξεηηθψλ ηδεψλ αιιά θαη σο ηξφπνο επίιπζεο πξνβιεκάησλ πνπ έρεη ηε δπλαηφηεηα λα ρξεζηκνπνηεζεί ζε νπνηνδήπνηε ζεκείν κέρξη ην ζηάδην ηεο εθαξκνγήο. Δθηφο απφ ηελ ΔΣΑ, έμη ηνκείο θαηλνηνκηθψλ δξαζηεξηνηήησλ δηαθξίλνληαη ζπρλά ζηε δηαδηθαζία θαηλνηνκίαο: Ο εμνπιηζκφο θαη ε βηνκεραληθή κεραλνινγία θαιχπηνπλ ηελ απφθηεζε θαη ηηο αιιαγέο κεραλεκάησλ θαη εξγαιείσλ παξαγσγήο θαζψο θαη δηαδηθαζηψλ παξαγσγήο θαη πνηνηηθνχ ειέγρνπ, κεζφδσλ θαη πξνηχπσλ πνπ απαηηνχληαη γηα ηελ θαηαζθεπή ηνπ λένπ πξντφληνο ή γηα ηε ρξεζηκνπνίεζε ηεο λέαο δηαδηθαζίαο. Ζ ελαξθηήξηα θαηαζθεπή θαη ε πξνπαξαγσγηθή αλάπηπμε κπνξνχλ λα πεξηιάβνπλ ηξνπνπνηήζεηο πξντφλησλ ή δηαδηθαζηψλ, ηελ επαλεθπαίδεπζε ηνπ πξνζσπηθνχ ζηηο λέεο ηερληθέο ή ζηε ρξήζε ησλ λέσλ κεραλεκάησλ, θαη ηε δνθηκαζηηθή παξαγσγή, εάλ ζρεηίδεηαη κε ηνλ πεξαηηέξσ ζρεδηαζκφ θαη ηελ θαηαζθεπαζηηθή κεραληθή. Σν κάξθεηηλγθ γηα ηα λέα πξντφληα θαιχπηεη ηηο δξαζηεξηφηεηεο πνπ ζρεηίδνληαη κε ηελ πξνψζεζε ελφο λένπ πξντφληνο. Απηέο πεξηιακβάλνπλ ηηο έξεπλεο αγνξάο, ηελ πξνζαξκνγή ηνπ πξντφληνο ζε δηαθνξεηηθέο αγνξέο θαη ηελ πξνψζεζή ηνπ κέζσ ηεο δηαθήκηζεο, αιιά απνθιείνπλ ηε δεκηνπξγία δηθηχσλ δηαλνκήο ησλ θαηλνηνκηθψλ πξντφλησλ. Ζ απφθηεζε ηερλνγλσζίαο (κε ελζσκαησκέλεο ηερλνινγίαο) πεξηιακβάλεη ηελ απφθηεζε εμσηεξηθήο ηερλνινγίαο ππφ κνξθή δηπισκάησλ επξεζηηερλίαο, κε θαηνρπξσκέλσλ κε δίπισκα επξεζηηερλίαο εθεπξέζεσλ, αδεηψλ, δηάδνζεο ηεο ηερλνγλσζίαο, εκπνξηθψλ ζεκάησλ, ζρεδίσλ, πξνηχπσλ θαη ππεξεζηψλ ηερλνινγηθνχ πεξηερνκέλνπ. 21

22 Ζ απφθηεζε ηερλνινγηθνχ εμνπιηζκνχ (ελζσκαησκέλεο ηερλνινγίαο) θαιχπηεη ηελ απφθηεζε κεραλεκάησλ θαη εμνπιηζκνχ ηερλνινγηθνχ πεξηερνκέλνπ ζπλδεφκελνπ κε θαηλνηνκίεο πξντφλησλ ή δηαδηθαζηψλ πνπ εηζάγνληαη απφ ηελ εηαηξεία. Ο ζρεδηαζκφο είλαη έλα ζεκαληηθφ κέξνο ηεο δηαδηθαζίαο θαηλνηνκίαο. Καιχπηεη ηα ζρέδηα θαη ηα ζρεδηαγξάκκαηα πνπ ζηνρεχνπλ ζηνλ θαζνξηζκφ ησλ δηαδηθαζηψλ, ηερληθέο πξνδηαγξαθέο θαη ιεηηνπξγηθά ραξαθηεξηζηηθά απαξαίηεηα γηα ηε ζχιιεςε, ηελ αλάπηπμε, ηελ θαηαζθεπή θαη ην κάξθεηηλγθ ησλ λέσλ πξντφλησλ θαη ησλ δηαδηθαζηψλ. 2.6 ΑΝΑΓΚΑΗΟΣΖΣΑ ΣΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ην ζπλερψο αλαπηπζζφκελν επηρεηξεκαηηθφ πεξηβάιινλ, είλαη πνιχ ζεκαληηθφ ε αλάπηπμε ηεο θαηλνηνκίαο ησλ επηρεηξήζεσλ πξνθεηκέλνπ λα δεκηνπξγήζνπλ εθείλν ην αληαγσληζηηθφ πιενλέθηεκα πνπ ζα ζπκβάιεη ζηελ αλάπηπμε ηνπο θαη ζηελ θαηάθηεζε κεγαιχηεξνπ κεξηδίνπ ηεο αγνξάο. Ζ θαηλνηνκία ππαγνξεχεηαη απφ παξάγνληεο φπσο: Οη ηερλνινγηθέο βειηηψζεηο. Ζ ζχγρξνλε ηερλνινγία αλαπηχζζεηαη κε γξήγνξν ξπζκφ, ζπληνκεχεη ην ρξφλν πνπ απαηηείηαη κεηαμχ εθεχξεζεο θαη εκπνξηθήο εθαξκνγήο κηαο λέαο ηδέαο θαη πξνζθέξεη πάξα πνιιέο επθαηξίεο γηα θαηλνηνκίεο. Οη ελέξγεηεο ησλ αληαγσληζηψλ. Ζ επηρείξεζε πνπ δελ θαηλνηνκεί δηαθηλδπλεχεη λα δεη ηηο πσιήζεηο ηεο λα κεηψλνληαη θαη νη θαηαλαισηέο λα ζηξέθνληαη ζ έλα αληαγσληζηηθφ πξντφλ πνπ ηθαλνπνηεί ηελ ίδηα αλάγθε κε ην δηθφ ηεο, αιιά θαιχηεξα, γξεγνξφηεξα ή θζελφηεξα. Ζ επηζπκία θαηαπνιέκεζεο ησλ αδπλακηψλ ηεο επηρείξεζεο. Έηζη ηα λέα πξντφληα κπνξεί λα αλαπηπρζνχλ: α) γηα λα αληηθαηαζηήζνπλ ππάξρνληα πξντφληα ησλ νπνίσλ νη πσιήζεηο κεηψλνληαη, β) πξνθεηκέλνπ λα απμήζνπλ ηελ ηακεηαθή ξνή έηζη ψζηε λα αληηκεησπηζζνχλ απμεκέλεο δαπάλεο ζε άιινπο ηνκείο θαη ηέινο, γ) κε ζηφρν ηελ αχμεζε ηεο «παξνπζίαο» ηεο επηρείξεζεο ζηα θαλάιηα δηαλνκήο έηζη ψζηε λα αληηκεησπηζζνχλ αληαγσληζηηθέο ελέξγεηεο. Ζ πξνζπάζεηα εθκεηάιιεπζεο πιενλεθηεκάησλ πνπ δηαζέηεη ε επηρείξεζε. ηελ πεξίπησζε απηή ην λέν πξντφλ αμηνπνηεί ηα δπλαηά ζεκεία ηεο επηρείξεζεο 22

23 φπσο είλαη ε επάλδξσζή ηεο κε ηθαλά θαη δεκηνπξγηθά ζηειέρε, ε ηερλνινγηθή ηεο ηθαλφηεηα, ε δπλακηθή παξνπζία ηεο ζηα θαλάιηα δηαλνκήο, ε χπαξμε αλεθκεηάιιεπηνπ ή επνρηαθνχ παξαγσγηθνχ δπλακηθνχ, ην φλνκα ηεο επηρείξεζεο θ.ά. Ζ ζηξαηεγηθή ηεο αγνξάο (ππεξάζπηζε κεξηδίνπ αγνξάο, εγθαηάζηαζε πξνγεθπξψκαηνο ζε αλαπηπζζφκελε κειινληηθή αγνξά ή «θαηάιεςε» ηκήκαηνο ηεο αγνξάο πξηλ δηεηζδχζνπλ νη αληαγσληζηέο ηεο θ.ιπ.). Οη κεηαβαιιφκελεο θνηλσληθφ νηθνλνκηθέο ζπλζήθεο θαη νη πνιηηηζηηθέο αμίεο (δεκνγξαθηθά ραξαθηεξηζηηθά, θνηλσληθή ζχλζεζε πιεζπζκνχ, θαηά θεθαιή εηζφδεκα, κνξθσηηθφ επίπεδν θ.ιπ.). Ζ εκθάληζε λέσλ αλαγθψλ (γηα παξάδεηγκα ηα θιηκαηηζηηθά κεραλήκαηα πνπ θαιχπηνπλ ηηο αλάγθεο πνπ πξνέθπςαλ απφ ηηο θαηξηθέο κεηαβνιέο θ.ιπ.). Ζ αλάγθε αληηκεηψπηζεο ησλ πηέζεσλ πνπ αζθνχλ ζην θφζηνο παξάγνληεο φπσο είλαη ε αχμεζε ζηηο ηηκέο ησλ εηζξνψλ, ε ζπαληφηεηα θξίζηκσλ ζπληειεζηψλ θ.ιπ. Ζ επέθηαζε ηεο επηρείξεζεο κε λέα πξντφληα ζε άιινπο θιάδνπο ηεο αγνξάο (εγρψξηαο θαη δηεζλνχο) κε ζθνπφ ηελ αλάπηπμε ηεο επηρείξεζεο θαη ηελ αχμεζε ησλ θεξδψλ ηεο. 2.7 ΔΠΗΣΤΥΗΑ ΣΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ε κηα κηθξή επηρείξεζε ππάξρεη κεγαιχηεξε αλάγθε κεζφδεπζεο ζηελ θαηλνηνκία δηφηη κία θαη κφλν απνηπρία κπνξεί λα ηελ νδεγήζεη ζε ρξενθνπία. Ζ ηαρχηαηε αλάπηπμε ηεο ηερλνινγίαο, πνπ είλαη έλα απφ ηα βαζηθά ραξαθηεξηζηηθά ηεο ζχγρξνλεο νηθνλνκίαο ζπρλά ζπκβαδίδεη κε ηελ ίδξπζε θαη αλάπηπμε ζρεηηθά κηθξψλ επηρεηξήζεσλ γχξσ απφ κηα ηερλνινγηθή θαηλνηνκία, κεξηθέο δε απφ απηέο ζεκεηψλνπλ ηδηαίηεξε επηηπρία. Απφ ηελ άιιε κεξηά ε αλάγθε κεζνδηθήο αλάπηπμεο θαη εηζαγσγήο λέσλ πξντφλησλ ζηελ αγνξά είλαη απαξαίηεηα θαη ζηε κεγάιε επηρείξεζε, ε νπνία ζπλήζσο αζρνιείηαη κε κηα γθάκα πξντφλησλ, δηαθηλδπλεχεη κεγαιχηεξα θεθάιαηα, έρεη πην πνιχπινθε θαη δπζθίλεηε νξγάλσζε θ.ιπ. Οη πεηπρεκέλεο θαηλνηνκίεο πξνυπνζέηνπλ: 23

24 Γηακφξθσζε ζηξαηεγηθήο σο πξνο ηηο θαηεπζχλζεηο πνπ ζα επηδηψμεη ε επηρείξεζε. Απηέο ζα θαζνξίζνπλ ηνπο ζηφρνπο, ηα κέζα, ηα πιαίζηα κέζα ζηα νπνία ζα θηλεζεί ε πξνζπάζεηα θαη ηα θξηηήξηα έγθξηζεο ηδεψλ ή πξνηάζεσλ. Γεκηνπξγηθή ζθέςε γηα ηελ παξαγσγή πξαγκαηηθά πξσηφηππσλ θαηλνηνκηψλ. Πξνγξακκαηηζκφ, ν νπνίνο ζέηεη ηα πιαίζηα κέζα ζηα νπνία ζα θηλείηαη ε δεκηνπξγηθφηεηα θαη ειέγρεη ηα «πξντφληα ηεο δεκηνπξγηθήο ζθέςεο σο πξνο ηελ βησζηκφηεηαο ηνπο ηε επηηπρία κηαο θαηλνηνκίαο ζπκβάιινπλ αξθεηνί παξάγνληεο φπσο ε χπαξμε πιενλεθηεκάησλ ηνπ λένπ πξντφληνο ζε ζρέζε κε απηά ηα πξντφληα πνπ πξνζπαζεί λα αληηθαηαζηήζεη. Ζ κε ζχγθξνπζε ηεο θαηλνηνκίαο κε ηηο ηξέρνπζεο αμίεο ηνπ θαηαλαισηηθνχ θνηλνχ. Αθφκε, ε δπλαηφηεηα δνθηκήο ηνπ πξντφληνο απφ ηνλ θαηαλαισηή (γηα παξάδεηγκα, ζηα θαηαλαισηηθά είδε πξνζθέξνληαη δείγκαηα) θαη δηαπίζησζε ζε ζρεηηθά εχινγν ρξνληθφ δηάζηεκα θαηά πφζν ην λέν πξντφλ απνδίδεη φ,ηη ππφζρεηαη, Δπίζεο, ε επθνιία ρξήζεο πνπ ζεκαίλεη φηη ε δπλαηφηεηα ρξήζεο ηνπ ζπκβηβάδεηαη κε ηηο γλψζεηο θαη ηηο δπλαηφηεηεο ησλ θαηαλαισηψλ ζηνπο νπνίνπο απεπζχλεηαη. (Βέβαηα, ππάξρεη θαη ε πεξίπησζε ην λέν πξντφλ λα απνηχρεη γηα ηνλ παξαπάλσ ιφγν. Απηφ ζπκβαίλεη φηαλ ην πξντφλ απεπζχλεηαη ζε αγνξαζηηθφ θνηλφ πνπ πξνηηκά λα αζρνιείηαη κε πνιχπινθα πξντφληα γηα ιφγνπο ηερληθνχο, πξνζσπηθνχο, επίδεημεο θ.ιπ.). 3 ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΔΠΗΥΔΗΡΖΔΧΝ Ζ δηεζλνπνίεζε αλαθέξεηαη ζηε γεσγξαθηθή δηαζπνξά ησλ νηθνλνκηθψλ δξαζηεξηνηήησλ, κε απνηέιεζκα ηελ χπαξμε πνιπηνπηθψλ (multiregional) επηρεηξήζεσλ. Άξα ν αληαγσληζµφο ζε µηα ζπγθεθξηκέλε ρψξα είλαη αλεμάξηεηνο απφ ηνλ αληαγσληζµφ ζε άιιεο ρψξεο, θαη ε αληαγσληζηηθή ζέζε µηαο επηρείξεζεο ζε µηα ρψξα δελ επεξεάδεηαη ζεµαληηθά απφ ηε ζέζε ηεο ίδηαο ζε άιιεο ρψξεο. χκθσλα κε ηνπο Chetty θαη Campbell-Hunt (2003), ν φξνο δηεζλνπνίεζε δελ είλαη κνλνζήκαληνο αιιά έρεη δηηηή ζεκαζία 9. Άιινη ηελ ραξαθηεξίδνπλ σο ηε δηαδηθαζία ηεο απμαλφµελεο εηζρψξεζεο ζε δηεζλείο δξαζηεξηφηεηεο θαη γηα άιινπο απνηειεί ηελ πξνζαξµνγή ησλ δηαδηθαζηψλ ησλ επηρεηξήζεσλ ζην δηεζλέο πεξηβάιινλ. 9 Chetty, S. & Campbell-Hunt, C., Paths to Internationalisation Among Small-to Medium-Sized Firms, European Journal of Marketing, Vol. 37, No. 5-6, 2003, ζει

25 χµθσλα µε ηνπο Cateora & Graham (2002), ιαµβάλεη ρψξα µηα παγθφζµηα νηθνλνµηθή επέθηαζε, ρσξίο πξνεγνχµελν ζηελ ζχγρξνλε νηθνλνµηθή ηζηνξία, θαζψο ε κεηαηφπηζε πξνο ηελ απνηειεζµαηηθφηεηα, ηελ απνδνηηθφηεηα θαη ηελ παξαγσγηθφηεηα επεθηείλεηαη ζε θάζε γσληά ηνπ πιαλήηε 10. χκθσλα κε ηνπο Cunningham θαη Homse (1982) ε δηεζλνπνίεζε νξίδεηαη σο µηα ζπλερή δηαδηθαζία επηινγψλ αλάµεζα ζηηο πνιηηηθέο µηαο επηρείξεζεο, νη νπνίεο µπνξεί λα δηαθνξνπνηνχληαη απφ ην θαζεζηψο ηεο θαη ηελ ζπζρεηίδεη µε ηε ζεσξία ηεο θαµπχιεο µάζεζεο ηεο επηρείξεζεο θαη ηηο πξνζδνθίεο ηεο δηνίθεζεο. 3.1 ΘΔΧΡΗΔ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΔΠΗΥΔΗΡΖΔΧΝ Οη ζεσξίεο δηεζλνπνίεζεο αλαθέξνληαη ζηηο πξνζπάζεηεο εηζφδνπ κηαο επηρείξεζεο ζε ρψξεο εθηφο ζπλφξσλ, θαη πεξηιακβάλνπλ ηηο δηάθνξεο παξακέηξνπο πνπ πηνζεηνχληαη θαη πνπ είλαη δπλαηφλ λα επεξεάζνπλ απηέο ηηο απνθάζεηο εηζφδνπ ζε κηα άιιε ρψξα. ηε ζπλέρεηα ζα παξνπζηαζηνχλ νη βαζηθφηεξεο ζεσξίεο δηεζλνπνίεζεο επηρεηξήζεσλ θαη ηα βαζηθά ραξαθηεξηζηηθά ηνπο ΘΔΧΡΗΑ ΣΟΤ ΓΗΔΘΝΟΤ ΚΤΚΛΟΤ ΕΧΖ ΣΟΤ ΠΡΟΨΟΝΣΟ Ζ ζεσξία ηνπ Γηεζλνχο Κχθινπ Εσήο ηνπ Πξντφληνο αλαπηχρζεθε ζηα κέζα ηεο δεθαεηίαο ηνπ 1960 απφ ηνλ, Raymond Vernon. Ο Vernon ζηήξημε ηε ζεσξία ηνπ ζηελ παξαηήξεζε φηη ζηε δηάξθεηα ηνπ 20 νπ αηψλα θαη κέρξη ηηο αξρέο ηεο δεθαεηίαο ηνπ 1960, νη επηρεηξήζεηο ησλ Ζλσκέλσλ Πνιηηεηψλ Ακεξηθήο είραλ εγεηηθφ ξφιν ζηελ αλάπηπμε θαη εηζαγσγή ζηηο αγνξέο λέσλ θαηαλαισηηθψλ πξντφλησλ, θαζψο θαη ζηελ αλάπηπμε λέσλ ηερλνινγηψλ παξαγσγήο πνπ ζπληεινχζαλ ζηε κείσζε ηνπ κέζνπ θφζηνπο παξαγσγήο. Ζ ζεσξία ηνπ δηεζλνχο θχθινπ δσήο ηνπ πξντφληνο εμεγεί φρη κφλν ηνπο ιφγνπο γηα ηνπο νπνίνπο κηα ρψξα έρεη ζπγθξηηηθφ πιενλέθηεκα ζηελ παξαγσγή θάπνησλ πξντφλησλ κε απνηέιεζκα λα ηα εμάγεη, αιιά θαη ηνπο ιφγνπο γηα ηνπο νπνίνπο θάπνηεο επηρεηξήζεηο πξνρσξνχλ ζε άκεζεο μέλεο επελδχζεηο. χκθσλα κε ηε ζεσξία απηή, νη επηρεηξήζεηο ησλ ρσξψλ πνπ θαηλνηνκνχλ θαη πξνσζνχλ λέα πξντφληα θαη βειηησκέλεο ηερλνινγίεο παξαγσγήο ζηηο αγνξέο, έρνπλ επθαηξία λα εμάγνπλ ηα θαηλνηφκα πξντφληα 10 Cateora, P., R. & Graham, J.L, International Marketing, Mc Graw Hil, 11th Edition, ΝΤ, 2002, ζει. 2 25

26 θαη ηελ ηερλνινγία ηνπο. Απηφ ζεκαίλεη πσο γηα λα έρεη ε νηθνλνκία κηαο ρψξαο ηε δπλαηφηεηα λα δηαηεξήζεη ηελ εμαγσγηθή ηεο δχλακε, θαη γηα λα ζπλερίζεη λα απνιακβάλεη ηα νθέιε ηνπ εμαγσγηθνχ εκπνξίνπ. Πξέπεη νη επηρεηξήζεηο ηεο ρψξαο απηήο λα δίλνπλ κεγάιε έκθαζε ζηε ζπλερή αλάπηπμε λέσλ πξντφλησλ θαη ηερλνινγηψλ, νη νπνίεο κεηψλνπλ ην θφζηνο παξαγσγήο θαη ηαπηφρξνλα πξνζζέηνπλ ζηα πξντφληα λέα θαη ρξήζηκα γηα ηνλ θαηαλαισηή ραξαθηεξηζηηθά, θαη βειηηψλνπλ ηελ πνηφηεηα ησλ πξντφλησλ απηψλ. 1. Σν ζηάδην ηεο θαηλνηνκίαο: ην ζηάδην απηφ ε θαηλνηφκνο επηρείξεζε αλαπηχζζεη θαη εηζάγεη ζηελ εγρψξηα αγνξά έλα λέν πξντφλ. Ζ επηρείξεζε είλαη ε κφλε πνπ έρεη ηελ ηερλνινγία παξαγσγήο ηνπ πξντφληνο απηνχ κε απνηέιεζκα λα είλαη θαη ν κφλνο παξαγσγφο. Ζ έιιεηςε αληαγσληζκνχ επηηξέπεη ζηελ επηρείξεζε λα δηαζέηεη ην πξντφλ ζε ζρεηηθά πςειέο ηηκέο θαη λα πξαγκαηνπνηεί πςειά θέξδε, ηα νπνία σζηφζν ρξεζηκνπνηνχληαη γηα ηελ απνπιεξσκή ηνπ ζπλήζσο πςεινχ θφζηνπο αλάπηπμεο ηνπ λένπ πξντφληνο. ην ζηάδην απηφ ε παξαγσγή γίλεηαη κφλν εγρψξηα. Αξρηθά, εμαηηίαο ηεο ζρεηηθά πςειήο ηηκήο ηνπ, ην πξντφλ απεπζχλεηαη ζε θαηαλαισηέο κε ζρεηηθά πςειφ εηζφδεκα. 2. Σν ζηάδην ηεο άλζηζεο ή αλάπηπμεο: ηε δηάξθεηα ηνπ δεχηεξνπ ζηαδίνπ ε δήηεζε γηα ην πξντφλ απμάλεηαη ξαγδαία. Ζ δηαδηθαζία παξαγσγήο αξρίδεη λα ηππνπνηείηαη θαη απηφ, ηαπηφρξνλα κε ηελ εκθάληζε νηθνλνκηψλ θιίκαθαο ζηελ παξαγσγή, ζπληειεί ζηε κείσζε ηνπ κέζνπ θφζηνπο παξαγσγήο ηνπ πξντφληνο. Οη εμειίμεηο απηέο δίλνπλ ηε δπλαηφηεηα ζηελ επηρείξεζε λα αξρίζεη λα κεηψλεη ηελ ηηκή ηνπ πξντφληνο. Σν πξντφλ γίλεηαη ηψξα πξνζηηφ ζε ζρεηηθά κεγαιχηεξεο κάδεο εγρψξησλ θαηαλαισηψλ αιιά θαη ησλ αιινδαπψλ αγνξψλ. Ζ παξαγσγή, νη πσιήζεηο θαη νη εμαγσγέο απμάλνληαη ζεκαληηθά. ην ζηάδην απηφ αξρίδεη λα εκθαλίδεηαη, ζηελ εγρψξηα αιιά θαη ζηηο αγνξέο ησλ άιισλ αλαπηπγκέλσλ ρσξψλ φπνπ δηαηίζεηαη ην πξντφλ, θάπνηνο αληαγσληζκφο απφ ππνθαηάζηαηα πξντφληα, ν νπνίνο σζηφζν δελ είλαη αθφκα απεηιεηηθφο. Σα θίλεηξα γηα ηε δηεμαγσγή άκεζσλ μέλσλ επελδχζεσλ πξνέξρνληαη απφ ηελ πιεπξά ηεο δήηεζεο ηνπ πξντφληνο θαη είλαη ε ηθαλνπνίεζε ηεο ηνπηθήο ή/θαη ηεο πεξηθεξεηαθήο δήηεζεο, ε βειηίσζε ηεο εμππεξέηεζεο ησλ ηνπηθψλ πειαηψλ, θαη ε απνηειεζκαηηθή αληηκεηψπηζε ηνπ αληαγσληζκνχ ζηηο ηνπηθέο αγνξέο. ε απηφ ην ζηάδην απηφ ε ρψξα ηεο θαηλνηφκνπ επηρείξεζεο ζπλερίδεη 26

27 λα δηαηεξεί ην ζπγθξηηηθφ πιενλέθηεκα θαη, έηζη, ζπλερίδεη λα εμάγεη ην πξντφλ απηφ. 3. Σν ζηάδην ηεο σξίκαλζεο: ην ηξίην ζηάδην, ε έληαζε ηνπ αληαγσληζκνχ έρεη απμεζεί ζεκαληηθφ θαζψο ε ηερλνινγία παξαγσγήο είηε έρεη αλαπηπρζεί θαη απφ αληαγσληζηέο, είηε έρεη γίλεη πιένλ επξέσο γλσζηή ζηηο δηεζλείο αγνξέο. Ο ηζρπξφο αληαγσληζκφο, πνπ νθείιεηαη ζηε δηάρπζε ηεο ηερλνινγίαο, ζπλεπάγεηαη θαη ζεκαληηθή πηψζε ηεο ηηκήο ηνπ πξντφληνο. Απηφ νθείιεηαη θπξίσο ζην φηη νη λένη παξαγσγνί, νη νπνίνη είλαη εγθαηεζηεκέλνη θαη παξάγνπλ ζε αλαπηπζζφκελεο ρψξεο κε ζρεηηθά ρακειφ κέζν θφζηνο παξαγσγήο, πξνζπαζνχλ λα θεξδίζνπλ κεξίδην αγνξάο θαη πξνζθέξνπλ ην πξντφλ ζηηο δηεζλείο αγνξέο ζε ρακειή ηηκή. ηελ πξνζπάζεηα ηεο λα παξακείλεη αληαγσληζηηθή θαη λα πξνζηαηέςεη ην κεξίδην ηεο ζηελ αγνξά ηνπ πξντφληνο απηνχ, ε θαηλνηφκνο επηρείξεζε ιακβάλεη ηελ απφθαζε λα κεηαθέξεη έλα κέξνο ηεο παξαγσγήο ζε αλαπηπζζφκελεο ρψξεο. ην ζηάδην ηεο σξίκαλζεο ην θίλεηξν γηα άκεζεο μέλεο επελδχζεηο είλαη ε επίηεπμε ρακειφηεξνπ κέζνπ θφζηνπο παξαγσγήο θαη ε δηαηήξεζε ηεο αληαγσληζηηθφηεηαο ηνπ πξντφληνο ηεο επηρείξεζεο ζηηο δηεζλείο αγνξέο. Ζ επηρείξεζε ηψξα εμάγεη ην πξντφλ ηεο ζηηο δηεζλείο αγνξέο απφ ηα λέα ζεκεία παξαγσγήο κε απνηέιεζκα, βέβαηα, λα κεηψλνληαη νη εμαγσγέο απφ ηε κεηξηθή ρψξα. 4. Σν ζηάδην ηεο παξαθκήο: ην ηειεπηαίν ζηάδην, ην πξντφλ παξάγεηαη πιένλ καδηθά (ηππνπνίεζε πξντφληνο) ζε ρψξεο ρακεινχ κέζνπ θφζηνπο παξαγσγήο. Αθφκα θαη ε θαηλνηφκνο επηρείξεζε δελ παξάγεη πιένλ ην πξντφλ ζηε ρψξα φπνπ απηφ εκθαλίζζεθε γηα πξψηε θνξά. Ζ ζεσξία ηνπ δηεζλνχο θχθινπ δσήο είλαη επίζεο δχζθνιν λα εμεγήζεη ην δηεζλέο εκπφξην ππεξεζηψλ, νη νπνίεο παξάγνληαη θπξίσο κε ηελ εληαηηθή ρξήζε αλζξψπηλνπ θεθαιαίνπ (human capital). Απφ ηελ άιιε, εμεγεί ηθαλνπνηεηηθά ην δηεζλέο εκπφξην θαη ηηο άκεζεο μέλεο επελδχζεηο ζε πνιινχο θιάδνπο ηεο κεηαπνίεζεο, φπσο ηα θαηαλαισηηθά πξντφληα δηαξθείαο, ηα νπνία θηάλνπλ ζπλήζσο ζην ζηάδην ηεο καδηθήο παξαγσγήο κε ηελ εληαηηθή ρξεζηκνπνίεζε θζελνχ εξγαηηθνχ δπλακηθνχ 11. Ζ 11 Θαλφπνπινο Γ.Ν., Γηεζλήο Δπηρείξεζε: Πεξηβάιινλ, Γνκή, Πξνθιήζεηο, Δθδφζεηο Interbooks, 2006, ζει

28 ζεκαληηθφηεξε ζπλεηζθνξά, σζηφζν, ηεο ζεσξίαο ηνπ δηεζλνχο θχθινπ δσήο ηνπ πξντφληνο έγθεηηαη: ην φηη αλαγλσξίδεη θαη αλαδεηθλχεη ηελ θαηλνηνκία σο παξάγνληα πνπ δεκηνπξγεί ζπγθξηηηθφ πιενλέθηεκα θαη δίλεη ηε δπλαηφηεηα ζε κηα επηρείξεζε λα εμάγεη ηα πξντφληα ηεο. Δμεγεί ηε δηεζλή θηλεηηθφηεηα ησλ θεθαιαίσλ, ηεο ηερλνινγίαο θαζψο θαη ησλ επηρεηξήζεσλ σο απφξξνηα ηεο ζπλερνχο πξνζπάζεηαο ηεο επηρείξεζεο λα δηαηεξήζεη ηα ζπγθξηηηθά πιενλεθηήκαηα ηεο θαη ηελ αληαγσληζηηθφηεηα ησλ πξντφλησλ ηεο ζηηο δηεζλείο αγνξέο ΘΔΧΡΗΑ ΣΧΝ ΣΑΓΗΧΝ H ζεσξεηηθή απηή πξνζέγγηζε βαζίδεηαη ζην βαζκφ δέζκεπζεο ηεο επηρείξεζεο θαη δηαρσξίδεη θάζε πξνζπάζεηα επέθηαζεο ηεο δξάζεο κηαο επηρείξεζεο ζε ζηάδηα (Παπαδάθεο, 2002). Οη ζεσξεηηθνί ησλ ζηαδίσλ (Carlson, Forsgren, Johanson, Bilkey, Cavusgil) πηζηεχνπλ φηη φζν κηα επηρείξεζε γλσξίδεη κία αγνξά, ηφζν πεξηζζφηεξνπο πφξνπο δεζκεχεη γηα ηε δξαζηεξηφηεηά ηεο ζε απηήλ. Ζ αξρή ησλ δξαζηεξηνηήησλ ηεο επηρείξεζεο ζην εμσηεξηθφ ραξαθηεξίδεηαη απφ κηα κεδεληθή δέζκεπζή ηεο, κηα παζεηηθή ζηάζε απιήο εμαγσγηθήο δξάζεο. Με ην πέξαζκα ηνπ ρξφλνπ πεξλά ζε δεχηεξν ζηάδην κε ζρεηηθφ βαζκφ δέζκεπζεο αιιά ρσξίο θπζηθή ή λνκηθή παξνπζία ηεο επηρείξεζεο έμσ απφ ηε ρψξα φπνπ εδξεχεη ην θέληξν ησλ δξαζηεξηνηήησλ ηεο. Σν ηξίην ζηάδην ραξαθηεξίδεηαη απφ παξνπζία ηεο επηρείξεζεο ζηα δξψκελα. Ο βαζκφο δέζκεπζεο θη εδψ κπνξεί λα δηαθέξεη αιιά απηφ είλαη ζπλάξηεζε ησλ ηδηαηηεξνηήησλ ηεο αγνξάο, ησλ δπλάκεσλ θαη ησλ αδπλακηψλ ηεο επηρείξεζεο θαη ηεο γεληθφηεξεο ζηξαηεγηθήο ηεο. Αλάινγα κε ηελ κνξθή πνπ ζα πάξεη ε ελεξγφο αλάκεημε ηεο επηρείξεζεο ζην δηεζλή ζηίβν, κπνξεί θαλείο λα εμαγάγεη 12 Υαηδεδεκεηξίνπ Α. Ησάλλεο, Γηεζλείο Δπηρεηξεκαηηθέο Γξαζηεξηφηεηεο, Δθδφζεηο ΑΝΗΚΟΤΛΑ, 2003, ζει

29 ρξήζηκα ζπκπεξάζκαηα γηα ηελ απνθαζηζηηθφηεηα θαη ηελ ηζρχ ηεο επηρείξεζεο θαζψο θαη γηα ηελ νξγαλσηηθή ηεο δνκή ΜΟΝΣΔΛΟ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΟΤΦΑΛΑ Κχξηνη ππνζηεξηθηέο ηεο ζπγθεθξηκέλεο ζεσξίαο είλαη νη Johanson θαη Wiedersheim Paul (1975) θαη Johanson θαη Vahlue. Σν ελλνηνινγηθφ ηνπ πιαίζην ζηεξίδεηαη ζηε ζεσξία ζπκπεξηθνξάο θαη αλάπηπμεο ηεο επηρείξεζεο. χκθσλα κε απηή ηε ζεσξία ε επηρείξεζε πξνρσξά ζε φιν θαη κεγαιχηεξεο δεζκεχζεηο ζηηο αγνξέο εμσηεξηθνχ, θαζψο απμάλεηαη ε εκπεηξία θαη κεγαιψλνπλ νη γλψζεηο ηεο αλαθνξηθά κε ηηο αγνξέο απηέο. Άξα ε δηεζλνπνίεζε κίαο επηρείξεζεο γίλεηαη ζηαδηαθά, αλάινγα κε ηε γλψζε θαη ηελ εκπεηξία πνπ απηή απνθηά πξννδεπηηθά ζηε λέα αγνξά. Σν πνιηηηθνθνηλσληθφ, ην λνκηθφ θαη ην νηθνλνκηθφ πιαίζην θάζε ρψξαο πξνζδηνξίδεη ηε δπζθνιία πιεξνθφξεζεο πνπ κπνξεί ε επηρείξεζε πνπ ζέιεη λα δηεζλνπνηεζεί λα έρεη. Δπνκέλσο, αλάινγα δεκηνπξγνχληαη ζηάδηα γηα ηε δηεζλνπνίεζή ηεο. Απηά ηα ζηάδηα δηεζλνπνίεζεο είλαη: ε αζζελήο εμαγσγηθή δξαζηεξηφηεηα, ε κφληκε εμαγσγηθή δξαζηεξηφηεηα κέζσ αληηπξνζψπνπ, νη εμαγσγέο κέζσ ππνθαηαζηήκαηνο ζε μέλε ρψξα θαη ε παξαγσγή ζηελ μέλε ρψξα. Ζ ζεηξά επέθηαζεο ηεο επηρείξεζεο ζε λέεο αγνξέο πξνβιέπεηαη ζχκθσλα κε ην κνληέιν απφ ηελ ςπρνινγηθή ηνπο απφζηαζε απφ ηελ κεηξηθή ρψξα, δειαδή απφ ηε δπζθνιία ξνήο ηεο πιεξνθφξεζεο κεηαμχ ησλ ρσξψλ, θαη εηδηθφηεξα απφ ην βαζκφ δηαθνξνπνίεζεο ηνπ πνιηηηθνχ, πνιηηηζηηθνχ, νηθνλνκηθνχ, λνκηθνχ πιαηζίνπ, ηηο δηαθνξέο ζην επίπεδν αλάπηπμεο θαη ζηε γεληθφηεξε θνπιηνχξα ηνπ επηρεηξείλ. Ζ ςπρηθή απφζηαζε απμάλεη ην αληηιακβαλφκελν ξίζθν ησλ δξαζηεξηνηήησλ ζηε μέλε αγνξά. Γηα ηνλ ιφγν απηφ, νη επηρεηξήζεηο ηείλνπλ λα επεθηείλνληαη ζην εμσηεξηθν μεθηλψληαο απφ θνληηλέο ςπρηθά αγνξέο θαη ζπλερίδνληαο ζε πην απνκαθξπζκέλεο ΘΔΧΡΗΑ ΟΛΗΓΟΠΧΛΗΑΚΖ ΑΝΣΗΓΡΑΖ Ζ ζεσξία απηή ππνζηεξίρζεθε θπξίσο απφ ηνλ Knickerbocker (1973) θαη ππνζηεξίδεη φηη νη επηρεηξήζεηο επζπγξακκίδνληαη κε ηε δξαζηεξηφηεηα ησλ εγεηηθψλ επηρεηξήζεσλ ηνπ θιάδνπ θαη ζπλήζσο ηηο κηκνχληαη ζηελ πξνζπάζεηα ηνπο λα 13 Παπαδάθεο Βαζίιεηνο, ηξαηεγηθή ησλ Δπηρεηξήζεσλ: Διιεληθή θαη Γηεζλήο εκπεηξία, Σφκνο Α, Δθδφζεηο Α. ΜΠΔΝΟΤ, Αζήλα, 2002, ζει

30 δηεηζδχζνπλ ζηε δηεζλή αγνξά. Με άιια ιφγηα, νη επηρεηξήζεηο ζέινπλ θαη πξνζπαζνχλ λα είλαη φκνηεο κε ηηο ππφινηπεο ηνπ θιάδνπ γηα λα κεηψζνπλ ην ξίζθν. Άξα ζα θεξδίζνπλ απφ ηε δηεζλνπνίεζε αλ θεξδίζνπλ θαη νη ππφινηπνη θαη αληίζηξνθα. Απηή ε πξνζέγγηζε δε ζπλαληάηαη ζπρλά ζηε βηβιηνγξαθία θαη ραξαθηεξίδεηαη σο ηδηαίηεξα απινπζηεπκέλε ΘΔΧΡΗΑ ΣΟΤ ΔΚΛΔΚΣΗΚΟΤ ΤΠΟΓΔΗΓΜΑΣΟ Ζ ζεσξία απηή αλαπηχρζεθε απφ ηνλ Dunning (1980) θαη είλαη ε πιένλ απνδεθηή ζεσξία δηεζλνπνίεζεο ησλ επηρεηξήζεσλ. χκθσλα κε απηή ηε ζεσξία ε επηρείξεζε είλαη πιήξσο ελεκεξσκέλε σο πξνο ηηο ζπλζήθεο πνπ επηθξαηνχλ ζηηο δηεζλείο αγνξέο. Βαζίδεηαη ζην φηη ζε θάζε δεδνκέλε ρξνληθή ζηηγκή, ε έθηαζε θαη ν ηξφπνο παξαγσγήο θαζνξίδνληαη απφ ηνλ ζπλππνινγηζκφ δπλάκεσλ ηξηψλ θαηεγνξηψλ: ηα αληαγσληζηηθά πιενλεθηήκαηα θάζε επηρείξεζεο, ηα αληηιακβαλφκελα απφ ηηο επηρεηξήζεηο νθέιε απφ ηελ εζσηεξίθεπζε ησλ αγνξψλ ηνπο, θαη ηα αληηιακβαλφκελα απφ ηηο επηρεηξήζεηο νθέιε απφ ηελ εγθαηάζηαζε παξαγσγηθψλ κνλάδσλ ζην εμσηεξηθφ. Ζ ζπγθεθξηκέλε ζεψξεζε πξνβιέπεη φηη ε δξαζηεξηφηεηα ηεο δηεζλνπνηεκέλεο επηρείξεζεο ζα επηθεληξσζεί ζηε ρψξα κε ην θαιχηεξν ζπλδπαζκφ ησλ παξαπάλσ ηξηψλ πιενλεθηεκάησλ ΚΗΝΖΣΡΑ ΓΗΑ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΔΠΗΥΔΗΡΖΔΧΝ Σν µέγεζνο ησλ παγθφζµησλ αγνξψλ θαη ν ζπλερψο εληεηλφκελνο αληαγσληζκφο πνπ ε παγθνζκηνπνίεζε ζπλεπάγεηαη, θαζψο θαη νη δπλαηφηεηεο πνπ αλνίγνληαη ζε κία επηρείξεζε πνπ ιακβάλεη ηελ απφθαζε λα δξαζηεξηνπνηεζεί ζην εμσηεξηθφ, θάλεη ηε δηεζλνπνίεζε ηδηαίηεξα ειθπζηηθή. Οη ιφγνη γηα ηνπο νπνίνπο κπνξεί νη επηρεηξήζεηο λα εηζέξρνληαη ζε κία λέα αγνξά ηνπ εμσηεξηθνχ πνηθίινπλ, π.ρ. ε αμηνπνίεζε ησλ επθαηξηψλ πνπ παξνπζηάδνληαη. Απηνί νη ιφγνη κπνξεί λα αθνξνχλ ζπλζήθεο πνπ επηθξαηνχλ ζην εζσηεξηθφ ηεο επηρείξεζεο, φπσο είλαη νη αλζξψπηλνη πφξνη, νη παξαγσγηθέο δπλαηφηεηεο θιπ. Απηνί νη ιφγνη πνπ αθνξνχλ ζπλζήθεο πνπ επηθξαηνχλ ζην εζσηεξηθφ ηεο επηρείξεζεο είλαη ζπλήζσο µεγαιχηεξεο ζεµαζίαο απφ ηηο εμσγελείο ζπλζήθεο, φπσο ε ζέζε ηεο επηρείξεζεο ζηνλ θιάδν ηεο. Καη είλαη πην εχθνιν γηα µηα 14 Whitelock Jeryl, Theories of internationalisation & their impact on market entry,international Marketing Review, Volume 19, No 4, 2002, ζει

