Νεφρολιθίαση Διάγνωση και προσπέλαση από τον ειδικό και το μη ειδικό γιατρό

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Νεφρολιθίαση Διάγνωση και προσπέλαση από τον ειδικό και το μη ειδικό γιατρό"

Transcript

1 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ REVIEW ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2008, 25(6): Νεφρολιθίαση Διάγνωση και προσπέλαση από τον ειδικό και το μη ειδικό γιατρό Η νεφρολιθίαση είναι σχετικά συνήθης νόσος, συχνότερη στη λευκή φυλή και στους άνδρες. Οι κύριοι τύποι ουρολίθων αποτελούνται από οξαλικό ή φωσφορικό ασβέστιο (80%), ουρικό, στρουβίτη και κυστίνη. Οι ασθενείς μπορεί να είναι ασυμπτωματικοί ή να παρουσιάσουν κωλικό νεφρού ή άτυπα συμπτώματα ή επιπλοκές (όπως απόφραξη), οι οποίες χρειάζονται παρέμβαση των ειδικών γιατρών. Σε ασθενείς με πρωτοεμφανιζόμενο μονήρη λίθο χωρίς παράγοντες κινδύνου ή με ελαφρά νόσο, μπορεί να διενεργηθεί και από μη ειδικό γιατρό ο στοιχειώδης διαγνωστικός έλεγχος, που περιλαμβάνει λήψη ιστορικού με αναζήτηση παραγόντων κινδύνου για δημιουργία λίθων, ακτινολογικό έλεγχο, εξετάσεις ούρων, βιοχημικές εξετάσεις αίματος και ανάλυση λίθου, εάν υπάρχει. Στη λήψη ιστορικού μπορεί να αποκαλυφθεί οικογενειακό ιστορικό λιθίασης, υποκείμενη πάθηση που προδιαθέτει για λιθίαση (όπως ουρική αρθρίτιδα) ή τρόπος ζωής ευνοϊκός για σχηματισμό λίθων (επάγγελμα, διαιτητικές συνήθειες, κατανάλωση υγρών, λήψη φαρμάκων). Η ελικοειδής αξονική τομογραφία χωρίς σκιαγραφικό θεωρείται σήμερα η μέθοδος αναφοράς στην ακτινολογική διάγνωση και μπορεί να αναδείξει τον τύπο των λίθων, τη θέση τους και το βαθμό της απόφραξης. Η ενδοφλέβια πυελογραφία, που έχει περιορισμένη εφαρμογή λόγω δυνητικών επιπλοκών, είναι χρήσιμη στην ανάδειξη ανατομικών ανωμαλιών του ουροποιητικού και στη διάγνωση του σπογγώδους νεφρού. Η απλή ακτινογραφία νεφρών-ουρητήρα-κύστης, σε συνδυασμό με το υπερηχογράφημα εξέταση επιλογής κατά την εγκυμοσύνη βοηθούν στην παρακολούθηση των ασθενών. Αλκαλικό ph ούρων >7,5 είναι συμβατό με φλεγμονώδη λιθίαση, ενώ ph <5,5 ευνοεί ουρική λιθίαση. Ειδικοί τύποι κρυστάλλων στο ίζημα των ούρων μπορούν να δώσουν στοιχεία ως προς τη σύσταση των λίθων. Υπερασβεστιαιμία καθιστά αναγκαία τη μέτρηση της παραθορμόνης ορού για τη διάγνωση πρωτοπαθούς υπερπαραθυρεοειδισμού. Χαμηλή συγκέντρωση διττανθρακικών πλάσματος είναι ενδεικτική άπω νεφροσωληναριακής οξέωσης ή χρονίας διάρροιας. Οι διαθέσιμοι λίθοι πρέπει να αναλύονται για να προσδιορίζεται η σύστασή τους σε κρυστάλλους, ώστε να επιλεγεί το κατάλληλο είδος θεραπείας. Σε ομάδες μέτριου ή υψηλού κινδύνου συνιστάται εκτενέστερος μεταβολικός έλεγχος από ειδικό γιατρό, με δύο ή τρεις συλλογές ούρων 24ώρου στα πλαίσια εξωτερικού ιατρείου, τουλάχιστον 2 3 μήνες μετά από οξύ επεισόδιο. Υπερασβεστιουρία, υπερουρικοζουρία, υπεροξαλουρία και υποκιτρικουρία είναι πιθανές υποκείμενες αιτίες λιθιασικής νόσου. Η απόφαση για πλήρη αξιολόγηση με συλλογές ούρων 24ώρου πρέπει να λαμβάνεται σε συνεργασία ιατρών και ασθενούς, αφού ασθενείς με πρωτοεμφανιζόμενο μονήρη λίθο και ασθενείς με πολλαπλούς υποτροπιάζοντες λίθους έχουν τους ίδιους υποκείμενους παράγοντες κινδύνου και την ίδια σοβαρότητα της νόσου. Copyright Athens Medical Society ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE 2008, 25(6): Μ. Σονικιάν, 1 Π. Μεταξάκη, 1 Δ. Παπαβασιλείου, 2 Ι. Σκαράκης Νεφρολογικό Τμήμα, 2 Α Παθολογική Κλινική, Γενικό Νοσοκομείο Μελισσίων «Α. Φλέμιγκ» 3 Χημικό Τμήμα, Πανεπιστήμιο Αθήνας, Αθήνα Nephrolithiasis: Diagnosis and approach by specialist and non specialist physicians Λέξεις ευρετηρίου Ακτινολογική διάγνωση Κωλικός νεφρού Μεταβολικός έλεγχος Νεφρολιθίαση Σύσταση ουρολίθων Abstract at the end of the article Υποβλήθηκε Εγκρίθηκε ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Επιδημιολογικά στοιχεία Η νεφρολιθίαση είναι πάθηση που άπτεται κυρίως των ειδικοτήτων Νεφρολογίας και Ουρολογίας, ενδιαφέρει όμως και γιατρούς της πρωτοβάθμιας φροντίδας, παθολόγους και ενδοκρινολόγους. Πρόκειται για πάθηση αρκετά επίπονη, με έντονα συμπτώματα, υποτροπές, επιθετικές

2 730 Μ. ΣΟΝΙΚΙΑΝ και συν θεραπευτικές παρεμβάσεις, επανειλημμένες νοσηλείες, σοβαρό οικονομικό κόστος, ψυχολογικές και κοινωνικές επιπτώσεις από τη συντηρητική θεραπεία. Είναι σχετικά συχνή νόσος. Παρατηρείται στο 3 5% του γενικού πληθυσμού. 1 Είναι συχνότερη στους άνδρες (προσβάλλει 100 στους άνδρες και 36 στις γυναίκες) και στη λευκή φυλή. Η συχνότητά της αυξάνει με την πάροδο της ηλικίας. 2 Ευθύνεται για ποσοστό 7 10 των εισαγωγών σε νοσοκομεία. 3 Η νεφρολιθίαση είναι χρονία νόσος, της οποίας ο επιπολασμός έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια. 4 Προϋπόθεση για την επιτυχημένη αντιμετώπιση της νεφρολιθίασης και την πρόληψη των υποτροπών της αποτελεί η συστηματική διαγνωστική προσέγγιση που στηρίζεται στην παθογένεια της νόσου Σύσταση ουρολίθων Ανάλογα με τη σύστασή τους οι ουρόλιθοι διακρίνονται ως ακολούθως: Λίθοι ασβεστίου: Αποτελούν το 80% των ουρολίθων. Κυρίως πρόκειται για λίθους οξαλικού ασβεστίου και λιγότερο συχνά φωσφορικού ασβεστίου, καθώς και ανθρακικού και θειικού ασβεστίου. Είναι απλοί ή πολλαπλοί ως προς τον αριθμό, απλοί ή και κοραλλιοειδείς ως προς το σχήμα, εντοπίζονται σε οποιοδήποτε σημείο του ουροποιητικού και, σπάνια, στην ουροδόχο κύστη Λίθοι φωσφορικού μαγνησίου: Αυξάνονται γρήγορα σε μέγεθος και γίνονται κοραλλιοειδείς (στρουβίτης) Λίθοι ουρικού οξέος και αλάτων του (αμμωνίου, νατρίου): 5 10% Μεικτοί λίθοι: Οξαλικού και φωσφορικού ασβεστίου με ή χωρίς ανθρακικό ασβέστιο ή και εναμμώνιο φωσφορικό μαγνήσιο, ουρικού οξέος/άλατος και ασβεστίου (το 20% των ουρικών λίθων περιέχουν και οξαλικό ή φωσφορικό ασβέστιο) Λίθοι από άλλες οργανικές ενώσεις (κυστίνη, ξανθίνη, βλεννοπρωτεΐνη): Σπάνιοι Λίθοι φαρμακευτικών ουσιών (σουλφοναμίδης, τριαμτερένης, ινδιναβίρης κ.λπ.): Σπάνιοι. 2. ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗΣ 2.1. Οξύ επεισόδιο Η νόσος συνήθως εμφανίζεται με τη μορφή οξέος επεισοδίου, του «κωλικού νεφρού». Το επεισόδιο μπορεί να είναι πρωτοεμφανιζόμενο ή να αποτελεί υποτροπή μετά από προηγηθέντα επεισόδια και έχει τα εξής χαρακτηριστικά: Πόνος: Αποδίδεται στην κίνηση του λίθου και στην προς αυτή απάντηση, δηλαδή στη μυϊκή συστολή (σπασμό) του ουρητήρα. Εμφανίζεται συνήθως με τη μορφή του κλασικού κωλικοειδούς άλγους, κατά ώσεις διάρκειας min. Ως προς την ένταση, μπορεί να είναι ήπιος ή πολύ έντονος, ώστε να καταστήσει απαραίτητη την εισαγωγή του ασθενούς στο νοσοκομείο για παρεντερική θεραπεία. Η θέση του λίθου καθορίζει γενικά την εντόπιση του πόνου. Παρουσία λίθου στην πύελο ή στο ανώτερο τμήμα του ουρητήρα προκαλεί οσφυϊκό πόνο ή ευαισθησία, ενώ επί λίθου στην κατώτερη μοίρα του ουρητήρα υπάρχει αντανάκλαση του πόνου στα γεννητικά όργανα. Πολλοί ασθενείς καταλαβαίνουν το πέρασμα του λίθου από την πύελο στον ουρητήρα. Εάν ο λίθος δεν κινείται, η θέση του πόνου δεν μπορεί να καθοριστεί με βεβαιότητα και εγείρονται προβλήματα διαφορικής διάγνωσης. Ο πόνος μπορεί να συνοδεύεται από: Αιματουρία, μακροσκοπική ή μικροσκοπική: Είναι η χαρακτηριστικότερη εκδήλωση που συνοδεύει τον ετερόπλευρο οσφυϊκό πόνο της νεφρολιθίασης. Μικροσκοπική αιματουρία διαπιστώνεται σε ποσοστό 95% στη γενική ούρων που διενεργείται μέσα στο πρώτο 24ωρο από τον κωλικό της νεφρολιθίασης. Εντούτοις, μπορεί να απουσιάζει σε ποσοστό 10 30%. 6 Ναυτία, εμέτους Δυσουρικά ενοχλήματα και επείγον αίσθημα έπειξης προς ούρηση: Εμφανίζονται όταν ο λίθος εισέρχεται στην ουροδόχο κύστη ή στην ουρήθρα. Ο νεφρικός κωλικός λόγω λίθου πρέπει να διαφοροδιαγιγνώσκεται από: Οξύ κοιλιακό άλγος/οξύ αποφρακτικό ειλεό (συνήθως δεν ανευρίσκεται αιματουρία) Διαχωριστικό ανεύρυσμα αορτής Έκτοπη κύηση (βοηθούν το υπερηχογράφημα πυέλου και η δοκιμασία ελέγχου [test] κύησης) Ενδονεφρική αιμορραγία στα πλαίσια καρκίνου νεφρού με θρόμβους στον ουρητήρα Προσποιητό πόνο με αυτοπροκαλούμενη αιματουρία σε έδαφος ψυχικής διαταραχής (σπανιότατα). 7 Ο ασθενής μπορεί να αποβάλει λίθο κατά την ούρηση, οπότε δεν υπάρχουν διαγνωστικά προβλήματα. Άλλοτε, η νόσος είναι ασυμπτωματική και διαπιστώνεται σε τυχαίο ακτινολογικό έλεγχο, με παρουσία μονήρους ή πολλαπλών λίθων. Οι κοραλλιοειδείς λίθοι, μάλιστα, δεν