31 επηρείξεζε λα αλαγλσξίζεη ηα δπλαηά ηεο ζεµεία θαη λα ηα αμηνπνηήζεη, απφ ην λα αλαδεηήζεη θάπνην αληαγσληζηηθφπιενλέθηεκα ζην εμσηεξηθφ πεξηβάιινλ ηεο 15. Kάζε επηρείξεζε, ινηπφλ, έρεη δηαθνξεηηθά θίλεηξα πνπ ηελ σζνχλ ζηελ απφθαζε λα ζηξαθεί ζε αγνξέο ηνπ εμσηεξηθνχ. χκθσλα κε ηνλ Hol ensen (2001), ηα θίλεηξα απηά µπνξνχµε λα ηα ρσξίζνπµε ζε δχν θαηεγνξίεο: ελεξγεηηθά θίλεηξα (proactive) θαη παζεηηθά θίλεηξα (reactive) γηα δηεζλείο δξαζηεξηφηεηεο. Έρνπµε δειαδή απφ ηελ µηα µεξηά εξεζίζµαηα πνπ δηεπθνιχλνπλ θαη δεµηνπξγνχλ έιμε γηα δηεζλείο ζπλεξγαζίεο θαη απφ ηελ άιιε, θαηαζηάζεηο πνπ δεµηνπξγνχλ ηελ αλάγθε θαη εμσζνχλ ζε δηεζλείο ζπλεξγαζίεο. Σα ελεξγεηηθά θίλεηξα γηα κηα επηρείξεζε κπνξεί λα είλαη 16 : Ζ επηδίσμε πςειφηεξσλ πσιήζεσλ θαη θεξδψλ. Ζ δηεξεχλεζε λέσλ αγνξψλ (market seekers). Σν εμεηδηθεπκέλν / «κνλαδηθφ» πξντφλ. Σν ηερλνινγηθφ πιενλέθηεκα ηεο επηρείξεζεο. Ζ θαιή πιεξνθφξεζε γηα ηηο ζπλζήθεο ηεο δηεζλνχο αγνξάο. Ζ επηζπκία ηνπ κάλαηδκελη γηα δηεζλνπνίεζε. Σα πιενλεθηήκαηα απφ απαιιαγέο θφξνπ. Ζ επηδίσμε νηθνλνκηψλ θιίκαθαο. Ζ θαιή θήκε ηεο επηρείξεζεο. Ζ πξφζβαζε δηεζλψο ζε ηερλνινγία/ηερλνγλσζία, παξαγσγηθνχο ζπληειεζηέο, θεθάιαηα. Ζ ηάζε γηα κάζεζε ζηε δηεζλή αγνξά. 15 Rundh, B., Rethinking the International Marketing Strategy: New Dimensions in a Competitive Market, Marketing Intelligence & Planning, 2003, ζει Westhead, P., Ucbasaran, D. & Binks, M., "Internationalization Strategies Selected by Established Rural & Urban SMEs, Journal of Small Business and Enterprise Development Vol. 11, No. 1, 2004, ζει

32 Σα παζεηηθά θίλεηξα γηα κηα επηρείξεζε κπνξεί λα είλαη 17 : Οη πηέζεηο απφ αληαγσληζηέο πνπ δξαζηεξηνπνηνχληαη ζηελ εγρψξηα αγνξά. Ζ επίδξαζε απφ δηεζλνπνηεκέλνπο αληαγσληζηέο. Μηα εηαηξεία κπνξεί λα αξρίζεη δηεζλή επηρεηξεκαηηθή δξαζηεξηφηεηα, επεηδή έλαο αληαγσληζηήο ηεο θάλεη ην ίδην. Ζ θνξεζκέλε δήηεζε / νη κεησκέλεο πσιήζεηο ζηελ εγρψξηα αγνξά. Σα θίλεηξα απφ θπβεξλήζεηο πξνθεηκέλνπ λα ηνλψζνπλ ηηο εμαγσγέο ηεο νηθνλνκίαο ηνπο. Π.ρ. θίλεηξα πνπ παξέρεη ην ειιεληθφ θξάηνο ζε ειιεληθέο επηρεηξήζεηο ζηα πιαίζηα αλαπηπμηαθψλ λφκσλ. Σα θίλεηξα απηά κπνξεί λα παξέρνληαη θαη απφ ηηο θπβεξλήζεηο ησλ ρσξψλ ππνδνρήο, κε ζηφρν λα πξνζειθχζνπλ μέλεο επελδχζεηο Ζ πιενλάδνπζα παξαγσγηθή δξαζηεξηφηεηα, αλ θαη θάηη ηέηνην δελ απνηειεί ζπλεζηζκέλν θαηλφκελν θαη αθνξά επηρεηξήζεηο, νη νπνίεο είλαη βξαρπρξφληα πξνζαλαηνιηζκέλεο ζηελ δηεζλνπνίεζε. 3.3 ΔΜΠΟΓΗΑ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ χκθσλα κε ηελ δηεζλή βηβιηνγξαθία θαη ηα απνηειέζκαηα πνιπάξηζκσλ εκπεηξηθψλ κειεηψλ πνπ έρνπλ δηεμαρζεί ζε δηαθνξεηηθέο ρψξεο νη κηθξνκεζαίεο επηρεηξήζεηο πνπ απνθαζίδνπλ λα εηζέιζνπλ ζε δηεζλείο αγνξέο αληηκεησπίδνπλ κηα ζεηξά εκπνδίσλ πνπ απνδίδνληαη αθελφο ζην εμσηεξηθφ θαη αθεηέξνπ ζην εζσηεξηθφ πεξηβάιινλ ηεο επηρείξεζεο πνπ έρνπλ ζεκαληηθή επίδξαζε ζηελ εμαγσγηθή έληαζε θαη αθνινχζσο ζηελ απφδνζε ησλ ΜΜΔ. ζν πην κηθξή ζε κέγεζνο(κε κνλάδα κέηξεζεο ηνλ αξηζκφ ηνπ πξνζσπηθνχ ή ηνπ βαζκνχ εζφδσλ)είλαη κηα επηρείξεζε είλαη πην επάισηε ζην λ αληηκεησπίζεη ζέκαηα πεξηνξηζκέλσλ πφξσλ, ιεηηνπξγηθψλ δπζθακςηψλ θαη εκπνξηθψλ απαγνξεχζεσλ. Σα εκπφδηα εμαγσγήο ζεσξνχληαη εζσηεξηθά εκπφδηα γηα ηελ επηρείξεζε θαζφηη ζρεηίδνληαη κε κηα ζεηξά δεηεκάησλ πνπ αθνξνχλ ην ελδνεπηρεηξεζηαθφ πεξηβάιινλ 17 Westhead, P., Ucbasaran, D. & Binks, M., "Internationalization Strategies Selected by Established Rural & Urban SMEs, Journal of Small Business and Enterprise Development, Vol. 11, No. 1, 2004, ζει

33 φπσο γηα π.ρ. δεηήκαηα πνπ αθνξνχλ ηηο νξγαλσζηαθέο πεγέο θαη ηηο ελ γέλεη δπλαηφηεηεο ηεο επηρείξεζεο πνπ ζρεηίδνληαη κε ηηο εμαγσγέο. Απ ηελ άιιε πιεπξά εμσηεξηθά ραξαθηεξίδνληαη ηα εκπφδηα πνπ πξνέξρνληαη απφ ηελ ρψξα πνπ εδξάδεηαη ε επηρείξεζε θαζψο θαη απφ ηηο ρψξεο πνπ δξαζηεξηνπνηείηαη δηεζλψο(λεσλίδνπ 1995α). Σα εζσηεξηθά εκπφδηα πνπ πξνθχπηνπλ δηαθξίλνληαη ζηηο παξαθάησ θαηεγνξίεο : 1) Δκπφδηα πιεξνθφξεζεο γηα ηηο δηεζλείο αγνξέο: Πξφθεηηαη γηα δεηήκαηα πςειήο ζεκαζίαο πνπ αθνξνχλ ηνλ εληνπηζκφ θαη ηελ αλάιπζε ησλ μέλσλ αγνξψλ, ηνλ εληνπηζκφ επηρεηξεκαηηθψλ επθαηξηψλ θαη ηελ επηθνηλσλία κε ηνπο μέλνπο πειάηεο. Πεξηνξηζκέλε πιεξνθφξεζε γηα ηνλ εληνπηζκφ θαη ηελ αλάιπζε ησλ μέλσλ αγνξψλ: Πνιιέο ΜΜΔ δελ είλαη εμνηθεησκέλεο κε δηεζλείο πεγέο πιεξνθφξεζεο αιιά θαη ζηηο πεξηπηψζεηο πνπ ππάξρεη βαζκφο πξνζβαζηκφηεηαο ζ απηέο δελ έρνπλ ζαθή εηθφλα ησλ απαηηνχκελσλ πιεξνθνξηψλ γηα ηελ αλάιπζε θαη αλαγλψξηζε ηνπ θαηάιιεινπ ηξφπνπ εηζφδνπ ζηηο λέεο αγνξέο κε απνηέιεζκα λα αλαιακβάλνπλ κεγαιχηεξν ξίζθν. Πξνβιεκαηηθά ζηνηρεία γηα ηηο δηεζλείο αγνξέο : Αθφκα θαη νη επηρεηξήζεηο πνπ ζπζηεκαηηθά αλαδεηνχλ ζηνηρεία πνπ ζρεηίδνληαη κε ηηο εμαγσγέο ππάξρεη θίλδπλνο λα ζπιιέμνπλ ζηνηρεία αλαθξηβή, ρεηξαγσγνχκελα, εκηηειή θαη κεηξήζηκα κε ιάζνο κεζφδνπο κε απνηέιεζκα ηνλ ζρεκαηηζκφ ιάζνο εηθφλαο ηηο αιινδαπέο αγνξέο. Αλαγλψξηζε ησλ μέλσλ επηρεηξεκαηηθψλ επθαηξηψλ: Οη ΜΜΔ επηρεηξήζεηο πνπ βξίζθνληαη ζην θαηψθιη ηεο εμαγσγηθήο δηαδηθαζίαο ζπλήζσο δελ δηαζέηνπλ ηελ εκπεηξία γηα λ αλαγλσξίζνπλ ηηο επηρεηξεκαηηθέο επθαηξίεο πνπ αλαδχνληαη ζην εμσηεξηθφ. Γηα ηελ επίιπζε απηνχ ην δεηήκαηνο απαηηείηαη ε θαηάιιειε ππνζηήξημε απφ ηνπο θνξείο ηεο κεηξηθήο ρψξαο, ηα πξνμελεία, εκπνξηθά επηκειεηήξηα, ηα αξκφδηα ππνπξγεία θαη ηελ ππνζηήξημε ησλ ελ γέλεη θξαηηθψλ θνξέσλ. 2) Λεηηνπξγηθά εκπφδηα: Πξφθεηηαη γηα εκπφδηα πνπ αθνξνχλ ηηο επηρεηξεζηαθέο ιεηηνπξγίεο δειαδή ηελ ρξεκαηνδφηεζε, ηνπο αλζξψπηλνπο πφξνπο πνπ έρνπλ άκεζε ζρέζε κε ηηο εμαγσγέο θαη ζχκθσλα κε έξεπλεο πνπ έρνπλ δηελεξγεζεί ζε δείγκαηα επηρεηξήζεσλ αζθνχλ κεζαίν βαζκφ επίδξαζεο ζηηο εμαγσγέο. 33

34 Με θαηάιιειν θαη κε εθπαηδεπκέλν πξνζσπηθφ γηα ηελ δηελέξγεηα εμαγσγψλ : Σν ζπγθεθξηκέλν εκπφδην απνηειεί κηα πνιχ ζνβαξή ηξνρνπέδε γηα ηηο ΜΜΔ θαζψο ππάξρεη έιιεηςε πξνζσπηθνχ πνπ λα αζρνιείηαη κε ηελ επηπξφζζεηε αξκνδηφηεηα ησλ εμαγσγηθψλ ιεηηνπξγηψλ (Gomez-Mejia 1988).Σν πνζνζηφ ησλ ππαιιήισλ πνπ δεζκεχνληαη ζηηο εμαγσγηθέο δξαζηεξηφηεηεο είλαη πνιχ ρακειφηεξν απφ ηελ ζπλνιηθή ζπλεηζθνξά ησλ εμαγσγψλ ζηηο ζπλνιηθέο πσιήζεηο ηεο επηρείξεζεο. Πξνβιήκαηα ζρεηηδφκελα κε ην αλζξψπηλν δπλακηθφ ζπρλά πξνθχπηνπλ θη απφ ηελ έιιεηςε εμεηδηθεπκέλσλ γλψζεσλ θαη εθπαίδεπζεο ησλ εξγαδνκέλσλ πνπ είλαη αξκφδηνη κε ηηο εμαγσγηθέο δξαζηεξηφηεηεο. Σέηνηαο θχζεσο πξνβιήκαηα είλαη γξαθεηνθξαηηθά ή δεηήκαηα logistics θαη επηθνηλσλίαο κε μέλνπο πειάηεο. Σα κεγαιχηεξεο θιίκαθαο πξνβιήκαηα πνπ εληνπίδνληαη είλαη ε αδπλακία εχξεζεο θαηάιιεισλ ζηειερψλ γηα εμαγσγηθέο δξαζηεξηφηεηεο κε ηηο απαξαίηεηεο γλψζεηο θαη ηελ θαηάιιειε εκπεηξία γηα εμαγσγηθέο δξαζηεξηφηεηεο πνπ λα κπνξνχλ λα πξνσζήζνπλ ηα πξντφληα ηεο επηρείξεζεο ζην εμσηεξηθφ, ε αδπλακία έθζεζεο ηνπο ζηηο μέλεο θνπιηνχξεο θαη ζηα λέα πεξηβάιινληα ησλ μέλσλ ρσξψλ, ε κε γλψζε ηνπο ζε μέλεο γιψζζεο θαζψο θαη ε αδπλακία δηακνλήο ηνπο ζην εμσηεξηθφ επί καθξφλ. έλα κεγάιν βαζκφ απηά ηα δεηήκαηα απνδίδνληαη ζηελ έιιεηςε εθπαίδεπζεο θαη ηεο αλάπηπμεο ηνπ πξνζσπηθνχ ηεο επηρείξεζεο ζε δεηήκαηα εμαγσγψλ. Πεξηνξηζκέλνο ρξφλνο ζηειερψλ γηα λ αζρνιεζνχλ κε ηηο εμαγσγέο: ηηο κηθξνχ κεγέζνπο επηρεηξήζεηο νη απνθάζεηο γηα ηελ είζνδν ζε λέεο αγνξέο ιακβάλνληαη απφ έλα ζηέιερνο πνπ είλαη ζπλήζσο ην δηεπζπληηθφ ην νπνίν ηαπηφρξνλα αζρνιείηαη θαη κε δξαζηεξηφηεηεο πνπ αθνξνχλ θαη ην εγρψξην πεξηβάιινλ. Απηφ ην θαηλφκελν ζπλαληάηαη ζε επηρεηξήζεηο κε ζηειέρε πνπ ζπλδένπλ ηηο εμαγσγέο κε πςειά ξίζθα, ρακειφηεξα θέξδε θαη κεγαιχηεξα θφζηε ζε ζρέζε κε ηηο δξαζηεξηφηεηεο ζηελ εγρψξηα αγνξά. Έιιεηςε θεθαιαίνπ θίλεζεο γηα ηε ρξεκαηνδφηεζε εμαγσγψλ : Ζ δέζκεπζε ζε εμαγσγηθέο δξαζηεξηφηεηεο απαηηεί πεξηζζφηεξα έμνδα ζηελ αλαδήηεζε λέσλ αγνξψλ, εχξεζε λέσλ πειαηψλ, πηνζέηεζε εμαγσγηθήο ζηξαηεγηθήο κάξθεηηλγθ. Γηα ηηο κηθξνκεζαίνπ κεγέζνπο επηρεηξήζεηο απηφ 34

35 δεκηνπξγεί πεξαηηέξσ εκπφδηα θαζφηη αλ είλαη επηβαξπκέλεο νηθνλνκηθά ήδε ζηελ εγρψξηα αγνξά. ε ηέηνηνπ είδνπο εκπφδηα νη επηρεηξήζεηο ζπλήζσο εληζρχνληαη απφ ηελ ζπκκεηνρή ηνπο ζε επξσπατθά πξνγξάκκαηα ρξεκαηνδφηεζεο ή ηελ ζπκκεηνρή ηνπο ζηνπο ιεγφκελνπο αλαπηπμηαθνχο λφκνπο ή κε θξαηηθέο επηρνξεγήζεηο. 3) Δκπφδηα πνπ ζρεηίδνληαη κε ην κάξθεηηλγθ: Σα ελ ιφγσ εκπφδηα αθνξνχλ ηελ πνιηηηθή ηεο επηρείξεζεο γηα ηα πξντφληα, ηελ ηηκνιφγεζε, ηελ δηαλνκή,ηα Logistics, θαη ηελ ζηξαηεγηθή πξνψζεζεο ησλ πξντφλησλ(moini 1997; Kedia and Chhokar 1986). Απφ απηά ηα επξέσο δηαδεδνκέλα είλαη ε εμαζθάιηζε ησλ πξνηχπσλ πνηφηεηαο ησλ πξντφλησλ, ε απφθηεζε αμηφπηζηεο αληηπξνζψπεπζεο θαη ε αληηκεηψπηζε ησλ πςεινχ θφζηνπο κεηαθνξψλ θαη αζθάιηζεο. 4) Δκπφδηα πνπ αθνξνχλ ην πξντφλ πγθεθξηκέλεο πξνδηαγξαθέο εμαγσγηθψλ πξντφλησλ: H εμαγσγή πξντφλησλ απφ ηηο επηρεηξήζεηο απαηηεί ηελ πξνζαξκνγή ησλ πξντφλησλ ηεο επηρείξεζεο ζε πξνδηαγξαθέο πνηφηεηαο φπσο νξίδνληαη ζηηο δηεζλείο αγνξέο. Πνιιέο μέλεο θπβεξλήζεηο ζεζπίδνπλ εηδηθή λνκνζεζία γηα ηελ εθαξκνγή εηδηθψλ πξνηχπσλ πνηφηεηαο γηα νξηζκέλεο θαηεγνξίεο αγαζψλ. Έλα παξάδεηγκα είλαη νη θαλνληζκνί κε ζηφρν ηελ πξνζηαζία ηεο πγείαο θαη ηεο αζθάιεηαο ηνπ πιεζπζκνχ ηεο ρψξαο ππνδνρήο, κε ηνπο νπνίνπο ν εμαγσγέαο είλαη ππνρξεσκέλνο λα ζπκκνξθψλεηαη κε ην πξφζζεην θφζηνο. Αλ θαη απηέο νη απαηηήζεηο κπνξεί λα απνηειέζνπλ πξφβιεκα γηα ηε κηθξή επηρείξεζε, νη έμππλεο θαη επέιηθηεο δηνηθήζεηο ζα πξέπεη λα επσθειεζνχλ απφ απηέ ηηο αιιαγέο γηα ηε βειηίσζε ηεο πνηφηεηαο ζηελ νξγάλσζε θαη ηελ απφθηεζε ελφο αληαγσληζηηθνχ πιενλεθηήκαηνο. Εεηήκαηα πνπ αθνξνχλ ηελ ζπζθεπαζία θαη ηηο εηηθέηεο ησλ πξντφλησλ: Πνιιά πξντφληα πνπ πσινχληαη ζην εμσηεξηθφ πξέπεη λα είλαη ζπζθεπαζκέλα κ έλα νξηζκέλν ηξφπν γηα ηελ αζθάιεηα θαη ηε κεηαθνξά, απνζήθεπζε θαη ην ρεηξηζκφ. Δπηπιένλ, νη νδεγίεο πνπ πεξηέρνληαη κέζα ζηελ ζπζθεπαζία πξέπεη λα ζπληάζζνληαη ζε κηα ζπγθεθξηκέλε γιψζζα/εο θαη λα πεξηιακβάλνπλ εηδηθέο πιεξνθνξίεο πνπ απαηηνχληαη απφ ηε ρψξα ππνδνρήο, φπσο ε εκεξνκελία ιήμεο, ν ηχπνο ησλ ζπζηαηηθψλ, θαη ην θαζαξφ βάξνο. Δπηπιένλ, ηα ζχκβνια, νη εηθφλεο θαη ηα ρξψκαηα πνπ εκθαλίδνληαη ζηελ εηηθέηα ζα πξέπεη λα πξνζαξκφδνληαη ψζηε λ 35

36 αληαπνθξίλνληαη ζηηο μέλεο πξνηηκήζεηο (Ceteora θαη Graham 2001). Οη κηθξέο επηρεηξήζεηο βξίζθνπλ απηέο ηηο αιιαγέο ζηε ζπζθεπαζία θαη ηε ζήκαλζε πάξα πνιχ ρξνλνβφξα θαη δαπαλεξή, αλ θαη ζεκαληηθφ είλαη λα επηηεπρζεί ε δηείζδπζε ζηηο αγνξέο ηνπ εμσηεξηθνχ. 5) Εεηήκαηα πνπ αθνξνχλ ηελ ηηκή ησλ πξντφλησλ: Παξνρή ηθαλνπνηεηηθψλ ηηκψλ γηα ηνπο πειάηεο: Έλα ζνβαξφ πξφβιεκα είλαη ζπρλά ε αδπλακία ησλ κηθξψλ επηρεηξήζεσλ λα πξνζθέξνπλ ηθαλνπνηεηηθέο ηηκέο ζην εμσηεξηθφ. Αλ θπξίσο απνδίδεηαη ελ κέξεη ζηελ αχμεζε ηνπ θφζηνπο αλά κνλάδα πξντφληνο, ιφγσ ηνπ κηθξνχ θχθινπ παξαγσγήο ελψ ηαπηφρξνλα νη ηηκέο εμαγσγήο κπνξεί επίζεο λα λα θιηκαθσζνχλ ιφγσ ησλ (1) επηπιένλ δαπαλψλ πνπ πξνθχπηνπλ απφ ηελ ηξνπνπνίεζε ηνπ πξντφληνο, ζπζθεπαζία ηνπ, θαη ησλ ππεξεζηψλ ζην εμσηεξηθφ (2) ηεο αχμεζε ηνπ δηνηθεηηθνχ, ιεηηνπξγηθνχ θφζηνπο θαη ησλ εμφδσλ κεηαθνξάο (3) ηνπο θφξνπο, ηνπο δαζκνχο πνπ επηβάιινληαη θαηά θαηά ηελ είζνδν ζηελ ρψξα ππνδνρήο (4) ηνπ πςειφηεξνπ θφζηνπο κάξθεηηλγθ θαη ηεο δηαλνκήο ησλ αγαζψλ ζηηο αγνξέο ηνπ εμσηεξηθνχ (Tersptra θαη Sarathy 2000). Οη εμαγσγείο κπνξνχλ λα κεηψζνπλ ηνλ αληίθηππν απηνχ ηνπ πξνβιήκαηνο ρξεζηκνπνηψληαο π.ρ. ην νξηαθφ θφζηνο ηηκνιφγεζεο θαζψο θαη κεζφδνπο άκεζεο δηαλνκή. Γπζθνιίεο γηα ηελ αληηζηνίρεζε ησλ ηηκψλ ησλ πξντφλησλ κε ηνπο αληαγσληζηέο: Σν ζπγθεθξηκέλν δήηεκα απνηειεί έλα ζνβαξφ πξφβιεκα ησλ κηθξψλ επηρεηξήζεσλ θαη είλαη απφξξνηα ηνπ δηαθνξεηηθνχ επηπέδνπ θφζηνπο ζην ηξφπν παξαγσγήο, δηαλνκήο.logistics, ζηελ έθδνζε ησλ πξαθηηθψλ ληάκπηλγθ απφ αληαγσληζηέο θαη ηεο θπβεξλεηηθήο πνιηηηθήο. Γηα ηελ ππέξβαζε απηνχ ηνπ εκπνδίνπ νη κηθξνί αληαγσληζηέο ελδείθλπληαη λα ζηνρεχνπλ ζε κηθξέο θαη εμεηδηθεπκέλεο αγνξέο (Doole θαη Lowe 2001). 6) Δκπφδηα πνπ ζρεηίδνληαη κε ηελ δηαλνκή ησλ πξντφλησλ Πξφζβαζε ζηα εμαγσγηθά θαλάιηα δηαλνκήο : Γηα ηελ είζνδν κηαο επηρείξεζεο ζε κηα λέα αγνξά θαη ζηελ εδξαίσζε ηεο απαηηείηαη πξνζβαζηκφηεηα ζε ηζρπξά θαλάιηα δηαλνκήο πνιιά απφ ηα νπνία είλαη θαηνρπξσκέλα απ ηνλ αληαγσληζκφ, ελψ ην κήθνο ηνπ θαλαιηνχ κπνξεί λα είλαη αξθεηά θνζηνβφξν ή δχλακε ηνπ θαλαιηνχ λα ζπγθεληξψλεηαη ζε έλαλ 36

37 δηαλνκέα πνπ ειέγρεη ζην δηθφ ηνπ βαζκφ ηελ είζνδν ηεο επηρείξεζεο ζε δηάθνξα επίπεδα ηνπ ζπζηήκαηνο (Czinkota and Ronkainen 2001). Απφθηεζε αμηφπηζηεο παξνπζίαο ζηηο μέλεο αγνξέο: Μηα απφ ηηο ζεκαληηθφηεξεο πξνθιήζεηο θαη ην ζεκαληηθφηεξν εκπφδην πνπ αληηκεησπίδνπλ νη εμαγσγείο είλαη ε απφθηεζε αμηφπηζηεο αληηπξνζψπεπζεο ζην εμσηεξηθφ. Απηφ είλαη επεηδή είλαη πνιχ δχζθνιν λα βξεη μέλνπο εθπξνζψπνπο πνπ ζα αληαπνθξίλνληαη ζηηο εμαγσγηθέο απαηηήζεηο(ηελ εδαθηθή θάιπςε, κε θαιή νηθνλνκηθή θαηάζηαζε θαη θαηάιιειν πλεχκα), ηθαλφηεηεο νξγαλσηηθέο (κε ζθνπφ ηηο δηεπζεηήζεηο κε ην ηκήκα logistics ), θαη ηε δεκηνπξγία θαιήο εηθφλαο ζην εμσηεξηθφ (δεκηνπξγία θαιήο θήκεο ζηελ αγνξά, θαιψλ δεκφζησλ ζρέζεσλ κε ηε θπβέξλεζε, πλεχκα ζπλεξγαζίαο). Γηαηήξεζε ειέγρνπ ζηνπο κεζάδνληεο: Ζ γεσγξαθηθή θαη πνιηηηζκηθή απφζηαζε κεηαμχ ησλ ρσξψλ νδεγεί ζε ιηγφηεξν έιεγρν ησλ κεζαδφλησλ ζηηο μέλεο αγνξέο. Απηή ε θαηάζηαζε γίλεηαη ρεηξφηεξε φηαλ :(1) ππάξρεη κεγαιχηεξε εμάξηεζε απφ ηνπο κεζάδνληεο ιφγσ λνκηθψλ ζπκθσληψλ θαη δεζκεχζεσλ (2) είλαη δχζθνιν λα βξνπλ άιινπο κεζάδνληεο ζηελ αγνξά σο αληηθαηαζηάηεο θαη (3) ζηελ πεξίπησζε πνπ κεζάδσλ εκπνξεχεηαη άιιεο ζεηξέο πξντφλησλ επηθεξδέζηεξεο απφ εθείλεο ηνπ εμαγσγέα. Σξφπνη άκβιπλζεο ηνπ πξνβιήκαηνο είλαη: ε πξνζθνξά θηλήηξσλ, π.ρ. αληαγσληζηηθά πεξηζψξηα θέξδνπο, ε έξεπλα αγνξάο βνήζεηα, ε επέθηαζε ησλ πηζηψζεσλ θαη ε αχμεζε ηεο επηθνηλσλίαο κε ηηο ρψξεο εμαγσγήο. 7) Δκπφδηα πξνψζεζεο: Σα εκπφδηα απηά δεκηνπξγνχληαη απφ ηελ πνηθηιία ησλ δηαθνξεηηθψλ θαηαλαισηηθψλ πξνηηκήζεσλ θαη ησλ θαηαλαισηηθψλ πξνηχπσλ θαη ησλ θπβεξλεηηθψλ πεξηνξηζκψλ. πλήζσο δεκηνπξγνχληαη απφ ηελ κε πξνζβαζηκφηεηα ζηα ΜΜΔ, ζηελ πνηθηινκνξθία ηνπ αγνξαζηηθνχ θνηλνχ θαη θπξίσο ζηελ κε νηθνλνκηθή δχλακε γηα ηελ δηάδνζε ηεο δηαθήκηζεο ζε πνιιέο ρψξεο. 8) Γηαδηθαζηηθά εκπφδηα Γξαθεηνθξαηηθέο δηαδηθαζίεο πνπ ζρεηίδνληαη κε ηηο εμαγσγηθέο δξαζηεξηφηεηεο: Οη κηθξνκεζαίεο επηρεηξήζεηο αληηκεησπίδνπλ ην δήηεκα ηεο γξαθεηνθξαηηθήο δηαδηθαζίαο, θαη άιισλ εμαγσγηθψλ δηαδηθαζηψλ πνπ πξνμελνχλ απψιεηα ρξφλνπ θη αχμεζε θφζηνπο δπζρεξαίλνληαο ηηο 37

38 εμαγσγέο(μoini 1997).Έρεη θαηαγξαθεί απφ έξεπλεο φηη ην 7% ηνπ ζπλνιηθνχ θφζηνπο εμαγσγψλ απνδίδεηαη ζε γξαθεηνθξαηηθά θφζηε(σerpstra and Sarathy 2000).Πεγή ησλ πξνβιεκάησλ είλαη νη θξαηηθέο ιεηηνπξγίεο θαη θαλνληζκνί πνπ πξνέξρνληαη θπξίσο απφ ηελ κεηξηθή ρψξα θαη ζπλήζσο επεξεάδνπλ ηελ έληαζε ησλ εμαγσγψλ. Πξνβιεκαηηθή επηθνηλσλία κε ηνπο μέλνπο πειάηεο: Ζ επηθνηλσλία θάπνηεο θνξέο δπζρεξαίλεηαη κε ηνπο μέλνπο πειάηεο ιφγσ ησλ γεσγξαθηθψλ θαη ςπρνινγηθψλ απνζηάζεσλ κεηαμχ εμαγσγψλ θαη πειαηψλ δεκηνπξγψληαο θαζπζηεξήζεηο θαη ιάζνο πιεξνθφξεζε. 3.4 ΓΗΑΓΗΚΑΗΑ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΓΗΑΓΗΚΑΗΑ ΔΠΗΣΤΥΟΤ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ Γηα ηηο επηρεηξήζεηο, βαζηθφ είλαη λα ζπλεηδεηνπνηήζνπλ ηνπο ιφγνπο γηα ηνπο νπνίνπο απνθαζίδνπλ λα εηζέιζνπλ ζε μέλεο αγνξέο θαη ηελ ζεµαζία πνπ έρεη γη απηνχο ε δηεζλνπνίεζε ηεο επηρείξεζεο ηνπο. Σν πξψην µεγάιν βήµα είλαη λα αλαγλσξίζνπλ πνηεο είλαη νη θαηάιιειεο αγνξέο. Αξρηθά, γίλεηαη µηα ηππηθή αλαδήηεζε γεληθψλ πιεξνθνξηψλ γηα ηελ αγνξά, ζε ζρέζε µε ηνλ πιεζπζµφ, ην θιίµα, ηελ πνιηηηθή δνµή, ην νηθνλνµηθφ θιίµα, ηηο ππνδνµέο θαη ηηο ηερλνινγίεο πνπ ζηγά ζηγά νδεγεί ζε ζπµπεξάζµαηα γηα ηελ παξνχζα θαη µειινληηθή θαηάζηαζε ηεο αγνξάο θαη ηηο ηάζεηο ηεο βηνµεραλίαο. απηή ηε θάζε, ε ελδηαθεξφµελε πηρείξεζε επηδηψθεη λα µάζεη εάλ ππάξρνπλ θπβεξλεηηθνί πεξηνξηζµνί θαη θαλνληζµνί. Ζ επηρείξεζε ζε απηή ηε θάζε ζπιιέγεη πιεξνθνξίεο γηα ηα ζπζηήµαηα δηαλνµήο, ηελ ηηµνινγηαθή πνιηηηθή θαη ηηο πξνσζεηηθέο θηλήζεηο. Δθφζνλ έρεη πξνεγεζεί θαιή µειέηε ησλ ζηνηρείσλ ηνπ µάθξν πεξηβάιινληνο ζηελ ελ ιφγσ αγνξά, επφµελν βήµα είλαη λα αλαγλσξίζεη ε επηρείξεζε ην µνλαδηθφ πιενλέθηεµα πνπ δηαθνξνπνηεί ην πξντφλ ηεο απφ ηνλ αληαγσληζµφ ζηελ μέλε αγνξά 18. πλεπψο, ε επηρείξεζε θαιείηαη λα απαληήζεη ζε νξηζµέλα εξσηήµαηα πνπ αθνξνχλ ηελ αληαγσληζηηθφηεηα ηνπ πξντφληνο ηεο ζηελ λέα αγνξά. Οθείιεη λα γλσξίδεη πνηά είλαη ηα δπλαηά θαη αδχλαµα ραξαθηεξηζηηθά ηνπ πξντφληνο ηεο, ηη αλάγθεο µπνξεί λα εμππεξεηήζεη, εάλ ρξεηάδεηαη 18 Kotler, P., Marketing Management, 11th Edition, Prentice-Hall, Upper Saddle River, NJ,

39 θάπνηα πξνζαξµνγή γηα λα µπεη ζε λέα αγνξά. Δπηπιένλ πξέπεη λα θάλεη θάπνηεο ππνζέζεηο ζε ζρέζε µε ηελ παξαγσγή ηνπ πξντφληνο, εάλ πςειφηεξεο παξαγφµελεο πνζφηεηεο θαζψο θαη νη θπµαηλφµελεο ηηµέο ησλ πξψησλ πιψλ έρνπλ επίπησζε ζην θφζηνο. ια απηά πξέπεη λα ηα γλσξίδεη απφ ηελ αξρή, γηαηί θαζψο δηεηζδχεη φιν θαη πεξηζζφηεξν ζηελ αγνξά ζα είλαη δχζθνιν λα αληαπνθξηζεί ζε απαηηήζεηο πνπ δελ είρε ιάβεη ππφςηλ. Δθφζνλ έρνπλ μεθαζαξηζηεί νη δπλαηφηεηεο ηνπ πξντφληνο, νξίδεηαη ν ηξφπνο εηζφδνπ ζηελ μέλε αγνξά. Τπάξρνπλ πνιιέο ελαιιαθηηθέο ιχζεηο θαη ε επηρείξεζε θαιείηαη λα επηιέμεη ηελ θαιχηεξε δπλαηή θάησ απφ ηηο δεδνµέλεο ζπλζήθεο 19. Μηα πξψηε έλδεημε είλαη ν ηξφπνο πνπ επηιέγνπλ νη εηζαγσγείο αληαγσληζηηθψλ πξντφλησλ γηα λα εηζέιζνπλ ζηελ αγνξά θαη ζηε ζπλέρεηα ε αλαδήηεζε πηζαλψλ ζπλεξγαηψλ µε θαιή θήµε ζηελ αγνξά. εµαληηθφ ξφιν ζηελ επηινγή απηή παίδεη ηη επίπεδν ειέγρνπ επηζπµεί ε επηρείξεζε λα δηαηεξήζεη ζηελ αγνξά θαη ηη ππνζηήξημε ρξεηάδεηαη ην πξντφλ. Ζ εγγχηεηα ηεο επηιεγφµελεο αγνξάο θαζψο θαη λνµηθά ζέµαηα ζε ζρέζε µε ζπλεξγαζίεο είλαη θξίζηµα πξνθεηµέλνπ ε επηρείξεζε λα θαηαιήμεη ζηελ πην απνηειεζµαηηθή επηινγή. Δλ φςεη ηεο πξφθιεζεο πνπ παξνπζηάδεηαη πιένλ ζηελ επηρείξεζε, είλαη δεδνµέλν φηη πξέπεη φιν ην πξνζσπηθφ λα ζπλεηδεηνπνηήζεη ηε δέζµεπζε ηεο επηρείξεζεο. ινη νθείινπλ λα γλσξίδνπλ ηνπο ιφγνπο ηεο επηρείξεζεο πνπ ηελ σζνχλ ζε μέλεο αγνξέο. Σελ ίδηα ζηηγµή, έρνληαο θαιή γλψζε ησλ δπλαηψλ ζεµείσλ θαη ησλ αδπλαµηψλ ηεο επηρείξεζεο, ζα µπνξέζνπλ λα ζπλεηζθέξνπλ ν θαζέλαο απφ ηελ πιεπξά ηνπ ζηελ θνηλή δέζµεπζε ηεο επηρείξεζεο. Παξάιιεια µε ηε δέζµεπζε, ε επηρείξεζε ζα νξίζεη ηηο νηθνλνµηθέο ηεο πξνζδνθίεο απφ απηή ηελ θίλεζε, φπσο επίζεο θαη µεηξήζηµα µεγέζε γηα ηελ επηηπρία ηεο ζηηο μέλεο αγνξέο. εδνµέλεο ηεο δέζµεπζεο ηεο επηρείξεζεο, είλαη απαξαίηεην λα γίλεη ζαθέο φηη απαηηνχληαη πφξνη (αλζξψπηλν δπλαµηθφ, θεθάιαην, θ.ά.), ην είδνο θαη ηα επίπεδα ησλ νπνίσλ ζα εμαξηεζνχλ απφ ηελ ζηξαηεγηθή πνπ ε επηρείξεζε ζα αθνινπζήζεη. Οη αλάγθεο ζε θεθάιαηα πξέπεη λα γίλνπλ γλσζηέο απφ ηελ αξρή θαη λα γίλεη ζσζηφο επηµεξηζµφο απηψλ. Θα ηεζεί έλα µαθξνπξφζεζµν πιάλν, αλάινγα µε ηηο πξνζδνθίεο ηεο επηρείξεζεο, βάζεη ηνπ νπνίνπ ζα νξηζηνχλ νη δαπάλεο πνπ απαηηνχληαη ζην μεθίλεµα θαη ην ρξνληθφ πιαίζην µέζα ζην νπνίν ε επηρείξεζε ζα 19 Cateora, P., R. & Graham, J.L, International Marketing, Mc Graw Hil, 11th Edition, ΝΤ,

40 αλαµέλεη απφδνζε ηεο επέλδπζεο. Θα πξέπεη λα ιακβάλνληαη ππφςε θαη ζέκαηα ηερληθήο θχζεο φπσο ε γιψζζα. Έλα άιιν ζέµα εμίζνπ ζεµαληηθφ είλαη νη απαηηήζεηο πνπ έρεη ε μέλε ρψξα ζε γξαθεηνθξαηηθέο δηαδηθαζίεο (έθδνζε εγγξάθσλ, αδεηψλ, πηζηνπνηεηηθψλ, θ.α.). Ο ηξφπνο πιεξσµήο πνπ ζπλεζίδεηαη ζε εµπνξηθέο ζπλαιιαγέο δηαθέξεη απφ ρψξα ζε ρψξα. Σέινο, νη λνµηθέο δηαδηθαζίεο είλαη απαξαίηεην λα γλσζηνπνηνχληαη απφ θάπνηνλ πνπ γλσξίδεη θαιά ην λνµηθφ θαζεζηψο ηεο ρψξαο, ηδηαίηεξα ζε πεξηπηψζεηο εθηφο Δπξσπατθήο Έλσζεο φπνπ εθαξµφδνληαη εηδηθνί λφµνη αλάινγα µε ηελ θαηαγσγή ηεο εηζεξρφµελεο επηρείξεζεο. Αθνχ έρνπλ πξνεγεζεί φια ηα βήµαηα πνπ πξναλαθέξζεθαλ θαη ηα νπνία αθνξνχζαλ θαηαγξαθή ηεο πθηζηάµελεο θαηάζηαζεο, ε επηρείξεζε είλαη έηνηµε λα ζπληάμεη έλα ζηξαηεγηθφ ζρέδην µάξθεηηλγθ. πγθεληξψλνληαη δεδνµέλα θαη ζηφρνη θαη µπαίλνπλ µέζα ζε έλα ζπζηεµαηηθφ πιάλν θηλήζεσλ. Απηφ ην πιάλν πεξηέρεη ζπγθεθξηµέλνπο ζηφρνπο, ρξνλνδηάγξαµµα πινπνίεζεο θαη ζπζηήµαηα ειέγρνπ θαη εθηίµεζεο ησλ απνηειεζµάησλ. Ηδηαίηεξα, ην ζεµείν ειέγρνπ είλαη πνιχ ζεµαληηθφ θαη δξα ζαλ δηθιείδα αζθαιείαο γηα ηελ επηρείξεζε, θαζψο ηεο παξέρεη µέηξν γηα ηελ ζηαδηαθή πξφνδφ ηεο θαη βνεζά ηε δηνίθεζε λα δίλεη θίλεηξα ζην πξνζσπηθφµε µεηξήζηµνπο ζηφρνπο. ια απηά ζπλεηζθέξνπλ ζηελ αλάπηπμε ηνπ µίγµαηνο µάξθεηηλγθ, ην νπνίν απνηειείηαη απφ ηέζζεξα µέξε: πξντφλ, ηηµνινγηαθή πνιηηηθή, δηαλνµή θαη πξνβνιή. Μεηά ηε ζχληαμε ηνπ πιάλνπ δξάζεο, ζα πξέπεη λα νξηζηεί ε νµάδα πνπ ζα αζρνιεζεί θπξίσο µε ηελ εθαξµνγή ηνπ ζπγθεθξηµέλνπ πιάλνπ. Καη βέβαηα, ε αλαθνξά δελ γίλεηαη µφλν ζην ζπγθεθξηµέλν ηµήµα πνπ αζρνιείηαη κε ηηο δηεζλείο δξαζηεξηφηεηεο µηαο επηρείξεζεο. ηελ νκάδα απηή ζα πξέπεη λα ζπκκεηέρνπλ άηνκα θαη απφ ηελ παξαγσγή, θαη ην νηθνλνµηθφ ηµήµα, θαη απφ ην εκπνξηθφ ηκήκα. Κάζε έλαο ζα ζπλεηζθέξεη ζηελ πξνζπάζεηα ηεο επηρείξεζεο γηα είζνδν ζηελ λέα αγνξά εμαζθαιίδνληαο ηελ αληαγσληζηηθφηεηα ηεο επηρείξεζεο. Πνιιέο θνξέο, κπνξεί λα ρξεηαζηεί λα εµπιαθνχλ θαη εμσηεξηθνί ζπλεξγάηεο ηεο επηρείξεζεο, νη νπνίνη ζα ζπλεξγάδνληαη άκεζα µε ηελ νµάδα. Δθφζνλ έρνπλ ζπληνληζηεί φια ηα εµπιεθφµελα µέξε, ζα ηεζεί ζε εθαξµνγή ην ζπγθεθξηκέλν πιάλν, γλσξίδνληαο φηη θάζε θίλεζε ζηε μέλε αγνξά ελέρεη θίλδπλν γηα ηελ επηρείξεζε, αθνχ πνηέ δελ είλαη δπλαηφ λα γλσξίδεη θάζε δπλαηή ιεπηνµέξεηα γηα ηε ζπγθεθξηµέλε αγνξά. Δδψ µεγάιε ζεµαζία έρεη ε εµπεηξία πνπ έρεη απνθηήζεη ε επηρείξεζε απφ ηπρφλ αλάινγεο πξνζπάζεηεο ζην παξειζφλ. Με άμνλα ηε δέζµεπζε ηεο 40

41 επηρείξεζεο πνπ θέξεη µαδί ηεο ζηελ απνζηνιή πνπ ηεο αλαηέζεθε, ε ζπγθξνηεµέλε νµάδα μεθηλάεη ηηο πξνζπάζεηεο δηείζδπζεο ζηελ λέα αγνξά 20. Αθνχ έρεη νινθιεξσζεί φιε ε δηαδηθαζία βάζεη ηνπ πιάλνπ ζηξαηεγηθήο, ην ηειεπηαίν βήµα είλαη ν έιεγρνο θαη ε αμηνιφγεζε ηνπ φινπ εγρεηξήµαηνο. Αλεμάξηεηα απφ ην βαζµφ πξνεηνηµαζίαο ηεο επηρείξεζεο θαη ηνλ ηειηθφ βαζµφ δηείζδπζεο θαη ηελ απνηειεζµαηηθφηεηα εηζφδνπ ζηελ λέα αγνξά, είλαη ζεµαληηθφ ε δηνίθεζε λα πεξάζεη ην µήλπµα φηη εμαζθαιίζηεθε ην θαιχηεξν δπλαηφ απνηέιεζµα θαη λα θαηαγξαθεί θάζε βήµα πνπ αθνινπζήζεθε. Με απηφ ηνλ ηξφπν, παξάιιεια µε ηηο ζπλερείο αιιαγέο ηεο αγνξάο, θαη ε επηρείξεζε ζα αλαπξνζαξµφδεηαη. Με ην λα ππάξρεη ζπλερήο έιεγρνο θαη αμηνιφγεζε, ε επηρείξεζε δελ ζα αθεζεί πνηέ ζε ζηαζηµφηεηα θαη ζα αθνινπζεί ηελ αγνξά 21. Ζ ζηξαηεγηθή εηζφδνπ ζηελ μέλε αγνξά ζα θαζνξίζεη ηελ ζρέζε ηεο επηρείξεζεο µε ηνπο λένπο πειάηεο ηεο. Δζηηάδνληαο, ινηπφλ, ην βιέµµα ηεο ε επηρείξεζε ζε λέεο αγνξέο-ζηφρνπο, νθείιεη πξψηα απ φια λα μεθαζαξίζεη ην πιαίζην µέζα ζην νπνίν ζα θηλεζεί αμηνινγψληαο ην δηεζλέο επηρεηξεµαηηθφ πεξηβάιινλ ΑΞΗΟΛΟΓΖΖ ΚΑΗ ΑΝΑΛΤΖ ΓΗΔΘΝΧΝ ΑΓΟΡΧΝ Ζ δηεζλνπνίεζε γίλεηαη µε δηαθνξεηηθνχο ξπζµνχο αλάινγα µε ηελ επηρείξεζε θαη ηνλ θιάδν, ελψ ν βαζµφο επέθηαζεο θαη δηείζδπζεο ζε άιιεο αγνξέο εμαξηάηαη θαηά θχξην ιφγν απφ ηελ γλσξηµία µε ηελ μέλε αγνξά θαη ηελ εµπεηξία πνπ απνθηά θαλείο βαζµηαία. Ζ ζηξνθή πξνο ηηο αγνξέο ηνπ εμσηεξηθνχ έξρεηαη ζαλ ινγηθή ζπλέπεηα ησλ πεξηνξηζµέλσλ δπλαηνηήησλ θαη επθαηξηψλ εμάπισζεο µηαο επηρείξεζεο ζηελ εγρψξηα αγνξά. ε απηή ηε πεξίπησζε, πξέπεη λα θαηαζηεί ζαθέο φηη ε επηρείξεζε, πξνθεηµέλνπ λα πεξηνξίζεη ην βαζµφ αβεβαηφηεηαο πνπ αθνινπζεί ην άλνηγµα πξνο ην εμσηεξηθφ, νθείιεη λα μεθηλήζεη µηα βαζµηαία πξνζέγγηζε ζε φµνξεο ρψξεο. Δπηπιένλ, πεξηνξηζµέλνη πφξνη ζα θάλνπλ ηελ εηαηξεία λα αλαδεηήζεη ηξφπνπο 20 Darling, J.R. & Seristo, H.T., 2004, Key Steps For Success in Export Markets: A New Paradigm for Strategic Decision Making, European Business Review, Vol. 16, No. 1, 2004, 21 Darling, J.R. & Seristo, H.T., Key Steps For Success in Export Markets: A New Paradigm for Strategic Decision Making, European Business Review, Vol. 16, No. 1, 2004, ζει

42 δηεζλνπνίεζεο ιηγφηεξν δαπαλεξνχο θαη επηθίλδπλνπο. Σηο ηειεπηαίεο δχν δεθαεηίεο, νη εηαηξείεο έρνπλ ζηξαθεί πξνο ηε δηεζλή αγνξά, ιφγσ ηεο αλάγθεο λα εθµεηαιιεπζνχλ ηηο επθαηξίεο πνπ παξνπζηάδνληαη ζε μέλεο αγνξέο θαη λα απαληήζνπλ ζηηο ζπλερψο απμαλφµελεο αλάγθεο ησλ θαηαλαισηψλ ζε παγθφζµην επίπεδν. Λφγσ ηνπ άθξσο αληαγσληζηηθνχ πεξηβάιινληνο, θξίλεηαη απαξαίηεηε ε εηζαγσγή λέσλ πξντφλησλ θάησ απφ πνιχ γξήγνξνπο ξπζµνχο. πλεπψο, νη ζπλζήθεο δηεζλνπνίεζεο δεµηνπξγνχλ λέεο θαηαζηάζεηο ελδνεηαηξηθά, ζηηο νπνίεο νθείινπλ λα πξνζαξµνζηνχλ νη επηρεηξήζεηο ψζηε λα παξαµείλνπλ αληαγσληζηηθέο, φπσο λα ραµειψζνπλ ην θφζηνο ησλ πξντφλησλ, λα εζηηάζνπλ ζηε παξαγσγή πξντφλησλ πνπ απνηεινχλ γη απηνχο αληαγσληζηηθφ πιενλέθηεµα ή λα πηνζεηήζνπλ έλα πξντφλ µε θνηλή µάξθα ζε πνιιέο ρψξεο µε θνηλέο δξάζεηο πξνψζεζεο. Ζ έληαζε αληαγσληζµνχ αλαγθάδεη ηηο εηαηξείεο λα αλαδεηνχλ νηθνλνµία θιίµαθαο ζε φιεο ηηο ιεηηνπξγηθέο θάζεηο ηεο δξαζηεξηφηεηαο ηεο επηρείξεζεο. ε θάπνηεο πεξηπηψζεηο, νξηζµέλεο επηρεηξήζεηο πξνηίµεζαλ λα εμαγνξάζνπλ εηαηξείεο µέζα απφ ηελ αγνξά πνπ ηνπο ελδηαθέξεη, έηζη ψζηε λα δεκηνπξγήζνπλ έλα ηζρπξφ πξνθίι ζηελ ηνπηθή αγνξά. Καηά ζπλέπεηα, ε έληαζε ηεο δηεζλνπνίεζεο έρεη επεξεάζεη φιεο ηηο επηρεηξήζεηο, αλεμαξηήησο µεγέζνπο θαη θιάδνπ. Πξέπεη λα δνζεί ηδηαίηεξε πξνζνρή ζην φηη ε είζνδνο ζηηο μέλεο αγνξέο πξέπεη λα γίλεηαη νµαιά θαη σο θπζηθή ζπλέρεηα ηεο θαιήο γλψζεο ηνπ πξντφληνο θαη ησλ απαηηήζεσλ ησλ θαηαλαισηψλ ζηελ εγρψξηα αγνξά ΔΠΗΛΟΓΖ ΑΓΟΡΑ ΣΟΥΟΤ ΈΡΔΤΝΑ ΑΓΟΡΑ χµθσλα µε ηνλ νξηζµφ ηνπ Kottler, ε αγνξά απνηειείηαη απφ πηζαλνχο πειάηεο πνπ µνηξάδνληαη µηα ζπγθεθξηµέλε αλάγθε ή επηζπµία θαη νη νπνίνη ελδερνµέλσο λα ζέινπλ θαη λα έρνπλ ηε δπλαηφηεηα λα ηθαλνπνηήζνπλ απηή ηελ αλάγθε ή επηζπµία 22. Γηα λα επηιέμνπλ νη επηρεηξήζεηο ζε πνηα αγνξά ζα δξαζηεξηνπνηεζνχλ ζα πξέπεη λα αλαιχζνπλ ηε ζπγθεθξηκέλε αγνξά, ψζηε λα κπνξέζνπλ λα ζπληάμνπλ ην θαηάιιειν πιάλν ζηξαηεγηθνχ κάξθεηηλγθ. Με ηελ αλάιπζε ηεο αγνξάο (έξεπλα αγνξάο) ε επηρείξεζε βξίζθεηαη ζε ζπλερή επαθή µε ηηο αλάγθεο θαη επηζπµίεο ησλ 22 Forlani, D. & Parthasarathy, M., Dynamic Market Definition: An International Marketing Perspective, International Marketing Review, Vol. 20, No. 2,

43 θαηαλαισηψλ εληφο θαη εθηφο ηεο εγρψξηαο αγνξάο 23. Οη δξαζηεξηφηεηεο ζε δηάθνξεο παγθφζµηεο αγνξέο απαηηνχλ πιεξνθνξίεο γηα ηε ιήςε πνιιψλ απνθάζεσλ, φπσο επηινγή αγνξάο, θαηάιιειε ρξνληθή ζηηγµή, θαηάιιειν εχξνο πξντφλησλ, µεξίδην ηεο ηνπηθήο αγνξάο πνπ ζα επηδησρζεί ζηε λέα αγνξά, θ.α. Έηζη, πξνθεηµέλνπ λα ιεθζνχλ αλάινγεο απνθάζεηο γηα ηηο δηεζλείο δξαζηεξηφηεηεο µηαο επηρείξεζεο θξίλνληαη απαξαίηεηεο πιεξνθνξίεο πνπ αθνξνχλ αξρηθά ηε ρψξα (π.ρ. ην πνιηηηθφ θαη λνµηθφ πεξηβάιινλ, ην νηθνλνµηθφ θιίµα, ηελ ππνδνµή, δεµνγξαθηθά θαη πνιηηηζµηθά ζηνηρεία, θιπ) θαη ηελ απφδνζε ηεο επηρείξεζεο ζε δηεζλείο αγνξέο, εάλ δξαζηεξηνπνηείηαη ήδε ζην εμσηεξηθφ, ψζηε λα εθµεηαιιεπηεί ηελ πθηζηάµελε εµπεηξία ηεο. Σα ζηνηρεία πνπ κπνξνχλ λα ρξεζηκνπνηεζνχλ γηα ηελ έξεπλα αγνξάο, κπνξεί λα είλαη είηε πξσηνγελή, είηε δεπηεξνγελή. Ζ ζπιινγή πξσηνγελψλ ζηνηρείσλ απαηηεί ζαθείο πιεξνθνξίεο πνπ λα είλαη ρξήζηµεο γηα ην ζρεδηαζµφ, ηελ επίιπζε πξνβιεµάησλ θαη ηνλ έιεγρν ησλ δξαζηεξηνηήησλ ηνπ κάξθεηηλγθ. Κάζε επηρείξεζε πνπ επεθηείλεηαη δηεζλψο πξνζπαζεί λα ηππνπνηήζεη ην µίγµα µάξθεηηλγθ (πξντφλ, ηηµή, δηαλνκή, πξνβνιή) ζε δηάθνξεο δηεζλείο αγνξέο. ηελ πξνζπάζεηα απηή, πνιηηηζµηθέο µειέηεο ησλ ηνπηθψλ αγνξψλ ζε ζπλδπαζµφ µε δεπηεξνγελή ζηνηρεία θαη ηελ εµπεηξία ησλ µάλαηδεξ ζε ηνπηθά ζέµαηα είλαη πνιιέο θνξέο επαξθείο γηα ηε ιήςε ζηξαηεγηθψλ θαη ηαθηηθψλ απνθάζεσλ µάξθεηηλγθ. ε θαηλνχξγηεο αγνξέο θαη ζε αγνξέο πνπ εμειίζζνληαη ξαγδαία, ε ζπιινγή πξσηνγελψλ ζηνηρείσλ είλαη µεγάιεο ζεµαζίαο. Ζ επηρείξεζε κπνξεί λα ρξεζηκνπνηήζεη δεπηεξνγελή ζηνηρεία πξηλ αξρίζεη ηε ζπιινγή πξσηνγελψλ ζηνηρείσλ. Βαζηθέο πεγέο µπνξεί λα απνηειέζνπλ εζσηεξηθέο πεγέο πιεξνθφξεζεο, θξαηηθέο ππεξεζίεο πνπ ζπιιέγνπλ θαη παξέρνπλ πιεξνθνξίεο δεµνγξαθηθψλ ζηνηρείσλ, επηρεηξεµαηηθήο δξαζηεξηφηεηαο, θαηαλάισζεο θαη εµπνξηθέο πεγέο, ζηνρεχνληαο ζηελ θαιή θαη πνιχπιεπξε γλψζε μέλσλ αγνξψλ Cateora, P., R. & Graham, J.L, International Marketing, Mc Graw Hil, 11th Edition, ΝΤ, Θαλφπνπινο Γ.Ν., Γηεζλήο Δπηρείξεζε: Πεξηβάιινλ, Γνκή, Πξνθιήζεηο, Δθδφζεηο Interbooks, 2006, ζει

44 4 ΒΗΒΛΗΟΓΡΑΦΗΚΖ ΔΠΗΚΟΠΗΖ Δηζαγσγή Αλακθηζβήηεηα, νη ΜΜΔ ζηηο αλεπηπγκέλεο νηθνλνκίεο είλαη ππεχζπλεο γηα ηελ αλάπηπμε ηεο απαζρφιεζεο ζε ηαρχηεξν ξπζκφ απ φηη νη κεγάιεο επηρεηξήζεηο, απμάλνπλ ηελ αληαγσληζηηθφηεηα ηεο αγνξάο κεηψλνπλ ηηο κνλνπσιηαθέο ζέζεηο ησλ κεγάισλ επηρεηξήζεσλ θαη ελζαξξχλνπλ ηελ αλάπηπμε ησλ επηρεηξεκαηηθψλ δεμηνηήησλ θαη ηεο θαη ηεο θαηλνηνκίαο. Γηα ηνπο παξαπάλσ ιφγνπο θξίλεηαη πνιχ ζεκαληηθφ θαη άθξσο ελδηαθέξνλ λα εμεηάζνπκε ην δήηεκα ηεο εηζαγσγήο θαη ηεο αλάπηπμεο ηεο θαηλνηνκίαο ζην πεξηβάιινλ ησλ επηρεηξήζεσλ θαη ηελ επίδξαζε πνπ απηή αζθεί ζηελ νηθνλνκηθή ζέζε, ηελ αληαγσληζηηθφηεηα, ην παξαγσγηθφ θφζηνο θαη ηελ ελ γέλεη ζηξαηεγηθή ηνπο. Πην αλαιπηηθά, ζθνπφο ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ θεθαιαίνπ είλαη ε εηο βάζνο παξνπζίαζε ηεο ζρέζεο θαηλνηνκίαο θαη δηεζλνπνίεζεο θαζψο θαη ε παξνπζίαζε ηεο ζρέζεο δηεζλνπνίεζεο θαη απφδνζεο ησλ κηθξνκεζαίσλ επηρεηξήζεσλ κε βάζε ηελ ειιεληθή θαη δηεζλή επηζηεκνληθή βηβιηνγξαθία θαη αξζξνγξαθία.. Γηα λα πξνζεγγηζηνχλ απνηειεζκαηηθά θαη λα ππνινγηζηνχλ νη παξαπάλσ ζρέζεηο ε επηζθφπεζε επηθεληξψλεηαη ζηε ζρέζε κεηαμχ δπν κεηαβιεηψλ: ηεο επέλδπζεο ζε θαηλνηνκηθέο δξαζηεξηφηεηεο (σο αηηίαο) θαη ηεο αλάπηπμεο δηεζλψλ δξαζηεξηνηήησλ ηεο (αηηηαηνχ). Παξάιιεια, εμεηάδεηαη ην θαηά πφζνλ ε αλάπηπμε δηεζλψλ εμαγσγηθψλ δξαζηεξηνηήησλ κηαο κηθξνκεζαίαο επηρείξεζεο δει. δηεζλνπνίεζε (κεηαβιεηή Υ) έρεη αληίθηππν ζηελ απφδνζε ηεο (κεηαβιεηή Φ). ρέζε θαηλνηνκίαο-δηεζλνπνίεζεο Με ηα ρξφληα, ην δήηεκα ηεο δηεζλνπνίεζεο ηεο επηρείξεζεο έρεη θαηαιάβεη πνιιέο ζειίδεο ζηα ζεκαληηθφηεξα αθαδεκατθά πεξηνδηθά θαζφηη θαηλνηνκία θαη ε δηεζλνπνίεζε ησλ επηρεηξήζεσλ είλαη δχν απφ ηνπο ζεκαληηθφηεξνπο παξάγνληεο πνπ θαζνξίδνπλ ηελ επηηπρία ησλ επηρεηξήζεσλ ζήκεξα (Buckler θαη Zien, 1996 Wind θαη Mahajan, 1997). Ζ εμέιημε ηεο δηεζλνχο νηθνλνκίαο έρεη απνθαιχςεη ζεκαληηθέο αιιαγέο φζνλ αθνξά ηε δνκή ησλ ζρέζεσλ κεηαμχ ησλ νηθνλνκηθψλ παξαγφλησλ θαη ησλ παξακέηξσλ πνπ θαζνξίδνπλ ηνπο φξνπο ηεο αληαγσληζηηθφηεηαο. Τπάξρνπλ δχν 44

45 θχξηνη παξάγνληεο πνπ μερσξίδνπλ πάλσ απφ πνιινχο άιινπο: o πξψηoο είλαη ν απμαλφκελνο αξηζκφο ησλ νηθνλνκηθψλ κηαο επηρείξεζεο πνπ επεξεάδνληαη απφ ηε δηεζλνπνίεζε θαη ν δεχηεξνο αλαθέξεηαη ζηελ απμαλφκελε πνιππινθφηεηα ησλ θαηλνηφκσλ δηαδηθαζηψλ. Απηά ηα δχν ραξαθηεξηζηηθά γλσξίζκαηα εληζρχνπλ ην έλα ην άιινλ ζε βαζκφ πνπ ε νηθνλνκηθή αλάιπζε ηνπ ζήκεξα πξέπεη λα εμεηάζεη θαη ηα δχν ηαπηφρξνλα, φηαλ πξνζπαζνχκε λα ιάβνπκε ππφςε ηε λέα δπλακηθή ησλ επηρεηξήζεσλ πνπ δξαζηεξηνπνηνχληαη ζε δηεζλέο επίπεδν (Molero, 1998). Απφ ηελ ζεσξία ηνπ απφιπηνπ πιενλεθηήκαηνο πνπ αλαπηχρζεθε απφ ηνλ A.Smith ζην κλεκεηψδεο έξγν ηνπ «Ο πινχηνο ησλ εζλψλ»(1776) εδξαηψζεθε ε άπνςε φηη θάζε ρψξα πξέπεη λα παξάγεη ηα πξντφληα ζηα νπνία δηαζέηεη «ην απφιπην πιενλέθηεκα» κε απνηέιεζκα λα παξαηεξείηαη πςειφηεξν παγθφζκην επίπεδν επεκεξίαο ζεκειηψλνληαο ζπλεπψο ηελ αλάγθε κηαο ρψξαο λα δηαθξηζεί ζηελ παξαγσγή ζπγθεθξηκέλσλ πξντφλησλ φπνπ εμεηδηθεχεηαη. Αξγφηεξα, ην 1966 «ε Θεσξία ηνπ Γηεζλνχο Κχθινπ Εσήο ηνπ Πξντφληνο» ηνπ Vernon 25 γίλεηαη ε πξψηε ζεσξία δηεζλνχο εκπνξίνπ πνπ δίλεη έκθαζε ζηελ ηερλνινγία θαη ηελ θαηλνηνκία σο παξάγνληεο πνπ δεκηνπξγνχλ ην ζπγθξηηηθφ πιενλέθηεκα θαη ηηο επθαηξίεο γηα ηελ αλάπηπμε ησλ δηεζλψλ επηρεηξεκαηηθψλ δξαζηεξηνηήησλ ππνζηεξίδνληαο φηη ε θαηλνηνκία ζεσξείηαη θιεηδί γηα ηελ αλάπηπμε ηεο εμαγσγηθήο έληαζεο. χκθσλα κε ηηο ζεσξεηηθέο πξνζεγγίζεηο νη επηρεηξήζεηο ησλ ρσξψλ πνπ θαηλνηνκνχλ θαη πξνσζνχλ λέα πξντφληα θαη βειηησκέλεο ηερλνινγίεο παξαγσγήο ζηηο αγνξέο έρνπλ γηα έλα ζπγθεθξηκέλν ρξνληθφ δηάζηεκα ηελ επθαηξία λα εμάγνπλ απηά ηα πξντφληα θαη ηελ ηερλνινγία ζηνλ ππφινηπν θφζκν. Χο εθ ηνχηνπ γηα λα δηαηεξεζεί ε εμαγσγηθή δχλακε ηεο νηθνλνκίαο κηαο ρψξαο πξέπεη νη επηρεηξήζεηο ηεο ρψξαο απηήο λα δψζνπλ κεγάιε έκθαζε ζηελ ζπλερή αλάπηπμε λέσλ πξντφλησλ θαη ηερλνινγηψλ πνπ παξάιιεια κεηψλνπλ ην θφζηνο παξαγσγήο θαη ηαπηφρξνλα πξνζζέηνπλ ζηα πξντφληα λέα ρξήζηκα ραξαθηεξηζηηθά. Παξαδνζηαθά, ζε ζεσξεηηθφ επίπεδν θπξηαξρνχλ δπν πξνζεγγίζεηο πνπ πξνζπαζνχλ λα πξνζδηνξίζνπλ ηνπο παξάγνληεο ηεο ηερλνινγηθήο απφδνζεο. Απφ ηελ κηα πιεπξά ππάξρεη ην κνληέιν πνπ ππνζηεξίδεη φηη ην αληαγσληζηηθφ πιενλέθηεκα 25 Ι. Aκ. Χατηθδθμθτρίου (2003) «Διεκνείσ Επιχειρθματικζσ Δραςτθριότθτεσ», εκδόςεισ: Ανίκουλα, ςελ

46 βαζίδεηαη ζε παξάγνληεο φπσο ηα απνζέκαηα ησλ επηρεηξήζεσλ θη απ ηελ άιιε ε αλάπηπμε ηεο ηερλνινγίαο φπνπ ην αληαγσληζηηθφ πιενλέθηεκα πξνθχπηεη απφ ηελ πνηφηεηα ησλ πξντφλησλ γεγνλφο πνπ απνδεηθλχεη ηελ ζεηηθή ζρέζε αλάκεζα ζηελ θαηλνηνκία θαη ηηο εμαγσγέο. Σα κνληέια πνπ ππνζηεξίδνπλ φηη ε ηερλνινγία είλαη ε βάζε γηα ηελ εμαγσγηθή απφδνζε εζηηάδνπλ θπξίσο ζηηο επελδχζεηο ησλ επηρεηξήζεσλ γηα εθαξκνγή λέσλ ηερλνινγηψλ ή ζηελ αλάπηπμε λέσλ πξντφλησλ θαη δηαδηθαζηψλ. Απηή ε δπλαηφηεηα βαζίδεηαη ζηα εζσηεξηθά δπλαηά ζεκεία ηεο επηρείξεζεο φπνπ ζηεξίδεηαη ζηηο άιιεο επηρεηξήζεηο θαη ζην δηαζέζηκν εζληθφ ζχζηεκα θαηλνηνκίαο φπνπ ε επηρείξεζε ιεηηνπξγεί(nelson 1993, Metcalfe 1997) 26. Χο πξνο ην κέγεζνο ησλ επηρεηξήζεσλ, νη κηθξνκεζαίεο θαηλνηφκεο επηρεηξήζεηο παξαηεξείηαη φηη παξνπζηάδνπλ πιενλέθηεκα έλαληη ησλ κεγάισλ θαζφηη έρνπλ κεγαιχηεξε επειημία θαη αληαπνθξίλνληαη γξεγνξφηεξα ζηηο αιιαγέο ηνπ πεξηβάιινληνο,εμαηηίαο ησλ δπλαηνηήησλ πνπ δηαζέηνπλ επνκέλσο παξνπζηάδνπλ θαιχηεξε νηθνλνκηθή επίδνζε. O απμεκέλνο δηεζλήο αληαγσληζκφο σζεί ηηο επηρεηξήζεηο λα βάινπλ ζην επίθεληξν ησλ καθξνρξφλησλ ζηξαηεγηθψλ ηνπο ηελ θαηλνηνκία άιισζηε ζχκθσλα κε ηνπο Veugelers θαη Cassiman(1990) ε δηαρείξηζε ηεο θαηλνηνκίαο δείρλεη ηε ζεηηθή νινθιήξσζε ηεο εμσηεξηθήο γλψζεο απφ ηελ ζηηγκή πνπ ε θαηλνηνκία πξνέξρεηαη φιν θαη πεξηζζφηεξν απφ έλα δίθηπν επηρεηξήζεσλ πνπ ιεηηνπξγεί δηαδξαζηηθά κε δηαθνξεηηθνχο ηξφπνπο. χκθσλα κε ηνπο Fagerberg (1988), Dosi et al. (1990) and Wakelin (1997) ε ζρέζε ηερλνινγηθήο θαηλνηνκίαο θαη δηεζλνχο εκπνξίνπ έρεη θπξίσο κειεηεζεί ζε καθξννηθνλνκηθφ επίπεδν θαη έρεη θαηαγξαθεί κηα κεγάιεο έθηαζεο ζεσξεηηθή θαη εκπεηξηθή βηβιηνγξαθία πνπ αλαθέξεη φηη νη θαηλνηνκίεο παξέρνπλ ζηηο ρψξεο θαη ηηο βηνκεραλίεο κε ηζρπξά θαη δηαξθή ζπγθξηηηθά πιενλεθηήκαηα απ φηη απηά πνπ βαζίδνληαη ζηα αλά κνλάδα θφζηε. Απηφ ην ζπκπέξαζκα εμάγεηαη θη απφ ηελ έξεπλα ζε κηθξν-επίπεδν επεηδή ε ηερλνινγηθή γλψζε ελζσκαηψλεηαη ζηηο επηρεηξήζεηο θαζψο νη 26 Panagiotis Ganotakis, James H. Lovey (2011), R&D, product innovation, and exporting: evidence from UK new technology based firms Oxford Economic Papers,No 63, ,ςελ

47 ίδηεο απνθαζίδνπλ λα επελδχζνπλ ζε θαηλνηφκεο δξαζηεξηφηεηεο κε ζθνπφ λα βειηηψζνπλ ηελ απφδνζε ηνπο 27. χκθσλα κε ηνπο Lopez θαη Garcia (2005) νη ηερλνινγηθέο πεγέο ηεο θαηλνηνκίαο κπνξνχλ λα δεκηνπξγήζνπλ δηπιφ αληαγσληζηηθφ πιενλέθηεκα γηα ηελ επηρείξεζε. Αθελφο, ην έλα αθνξά ηε κείσζε ηνπ θφζηνπο παξαγσγήο, κε ηελ πηνζέηεζε λέσλ θαη πεξηζζφηεξσλ απνδνηηθψλ παξαγσγηθψλ δηαδηθαζηψλ θαη αθεηέξνπ ην άιιν ηε δηαθνξνπνίεζε κε θαηλνηφκα πξντφληα. Έρνληαο εηζέιζεη ζε λέεο αγνξέο κε επηιεγκέλνπο ηξφπνπο εηζφδνπ, νη επηρεηξήζεηο έρνπλ απνθηήζεη ζπγθεθξηκέλε γλψζε γηα ηα πξντφληα θαη ηηο αγνξέο γεγνλφο πνπ ηνπο επηηξέπεη λα εθαξκφζνπλ πεξηζζφηεξεο ηερλνινγηθέο θαηλνηνκίεο (Filipescu, 2007 ) Αθνινπζψληαο ηνλ ίδην άμνλα, ν Basile (2001) ππνζηεξίδεη φηη νη θαηλνηνκίεο απνηεινχλ έλα απφ ηνπο βαζηθνχο παξάγνληεο πνπ δηεπθνιχλνπλ ηελ είζνδν ησλ επηρεηξήζεσλ ζε λέεο δηεζλείο αγνξέο ελψ αθφκα ε δηεζλνπνίεζε απφ κφλε ηεο κπνξεί λα απνηειέζεη έλα είδνο θαηλνηνκίαο γηα ηελ επηρείξεζε (Andersen 1993, Casson 2000) φπνπ ε γλψζε απνηειεί κηα δσηηθήο ζεκαζίαο πεγή (Bilkey & Tesar 1977).χκθσλα κε ηε ζεσξία πνπ ζπλδπάδεη ηελ θαηλνηνκία κέζσ ζηαδίσλ δηεζλνπνίεζεο ηνπ Rogers(2003) νη εμαγσγέο θαη ηα πξνγελέζηεξα ζηάδηα ηνπο φπνπ ζεσξνχληαη «εμαγσγηθέο δνθηκέο» «πεηξακαηηζκνί»(bilkey and Tesar 1977) κέζσ ησλ νπνίσλ ε δηεζλνπνίεζε ζεσξείηαη κηα κνξθή θαηλνηνκίαο πνπ ζπλδπάδεη ζηνηρεία ζπκπεξηθνξάο, γλψζεο ηεο αλαγλψξηζεο ησλ επθαηξηψλ ησλ αγνξψλ, επηινγή ησλ αγνξψλ θαη ηξφπνπ εηζφδνπ(reid 1981)28. Αμίδεη λα ζεκεησζεί φηη νη επηρεηξήζεηο κε αλψηεξα πνηνηηθά θαη ηερλνινγηθά πξντφληα πνπ παξνπζηάδνπλ θαηλνηνκηθή δξάζε δηαζέηνπλ ζεκαληηθά αληαγσληζηηθά πιενλεθηήκαηα κε απνηέιεζκα ηελ πξνζέγγηζε απφ αιινδαπνχο πειάηεο, ην ρακειφηεξν θφζηνο πξνβνιήο ησλ πξντφλησλ ηνπο θαζψο ηα πξντφληα ηνπο γίλνληαη γλσζηά γξήγνξα θαη καδηθά ζε πνιιέο ρψξεο θαη θπξίσο επηηπγράλεηαη ε είζνδνο ηνπο ζε νινέλα θαη πεξηζζφηεξεο αγνξέο κεηψλνληαο ηνπο νηθνλνκηθνχο θηλδχλνπο ηεο 27 A l e s s a n d r o S t e r l a c c h i n i The Determinants of Export Performance:A Firm-Level Study of Italian Manufacturing, ςελ Μurray Rees Internationalisation and innovation-the case of Victorian sme first exporters,faculty of business and enterprise, ζει. 2 47

48 επηρείξεζεο29.δπξχηεξα, ε ηζρχο ησλ θαηλνηφκσλ πξντφλησλ βαζίδεηαη ζηελ κνλαδηθφηεηα ηνπο θαη ζηελ πςειή ηνπο πνηφηεηα πνπ ζπληζηνχλ ην θιεηδί γηα ηελ εμαγσγηθή δξάζε κηαο επηρείξεζεο (Styles and Ambler 1994). Σν λα δηαζέηεη κηα επηρείξεζε αληαγσληζηηθά πιενλεθηήκαηα ηεο επηηξέπεη λα αληαγσληζηεί ελεξγά ζηηο δηεζλείο αγνξέο πνιχ πεξηζζφηεξν δε φηαλ ε επηρείξεζε δξα ζε πεξηζζφηεξα δηεζλή πεξηβάιινληα. Ζ ηερλνινγία απνηειεί έλαλ απφ ηνπο πην ζεκαληηθνχο παξάγνληεο γηα ηελ αχμεζε ηεο εζληθήο θαη δηεζλνχο αληαγσληζηηθφηεηαο. Ζ ηερλνινγία επηηξέπεη απ ηελ κηα πιεπξά ηελ απφθηεζε λέσλ πξντφλησλ κε αλψηεξα θαη πην εμεηδηθεπκέλα ραξαθηεξηζηηθά έηνηκα λα εηζέιζνπλ ζην παηρλίδη ηνπ αληαγσληζκνχ δηακέζνπ ησλ θαηλνηφκσλ πξντφλησλ θαη απ ηελ άιιε πιεπξά κεηψλεη ηα θφζηε ηεο παξαγσγήο θαη ζπλεπψο θαη ηηο ηηκέο δηα κέζσ ηηο θαηλνηνκηθήο δξαζηεξηφηεηαο. Με απηφλ ηνλ ηξφπν νη επηρεηξήζεηο θεξδίδνπλ ην πξνβάδηζκα ζηηο δηεζλείο αγνξέο 30. (Eusebio and Rialp 2002). ην ζεκείν απηφ αμίδεη λα επηζεκαλζεί φηη ζχκθσλα κε αξθεηνχο κειεηεηέο αλάκεζα ζ απηνχο θαη ηνπο Δusebio θαη Rialp (2002) ζεσξνχλ σο κνλάδα κέηξεζεο ησλ θαηλνηνκηθψλ δξαζηεξηνηήησλ ην πνζνζηφ ησλ δαπαλψλ γηα Δ&Α. Χζηφζν, ππάξρεη θαη ε άπνςε φηη ε ηερλνινγηθή θαηλνηνκία δελ αθνξά κφλν ηηο επελδχζεηο γηα Δ&Α. Ζ δηάζηαζε απηή ησλ απφςεσλ θαζηζηά ηηο επελδχζεηο γηα Δ&Α σο έλα κεξηθφ κέηξν γηα ηελ κέηξεζε ηεο ηερλνινγηθήο θαηλνηνκίαο ησλ επηρεηξήζεσλ 31. Άιινη έρνλ κεηξήζεη ηελ έληαζε γηα Δ&Α ή ηνλ αξηζκφ ησλ θαηλνηνκηψλ (Wakelin, 1998). Οη Roper and Love (2002) ρξεζηκνπνηνχλ σο κέηξν ην αλ έρνπλ νη επηρεηξήζεηο ηκήκα έξεπλαο θαη αλάπηπμεο ή ηνλ αξηζκφ ησλ λέσλ αιιαγψλ θαη βειηηψζεσλ ζηα πξντφληα. Οη Brouwer and Kleinknecht (1993) απέδεημαλ φηη ην πξντφλ πνπ ζπλδέεηαη κε ηελ έξεπλα θαη ηελ αλάπηπμε θαίλεηαη λα είλαη ν θαιχηεξνο ηξφπνο κέηξεζεο ηεο επίδξαζεο ζηηο εμαγσγέο. One would really like to capture the innovation capacity of an organization. Θεσξεηηθά πηζηεχεηαη φηη νη δείθηεο απηνί κπνξνχλ ιεηηνπξγνχλ δηαθνξεηηθά. 29 Η. Aζ. Υαηδεδεκεηξίνπ (2003) «Γηεζλείο Δπηρεηξεκαηηθέο Γξαζηεξηφηεηεο», εθδφζεηο: Αλίθνπια, ζει D.Filipescu (2007) Innovation and internationalisation.a focus on the spanish exporting firms Research work, ζει D.Filipescu (2007) Innovation and internationalisation.a focus on the spanish exporting firms Research work, ζει

49 Βέβαηα, αμίδεη λα επηζεκαλζεί φηη έρεη κειεηεζεί θαη ε αληίζηξνθε ζρέζε θαηλνηνκίαο-δηεζλνπνίεζεο κε βάζε ηα κνληέια ελδνγελνχο αλάπηπμεο πνπ έρνπλ αλαπηπρζεί ζχκθσλα κε ηνλ Grossman θαη Helpman(1991 α,β) φπνπ αλαγλσξίδνπλ φηη ππάξρεη ζρέζε αλάκεζα ζηελ θαηλνηνκία θαη ηηο εμαγσγέο θαη απφ ηελ αληίζηξνθε πιεπξά κε ηελ θαηλνηνκία λα πξνθαιεί σο κεηαβιεηή ηηο εμαγσγέο. Πην αλαιπηηθά,έρεη ππνζηεξηρζεί φηη φζν πην ηζρπξφο είλαη ν αληαγσληζκφο ζηηο δηεζλείο αγνξέο ε επηρείξεζε δέρεηαη πηέζεηο γηα επέλδπζε ζε E&A κε ζθνπφ λα βειηηψζεη ηα πξντφληα θαη ηηο δηαδηθαζίεο ψζηε λα παξακείλεη αληαγσληζηηθή.(ζπλήζσο βειηηψλεη δηαθνξεηηθά ζηνηρεία ζηηο μέλεο αγνξέο, φπσο γηα παξάδεηγκα δηαθνξεηηθά ηερληθέο απαηηήζεηο). πκπιεξσκαηηθά, ε επηρείξεζε απνθηά «εμαγσγηθή εκπεηξία θαη γλψζε» θαζψο εθηίζεηαη ζε μέλε γλψζε θαη ηελ ηερλνινγία πνπ ζπκβάιιεη ζηελ ελίζρπζε ηεο παξαγσγηθφηεηαο ησλ εμαγσγηθψλ ππνρξεψζεσλ(kobrin 1991, Grossman θαη Helpman).ζν νη εμαγσγέο απμάλνληαη ζηηο αγνξέο ηα πεξηζψξηα θέξδνπο απμάλνληαη θαη κε ζηαζεξά ηα θφζηε ζε E&A απηνχ ηνπ είδνπο νη επελδχζεηο αληηζηαζκίδνληαη κε κεγαιχηεξν φγθν πσιήζεσλ ην γεγνλφο απηφ βνεζά ηελ παξαγσγηθφηεηα θαη παξέρεη κεγαιχηεξα θίλεηξα γηα επέλδπζε ζε θαηλνηνκία θαη Δ&Α. Πξφζθαηα, ππνζηεξίρηεθε φηη ε αλνκνηνγέλεηα ησλ επηρεηξήζεσλ εμεγεί ηε ζπκκεηνρή ηνπο ζηηο αγνξέο κε εμαγσγέο θαζφηη ζηεξίδεηαη ζηελ ζχλδεζε ηεο παξαγσγηθφηεηαο θαη ηνπ ζηαζεξνχ θφζηνπο ηεο εηζφδνπ ζε λέεο αγνξέο θάηη πνπ νδεγεί ζε κηα ζεηηθή ζρέζε θαηλνηνκίαο θαη εμαγσγψλ. Αλαιπηηθά, ν Melitz(2003) αλέπηπμε έλα «δπλακηθφ κνληέιν ηεο βηνκεραλίαο» πνπ ζπκπεξηιακβάλεη αλνκνηνγελείο θιάδνπο (επηρεηξήζεηο κε δηαθνξεηηθά απνζέκαηα πεγψλ θαη δηαθνξεηηθά επίπεδα παξαγσγηθφηεηαο). απηφ ην κνληέιν κφλν νη πην παξαγσγηθέο επηρεηξήζεηο μεπεξλνχλ ηα εθάπαμ θφζηε εηζφδνπ ζε ρψξεο κε εμαγσγέο κε απνηέιεζκα ε αχμεζε ζηα επίπεδα ηνπ εκπνξίνπ εληφο ηεο βηνκεραλίαο λα νδεγεί ζε αλαθαηαλνκέο κεηαμχ ησλ επηρεηξήζεσλ. Ο Bustos(2001) ζπκπιεξψλεη ην ζπγθεθξηκέλν κνληέιν αλαθέξνληαο φηη νη επηρεηξήζεηο πνπ επελδχνπλ ζε εηζαγσγέο θαηλνηνκίαο αλαβαζκίδνπλ ηελ ηερλνινγία ηνπο θαη κεηψλνπλ ην νξηαθφ θφζηνο παξαγσγήο. Οη θαηλνηφκεο επηρεηξήζεηο επνκέλσο είλαη πην ηθαλέο λα εμάγνπλ αθελφο εμαηηίαο ησλ πνηνηηθψλ αλαβαζκηζκέλσλ πξντφλησλ θαη αθεηέξνπ ηνπ ρακειφηεξνπ θφζηνπο ηεο παξαγσγήο θαη ησλ ρακειψλ ηηκψλ ησλ πξντφλησλ πνπ ρξεψλνπλ. Ζ εθαξκνγή απηνχ ηνπ κνληέινπ απφ ηνλ Caldera(2009) έδεημε φηη έλα αλαβαζκηζκέλν-βειηησκέλν πξντφλ 49