3 Διαγνωστική προσπέλαση νεφρολιθίασης 731 προκαλούν συνήθως συμπτώματα, εκτός και αν αποσπαστούν συγκρίμματα και περάσουν στον ουρητήρα. Τέλος, μπορεί να εμφανιστεί με εικόνα μιας επιπλοκής της, δηλαδή με απόφραξη των ουροφόρων οδών, ουρολοίμωξη ή νεφρική ανεπάρκεια, όπως π.χ. επί αμφοτερόπλευρης κοραλλιοειδούς λιθίασης. Η νεφρολιθίαση χαρακτηρίζεται ως ενεργός νόσος όταν υπάρχουν: Αποβολή λίθων ή λιθιασικών συγκριμάτων Αύξηση του μεγέθους γνωστών παλαιών λίθων Σχηματισμός νέων λίθων υποτροπές. 3. ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΚΕΠΤΙΚΟ ΚΑΙ ΕΚΤΑΣΗ Η διαγνωστική μελέτη περιλαμβάνει δύο σκέλη: (α) Σε πρώτη φάση, την προσπέλαση των οξέων επεισοδίων της νεφρολιθίασης και τυχόν επιπλοκών τους, με σκοπό την ανακούφιση του ασθενούς και την προφύλαξη από τυχόν επιπλοκές και από επιδείνωση της νεφρικής λειτουργίας και (β) σε δεύτερη φάση, την προσπέλαση της χρονίας νόσου με περαιτέρω έλεγχο του ασθενούς, που απαιτεί βαθιά γνώση της παθογένειας και των αιτίων της νεφρολιθίασης και στοχεύει στη θεραπεία και την πρόληψη των υποτροπών της Διαγνωστική μελέτη οξέος επεισοδίου H προσπέλαση αυτή έχει κατά το μάλλον ή ήττον επείγοντα χαρακτήρα και μπορεί να γίνει και από μη ειδικό γιατρό. Αξιολόγηση από ειδικούς γιατρούς (ουρολόγους ή και νεφρολόγους) πρέπει να γίνεται σε ανάγκη ειδικής αντιμετώπισης, δηλαδή σε: Λοίμωξη με απόφραξη της αποχετευτικής μοίρας Σηπτική κατάσταση Επίμονη συμπτωματολογία πόνου ή και εμέτων, παρά τη θεραπευτική αγωγή Προϊούσα οξεία νεφρική ανεπάρκεια Απόφραξη σε μονήρη ή μεταμοσχευμένο νεφρό 9 Αμφοτερόπλευρη απόφραξη Διαγνωστική μελέτη χρονίας νόσου Η αξιολόγηση μπορεί να είναι περιορισμένη ή πλήρης. Η στοιχειώδης διαγνωστική μελέτη πάντοτε περιλαμβάνει λήψη ιστορικού για παράγοντες κινδύνου, κλινική εξέταση, εξετάσεις ούρων, συγκεκριμένες βιοχημικές εξετάσεις αίματος, τον κατάλληλο ακτινολογικό έλεγχο και χημική ανάλυση του λίθου, αν υπάρχει (πίν. 1). 10 Η περιορισμένη αυτή αξιολόγηση μπορεί να γίνει, τουλάχιστον σε αρχική φάση, και από μη ειδικό γιατρό και αποσκοπεί στην αναζήτηση συγκεκριμένων υποκειμένων παθολογικών καταστάσεων, όπως ο πρωτοπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός, η ουρική νόσος και η άπω νεφροσωληναριακή οξέωση (υποκαλιαιμική υπερχλωραιμική μεταβολική οξέωση). 8,10 Στη λεπτομερή διαγνωστική μελέτη που γίνεται από τον ειδικό γιατρό, εκτός απ όσα προαναφέρθηκαν, διενεργεί- Πίνακας 1. Περιορισμένη διαγνωστική αξιολόγηση σε ειδικές περιπτώσεις νεφρολιθίασης. Σύμφωνα και με τις κατευθυντήριες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ουρολογικής Εταιρείας 8 περιλαμβάνει: Λήψη πλήρους ιατρικού ιστορικού Φυσική εξέταση με έμφαση στην αναζήτηση πυρετού και ευαισθησίας στην πλευροσπονδυλική γωνία και την κατώτερη κοιλιακή χώρα Γενική και καλλιέργεια ούρων Γενική αίματος Προσδιορισμό ηλεκτρολυτών (K, Na, Ca), ουρικού οξέος και κρεατινίνης ορού Ακτινογραφία νεφρών-ουρητήρων-κύστης (ΝΟΚ) σε συνδυασμό με υπερηχογράφημα νεφρών ή ελικοειδή αξονική τομογραφία χωρίς σκιαγραφικό, ενώ η ενδοφλέβια πυελογραφία αν και μέθοδος αναφοράς παλιότερα ενέχει κινδύνους και αποφεύγεται. 8 Ιστορικό Εξετάσεις αίματος Εξετάσεις ούρων Ακτινολογικός έλεγχος Ανάλυση λίθου Υποκείμενη πάθηση Φάρμακα Διαιτητικές συνήθειες K, Cl, HCO 3 για άπω νεφροσωληναριακή οξέωση Ουρικό οξύ για ουρική νόσο Ca, λευκωματίνη για πρωτοπαθή υπερπαραθυρεοειδισμό Φωσφόρος για νεφρική απώλεια Ρ Κρεατινίνη για εκτίμηση της νεφρικής λειτουργίας Γενική ούρων για ph, κρυστάλλους, πυοσφαίριαμικροοργανισμούς Καλλιέργεια ούρων για ουρεολυτικά βακτηρίδια Ποιοτική εξέταση ούρων για κυστίνη Απλή ΝΟΚ για ακτινοσκιερούς λίθους Ενδοφλέβια πυελογραφία για ακτινοδιαφανείς λίθους και ανατομικές ανωμαλίες