50 έρεη κεγαιχηεξε επίδξαζε ζηελ ηάζε γηα εμαγσγέο απ φηη ε κείσζε ηνπ θφζηνπο (θαηλνηνκηθή δηαδηθαζία)32. Δπηζθόπεζε εκπεηξηθώλ κειεηώλ Ζ πιεηνςεθία ησλ κειεηψλ πνπ έρνπλ πξαγκαηνπνηεζεί ζε κεγάια δείγκαηα επηρεηξήζεσλ έρνπλ εζηηάζεη ζην λα ειέγμνπλ ηελ νπκπεηεξηαλή ππφζεζε πνπ ππνζηεξίδεη ηελ ζεηηθή ζρέζε αλάκεζα ζην κέγεζνο ηεο επηρείξεζεο θαη ηελ θαηλνηνκία. Μεηαγελέζηεξα φκσο έρεη πξαγκαηνπνηεζεί έλαο ζεκαληηθφο αξηζκφο εξεπλψλ πνπ εμεηάδεη ηε ζρέζε αλάκεζα ζηελ δηεζλνπνίεζε θαη ηελ θαηλνηνκία. Πην αλαιπηηθά, έξεπλα πνπ πξαγκαηνπνηήζεθε απφ ηνπο Hirsch θαη Bijaoui (1985) εμέηαζε ηε ζρέζε κεηαμχ ησλ δαπαλψλ γηα Δ & Α θαη ηελ εμαγσγηθή ζπκπεξηθνξά ησλ επηρεηξήζεσλ ζην Ηζξαήι κηα κηθξή ρψξα ε νπνία γλψξηζε κηα ηαρεία αχμεζε ησλ εμαγσγψλ ζηε δεθαεηία ηνπ Αληηθείκελν εμέηαζεο ήηαλ ε ζεκαληηθφηεηα ησλ θαηλνηνκηθψλ πιενλεθηεκάησλ γηα 111 ηζξαειηλέο επηρεηξήζεηο εθ ησλ νπνίσλ φιεο πξαγκαηνπνηνχζαλ δαπάλεο γηα Δ&Α θαη σο εθ ηνχηνπ είραλ εηζαρζεί ζηελ θαηεγνξία ησλ θαηλνηφκσλ επηρεηξήζεσλ. Αξρηθά, νη ζπγγξαθείο ζχγθξηλαλ ηελ εμαγσγηθή ηάζε ησλ θαηλνηφκσλ επηρεηξήζεσλ ηνπο κε ηε κέζε ηάζε εμαγσγψλ ζε θάζε θιάδν δηαπηζηψλνληαο φηη νη επηρεηξήζεηο πνπ θαηλνηνκνχλ θαη είλαη νκαδνπνηεκέλεο ζε θιάδνπο, είραλ κεγαιχηεξε ηάζε εμαγσγψλ απφ ην κέζν φξν ηνπ θιάδνπ. ην κνληέιν πνπ αθνινπζήζεθε, απνδείρζεθε φηη ε πζηέξεζε δαπαλψλ γηα Δ & Α είλαη ζεκαληηθή γηα ηελ εμήγεζε ηνπ ξπζκνχ κεηαβνιήο ησλ εμαγσγψλ δηαθιαδηθά. Σν κέγεζνο ησλ επηρεηξήζεσλ ππνινγίζηεθε απφ ηηο πσιήζεηο θαη ηηο αιιαγέο ζηηο πσιήζεηο ησλ επηρεηξήζεσλ θαη ειήθζε σο έλδεημε γη άιια ζεκαληηθά ραξαθηεξηζηηθά γηα ηελ εηαηξεία. Οη ζπγγξαθείο θαηέιεμαλ ζην ζπκπέξαζκα φηη ε θαηλνηνκία είλαη έλαο ζεκαληηθφο παξάγνληαο γηα ηελ εμήγεζε ησλ εμαγσγηθψλ επηδφζεσλ εκείσζαλ επίζεο φηη, ελψ έλα ειάρηζην κέγεζνο ηεο επηρείξεζεο ίζσο είλαη απαηηνχκελν γηα εμαγσγή, δελ απνηειεί ην ζεκαληηθφηεξν παξάγνληα. Αξγφηεξα, κηα άιιε έξεπλα πξαγκαηνπνηήζεθε απφ ηνλ Willmore ην 1992 φπνπ επηθεληξψζεθε ζην ξφιν ησλ πνιπεζληθψλ ζην εκπφξην ηεο Βξαδηιίαο ππνινγίδνληαο ηνπο παξάγνληεο ησλ εμαγσγψλ θαη ησλ εηζαγσγψλ σζηφζν απνδείρζεθε φηη ν ηνκέαο 32 Σε ζρευνα που είχε πραγματοποιθκεί ςε ιςπανικζσ επιχειριςεισ 50

51 ηεο Δ&Α βξέζεθε λα παίδεη πνιχ κηθξφ αξλεηηθφ ξφιν ζε ζρέζε κε ηηο εηζαγσγέο: Ζ ηερλνινγηθή πξνζπάζεηα νδήγεζε ζε αχμεζε ησλ εγρψξησλ ζπληειεζηψλ θαη ιηγφηεξε εμάξηεζε απφ ηηο εηζαγσγέο. Αξγφηεξα, νη Kumar θαη Siddharthan (1994) αλέιπζαλ ηε ζρέζε κεηαμχ ησλ δαπαλψλ Δ & Α θαη ησλ εμαγσγψλ γηα 640 επηρεηξήζεηο ζηελ Ηλδία γηα ην δηάζηεκα κε θξηηήξην ηελ νκαδνπνίεζε ηνπο αλά βηνκεραληθφ θιάδν ηα απνηειέζκαηα ζηα νπνία θαηέιεμαλ είλαη φηη νη δαπάλεο γηα Δ&Α είλαη έλαο ζεκαληηθφο παξάγνληαο ζε ρακεινχο θαη κεζαίνπο ηερλνινγηθνχο θιάδνπο, θαηαιήγνληαο ζην φηη ε Ηλδία δελ έρεη αληαγσληζηηθφ πιενλέθηεκα ζε ηνκείο πςειήο ηερλνινγίαο, αιιά ε θαηλνηνκία επεξεάδεη ζεηηθά ηελ απφδνζή ηεο ζε άιινπο θιάδνπο. ηνλ αληίπνδα, κηα άιιε ζεηξά κειεηψλ απνδεηθλχεη φηη ε ζρέζε αλάκεζα ζηελ επέλδπζε ζε Δ&Α θαη ηελ εμαγσγηθή έληαζε δελ είλαη ζηελή θαη κάιηζηα φρη θαη ηφζν ζεκαληηθή. χκθσλα κε ηνλ S t e r l a c c h i n i (1999) φηαλ ε θαηλνηνκία κεηξηέηαη ζε ζρέζε κε ηελ έληαζε ησλ δαπαλψλ ζε Δ&Α θαη ηνπο εξγαδφκελνπο, ζ απηήλ ηελ πεξίπησζε ππνζηεξίδεηαη φηη απηφο ν δείθηεο ακειεί άιινπο ηχπνπο θαηλνηνκηθήο δξαζηεξηφηεηαο ζπγθεθξηκέλεο ζεκαζίαο γηα ηηο επηρεηξήζεηο γηα παξάδεηγκα ηνπ κηθξνχ κεγέζνπο ή ηελ ππαγσγή ζε θιάδνπο κε απνπζία έληαζεο ζε Δ&Α. Μηα αθφκε κειέηε πνπ ππνζηεξίδεη απηήλ ηε πξνζέγγηζε είλαη απφ ηνλ L e f e b v r e e t al. (1998) φπνπ πξαγκαηνπνηήζεθε ζηνλ Καλαδά θαη απέδεημε φηη ε έληαζε ζε Δ&Α δελ επεξεάδεη ηελ εμαγσγηθή επίδνζε. Αληίζεηα άιινη είλαη άιιεο κεηαβιεηέο πνπ αθνξνχλ ηελ θαηλνηνκία (π.ρ. φπσο ην πνζνζηφ ησλ ππαιιήισλ κε ηερληθφ θαη επηζηεκνληθφ ππφβαζξν θαη ε ζπκκεηνρή ζε projects έξεπλαο θαη αλάπηπμεο κε εμσηεξηθνχο ζπλεξγάηεο) αζθνχλ ζεηηθά ζεκαληηθή επίδξαζε. Παξφκνηα απνηειέζκαηα έρνπλ απνδεηρζεί απφ ηνπο B e c c h e t t i θαη R o s s i ( ) γηα έλα δείγκα ηηαιηθψλ επηρεηξήζεσλ φπνπ απέδεημαλ φηη ε έληαζε ζε Δ&Α δελ απμάλεη νχηε ηελ πηζαλφηεηα λα είλαη κηα επηρείξεζε εμαγσγηθή νχηε ην κεξίδην ησλ εμαγσγψλ ζηηο πσιήζεηο αληίζεηα άιιεο κεηαβιεηέο θαηλνηνκίαο (φπσο ε ζεκαληηθφηεηα πνπ απνδίδεηαη απφ ηηο επηρεηξήζεηο γηα θαηλνηνκίεο) έρνπλ ζεηηθή θαη ζεκαληηθή επίδξαζε. Οη L e f e b v r e et L e f e b v r e ζε κηα άιιε κειέηε ην 2001 πνπ πξαγκαηνπνηήζεθε ζε 3,000 Καλαδηθέο κηθξνκεζαίεο επηρεηξήζεηο δηεχξπλαλ ηελ νκάδα ησλ κεηαβιεηψλ πνπ ζπκβαηηθά εθαξκφζηεθαλ γηα ηελ κέηξεζε ησλ ηερλνινγηθψλ δπλαηνηήησλ ησλ επηρεηξήζεσλ ιακβάλνληαο ην επίπεδν ηεο 51

52 απηνκαηνπνίεζεο, ην βαζκφ κνληεξληζκνχ ηνπ εμνπιηζκνχ θαη ησλ κεραλεκάησλ θαη ηελ παξνπζία ηεο κνλαδηθήο ηερλνγλσζίαο. ιεο απηέο νη ηερλνινγηθέο κεηαβιεηέο καδί κε ηελ έληαζε γηα επέλδπζε ζε Δ&Α θαη ην εθπαηδεπκέλν πξνζσπηθφ πξνζδίδνπλ κηα ζεηηθή επίδξαζε ζηελ εμαγσγηθή απφδνζε ησλ Καλαδηθψλ επηρεηξήζεσλ. Παξφκνηα απνηειέζκαηα έρνπλ απνδεηρζεί θαη ζε έξεπλα πνπ είρε πξαγκαηνπνηεζεί ζηελ Ηηαιία θαη βαζίζηεθε ζε δείγκα επηρεηξήζεσλ θιάδσλ πνπ ραξαθηεξίδνληαη σο «εμεηδηθεπκέλνη πξνκεζεπηέο» θαη «θπξίαξρνη-πξνκεζεπηέο» ( S t e r l a c c h i n i 1999) : ε έληαζε ησλ άιισλ θαηλνηφκσλ δξαζηεξηνηήησλ απφ ηελ Δ&Α (έμνδα ζηνλ ζρεδηαζκφ θαη ηελ δνθηκαζηηθή παξαγσγή θαη ηερλνινγηθφ επίπεδν ηνπ κεηνρηθνχ θεθαιαίνπ) έρνπλ κηα ζεηηθή θαη ζεκαληηθή επίδξαζε ζηελ πηζαλφηεηα ηεο επηρείξεζεο λα εμάγεη θαη ζηα εμαγσγηθά ηεο κεξίδηα. ε πξψην ζηάδην γηα ηελ πξνζέγγηζε απηήο ηεο ζρέζεο απαηηείηαη ε κέηξεζε ησλ εμαγσγηθψλ δξαζηεξηνηήησλ γίλεηαη βάζεη ηνπ πνζνζηνχ ησλ πσιήζεσλ ησλ εμαγσγψλ ηεο επηρείξεζεο 33. Ζ πιεηνςεθία ησλ κειεηψλ έρνπλ ρξεζηκνπνηήζεη ηηο δαπάλεο γηα Δ & Α σο δείθηεο γηα ηελ θαηλνηνκία, θαη σο βάζε γηα ηελ ηαμηλφκεζε ησλ επηρεηξήζεσλ σο θνξέσλ θαηλνηνκίαο 34. Γηα ηελ θαιχηεξε απνηχπσζε ηεο ζεσξίαο ζρεκαηηθά ην παξαθάησ ζρεδηάγξακκα απνηππψλεη ηελ ζρέζε ησλ ζεσξεηηθψλ πξνζεγγίζεσλ πνπ αλαπηχρζεθαλ παξαπάλσ φπνπ ππνζηεξίδνπλ φηη ε ηερλνινγηθή θαηλνηνκία δεκηνπξγεί αληαγσληζηηθά πιενλεθηήκαηα πνπ νδεγνχλ ζε αλάπηπμε δηεζλνχο ζηξαηεγηθήο ε νπνία εθθξάδεηαη είηε κε κηθξήο θιίκαθαο δέζκεπζε ζηελ αγνξά κέζσ αληηπξνζψπσλ είηε κε κεγαιχηεξεο θιίκαθαο δέζκεπζε ζηελ αγνξά φπσο είλαη ε αγνξά ζπγαηξηθήο,πξαγκαηνπνίεζε θνηλνπξαμηψλ θιπ. Ζ δέζκεπζε απηή ζηηο αγνξέο έρεη νδεγήζεη ζε απφθηεζε γλψζεο πνπ κε ηελ ζεηξά ηεο έρεη νδεγήζεη ζε ηερλνινγηθή θαηλνηνκία. 33 Jane W. Lu and Paul W. Beamish 2001 The internationalization and Performance of smes, Strategic Management Journal, Vol 22,No ,ζει wakelin (1998) inνvation and export behavior at the firm level 52

53 Πεγή Diana-Andreea Filipescu 35 Απφ ηελ παξαπάλσ ζχλζεζε ησλ ζεσξηψλ πνπ παξνπζηάδνπλ κηα δηάζηαζε σο πξνο ηελ ζπζρέηηζε ηεο θαηλνηνκίαο θαη ηεο δηεζλνπνίεζεο θαη ηα απνηειέζκαηα ησλ εκπεηξηθψλ κειεηψλ θαηαιήγνπκε ζηε δηακφξθσζε ηεο παξαθάησ ζεσξεηηθήο ππφζεζεο φπνπ ζα γίλεη πξνζπάζεηα λα απνδεηρζεί ζην εκπεηξηθφ θνκκάηη ηεο έξεπλαο: Τπφζεζε 1: Ζ επέλδπζε ζε θαηλνηνκηθέο δξαζηεξηφηεηεο θη Δ&Α έρνπλ σο απνηέιεζκα ηελ αχμεζε ησλ εμαγσγψλ θαη ζρεηίδνληαη ζεηηθά κεηαμχ ηνπο ή αιιηψο Ζ επέλδπζε ζε θαηλνηνκία έρεη σο απνηέιεζκα ηελ αλάπηπμε ηεο δηεζλνπνίεζεο. ρέζε δηεζλνπνίεζεο - απόδνζεο θαηλνηόκσλ ΜΜΔ Ζ ζρέζε ηεο δηεζλνπνίεζεο θαη ηνπ αληίθηππνπ πνπ έρεη ζηελ απφδνζε κηαο κηθξνκεζαίαο επηρείξεζεο έρεη απαζρνιήζεη αξθεηά ηνπο αθαδεκατθνχο θαη ηνπο κειεηεηέο φπσο ησλ Jane W.Lu, P.Beamish 2001) 36 θαζψο θαη γηα ηηο θαηλνηνκηθέο δπλαηφηεηεο ησλ επηρεηξήζεσλ πνπ εληζρχνπλ ηελ εμαγσγηθή δξαζηεξηφηεηα ησλ Elisabeth et Louis Lefebvre 2001 θαζψο θαη γηα ηελ δηαδηθαζία δηεζλνπνίεζεο ησλ 35 Diana-Andreea Filipescu innovation and internationalisation. A focus on the spanish exporting firms 36 The internationalisation and performance of smes Strategic Journal Management 22: ,

54 κηθξνκεζαίσλ επηρεηξήζεσλ θαη ηνπο παξάγνληεο πνπ ηελ επεξεάδνπλ 37 (Anna Lejpras,Alex Rialp and Josep Rialp 2001). Μέρξη ζήκεξα νη έξεπλεο πνπ έρνπλ πξαγκαηνπνηεζεί δείρλνπλ φηη δελ ππάξρεη κηα ζαθήο θαη ζηαζεξή εηθφλα γηα ηε ζρέζε αλάκεζα ζηελ ηάζε ηεο επηρείξεζεο λα εμάγεη θαη ηεο ηθαλφηεηαο λα θαηαγξάθεη αλψηεξε απφδνζε. Αμίδεη λα ζεκεησζεί φηη επηθξαηνχλ δηαθνξεηηθά είδε κέηξεζεο ηεο ησλ δπν πξναλαθεξζέλησλ κεηαβιεηψλ γεγνλφο πνπ θαζηζηά δπζθνιφηεξε ηελ κεηαμχ ηνπο ζχγθξηζε. Οη εμαγσγέο ζεσξνχληαη παξαδνζηαθά ζαλ ην πξψην βήκα γηα ηελ είζνδν ζηηο μέλεο αγνξέο δεκηνπξγψληαο κηα πιαηθφξκα γηα κειινληηθέο δηεζλείο επεθηάζεηο(kogut and Chang 1996). Απηή ε ζηξαηεγηθή εθαξκφδεηαη θπξίσο ζηηο κηθξνκεζαίεο επηρεηξήζεηο δηφηη νη κηθξνκεζαίεο επηρεηξήζεηο είλαη εθείλεο πνπ ππνιείπνληαη ζε ζπρλά ζε έιιεηςε πεγψλ νηθνλνκηθψλ θαη άιισλ εηδψλ (Dalli 1995,Zahra,Neubaum and Huse 1997).Οη εμαγσγέο σο κέζνδνο δηεζλνπνίεζεο παξέρεη ην πιενλέθηεκα ζηηο ΜΜΔ ηεο γξήγνξεο πξφζβαζεο ζηηο δηεζλείο αγνξέο κε πνιχ κηθξφ απαηηνχκελν επελδπηηθφ θεθάιαην αιιά κε ηελ επθαηξία λα θεξδίζνπλ αμηφινγε δηεζλή εκπεηξία(root 1994, Zahra et al 1997, Sullivan and Bauerschmidt, 1990,Erminio and Rugman 1996). χκθσλα κε ηνπο Kogut 1985,Grant,Jammine and Thomas 1988 πνιιά είλαη ηα νηθνλνκηθά πιενλεθηήκαηα πνπ θεξδίδεη κηα επηρείξεζε απφ ηελ εμαγσγηθή ηεο δξάζε πνπ ζρεηίδνληαη κε ηηο νηθνλνκίεο θιίκαθαο πνπ επηηπγράλνληαη απφ ηνπο κεγαιχηεξνπο βαζκνχο πσιήζεσλ θαη παξαγσγήο πνπ πξνέξρνληαη απφ ηα έζνδα αλάπηπμεο θαηά ηελ επέθηαζε ζηηο δηεζλείο αγνξέο. Δπηπξφζζεηα, ε παξνπζία ζε πνιιαπιέο δηαθνξεηηθέο δηεζλείο αγνξέο κπνξεί λα νδεγήζεη ζε πιενλεθηήκαηα πνπ ζρεηίδνληαη κε ηελ αχμεζε ζε δχλακε ζηηο αγνξέο (Κim et al 1993) θαη θέξδε απφ ηελ δηαθνξνπνίεζε ησλ εζφδσλ(ramaswamy 1992a)38.Σα δπλεηηθά νηθνλνκηθά εκπφδηα απφ ηηο εμαγσγέο ζε ζπλδπαζκφ κε ηελ πξννπηηθή γηα κειινληηθή εμάπισζε (Δrminio and Rugman 1996) δείρλνπλ φηη ε επέθηαζε ησλ εμαγσγψλ ζπλδέεηαη ζεηηθά κε ηελ νηθνλνκηθή απφδνζε ησλ κηθξνκεζαίσλ επηρεηξήζεσλ. Πνιινί κειεηεηέο κε ηηο έξεπλεο ηνπο έρνπλ 37 Determinants of intrernationalisation: differences between service and manufacting smes Jane W. Lu and Paul W. Beamish 2001 The internationalization and Performance of smes, Strategic Management Journal, Vol 22,No ,ζει

55 ππνγξακκίζεη ηα πιενλεθηήκαηα ηεο δηεζλνπνίεζεο(geringer et al., 1989; Grant, 1987; Grant et al., 1988; Kim et al,1993)ελψ άιινη έρνπλ απνδείμεη αθξηβψο ην αληίζεην(collins 1990,Mitchell et al 1992). H κεηαμχ ηνπο ζρέζε δελ είλαη μεθάζαξε. Κάπνηεο κειέηεο έρνπλ θαηαιήμεη φηη ε δηεζλνπνίεζε δελ έρεη ζεηηθή επίδξαζε ζηελ απφδνζε ησλ επηρεηξήζεσλ (Horst 1972, Wan 1998).Οη αξρηθέο ζεσξίεο γηα ηελ δηεζλνπνίεζε έρνπλ ηηο ξίδεο ηνπο ζηα πιενλεθηήκαηα ηεο ηδηνθηεζίαο, ηεο ηνπνζεζίαο θαη ηεο δηεζλνχο επέθηαζεο(buckley and Casson 1976, Dunning 1988,Ζymer 1976) ζε ζπλδπαζκφ κε ηε «ζεσξία ησλ πεγψλ»(βarney 1991) πνπ ππνζηεξίδεη φηη ηα κνλαδηθά πιενλεθηήκαηα θαη νη πεγέο πνπ δελ κπνξνχλ λ αληηγξαθνχλ απφ άιιεο επηρεηξήζεηο σζνχλ ηελ επηρείξεζε ζην λα δηεζλνπνηεζεί θαη λα απνθηήζεη θαιχηεξε θεξδνθνξία. Οη νηθνλνκίεο θιίκαθαο, ε επαλαδηακφξθσζε ησλ δξαζηεξηνηήησλ, ν θίλδπλνο ησλ απνζβέζεσλ θαζψο θαη ε κεγαιχηεξε γλψζε ζε νξγαλσζηαθφ επίπεδν εμεγεί ην γηαηί ε πςειφηεξε θεξδνθνξία κπνξεί λα επηηεπρζεί κέζσ ηεο εμέιημεο ησλ δηεζλψλ δξαζηεξηνηήησλ (Βarlett θαη Ghosal 1989, Hitt et al 1997,Kogut 1985).Ζ δηεζλήο επέθηαζε σζηφζν πεξηιακβάλεη θφζηε εηδηθά ζηα αξρηθά ζηάδηα ηεο επέθηαζεο θαη ην κεηνλέθηεκα ηεο μεληθφηεηαο ζε κηα μέλε ρψξα (Βuckley θαη Casson 1976, Hymer 1976). Παξ φια απηά απηφ ην θφζηνο κπνξεί λα εμαιεηθζεί κε ηελ αλάπηπμε ηεο δηεζλνχο εκπεηξίαο ηα θφζηε κεηαθνξάο θαη ηα θφζηε ζπλεξγαζίαο κεηαμχ ησλ επηρεηξήζεσλ πνπ πξνθχπηνπλ απφ ηα πςειά επίπεδα δηεζλνπνίεζεο.ζ αβεβαηφηεηα πνπ ζρεηίδεηαη κε ηελ πξνψζεζε μέλσλ δξαζηεξηνηήησλ ζην εμσηεξηθφ φπσο κηα ζεζκηθά δεηήκαηα απμάλνπλ επίζεο ηα ιεηηνπξγηθά θφζηε (Μitchell et al 1992). Ζ δηεχξπλζε ηεο δέζκεπζεο ησλ πεγψλ θαζψο θαη νη εζσηεξηθέο ηθαλφηεηεο πζηεξνχλ ηνπ ξπζκνχ αλάπηπμεο ηεο δηεζλνπνίεζεο ηα θφζηε ζα αληηζηαζκίζνπλ ηα νθέιε (Ζit θαη al 1997,Tallman θαη Li 1996). ηα αξρηθά ζηάδηα ηεο δηεζλνχο εμάπισζεο ηα πιενλεθηήκαηα ηεο δηεζλνχο ζηξαηεγηθήο ζα αληηζηαζκίζνπλ ηα θφζηε θαη νη επηρεηξήζεηο ζα έρνπλ πνιχ ζεκαληηθή απνδνηηθφηεηα (Gomes θαη Ramaswamy 1999). Δθηφο απφ ηα πιενλεθηήκαηα ηεο δηεζλνπνίεζεο νη κειεηεηέο αλαγλψξηζαλ θαη ηηο πιεπξέο ηεο δηεζλνπνίεζεο πνπ ελδέρεηαη λα έρνπλ αξλεηηθή επίπησζε ζηελ απφδνζε ησλ επηρεηξήζεσλ. χκθσλα κε ηνπο Hymer 1976 θαη Stinchcombe 1965 ηα θφζηε γεσγξαθηθήο δηαθνξνπνίεζεο απνδίδνληαη ζηελ κεηνλέθηεκα ηεο μεληθφηεηαο ησλ επηρεηξήζεσλ39 (ην κεηνλέθηεκα ηνπ λα είλαη κηα ζπγαηξηθή μέλε αλάκεζα ζηηο 55

56 άιιεο ζε κία αγνξά απνδίδεηαη ζηηο ζεζκηθέο θαη πνιηηηζκηθέο δηαθνξέο αλάκεζα ζηε ρψξα ηεο κεηξηθήο θαη ζηε ρψξα ππνδνρήο»(hymer 1975, Zaheer 1995) αιιά θαη ζην κεηνλέθηεκα «ηεο λεφηεηαο ησλ επηρεηξήζεσλ» ην γεγνλφο δειαδή φηη είλαη λέεο ζε ειηθία θαηά ηελ είζνδν ηνπο ζηηο αγνξέο πνπ δξαζεξηνπνηνχληαη40. Ζ κέηξεζε ηεο απφδνζεο ησλ επηρεηξήζεσλ δηεζλψο θαη βάζεη ησλ κειεηεηψλ (Σallman and Li, 1996,Hit et al 1997) πξαγκαηνπνηείηαη κε ηνλ ππνινγηζκφ δπν ρξεκαηννηθνλνκηθψλ κεγεζψλ φπνπ είλαη:1) ν δείθηεο απφδνζεο ησλ πεξηνπζηαθψλ ζηνηρείσλ (ROA) θαη ηoλ δείθηε απφδνζεο επί ησλ πσιήζεσλ (ROS)41.Χζηφζν, ιφγσ ησλ δηαθνξεηηθψλ κειεηψλ ππάξρνπλ πάληα θάπνηεο δηαθνξνπνηήζεηο ζηνλ ηξφπν κέηξεζεο ηεο απφδνζεο. Χο, πξνο ηελ δηεζλνπνίεζε, νη Sullivan (1994α) θαηαηάζζνπλ δηαθνξεηηθνχο ηξφπνπο κέηξεζεο ηεο δηεζληθφηεηαο απφ ηνπο δηάθνξνπο κειεηεηέο ζε ηξηα βαζηθά ραξ/θα: 1) ηελ απφδνζε 2)δνκή, θαη 3)ην ραξ/θν ηεο ζπκπεξηθνξάο ηεο επηρείξεζεο αληίζηνηρα. Σν πην ζπρλφ ραξ/θν κέηξεζεο ηεο απφδνζεο είλαη νη "πσιήζεηο εμσηεξηθνχ ζαλ πνζνζηφ ησλ ζπλνιηθψλ πσιήζεσλ»(φπσο ζηηο κειέηεο ησλ Geringer, Beamish, θαη da Costa, 1989), ελψ ν αξηζκφο ησλ ζπγαηξηθψλ εηαηξεηψλ ζην εμσηεξηθφ (φπσο ζηηο κειέηεο ησλ Morck θαη Yeung, 1991)είλαη ην πην βαζηθφ δηαξζξσηηθφ ραξαθηεξηζηηθφ. Αλ θαη ν Sullivan πξνηείλεη λα ρξεζηκνπνηνχλ ηελ "δηεζλή εκπεηξία ησλ θνξπθαίσλ ζηειερψλ» γηα λα κεηξεζεί ην ζπκπεξηθνξηθφ ραξαθηεξηζηηθφ ηεο πνιπεζληθφηεηαο, ην ραξαθηεξηζηηθφ απηφ είλαη ζρεηηθά ζπάληα ζε ζχγθξηζε κε ηηο άιιεο δχν θαηεγνξίεο. Έλαο άιινο ηξφπνο κέηξεζεο ηεο δηεζλνπνίεζεο ζχκθσλα κε ηνπο Allen θαη Pantzalis (1996) είλαη νη δχν δηαζηάζεηο ηεο δηεζληθφηεηαο ζηελ απφδνζε ηεο επηρείξεζεο δει. ην εχξνο θαη ην βάζνο. Σν εχξνο κεηξηέηαη απφ ηνλ αξηζκφ ησλ μέλσλ ρσξψλ ζηηο νπνίεο κηα επηρείξεζε δξαζηεξηνπνηείηαη έρνληαο ζπγαηξηθέο, ελψ ην βάζνο κεηξηέηαη απφ ηνλ αξηζκφ ησλ μέλσλ ζπγαηξηθψλ εηαηξεηψλ ζηηο δπν πην θνξπθαίεο αγνξέο ηεο δηαηξνχκελν κε ην ζπλνιηθφ αξηζκφ ησλ ζπγαηξηθψλ. Οη Allen θαη Pantzalis βξήθαλ φηη ην εχξνο είλαη κηα ηηκή πνπ εληζρχεη ηελ επίδξαζε ηεο δηεζλνπνίεζεο, αιιά ην βάζνο 40 The influence of liability of foreignness on market entry strategies International Marketing Review Volume: 23, 2006, C.Cotsakos, D Griffith, Michael Y. Hu 41 Jane W. Lu and Paul W. Beamish 2001 The internationalization and Performance of smes, Strategic Management Journal, Vol 22,p ,ζει

57 είλαη κηα αμία πνπ κεηψλεη ηηο επηπηψζεηο ηεο δηεζλνπνίεζεο ζηελ απφδνζε ηεο επηρείξεζεο. Δπηζθόπεζε εκπεηξηθώλ κειεηώλ Oη Errunza θαη Senbet (1984), Morck θαη Yeung (1991), θαη Tallman θαη Li (1996) ππνζηεξίδνπλ φηη ππάξρεη κηα ζεηηθή γξακκηθή ζρέζε κεηαμχ επηδφζεσλ ησλ εηαηξηψλ θαη βαζκνχ δηεζλνπνίεζεο ηνπο. χκθσλα κε κηα πξφζθαηε έξεπλα δηαπηζηψλεηαη φηη ππάξρεη κηα ζεηηθή γξακκηθή ζρέζε πνπ κεγεζχλεηαη απφ άιινπο παξάγνληεο, φπσο ε Δ&Α κηαο επηρείξεζεο θαη νη δπλαηφηεηεο κάξθεηηλγθ (Kotabe, Srinivasan, θαη Aulakh, 2002). Οη Mc Dougal θαη Oviatt( 1996 επηζεκαίλνπλ φηη νη επηρεηξήζεηο πνπ παξνπζηάδνπλ απμεκέλεο δηεζλείο πσιήζεηο παξνπζηάδνπλ αλψηεξε απφδνζε θαη ζην κεξίδην ηεο ζρεηηθήο αγνξάο αιιά θαη ζηελ απφδνζε ηεο επέλδπζεο. Οη Bloodgood et al (1996 έδεημαλ φηη ε δηεζλνπνίεζε ζπλδεφηαλ ζεκαληηθά κε πςειφηεξα θέξδε ελψ νη Burgel et al (2001) απέδεημαλ φηη νη εμαγσγείο έδεημαλ κεγαιχηεξα επίπεδα παξαγσγηθφηεηαο θαη αλάπηπμε ησλ πσιήζεσλ ζε ζπγθεθξηκέλα δείγκαηα δηεζλνπνηεκέλσλ επηρεηξήζεσλ πνπ δεζκεχνληαη ζε λένπο ηερλνινγηθνχο θιάδνπο. ηνλ αληίπνδα νη Lu θαη Βeamish(2001) βξήθαλ ζε δείγκα 19 δηαθνξεηηθψλ θιάδσλ θηλέδηθσλ κηθξνκεζαίσλ επηρεηξήζεσλ φηη ε ζρέζε πσιήζεσλ εμσηεξηθνχ θαη εζφδσλ είλαη αξλεηηθή. Αθφκα απνηειέζκαηα κηαο κειέηεο πνπ αθνξνχζε έλα δείγκα ηδησηηθψλ επηρεηξήζεσλ ζηελ Αγγιία ζε δηάθνξνπο κεηαπνηεηηθνχο θιάδνπο νη Westhead et al(2001b) εληφπηζαλ φηη ε ζρέζε κεηαμχ ηεο ηάζεο γηα εμαγσγέο ζρεηηδφηαλ ζεκαληηθά κε ηελ απφδνζε ησλ αληαγσληζηψλ ελψ δελ απνδείρζεθε θάπνηα ζεκαληηθή ζρέζε αλάκεζα ζηηο εμαγσγέο κε ηελ αχμεζε ησλ πσιήζεσλ ή ηελ επηβίσζε ηεο επηρείξεζεο. ηνλ αληίπνδα, άιιεο κειέηεο ησλ Siddharthan Lall (1982) θαη Geringer, Tallman, θαη Olsen (2000) απνθαιχπηνπλ κηα αξλεηηθή ζρέζε κεηαμχ ηεο δηεζλνπνίεζεο θαη ηεο απφδνζε ηεο επηρείξεζεο. Οη Kogut (1985), Porter (1985), Sullivan (1994β), Contractor (2002), θαη, Contractor Kumar, θαη Kundu (2007) αλαπηχζζνπλ επηρεηξήκαηα θαη ζηνηρεία πνπ δείρλνπλ φηη ν ηζρπξηζκφο «φζν πεξηζζφηεξε δηεζλνπνίεζε ηφζν θαιχηεξα» δελ ηζρχεη πάληα. Οη κειέηεο απηέο αλαγλσξίδνπλ φηη ε δηεζλνπνίεζε κηαο επηρείξεζεο έξρεηαη αληηκέησπε 57

58 ηφζν κε ηνπο θηλδχλνπο θαη ηα πιενλεθηήκαηα επνκέλσο εηζάγνληαη λέα θφζηε θαη νθέιε. Απφ ηελ παξαπάλσ ζχλζεζε ησλ ζεσξηψλ θαη ηα απνηειέζκαηα ησλ εκπεηξηθψλ κειεηψλ θαηαιήγνπκε ζηε δηακφξθσζε ηεο παξαθάησ ζεσξεηηθήο ππφζεζεο φπνπ ζα γίλεη πξνζπάζεηα λα απνδεηρζεί ζην εκπεηξηθφ θνκκάηη ηεο έξεπλαο: Τπόθεση 1: H ανάπηςξη ηων διεθνών δπαζηηπιοηήηων ηων μικπομεζαίων καινοηόμων επισειπήζεων έσει θεηική ζσέζη με ηην απόδοζη ηοςρ. 58

59 59

60 Παξαθάησ παξαηίζεηαη έλαο ζπγθεληξσηηθφο πίλαθαο ηεο δηεζλνχο βηβιηνγξαθηθήο επηζθφπεζεο πνπ πξαγκαηεχεηαη ηε ζρέζε δηεζλνπνίεζεοθαηλνηνκίαο ηεο ηειεπηαίαο εηθνζαεηίαο κε ζθνπφ ηελ ελδειερέζηεξε θαηαλφεζε ηνπ ππφ εμέηαζε δεηήκαηνο. Μειεηεηέο θαη έηνο Κύξην Θέκα/Σύπνο Έξεπλαο Θεσξεηηθό πιαίζην Δκπεηξηθή κέζνδνο ηαηηζηηθή κέζνδνο Απνηειέζκαηα Archibugi and Michie (1995) Μειέηε απφ θξηηηθή ζθνπηά ηεο βηβιηνγξαθίαο ζρεηηθά κε ηελ «ηερλνινγηθή παγθνζκηνπνίεζε» Πεγέο απφ ηηο εθεπξέζεηο θαη ηηο θαηλνηνκίεο Γηάθξηζε ηξηψλ δηαθνξεηηθψλ δηαδηθαζηψλ:1)δηεζλήο αμηνπνίεζε ηεο ηερλνινγίαο2) δηεζλήο ηερλνινγηθή ζπλεξγαζία 3)δηεζλήο πεγή ηεο ηερλνινγίαο Θεσξεηηθή κειέηε Παξφηη ε αμηνπνίεζε ησλ θαηλνηνκηψλ έρεη απμεζεί ζηηο δηεζλείο αγνξέο φπσο θαη ε δηεζλήο ζπλεξγαζία θαίλεηαη φηη ε παξαγσγή ηερλνινγίαο ζπλερίδεη λα ζπλδέεηαη ζε ζεκαληηθφ βαζκφ κε ηα εζληθά πιαίζηα Molero(1998) Έξεπλα γηα ηνπο παξάγνληεο πνπ θαζνξίδνπλ ηελ αλάπηπμε ηεο δηεζλνπνίεζεο ησλ ΜΜΔ ελδηάκεζσλ ρσξψλ.δκπεηξηθή έξεπλα Θεσξία ηεο θαηλνηνκίαο, ηερλνινγηθέο βάζεηο γηα ην δηεζλέο εκπφξην,εθδνρέο ησλ δηεζλψλ επελδχζεσλ- Μνληέιν ηεο Οπςάια 2 πεγέο πιεξνθφξεζεο: 814 θαηλνηφκεο εηαηξίεο θαη κειέηε ησλ 205 ελεξγψλ ππνζέζεσλ Discriminant analysis Oη ηερλνινγηθέο πεγέο πνπ αλαπηχζζνληαη ζηηο μέλεο αγνξέο έρνπλ ζεηηθή επίδξαζε ζηελ δηεζλνπνίεζε ησλ επηρεηξήζεσλ Wakelin (1998) Ο βαζκφο επίδξαζεο ηε θαηλνηνκίαο ζηελ εμαγσγηθή ζπκπεξηθνξά Υαξ/θα ηεο θαηλνηνκίαο ζε επίπεδν επηρείξεζεο θαη αλαζεψξεζε εκπεηξηθψλ κειεηψλ ιακβάλνληαο ππφςε ηνπο παξάγνληεο ησλ Μηθξννηθνλνκηθά ζηνηρεία ζε δείγκα 320 επηρεηξήζεσλ γηα 5 ρξφληα Πεξηγξαθηθή ζηαηηζηηθή.μνληέιν Tobit Βξέζεθαλ ζεκαληηθέο δηαθνξέο ζηηο αληηδξάζεηο ησλ θαηλνηφκσλ θαη κε θαηλνηφκσλ επηρεηξήζεσλ.γεδνκέλνπ ηνπ κεγέζνπο νη θαηλνηνκηθέο επηρεηξήζεηο έρνπλ ηελ ηάζε λα εμάγνπλ θαη φζν πεξηζζφηεξεο θαηλνηνκίεο έρνπλ ηφζν απμάλεηαη ε πηζαλφηεηα γηα είζνδν ζε λέεο αγνξέο 60

61 εμαγσγψλ Basile (2001) Aλάιπζε θαη ζχγθξηζε ηεο ζρέζεο αλάκεζα ζηηο θαηλνηνκηθέο δπλαηφηεηεο θαη ηελ εμαγσγηθή ζπκπεξηθνξά ησλ ηηαιηθψλ επηρεηξήζεσλ ζε δηαθνξεηηθά θαζεζηψηα ζπλαιιάγκαηνο.ηφρνο ε αλάιπζε ηεο εμαγσγηθήο ζπκπεξηθνξάο ηελ ίδηα ρξνληθή πεξίνδν.δκπεηξηθή έξεπλα Μηθξννηθνλνκηθφ κνληέιν εμαγσγηθήο ζπκπεξηθνξάο Σπραίν δείγκα 4000 επηρεηξήζεσλ κε θξηηήξην ην κέγεζνο ηεο επηρείξεζεο(αξηζκφο ππαιιήισλ,θιάδνπ θαη πεξηνρήο) Πνιπκεηαβιεηή αλάιπζε.μνληέιν Tobit Οη επηρεηξήζεηο πνπ εηζάγνπλ θαηλνηνκηθά πξντφληα ή/θαη δηαδηθαζίεο κέζσ E&A ή κέζσ επελδχζεσλ επελδχζεσλ ζε λέν θεθαιαηνπρηθφ εμνπιηζκφ έρνπλ κεγαιχηεξε εμαγσγηθή ηάζε.σν 90% ησλ επηηρεηξήζεσλ κε θαηλνηνκία αλά πεξίνδ είλαη εμαγσγείο. H Δ&Α πνπ ζρεηίδεηαη κε θαηλνηνκηθά πξντφληα είρε ζεηηθή επίδξαζε ζηηο εμαγσγέο.ζ θαηλνηνκία απνηειεί αληαγσληζηηθφ πιενλέθηεκα θαη εμεγεί ηελ εηεξνγέλεηα ησλ επηρεηξήζεσλ ηνπ θιάδνπ εμαγσγηθά Acs, Mork and Yeung (2001) Ζ επίδξαζε ησλ θπβεξλεηηθψλ πνιηηηθψλ ζηε δηαδηθαζία ηεο δηεζλνπνίεζεο ησλ ΜΜΔ. Θεσξία ησλ πνιπεζληθψλ επηρεηξήζεσλ Έξεπλα ζε κηα θαλαδηθή δεκφζηα επηρείξεζε πνπ παξέρεη ζηνπο εμαγσγείο νηθνλνκηθή ππνζηήξημε,πηζηψζεηο θαη αζθάιεηεο Θεσξεηηθή θαη εκπεηξηθή κειέηε Οη ξηδηθέο θαηλνηνκίεο είλαη πην πηζαλφ λα εκθαληζηνχλ ζηηο ΜΜΔ.Οη ΜΜΔ θαη νη πνιπεζληθέο ζπλεξγάδνληαη κε ζηφρν λα παγθνζκηνπνηεζνχλ Eusebio et Rialp(2002) Πξνζδηνξηζκφο ησλ παξαγφλησλ πνπ πξνζεγγίδνπλ ηελ ηερλνινγηθή θαηλνηνκία ησλ επηρεηξήζεσλ.δκπεηξηθή Μειέηε Δκπεηξηθά ζηνηρεία σο πξνο ηελ επίδξαζε ησλ επελδχζεσλ ζε ηερλνινγία ζηνπο εμαγσγηθνχο δείθηεο Γείγκα επηρεηξήζεσλ 173 κεηαπνηεηηθψλ επηρεηξήζεσλ θαη ζηνηρεία απφ έξεπλα(ηζπαλία). Πεξηγξαθηθή αλάιπζε θαη γξακκηθή παιηλδξφκεζε Θεηηθή θαη ζεκαληηθή επίδξαζε ησλ επελδχζεσλ ζε Δ&Α ζηελ πηζαλφηεηα ησλ επηρεηξήζεσλ γηα εμαγσγέο.οη θαηλνηνκίεο πξντφλησλ θαη δηαδηθαζηψλ έρνπλ ζεηηθή επίδξαζε ζελ εμαγσγηθή έληαζε 61

62 Cho and Pucik (2005b) Δμεηάδνπλ ηε ζρέζε αλάκεζα ζηελ θαηλνηνκηθφηεηα,πνηφηεηα, αλάπηπμε θαη θεξδνθνξία θαη ηελ αμία ηεο αγνξάο ζε ζρέζε κε ηελ επηρείξεζε. Δκπεηξηθή κειέηε Μειέηε ησλ άυισλ πεγψλ εκαληηθή θαη πνηνηηθή επηζθφπεζε ζηελ θαηλνηνκία θαη ε αμηνπνίεζε ηεο νξγαλσζηαθήο γλψζεο FFortune Reputation Survey (1983), Structural Equations Model - Άκεζε ζρέζε αλάκεζα ζηελ θαηλνηνκηθφηεηα θαη 3 κέηξα κέηξεζεο ηεο απνδνηηθφηεηαο.ζ θαηλνηνκηθφηεηα έρεη άκεζε ζρέζε κε ηελ αμί αγνξάο θαη κε ηελ ππάξρνπζα πνηφηεηα ζηελ ζρέζε αλάκεζα ζηελ θαηλνηνκηθφηεηα θαη ηελ αμία αγνξάο.τπάξρεη επίδξαζε ηεο θεξδνθνξίαο ζηε ζρέζε αλάκεζα ζηελ αλάπηπμε θαη ηελ αμία ηεο αγνξάο. Flor and Oltra (2005) Οη επηδξάζεηο ησλ ηερλνινγηθψλ δπλαηνηήησλ ζηελ επηρείξεζε ζαλ κηα έθθξαζε ηεο ηερλνινγηθά θαηλνηνκηθήο ζηξαηεγηθήο ηη επίδξαζε έρνπλ ζηλ δηεζλή ηνπο αληαγσληζηηθφηεηα Δπηζθφπεζε απφ ηελ 888 εμαγσγηθέο ηζπαληθέο βηβιηνγξαθία ζηελ επηρεηξήζεηο. ηερλνινγηθή θαηλνηνκία γηα λα πξνζδηνξίζεη ηηο δηαθνξεηηθέο δπλαηφηεηεο πνπ νη επηρεηξήζεηο κπνξνχλ λ αλαπηχμνπλ γηα λα δηαρεηξηζηνχλ νη επηρεηξήζεηο ηελ θαηλνηνκηθή ηνπο δηαδηθαζία Πνιιαπιέο γξακκηθέο αλαιχζεηο Οη ηερλνινγηθέο θαηλνηνκηθέο δπλαηφηεηεο έρνπλ ζεηηθή επίδξαζε ζηελ εμαγσγηθή απφδνζε.οη επελδχζεηο πνπ αθνξνχλ ηηο εζσηεξηθέο θαηλνηνκηθέο δξαζηεξηφηεηεο έρνπλ ζεηηθή επίδξαζε ζηελ εμαγσγηθή απφδνζε ησλ επηρεηξήζεσλ. Οη παξαγσγηθέο δπλαηφηεηεο έρνπλ ζεηηθή επίδξαζε ζηηο βειηηψζεηο ησλ δηαδηθαζίσλ θαη ησλ πξντφλησλ.ζ εμαγσγηθή απφδνζε έρεη ζρεηίδεηαη κε δπλαηφηηεεο πνπ πξνέξρνληαη απφ ζπλεξγαζίεο κε παλεπηζηήκηα θαη εξεπλεηηθά ηλζηηηνχηα παξά κε ζπλεξγαζίεο κε άιιεο επηρεηξήζεηο. Lopez θαη Garcia (2005) Mειέηε ηεο ζρέζεο αλάκεζα ζηηο ηερλνινγηθέο ηθαλφηεηεο θαη ηεο εμαγσγηθήο ζπκπεξηθνξάο απφ κηα δηπιή νπηηθή: ε απφθαζε γηα εμαγσγή θαη εμαγσγηθή έληαζε.δκπεηξηθή κειέηε Θεσξία πνπ βαζίδεηαη ζηηο πεγέο ηεο επηρείξεζεο Γεδνκέλα απφ κειέηε επηρεηξεκαηηθψλ ζηξαηεγηθψλ (Ηζπαλία).πλνιηθφ δείγκα 1234 κεηαπνηεηηθψλ επηρεηξήζεσλ Πεξηγξαθηθή θαη παξακεηξηθή ζηαηηζηηθή θη κνληέια πνιιαπιήο παιηλδξφκεζεο Οη θαηλνηνκίεο ησλ πξντφλησλ θαη ησλ δηαδηθαζηψλ φπσο θαη ε ρξήζε ησλ παηέλησλ έρνπλ ζεηηθή θαη ζεκαληηθή επίδξαζε ζην λα μεθηλήζεη κηα επηρείξεζε λα εμάγεη θαη ζηελ εμαγσγηθή ηεο έληαζε.ζ επέλδπζε ζε Δ&Α έρνπλ ζεηηθή επίδξαζε κφλν ζηελ εμαγσγηθή έληαζε 62

63 Salomon and Shaver (2005) Αλάιπζε ζην αλ νη εμαγσγείο κπνξνχλ λα έρνπλ πξφζβαζε ζε αληίζηξνθε γλψζε πνπ εηζάγεηαη ζηελ επηρείξεζε φρη απαξαίηεηα απφ ηελ εγρψξηα αγνξά κε ηελ έλλνηα φηη ε γλψζε κπνξεί λα επηζηξέςεη ζηελ επηρείξεζε κε απνηέιεζκα λα λα απμεζεί ε θαηλνηνκία Δπηζθφπεζε βηβιηνγξαθηθή θαη εζηίαζε ζηα θαηλνηφκα απνηειέζκαηα Γεδνκέλα απφ κειέηε ηεο δεθαεηίαο ηνπ 90(Fundacion Empressa Publica).Γείγκα 3,060 επηρεηξήζεσλ θαη 14,282 παξαηεξήζεσλ θαηά έηνο Πεξηγξαθηθή ζηαηηζηηθή Οη εμαγσγέο είλαη ζπλδεδεκέλε κε πξνεγνχκελεο απμήζεηο: ζε θαηλνηνκία πξντφληνο θαη αηηήζεηο γηα παηέληεο.οη εμαγσγείο απμάλνπλ ηηο αηηήζεηο γηα παηέληεο.οη εμαγσγείο απμάλνπλ ηηο θαηλνηνκίεο πξντφλησλ Lachenmaier and Wossmann (2005) Πξνζδηνξηζκφο γηα ηνλ αλ ε θαηλνηνκία πξνθαιεί ηηο εμαγσγέο αλάκεζα ζηηο κεηαπνηεηηθέο επηρεηξήζεηο.δκπεηξηθή κειέηε Κχθινο δσήο πξντφληνο θαη κνληέια αλάπηπμεο παγθφζκηαο νηθνλνκίαο Γεδνκέλα απφ ην 2002 κειέηε ηνπ ifo innovation(γεξκαλία).γείγκα :981 κεηαπνηεηηθψλ επηρεηξήζεσλ Πεξηγξαθηθή ζηαηηζηηθή Καη παιηλδξφκεζε Tobit Tα απνηειέζκαηα ππνζηεξίδνπλ ηα κνληέια ηνπ θχθινπ δσήο ηνπ πξντφληνο πνπ ζέινπλ ηελ θαηλνηνκία λα απνηειεί ηελ θηλεηήξηα δχλακε γηα ηηο εμαγσγέο ησλ βηνκεραλνπνηεκέλσλ ρσξψλ.σν λα είλαη κηα επηρείξεζε θαηλνηνκηθή επηθέξεη ζηηο επηρεηξήζεηο κεγαιχηεξα κεξίδηα εμαγσγψλ απ ηηο αληίζηνηρεο κε θαηλνηφκεο επηρεηξήζεηο ηνπ θιάδνπ. Σν γεγνλφο φηη ε απφδνζε ησλ επηρεηξήζεσλ ηείλεη ζπλερψο λ απμάλεη ηηο εμαγσγέο νθείιεηαη ζηελ αηηηνινγηθή ζρέζε ησλ θαηλνηνκηθψλ δξαζηεξηνηήησλ ζηηο εμαγσγέο 63

64 5 ΘΔΧΡΖΣΗΚΟ ΤΠΟΒΑΘΡΟ Καηλνηνκία ηελ ελφηεηα απηή γίλεηαη ε πξνζπάζεηα λα παξνπζηαζηνχλ ζε βάζνπο θαη απφ δηαθνξεηηθέο νπηηθέο γσλίεο νη φξνη ηεο θαηλνηνκίαο θαη ηεο δηεζλνπνίεζεο θαη λα νξηνζεηεζεί ελ γέλεη ην ζεσξεηηθφ πιαίζην κέζα ζην νπνίν θηλνχληαη νη εξεπλεηηθνί ζηφρνη ηεο ζπγθεθξηκέλεο εξγαζίαο. Ζ φξνο «θαηλνηνκία» απνηειεί εδψ θαη δεθαεηίεο κηα επξεία έλλνηα πνπ έρεη γίλεη αθαδεκατθή πξνζπάζεηα λα πξνζεγγηζηεί απφ πνιινχο κειεηεηέο. Τπάξρνπλ πνιινί νξηζκνί γηα ηελ θαηλνηνκία. Χζηφζν, θάπνηνη νξηζκνί ζπλδένληαη κε ηελ αλάπηπμε λέσλ αγνξψλ φπσο ε δηεζλνπνίεζε πνπ απνηεινχλ θαη απηέο φςεηο ηεο θαηλνηνκίαο. Ζ έλλνηα ηεο θαηλνηνκίαο έρεη κειεηεζεί πνιχ θαηά ηε δηάξθεηα ησλ εηψλ, μεθηλψληαο απφ ηνλ «παηέξα» ηεο ζεσξεηηθήο ηεο πξνζέγγηζεο ηεο ηνλ Schumpeter (1943) ν νπνίνο έδσζε ηηο βαζηθέο αξρέο γηα ην ηη κπνξεί λα νλνκαζηεί ε "ζεσξία ηεο θαηλνηνκίαο", θάηη πνπ αξγφηεξα αλαπηχρζεθε ζηε λενθιαζηθή ζεσξία απφ ηνλ Arrow (1979), έθηαζαλ ζηελ πξαγκαηηθή ηνπ έθθξαζε απφ ζεσξίεο πνπ αλέπηπμαλ νη Nelson θαη Winter (1982). ηε ζπλέρεηα ν Dosi (1984) έζεζε ηηο βάζεηο ησλ ζεκειησδψλ ελλνηψλ ηεο πξαγκαηηθήο ηερλνινγηθήο θαηλνηνκίαο, αξγφηεξα, ν Pavitt (1984) αλέιπζε ηε δηαδηθαζία ηεο θαηλνηνκίαο ζε δηεζλέο επίπεδν, θαη νη Archibugi θαη Michie (1995) ε παγθνζκηνπνίεζε ησλ δηαδηθαζηψλ ηεο ηερλνινγηθήο θαηλνηνκίαο. (Spanish firms). Ο Schumpeter (1934) εηζήγαγε ηελ ηδέα ηνπ αλνίγκαηνο λέσλ αγνξψλ σο έλα ηκήκα ηεο θαηεγνξηνπνίεζεο ηνπ γηα ηελ θαηλνηνκία. Χζηφζν, νη λέεο αγνξέο είλαη έλα ηκήκα κηαο ζπλνιηθήο δηαδηθαζίαο φπσο ζεκείσζαλ νη Myers θαη Marquis (1969) φπνπ αλαθέξνπλ φηη ε θαηλνηνκία είλαη κηα δηαδηθαζία ελφο αξηζκνχ ππνδηαδηθαζηψλ πνπ αιιεινζπλδένληαη. Απηέο νη ππνδηαδηθαζίεο κηαο λέαο ηδέαο, εθεχξεζεο κηαο λέαο ζπζθεπήο ή ηεο αλάπηπμεο κηαο λέαο αγνξάο (Myers θαη Marquis 1969). Δπνκέλσο ε δηαδηθαζία ηεο θαηλνηνκίαο ζε ζπλδπαζκφ κε ηελ πξψηε εμαγσγή ζα πεξηέρεη ζ απηέο ηηο ππνθαηεγνξίεο ηελ αλάπηπμε κηαο λέαο δηεζλνχο αγνξάο αιιηψο δελ ζα πξφθεηηαη γηα εμαγσγή. χκθσλα κε ηνλ Autio et al 1998 ε θαηλνηνκία απνηειεί ην θιεηδί γηα ηελ απφθηεζε αληαγσληζηηθνχ πιενλεθηήκαηνο θαη ζπλδέεηαη κε ηηο πεγέο θαη ηηο νξγαλσηηθέο δπλαηφηεηεο ηεο επηρείξεζεο. 64

65 Ο Kanter (1985) πξνζδηνξίδεη έλαλ επξχ νξηζκφ γηα ηελ θαηλνηνκία πνπ πεξηιακβάλεη θάπνηα απφ ηα παξαθάησ ραξ/θα: «Ζ θαηλνηνκία είλαη ε πεγή,ε απνδνρή θαη ε εθαξκνγή λέσλ ηδεψλ, δηαδηθαζηψλ, πξντφλησλ ή ππεξεζηψλ.μπνξεί λα παξνπζηαζηεί ζε νπνηαδήπνηε ηκήκα κηαο επηρείξεζεο θαη κπνξεί λα πεξηιακβάλεη δεκηνπξγηθή εθαξκνγή αιιά θαη απζεληηθή εθεχξεζε θαζψο επίζεο πεξηιακβάλεη ηελ δπλαηφηεηα γηα αιιαγή θαη πηνζέηεζε (ζει.201)». χκθσλα κε Terziovski (2002), ε θαηλνηνκία είλαη κηα ζχλζεηε δηαδηθαζία,πνπ εχθνια ραξαθηεξίδεηαη σο θξίζηκεο ζεκαζίαο γηα ηελ νξγαλσηηθή επηηπρία αιιά δελ είλαη εχθνιν λα ηελ δηαρεηξηζηνχκε Οη Hurmerinta-Peltomaki (2003) επίζεο ππνζηεξίδνπλ φηη απηή ε ηδέα ησλ θαηλνηνκηψλ αθνξά ηελ άπνςε ηνπ λα παξακέλεη κα επηρείξεζε ζε δηαξθή εμέιημε θαη λα αξηζκεί θάπνηεο αιιαγέο ζαλ απνηέιεζκα. Ζ επηηπρήο θαηλνηνκία ζε λέα πξντφληα θαη δηαδηθαζίεο ζεσξνχληαη φιν θαη πεξηζζφηεξν σο ην θεληξηθφ ζέκα ηεο νηθνλνκηθήο αλάπηπμεο (Porter, 1998). χκθσλα κε ηon Acs (2001) θαηλνηνκία είλαη ε πξνζπάζεηα γηα ηε δεκηνπξγία ζθφπηκεο θαη εζηηαζκέλεο αιιαγήο ζην νηθνλνκηθέο ή θνηλσληθέο δπλαηφηεηεο κηαο επηρείξεζεο. Απφ κηθξννηθνλνκηθή ζθνπηά ε θαηλνηνκία είλαη ε δηαρείξηζε ησλ αξρψλ βαζίδεηαη ζηελ απνζηνιή ηεο επηρείξεζεο ηηο έξεπλεο γηα κνλαδηθέο επθαηξίεο θαη θαζνξίδεη αλ απηέο ηαηξηάδνπλ ζηελ ζηξαηεγηθή θαηεχζπλζε ηεο εηαηξίαο θαζνξίδνπλ ηα κεγέζε γηα ηελ επηηπρία θαη ζπλερψο επαλαμηνινγνχλ ηνπο επθαηξίεο (Gaynor 2002). Γεληθφηεξα ε θαηλνηνκία έρεη εμεηαζηεί απφ δηάθνξεο νπηηθέο φπσο ηελ αηνκηθή, ηεο επηρείξεζεο θαη ηεο ρψξαο πνπ βαζίδεηαη ζην κάλαηδκελη ηεο θαηλνηνκίαο θαη ηελ αληαγσληζηηθφηεηα ησλ πεγψλ ηεο θάζε ρψξαο. Ζ κειέηε ηεο θαηλνηνκίαο ζε επίπεδν επηρείξεζεο έρεη ρσξηζηεί ζε ηέζζεξα ξεχκαηα. Σν πξψην ξεχκα κειέηεο εξεπλά ηνπο ηχπνπο ηεο θαηλνηνκίαο ζπκπεξηιακβαλνκέλνπ ηεο θαηλνηνκίαο παξαδείγκαηα ηέηνηα είλαη ε ηερλνινγηθή θαηλνηνκία (Cardinal 2001, Damanpour and Evan 1984) ε δηνηθεηηθή θαηλνηνκία (Ravichardran 2000) θαη ε ζηξαηεγηθή θαηλνηνκία (Σurock 2001) θαζψο επίζεο πξντφλησλ θαη δηαδηθαζηψλ (Bagchi-Sen 2001, Trott 1998).To δεχηεξν ξεχκα κειεηά ηηο πεγέο ηηο δηάθνξεο πεγε ο ηεο θαηλνηνκίαο (Ο Νeill et al 1998).Σν ηξίην εξεπλά ηνπο παξάγνληεο ησλ νξγαλσηηθψλ θαηλνηνκηψλ,φπσο γηα π.ρ. ηελ επίδξαζε ησλ δνκψλ,ησλ δηαδηθαζηψλ θαη ησλ αλζξψπσλ ζηελ αλάπηπμε ηνπ κάξθεηηλγθ ησλ λέσλ πξντφλησλ(κing 1990,Sorensen and Stuart 2000,Trott 1998).To ηέηαξην ξεχκα κειεηά ηηο επηπηψζεηο θαη ηα απνηειέζκαηα ηεο ζρέζεο κεηαμχ 65

66 θαηλνηνκηψλ θαη απφδνζεο ηεο επηρείξεζεο (Damanpour and Evan 1984,Damanpour 1991,Li and Atuagene-Gima,2001,Roper and Love 2002). Οη θαηλνηφκεο δξαζηεξηφηεηεο δηαθξίλνληαη γεληθά ζε νξηαθέο θαη ξηδηθέο ε δηάθξηζε αλάκεζα ζ απηέο ηηο δχν δείρλεη ηνλ ηξφπν πξνζέγγηζεο ηνπο απ ηηο επηρεηξήζεηο. Οξηαθή θαηλνηνκία ή «θαηλνηνκία ξνπηίλαο» είλαη ε εηζαγσγή κηθξψλ αιιαγψλ ζε πξνγελέζηεξεο νξγαλσηηθέο πξαθηηθέο ελψ ξηδηθέο θαηλνηνκίεο είλαη εηζαγσγή κηαο μαθληθήο θαη κεγάιεο αιιαγήο πνπ νδεγεί ηελ επηρείξεζε ζην λα δξα κε δηαθνξεηηθφ ηξφπν απ φηη πξηλ(nord and Tucker, 1987; Urabe et al., 1988; West and Farr, 1990).Σν ζχλνιν ησλ κειεηεηψλ Γηεζλνπνίεζε Πνιινί εξεπλεηέο έρνπλ ζπιιάβεη ηελ ηδέα ηεο δηεζλνπνίεζεο ζαλ κηα κνξθή επέλδπζεο ζηηο μέλεο αγνξέο εξκελεπκέλε απφ νηθνλνκηθή αλάιπζε.(buckley & Casson 1993 Dunning 1988).Μηα δεχηεξε παξαδνζηαθή άπνςε θαίλεηαη λα αληηκεησπίδεη ην θαηλφκελν ζαλ κηα εμειηθηηθή ζπλερή δηαδηθαζία φπνπ νη επηρεηξήζεηο απμάλνπλ ηελ δηεζλή ηνπο δξάζε ζαλ κηα ιεηηνπξγία απμαλφκελεο γλψζεο θαη δέζκεπζεο ηεο αγνξάο (Bilkey & Tesar 1977,Johnason & Vahlne 1977,Cavusgil 1980) απνηειεί δει. κηα δηαδνρηθή δηαδηθαζία κάζεζεο ηεο απμαλφκελεο θαη ζηαδηαθήο δέζκεπζεο ζε πεγέο. Πνιχ πξφζθαηα κηα άιιε εμειηθηηθή ζηξαηεγηθή άπνςε ηεο δηεζλνπνίεζεο ζεσξεί ηελ δηεζλνπνίεζε φρη κφλν ζαλ έλα αλψδπλν κνλνπάηη αλάπηπμεο ρσξίο κεηαβνιέο (Melin 1992,Root 1994) αιιά θαη ζαλ έλα δξφκν πνπ πεξηιακβάλεη θαη πξνο «ηα έζσ» αιιά θαη «πξνο ηα έμσ» κνξθέο δηεζλνχο αλάπηπμεο γηα ηελ επηρείξεζε. Οπζηαζηηθά, πεξηγξάθεηαη ζαλ κηα ζχλζεηε δηαδηθαζία πνπ ζπλερψο επαλαπξνζδηνξίδεη ην βαζκφ δηεζλνχο αλάκεημεο θαη ηελ δέζκεπζε πνπ πηνζεηεί έλαο νξγαληζκφο (Welch & Loustarinen 1988,1993).Οη Calof θαη Beamish (1995) ζεψξεζαλ φηη «είλαη ε δηαδηθαζία πηνζέηεζεο ιεηηνπξγηψλ γηα ηελ επηρείξεζε ( ζηε ζηξαηεγηθή, ζηελ νξγάλσζε θαη ζηηο πεγέο) ζηα δηεζλή πεξηβάιινληα».δλψ ν Adersen (1997) ζπγθεληξψλνληαο απηέο ζεσξίεο ππνζηεξίδεη φηη ε δηεζλνπνίεζε είλαη κηα δηαδηθαζία πηνζέηεζεο ηεο κεηαθνξάο ησλ ραξαθηεξηζηηθψλ ζηελ δηεζλή αγνξά «Conceptual frameworks on smes internationalization past,present and future trends of research» Alex Rialp and Josep Rialp reassessing the internationalisation of the firm,volume 11,page

67 Ζ δηεζλνπνίεζε, έρεη γίλεη θπξίσο θαηαλνεηή σο ε δηαδηθαζία πξνζαξκνγήο ησλ δξαζηεξηνηήησλ ηεο επηρείξεζεο ζε δηεζλή πεξηβάιινληα, είλαη έλα ζεκαληηθφ δήηεκα γηα ηηο επηρεηξήζεηο πνπ ζπρλά νδεγνχλ ζε δσηηθήο ζεκαζίαο αλάπηπμε, ρξήζηκα απνηειέζκαηα κάζεζεο θαη ηελ ελίζρπζε ηεο νηθνλνκηθήο απφδνζεο, φπσο ν Prashantham (2005) απνθαιχπηεη ζηελ εξγαζία ηνπ. Δπηπιένλ, ν ζπγγξαθέαο πεξηγξάθεη ηε δηεζλνπνίεζε σο κηα θαηλνηνκία ηεο εηαηξείαο πνπ ζπρλά ζπλεπάγεηαη σο ιήςε απνθάζεσλ ππφ ζπλζήθεο αβεβαηφηεηαο, φπνπ ε γλψζε είλαη δσηηθήο ζεκαζίαο. Γηα νξηζκέλνπο κειεηεηέο ε απφθαζε γηα δηεζλνπνίεζε πξνέξρεηαη απφ δπν βαζηθνχο παξάγνληεο: ηελ ειηθία θαη ην κέγεζνο ηεο επηρείξεζεο.(katsikeas 1994). ε φηη αθνξά ηελ ειηθία πνιιέο έξεπλεο έρνπλ δείμεη ηε ζεηηθή ζρέζε αλάκεζα ζηελ εκπεηξία θαη ην επίπεδν δηεζλνπνίεζεο ηεο κηθξνκεζαίαο επηρείξεζεο ζε ζρέζε κε ηελ ειηθία ηεο. Απ ηελ άιιε πιεπξά ην κέγεζνο ηεο επηρείξεζεο ζρεηίδεηαη κε ηελ δηαζεζηκφηεηα ζε παξαπάλσ πεγέο θαη ηερλνγλσζία. χκθσλα κε ηελ εμειηθηηθή ζεσξία ηεο δηεζλνπνίεζεο ε γλψζε απφ ηηο εγρψξηε αγνξέο θαη ε δηαζεζηκφηεηα ησλ πεγψλ δηαθνξνπνηεί ηελ δηεζλή αλάπηπμε (Johanson et al 1977,Knight and Leisch 2002) Δλψ φπσο ν Dunning έρεη επηζεκάλεη (1990 φηη γηα ηελ πξνζπάζεηα δηεζλνχο δξαζηεξηφηεηαο ε επηρείξεζε ρξεηάδεηαη απηή ηε δέζκεπζε πεγψλ θαη γλψζεσλ απφ ην εγρψξην πεξηβάιινλ φπνπ ην επίπεδν απηψλ ησλ πεγψλ επεξεάδεη θαη ηνλ ηξφπν εηζφδνπ ζηηο δηεζλείο αγνξέο 43. Mηα άιιε ζεκαληηθή παξάκεηξνο θαζνξηζηηθήο ζεκαζίαο γηα ηελ απφθαζε δηεζλνπνίεζεο απνηειεί θαη ην πξνθίι ησλ ίδησλ ησλ επηρεηξεκαηηψλ γηα αμηνπνίεζε ησλ επθαηξηψλ ζηηο δηεζλείο αγνξέο (Bhave, 1994, Hills et al. 1997, Singh et al 1999). χκθσλα κε ηελ ζεσξία ηεο επηρεηξεκαηηθφηεηαο44 πνπ επηθεληξψλεηαη ζηα ραξαθηεξηζηηθά ηνπ επηρεηξεκαηία σο βαζηθφ ζηνηρείν ηεο επηρείξεζεο κηα πξνιεπηηθή θαη δηαξθψο ελεξγή ζηάζε ησλ επηρεηξεκαηηψλ γηα ηελ αλαδήηεζε δηεζλψλ επθαηξηψλ θαη θαηάιιεισλ ζπλζεθψλ ζρεηίδεηαη άκεζα κε ηελ αλάπηπμε ηεο επηρείξεζεο,ηελ 43 Francisco Jos e Acedo, Juan Florin (2006) An entrepreneurial cognition perspective on the internationalization of SMEs,J Int Entrepr 4:49 67, DOI /s C Springer ScienceBusiness Media, ςελ Athanasios Hadjimanolis (2000 An investigation of innovation antecedents in small firms in the context of a small developing country,r and D Management,Vol 30,Blackwell Publishers., , ςελ

68 αληαγσληζηηθή ηεο ζέζε θαη ηελ αχμεζε ησλ πσιήζεσλ. Δλψ κέζα απφ έξεπλεο έρεη απνδεηρζεί θαη ε ζεηηθή ζρέζε πνπ ππάξρεη αλάκεζα ζε κηα «πξνιεπηηθή ζηάζε» ησλ κηθξψλ επηρεηξήζεσλ γηα αλαδήηεζε επθαηξηψλ θαη ην επίπεδν ηεο θαηλνηνκίαο ζηηο εθαξκνζκέλεο ζηξαηεγηθέο ηνπο ( Κickul and Gundry ). Ζ δηεζλνπνίεζε, έρεη γίλεη θπξίσο θαηαλνεηή σο ε δηαδηθαζία πξνζαξκνγήο ησλ δξαζηεξηνηήησλ ηεο επηρείξεζεο ζε δηεζλή πεξηβάιινληα, είλαη έλα ζεκαληηθφ δήηεκα γηα ηηο επηρεηξήζεηο πνπ ζπρλά νδεγνχλ ζε δσηηθήο ζεκαζίαο αλάπηπμε, ρξήζηκα απνηειέζκαηα κάζεζεο θαη ηελ ελίζρπζε ηεο νηθνλνκηθήο απφδνζεο, φπσο ν Prashantham (2005) απνθαιχπηεη ζηελ εξγαζία ηνπ. Δπηπιένλ, ν ζπγγξαθέαο πεξηγξάθεη ηε δηεζλνπνίεζε σο κηα θαηλνηνκία ηεο εηαηξείαο πνπ ζπρλά ζπλεπάγεηαη σο ιήςε απνθάζεσλ ππφ ζπλζήθεο αβεβαηφηεηαο, φπνπ ε γλψζε είλαη δσηηθήο ζεκαζίαο. Γηα νξηζκέλνπο κειεηεηέο ε απφθαζε γηα δηεζλνπνίεζε πξνέξρεηαη απφ δπν βαζηθνχο παξάγνληεο: ηελ ειηθία θαη ην κέγεζνο ηεο επηρείξεζεο.(katsikeas 1994). ε φηη αθνξά ηελ ειηθία πνιιέο έξεπλεο έρνπλ δείμεη ηε ζεηηθή ζρέζε αλάκεζα ζηελ εκπεηξία θαη ην επίπεδν δηεζλνπνίεζεο ηεο κηθξνκεζαίαο επηρείξεζεο ζε ζρέζε κε ηελ ειηθία ηεο. Απ ηελ άιιε πιεπξά ην κέγεζνο ηεο επηρείξεζεο ζρεηίδεηαη κε ηελ δηαζεζηκφηεηα ζε παξαπάλσ πεγέο θαη ηερλνγλσζία. χκθσλα κε ηελ εμειηθηηθή ζεσξία ηεο δηεζλνπνίεζεο ε γλψζε απφ ηηο εγρψξηεο αγνξέο θαη ε δηαζεζηκφηεηα ησλ πεγψλ δηαθνξνπνηεί ηελ δηεζλή αλάπηπμε (Johanson et al 1977,Knight and Leisch 2002) Δλψ φπσο ν Dunning έρεη επηζεκάλεη (1990) γηα ηελ πξνζπάζεηα δηεζλνχο δξαζηεξηφηεηαο ε επηρείξεζε ρξεηάδεηαη απηή ηε δέζκεπζε πεγψλ θαη γλψζεσλ απφ ην εγρψξην πεξηβάιινλ φπνπ ην επίπεδν απηψλ ησλ πεγψλ επεξεάδεη θαη ηνλ ηξφπν εηζφδνπ ζηηο δηεζλείο αγνξέο Francisco Jos e Acedo, Juan Florin (2006) An entrepreneurial cognition perspective on the internationalization of SMEs,J Int Entrepr 4:49 67, DOI /s C Springer ScienceBusiness Media, ζει Francisco Jos e Acedo, Juan Florin (2006) An entrepreneurial cognition perspective on the internationalization of SMEs,J Int Entrepr 4:49 67, DOI /s C Springer ScienceBusiness Media, ζει

69 «Ζ ζεσξία ησλ πεγώλ» Πνιιέο έξεπλεο έρνπλ πξαγκαηνπνηεζεί πεξηιακβάλνληαο ην δήηεκα ηεο θαηλνηνκίαο θαη ηεο δηεζλνπνίεζεο ηεο επηρείξεζεο πεξηιακβάλνληαο ηελ «ζεσξία ησλ πεγψλ» πνπ έρεη ηηο ξίδεο ηεο ζηηο κειέηε ηνπ Penrose(1959).Ζ ζπγθεθξηκέλε πξνζέγγηζε πξνηείλεη φηη ν θαιχηεξνο ηξφπνο γηα λα εμεηαζηεί κηα επηρείξεζε είλαη λα ιεθζνχλ ππφςε φιεο νη παξαγσγηθέο πεγέο ηεο πνπ είλαη μερσξηζηέο γηα ηελ θάζε εηαηξία θαη πνπ ηεο επηηξέπνπλ λα ζπλαγσληζηεί επηηπρψο φιεο ηηο άιιεο. χκθσλα κε απηήλ ηελ άπνςε θάζε επηρείξεζε δηαθξίλεηαη απφ έλα είδνο δηαθνξεηηθφηεηαο ή αιιηψο εηεξνγέλεηαο θαζφηη δηαζέηεη πεγέο πνπ νη άιιεο επηρεηξήζεηο δελ κπνξνχλ εχθνια λα κηκεζνχλ θαη πνιχ πεξηζζφηεξν πξνζθέξνπλ αληαγσληζηηθά πιενλεθηήκαηα πνπ ζεκαίλεη φηη κπνξνχλ λα θεξδίζνπλ παξαπάλσ απ ην κέζν φξν θέξδε θαη λα ηα δηαηεξήζνπλ γηα αξθεηφ ρξνληθφ δηάζηεκα. Ζ ηθαλφηεηα ηεο επηρείξεζεο λα δεκηνπξγήζεη ζηαζεξά αληαγσληζηηθά πιενλεθηήκαηα βαζίδνληαη ζε κηα ζεηξά πεγψλ. Ο Βarney(1991) ππνγξακκίδεη φηη νη πεγέο πνπ δεκηνπξγνχλ ηα αληαγσληζηηθά πιενλεθηήκαηα πξέπεη λα πινηξνχλ ηέζζεξηο πξνδηαγξαθέο ζα πξέπεη λα είλαη κεηξήζηκεο,κνλαδηθέο,λα κελ κπνξνχλ λα ηηο κηκεζνχλ θαη non-substitutable. χκθσλα κε ηνλ Fahy (2002), νη πεγέο έρνπλ γεληθά θαηεγνξηνπνηεζεί ζηελ βάζε ησλ εκπνδίσλ πνπ αληηκεησπίδεη ε επηρείξεζε θαη ζε κηα επξεία δηάθξηζε πνπ έρεη γίλεη αλάκεζα ζηα πάγηα θαη ηηο δπλαηφηεηεο ηεο επηρείξεζεο.σα πάγηα ζεσξνχληαη είηε πιηθά (Wernerfelt, 1989)είηε άπια (Hall, 1992), σο πξνο ηηο «δπλαηφηεηεο» έρνπλ πεξηγξαθεί κε φξνπο φπσο «ηθαλφηεηεο» (Klein et al., 1991), άπια πάγηα ζηνηρεία (Itami, 1987) θαη ελδηάκεζα αγαζά(amit and Schoemaker, 1993). Οη άπιεο πεγέο θξίλνληαη κεγάιεο ζεκαζίαο απφ ηελ ζηξαηεγηθή νπηηθή θαη έρνπλ ζεσξεζεί ζαλ ην θιεηδί γηα ηελ επηρεηξεκαηηθή επηηπρία (Itami, 1987). αλ απνηέιεζκα ε ζεσξία ησλ πεγψλ επεμεγεί ην πψο ζην πιαίζην κηαο θαηλνηνκηθήο θνπιηνχξαο, ε γλψζε θαη νη απνηειεζκαηηθέο νξγαλσηηθέο δπλαηφηεηεο έρνπλ αλαπηπρζεί απφ ηηο επηρεηξήζεηο(knight and Cavusgil, 2004). Knowledge, understood by these authors as the capacity of the company to learn and use the relationships among informational factors in order to achieve its purposes, is the most important resource, and the integration of individuals specialised knowledge is the essence of organisational capabilities (Nelson and Winter, 1982). πλεπψο, νη πην 69

70 ζεκαληηθέο πεγέο γλψζεο είλαη κνλαδηθέο, ακίκεηεο θαη πάγηεο αληηθαηνπηξίδνληαο ηελ κνλαδηθή πνξεία ηεο θάζε επηρείξεζεο(grant, 1991).Χο πξνο ηηο νξγαλσζηαθέο δπλαηφηεηεο απηέο αληηθαηνπηξίδνπλ ηε δπλαηφηεηα ηεο επηρείξεζεο λα ιεηηνπξγεί επαλαιακβαλφκελα θαη λα αληηπξνζσπεχεη ηελ βαζηθή πεγή ηνπ πιενλεθηήκαηνο ηεο απφδνζεο ηεο επηρείξεζεο (Grant, 1991). Χο πξνο ηα άπια ζηνηρεία ε ζεσξία ησλ πεγψλ δίλεη κεγάιε ζεκαζία ζηελ ηερλνινγηθή ηθαλφηεηα ηεο επηρείξεζεο. Τπνγξακκίδεη φηη ε θαηλνηνκηθή δπλαηφηεηα δελ πξνέξρεηαη απφ ηελ ηθαλφηεηα αμηνπνίεζεο εμσηεξηθψλ ηερλνινγηψλ πνπ είλαη εχθνια πξνζβάζηκεο απ ηνπο αληαγσληζηέο θαη επνκέλσο αλεπαξθείο γηα ηελ δηαηήξεζε αληαγσληζηηθνχ πιενλεθηήκαηνο (Barney, 1991).Πξνέξρεηαη φκσο απφ ηελ δεκηνπξγία ηεο εζσηεξηθήο θαηλνηνκίαο πνπ ππνλνεί ηελ δηαζεζηκφηεηα εηεξνγελψλ θαη κνλαδηθψλ ηερλνινγηθψλ πεγψλ θαη ηελ δπλαηφηεηα λα δεκηνπξγήζεη λέεο πεγέο γηα λα δηακνξθψζεη κνλαδηθέο ηερλνινγηθέο δεμηφηεηεο. Δπνκέλσο, ε ζεσξία ηεο ζηαδηαθήο δηεζλνπνίεζεο θαζψο θαη ε ζεσξία ησλ πεγψλ έρνπλ ιεθζεί ππφςε ζε ζπλδπαζκφ κε ηελ ππάξρνπζα βηβιηνγξαθία γηα ηελ αληίιεςε ηεο θαηλνηνκίαο. Ζ πξψηε δείρλεη ην πφηε κηα επηρείξεζε απνθαζίδεη λα εμάγεη ιακβάλνληαο ππφςε ζηα ζηάδηα ηνπ κνληέινπ ηεο Οπςάια θαη ε δεχηεξε ζεσξία κπνξεί λα εξκελεπηεί κε ην «πψο» κηα επηρείξεζε κπνξεί λα ρξεζηκνπνηήζεη ηηο πεγέο ηεο ζηηο δξαζηεξηφηεηεο ηεο θαζψο ε θαηλνηνκία είλαη κηα πνιχ ζεκαληηθή πεγή κε ζθνπφ ην λα θεξδίζεη ε επηρείξεζε πεξηζζφηεξεο δηεζλείο αγνξέο. Οη παξαπάλσ ζεσξίεο παξνπζηάδνπλ ηελ ζρέζε πνπ ππάξρεη αλάκεζα ζηελ θαηλνηνκία θαη ηελ δηεζλνπνίεζε ηεο δηαδηθαζίεο ηνπο θαη ηνπο παξάγνληεο πνπ επεξεάδνπλ απηή ηελ ζρέζε. Τπάξρνπλ επνκέλσο ζηνηρεία πνπ δείρλνπλ φηη ππάξρεη ζρέζε αιιεινζπκπιήξσζεο κεηαμχ ηνπο. 6 ΜΔΘΟΓΟΛΟΓΗΑ ΚΑΗ ΔΡΔΤΝΖΣΗΚΟΗ ΣΟΥΟΗ ΔΡΔΤΝΑ 6.1 ΔΗΓΟ ΈΡΔΤΝΑ ην πιαίζην ηεο εθπφλεζεο ηεο ζπγθεθξηκέλεο δηπισκαηηθήο εξγαζίαο δηεμήρζε πνηνηηθή έξεπλα κε ζθνπφ λα εμεηάζνπκε ηελ ακθίδξνκε ζρέζε κεηαμχ δηεζλνπνίεζεο θαη θαηλνηνκίαο ησλ κηθξνκεζαίσλ επηρεηξήζεσλ ζην λνκφ Αραΐαο. Βαζηθφο ζηφρνο είλαη ε εμέηαζε ηεο δηεζλνπνίεζεο ησλ θαηλνηφκσλ κηθξνκεζαίσλ επηρεηξήζεσλ, φζνλ αθνξά ηα θίλεηξα, ηα εκπφδηα θαη ηα νθέιε απφ ηε δηεζλή δξαζηεξηφηεηα ηνπο θαζψο θαη ηεο ζρέζεο ησλ εμαγσγψλ ηνπο κε ηελ θαηλνηνκία πνπ αθνινπζνχλ νη επηρεηξήζεηο 70