4 732 Μ. ΣΟΝΙΚΙΑΝ και συν ται πλήρης μεταβολικός έλεγχος συμπεριλαμβανομένων συλλογών ούρων 24ώρου. Η έκταση της διαγνωστικής μελέτης εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, όπως από: Την εντόπιση του λίθου. Λίθοι που εντοπίζονται στον εγγύς ουρητήρα έχουν πιθανότητα μόνο 48% για αυθόρμητη κάθοδο, ενώ λίθοι της ουρητηροκυστικής συμβολής έχουν 79% πιθανότητα αυθόρμητης καθόδου και επομένως δυνατότητα χημικής ανάλυσης 11 Το μέγεθος του λίθου. Η πιθανότητα αυθόρμητης καθόδου σε μικρούς λίθους διαμέτρου ~1 mm είναι περίπου 85%, σε λίθους 5 7 mm είναι 60%, ενώ λίθοι με διάμετρο 9 mm έχουν μόνο 25% πιθανότητα αυθόρμητης καθόδου και αποβολής. Το 95% των λίθων διαμέτρου <5 mm αποβάλλονται μέσα σε 40 ημέρες, ενώ λίθοι με διάμετρο >6 mm είναι βέβαια πιθανό να αποβληθούν μέσα σε 40 ημέρες, αλλά στο 50% των περιπτώσεων χρειάζονται ουρολογική παρέμβαση για την αφαίρεσή τους 12 Την ύπαρξη ή την απουσία συμπτωμάτων. Οι συμπτωματικοί ασθενείς έχουν πιθανότητα 50% για αυθόρμητη αποβολή του λίθου, ενώ στο 50% των περιπτώσεων θα χρειαστούν ουρολογική παρέμβαση που ενδεχομένως δεν θα είναι επεμβατική (λιθοτριψία) Την επαγγελματική ενασχόληση του ασθενούς, που καθορίζει πολλές φορές τη δυνατότητα ή μη λήψης άφθονων υγρών (π.χ. συχνά επαγγελματικά ταξίδια ή τοπικά εργαζόμενοι κ.λπ.) Τη συχνότητα των υποτροπών Την ύπαρξη παραγόντων κινδύνου για υποτροπές Την ύπαρξη οικογενειακού ιστορικού Τη σοβαρότητα και τον τύπο της νεφρολιθίασης Το εάν πρόκειται για πρώτο λίθο ή υποτροπή. Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ουρολογικής Εταιρείας, σε ανεπίπλεκτη νεφρολιθίαση, δηλαδή όταν πρόκειται για πρώτο και μονήρη λίθο ασβεστίου σε ασυμπτωματικό ασθενή χωρίς υπολειμματικούς λίθους ή συγκρίματα και χωρίς παράγοντες κινδύνου για υποτροπές ή για ελαφρά υποτροπιάζουσα νόσο χωρίς υπολειμματικούς λίθους ή συγκρίματα και με μακρά διαστήματα ύφεσης μεταξύ των επεισοδίων, συστήνεται περιορισμένη διαγνωστική αξιολόγηση. 8,13 Τα επιχειρήματα που προβάλλονται από μερικούς 14 είναι τα εξής: Υπάρχει 50% πιθανότητα αυθόρμητης αποβολής του λίθου (και, άρα, χημικής του ανάλυσης) Δεν υπάρχει λόγος για αυξημένο οικονομικό κόστος, αφού δεν θα εφαρμοστεί εξειδικευμένη επεμβατική θεραπεία παρά μόνο συντηρητική Σε περίπτωση προβλήματος, υπάρχει δυνατότητα μη επεμβατικής θεραπείας, όπως η λιθοτριψία Οποιαδήποτε θεραπεία έχει κινδύνους εμφάνισης συμπτωμάτων και θνητότητα. Εντούτοις, πάντα υπάρχει η πιθανότητα εμφάνισης συμπτωμάτων είτε με είτε χωρίς θεραπεία, ανερχόμενη σε ποσοστό περίπου 30% στα 2½ χρόνια και σε ποσοστό περίπου 50% στα 5 χρόνια. 15 Ομοίως, πάντα υπάρχει η πιθανότητα σχηματισμού δεύτερου λίθου, σε ποσοστό περίπου 15% σε ένα χρόνο, 35 40% στα 5 χρόνια και 50% στα 10 χρόνια. 16 Επομένως, ακόμη και οι ασυμπτωματικοί ασθενείς καθώς και οι ασθενείς με μονήρη λίθο που διαγιγνώσκεται για πρώτη φορά, έχουν τους ίδιους μεταβολικούς παράγοντες κινδύνου και την ίδια σοβαρότητα νόσου με τους ασθενείς που παρουσιάζουν υποτροπές. 17 Άρα, η απόφαση για την έκταση του ελέγχου πρέπει να ληφθεί σε συνεργασία ασθενούς-ιατρού. 10 Λεπτομερής διαγνωστική μελέτη επιβάλλεται σε ασθενείς: 8,18 Με πολλαπλούς λίθους κατά την πρώτη τους εξέταση Με ισχυρό οικογενειακό ιστορικό νεφρολιθίασης ή άλλους παράγοντες κινδύνου Με ενεργό νόσο Με σοβαρό κίνδυνο υποτροπών, δηλαδή πιο συγκεκριμένα: Σε λευκούς μεσήλικες με θετικό οικογενειακό ιστορικό Σε άτομα της μαύρης φυλής Σε άτομα με λιθίαση ουρικού οξέος, κυστίνης, φωσφορικού ασβεστίου ή στρουβίτη Σε ασθενείς με χρόνια διαρροϊκά σύνδρομα, ουρική αρθρίτιδα, οστεοπόρωση, παθολογικά κατάγματα ή ουρολοιμώξεις Σε άτομα χωρίς σοβαρούς παράγοντες κινδύνου αλλά που επιθυμούν να αλλάξουν διαιτητικές συνήθειες ή να λάβουν φάρμακα, αν είναι απαραίτητα. 4. ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗΣ 4.1. Στοιχεία ιστορικού Οικογενειακό ιστορικό. Άτομα με θετικό οικογενειακό ιστορικό νεφρολιθίασης έχουν 2,5 φορές περίπου

5 Διαγνωστική προσπέλαση νεφρολιθίασης 733 μεγαλύτερο κίνδυνο ανάπτυξης λίθων του ουροποιητικού συστήματος σε σύγκριση με άτομα με αρνητικό ιστορικό νεφρολιθίασης. Είναι πιθανόν η νεφρολιθίαση να οφείλεται σε μεταβολική διαταραχή που κληρονομείται. Επίσης, μπορεί να υπάρχει γενετική προδιάθεση για νεφρολιθίαση λόγω γονιδιακών ανωμαλιών που αφορούν στην εντερική ή στην οστική απορρόφηση ή στην απέκκριση του ασβεστίου, στην απορρόφηση οξαλικών, στην απορρόφηση και απέκκριση των κιτρικών, στη λειτουργία υποδοχέων ασβεστίου και βιταμίνης D κ.λπ. 19 Γονιδιακές ανωμαλίες έχουν εντοπιστεί σε: Υπερασβεστιουρία. Η διαταραχή έχει βρεθεί στη χρωματοσωμική περιοχή 1q23 q24, μεταβιβάζεται κατά τον αυτοσωματικό επικρατούντα χαρακτήρα και ευθύνεται για νεφρολιθίαση ασβεστίου με ιδιοπαθή υπερασβεστιουρία. 20 Στο σύνδρομο Dent υπάρχει επίσης γονιδιακή διαταραχή που μεταβιβάζεται κατά το φυλοσύνδετο υπολειπόμενο χαρακτήρα (Χ χρωμόσωμα), αφορά στους διαύλους Cl - και ευθύνεται για υποφωσφαταιμία και υπερασβεστιουρία Υπεροξαλουρία. Η διαταραχή μεταβιβάζεται κατά τον αυτοσωματικό επικρατούντα χαρακτήρα, χαρακτηρίζεται από αυξημένη δραστηριότητα του ανταλλάκτη Cl - /οξαλικού ανιόντος στα ερυθρά και στα σωληνάρια, με αποτέλεσμα αυξημένη κλασματική απέκκριση οξαλικών 21 Υπερουριχαιμία. Ανεπάρκεια της υποξανθινογουανινοφωσφοριβοζυλτρανσφεράσης ή αυξημένη δραστικότητα της συνθετάσης του φωσφοριβοζυλπυροφωσφορικού, μεταβιβαζόμενες κατά το φυλοσύνδετο υπολειπόμενο χαρακτήρα, χαρακτηρίζονται από υπερπαραγωγή ουρικού οξέος που ενοχοποιείται για ουρική αρθρίτιδα και σχηματισμό ουρικών λίθων ή μεικτών ουρικού με οξαλικό ή φωσφορικό ασβέστιο Κυστινουρία. Η διαταραχή οφείλεται σε μεταλλάξεις δύο τουλάχιστον γονιδίων: SLC3A1 στη χρωματοσωμική περιοχή 2p21 και SLC7A9 στη χρωματοσωμική περιοχή 19q13, με αποτέλεσμα ελλιπή νεφρική επαναρρόφηση και εντερική απορρόφηση κυστίνης, ορνιθίνης, λυσίνης και αργινίνης. Mεταβιβάζεται κατά τον αυτοσωματικό υπολειπόμενο χαρακτήρα και ευθύνεται για νεφρολιθίαση κυστίνης Ατομικό ιστορικό. Αναζητούνται: Προηγούμενα επεισόδια κωλικών και αιματουρίας Η πιθανότητα σχηματισμού δεύτερου λίθου είναι περίπου 15% σε ένα χρόνο, 35 40% περίπου σε 5 χρόνια και 50% περίπου σε 10 χρόνια. 14, Υποκείμενη πάθηση Κάποιες χρόνιες παθολογικές καταστάσεις ευνοούν την ανάπτυξη διαφόρων τύπων νεφρολιθίασης: Σύνδρομα δυσαπορρόφησης, μερική εκτομή ή παράκαμψη ειλεού, ολική κολεκτομή, νόσος Crohn, αλλαγή της γαστρεντερικής χλωρίδας υπό παρατεταμένη χορήγηση αντιβιοτικών, διάρροια με αφυδάτωση και μειωμένο όγκο ούρων μπορούν να προκαλέσουν τη δημιουργία λίθων οξαλικού και ουρικού ασβεστίου Σπογγώδης νεφρός και μάλιστα σε γυναίκες και άτομα <20 ετών, ευνοεί τη δημιουργία λίθων οξαλικού και ουρικού ασβεστίου μετά από την καθίζηση κρυστάλλων στις περιοχές στάσης που δημιουργούνται από τις ανωμαλίες στα τελικά αθροιστικά σωληνάρια Κυστική ίνωση/απώλεια του γαστρεντερικού βακτηρίου Oxalobacter formigens οδηγεί σε μειωμένη αποδόμηση των οξαλικών και λιθίαση οξαλικού ασβεστίου 23 Μεγάλες δόσεις βιταμίνης C (>2000 mg/24ωρο) οδηγούν ομοίως σε σχηματισμό λίθων οξαλικού ασβεστίου λόγω αυξημένης παραγωγής οξαλικών από το μεταβολισμό της βιταμίνης C και αυξημένης αποβολής τους στα ούρα 24 Ουρική αρθρίτιδα και παχυσαρκία συνδέονται με λιθίαση ουρικού και οξαλικού Ca 25,26 Υπερουριχαιμικά και μυελοϋπερπλαστικά σύνδρομα και κακοήθειες με χρονία υπερπαραγωγή ουρικού οξέος προκαλούν σχηματισμό ουρικών λίθων ή μεικτών ουρικού με οξαλικό ή φωσφορικό ασβέστιο Πρωτοπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός, σαρκοείδωση, νεφροσωληναριακή οξέωση (ΝΣΟ) τύπου Ι συνδέονται με λιθίαση φωσφορικού ασβεστίου ή και στρουβίτη Ευαισθησία σε ουρολοιμώξεις (νευρογενής κύστη, μετάθεση ουρητήρα κ.λπ.) καθώς και ουρολοιμώξεις από οργανισμούς που παράγουν ουρεάση συντελούν στη δημιουργία λίθων στρουβίτη 27 Υπέρταση, τέλος, έχει συσχετιστεί με νεφρολιθίαση Φάρμακα Η βιταμίνη D αυξάνει την εντερική απορρόφηση ασβεστίου προκαλώντας υπερασβεστιουρία Υποκατάστατα ασβεστίου μεταξύ των γευμάτων οδηγούν σε αύξηση της απορρόφησης του ελεύθερου ασβεστίου στον εντερικό αυλό και της απέκκρισής του στα ούρα, ενώ παράλληλα δεν δεσμεύονται στη νήστιδα τα οξαλικά της τροφής και διατηρείται αμείωτη η αποβολή τους στα ούρα 28 Ακεταζολαμίδη και αντιεπιληπτικά φάρμακα με ανα-

6 734 Μ. ΣΟΝΙΚΙΑΝ και συν σταλτική δράση επί της καρβονικής ανυδράσης προκαλούν αλκαλοποίηση των ούρων και υποκιτρικουρία, ευνοώντας λιθίαση φωσφορικού ασβεστίου 29,30 Τριαμτερένη, σουλφαδιαζίνη: Δυσδιάλυτες στα ούρα ουσίες που ευνοούν τη δημιουργία κρυστάλλων και προδιαθέτουν για νεφρολιθίαση 31,32 Ινδιναβίρη: Χορηγείται επί επίκτητης ανοσιακής ανεπάρκειας (AIDS) για την αναστολή της πρωτεάσης του ιού και προκαλεί ομώνυμους λίθους Τρόπος ζωής διαιτητικές συνήθειες Χαμηλή πρόσληψη υγρών ή οξεία αφυδάτωση (π.χ. σε δρομείς Μαραθωνίου) σε συνύπαρξη γενετικής προδιάθεσης οδηγούν σε μειωμένο όγκο ούρων με αυξημένες συγκεντρώσεις ασβεστίου και οξαλικών ούρων 34 Αυξημένη πρόσληψη Νa με την τροφή (>100 meq/24ωρο) έχει ως αποτέλεσμα μειωμένη απέκκριση κιτρικών με άγνωστο μηχανισμό και αυξημένη απέκκριση ασβεστίου μέχρι πρόκλησης οστεοπενίας 35,36 Αυξημένη πρόσληψη ζωικών πρωτεϊνών οδηγεί τόσο σε αύξηση παραγωγής και απέκκρισης ουρικού οξέος από το μεταβολισμό των πουρινών, όσο και σε αύξηση του όξινου φορτίου από το μεταβολισμό των θειούχων αμινοξέων και άρα: + Αύξηση των Η στα ούρα, μείωση του ph των ούρων και καθίζηση ουρικού Αύξηση της οστικής απορρόφησης προκειμένου να εξουδετερωθούν τα Η +, αύξηση της παραγωγής καλσιτριόλης και υπερασβεστιουρία 37 Αυξημένη μετατροπή των τρισθενών κιτρικών σε δισθενή, που επαναρροφώνται ευκολότερα στο εγγύς σωληνάριο, με αποτέλεσμα ενδοκυττάρια μείωση των επιπέδων κιτρικών, παθητική είσοδο κιτρικών στο κύτταρο από το σωληναριακό αυλό και μειωμένη απέκκριση κιτρικών 36,38 Μειωμένη πρόσληψη ασβεστίου με τη δίαιτα οδηγεί σε αύξηση των αδέσμευτων οξαλικών του εντερικού αυλού και κατ ακολουθία σε αυξημένη απορρόφηση οξαλικών και υπεροξαλουρία 39 Αυξημένη πρόσληψη σουκρόζης με τη δίαιτα Αυξημένη κατανάλωση τροφών πολύ πλούσιων σε οξαλικά (>10 mg/γεύμα) (χυμοί grapefruit και ντομάτας, σοκολάτα, κακάο, ξηροί καρποί, πιπέρι, πατάτες τηγανητές κ.λπ.) Ακτινολογικός έλεγχος Δίνει πληροφορίες για τον αριθμό, το μέγεθος, την εντόπιση και το βαθμό ακτινοσκιερότητας των λίθων καθώς και για τυχόν υποκείμενη νόσο Απλή ακτινογραφία νεφρών-ουρητήρων-κύστης (ΝΟΚ). Σε ποσοστό 90% των ασθενών με νεφρολιθίαση που προσέρχονται στα τμήματα επειγόντων, η διάγνωση τίθεται από τον κλινικοεργαστηριακό συνδυασμό: οξύς ετερόπλευρος οσφυϊκός πόνος, αιματουρία και θετική για λίθο απλή ΝΟΚ. Η ΝΟΚ, δηλαδή, προσθέτει ευαισθησία στην κλινική διάγνωση. Αναδεικνύει τους ακτινοσκιερούς λίθους, δηλαδή τους λίθους ασβεστίου, και τους ενδιάμεσης σκιερότητας λίθους στρουβίτη και κυστίνης. Απεικονίζει καλά τη νεφρασβέστωση, που σημαίνει νεφροσωληναριακή οξέωση. Στη ΝΟΚ δεν απεικονίζονται οι ακτινοδιαφανείς λίθοι ουρικού, οι πολύ μικροί λίθοι και οι λίθοι που επιπροβάλλονται σε οστικές δομές, ούτε βέβαια η διάταση και η απόφραξη του πυελοκαλυκικού συστήματος Ενδοφλέβια πυελογραφία. Αποτελεί την εξέταση επιλογής στη νεφρολιθίαση, αφού αναδεικνύει και τους ακτινοδιαφανείς λίθους, την απόφραξη και το βαθμό της απόφραξης, καθώς και πιθανές ανατομικές ανωμαλίες που μπορεί να ευθύνονται για σχηματισμό λίθων. Είναι η μόνη μέθοδος επιβεβαίωσης του σπογγώδους νεφρού. Εντούτοις, έχει το μειονέκτημα της πιθανής πρόκλησης αντιδράσεων και αντενδείκνυται σε υπερθυρεοειδισμό χωρίς θεραπεία και σε νεφρική νόσο με τιμές κρεατινίνης ορού >150 μmol/l. Επίσης, ιδιαίτερες προφυλάξεις πρέπει να λαμβάνονται σε διαβητικούς υπό μετφορμίνη σύμφωνα και με τις κατευθυντήριες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Ακτινολογίας του ουρογεννητικού συστήματος, 40 καθώς και σε ηλικιωμένους, σε αφυδατωμένους ασθενείς, σε ασθενείς με συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια, πολλαπλούν μυέλωμα και σε λήψη μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων και αμινογλυκοσιδών Ελικοειδής αξονική τομογραφία χωρίς σκιαγραφικό. Αποτελεί τη μέθοδο αναφοράς της ακτινολογικής διάγνωσης της νεφρολιθίασης, αφού αποκαλύπτει τους ακτινοδιαφανείς ουρικούς λίθους, την απόφραξη και τη διάταση του πυελοκαλυκικού συστήματος και του ουρητήρα, καθιστώντας μη αναγκαίες άλλες επιπρόσθετες απεικονιστικές μελέτες. 8,41 43 Έχει ευαισθησία 95%, ειδικότητα 98% και ακρίβεια 97% για ουρητηρικούς λίθους με τομές 3 5 mm, είναι ταχύτερη της ενδοφλέβιας πυελογραφίας και μόνο λίγο ακριβότερη. Επιτρέπει τη διάκριση λίθων οξαλικού ασβεστίου από τους λίθους κυστίνης και στρουβίτη (που είναι ακτινοσκιεροί αλλά όχι τόσο πυκνοί όσο οι λίθοι οξαλικού ή φωσφορικού ασβεστίου) αλλά δεν είναι ακόμη αρκετά ευαίσθητη για τη διάκριση των διαφόρων τύπων οξαλικού ασβεστίου μεταξύ τους (π.χ. άνυδρο από μονοϋδρικό). Κατ εξαίρεση, υπολείπεται της ενδοφλέβιας πυελογραφίας