71 πνπ εμεηάδνπκε. Ζ πνηνηηθή κέζνδνο αλάιπζεο ησλ δεδνκέλσλ βαζίδεηαη ζηελ αλαδήηεζε λνήκαηνο θαη θαηαλφεζεο θαη πξφθεηηαη γηα κηα δηαθνξεηηθή πξνζέγγηζε πνπ δίλεη έκθαζε ζηελ θχζε ηεο εκπεηξίαο θαη φρη ζηελ αξηζκεηηθή ζπρλφηεηα ηεο εκθάληζεο κηαο ζπκπεξηθνξάο. Σα θπξηφηεξα ραξαθηεξηζηηθά κηαο πνηνηηθήο έξεπλαο είλαη φηη: 1) ην θπζηθφ πεξηβάιινλ ρξεζηκνπνηείηαη σο άκεζε πεγή δεδνκέλσλ 2) ε αλάιπζε ησλ δεδνκέλσλ είλαη επαγσγηθή θαη δίλεηαη κεγάιε πξνζνρή ζηηο ιεπηνκέξεηεο 3) νη απφςεηο θαη ν ηξφπνο πνπ νη ζπκκεηέρνληεο αληηιακβάλνληαη ηηο έλλνηεο είλαη θαζνξηζηηθφο γηα ηνλ εξεπλεηή θαη απνηεινχλ ηελ νπζία φιεο ηεο έξεπλαο (Creswell 1998 φπ. αλαθ. ζην Υξηζηνπνχινπ 2000). Παξφηη ην δήηεκα ηεο δηεζλνπνίεζεο θαη ηεο θαηλνηνκίαο ζηεξίδεηαη ζε εθηελείο ζεσξίεο, ζηελ δηακφξθσζε ελλνηψλ θαη ζεσξεηηθψλ κνληέισλ θαη ππνδεηγκάησλ σζηφζν πεξηνξηζκέλεο είλαη ζηνλ αξηζκφ νη πνηνηηθέο έξεπλεο πνπ κειεηνχλ ηελ κεηαμχ ηνπο ζρέζε ε αίζζεζε είλαη φηη ζην ρψξν βξίζνπλ νη πνζνηηθέο εξεπλεηηθέο πξνζεγγίζεηο θαη αληίζεηα ππνιείπνληαη νη πνηνηηθέο. Γηα ην ιφγν απηφ παξαηίζεληαη νξηζκέλα πνζνηηθά ζηνηρεία ησλ επηρεηξήζεσλ κε ζθνπφ ηελ απφδεημε ησλ ζεσξεηηθψλ ππνζέζεσλ. Δπίζεο, ηαπηφρξνλα κε ηελ πνηνηηθή έξεπλα πνπ δηεμήρζε έγηλε θαη πνζνηηθή αλάιπζε ησλ δεδνκέλσλ ησλ επηρεηξήζεσλ κε ηε ρξήζε δεηθηψλ. Οη δείθηεο εθθξάδνπλ πνζνηηθά ηε ζρέζε κεηαμχ ησλ ζηνηρείσλ ηεο επηρείξεζεο θαη ην γεγνλφησλ πνπ ζπλζέηνπλ ηε δξαζηεξηφηεηα ηεο. Οη δείθηεο πνπ ρξεζηκνπνηήζεθαλ απνηεινχλ εξγαιεία παξαηήξεζεο ησλ απνθάζεσλ ησλ επηρεηξήζεσλ γηα επελδχζεηο ζε θαηλνηνκία, ηελ πνξεία ησλ εμαγσγψλ ηνπο, ηελ απνηειεζκαηηθφηεηα ησλ ηδίσλ θεθαιαίσλ ηνπο, ηελ απνηειεζκαηηθφηεηα ησλ παγίσλ πνπ ρξεζηκνπνηεί θαζψο θαη ηε ζρέζε πνπ ππάξρεη αλάκεζα ζηελ θαηλνηνκία θαη ηε δηεζλνπνίεζε ησλ επηρεηξήζεσλ. ηαλ ππάξρεη ζρέζε κεηαμχ δχν κεγεζψλ, κεηξνχλ ηελ αλαινγία κεηαμχ ηνπο, ηηο ζπλζήθεο εκπινθήο ηνπο, επηηξέπνληαο δηαγλψζεηο ηάζεσλ θαη θαηαζηάζεσλ. Ζ ζπλδπαζκέλε κειέηε ησλ δεηθηψλ καο επηηξέπεη λα δνχκε ηελ θαηάζηαζε αιιά θαη ην αλ βειηηψλεηαη ή φρη, ηη εμαξηάηαη, απφ ηη θαη ζε ηη βαζκφ. Οη δείθηεο κπνξνχλ λα καο δείμνπλ θαηά πφζν νη απνθάζεηο κηαο επηρείξεζεο είλαη επηηπρείο θαη απνηειεζκαηηθέο 71

72 θαη ε πνξεία ησλ δεηθηψλ ζα πξέπεη λα παξαθνινπζείηαη ζην ρξφλν πξνθεηκέλνπ λα ειέγρεηαη ε ζχγθιηζε κε ηνπο ζηφρνπο πνπ ζέηεη ε δηνίθεζε θαη ζε πεξίπησζε απνθιίζεσλ λα δηεξεπλψληαη ιχζεηο γηα ηε βειηίσζε ηνπ. 6.2 ΔΡΔΤΝΖΣΗΚΖ ΜΔΘΟΓΟΛΟΓΗΑ ηε ζπγθεθξηκέλε κειέηε πξαγκαηνπνηήζεθε ε εθαξκνγή κειεηψλ πεξίπησζεο σο εξεπλεηηθή κεζνδνινγία. πγθεθξηκέλα, παξνπζηάδνληαη θαη αλαιχνληαη εηο βάζνο 6 δηαθνξεηηθέο κειέηεο πεξίπησζεο κηθξνκεζαίσλ θαηλνηφκσλ επηρεηξήζεσλ ηνπ Ννκνχ Αραΐαο. ηελ θαξδηά θάζε κειέηεο πεξίπησζεο βξίζθεηαη κηα κέζνδνο παξαηήξεζεο. Οη κειέηεο πεξίπησζεο αλήθνπλ ζηελ θαηεγνξία ησλ πνηνηηθψλ εξεπλψλ πνπ αλαθέξνληαη ζε νηθνλνκηθά θαηλφκελα θαη κεγέζε επηρεηξήζεσλ. Αξρηθά πξαγκαηνπνηήζεθε πξνζπάζεηα θαζνξηζκνχ ησλ εμαγσγηθψλ επηρεηξήζεσλ ηνπ Ννκνχ Αραΐαο. Χο δεηγκαηνιεπηηθφ πιαίζην νξίζηεθε ν θαηάινγνο ησλ εμαγσγηθψλ επηρεηξήζεσλ πνπ δξαζηεξηνπνηνχληαη ζε νιφθιεξν ην λνκφ απφ ην θαη δεηήζεθε απφ ηελ εξεπλήηξηα απ ην Δκπνξηθφ Δπηκειεηήξην Αραΐαο. Σα θξηηήξηα επηινγήο ησλ επηρεηξήζεσλ είλαη δπν: 1) επηρεηξήζεηο έπξεπε λα είλαη θαηλνηφκεο ζηνλ θιάδν ηνπο 2) λα είλαη δηεζλνπνηεκέλεο (ζηελ πξνθεηκέλε πεξίπησζε φιν ην δείγκα παξνπζηάδεη εμαγσγηθή δξάζε θαη νξηζκέλεο απφ ηηο επηρεηξήζεηο έρνπλ δηεηζδχζεη ζε κεγαιχηεξν βαζκφ ζηηο μέλεο αγνξέο είηε κε έκκεζεο εμαγσγέο είηε κε ζπγαηξηθέο είηε κε ζηξαηεγηθέο ζπκκαρίεο). Απ ηνλ ζπγθεθξηκέλν θαηάινγν πξνζδηνξίζηεθαλ νη θαηλνηφκεο επηρεηξήζεηο κε βάζε ηα δηεζλή θξηηήξηα πνπ ραξαθηεξίδνπλ ηηο επηρεηξήζεηο σο θαηλνηφκεο. Χο «θαηλνηφκεο» ραξαθηεξίδνληαη νη επηρεηξήζεηο πνπ πιεξνχλ έλα απφ ηα παξαθάησ θξηηήξηα 47 : 47 «Internationalizations of innovative and high growth smes» Business Economic Paper No5 ζει.2, Department for Business Innovation & Skills 72

73 1) Γεζκεχνπλ πεξηζζφηεξνπο απφ έλαλ ππαιιήινπο κεξηθψο ή νινθιεξσηηθά ζε δξαζηεξηφηεηα Έξεπλαο θαη Αλάπηπμεο γηα ηελ δεκηνπξγία λένπ πξντφληνο, δηαδηθαζίαο ή ζηελ αλάπηπμε ππεξεζίαο 2) Δίηε απαζρνινχλ θάπνηνλ εμσηεξηθφ ζπλεξγάηε ζηελ επηρείξεζε πνπ απνζθνπεί ζην ζρεδηαζκφ ελφο λένπ πξντφληνο ή ζε δξαζηεξηφηεηα αλάπηπμεο ππεξεζίαο ηνλ ηειεπηαίν ρξφλν 1) Δίηε πξνθχπηεη ζ απηέο θαηλνηνκία πνπ απνδεηθλχεηαη απφ ηηο εηήζηεο πσιήζεηο ηα ηξία ηειεπηαία ρξφληα (εθηφο απ ηηο επηρεηξήζεηο πνπ έρνπλ ηδξπζεί ηα 2 ηειεπηαία ρξφληα) Αμίδεη λα ζεκεησζεί φηη επηρεηξήζεηο πνπ παξνπζηάδνπλ πλεπκαηηθά δηθαηψκαηα ηδηνθηεζίαο (Intellectual Property,IP) είλαη εθείλεο πνπ έρνπλ λα επηδείμνπλ παηέληεο θαηνρπξσκέλα εκπνξηθά ζήκαηα.σα ζπγθεθξηκέλα πλεπκαηηθά δηθαηψκαηα πξνζδίδνπλ έλα νηθνλνκηθφ θίλεηξν γηα ηελ δεκηνπξγία θαη επέλδπζε ζε πλεπκαηηθά δηθαηψκαηα θαη ζηελ πεξίπησζε ησλ παηεληψλ απαηηνχληαη θαη θφζηε πνπ ζπλδένληαη κε ηελ Έξεπλα θαη ηελ Αλάπηπμε. πλνιηθά εληνπίζηεθαλ απφ ηνλ θαηάινγν απηφ 19 κηθξνκεζαίεο θαηλνηφκεο επηρεηξήζεηο πνπ παξνπζηάδνπλ ηνπιάρηζηνλ έλα είδνο θαηλνηνκίαο εμαηηίαο ηεο νπνίαο αλαπηχζζνπλ εμαγσγηθή δξάζε ζην λνκφ. Χζηφζν, ε κε αληαπφθξηζε ζηηο αιιεπάιιειεο πξνζπάζεηεο απνζηνιήο ηνπ εξσηεκαηνινγίνπ ζπλνδεπφκελν απφ επίζεκε επηζηνιή ηνπ επηβιέπνληνο θαζεγεηνχ θαζψο θαη νη ηειεθσληθέο επηθνηλσλίεο δελ ζπλέβαιιαλ ζηελ ζπγθέληξσζε επαξθνχο δείγκαηνο γηα δηελέξγεηα πνζνηηθήο αλάιπζεο θαη είραλ ζαλ απνηέιεζκα ηελ εθαξκνγή κειέηεο πεξίπησζεο σο επηινγή κεζνδνινγίαο ηεο εξγαζίαο. πλνιηθά 6 επηρεηξήζεηο πνπ αληαπνθξίζεθαλ ζηελ έξεπλα κειεηήζεθαλ εηο βάζνο. Ο δείθηεο αληηπξνζσπεπηηθφηεηαο ηνπ δείγκαηνο είλαη 31,5% ιακβάλνληαο επίζεο σο δεδνκέλν φηη νη ελ ιφγσ επηρεηξήζεηο πνπ εμεηάδνληαη είλαη εγέηηδεο ζε θαηλνηνκία ζηνλ λνκφ Αραΐαο θαη παξνπζηάδνπλ άθξσο ζεκαληηθή εμαγσγηθή δξάζε. Ζ έξεπλα απηή δηήξθεζε ηέζζεξηο κήλεο. Αμίδεη λα ζεκεησζεί φηη πξαγκαηνπνηήζεθαλ θαηά κέζν φξν 2 επηζθέςεηο επηπιένλ ηεο πξνθαζνξηζκέλεο ζπλέληεπμεο γηα ηελ ζπγθέληξσζε ζπκπιεξσκαηηθψλ ζηνηρείσλ ψζηε λα επηηεπρζεί ζε βάζνο κειέηε γηα ηελ θάζε επηρείξεζε. 73

74 Με ηε κειέηε πεξίπησζεο δίλεηαη ε δπλαηφηεηα ζηνλ εξεπλεηή λα δηεξεπλήζεη έλα θαηλφκελν ζε βάζνο. Ο ζθνπφο ηεο κειέηεο πεξίπησζεο είλαη ε πεξηγξαθή, ε αλαθάιπςε θαη ν έιεγρνο δηαθφξσλ θαηλνκέλσλ (Ν. Αληδνπιάηνο Ρσκαλφο). Με ηελ παξνπζίαζε κηαο κειέηεο πεξίπησζεο αλαδεηθλχεηαη ν ηξφπνο δξάζεο ηεο επηρείξεζεο θαη ν ηξφπνο κε ηνλ νπνίν νδεγήζεθε ζε επηηπρεκέλεο ζηξαηεγηθέο θηλήζεηο. Οη κειέηεο πεξίπησζεο αλαπηχζζνληαη θαη εθαξκφδνληαη θπξίσο κε ηελ εθαξκνγή ησλ γλψζεσλ πνπ έρνπλ παξνπζηαζηεί ζηε ζεσξία, κε ζηφρν ηε ζχλδεζε ηνπ ζεσξεηηθνχ ππφβαζξνπ κε ηελ πξάμε. Ο Adelman et al. έδσζαλ κηα ζεηξά απφ πιενλεθηήκαηα ηεο κειέηεο πεξίπησζεο πνπ ηελ θαζηζηνχλ πην ειθπζηηθή σο κέζνδν κειέηεο : 1) ηα δεδνκέλα ηεο κειέηεο πεξίπησζεο είλαη «ηζρπξέο ζηελ πξαγκαηηθφηεηα» αιιά είλαη δχζθνιν λα νξγαλσζνχλ 2) νη κειέηεο πεξίπησζεο κπνξνχλ λα απνηειέζνπλ έλα αξρείν πεξηγξαθηθνχ πιηθνχ πνπ είλαη αξθεηά πινχζην ψζηε λα επηδέρεηαη ζεκαληηθή κεηαγελέζηεξε επαλεξκελεία 3) νη κειέηεο πεξίπησζεο αλαγλσξίδνπλ ηελ πνιππινθφηεηα θαη ην πιαίζην ησλ θνηλσληθψλ αιεζεηψλ. Ζ ηδηαίηεξε δχλακε ηνπο έγθεηηαη ζηελ πξνζνρή πνπ δίλνπλ ζηελ ιεπηνκέξεηα θαη ζηελ πνιππινθφηεηα ηεο ίδηαο ηεο κειέηεο πεξίπησζεο 4) νη θαιχηεξεο κειέηεο πεξίπησζεο θαηαθέξλνπλ λα ζηεξίμνπλ ελαιιαθηηθέο εξκελείεο. Δθηφο απφ ηελ παξαηήξεζε σο εξεπλεηηθή ηερληθή ρξεζηκνπνηήζακε θαη ηελ ζπλέληεπμε κε ηα δηνηθεηηθά ζηειέρε. Ζ εξεπλεηηθή ζπλέληεπμε έρεη νξηζηεί θαη σο ζπδήηεζε δπν αηφκσλ πνπ αξρίδεη απφ ηνλ ζπλεληεπθηή κε εηδηθφ ηξφπν ηελ απφθηεζε ζρεηηθψλ κε ηελ έξεπλα πιεξνθνξηψλ θαη επηθεληξψλεηαη ζε πεξηερφκελν θαζνξηζκέλν απφ ηνπο ζηφρνπο ηεο έξεπλαο. (Canell and Kann νπ. Αλαθ. ζην Cohen & Manion, 2000 ζει 374). Με ηελ κειέηε πεξίπησζε επηβεβαηψλεηαη θαη εκπινπηίδεηαη κε πεξηζζφηεξα ξεαιηζηηθά πξφζθαηα ζηνηρεία θαη αξθεηά ζεκαληηθέο ιεπηνκέξεηεο ε ζεσξεηηθή ζέζε πνπ παξνπζηάζηεθε παξαπάλσ γηα ηελ ζεηηθή ζπζρέηηζε κεηαμχ αλάπηπμεο θαη επέλδπζεο ζε θαηλνηνκία θαη ηελ αλάπηπμε ηεο δηεζλνπνίεζεο. Ζ 74

75 κειέηε 48 κηαο ζπγθεθξηκέλεο πεξίπησζεο κπνξεί λα ζρεδηαζηεί έηζη ψζηε πεξηζζφηεξεο κνλάδεο αλάιπζεο λα ζπγρσλεπηνχλ κέζα ζηε κειέηε πεξίπησζεο. Ζ πεξίπησζε απφ κφλε ηεο παξέρεη ην ρψξν αιιά κέζα ζε απηφλ κπνξνχλ λα παξεπξίζθνληαη αξθεηέο πεξηπηψζεηο ηνπ ίδηνπ θαηλνκέλνπ. Αληηθαηηθέο παξαηεξήζεηο απφ δηάθνξεο κνλάδεο κέζα ζε κηα πεξίπησζε, κπνξνχλ λα δεκηνπξγήζνπλ ζεσξεηηθέο ζπλζέζεηο. Ζ έξεπλα πνιιαπιψλ κειεηψλ πεξίπησζεο ρξεζηκνπνηείηαη σο βάζε γηα είηε εκπεηξηθφ έιεγρν ππνζέζεσλ πξνεγνχκελσλ ζεσξηψλ είηε γηα ηελ αλάπηπμε λέσλ ζεσξεηηθψλ αηηηνινγήζεσλ ησλ εξεπλεηηθψλ θαηλνκέλσλ (Maxwell 2005, Eisenhardt, 1989, Yin, 1994) 49. ηελ ζπγθεθξηκέλε κειέηε εμππεξεηείηαη ν ζθνπφο απηφο απφ ηελ ζηηγκή πνπ ειέγρεηαη ε ηζρχο νξηζκέλσλ ζεσξεηηθψλ ππνζέζεσλ πνπ αθνξνχλ ηελ ζρέζε κεηαμχ ηεο επέλδπζεο ζε θαηλνηφκεο δξαζηεξηφηεηεο θαη ζηελ δηεχξπλζε ηεο δηεζλνχο δξάζεο ησλ επηρεηξήζεσλ. Με επίθεληξν επνκέλσο ηελ επηρείξεζε ζαλ κνλάδα αλάιπζεο ε εκπεηξηθή κειέηε βαζίδεηαη ζε κηα ζπζηεκηθή εθαξκνγή πνιιαπιψλ κειεηψλ πεξίπησζεο κε ζηφρν ηε εμαγσγηθή θαη ελ γέλεη δηεζλή ζηξαηεγηθή ηνπο. Σν ζπγθεθξηκέλν δείγκα επηρεηξήζεσλ πνπ κειεηάηαη είλαη έλα αληηπξνζσπεπηηθφ δείγκα θαηλνηνκίαο Γηα ηελ εθπφλεζε ηεο ζπγθεθξηκέλεο δηπισκαηηθήο εξγαζίαο πξαγκαηνπνηήζεθε επηζθφπεζε ηεο εγρψξηαο θαη δηεζλνχο βηβιηνγξαθίαο θαη αλάιπζε έμη (6) πεξηπηψζεσλ (case studies) θαη εμνρή κηθξνκεζαίσλ επηρεηξήζεσλ (πνπ παξακέλνπλ κηθξνκεζαίεο κε πξννπηηθέο εμέιημεο, πνπ δξαζηεξηνπνηνχληαη επηηπρψο ζηηο αγνξέο ηνπ εμσηεξηθνχ θαη νη επηινγέο. Οη ζπγθεθξηκέλεο επηρεηξήζεηο πνπ εμεηάδνληαη ζπγθξίλνληαη κε αληίζηνηρεο κειέηεο πεξίπησζεο απφ ηνλ «Οδεγφο / Πξφηππν δηεζλνπνίεζεο Μηθξνκεζαίσλ Δπηρεηξήζεσλ» ηνπ ΔΟΜΜΔΥ. Απφ ηηο κειέηεο πεξηπηψζεσλ αληιήζεθε κηα ζεηξάο ζεκαληηθψλ ζπκπεξαζκάησλ, ζπκπιεξσκαηηθψλ κε ηε βηβιηνγξαθία, ζρεηηθά κε ηηο ζηξαηεγηθέο, ηα νξγαλσηηθά πιαίζηα θαη ηελ πηνζέηεζε θαηλνηνκηψλ πνπ ππνζηεξίδνπλ ηε δηεζλνπνίεζε ησλ επηρεηξήζεσλ, φπσο 48 Eisenhardt, Innovation and internationalization a focus on exporting firms Diana A. Filipescu, Autonomous University of Barcelona, Business Economics Department,ζει.10 75

76 θαη ηηο παξεκβάζεηο πνπ απαηηνχληαη ζε κάθξν-επίπεδν γηα ηε δηεπθφιπλζε ηεο δηεζλνχο δξάζεο ησλ επηρεηξήζεσλ. 6.3 ΟΡΗΜΟ ΣΟΤ ΤΠΟ ΔΞΔΣΑΖ ΘΔΜΑΣΟ Αληηθείκελν εμέηαζεο ηεο ζπγθεθξηκέλεο εξγαζίαο είλαη ην αλ ππάξρεη ζεηηθή ζρέζε κεηαμχ επέλδπζεο ζε θαηλνηνκηθέο δξαζηεξηφηεηεο θαη βαζκνχ δηείζδπζεο ζηηο μέλεο αγνξέο Γηα ην ιφγν απηφ αθνινπζεί κηα αλάιπζε ησλ πνξηζκάησλ ζρεηηθά κε ην πψο βνεζάεη ε εηζαγσγή θαηλνηνκίαο ηελ επηρείξεζε ζηε δηεζλνπνίεζε ηεο θαη ηελ αχμεζε ηνπ κεξηδίνπ ηεο αγνξάο ηεο ην αλ ε δηεζλήο δξαζηεξηφηεηα ησλ επηρεηξήζεσλ δεκηνπξγεί αλάγθεο γηα επελδχζεηο ζε θαηλνηνκία, πξνθεηκέλνπ νη επηρεηξήζεηο λα παξακέλνπλ αληαγσληζηηθέο ζηηο δηεζλείο αγνξέο 6.4 ΔΠΗΛΟΓΖ ΥΔΓΗΟΤ ΈΡΔΤΝΑ ην επίθεληξν ηεο ζπγθεθξηκέλεο έξεπλαο βξίζθεηαη ε ζρέζε κεηαμχ ηεο θαηλνηνκίαο θαη ηεο δηεζλνπνίεζεο, ην θαηά πφζν δειαδή ε χπαξμε επελδχζεσλ ζε θαηλνηνκηθέο δξαζηεξηφηεηεο επεξεάδεη ηελ αλάπηπμε δηεζλψλ δξαζηεξηνηήησλ ηεο θάζε κηα επηρείξεζεο μερσξηζηά θαζψο θαη θαηά πφζν κηα επηρείξεζε πνπ δηεζλνπνηείηαη έρεη αλάγθε γηα επελδχζεηο ζε θαηλνηνκία, ηφζν ζε θαηλνηνκία πξντφληνο φζν θαη ζηελ παξαγσγηθήο ηεο δηαδηθαζία, πξνθεηκέλνπ λα παξακέλεη αληαγσληζηηθή ζηε δηεζλή αγνξά. Γηα ην ιφγν απηφ ην είδνο ηεο έξεπλαο είλαη αηηηνινγηθή. Ζ αηηηνινγηθή έξεπλα (casual) επηδηψθεη λα θαζνξίζεη ην είδνο ηεο ζρέζεο πνπ ππάξρεη κεηαμχ δχν κεηαβιεηψλ. Σν αλ ππάξρεη ζρέζε κεηαμχ ησλ κεηαβιεηψλ Υ θαη Τ ζρέζε αηηίαο θαη αηηηαηνχ, δειαδή κεηαμχ ηεο θαηλνηνκίαο θαη ηεο δηεζλνπνίεζεο. 6.5 ΔΠΗΛΟΓΖ ΜΔΘΟΓΟΤ ΤΛΛΟΓΖ ΣΟΗΥΔΗΧΝ ΚΑΗ ΔΗΓΖ ΣΟΗΥΔΗΧΝ Σα ζηνηρεία ηα νπνία ζπιιέρζεθαλ απφ ηελ έξεπλα είλαη πξσηνγελή θαη πξνέξρνληαη χζηεξα απφ πξνζσπηθέο ζε βάζνπο εκη-δνκεκέλεο ζπλεληεχμεηο κε ηα δηεπζπληηθά ζηειέρε ησλ επηρεηξήζεσλ. Οη ζπλεληεχμεηο δηήξθεζαλ θαηά κέζν φξν 60 ιεπηά κε ηελ ζπγθαηάζεζε ησλ εξσηψκελσλ θαη θαηφπηλ δεκηνπξγήζεθαλ εηο βάζνπο αλαιχζεηο γηα ηελ θάζε κηα κειέηε πεξίπησζεο μερσξηζηά πνπ ζηεξίρηεθαλ ζηα ζπγθεθξηκέλα κνλαδηθά ραξαθηεξηζηηθά ηεο θάζε κηαο επηρείξεζεο. 76

77 Βαζηθφ εξγαιείν γηα ηελ ζπιινγή ζηνηρείσλ απνηέιεζε έλα ζχλζεην εξσηεκαηνιφγην πνπ πεξηειάκβαλε εξσηήζεηο αλνηθηνχ θαη θιεηζηνχ ηχπνπ. Πξνθεηκέλνπ λα κεησζεί ην πνζνζηφ άξλεζεο απφθξηζεο ρξεζηκνπνηήζεθαλ ε εηζεγεηηθή επηζηνιή θαη ε ζπλνδεπηηθή επηζηνιή καδί κε ην εξσηεκαηνιφγην (covering letter) (ηαζαθφπνπινο 2003). πλνιηθά, νη ελφηεηεο ηνπ εξσηεκαηνινγίνπ είλαη 6. Οη αλνηρηέο εξσηήζεηο αθνξνχζαλ ζηελ αλάιπζε ηνπ είδνο ηεο θαηλνηνκίαο πνπ παξνπζηάδνπλ νη επηρεηξήζεηο, ηνπο ηξφπνπο δηείζδπζεο ζηηο μέλεο αγνξέο, ηε ζηξαηεγηθή ηεο επηρείξεζεο, ηνλ ξπζκφ εμαγσγηθφηεηαο. Οη θιεηζηέο εξσηήζεηο αθνξνχζαλ ηα εκπφδηα, ηα θίλεηξα ηνλ φγθν ησλ πσιήζεσλ εμσηεξηθνχ θαη αμηνινγήζεθαλ κε ηε θιίκαθα Likert 50. πκπιεξσκαηηθά, ζηελ πξνζπάζεηα επαιήζεπζεο ησλ αξρηθψλ ππνζέζεσλ θαη πξνζδηνξηζκνχ θαη εκπεηξηθά ηεο ζρέζε κεηαμχ θαηλνηνκίαο θαη δηεζλνπνίεζεο δεηήζεθαλ αξθεηά νηθνλνκηθά ζηνηρεία απφ ηελ θάζε κηα επηρείξεζε μερσξηζηά φπσο πσιήζεηο εμσηεξηθνχ, πνζνζηά, ηδίξνη, επελδχζεηο ζε θαηλνηνκηθέο δξαζηεξηφηεηεο. Πξνο επίξξσζε ησλ πξσηνγελψλ ζηνηρείσλ θαη γηα λα ππάξμεη εγθπξφηεηα ηνπ δείγκαηνο (Rialp et al. 2005) ρξεζηκνπνηήζεθαλ θαη δεπηεξνγελή ζηνηρεία πνπ αλαθέξνληαη ζηνλ βαζκφ ησλ επελδχζεσλ πνπ πξαγκαηνπνηνχληαη γηα θαηλνηνκηθέο δξαζηεξηφηεηεο ζηελ Διιάδα θαη ζηελ Δπξψπε ζπλνιηθά γηα ιφγνπο ζπγθξηηηθνχο θαζψο θαη κηα ζεηξά άιισλ ζηνηρείσλ πνπ αλαθέξνληαη παξαθάησ. Πξσηνγελή ζηνηρεία : πλέληεπμε Οηθνλνκηθά ηνηρεία (πσιήζεηο εμσηεξηθνχ, πνζνζηά, ηδίξνη, επελδχζεηο ζε θαηλνηνκηθέο δξαζηεξηφηεηεο: θαηάξηηζε πξνζσπηθνχ, εζσηεξηθή E&A, ζε εμσηεξηθή Δ&Α θαη απφθηεζε δηθαησκάησλ εμειηγκέλν ηερλνινγηθφ εμνπιηζκφ) Γεπηεξνγελή ηνηρεία Πιεξνθνξίεο απφ ηηο ειεθηξνληθέο ζειίδεο ησλ επηρεηξήζεσλ Δζσηεξηθήο ρξήζεο έγγξαθα πνπ δφζεθαλ απφ ηα δηεπζπληηθά ζηειέρε Αλαιπηηθέο κπξνζνχξεο γηα ηα θαηλνηφκα πξντφληα ην πξνθίι θαη ηε δξάζε ησλ επηρεηξήζεσλ 50 Allen, Elaine and Seaman, Christopher (2007). Likert scales and data analyses. Quality progress 2007, pages

78 6.6 ΔΠΔΞΔΡΓΑΗΑ ΣΧΝ ΓΔΓΟΜΔΝΧΝ Οη πεγέο δεδνκέλσλ πξνήιζαλ απφ ηηο ζπλεληεχμεηο θαη ηελ παξαηήξεζε. Έλαο θαιφο ηξφπνο λα επεμεξγαζηνχκε λα δεδνκέλα είλαη λα ηα νξγαλψζνπκε θαηά θαηεγνξίεο λα ηα νξγαλψζνπκε ρξεζηκνπνηψληαο πξνθίι παξαηήξεζεο δειαδή ζρέδηα κε πξνθαζνξηζκέλεο θαηεγνξίεο αλάινγα κε ην ζρέδην πνπ εξεπλάκε. Κάζε ζπκβάλ ηελ ψξα ηεο παξαηήξεζεο εληάζζεηαη ζε κηα θαηεγνξία πνπ έρεη έλα ζχκβνιν. ρεηηθά κε ηελ αλάπηπμε θαηεγνξηψλ ππάξρνπλ δπν αλαγλσξηζκέλεο κέζνδνη θσδηθνπνίεζεο ησλ δεδνκέλσλ, παξαγσγηθή θαη ε επαγσγηθή (Αltrihter 2001 ζει.183). ηελ ζπγθεθξηκέλε έξεπλα επηιέρηεθε ε παξαγσγηθή κέζνδνο βάζε ηεο νπνίαο πηνζεηνχκε κηα αμησκαηηθή ζεσξία θαη ζηελ ζπλέρεηα ζπιιέγνπκε ζηνηρεία γηα λα ηελ απνδείμνπκε ή λα ηελ δηαςεχζνπκε. Καζψο ε αλάιπζε ησλ δεδνκέλσλ γηλφηαλ ηαπηφρξνλα κε ηελ ζπιινγή ηνπο θαη ε λνεηηθή επεμεξγαζία ηνπο έθεξλε θαηλνχξγηα δεηήκαηα κέζσ κηαο δηαδηθαζίαο γλσζηήο ζηελ πνηνηηθή έξεπλα σο «θιηκαθνχκελε αληίιεςε» (Lacey EAΠ 1999 Δγρεηξίδην κειέηεο ζει.190) ε δεκηνπξγία θαηεγνξηψλ θη ε νξγάλσζε δεδνκέλσλ ζε απηά δηήλεζαλ κεγάιε πνξεία έσο ηελ ηειηθή ηνπο δηακφξθσζε. Πεγέο παξαηήξεζεο ήηαλ ηα θχιια παξαηήξεζεο (ΦΠ), ηα πξνθίι παξαηήξεζεο (ΠΠ) θαη νη πεξηιήςεηο παξαηήξεζεο (Π). Πεγέο δεδνκέλσλ απφ ηηο ζπλεληεχμεηο ήηαλ ηα θχιια ηεο ζπλέληεπμεο (ΦΠ) θαη νη ζπλεληεχμεηο (). Σν θχιιν ηεο ζπλέληεπμεο πεξηέρεη ζεκεηψζεηο ηνπ εξεπλεηή θαηά ηελ ψξα ηεο ζπλέληεπμεο ελψ ε ζπλέληεπμε είλαη ην εξγαιείν εθείλν πνπ δεκηνπξγήζεθε απφ ηελ πξνζεθηηθή κειέηε ησλ θχιισλ ηεο ζπλέληεπμεο θαη επηδέρεηαη εξκελεηψλ. Γη απηφ ην ιφγν ρξεζηκνπνηήζεθε ε θιίκαθα ζπκπεξαζκνχ πνπ έρεη ηελ εμήο ιεηηνπξγία : επηηξέπεη ηελ πξνζεθηηθή εμέηαζε ησλ εξκελεηψλ θαη καο δηεπθνιχλεη λα ζηνραζηνχκε πάλσ ζηελ δξάζε επηηξέπνληαο καο λα ζπλδέζνπκε ηηο εξκελείεο ησλ δξάζεσλ κε ηα ζπκβάληα ζηα νπνία αλαθέξνληαη (Altrihter 2001 ζει. 115). Δθηφο απφ ηελ αλάιπζε ησλ πξσηνγελψλ ζηνηρείσλ ηεο ζπλέληεπμεο ζηελ θάζε κηα κειέηε πεξίπησζεο μερσξηζηά ζρεηηθά κε ηνπο ηξφπνπο, ην ξπζκφ δηεζλνπνίεζεο ηεο ζηξαηεγηθέο ησλ επηρεηξήζεσλ πξαγκαηνπνηείηαη ππνινγηζκφο ησλ νηθνλνκηθψλ ζηνηρείσλ ηεο θάζε κηαο επηρείξεζεο φπσο ππνινγηζκφο δεηθηψλ θαηλνηνκηθφηεηαο, εμαγσγηθφηεηαο θαζψο επίζεο θαη δεηθηψλ απνδνηηθφηεηαο (ROE, ROA θιπ.) πνπ ππνινγίδνληαη απφ ηνπο ηζνινγηζκνχο ησλ ηειεπηαίσλ πέληε εηψλ γηα ηελ θάζε κηα επηρείξεζε μερσξηζηά θαη ηελ νηθνλνκηθή αλάιπζε πνπ δηελεξγήζεθε γηα ηελ θάζε κηα 78

79 επηρείξεζε μερσξηζηά. Δπηπξνζζέησο, αλαιπηηθά δηαγξάκκαηα πνπ παξνπζηάδνπλ ηε ζρέζε κεηαμχ επελδχζεσλ ζε θαηλνηφκεο δξαζηεξηφηεηεο θαη εμαγσγηθή δξαζηεξηφηεηα αιιά θαη πιεζψξα άιισλ ζηνηρείσλ πνπ ζπλδπάδνληαη κε ηέηνην ηξφπν ψζηε λα απνδείμνπλ ηε ζρέζε αηηηφηεηαο κεηαμχ θαηλνηνκίαο θαη δηεζλνπνίεζεο. 6.7 ΔΠΗΠΡΟΘΔΣΟΗ ΔΡΔΤΝΖΣΗΚΟΗ ΣΟΥΟΗ ΜΔΛΔΣΖ Καηά ηε ζχληαμε ηεο αλάιπζεο ησλ κειεηψλ πεξίπησζεο ησλ επηρεηξήζεσλ πνπ εμεηάδνληαη ηέζεθαλ νη παξαθάησ ζηξαηεγηθνί ζηφρνη: Έξεπλα θαη αλάιπζε ηνπ ηζηνξηθνχ θαη ηεο αλάπηπμεο ηεο εηαηξίαο. Σν πξψην ζηάδην είλαη δηεξεπλεηηθφ, πεξηιακβάλεη ηελ αλάιπζε ηεο εηαηξίαο απφ ηελ ίδξπζε ηεο θαη ηε κειέηε ησλ πην θξίζηκσλ παξαγφλησλ πνπ νδήγεζαλ ζηελ αλάπηπμε. Αλάιπζε ησλ πινπνηήζεσλ ηεο εηαηξίαο. ην ζηάδην απηφ ηεο αλάιπζεο ηεο κειέηεο πεξίπησζεο απαηηείηαη ν πξνζδηνξηζκφο θαη ε αλάιπζε ηεο δνκήο θαη ησλ ζπζηεκάησλ ειέγρνπ πνπ ρξεζηκνπνηεί ε εηαηξία γηα λα πινπνηήζεη ηηο ζηξαηεγηθέο ηεο δξαζηεξηφηεηεο. Πξνζδηνξηζκφο ηνπ εηαηξηθνχ επηπέδνπ ζηξαηεγηθήο. Γηα ηνλ πξνζδηνξηζκφ ηνπ εηαηξηθνχ επηπέδνπ ζηξαηεγηθήο ρξεηάδεηαη εληνπηζκφο θαη αμηνιφγεζε ηεο απνζηνιήο ηεο εηαηξίαο θαη ησλ ζηφρσλ ηεο. Πξνζδηνξηζκφο ησλ δαπαλψλ πνπ πξαγκαηνπνηεί γηα εηζαγσγή θαηλνηφκσλ δηαδηθαζηψλ ζηελ παξαγσγηθή δηαδηθαζία ηεο, ηεο θαηλνηνκίαο πνπ εθαξκφδεη γηα ηελ αλάπηπμε λέσλ πξντφλησλ ή ηε βειηίσζε ησλ ππαξρφλησλ. Σέινο, ηεο νξγαλσηηθή θαηλνηνκίαο γηα ηνλ πξνζδηνξηζκφ ηνπ ηξφπνπ νξγάλσζεο. πιινγή πιεξνθνξηψλ γηα ην εμσηεξηθφ ηεο πεξηβάιινλ θαη εηδηθά γηα ην δηεζλέο πεξηβάιινλ θαη ζπγθεθξηκέλα ησλ αγνξψλ ζην νπνίν δξαζηεξηνπνηείηαη. Αθνξά ηνλ εληνπηζκφ ησλ θηλήηξσλ, εκπνδίσλ θαη επθαηξηψλ ζηηο δηεζλείο αγνξέο θαη ηέινο ηελ αμηνιφγεζε ηεο επίδξαζεο ησλ δηάθνξσλ παξαγφλησλ πάλσ ζηνλ ηξφπν ιεηηνπξγίαο ηεο επηρείξεζεο. 79

80 6.8 ΠΔΡΗΟΡΗΜΟΗ ΣΖ ΔΡΔΤΝΑ Δίλαη θνηλά απνδεθηφ φηη ζην πιαίζην κηαο εξεπλεηηθήο πξνζπάζεηαο πεξηέρνληαη πεξηνξηζκνί ζηα επξήκαηα ηεο. Δπνκέλσο ε παξνχζα έξεπλα πεξηέρεη νξηζκέλνπο πεξηνξηζκνχο θαη θάπνηα ζθάικαηα. Ο πεξηνξηζκέλνο αξηζκφο θαηλνηφκσλ θαη ηαπηφρξνλα δηεζλνπνηεκέλσλ ΜΜΔ ζηελ λνκφ Αραΐαο νδήγεζε ζε ζπξξίθλσζε ηνπ δείγκαηνο θαη αιιαγή ηεο εξεπλεηηθήο κεζνδνινγίαο Ζ έιιεηςε ρξφλνπ ησλ αξκνδίσλ γηα ζπκπιήξσζε ηνπ εξσηεκαηνινγίνπ θαη πξαγκαηνπνίεζε ζπλέληεπμεο πεξηφξηζε ην αξηζκφ ησλ επηρεηξήζεσλ γηα εμέηαζε Ζ χπαξμε επηρεηξήζεσλ πνπ παξνπζηάδνπλ θαηλνηνκία αιιά δελ έρνπλ αθνινπζήζεη εμαγσγηθή ζηξαηεγηθή ή αθφκα ε χπαξμε επηρεηξήζεσλ πνπ είραλ εμαγσγηθή ζηξαηεγηθή αιιά δελ παξνπζηάδνπλ θάπνην είδνο θαηλνηνκίαο πεξηφξηζαλ ην δείγκα. Ο θφβνο ησλ ζηειερψλ γηα ηε δηαρείξηζε ησλ ζηνηρείσλ θαη ηελ δηάρπζε θάπνηαο πιεξνθνξίαο απφ ηνλ εξεπλεηή παξφιε ηελ δηαβεβαίσζε γηα δηαζθάιηζε ηνπ ιφγνπ ρξήζεο ησλ ζηνηρείσλ Ζ αδπλακία εληνπηζκνχ γεληθφηεξσλ νηθνλνκηθψλ ζηνηρείσλ γηα ην λνκφ(ζηνηρεία εμαγσγψλ, ζηνηρεία ηνπ θιάδνπ ησλ κεηαπνηεηηθψλ επηρεηξήζεσλ θιπ) απ ηνπο αξκφδηνπο θνξείο θαη νξγαληζκνχο εμαηηίαο ηεο γξαθεηνθξαηίαο θαη ηεο κε χπαξμεο κηαο εληαίαο βάζεο πιεξνθνξηψλ Σν πςειφ θφζηνο γηα ηελ αλαδήηεζε πεξηζζφηεξσλ επηρεηξήζεσλ Ζ γεληθή πνιηηηθή ησλ εηαηξηψλ θαη ε άξλεζε γηα ζπκκεηνρή ζε έξεπλεο 7 ΜΔΛΔΣΖ ΠΔΡΗΠΣΧΖ TC Ο.Δ. Ζ ζπγθεθξηκέλε επηρείξεζε πνπ εμεηάδνπκε ηδξχζεθε ην 1939 θαη πξφθεηηαη γηα κηα κηθξνκεζαία νηθνγελεηαθή επηρείξεζε πνπ έρεη θαηνξζψζεη λα δηαθξηζεί ζηελ εγρψξηα αγνξά θαη έρεη μεθηλήζεη λα δξαζηεξηνπνηείηε κε επηηπρία ζηε δηεζλή αγνξά αμηνπνηψληαο θαη αλαπηχζζνληαο ηα αληαγσληζηηθά ηεο πιενλεθηήκαηα. Σν ζπγθξηηηθφ 80