7 Διαγνωστική προσπέλαση νεφρολιθίασης 735 στην απεικόνιση λίθων ινδιναβίρης που δεν είναι αδιαφανείς και τα σημεία απόφραξης μπορεί να είναι ελάχιστα ή να απουσιάζουν παντελώς. Στην περίπτωση αυτή, ενδείκνυται αξονική τομογραφία με σκιαγραφικό. 44 Επίσης, στην εξέταση αυτή οι ουρητηρικοί λίθοι που δεν προκαλούν απόφραξη δεν μπορούν να διακριθούν από φλεβόλιθους που επιπροβάλλονται στην πορεία του ουρητήρα Υπερηχογράφημα νεφρών. Αποτελεί εξέταση επιλογής στις γυναίκες στην κύηση ή κατά την ηλικία τεκνοποίησης προς αποφυγή ακτινοβολίας. Αναδεικνύει και τους ακτινοδιαφανείς λίθους, αλλά όχι τους πολύ μικρούς λίθους ούτε τους λίθους του ουρητήρα. 46 Οι τελευταίοι όμως μπορεί να είναι ορατοί σε ενδοκολπικό υπερηχογράφημα. Το υπερηχογράφημα βοηθά επίσης στη διαφορική διάγνωση της νεφρολιθίασης, για παράδειγμα από χολοκυστίτιδα ή έκτοπη κύηση. Σε περιπτώσεις έλλειψης αξονικού τομογράφου, ο συνδυασμός υπερηχογραφήματος νεφρών με απλή ακτινογραφία ΝΟΚ παρέχει ακρίβεια εφάμιλλη της παρεχόμενης με ελικοειδή αξονική τομογραφία χωρίς σκιαγραφικό Σπινθηρογραφικός έλεγχος Επιτρέπει την εξέταση της λειτουργικότητας των νεφρών συνολικά καθώς και κάθε νεφρού χωριστά σε περιπτώσεις ετερόπλευρης ή αμφοτερόπλευρης απόφραξης του πυελοκαλυκικού συστήματος, έκπτωσης της νεφρικής λειτουργίας και προκειμένου να ληφθεί απόφαση για επεμβατική πράξη (π.χ. λιθοτριψία, τοποθέτηση ουρητηρικού καθετήρα ή pig tail κ.λπ.). Εξάλλου, με την ενδοφλέβια χορήγηση φουροσεμίδης είναι δυνατή η διάκριση μεταξύ πραγματικής απόφραξης από λίθο και απλής διάτασης χωρίς απόφραξη, που μπορεί να παρατηρηθεί σε άτομα με ιστορικό πυελοπλαστικής λόγω νεφρολιθίασης, οπότε εντός 15 min επέρχεται έκπλυση του νεφρού από το ραδιοϊσότοπο, ενώ στην απόφραξη λόγω μη παροχέτευσης των ούρων η συγκέντρωση του ισοτόπου είναι υψηλή και αυξάνει η ραδιενέργεια της νεφρικής πυέλου Εργαστηριακός έλεγχος Γενική ούρων. Συνιστάται εξέταση δείγματος της πρώτης πρωινής ούρησης. Η όψη των ούρων φυσιολογικά είναι διαυγής. Η θολερότητα υποδηλώνει ενδεχόμενη πυουρία ή παρουσία κρυστάλλων. Οσμή αμμωνίας παρατηρείται σε λοιμώξεις από ουρεολυτικά βακτηρίδια, ενώ οσμή υδροθείου είναι συμβατή με κυστινουρία. Το ph των ούρων επηρεάζει τη διαλυτότητα του λίθου. Το ph των φυσιολογικών ούρων είναι <6,5. Σταθερές τιμές ph ούρων <5,5 ευνοούν τη μετατροπή των σχετικά ευδιάλυτων ουρικών αλάτων σε δυσδιάλυτο ουρικό οξύ, την καθίζηση του τελευταίου και τη δημιουργία ουρικών λίθων. Η διαλυτότητα του ουρικού οξέος σε ph ούρων 5 ανέρχεται μόνο σε 15 mg/dl (έναντι 200 mg/dl σε ph ούρων 7). 49 Τιμές ph ούρων >7 μειώνουν τη διαλυτότητα των φωσφορικών και ευνοούν την καθίζησή τους και το σχηματισμό λίθων φωσφορικού ασβεστίου ή στρουβίτη. Στην περίπτωση που οι τιμές του ph ούρων επανειλημμένα είναι >5,8, γίνεται δοκιμασία οξίνισης ούρων με χορήγηση ΝΗ 4Cl (χλωριούχου αμμωνίου) σε δόση 100 mg/ kg για τη διάγνωση της άπω νεφροσωληναριακής οξέωσης. Σε φυσιολογική οξινοποιητική ικανότητα των ούρων διαπιστώνεται ph <5,3 μετά από πάροδο 6 8 ωρών, γεγονός αδύνατο σε άπω νεφροσωληναριακή οξέωση, όπου το ph ούρων είναι πάντοτε υψηλότερο, ενώ στην πλήρη μορφή της νόσου είναι μειωμένη και η συγκέντρωση HCO 3 - στο αίμα. 50 Στη γενική ούρων, η παρουσία χαρακτηριστικών κρυστάλλων που αποτελούν τις δομικές μονάδες του λίθου (φωσφορικού ασβεστίου, εναμμώνιου φωσφορικού μαγνησίου, ανθρακικού απατίτη, κυστίνης, φαρμακευτικών ουσιών κ.λπ.) υποδηλώνει τον τύπο της λιθίασης. 14,18,28,30 33,51 Κρύσταλλοι οξαλικού ασβεστίου παρατηρούνται και σε φυσιολογικά άτομα μετά από κατανάλωση τροφών πλούσιων σε οξαλικά (π.χ. φρούτων), μετά από κατανάλωση οινοπνεύματος ή μετά από ξενύχτι και δεν αξιολογούνται ιδιαίτερα. Χρειάζεται σταθερή ανεύρεση συγκεκριμένου είδους κρυστάλλων σε τρεις τουλάχιστον γενικές ούρων κάτω από τις ίδιες συνθήκες διατροφής και τρόπου ζωής, ώστε να αξιολογηθούν οι κρύσταλλοι. Οι συγκεκριμένοι κρύσταλλοι δεν εξαρτώνται από το ph. Κρύσταλλοι ουρικού παρατηρούνται επίσης και σε φυσιολογικά άτομα Καλλιέργεια ούρων. Αναζητούνται λοιμώξεις από οργανισμούς που παράγουν ουρεάση (π.χ. Proteus, Klebsiella), η οποία διασπά την ουρία των ούρων σε αμμωνία με αποτέλεσμα αύξηση του pη των ούρων, γεγονός που ευνοεί τις λιθιάσεις φλεγμονώδους αιτιολογίας Έλεγχος ούρων για κυστίνη. Γίνεται ποιοτικός έλεγχος με δοκιμασία κυανιούχου-νιτροπρωσσικού (CNT). Επί θετικής εξέτασης (το δείγμα ούρων αποκτά βαθύ κόκκινο χρώμα) γίνεται ποσοτικός προσδιορισμός κυστίνης σε ούρα 24ώρου. Η ημερήσια αποβολή κυστίνης στα φυσιολογικά

8 736 Μ. ΣΟΝΙΚΙΑΝ και συν άτομα είναι 30 mg/24ωρο, ενώ επί κυστινουρίας είναι mg/24ωρο. Σε ετεροζυγώτες και σε σύνδρομο Fanconi είναι <200 mg/24ωρο. Η διαλυτότητα της κυστίνης στα ούρα ανέρχεται σε 300 mg/l Βιοχημικές εξετάσεις αίματος. 8 Ασβέστιο: Εξετάζεται σε τουλάχιστον δύο μετρήσεις εφόσον είναι στα ανώτερα φυσιολογικά όρια. Σε υπερασβεστιαιμία προσδιορίζονται οι εξής παράμετροι: Παραθορμόνη: Για τυχόν πρωτοπαθή υπερπαραθυρεοειδισμό και μάλιστα σε γυναίκες (αφού το 80% των ασθενών με ιδιοπαθή νεφρολιθίαση είναι άνδρες). Λευκωματίνη: Για διόρθωση της τιμής του ασβεστίου ορού, το οποίο συνδέεται με αυτή. Φωσφόρος: Μπορεί να είναι χαμηλός σε υπερασβεστιαιμία και σε νεφρική απώλεια φωσφόρου. Μαγνήσιο: Μπορεί να είναι χαμηλό σε χρόνιες εντερικές παθήσεις ή σε χρονία λήψη διουρητικών. Ουρικό οξύ: Για τυχόν υπερουριχαιμία λόγω πρωτοπαθούς ή δευτεροπαθούς υπερπαραγωγής ουρικού οξέος. Διττανθρακικά: Χαμηλά σε μεταβολική οξέωση (π.χ. σε χρονία διάρροια) και σε άπω νεφροσωληναριακή οξέωση (τύπου I). Χλώριο: Υψηλό σε άπω νεφροσωληναριακή οξέωση. Κάλιο: Υποκαλιαιμία παρατηρείται σε άπω ΝΣΟ και μπορεί να ευθύνεται για υποκιτρικουρία. Ουρία, κρεατινίνη: Για τον έλεγχο του βαθμού της νεφρικής λειτουργίας σε συνδυασμό με μέτρηση κάθαρσης κρεατινίνης ή του μέσου όρου των καθάρσεων ουρίας και κρεατινίνης. Γενική αίματος, ΤΚΕ, γλυκόζη, νάτριο: Για την εκτίμηση της γενικής κατάστασης Συλλογές ούρων 24ώρου. Αποτελούν μοναδικό μέσο για την εκτίμηση των παραγόντων κινδύνου της νεφρολιθίασης, με σκοπό τον ενδεχόμενο καθορισμό θεραπείας και την αποφυγή υποτροπών. Πραγματοποιούνται εφόσον ο ασθενής δεν νοσηλεύεται, δεν έχει οξέα συμπτώματα, λοίμωξη ή απόφραξη, και μετά από πάροδο τουλάχιστον 2 3 μηνών από οξύ επεισόδιο ή από ουρολογική επέμβαση (π.χ. λιθοτριψία), 52 ενώ τελεί υπό τη συνήθη δίαιτα και το συνήθη τρόπο ζωής εξωτερικού ασθενούς. Σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες διενεργούνται 2 3 συλλογές, για μεγαλύτερη πιθανότητα ανίχνευσης τυχόν διαταραχής και μεγαλύτερη ακρίβεια των αποτελεσμάτων. Αναφέρονται και πρωτόκολλα με συλλογές ούρων 4ώρου, 12ώρου και 16ώρου. Γίνεται οξίνιση των ούρων των συλλογών με HCl για να αποφεύγεται η καθίζηση Ca, οξαλικών και φωσφορικών, η ανάπτυξη βακτηριδίων και η οξείδωση του ασκορβικού σε οξαλικά. Τα ούρα δεν πρέπει να οξινίζονται για την αναζήτηση ουρικών αλάτων, αφού αυτά σχηματίζουν ουρικό οξύ σε οξινισμένα ούρα. 8 Οι συλλογές εξετάζονται για τον όγκο των ούρων 24ώρου και τα επίπεδα κρεατινίνης, λευκώματος, ασβεστίου, φωσφόρου, ουρικού οξέος, μαγνησίου, καλίου, νατρίου, οξαλικών και κιτρικών. Οι φυσιολογικές τιμές στα ούρα των παραμέτρων αυτών φαίνονται στον πίνακα 2. Η μέτρηση της κρεατινίνης γίνεται για σύγκριση διαφορετικών συλλογών στο ίδιο άτομο προκειμένου να ελεγχθεί η ορθότητα της συλλογής, αφού το ποσό της αποβαλλόμενης στα ούρα κρεατινίνης είναι συνάρτηση της μυϊκής μάζας και του φύλου. Η ημερήσια αποβολή κρεατινίνης στα φυσιολογικά άτομα μπορεί να υπολογιστεί από το σωματικό βάρος (ΒΣ) και με βάση τις σχέσεις 0,19 ΒΣ για τους άνδρες και 0,16 ΒΣ για τις γυναίκες. Στο μεταβολικό έλεγχο της νεφρολιθίασης, με τις συλλογές των ούρων αναζητούνται: 8 Μειωμένος όγκος ούρων. Αυξάνει τη συγκέντρωση των λιθογόνων ουσιών και είναι ισχυρός προγνωστικός παράγοντας υποτροπών. Ο όγκος των αποβαλλομένων ούρων πρέπει να είναι τουλάχιστον 1500 ml/24ωρο. Υπερασβεστιουρία (61%). Παράγοντας κινδύνου για λιθίαση ασβεστίου. Μπορεί να συνοδεύεται από υπερασβεστιαιμία (π.χ. σε Πίνακας 2. Φυσιολογικές τιμές λιθογόνων ουσιών στα ούρα 24ώρου. Άνδρες Γυναίκες Ασβέστιο (mg/24ωρο) <300 <250 Ουρικό οξύ (mg/24ωρο) <800 <750 Οξαλικά (mg/24ωρο) <45 <45 Κιτρικά (mg/24ωρο) >320 >320 Φωσφόρος (mg/24ωρο) Κυστίνη (mg/24ωρο) Κρεατινίνη (mg/kg) Κάλιο (meq/l) Νάτριο (meq/l) <200 <200 Μαγνήσιο (mg) >50 >50 UCa (mg/dl)/ucreat (mg/dl) 1,1 1,1

9 Διαγνωστική προσπέλαση νεφρολιθίασης 737 πρωτοπαθή υπερπαραθυρεοειδισμό) ή από φυσιολογικά επίπεδα ασβεστίου στο αίμα (π.χ. σε ιδιοπαθή υπερασβεστιουρία). Η ιδιοπαθής υπερασβεστιουρία μπορεί να είναι: Οστικής προέλευσης (ιδιοπαθής υπερασβεστιουρία νηστείας) λόγω αυξημένης οστικής απορρόφησης Νεφρικής προέλευσης (λόγω πρωτοπαθούς διαταραχής επαναρρόφησης του ασβεστίου στα σωληνάρια) Εντερικής προέλευσης (η συχνότερη). Διακρίνονται δύο τύποι εντερικής υπερασβεστιουρίας με ασβέστιο ούρων >200 mg/24ωρο υπό τη συνήθη δίαιτα του ασθενούς. Στον τύπο Ι, η διαιτητική πρόσληψη ασβεστίου μπορεί να είναι είτε υψηλή είτε φυσιολογική είτε χαμηλή. Στον τύπο ΙΙ, η διαιτητική πρόσληψη ασβεστίου είναι υψηλή. Για τη διάκριση των δύο τύπων εντερικής υπερασβεστιουρίας γίνεται δοκιμασία φόρτισης με ασβέστιο σε δύο φάσεις. Στην πρώτη φάση, υπό δίαιτα με 400 mg ασβεστίου και 100 meq νατρίου ημερησίως για μία εβδομάδα και μετά από 12ωρη νηστεία, μετρούνται ασβέστιο και κρεατινίνη σε δείγμα ούρων, ενώ στη δεύτερη φάση μετά από φόρτιση με 1 g ασβεστίου μετρούνται ασβέστιο και κρεατινίνη σε συλλογή ούρων 4 ωρών που ακολουθεί. Προσδιορίζεται ο λόγος Ca/Creat, που φυσιολογικά είναι <0,34 πριν από τη φόρτιση και <0,56 μετά. Στον τύπο Ι, ο λόγος είναι παθολογικός πριν και μετά από τη φόρτιση με ασβέστιο. Στον τύπο ΙΙ, ο λόγος είναι παθολογικός μόνο μετά από τη φόρτιση με ασβέστιο. 53 Στην πράξη, η δοκιμασία φόρτισης με ασβέστιο τείνει να καταργηθεί, αφού η θεραπευτική αντιμετώπιση δεν διαφέρει, ανεξάρτητα από τον τύπο της υπερασβεστιουρίας. 8,54,55 Στην ιδιοπαθή υπερασβεστιουρία μπορεί να υπάρχει αύξηση των επιπέδων καλσιτριόλης στο πλάσμα για λόγους που επί του παρόντος δεν έχουν διευκρινιστεί επαρκώς, πιθανόν από απώλεια φωσφόρου στα ούρα, που έχει ως αποτέλεσμα υποφωσφαταιμία και διέγερση της σύνθεσης καλσιτριόλης. 56 Η αύξηση της καλσιτριόλης στο πλάσμα αφενός προκαλεί αύξηση της εντερικής απορρόφησης ασβεστίου και αφετέρου ευνοεί την οστική απορρόφηση, όπως συμβαίνει σε ιδιοπαθή υπερασβεστιουρία νηστείας. Σε μειωμένη πρόσληψη ασβεστίου που μπορεί να ακολουθείται εσφαλμένα από ασθενείς με νεφρολιθίαση με επιμένουσα υπερασβεστιουρία και επιπλέον απώλεια ασβεστίου από τα οστά μπορεί να δημιουργηθεί αρνητικό ισοζύγιο ασβεστίου, το οποίο με τη σειρά του ενδέχεται να οδηγήσει βαθμιαία σε οστεοπενία. 57 Για τον έλεγχο της ασβεστιουρίας μπορεί να υπολογιστεί και ο λόγος Ca/Creat (mg/mg) σε τυχαίο δείγμα ούρων. 58 Η φυσιολογική τιμή του λόγου είναι 1,1, γεγονός που σημαίνει αδρή ημερήσια απέκκριση ασβεστίου 110 mg. Εντούτοις, ο υπολογισμός αυτός δεν είναι ακόμη επαρκώς τεκμηριωμένος. Υπεροξαλουρία (8%). Ανευρίσκεται σε ποσοστό 40% των ανδρών και στο 15% των γυναικών με νεφρολιθίαση. Στην πρωτοπαθή υπεροξαλουρία λόγω υπερπαραγωγής οξαλικών από ενζυμική διαταραχή, η συγκέντρωση οξαλικών στα ούρα φθάνει τα mg/24ωρο. Στη δευτεροπαθή υπεροξαλουρία, υπάρχει αυξημένη απορρόφηση οξαλικών από το παχύ έντερο: Στα πλαίσια παθολογικών καταστάσεων του λεπτού εντέρου με δυσαπορρόφηση λιπαρών οξέων και χολικών αλάτων, τα οποία αφενός δεσμεύουν το ασβέστιο στον εντερικό αυλό, οπότε δεν υπάρχει διαθέσιμο αρκετό ασβέστιο για να δεσμεύσει τα οξαλικά με αποτέλεσμα την αυξημένη απορρόφησή τους και αποβολή τους στα ούρα, και αφετέρου αυξάνουν τη διαπερατότητα του εντερικού βλεννογόνου στα μικρά μόρια άρα και στα οξαλικά δηλαδή αυξάνουν την απορρόφηση και την απέκκριση των οξαλικών στα ούρα (εντερική υπεροξαλουρία) 59 Σε ελαττωμένη διαιτητική πρόσληψη ασβεστίου (π.χ. νηστεία) Σε αυξημένη εντερική απορρόφηση ασβεστίου που οδηγεί σε υπερασβεστιουρία. Και στις δύο τελευταίες περιπτώσεις ομοίως μειώνεται το ασβέστιο στον εντερικό αυλό και επομένως δεν υπάρχει διαθέσιμο αρκετό ασβέστιο για να δεσμεύσει τα οξαλικά, με αποτέλεσμα αυξημένη απορρόφηση των τελευταίων και υπεροξαλουρία. Yπερουρικοζουρία (36%). Σε απέκκριση ουρικού οξέος στα ούρα >1000 mg/24ωρο με ή χωρίς χαμηλό ph ούρων δημιουργούνται ουρικοί λίθοι σε ποσοστό 40 50%, έναντι ποσοστού 10 20% σε φυσιολογική απέκκριση ουρικού. 60 Υποκιτρικουρία (28%). Παρατηρείται σε ποσοστό 15 60% των λιθιασικών ασθενών. Τα κιτρικά σχηματίζουν ευδιάλυτα σύμπλοκα με το ασβέστιο και είναι ισχυροί αναστολείς της συσσώρευσης κρυστάλλων. 61 Δείκτης ιοντικής δραστηριότητας (ion activity product indices, AP index) για το συστατικό του ουρολίθου. Εκφράζει τα επίπεδα υπερκορεσμού των ούρων σε αυτό και τον κίνδυνο δημιουργίας αντίστοιχου λίθου. Ο υπολογισμός του γίνεται με βάση τύπο, από τις τιμές των παραμέτρων στα ούρα της συλλογής. 8 Για το οξαλικό ασβέστιο (CaOx), π.χ., ισχύει ο τύπος: A Ca 0,84 oξαλικό AP (CaOx)-index = κιτρικό 0,22 Mg 0,12 όγκος