81 αληαγσληζηηθφ ηεο πιενλέθηεκα είλαη ε πνηφηεηα ησλ πνηψλ πνπ είλαη άκεζα ζπλδεδεκέλε κε ηνπο παξαδνζηαθνχο θαη ηαπηφρξνλα ζχγρξνλνπο ηξφπνπο παξαγσγήο Οη ξίδεο ηεο μεθηλνχλ ηνλ 19ν αηψλα απφ ηε Υίν. Ο ηδξπηήο ηεο ήηαλ γλψζηεο φισλ ησλ κπζηηθψλ ηεο απφζηαμεο. Οη γλψζεηο ηνπ γχξσ απφ ηελ ηέρλε ηεο παξαζθεπήο ηνπ νχδνπ θαη ησλ άιισλ πνηψλ πέξαζαλ θαη ζηηο επφκελεο γεληέο ηεο νηθνγέλεηαο θαη νη παξαδνζηαθέο ζπληαγέο ηεξνχληαη πηζηά κέρξη ζήκεξα. Ζ επηρείξεζε κεηαθέξζεθε ζηελ Πάηξα ην 1939 θαη απφ ην 1993 ιεηηνπξγεί ζηελ πεξηνρή Ρσκαλφο πνπ θεκίδεηαη γηα ηελ άξηζηε πνηφηεηα ηνπ λεξνχ. Πξντφληα ηνπ είλαη ε παξαδνζηαθή Σεληνχξα (παηξηλφ παξαδνζηαθφ εδχπνην), ην νχδν, εδχπνην καζηίραο, κπξάληπ θαη δεθάδεο είδε ιηθέξ. Σν 95% ηνπ κεηνρηθνχ θεθαιαίνπ αλήθεη ζηνλ ηδηνθηήηε Β.Υ. θαη ην 5% ζηελ Δ.Υ. 7.1 ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΔ ΣΖΝ ΔΠΗΥΔΗΡΖΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΣΖΝ ΠΑΡΑΓΧΓΗΚΖ ΓΗΑΓΗΚΑΗΑ Ζ γξακκή παξαγσγήο ηεο εηαηξίαο δηαθέξεη απφ ηηο ππφινηπεο ησλ αληαγσληζηψλ ηνπ θιάδνπ. Ζ επηρείξεζε έρεη έλα κνλαδηθφ ηξφπν παξαγσγήο θαη απφζηαμεο ησλ αιθννινχρσλ πνηψλ ηεο πνπ βαζίδεηαη ζηηο κπζηηθέο ζπληαγέο ηεο αιιά θαη ζην θαηάιιειν ρξφλν νξίκαλζεο πνπ ε ίδηα επηιέγεη λα δψζεη ζηελ θάζε κηα θάζε ηεο παξαγσγηθήο δηαδηθαζίαο. Ζ εηαηξία είλαη πηζηνπνηεκέλε κε πξφηππν ISO θαη HACCP πνπ βεβαηψλεη ηνλ νξζφ εζσηεξηθφ έιεγρν ηεο ιεηηνπξγίαο ηεο. Απφ ην 2000 πξαγκαηνπνηνχληαη εληαηηθά θαηλνηνκηθέο εθαξκνγέο ζηελ παξαγσγηθή δηαδηθαζία, ηαπηφρξνλα ν ππεξζχγρξνλνο εμνπιηζκφο ηεο δηαξθψο ηξνπνπνηείηαη κε απνηέιεζκα ηελ παξαγσγή δηαθνξνπνηεκέλσλ θαη θπξίσο πξσηνπνξηαθψλ πξντφλησλ κε λέεο γεχζεηο θαη ηδηφηεηεο. πσο θέλεηαη ζην παξαθάησ δηάγξακκα, ε πηνζέηεζε θαηλνηνκηψλ απφ ηελ εηαηξία έρεη ζαλ απνηέιεζκα ηε κείσζε ηνπ παξαγσγηθνχ θφζηνπο. Σν απνηέιεζκα απφ ηε κείσζε ηνπ θαηά κνλάδα θφζηνπο παξαγσγήο ηνπ πξντφληνο είλαη ε κείσζε ηνπ κεηαβιεηνχ θφζηνπο ηεο εηαηξίαο. 81

82 7.1.2 ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΠΡΟΨΟΝΣΟ Ζ επηρείξεζε θαηέρνληαο εδψ θαη δεθαεηίεο ηα παξαδνζηαθά κπζηηθά ηεο παξαγσγήο ηεο ηεληνχξαο θαη ινπθνπκηψλ απφ ηεληνχξα ηελ θαζηζηνχλ κνλαδηθή θαη ηελ δηαθνξνπνηνχλ ζηελ εγρψξηα θαζψο θαη ζηε δηεζλή αγνξά, θαηνξζψλνληαο λα εμαζθαιίζεη ηελ θαηνρχξσζε ηεο επσλπκίαο ηνπ θαηλνηφκσλ απηψλ πξντφλησλ (brandname). Ζ δηεθδίθεζε απηή απνηέιεζε κηα δχζθνιε ππφζεζε θαζφηη ν αληαγσληζκφο ζηελ εγρψξηα θαη δηεζλή αγνξά είλαη ζεκαληηθφο, σζηφζν ην ζπγθξηηηθφ αληαγσληζηηθφ πιενλέθηεκα ηνπ πξντφληνο πνπ είλαη ε πνηφηεηα ηνπ ην έθαλε λα δηαθξηζεί. Ζ εμεηδίθεπζε ζηνλ κνλαδηθφ ηξφπν παξαγσγήο ηεο Σεληνχξαο επέθεξε ηε δεκηνπξγία λέσλ βειηησκέλσλ - δηαθνξνπνηεκέλσλ πξντφλησλ κε βάζε ην ζπγθεθξηκέλν πνηφ. Ο ζηφρνο ηεο εηαηξίαο είλαη ε δηαξθή πξνβνιή θαη πξνψζεζε ησλ πξντφλησλ ηεο ζηηο δηεζλήο αγνξέο. Σν ζπγθεθξηκέλν ηξφπν πξνζπαζεί λα ηνλ επηηχρεη κε ηεο ζπκκεηνρήο ηεο ζε δηεζλήο εθζέζεηο, κέζσ ηνπ εκπνξηθνχ επηκειεηεξίνπ Αραταο θαη ησλ ΜΜΔ (Ζ εηαηξία ζπκκεηείρε κε επηηπρία, ελδπθηηθά, ζηελ Anuga ηεο Γεξκαλίαο θαη ζην Sial ηεο Γαιιίαο. Ζ Σεληνχξα έρεη δηαθξηζεί θαη βξαβεπηεί εληφο θαη εθηφο Διιάδαο. Παξαθάησ παξαηίζεληαη αλαιπηηθά ε γθάκα ησλ ελ ιφγσ πξντφλησλ. Δίδε Σεληνύξαο Κιαζζηθή (παξαδνζηαθή κπζηηθή ζπληαγή πνπ παξαζθεπάδεηαη κε κνλαδηθή παξαγσγηθή δηαδηθαζία) 82

83 Ζκίγιπθε (κε δηαθνξεηηθή νμχηεηα ζηελ γεχζε ψζηε λα ηθαλνπνηεί εμεηδηθεπκέλεο γεπζηηθέο πξνηηκήζεηο) Σεληνχξα κε ρεηξνπνίεην ιηθέξ Βχζζηλν (Πξνηφλ πνιπηειείαο ηεο επηρείξεζεο. Σν ζπγθεθξηκέλν ιηθέξ είλαη ζπιιεθηηθφ θαζφηη ζπζθεπάδεηαη ζε εηδηθά αξηζκεκέλεο θηάιεο θαη θπθινθνξεί ζηηο αγνξέο απνθιεηζηηθά απφ ηελ επηρείξεζε). Σεληνχξα κε καζηίρα Υίνπ (Σν ζπγθεθξηκέλν πξνηφλ παξάγεηαη ηα ηειεπηαία ρξφληα γηα ηα θαηαζηήκαηα masticha shop πνπ δξαζηεξηνπνηνχληαη ζηηο δηεζλείο αγνξέο θαη εμάγεηαη ζηε Γαιιία. Πξνηόληα κε βάζε ηελ ηεληνύξα Λνπθνχκηα Σεληνχξαο ηξφπη Σεληνχξαο Μεγάιε πνηθηιία απφ δηαθνξεηηθά ιηθέξ κε λέεο γεχζεηο πνπ εκθαλίδνληαη ζηελ αγνξά γηα πξψηε θνξά Άιια πξντόληα κε ηδηαηηεξόηεηα: Οχδν νιηθήο απφζηαμεο (ην ζπγθεθξηκέλν πξντφλ αλαδεηθλχεηαη γηα ηελ κνλαδηθφηεηα ηνπ ζηελ ηνπηθή αγνξά ιφγσ ηνπ παξαδνζηαθνχ θαη ηδηαίηεξνπ ηξφπνπ παξαζθεπήο ηνπ. Απνηειεί 100% πξντφλ απφζηαμεο πνπ δελ δηαζέηνπλ νη άιιεο ηνπηθέο επηρεηξήζεηο ηνπ θιάδνπ θαη απνζηαθηήξηα ελψ ζε παλειιαδηθφ επίπεδν ζπγθαηαιέγεηαη ζηηο ειάρηζηεο. 7.2 ΚΗΝΖΣΡΑ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ Σν πξψην θαη απνθαζηζηηθφ βήκα γηα ηε δηεζλνπνίεζε ησλ δξαζηεξηνηήησλ ηεο εηαηξίαο ήηαλ ε θαηαλφεζε ησλ ιφγσλ πνπ ηελ σζνχλ λα ζηξαθεί ζηηο δηεζλείο αγνξέο. Ζ θαηαλφεζε ησλ ιφγσλ απηψλ έρνπλ θαζνξηζηηθφ ξφιν ζην ζρεδηαζφ θαη ην πεξηερφελν ησλ απνθάζεσλ πνπ πξέπεη λα ιεθζνχλ ηφζν ζε επίπεδν ζηξαηεγηθήο αλάπηπμεο, φζν θαη ζε επίπεδν νξγαλσηηθψλ θαη ιεηηνπξγηθψλ παξεβάζεσλ θαη δηαρείξηζεο αλζξψπηλνπ δπλαηθνχ. Με βάζε ηελ αλάιπζε ηνπ εξσηεκαηνινγίνπ, ηα θίλεηξα γηα δηεζλνπνίεζε ηεο επηρείξεζεο ήηαλ ηα εμήο: 83

84 Ζ επηδίσμε πςειφηεξσλ πσιήζεσλ θαη θεξδψλ θαζψο θαη ε αλάπηπμε ηεο επηρείξεζεο καθξνπξφζεζα Ζ αλάπηπμε ζπγθξηηηθψλ πιενλεθηεάησλ. Πξσηαξρηθφ θίλεηξν ηεο επηρείξεζεο είλαη λα θαηαζηνχλ ε Σεληνχξα θαη η άιια πξντφληα αλαγλσξίζηκα ζηηο αγνξέο ηνπ εμσηεξηθνχ, ελψ ηαπηφρξνλα ε εθκεηάιιεπζε ζπγθξηηηθψλ πιενλεθηεκάησλ ηεο επηρείξεζεο κε ηα κνλαδηθήο πνηφηεηαο πξντφληα πνπ πξνζθέξεη είλαη πςίζηεο ζεκαζίαο γηα εμαγσγέο. Ζ βησζηφηεηα ηεο επηρείξεζεο. Ζ βησζηκφηεηα ηεο επηρείξεζεο παξακέλεη πςίζηεο ζεκαζίαο θαη είλαη άκεζα ζπλδεδεκέλε κε ηελ πξφζβαζε ζε κηα κεγαιχηεξε ή δηαθνξνπνηεκέλε αγνξά. Σα επφδηα απφ ην πθηζηάελν λνκνζεηηθφ / θαλνληζηηθφ πιαίζην θαη ε γξαθεηνθξαηία ζηελ εγρψξηα νηθνλνία. Σν δήηεκα ελφο θαιχηεξνπ λνκνζεηηθνχ /θαλνληζηηθνχ θαη θνξνινγηθνχ πιαηζίνπ ζηηο μέλεο αγνξέο επλνεί ηηο εμαγσγέο θαζφηη δελ ππάξρνπλ θφξνη ζηηο εμαγσγέο θαη ελδνθνηλνηηθέο παξαδφζεηο. Όθεζε ζηελ ερψξηα νηθνλνκία. Έλα αθφκα θίλεηξν γηα ηελ αλάπηπμε δηεζλψλ εμαγσγψλ ήηαλ ε χθεζε δήηεζεο ζηελ ειιεληθή αγνξά θαζφηη ε αχμεζε ησλ θφξσλ ζην αιθνφι επέθεξε θαη ρακειή θαηαλάισζε. Γηα ην ιφγν απηφ παξαηεξείηαη δήηεζε γηα κηθξέο πνζφηεηεο. πκκεηνρέο ζε εθζέζεηο πξντφλησλ. Αθνξκή θαη εξγαιείν εμαγσγψλ απνηειεί ν ΟΠΔ 51 πνπ ζπκβάιιεη ζηηο εκπνξηθέο απνζηνιέο ηεο επηρείξεζεο ζηηο δηεζλείο εθζέζεηο πνπ απνηεινχλ επθαηξίεο γηα ηζρπξή δηαθήκηζε ηεο επηρείξεζεο. Οη πξνζδνθίεο ηεο απφ ηελ αλάπηπμε δηεζλψλ δξαζηεξηνηήησλ είλαη νη εμήο: Πξφζβαζε ζε κηα κεγαιχηεξε ή δηαθνξνπνηεκέλε αγνξά. ηφρνο απνηειεί ε αχμεζε ηνπ κεξηδίνπ ηεο αγνξάο θαη ε θαζηέξσζε ηεο επηρείξεζεο ζηε ζπλείδεζε ησλ θαηαλαισηψλ 51 Διιεληθφο Οξγαληζκφο Δμσηεξηθνχ Δκπνξίνπ 84

85 Παξαγσγή εμεηδηθεπέλσλ θαηλνηφκσλ πξντφλησλ. Ζ νινέλα θαη κεγαιχηεξε αληαγσληζηηθή αγνξά σζεί ηελ επηρείξεζε ζηελ εηζαγσγή θαηλνηφκσλ παξαγσγηθψλ δηαδηθαζηψλ θαη δεκηνπξγίαο θαηλνηφκσλ πξντφλησλ πξνθεηκέλνπ λα δηαηεξεζεί ζηηο δηεζλήο αγνξέο. Δπίηεπμεο νηθνλνκηψλ θιίκαθαο. Ζ πηνζέηεζε θαηλνηφκσλ κεζφδσλ παξαγσγηθψλ δηαδηθαζηψλ έρεη σο απνηέιεζκα ηελ κείσζε ηνπ θφζηνπο παξαγσγήο κε απνηέιεζκα ηελ επίηεπμε πςειφηεξσλ θεξδψλ. 7.3 ΜΟΡΦΔ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ Έρνληαο ζαθή θαη ηεθεξησέλε εηθφλα ησλ ιφγσλ πνπ σζνχλ ζηε δηεζλνπνίεζε, ην επφκελν ζηάδην είλαη ε θαηαλφεζε ηνπ κνληέινπ δηεζλνπνίεζεο. Με άιια ιφγηα, ε επηρείξεζε, έρνληαο απαληήζεη ζην «γηαηί απνθαζίδεη λα δηεζλνπνηεζεί», ζε απηφ ην ζηάδην θαιείηε λα απαληήζεη ζην «πνπ θαη πσο». Ζ επηινγή ηεο θαηάιιειεο ζηξαηεγηθήο ζα πξέπεη λα αληηθαηνπηξίδεη ηηο δπλαηφηεηεο θαη ηθαλφηεηεο ηεο επηρείξεζεο αιιά θαη λα αληαπνθξίλεηαη ζηηο επηδηψμεηο θαη ηνπο ζηφρνπο ηεο. Άκεζεο Δμαγσγέο Ζ εηαηξία δξαζηεξηνπνηείηαη ζηηο δηεζλήο αγνξέο κε άκεζεο εμαγσγέο. Άκεζε εμαγσγή παξαηεξείηαη ζηελ Απζηξαιία, ηνλ Καλαδά θαη ηελ Βνπιγαξία 52. ε πεξηνξηζκέλε θιίκαθα πξαγκαηνπνηνχληαη άκεζεο εμαγσγέο πνπ δηεπθνιχλνπλ ηηο ζπλαιιαγέο ηεο επηρείξεζεο. Γίθηπν αληηπξνζώπσλ Γεληθφηεξα, ε θπξίαξρε κέζνδνο δηεζλνπνίεζεο ηεο εηαηξίαο είλαη εμαγσγέο κέζσ δηθηχνπ αληηπξνζψπσλ. Ζ κέζνδνο ηεο αληηπξνζψπεπζεο απαηηεί ηελ επηινγή θαηάιιεισλ αηφκσλ ψζηε λα εμαζθαιηζηεί ε νξζή εμαγσγηθή δξάζε θαη πξνεγείηαη ρξνληθά φισλ ησλ ππνινίπσλ εμαγσγηθψλ κεζφδσλ 53. Ζ κέζνδνο απηή αθνινπζείηαη σο πάγηα πνιηηηθή απφ ηελ εηαηξεία ζ φιεο ηηο ρψξεο φπνπ εμάγεη αθνχ εδξαηψζεθε ζηελ 52 ηελ ζπγθεθξηκέλε αγνξά εμάγεηαη κφλν νχδν ην ηειεπηαίν δηάζηεκα θαη φρη Σεληνχξα κηαο θαη ε αγνξά δελ είλαη νηθνλνκηθά αλζεξή κε απνηέιεζκα λα ππάξρεη δήηεζε γηα νηθνλνκηθά πξντφληα 53 «Γηεζλείο επηρεηξεκαηηθέο δξαζηεξηφηεηεο» ζει 129, Υαηδεδεκεηξίνπ,εθδφζεηο Αλίθνπια,

86 αγνξά ηνπ Καλαδά ζηελ Δπξψπε. Βαζηθφ ραξαθηεξηζηηθφ ησλ αληηπξνζψπσλ είλαη φηη ε πιεηνλφηεηα ηνπο είλαη Έιιελεο νκνγελείο. Ζ επηρείξεζε είλαη ζε δηαξθή αλαδήηεζε αληηπξνζψπσλ ζην εμσηεξηθφ κέζσ δηεζλψλ εθζέζεσλ. Αμηνζεκείσην είλαη φηη ν αξηζκφο ησλ αληηπξνζψπσλ πνπ εμεηδηθεχνληαη ζηνλ θιάδν ηεο εκπνξίαο πνηψλ είλαη ιίγνη ζε αξηζκφ, θαζφηη ην ζπγθεθξηκέλν αληηθείκελν εκπεξηέρεη φγθν γξαθεηνθξαηίαο θαη κεγάιν ξίζθν. Δπηπιένλ ε επηρείξεζε ζπκκεηείρε ζε πξνγξάκκαηα ηνπ ΔΠΑ ην 2009 θαη ζπγθεθξηκέλα ζην πξφγξακκα «ηήξημεο κηθξνκεζαίσλ επηρεηξήζεσλ» θαζψο επίζεο θαη ζην πξφγξακκα «Δμσζηξέθεηα» ην πκπεξαζκαηηθά,νη εμαγσγέο σο κέζνδνο βνεζνχλ ηελ επηρείξεζε λα θαηαλνήζεη θαιχηεξα ηηο ηδηαηηεξφηεηεο ησλ μέλσλ αγνξψλ, ζην λα δηεξεπλήζνπλ θαιχηεξα ηελ απνδνρή θαη ηελ αληαγσληζηηθφηεηα ησλ πξντφλησλ ηεο επηρείξεζεο ελψ ηαπηφρξνλα νη επηρεηξεκαηηθνί θίλδπλνη είλαη αξθεηά ρακεινί δεδνκέλνπ φηη ε επηρείξεζε ρξεζηκνπνηεί ηηο ππάξρνπζεο εγθαηαζηάζεηο ηεο ΣΡΑΣΖΓΗΚΖ ΣΖ ΔΠΗΥΔΗΡΖΖ Οη καθξνρξφληνη ζηξαηεγηθνί ζηφρνη ηεο εηαηξίαο είλαη ε δηαηήξεζε ησλ θαηλνηφκσλ δξαζηεξηνηήησλ κε ζηφρν ηελ εμαζθάιηζε ηεο πςειήο πνηφηεηαο ησλ πξντφλησλ. Οη θξίζηκνη παξάγνληεο επηηπρίαο ζηνλ θιάδν καθξνπξφζεζκα είλαη ε δηαηήξεζε ησλ ρακειψλ ηηκψλ ζηελ αγνξά θαη ε ηαπηφρξνλε κεγάιεο έληαζεο πξνψζεζε θαη πξνβνιήο ησλ πξντφλησλ (marketing). Χο πξνο ηνλ θιάδν ε εηαηξία έρεη θαηνρπξψζεη πλεπκαηηθά δηθαηψκαηα γηα ηελ επσλπκία ησλ πξντφλησλ ηεο αληαγσλίδεηαη δπν ζεκαληηθέο επηρεηξήζεηο ηνπηθέο επηρεηξήζεηο ηνπ θιάδνπ πνπ δξαζηεξηνπνηνχληαη εμίζνπ ζηηο μέλεο αγνξέο θαη κηα επηρείξεζε πξνζθάησο αλεξρφκελε ζηηο δηεζλείο αγνξέο ζην θιάδν ηεο ινπθνπκνπνηίαο. Αμίδεη λα ζεκεησζεί φηη ε ηηκνινγηαθή πνιηηηθή επεξεάδεηαη ζε αξθεηά ζεκαληηθφ βαζκφ απ ηνλ αληαγσληζκφ ζε ηνπηθφ θαη δηεζλέο επίπεδν. 54 «Tν πξφγξακκα «Δμσζηξέθεηα ΟΑΔΠ» εμαζθαιίδεη ηε δπλαηφηεηα ρξεκαηνδφηεζεο ησλ εμαγσγηθψλ επηρεηξήζεσλ, κέρξη ηνπ πνζνχ ησλ θαη γηα δηάζηεκα έσο 4 κελψλ, κε ηδηαίηεξα επλντθφ επηηφθην θαη ρσξίο λα απαηηνχληαη απφ ηηο Σξάπεδεο εκπξάγκαηεο εμαζθαιίζεηο, αιιά κφλν ε αζθάιηζε ηνπο ζηνλ ΟΑΔΠ.» Τπνπξγείνπ Αλάπηπμεο, Αληαγσληζηηθφηεηαο & Ναπηηιίαο,11/11/11 55 «Γηεζλείο επηρεηξεκαηηθέο δξαζηεξηφηεηεο», ζει ,Η.Υαηδεδεκεηξίνπ, Δθδφζεηο Αλίθνπια,

87 7.4 ΔΜΠΟΓΗΑ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ Δζσηεξηθά εκπόδηα έιιεηςε θεθαιαίνπ γηα ηελ ρξεκαηνδφηεζε εμαγσγψλ ζε κέηξην βαζκφ. Χο κηθξή επηρείξεζε αληηκεησπίδεη ζεκαληηθά δεηήκαηα ρξεκαηνδφηεζεο δπζθνιία αλεχξεζεο θεθαιαίνπ γηα επελδχζεηο ζε πάγηα ζηνηρεία ζε αξθεηά ζεκαληηθφ βαζκφ. Ζ επηρείξεζε ζπκκεηέρεη ζε αλαπηπμηαθνχο λφκνπο κε ζθνπφ ηνλ εθζπγρξνληζκφ ηνπ εμνπιηζκνχ ηεο. έιιεηςε ζηειερψλ κε ηηο θαηάιιειεο γλψζεηο ηθαλφηεηεο θαη εκπεηξία ζηηο εμαγσγηθέο ιεηηνπξγίεο δπζθνιία πνπ αληηκεησπίδεη ζε κέηξην βαζκφ. επηπιένλ θφζηνο πνπ επσκίδεηαη πξνθαηαβνιηθά ε επηρείξεζε γηα πξνζαξκνγή πξντφλησλ ζηηο πξνηηκήζεηο ησλ αιινδαπψλ πειαηψλ αιιά θαη ζηηο λνκνζεηηθέο απαηηήζεηο ζηηο ρψξεο εμαγσγήο.ηελ πεξίπησζε γηα π.ρ. ηεο Ακεξηθήο ε επηρείξεζε ππνρξενχηαη λα πξνβεί ζε νξηζκέλεο ηξνπνπνηήζεηο ζηηο εηηθέηεο ησλ πξντφλησλ επηβαιιφκελεο απφ ηελ ηζρχνπζα λνκνζεζία ησλ μέλσλ θξαηψλ γεγνλφο πνπ ηελ επηβαξχλεη νηθνλνκηθά ζηηο εμαγσγέο ηεο. Δμσηεξηθά εκπόδηα δηαθνξεηηθφ λνκηθφ θαη ξπζκηζηηθφ πιαίζην. Απηνχ ην είδνπο ην εκπφδην ζπλαληάηαη ζηηο αγνξέο ηνπ Καλαδά, Ακεξηθήο, νπεδίαο φπνπ ηα ζπγθεθξηκέλα θξάηε έρνπλ ηα κνλνπψιηα ζην ζπγθεθξηκέλν θιάδν ζπλεπψο ε επηρείξεζε δπζθνιεχεηαη ζην λα εληνπίζεη δίθηπν εκπφξσλ. δηαθνξεηηθφ πνιηηηθφ, πνιηηηζκηθφ θαη θνηλσληθν/νηθνλνκηθφ πιαίζην. Ζ επηρείξεζε έξρεηαη αληηκέησπε κε ηελ δηαθνξεηηθφηεηα ησλ αγνξψλ-ζηφρσλ γεγνλφο πνπ πξνζπαζεί λα ην εμηζνξξνπήζεη κε ηε πξνζαξκνγή ησλ πξντφλησλ ηεο ζε λέεο απαηηήζεηο. πεξηνξηζκφο ζε κέηξην βαζκφ ζε εμεηδηθεπκέλεο πιεξνθνξίεο γηα ην πεξηβάιινλ ηεο μέλεο αγνξάο δπζθνιίεο κε ηηο γξαθεηνθξαηηθέο δηαδηθαζίεο ζηελ Διιάδα 87

88 δπζθνιίεο κε ηηο γξαθεηνθξαηηθέο δηαδηθαζίεο ζηηο μέλεο αγνξέο ζε πάξα πνιχ κεγάιν βαζκφ. Σα πξνβιήκαηα πνπ πξνθχπηνπλ Έιιεηςε ηθαλνπνηεηηθήο βνήζεηαο θαη ηερληθήο ππνζηήξημεο απ ηνπο αξκφδηνπο δεκφζηνπο νξγαληζκνχο ηεο Διιάδαο είλαη έλα αξθεηά ζεκαληηθφ εκπφδην. Ζ δηνίθεζε ζεσξεί φηη ε απνπζία ππνδνκήο θαη ζηήξημεο απφ ηνπο ειιεληθνχο θνξείο ζηηο δηεζλείο εθζέζεηο δπζρεξαίλεη ηελ πξνζπάζεηα ηεο επηρείξεζεο γηα πξνβνιή ζην εμσηεξηθφ. Δκπόδηα πνπ αθνξνύλ ζην πξντόλ θαη ηελ ηηκή Γπζθνιία ζε κέηξην βαζκφ σο πξνο ηελ εχξεζε πειαηψλ ζηηο αιινδαπέο ρψξεο. Σν εκπφδην απηφ δηθαηνινγείηαη εμαηηίαο ηνπ κηθξνχ κεγέζνπο ηεο εηαηξίαο. Δκπόδηα πνπ αθνξνύλ ζηελ δηαλνκή θαη πξνώζεζε ησλ πξντόλησλ Τπεξβνιηθά θφζηε κεηαθνξάο. Σν ζπγθεθξηκέλν εκπφδην είλαη πάξα πνιχ ζεκαληηθφ γηα ηελ επηρείξεζε θαζφηη επεξεάδεη ζε πνιχ ζεκαληηθφ βαζκφ ην πφζν καθξηά είλαη ε αγνξά ζηελ νπνία εμάγεη ε επηρείξεζε. Γπζθνιίεο ζηελ έξεπλα αγνξάο, δηαθήκηζε, πξνψζεζε, δηαλνκή ζηηο αιινδαπέο ρψξεο. Χο κηθξή επηρείξεζε ζε κέγεζνο ε TC έξρεηαη αληηκέησπε κε ηελ αδπλακία ρξεκαηνδφηεζεο αιιά θαη δπλακηθήο πξνψζεζεο ηεο ζην εμσηεξηθφ. Γπζθνιία ζηελ εχξεζε θαιψλ θαη αμηφπηζησλ αληηπξνζψπσλ ζηηο μέλεο αγνξέο θαζψο θαη ε ππνθίλεζε ηνπο λα πξνσζνχλ ελεξγά ηα πξντφληα ηεο επηρείξεζεο. Σν ζπγθεθξηκέλν απνηειεί αξθεηά ζεκαληηθφ εκπφδην θαζφηη ην δίθηπν ησλ θαιψλ θαη αμηφπηζησλ αληηπξνζψπσλ είλαη πεξηνξηζκέλν. 88

89 7.5 ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ΚΑΗ ΑΝΑΠΣΤΞΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ Ζ δηεζλήο δξαζηεξηφηεηα ηεο επηρείξεζεο μεθίλεζε κε άκεζεο εμαγσγέο ζε ηεληνχξα θαη ιηθέξ ην 2003 ζην Καλαδά. Με ηηο απεπζείαο πσιήζεηο παξαηεξήζεθε ζηε ζπλέρεηα έληνλε δήηεζε γηα ηα πξντφληα ηεο επηρείξεζεο ζηηο μέλεο αγνξέο. Ζ επηρείξεζε μεθίλεζε λα πξνσζεί ελεξγά ην θχξην πξντφλ ηεο θαη λα εκπινπηίδεη ηελ πνηθηιία ησλ ιηθέξ κε λέα είδε απηφ είρε σο απνηέιεζκα ην 2003 λα εηζέιζεη δπλακηθά ζηελ αγνξά ηεο Γεξκαλίαο θαη ην 2005 ζηελ αγνξά ηεο Διβεηίαο. Οη ζπγθεθξηκέλεο αγνξέο απνδέρηεθαλ ηα ζπγθεθξηκέλα πξντφληα θαζφηη ην βαζηθφ ζπζηαηηθφ ηνπ εδχπνηνπ (θαλέια) απνηειεί θπξίαξρν ζηνηρείν ηεο θνπιηνχξαο ησλ ζπγθεθξηκέλσλ αγνξψλ κε απνηέιεζκα λα ζεκεησζεί αχμεζε ησλ πσιήζεσλ αξθεηά γξήγνξα. Σν 2006 έρνληαο απνθηήζεη κηα βαζηθή εμαγσγηθή εκπεηξία ε επηρείξεζε πξαγκαηνπνίεζε άλνηγκα ζηελ αγνξά ηεο Κχπξνπ κε ζεηηθή αληαπφθξηζε. Άιισζηε ε επηινγή ηεο ζπγθεθξηκέλεο αγνξάο επλνήζεθε απφ ηελ πνιηηηζκηθή εγγχηεηα κε ηελ Διιάδα. Σν 2007 ε επηρείξεζε έρνληαο επελδχζεη ζε εθζπγρξνληζκέλν ηερλνινγηθφ εμνπιηζκφ θαη εμαπισζεί ζε ζεκαληηθέο αγνξέο πξνρψξεζε πξψηε ζηελ εθαξκνγή κηαο θαηλνηφκαο ηδέαο πνπ θαλέλαο αληαγσληζηήο ηνπ θιάδνπ δελ είρε ζπιιάβεη σο ηφηε. Ζ δεκηνπξγία ινπθνπκηνχ ηεληνχξαο απνηέιεζε ην βαζηθφ γεγνλφο πνπ πξνζέδσζε ην απφιπην ζπγθξηηηθφ πιενλέθηεκα ζηελ επηρείξεζε ψζηε λα εμαπισζεί ζε κεγαιχηεξν θάζκα αγνξψλ. Σν ινπθνχκη ζαλ πξντφλ ζπγθεληξψλεη ηα παξαδνζηαθά γεπζηηθά 89

90 ραξαθηεξηζηηθά ζε ζπλδπαζκφ φκσο κε ηελ κνλαδηθφηεηα θαη ηδηαηηεξφηεηα ηνπ γλσζηνχ εδχπνηνπ.(ειθπζηηθά αξψκαηα θαλέιαο, γαξχθαιινπ κνζρνθάξπδνπ, εζπεξηδνεηδψλ θαη καζηίραο Υίνπ) δηαθνξνπνίεζε ηελ επηρείξεζε ζηελ ειιεληθή αιιά θαη μέλε αγνξά. Μεηά ηελ ζπγθεθξηκέλε επηηπρία ην 2008 ε επηρείξεζε πξαγκαηνπνίεζε εμαγσγέο ζηελ αγνξά ηεο Ηζπαλίαο. Σν 2009 έρνληαο θαηαζηεί αλαγλσξίζηκε ζηηο δηεζλείο αγνξέο θαη κε ηηο πσιήζεηο Σεληνχξαο θαη ινπθνπκηψλ ηεληνχξαο λ απμάλνληαη ε επηρείξεζε πξνρσξά ζ έλα αθφκα λέν πξντφλ ζηελ δεκηνπξγία ζηξνπηνχ Σεληνχξαο. Σν ζπγθεθξηκέλν πξνηφλ δεκηνπξγήζεθε απφ ηελ κεγάιε αλάγθε γηα ηελ χπαξμε ηεο ζπγθεθξηκέλεο γεχζεο ζηε καγεηξηθή θαη ηε δαραξνπιαζηηθή αιιά γηα ηε ρξήζε ηνπ σο ζπζηαηηθφ ζηα θνθηέηι εηδηθά ζηηο αγνξέο ηεο Γεξκαλίαο θαη ηεο Οιιαλδίαο. Σν 2010 ε επηρείξεζε εηζέξρεηαη ζηελ αγνξά ηεο Οιιαλδίαο θαη ηεο Απζηξαιίαο εμάγνληαο πιένλ κηα επξεία γθάκα δηαθνξεηηθψλ λέσλ αιιά θαη βειηησκέλσλ πξντφλησλ. Σν 2011 ε επηρείξεζε απνθάζηζε λα πξνρσξήζεη ζε άλνηγκα ζηελ αγνξά ησλ Ζ.Π.Α. Γεληθφηεξα παξαηεξείηαη φηη ν ξπζκφο ησλ εμαγσγηθψλ δξαζηεξηνηήησλ είλαη ζηαζεξφο. χκθσλα κε ηε δηνίθεζε ε εμαγσγηθή δξάζε βειηηψλεη ηελ αληαγσληζηηθφηεηα ηεο επηρείξεζεο ζηελ Διιάδα θαη ην εμσηεξηθφ ελψ ηα κεγαιχηεξα επίπεδα πσιήζεσλ παξνπζηάδνληαη ζηελ Δπξψπε θαζψο κεγάιεο νκάδεο θαηαλαισηηθνχ θνηλνχ ησλ ζπγθεθξηκέλσλ αγνξψλ εληάζζεη ζην κελνχ ηνπ πξντφληα πνιπηειείαο. Απφ ηελ εμαγσγηθή δξάζε ηεο επηρείξεζεο ζηηο δηεζλείο αγνξέο νη πειαηεηαθέο πξνηηκήζεηο έδσζαλ λέεο ηδέεο γηα δηαθνξνπνηεκέλα θαη βειηησκέλα πξντφληα ηθαλνπνηψληαο ηηο πξνηηκήζεηο ησλ μέλσλ πειαηψλ. πκπεξαζκαηηθά, παξαηεξνχκε φηη ηα πξντφληα ηεο εηαηξίαο ηα νπνία ελζσκαηψλνπλ θαηλνηνκίεο ζεκεηψλνπλ ζεκαληηθέο πσιήζεηο ζηηο δηεζλήο αγνξέο. 7.6 ΑΠΟΣΔΛΔΜΑΣΑ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΣΖΝ ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ ηελ πεξίπησζε ηεο TC ε επίδξαζε ησλ θαηλνηνκηθψλ δξαζηεξηνηήησλ θαηά ηα έηε επέθεξε βειηίσζε ηεο πνηφηεηαο ησλ αγαζψλ θαη αχμεζε ηεο γθάκαο ηνπο ζε πςειφ βαζκφ. Καηά ηελ ηειεπηαία πεληαεηία ε επηρείξεζε εηζήγαγε λέεο θαη ζεκαληηθά βειηησκέλεο κεζφδνπο παξαγσγήο αγαζψλ θαζψο θαη λέεο θαη ζεκαληηθά βειηησκέλεο δξαζηεξηφηεηεο γηα δηαδηθαζίεο ηεο (ζπζηήκαηα ζπληήξεζεο θιπ.)χο πξνο ηελ είζνδν ζε λέεο αγνξέο παξαηεξείηαη ζηαζεξφο βαζκφο εμάπισζεο ζε λέεο αγνξέο 90

91 δεδνκέλεο θαη ηεο πξφζθαηεο θαηλνηνκηθήο αλάπηπμεο ησλ πξντφλησλ εληφο ηεο επηρείξεζεο. Σα ελ ιφγσ απνηειέζκαηα θαίλνληαη παξαθάησ: Χο πξνο ηα απνηειέζκαηα ηεο θαηλνηνκίαο ζηελ παξαγσγηθή δηαδηθαζία ην αλα κνλάδα παξαγψκελνπ πξντφληνο θφζηνο παξαγσγήο κεηψλεηαη, ελψ ηαπηφρξνλα παξαηεξείηαη αχμεζε ηεο παξαγσγήο θαη βειηίσζε ηεο παξαγσγηθήο δηαδηθαζίαο ζε πςειφ βαζκφ ράξηο ζηηο επελδχζεηο πνπ πξαγκαηνπνηήζεθαλ ζε ηερλνινγηθφ εμνπιηζκφ. 91

92 7.6.1 ΓΑΠΑΝΔ ΓΗΑ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ Αγνξέο παγίσλ 0,00 0,00 0, ,00 Γαπάλεο γηα θαηάξηηζε πξνζσπηθνχ 700,00 0, ,00 0,00 Γαπάλεο γηα έξεπλα αγνξάο θαη δηαθήκηζε , , , ,00 πλνιηθέο δαπάλεο γηα θαηλνηνκία , , , ,00 Ο ηνκέαο ηεο Δ&Α είλαη ν πην λεπξαιγηθφο γηα ηελ αλάπηπμε ηεο θαηλνηνκίαο γηα ηνλ ιφγν απηφ παξαθάησ παξαηίζεηαη κηα ζχληνκε αλάιπζε γηα ην επίπεδν έξεπλαο θαη αλάπηπμεο ηεο επηρείξεζεο. Έξεπλα θαη αλάπηπμε Ζ επηρείξεζε ιφγσ κηθξνχ κεγέζνπο δελ δηαζέηεη ηκήκα έξεπλαο θαη αλάπηπμεο παξφια απηά δξαζηεξηνπνηείηαη ζπζηεκαηηθά κε ηελ εθαξκνγή θαηλνηφκσλ ηδεψλ. Σα ζηειέρε ηεο επηρείξεζεο ζπκκεηέρνπλ ζε εξεπλεηηθά πξνγξάκκαηα κε ηλζηηηνχηα θαη παλεπηζηήκηα ζε ζέκαηα R&D. Παξφηη δελ ππάξρεη ζπζηαζέλ ηκήκα έξεπλαο θαη αλάπηπμεο ππάξρεη κηα ζπγθεθξηκέλε νκάδα 3 αηφκσλ αλψηεξεο εθπαίδεπζεο πνπ αζρνινχληαη κε δεηήκαηα πνπ αθνξνχλ ζηελ βειηίσζε θαη ζηνπο πεηξακαηηζκνχο ζηελ κίμε λέσλ γεχζεσλ. Οη ηδέεο γηα λέα πξντφληα είλαη ζπλερείο θαη πξνέξρνληαη απφ ηελ δηνίθεζε θαη ζπγθεθξηκέλα απφ ηνλ ηδηνθηήηε θαη πινπνηνχληαη απφ ηνπο εξγαδφκελνπο ζην ηκήκα παξαγσγήο. ηηο αξρέο ηνπ 2011 ζην πιαίζην ηεο έξεπλαο ε TC ζε ζπλεξγαζία κε ην Παλεπηζηήκην Θξάθεο μεθίλεζε κειέηε γηα ηελ αληηνμεηδσηηθή δξάζε, ηηο αληηκηθξνβηαθέο θαη ηηο αληηθαξθηληθέο ηδηφηεηεο ηεο θαλέιαο σο βαζηθνχ ζπζηαηηθνχ ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ πνηνχ.ζ ελ ιφγσ κειέηε ζα δηαξθέζεη δπν ρξφληα. Χο πξνο ηελ έξεπλα θαη ηελ αλάπηπμε ε TC ζπκκεηείρε ζε επξσπατθά πξνγξάκκαηα παξαθνινχζεζεο ηεο γηα αληαγσληζηηθφηεηαο ησλ ΜΜΔ γηα ην δηάζηεκα Γηα ην δηάζηεκα Ζ TC ζπκκεηείρε κέζσ ΔΠΑ ζε εξεπλεηηθά πξνγξάκκαηα χςνπο επξψ. 92