10 738 Μ. ΣΟΝΙΚΙΑΝ και συν και αντιστοιχεί αδρά στο 10 8 ΑΡ (CaOx). 62 Ο συντελεστής Α ισούται με 1, για συλλογή ούρων 24ώρου. Ο αντίστοιχος δείκτης για το φωσφορικό ασβέστιο (CaP) υπολογίζεται από τον τύπο: AP (CaP)-index = B Ca1,07 P 0,70 [ph 4,5] 6,8 κιτρικό 0,20 όγκος 1,31 Ο συντελεστής Β ισούται με 2, για συλλογή ούρων 24ώρου Εξέταση λίθου Η εξέταση του λίθου, εφόσον υπάρχει, είναι ουσιαστική, επειδή κατευθύνει όλο το διαγνωστικό έλεγχο και αποκαλύπτει ιδιαιτερότητες ως προς το λιθογενετικό παράγοντα. Συνίσταται σε μορφολογική εξέταση του λίθου και σε ανάλυσή του, με σκοπό τον προσδιορισμό της σύνθεσής του σε κρυστάλλους. 63 Η φασματοσκοπία υπερύθρου με ηλεκτρονικό υπολογιστή είναι επίσης πολύ καλή μέθοδος εξέτασης των ουρολίθων, ακριβής, ευαίσθητη και διεθνώς αποδεκτή. Είναι κατάλληλη και για δείγματα με άμορφη ύλη, με κακή κρυστάλλωση, για δείγματα μικρής ποσότητας, καθώς και για αναγνώριση φαρμακευτικών ουσιών. 65 Απαραίτητες βέβαια προϋποθέσεις είναι ο ειδικός εξοπλισμός που όμως δεν έχει απαγορευτικό κόστος για ένα οργανωμένο κέντρο νεφρολιθίασης και η εμπειρία για την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων. Η περίθλαση των ακτίνων Χ θεωρείται ως η άριστη μέθοδος ανάλυσης των ουρολίθων, επειδή είναι ταχεία, ευαίσθητη, εφικτή και σε μικρή ποσότητα δείγματος, ενώ παράλληλα είναι κατάλληλη να αναγνωρίζει κρυσταλλικές Η μορφολογική εξέταση είναι μακροσκοπική. Περιλαμβάνει: Την περιγραφή των φυσικών χαρακτηριστικών του λίθου (χρώμα, μέγεθος, σχήμα κ.λπ.), δεδομένου ότι υπάρχει ισχυρή σχέση μεταξύ αυτών και της σύστασής του 64 Την αξιολόγηση της επιφάνειάς του και των ιδιαιτεροτήτων της, που λαμβάνονται υπόψη για την επιλογή δειγμάτων προς ανάλυση Την περιγραφή των διατομών του ως προς τη δομή (ακτινωτή ή συγκεντρική) και τα διακεκριμένα τμήματά τους (πυρήνας, στιβάδες). Η ανάλυση γίνεται με χημικές μεθόδους ανίχνευσης των μεταλλικών συστατικών του λίθου ή με φυσικές ενόργανες μεθόδους, όπως η περίθλαση των ακτίνων Χ, η υπέρυθρη φασματοσκοπία, η θερμική ανάλυση, η αυτορραδιογραφία, η μικροσκόπηση με μικροσκόπια πολωμένου φωτός, αντίθεσης φάσεων ή ηλεκτρονικής σάρωσης, καθώς και συνδυαστικές τεχνικές, όπως για παράδειγμα περίθλαση ακτίνων Χ και μικροσκόπηση ηλεκτρονικής σάρωσης ή υπέρυθρη φασματοσκοπία και χημική ανάλυση. Η χημική ανάλυση, η υπέρυθρη φασματοσκοπία και η περίθλαση των ακτίνων Χ αποτελούν τις συνηθέστερες και ευχερέστερες μεθόδους εξέτασης των ουρολίθων. Η χημική ανάλυση του λίθου (εικόνες 1, 2) είναι η παλαιότερη. Είναι απλή, χαμηλού κόστους, επιτρέπει την ανάλυση κατά στιβάδες, καθώς και την ανάλυση πολύ μικρών λίθων ή δειγμάτων, αλλά δεν διακρίνει τους κρυσταλλικούς τύπους των συστατικών του λίθου, π.χ. μονοϋδρικό ή διυδρικό οξαλικό ασβέστιο, όξινο ή βασικό φωσφορικό ασβέστιο ή καρβοξυαπατίτης κ.λπ. 63 Εικόνα 1. Λίθος οξαλικού ασβεστίου που αφαιρέθηκε χειρουργικά κατά την προστατεκτομή σε άνδρα με υπερουρικοζουρία και φυσιολογικό ph ούρων (προσωπικό αρχείο). Εικόνα 2. Λίθος που αφαιρέθηκε χειρουργικά σε άνδρα με επανειλημμένες ουρολοιμώξεις σε έδαφος νευρογενούς κύστης. Η χημική ανάλυση έδειξε ως συστατικά φωσφορικό ασβέστιο, ανθρακικό ασβέστιο και εναμμώνιο φωσφορικό Mg (προσωπικό αρχείο).

11 Διαγνωστική προσπέλαση νεφρολιθίασης 739 δομές. Για τη μέθοδο πρόβλημα θεωρείται η παρουσία άμορφης ύλης και η κακή κρυστάλλωση στο εξεταζόμενο δείγμα, καθώς και το υψηλό κόστος. 66 Εφόσον υπάρχει λίθος, η χημική ανάλυσή του πρέπει πάντοτε να επιχειρείται, επειδή παρέχει τις απαραίτητες πληροφορίες ως προς την ποιότητα του λίθου, ώστε αφενός να πραγματοποιηθεί, με επιτυχία, η τυχόν ουρολογική παρέμβαση (λιθοτριψία κ.λπ.) και αφετέρου να εφαρμοστεί κατάλληλη συντηρητική αγωγή για την πρόληψη υποτροπών. 5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Το ιστορικό αποτελεί σημαντικό στοιχείο στη διαγνωστική προσπέλαση της νεφρολιθίασης, τόσο του οξέος επεισοδίου όσο και της χρονίας νόσου. Το οξύ επεισόδιο μπορεί να προσεγγιστεί διαγνωστικά και από το μη ειδικό γιατρό, όπως και οι περιπτώσεις πρωτοεμφανιζόμενου μονήρους λίθου ασβεστίου σε ασυμπτωματικά άτομα, όπου και επαρκεί η στοιχειώδης διαγνωστική μελέτη της χρονίας νόσου. Επί ενεργού νόσου, σε επιπλοκές απόφραξηςλοίμωξης-νεφρικής ανεπάρκειας, σε ύπαρξη παραγόντων κινδύνου για υποτροπές αλλά και σε σχετική επιθυμία του ασθενούς χρειάζεται νεφροουρολογική προσέγγιση και πλήρης διαγνωστικός έλεγχος με συλλογές ούρων 24ώρου. Η ελικοειδής αξονική τομογραφία χωρίς σκιαγραφικό αποτελεί τη μέθοδο αναφοράς στην ακτινολογική διάγνωση της νεφρολιθίασης, ενώ η ανάλυση του λίθου, εφόσον υπάρχει, είναι απολύτως απαραίτητη για την περαιτέρω επιλογή του είδους της θεραπείας. ABSTRACT Nephrolithiasis: Diagnosis and approach by specialist and non specialist physicians M. SONIKIAN, 1 P. METAXAKI, 1 D. PAPAVASSILIOU, 2 Ι. SKARAKIS 3 1 Department of Nephrology, 2 1st Department of Internal Medicine, A. Fleming General Hospital of Melissia, 3 Department of Chemistry, University of Athens, Athens, Greece Archives of Hellenic Medicine 2008, 25(6): Nephrolithiasis is a relatively common disease with a higher rate in the white race and in males. The main types of kidney stones are composed of calcium (80%) oxalate or phosphate, uric acid, struvite and cystine. Patients may be asymptomatic, or present with renal colic or atypical symptoms, or with complications (such as obstruction) that need to be managed by specialist physicians. In asymptomatic, first-time and single-stone formers, without residual stone or fragments, and in patients with mild disease, an abbreviated diagnostic evaluation may also be performed by non specialist physicians. This includes a focused history to assess the risk of further stone formation, radiographic imaging, urine tests, blood chemistry and, if available, stone analysis. The medical history may reveal a family history of stones and suggest an underlying condition (such as gout) or life-style risks (including patient s occupation, dietary habits, fluid consumption, intake of certain medications). Non-contrast helical computed tomography (CT) is the gold standard in radiographic diagnosis, and it may suggest the type of stones and the site and degree of obstruction. An intravenous pyelography, restricted during recent years because of contrast medium-related toxic effects, may identify urinary tract anatomical abnormalities and establish the diagnosis of medullary sponge kidney. An abdominal plain X-ray film and ultrasonography (US), the latter being an alternative in pregnant women, are useful in patient monitoring. Urine ph >7.5 is compatible with infection lithiasis whereas ph <5.5 favors uric acid lithiasis. Specific crystal types in urine sediment may provide clues as to stone composition. Hypercalcemia necessitates serum intact parathyroid hormone measurement for diagnosing primary hyperparathyroidism. A low plasma bicarbonate concentration is suggestive of distal renal tubular acidosis or chronic diarrhea. All available stones should be analyzed to determine their crystalline composition in order to select the appropriate treatment program. In groups at moderate to high risk, a more extensive metabolic evaluation by specialist physicians is recommended, with two or three 24-hour urine collections in the outpatient setting at least two or three months after a stone event. Hypercalcemia, hypercalciuria, hyperuricosuria, hyperoxaluria and hypocitraturia are possible underlying causes of stone disease. The decision for a complete evaluation, including 24-hour urine collections, should be shared by physicians and patient, because first time and recurrent stone formers have the same underlying risk factors and severity of stone disease. Key words: Metabolic evaluation, Nephrolithiasis, Radiographic imaging, Renal colic, Stone composition