93 Δθπαίδεπζε θαη Καηάξηηζε Πξνζσπηθνύ ηελ πξνεγνχκελε ελφηεηα αλαπηχρζεθε ελδειερψο ην θάζκα ηεο θαηάξηηζεο ηνπ αλζξψπηλνπ δπλακηθνχ. Χο πξνο ην επίπεδν εθπαίδεπζεο ηνπ αλζξψπηλνπ δπλακηθνχ παξαηεξνχκε φηη είλαη βαζηθήο θαη αλψηεξεο εθπαίδεπζεο. Ηδηαίηεξα ηα άηνκα πνπ αζρνινχληαη κε ηελ έξεπλα θαη ηελ αλάπηπμε είλαη απφθνηηνη παλεπηζηεκίσλ κε εηδίθεπζε ζηε ρεκεία αιιά θαη ζην κάξθεηηλγθ κε ζηφρν ηελ εμαζθάιηζε θαιήο πνηφηεηαο πξντφλησλ αιιά θαη ηελ επηηπρεκέλε δηαθήκηζε ηνπο. Χο πξνο ηελ θαηάξηηζε ηνπ πξνζσπηθνχ ε εηαηξία ζπκκεηέρεη ζε επξσπατθά πξνγξάκκαηα ρξεκαηνδφηεζεο αιιά ηαπηφρξνλα θαη ε ίδηα επηιέγεη λα επελδχεη ζε εθπαίδεπζε πξνζσπηθνχ. Αλαιπηηθά ην 2006 επέλδπζε ζε θαηάξηηζε πνπ αθνξά ζε ζπλζήθεο πγηεηλήο θαη αζθάιεηαο εξγαζίαο θαζψο θαη πγηεηλήο θαη αζθάιεηαο ηξνθίκσλ ζε δχν ζεκηλάξηα χςνπο 1750 επξψ. Σν 2007 επέλδπζε ζε ζεκηλάξην θαηάξηηζεο γηα ηερληθέο επαγγεικαηηθψλ πσιήζεσλ γηα εηαηξίεο πνηψλ χςνπο 700 επξψ. Σν 2009 ε επηρείξεζε πξνρψξεζε ζε θαηάξηηζε πξνζσπηθνχ σο πνπ αθνξνχζε ηελ νξγάλσζε ησλ επηρεηξήζεσλ κε ε/π χςνπο επξψ. Σελ ίδηα ρξνληά ζπκκεηείρε ζε επξσπατθά πξνγξάκκαηα θαηάξηηζεο ζε ε/π ελψ ην 2010 ην πξνζσπηθφ επηκνξθψζεθε ζε ζπζηήκαηα EMCS πνπ αθνξνχλ ην ειεθηξνληθφ ηεισλείν. Βαζκίδα Δθπαίδεπζεο Δξγαδνκέλσλ Αξηζκόο Δξγαδνκέλσλ Έξεπλα θαη Αλάπηπμε ΑΔΗ 4 3 άηνκα Λχθεην 11 - Πίλαθαο βαζκίδαο εθπαίδεπζεο αλζξψπηλνπ δπλακηθνχ ΓΔΗΚΣΔ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ & ΓΗΔΘΝΟΠΟΗΖΖ Δμαγσγέο/Κχθινο εξγαζηψλ 8,52% 33,80% 27,60% 28,91% Γαπάλεο γηα θαηλνηνκία/κχθινο εξγαζηψλ 9,29% 3,56% 2,80% 12,70% Κέξδε/Γαπάλεο γηα θαηλνηνκία (ROI) 121,82% 654,57% 1904,46% 416,35% Γαπάλεο γηα θαηλνηνκία/δλεξγεηηθφ 7,13% 2,33% 2,14% 7,90% Γαπάλεο γηα θαηλνηνκία/δμαγσγέο 108,98% 10,53% 10,15% 43,92% Κέξδε/Δμαγσγέο 132,76% 68,95% 193,36% 182,87% Κέξδε/Ίδηα θεθάιαηα (ROE) 73,34% 90,79% 272,05% 224,31% Κέξδε/χλνιν παγίσλ (ROA) 20,63% 39,98% 119,79% 97,91% Κέξδε / χλνιν πσιήζεσλ (ROS) 11,31% 23,30% 53,37% 52,87% 93

94 Γαπάλεο γηα θαηλνηνκία / Δμαγσγέο Ζ εηαηξία θαηά ην έηνο ηνπ 2007 είρε δαπαλήζεη ην πνζφ ησλ γηα έξεπλα αγνξάο θαη δηαθήκηζε. Δλψ ην πνζφ απηφ κεηψζεθε θαηά ηηο ηξείο επφκελεο ρξνληέο ζηα , ελψ ην 2010 πξαγκαηνπνίεζε δαπάλεο γηα αγνξά κεραλεκάησλ κε ζθνπφ ησλ εθζπγρξνληζκφ ηεο παξαγσγηθήο δηαδηθαζίαο επξψ. Απηφ πνπ παξαηεξνχκε απφ ηελ εμέιημε ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ δείθηεο είλαη φηη νη εμαγσγέο ζε ζρέζε κε ην ζπλνιηθφ θχθιν εξγαζηψλ θαηαιακβάλνπλ έλα κηθξφ πνζνζηφ θαη ε αχμεζε ησλ δαπαλψλ γηα εηζαγσγή θαηλνηνκίαο επεξεάδεη ην ζπγθεθξηκέλν δείθηε. Γεληθά, παξαηεξνχκε φηη νη επηπιένλ δαπάλεο γηα εηζαγσγή θαηλνηνκίαο επεξεάδνπλ ζεηηθά ην δείθηε απηφ θαζψο νη εμαγσγέο ηεο επηρείξεζεο δε κεηαβάιινληαη ζεκαληηθά Με βάζε θαη κε ην παξαθάησ δηάγξακκα βιέπνπκε φηη νη ζπλνιηθέο πσιήζεηο ηεο εηαηξίαο απμάλνληαη άιια φρη φκσο θαη νη εμαγσγέο νη νπνίεο κεηψλνληαη νξηαθά. Οη ζπλνιηθέο εμαγσγέο ηεο εηαηξίαο θπκαίλνληαη απφ 17% έσο 19% σο πξνο ηηο ζπλνιηθέο πσιήζεηο. Οη δαπάλεο πνπ πξαγκαηνπνηεί ε εηαηξία γηα έξεπλα αγνξάο θαη δηαθήκηζε ζηε δηεζλή αγνξά θαίλεηαη λα κελ απνδίδνπλ κέρξη ζηηγκήο θαζψο δελ έρεη θαηαθέξεη λα απμήζεη ην κεξίδην ηεο αγνξάο ηεο. Αληηζέησο παξαηεξνχκε φηη νη πσιήζεηο ηελ εγρψξηα αγνξά απμάλνληαη γεγνλφο πνπ ζεκαίλεη φηη απμάλεηαη ην κεξίδην ηεο εγρψξηαο αγνξάο. 94

95 ην παξαθάησ δηάγξακκα παξαηεξνχκε ηελ εμέιημε ηνπ θχθινπ εξγαζηψλ ζε ζρέζε κε ην θφζηνο πσιήζεσλ. Δλψ νη ζπλνιηθέο πσιήζεηο απμάλνληαη, ην θφζηνο πσιεζέλησλ κεηψλεηαη γεγνλφο πνπ αληαλαθιά ηε ζεηηθή επίδξαζε ηεο εηζαγσγήο θαηλνηνκηθψλ κεζφδσλ ζηελ παξαγσγηθή δηαδηθαζία. Γαπάλεο γηα θαηλνηνκία / Κχθινο εξγαζηψλ Ο ζπγθεθξηκέλνο δείθηεο καο δείρλεη ην ζπλνιηθφ πνζφ ησλ δαπαλψλ γηα εηζαγσγή θαηλνηνκίαο ζηελ επηρείξεζε σο πξνο ηνλ ζπλνιηθφ θχθιν εξγαζηψλ. Καηά ηα έηε 2008 θαη 2009 ν δείθηεο απηφο είρε κεησζεί ζεκαληηθά δηφηη νη επηρείξεζε ηηο ζπγθεθξηκέλεο ρξνληέο δελ πξαγκαηνπνίεζε δαπάλεο γηα αγνξά παγίσλ παξά κφλν γηα έξεπλα αγνξάο θαη δηαθήκηζε. Καηά ηελ ηειεπηαία ρξνληά ηνπ 2010 ν δείθηεο απμήζεθε ζεκαληηθά δηφηη απμήζεθαλ νη δαπάλεο γηα αγνξά κεραλνινγηθνχ εμνπιηζκνχ πνπ ζα ζηφρν είρε ηνλ εθζπγρξνληζκφ ηεο παξαγσγηθήο δηαδηθαζίαο. 95

96 Γεληθά φζν απμάλνληαη νη δαπάλεο γηα θαηλνηνκία ηφζν ν ζπγθεθξηκέλνο δείθηεο βειηηψλεηαη. Κέξδε / Γαπάλεο γηα θαηλνηνκία Ζ δηαηήξεζε ηνπ δείθηε απηνχ πάλσ απφ ηα επίπεδα ηνπ 100% καο δείρλεη φηη ε επηρείξεζε δελ δαπαλά ζεκαληηθά πνζά ζε ζρέζε κε ηα θέξδε ηεο γηα εηζαγσγή θαηλνηνκηψλ. ζν πξαγκαηνπνηεί δαπάλεο γηα εηζαγσγή θαηλνηνκίαο ηφζν ν δείθηεο απηφ ζα κεηψλεηαη. Σα θέξδε ηεο εηαηξίαο απμάλνληαη απφ ρξφλν ζε ρξφλν θαη εηδηθά απφ ην έηνο 2009 ε εηαηξία αχμεζε ηα θέξδε ηεο ζε ζρέζε κε ην 2008 θαηά 200%. Ζ αχμεζε ησλ θεξδψλ απηψλ πξνήιζε απφ ηελ αχμεζε ηεο παξαγσγήο ε νπνία ήηαλ ην απνηέιεζκα ηνπ εθζπγρξνληζκνχ ηεο παξαγσγηθήο δηαδηθαζίαο πνπ πξαγκαηνπνηήζεθε θαηά ην έηνο πκπεξαζκαηηθά δηαθξίλνπκε φηη ε εηζαγσγή θαηλνηφκσλ δηαδηθαζηψλ ζηελ παξαγσγή δελ έρεη άκεζα απνηειέζκαηα ζηελ επηρείξεζε θαζψο ρξεηάδεηαη έλα ρξνληθφ δηάζηεκα απφ ηελ εγθαηάζηαζε θαη ιεηηνπξγία ηεο παξαγσγηθήο δηαδηθαζίαο, έσο ηελ έλαξμε ηεο παξαγσγήο. Απηή ε ρξνληθή πζηέξεζε πνπ ππάξρεη κεηαμχ ηεο αγνξάο θαη εγθαηάζηαζεο ηνπ κεραλνινγηθνχ εμνπιηζκνχ θαη ηεο έλαξμεο ηεο παξαγσγηθήο δηαδηθαζίαο νθείιεηαη ζην γεγνλφο φηη πξέπεη λα εγθαηαζηαζνχλ νη κεραλέο, λα δνθηκαζηνχλ θαη λα εθπαηδεπηεί ην πξνζσπηθφ γηα ηε ρξεζηκνπνίεζε ησλ ζπγθεθξηκέλσλ κεραλψλ. 96

97 Γαπάλεο γηα θαηλνηνκία / Δλεξγεηηθφ Ο δείθηεο απηφο δείρλεη ην πνζνζηφ ησλ δαπαλψλ γηα πηνζέηεζε θαηλνηνκηψλ ζε ζρέζε κε ην ζχλνιν ηνπ ελεξγεηηθνχ. Ο ζπγθεθξηκέλνο δείθηεο παξακέλεη ζε ηδηαίηεξα ρακειά επίπεδα θαζψο ην ζχλνιν ηνπ ελεξγεηηθνχ είλαη ηδηαίηεξα πςειφ θαζψο επίζεο θαη νη ζπλνιηθέο δαπάλεο γηα θαηλνηνκία πνπ πξαγκαηνπνηεί ε επηρείξεζε είλαη ηδηαίηεξα ρακειέο σο πξνο ηα νηθνλνκηθά ζηνηρεία ησλ νηθνλνκηθψλ θαηαζηάζεσλ. Δμαγσγέο / Κχθινο εξγαζηψλ Ο παξαθάησ δείθηεο απεηθνλίδεη ην πνζνζηφ ησλ εμαγσγψλ πνπ πξαγκαηνπνηεί ε επηρείξεζε ζηελ δηεζλή αγνξά ζε ζρέζε κε ην ζπλνιηθφ θχθιν εξγαζηψλ. Σν έηνο ηνπ 2008 νη εμαγσγέο ηεο επηρείξεζεο απμήζεθαλ θαηά 273% ζε ζρέζε κε ην Απφ ην 2008 θαη έπεηηα νη εμαγσγέο ηεο επηρείξεζεο κεηψλνληαη θαηά κία πνζνζηηαία κνλάδα 97

98 κε απνηέιεζκα ν δείθηεο Δμαγσγέο / Κχθινο εξγαζηψλ λα κεηψλεηαη, γεγνλφο πνπ νθείιεηαη ζηε κείσζε ησλ εμαγσγψλ. Οη ζπλνιηθέο εμαγσγέο ηεο επηρείξεζεο κεηψλνληαη θάζε ρξφλν ρσξίο λα κεηψλνληαη ηαπηφρξνλν νη ζπλνιηθέο πσιήζεηο, απηφ ζεκαίλεη φηη ράλεη έλα πνζνζηφ απφ ην κεξίδην ηεο δηεζλνχο αγνξάο. Κέξδε / Δμαγσγέο Σα ζπλνιηθά θέξδε ηεο επηρείξεζεο απμάλνληαη απφ έηνο ζε έηνο, ελψ νη εμαγσγέο ηεο κεηψλνληαη. Απηφ έρεη ζαλ απνηέιεζκα ηελ αχμεζε ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ δείθηε ζε επίπεδα πάλσ απφ ην 120%. Ζ κεγάιε αχμεζε ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ δείθηε είλαη απνηέιεζκα ηεο ζεκαληηθήο κείσζεο ησλ εμαγσγψλ ηεο επηρείξεζεο. Ζ κείσζε ησλ εμαγσγψλ ηεο επηρείξεζεο ζε πεξηφδνπο φπνπ νη ζπλνιηθέο πσιήζεηο θαη ηα θέξδε ηεο απμάλνληαη ζα πξέπεη λα πξνβιεκαηίζεη ηα ζηειέρε ηεο εηαηξίαο θαη λα αθνινπζήζνπλ πνιηηηθέο επέθηαζεο ηεο επηρείξεζεο ζε δηεζλήο αγνξέο πξνθεηκέλνπ λα απνθηήζεη έλα κεγαιχηεξν κεξίδην ηεο αγνξάο θαη θαη επέθηαζε ηεο αχμεζε ησλ εμαγσγψλ. 98

99 Κέξδε / Ίδηα θεθάιαηα Ο δείθηεο πνπ πξνθχπηεη απφ ην ιφγν ησλ θαζαξψλ θεξδψλ πξνο ην µέζν φξν ησλ ηδίσλ θεθαιαίσλ απνηειεί έλα ηξφπν κέηξεζεο πνπ ρξεζηκνπνηείηαη γηα λα δηαπηζηψζνπλ εάλ κηα εηαηξεία ρξεζηκνπνηεί ηα ίδηα θεθάιαηα ηεο απνδνηηθά. Δπί ηεο νπζίαο ν δείθηεο RoE δείρλεη ην πνζνζηφ ησλ ηδίσλ θεθαιαίσλ πνπ κεηέηξεςε ζε θέξδε κηα επηρείξεζε. Ζ απφδνζε ηδίσλ θεθαιαίσλ κεηψλεηαη φηαλ κεησζνχλ ηα θέξδε ή φηαλ απμεζνχλ ηα ίδηα θεθάιαηα. Αληίζεηα, ηα ίδηα θεθάιαηα απμάλνπλ κε ηελ άλνδν ηεο θεξδνθνξίαο ηεο εηαηξείαο, κε ηελ αχμεζε κεηνρηθνχ θεθαιαίνπ αιιά θαη "ηερληθά", κε αλαπξνζαξκνγή ηεο αμίαο ησλ παγίσλ. ηηο πεξηπηψζεηο πνπ ηα θέξδε δελ απμάλνληαη κε αλάινγν ξπζκφ, ε απφδνζε ηδίσλ θεθαιαίσλ πεξηνξίδεηαη αηζζεηά. πσο παξαηεξνχκε ζην παξαθάησ δηάγξακκα ε απνδνηηθφηεηα ησλ ηδίσλ θεθαιαίσλ είλαη ηδηαίηεξα πςειή, θαζψο ηα επελδπκέλα θεθάιαηα ηεο επηρείξεζεο είλαη ζε ρακειά επίπεδα ελψ ηα θέξδε ηεο εηαηξίαο ηδηαίηεξα απμεκέλα. Σα ίδηα θεθάιαηα ηεο εηαηξίαο έρνπλ ηελ κέγηζηε απνδνηηθφηεηα ζε επίπεδα πάλσ 220% ηα ηειεπηαία δχν ρξφληα. 99

100 Κέξδε / Ίδηα θεθάιαηα (ROA) Ο δείθηεο Κέξδε / Ίδηα θεθάιαηα καο δείρλεη ηελ απνδνηηθφηεηα ησλ παγίσλ ζηνηρείσλ πνπ ρξεζηκνπνηεί ε επηρείξεζε γηα ηελ επίηεπμε ηνπ ζηφρνπ ηεο. Ο ζπγθεθξηκέλνο δείθηεο απμάλεηαη απφ έηνο ζε έηνο γεγνλφο πνπ ζεκαίλεη φηη ε επηρείξεζε ρξεζηκνπνηεί απνδνηηθά ηνλ πάγην εμνπιηζκφ. Δηδηθά ηα ηειεπηαία δχν ρξφληα φπνπ ε εηαηξία αχμεζε ζεκαληηθά ηα θέξδε ηεο, ρσξίο λα απμήζεη ζεκαληηθά ην ζχλνιν ησλ παγίσλ ζηνηρείσλ, βειηίσζε ζεκαληηθά ην ζπγθεθξηκέλν δείθηε αγγίδνληαο ε απνδνηηθφηεηα ησλ παγίσλ ζηνηρείσλ ην 120% ην έηνο 2009 θαη ην 98% ην έηνο ηνπ

101 7.7 ΤΜΠΔΡΑΜΑΣΑ Με βάζε ηελ αλάιπζε καο γηα ηε ζπγθεθξηκέλε επηρείξεζε κπνξνχκε λα εμάγνπκε ηα παξαθάησ ζπκπεξάζκαηα φζνλ αθνξά ηελ θαηλνηνκία θαζψο θαη ηελ επίδξαζε ηεο θαηλνηνκίαο ζηε δηεζλνπνίζεο ηεο επηρείξεζεο. Σα απνηειέζκαηα απφ ηελ εηζαγσγή θαηλνηνκίαο ηφζν ζηελ παξαγσγηθήο δηαδηθαζία φζν θαη ζηα πξντφληαο ηεο είλαη ηα εμήο: Καηλνηνκία παξαγσγηθήο δηαδηθαζίαο Βειηίσζε ηεο παξαγσγηθήο δηαδηαθαζίαο. Οη λέεο θαηλνηφκεο δηαδηαθαζίεο πνπ εηζήγαγε ε εηαηξία ζηελ παξαγσγηθή δηαδηθαζία έρεη ζαλ απνηέιεζκα ηε βειηίσζε ηεο παξαγσγηθήο δηαδηθαζίαο, θαζψο ε γξακκή παξαγσγήο εθζπγρξνλίζηεθε κε απνηέιεζκα νη δηαδηαθαζίεο γηα ηελ παξαγσγή ησλ πξντφλησλ λα βειηηψλνληαη. Αχμεζε ηεο παξαγσγηθήο δπλακηθφηεηαο. Ο εθζπγρξνληζκφο ηεο παξαγσγηθήο δηαδηθαζίαο θαη ε αλαβαζκηζε ηεο γξακκήο παξαγσγήο έρεη ζαλ απνηέιεζκα ηελ αχμεζε ηεο παξαγσγηθήο δπλακηθφηεηαο ηεο εηαηξίαο. ε ιηγφηεξν ρξφλν κπνξνχλ λα παξαρζνχλ πεξηζζφηεξα πξντφληα, ηθαλνπνηψληαο ηε δήηεζε γηα ηα πξντφληαο ηεο. Μείσζε ηνπ θφζηνπο παξαγσγήο αλά κνλάδα πξντφληνο. Ζ βειηίσζε ηεο παξαγσγηθήο δηαδηθαζίαο, ν εθζπγρξνληζκφο ηεο γξακκήο παξαγσγήο θαζψο θαη ε αχμεζε ηεο παξαγσγηθήο δπλακηθφηεηαο έρεη ζαλ απνηέιεζκα ηε κείσζε ηνπ κεηαβιεηνχ θφζηνπο ηεο επηρείξεζεο, δειαδή ηνπ θφζηνπο παξαγσγήο αλα κνλάδα πξντφληνο. Καηλνηνκία πξντόληνο Αχμεζε ηνπ θάζκαηνο ησλ αγαζψλ. Οη θαηλνηνκίεο πνπ εηζάγεη ε εηαηξία έρεη ζαλ απνηέιεζκα ηελ εηζαγσγή λέσλ θαηλνηφκσλ πξντφλησλ ζηελ εγρψξηα θαη ζηε δηεζλή αγνξά. Ζ λέα βειηησκέλε γξακκή παξαγσγήο θαζψο θαη ε κείσζε ηνπ αλα κνλάδα θφζηνπο παξαγσγήο ηνπ πξντφληνο, δίλεη ηελ επθαηξία ζηελ εηαηξία λα εηζάγεη λέα πξντφληα ζηελ αγνξά θαζψο θαη ηα ππάξρνληα πξντφληα ηεο, ζαθψο πην βειηησκέλα. Βειηίσζε ηεο πνηφηεηαο ησλ πξντφλησλ. Ζ εηζαγσγή θαηλνηνκηψλ ζηα 101

102 πξντφληα θαζψο θαη ε πηζηνπνίεζε ησλ πξντφλησλ ηεο έρεη ζαλ απνηέιεζκα ηε βειηίσζε ηεο πνηφηεηαο ησλ πξντφλησλ. Ζ βειηίσζε ηεο πνηφηεηαο ησλ πξντφλησλ βνεζάεη ηελ επηρείξεζε ζην λα απνθηήζεη θήκε ζηηο δηεζλήο αγνξέο. Δπηπηώζεηο ζηε δηεζλνπνίεζε Αληαγσληζηηθφηεηα ηεο επηρείξεζεο. Ζ πηνζέηεζε θαηλνηνκηψλ ηφζν ηελ παξαγσγηθή δηαδηθαζία, φζν θαη ζην πξντφλ βειηηψλεη ηελ αληαγσληζηηθφηεηα ηεο επηρείξεζεο. Σν αλα κνλάδα θφζηνο παξαγσγήο ηνπ πξντφληνο κεηψλεηαη, παξάιιεια κε ηελ αχμεζε ηεο γθάκαο ησλ πξντφλησλ έρεη ζαλ απνηέιεζκα λα γίλεηαη ε εηαηξία νινέλα θαη πην αληαγσληζηηθή έλαληη ησλ αληαγσληζηψλ ηεο, θαζηζηψληαο ηεο πιένλ αληαγσηζηηθή εηαηξία ζηελ αγνξά ε νπνία κάιηζηα έρεη απνθηήζεη θαη ζηγθξηηηθά αληαγσληζηηθά πιενλεθηήκαηα έλαηη ησλ αληαγσληζηψλ ηεο. Αχμεζε ηνπ κεξηδίνπ αγνξάο. Ζ αληαγσληζηηθφηεηα ηεο επηρείξεζεο ζηελ αγνξά έρεη ζπκβάιεη ζηελ αχμεζε ηνπ κεξηδίνπ ηεο αγνξάο πνπ θαηέρεη. Αχμεζε θχθινπ εξγαζηψλ ζην εμσηεξηθφ (εμαγσγέο). Απφ ηελ αχμεζε ηνπ κεξηδίνπ ηεο αγνξάο έρεη θαηνξζψζεη λα απμήζεη ηνλ θχθιν εξγαζηψλ ηεο θαη παξάιιεια κε ηε κείσζε ηνπ παξαγσγηθνχ θφζηνπο, λα απμήζεη ηα θέξδε ηεο. Καζηέξσζε ηεο επηρείξεζεο ζηε δηεζλή αγνξά. Ο ζπλδηαζκφο ησλ θαηλνηνκηθψλ πξντφλησ, ε κείσζε ηνπ παξαγσγηθνχ θφζηνπο, ε αληαγσληζηηθφηεηα θαη ε ζηαδηαθή αχμεζε ηνπ κεξηδίνπ ηεο αγνξάο έρνπλ ζα ζηφρν ηελ θαζηέξσζε ηεο ζηε δηεζλή αγνξά. 8 ΜΔΛΔΣΖ ΠΔΡΗΠΣΧΖ SC. A.E. Ζ SC ηδξχζεθε ην 2006 ζηελ ΒΗΠΔ Παηξψλ θαη απνηειεί ηελ πξψηε θαζεηνπνηεκέλε κνλάδα παξαγσγήο θσηνβνιηατθψλ ζπζηεκάησλ ζηελ Ννηηναλαηνιηθή Δπξψπε. Ζ SC είλαη κηα κεζαία επηρείξεζε φπνπ ην φξακα ηεο είλαη ζπλπθαζκέλν κε ην ζηφρν ηεο δηεζλνχο θνηλφηεηαο γηα ζηαδηαθή αληηθαηάζηαζε ησλ νξπθηψλ θαπζίκσλ κε αλαλεψζηκεο πεγέο ελέξγεηαο, δηαζθαιίδνληαο ηελ πξνκήζεηα 102

103 ελέξγεηαο θαη ζπκβάιινληαο ζηελ πξνζηαζία ηνπ πεξηβάιινληνο. O πξσηαγσληζηηθφο ξφινο ηεο ζηηο δηεζλείο αγνξέο γίλεηαη κέζσ ηξηψλ βαζηθψλ δξαζηεξηνηήησλ: Παξαγσγή Φ/Β: Απφ ππξίηην (Si) ζε παξαγσγή ειεθηξηθήο ελέξγεηαο Πξνκήζεηα πζηεκάησλ ΑΠΔ: ρεδηαζκφο, Δγθαηάζηαζε, Λεηηνπξγία θαη πληήξεζε Παξνρή ιύζεσλ εμνηθνλόκεζεο ελέξγεηαο: Κηηξηαθφο ηνκέαο & Βηνκεραλία 8.1 ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΔ ΣΖΝ ΔΠΗΥΔΗΡΖΖ Γηα ηε SC αλαπφζπαζην ζπζηαηηθφ ζηνηρείν ηεο επηρεηξεκαηηθφηεηαο απνηειεί ε θαηλνηνκία. Ζ θαηλνηνκία ηεο εκθαλίδεηαη ζηα πξντφληα πνπ παξάγεη, ζηε κέζνδν παξαγσγήο θαζψο θαη ζηελ πηνζέηεζε πξσηνπνξηαθψλ κεζφδσλ ζηε δηνίθεζε θαη ζηελ δηθηχσζε ηεο. Ζ θαηλνηνκία απνηειεί έλα ηζρπξφ κέζν αλάπηπμεο πνπ ζπκβάιεη ζηε δηείζδπζε ηεο επηρείξεζεο ζε λέεο αγνξέο, ηελ εδξαίσζε ηεο ζηηο αγνξέο απηέο θαζψο θαη ηε δηαηήξεζε αληαγσληζηηθνχ ηεο πιενλεθηήκαηνο. Οη κνξθέο θαηλνηνκίαο πνπ αθνινπζεί ε SC ζηελ αλάπηπμε ησλ θσηνβνιηατθψλ πάλει κπνξνχλ λα δηαθξηζνχλ ζε θαηλνηνκία πξντφληνο νη νπνίεο αθνξνχλ λέα πξντφληα θαη δηαδηθαζίεο. Πην αλαιπηηθά ε SC αθνινπζεί νξηαθή θαηλνηνκία ε νπνία αθνξά ζηε βειηίσζε ησλ ηερληθψλ θαη ιεηηνπξγηθψλ ραξαθηεξηζηηθψλ ησλ ππαξρφλησλ πξντφλησλ ή δηαδηθαζηψλ παξαγσγήο θαζψο θαη ξηδηθή θαηλνηνκία ε νπνία αθνξά λέα ηερληθά θαη ιεηηνπξγηθά ραξαθηεξηζηηθά ησλ πξντφλησλ ή ζε λέεο δηαδηθαζίεο ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΣΖΝ ΠΑΡΑΓΧΓΗΚΖ ΓΗΑΓΗΚΑΗΑ Ζ θαηλνηνκία πνπ αθνινπζεί ε SC φζνλ αθνξά ηε βηνκεραληθή παξαγσγή ησλ θσηνβνιηατθψλ πάλει έρεη σο ζηφρν ηεο κείσζε ηνπ θφζηνπο παξαγσγήο, ηελ αχμεζε ηεο παξαγσγηθφηεηαο, ζηελ αχμεζε ηνπ κεξηδίνπ ηεο αγνξάο θαζψο θαη ηε ζηαζεξνπνίεζε ηεο ζε ηπρφλ δηαθπκάλζεηο ζηελ αγνξά. Πξνθεηκέλνπ λα επηηεπρζνχλ νη παξαπάλσ ζηφρνη έρεη αλαπηχμεη κηα απηνκαηνπνηεκέλε γξακκή παξαγσγήο. Αμίδεη λα ζεκεησζεί φηη απφ ηελ επηρείξεζε αθνινπζείηαη απζηεξή ηήξεζε ησλ πξνδηαγξαθψλ ηεο πνηφηεηαο ησλ πξντφλησλ, πξαγκαηνπνηνχληαη ζπλεξγαζίεο κε δηεζλείο νίθνπο φπσο ε ΑΜΑΣ, DUPON θ.α., ζχλαςε καθξνρξνλίσλ ζπκβνιαίσλ κε πξνκεζεπηέο πξψησλ πιψλ φπσο Wacker Schott πξνθεηκέλνπ λα επηηχρεη ηελ αδηάιεηπηε παξαγσγηθή δηαδηθαζία. Σέινο, ε SC πξαγκαηνπνηεί ζπλεξγαζίεο κε 103

104 εξεπλεηηθνχο θνξείο κε ζθνπφ ηελ έξεπλα θαη αλάπηπμε δηαδηθαζηψλ παξαγσγήο θαζψο θαη λέσλ πξντφλησλ. Δλδεηθηηθά, ζπλεξγάδεηαη κε ην Κέληξν Αλαλεψζηκσλ Πεγψλ Δλέξγεηαο (ΚΑΠΔΟ), ην Δζληθφ Μεηζφβην Πνιπηερλείν (ΔΜΠ), ην Γεκφθξηην, Παλεπηζηήκην Παηξψλ θαη Ησαλλίλσλ θαζψο θαη άιινπο θνξείο ηνπ εζσηεξηθνχ θαη ηνπ εμσηεξηθνχ. Ζ πιήξσο απηνκαηνπνηεκέλε δηαδηθαζία παξαγσγήο ζηηο εγθαηαζηάζεηο ηεο εηαηξίαο ζηε Βηνκεραληθή Πεξηνρή ησλ Παηξψλ ζπλνιηθήο δπλακηθφηεηαο 80MW εηεζίσο, δηαζθαιίδνπλ φηη νη ΦΒ γελλήηξηεο αληαπνθξίλνληαη ζηηο πςειφηεξεο πξνδηαγξαθέο πνηφηεηαο, ζεκεηψλνληαο ηα παξαθάησ ζπγθξηηηθά πιενλεθηήκαηα: Απνθιεηζηηθά θαηλνηνκηθφ ζχζηεκα ην νπνίν επαλαρξεζηκνπνηεί ην απνξξηπηέν πιηθφ (θχξα) ζηελ παξαγσγηθή δηαδηθαζία, κε απνηέιεζκα λα κεηψλεη ηα θφζηε παξαγσγήο. Υξήζε εηδηθψλ ηερλνινγηψλ γηα ηελ κεηαηξνπή ηνπ wafers ζε cells κε εηδηθφ ζχζηεκα δηάβξσζεο ψζηε ην πάλει λα κπνξεί λα απνξξνθήζεη ειηαθή αθηηλνβνιία ζε κεγαιχηεξε γσλία πξφζπησζεο απφ 60ν ζε 135ν. Τςειή δηάξθεηα δσήο κε κέγηζηε απφδνζε ΦΒ ζηνηρείσλ έσο 16.2% Πηζηνπνηεκέλα ζχκθσλα κε ηα δηεζλή πξφηππα IEN EN 61215:2005, ed.2 θαη 61730:2007 part I&II Δγγχεζε πξντφληνο έσο θαη 10 ρξφληα (ζε ηζρχ απφ 1ε Ννεκβξίνπ 2011) Δγγχεζε απφδνζεο 10 εηψλ ζην 90% ηεο νλνκαζηηθήο ηζρχνο θαη 25 εηψλ ζην 80% Πηζηνπνηεκέλε κεραληθή αληνρή γηα θνξηία ησλ 2400 Pa έσο θαη 5400 Pa εμαζθαιίδνληαο πςειή αληνρή ηνπο ζε αθξαίεο πεξηβαιινληηθέο ζπλζήθεο φπσο ε έληνλε ρηνλφπησζε, νη ηζρπξνί άλεκνη θαζψο θαη πςειφ πνζνζηφ πγξαζίαο Μνλαδηθή θαηαζθεπή κε ηελ ρξήζε επηκέξνπο πιηθψλ πςειήο πνηφηεηαο Πηζηνπνίεζε παξαγσγηθψλ δηεξγαζηψλ κε ISO 9001, ISO θαη ΟHSAS

105 Πηζηνπνίεζε made in Europe Τπνζηήξημε θαη κεηά ηελ πψιεζε Απφ ην παξαπάλσ δηάγξακκα παξαηεξνχκε φηη ε πνζνζηηαία αχμεζε ηνπ θφζηνπο παξαγσγήο είλαη κηθξφηεξε απφ ηελ πνζνζηηαία αχμεζε ηνπ θχθινπ εξγαζηψλ. Απηφ ζεκαίλεη φηη ην αλα κνλάδα θφζηνο παξαγσγήο ησλ πξντφλησλ κεηψλεηαη κε απνηέιεζκα ηε κείσζε ηνπ κεηαβιεηνχ θφζηνπο ηεο επηρείξεζεο. πκπεξαίλνπκε ινηπφλ φηη ε πηνζέηεζε θαηλνηνκηψλ ζηελ παξαγσγηθή δηαδηθαζία ηεο επηρείξεζεο έρεη ζπκβάιεη ζηε κείσζε ηνπ παξαγσγηθνχ θφζηνπο ηεο εηαηξίαο, κε απνηέιεζκα ηελ αχμεζε ησλ θεξδψλ ηεο ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ ΠΡΟΨΟΝΣΟ Ζ ηερλνινγία πνπ εθαξκφδεηαη είλαη πνιπθξπζηαιιηθνχ ππξηηίνπ, πνπ απνηειεί κηα απφ ηηο παιηφηεξεο θαη πην δνθηκαζκέλεο ηερλνινγίεο γηα εθαξκνγέο θσηνβνιηατθψλ. Σα κνλνθξπζηαιιηθά θαη πνιπθξπζηαιιηθά θσηνβνιηατθά έρνπλ ρξεζηκνπνηεζεί ζε πιεζψξα εθαξκνγψλ θαη θαηαιακβάλνπλ πάλσ απφ ην 80% ηεο παγθφζκηαο αγνξάο. Με πεξηζζφηεξα απφ 12000MWp θσηνβνιηατθψλ θξπζηαιιηθνχ ππξηηίνπ εγθαηεζηεκέλα αλά ηνλ θφζκν, ην θξπζηαιιηθφ ππξίηην πεηπραίλεη ηηο πςειφηεξεο απνδφζεηο ζηα εκπνξηθά δηαζέζηκα θσηνβνιηατθά, εμνηθνλνκψληαο ζεκαληηθά ζε ρψξν θαη θφζηνο εγθαηάζηαζεο. Ζ ζπλερήο εμέιημε ηεο ηερλνινγίαο θαη νη νηθνλνκίεο θιίκαθαο έρνπλ πεηχρεη ζηαζεξή κείσζε ηνπ θφζηνπο παξαγσγήο ηελ ηειεπηαία 20εηία θαη ε 105

106 αληαγσληζηηθφηεηα κε ηηο ελαιιαθηηθέο ηερλνινγίεο είλαη εγγπεκέλε θαη γηα ην κέιινλ, δηαζθαιίδνληαο ηε ζπλερηδφκελε επηβνιή ζηελ παγθφζκηα αγνξά θσηνβνιηατθψλ. Έρνληαο σο βαζηθφ κέιεκα ηελ βηνκεραληθή θαηλνηνκία θαη ηνλ απζηεξφ έιεγρν πνηφηεηαο ε SC έρεη αλαπηχμεη κηα επξεία γθάκα πξντφλησλ παξαγσγήο ηνπ χςηζηεο πνηφηεηαο θαη απφδνζεο: Γηζθία ππξηηίνπ θαη ΦΒ ζηνηρείσλ πνιπθξπζηαιιηθνχ ππξηηίνπ κε πάρνο απφ 200κm έσο θαη 180κm ΦΒ ζηνηρεία κε 2 θαη 3 bus-bars κε δπλαηφηεηα εθηχπσζεο ΦΒ πιαίζηα κε πιαίζην θαη ρσξίο πιαίζην αινπκηλίνπ πςειήο απφδνζεο ΟΡΓΑΝΧΣΗΚΖ ΚΑΗΝΟΣΟΜΗΑ χκθσλα κε ηε βηβιηνγξαθία, νξγαλσηηθή θαηλνηνκία είλαη ε εθαξκνγή λέσλ κεζφδσλ ή κεηαβνιψλ ησλ κεζφδσλ, φζνλ αθνξά ηε δνκή ή ηε δηνίθεζε ηεο επηρείξεζεο, πνπ απνζθνπνχλ ζηε βειηίσζε ηεο ρξήζεο ησλ γλψζεσλ ζηελ επηρείξεζε, ηεο πνηφηεηαο ησλ αγαζψλ θαη ησλ ππεξεζηψλ ή ηεο απνηειεζκαηηθφηεηαο ησλ ξνψλ εξγαζίαο. Ζ νξγαλσηηθή δνκή ηεο εηαηξίαο είλαη δηαξζξσκέλε θαηά ηέηνην ηξφπν ψζηε λα αληαπνθξίλεηαη ζηηο αλάγθεο ησλ θχξησλ επηρεηξεζηαθψλ ηνκέσλ, ζηνπο νπνίνπο δξαζηεξηνπνηείηαη θαη παξάιιεια λα επζπγξακκίδεηαη κε ηηο εθάζηνηε αξρέο ηνπ ζεζκηθνχ πιαηζίνπ πνπ δηέπεη ηε ιεηηνπξγία ηεο. Ζ δηαζθάιηζε απνηειεζκαηηθήο νξγαλσηηθήο δνκήο θαη ν ζαθήο θαζνξηζκφο ησλ αξκνδηνηήησλ θαη νξίσλ επζχλεο απνηεινχλ ηε βάζε, ζηελ νπνία ζηεξίδνληαη νη δξαζηεξηφηεηεο ηεο επηρείξεζεο. Σν νξγαλφγξακκα ηεο επηρείξεζεο επηηξέπεη ηελ αλάπηπμε θαη δηάρπζε εληαίαο επηρεηξεκαηηθήο αληίιεςεο θαη εμαζθαιίδεη : ην δηαρσξηζκφ κεηαμχ ησλ αξκνδηνηήησλ δηαπξαγκάηεπζεο, δηαθαλνληζκνχ θαη ινγηζηηθνπνίεζεο ησλ ζπλαιιαγψλ θαη κεηαμχ απηψλ θαη ηνπ ειέγρνπ θαη ηεο δηαρείξηζεο ησλ θηλδχλσλ, 106

107 ην δηαρσξηζκφ ησλ αξκνδηνηήησλ πνπ αθνξνχλ ηελ θχιαμε ησλ πεξηνπζηαθψλ ζηνηρείσλ ηεο επηρείξεζεο ή ησλ πειαηψλ ηεο απφ ηηο ακέζσο πξνεγνχκελεο αξκνδηφηεηεο θαη ηε δηαζθάιηζε ηεο αλεμαξηεζίαο ησλ νξγάλσλ ειέγρνπ απφ ηηο ειεγρφκε&l