12 740 Μ. ΣΟΝΙΚΙΑΝ και συν Βιβλιογραφία 1. STEWART C. Nephrolithiasis. Emerg Med Clin North Am 1988, 6: SOUCIE JM, THUN MJ, COATES RJ, McCLELLAN W, AUSTIN H. Demographic and geographic variability of kidney stones in the United States. Kidney Int 1994, 46: KREUTZER ER, FOLKERT VW. Etiologic diagnosis of renal calculus disease. Curr Opin Nephrol Hypertens 1993, 2: STAMATELOU KK, FRANCIS ME, JONES CA, NYBERG LM, CURHAN GC. Time trends in reported prevalence of kidney stones in the United States: Kidney Int 2003, 63: ΠΑΠΑΘΕΟΔΩΡΟΥ ΓΑ, ΒΑΖΑΙΟΣ ΛΚ. Νεφρολιθίαση Συστατικά των λίθων του ουροποιητικού. Στο: Ζηρογιάννης ΠΝ, Πιερίδης Α, Διαμαντόπουλος Α (Συντ.) Κλινική Νεφρολογία. Τόμος IV. Ιατρικές εκδόσεις Τεχνόγραμμα, Αθήνα, 2005: KOBAYASHI T, NISHIZAVA K, MITSUMORI K, OGURA K. Impact of date of onset on the absence of hematuria in patients with acute renal colic. J Urol 2003, 170: JONES WA, COOPER TP, KIVIAT MD. Münhauswen syndrome presenting as urolithiasis. West J Med 1978, 128: TISELIUS HG, ACKERMANN D, ALKEN P, BUCK C, CONORT P, GAL- LUCCI M ET AL. Guidelines on urolithiasis. European Association of Urorogy MILLER NI, LINGEMAN JE. Management of kidney stones. Br Med J 2007, 334: HESSE A, STRAUB M. Rational evaluation of urinary stone disease. Urol Res 2006, 34: COLL DM, VARANELLI MJ, SMITH RC. Relationship of spontaneous passage of ureteral calculi to stone size and location as revealed by unenhanced helical CT. Am J Roentgenol 2002, 178: MILLER OF, CANE CJ. Time to stone passage for observed ureteral calculi; a guide for patient education. J Urol 1999, 162: TISELIUS HG, ACKERMANN D, ALKEN P, BUCK C, CONORT P, GALLUC- CI M. Guidelines on urolithiasis. Eur Urol 2001, 40: URIBARRI J, OH MS, CAROLL HJ. The first kidney stone. Ann Intern Med 1989, 111: GLOWACKI LS, BEECROFT ML, COOK RJ, PAHL D, CHURCHILL DN. The natural history of asymptomatic urolithiasis. J Urol 1992, 147: BORGHI L, MESCHI T, AMATO F, BRIGANTI A, NOVARINI A, GIANNINI A. Urinary volume, water and recurrences in idiopathic calcium nephrolithiasis: A 5-year randomized prospective study. J Urol 1996, 155: PAK CY. Should patients with single renal stone occurrence undergo diagnostic evaluation? J Urol 1982, 127: PARMAR MS. Kidney stones. Br Med J 2004, 328: GOODMAN HO, HOLMES RP, ASSIMOS DG. Genetic factors in calcium oxalate stone disease. J Urol 1995, 153: REED BY, HELLER HJ, GITOMER WL, PAC CY. Mapping a gene defect in absorptive hypercalciuria to chromosome 1q23.3 q24. J Clin Endocrinol Metab 1999, 84: GAMBARO G, PETRARULO M, NARDELOTTO A, MARANGELLA M, BAGGIO B. Erythrocyte transmembrane flux and renal clearance of oxalate in idiopathic calcium nephrolithiasis. Kidney Int 1995, 48: CHESNEY RW. Mutational analysis of patients with cystinuria detected by a genetic screening network: Powerful tools in understanding the several forms of the disorder. Kidney Int 1998, 54: SIDHU H, HOPPE B, HESSE A, TENBROCK K, BROMME S, RIETSCHEL E ET AL. Absence of Oxalobacter formigenes in cystic fibrosis patients: A risk factor for hyperoxaluria. Lancet 1998, 352: URIVETZKI M, KESSARIS D, SMITH AD. Ascorbic acid overdosing: A risk factor for calcium oxalate nephrolithiasis. J Urol 1992, 147: KRAMER HJ, CHOI HK, ATKINSON K, STAMPFER M, CURHAN GC. The association between gout and nephrolithiasis in men: The health professionals follow-up study. Kidney Int 2003, 64: CURHAN GC, WILLETT WC, RIMM EB, SPEIZER FE, STAMPFER MJ. Body size and risk of kidney stones. J Am Soc Nephrol 1998, 9: MADORE F, STAMPFER MJ, WILLET WC, SPEIZER FE, CURHAN GC. Nephrolithiasis and risk of hypertension in women. Am J Kidney Dis 1998, 32: LEMANN J Jr. Composition of the diet and calcium kidney stones. N Engl J Med 1993, 328: AHLSTRAND C, TISELIUS HG. Urine composition and stone formation during treatment with acetazolamide. Scand J Urol Nephrol 1987, 21: LAROCHE SM, HELMERS SL. The new antiepileptic drugs: Scientific review. JAMA 2004, 291: CARR MC, PRIEN EL Jr, BABAYAN RK. Triamteren nephrolithiasis: Renewed attention is warranted. J Urol 1990, 144: SASSON JP, DRATCH PL, SHORTSLEEVE MJ. Renal US findings in sulfadiazine-induced crystalluria. Radiology 1992, 185: KOPP JB, MILLER KD, MICAN JA, FEUERSTEIN IM, VAUGHAN E, BAKER C ET AL. Crystalluria and urinary tract abnormalities associated with indinavir. Ann Intern Med 1997, 127: RODGERS AL, GREYLING KG, NOAKES TD. Crystalluria in Marathon runners. III. Stone-forming subjects. Urol Res 1991, 19: SAKHAEE K, HARVEY JA, PADALINO PK, WHITSON P, PAK CY. The potential rose of sodium abuse on the risk for kidney stones formation. J Urol 1993, 150: KOK DJ, IESTRA JA, DOORENBOS CJ, PAPAPOULOS SE. The effects of dietary excesses in animal protein and in sodium on the composition and crystallization kinetics of calcium oxalate monohydrate in urines of healthy men. J Clin Endocrinol Metab 1990, 71: HESS BH, ACKERMANN D, ESSIG M, TAKKINEN R, JAEGER P. Renal mass and serum calcitriol in male idiopathic calcium renal stones formers: Role of protein intake. J Clin Endocrinol Metab 1995, 80: HAMM LL. Renal handling of citrate. Kidney Int 1990, 38:

13 Διαγνωστική προσπέλαση νεφρολιθίασης CURHAN GC, WILLET WC, KNIGHT ΕL, STAMPFER MJ. Dietary factors and the risk of incident kidney stones in younger women: Nurses health study II. Arch Intern Med 2004, 164: THOMSEN HS, MORKOS SK. Contrast media and the kidney: European Society of Urogenital Radiology (ESUR) guidelines. Br J Radiol 2003, 76: SMITH RC, ROSENFIELD AT, CHOE KA, ESSENMACHER KR, VERGA M, GLOCMAN MG ET AL. Acute flank pain: Comparison of noncontrast-enhanced CT and intravenous urogram. Radiology 1995, 194: VARANELLI MJ, COLL DM, LEVINE JA, ROSENFIELD AT, SMITH RC. Relationship between duration of pain and secondary signs of obstruction of the urinary tract on an unenhanced helical CT. Am J Roentgenol 2001, 177: VALRYMPLE NC, VERGA M, ANDERSON KR, BOVE P, COVEY AM, RO- SENFIELD AT ET AL. The value of unenhanced helical computerized tomography in the management of acute flank pain. J Urol 1998, 159: SCHWARTZ BF, SHENKMAN N, ARMENAKAS NA, STOLLER ML. Imaging characteristics of indinavir calculi. J Urol 1999, 161: HENEGHAN JP, DALRYMPLE NC, VERGA M, ROSENFIELD AT, SMITH RC. Soft-tissue rim sign in the diagnosis of ureteral calculi with use of unenhanced helical CT. Radiology 1997, 202: SINCLAIR D, WILSON S, TOI A, GREENSPAN L. The evaluation of suspected renal colic: Ultrasound scan versus excretory urography. Ann Emerg Med 1989, 18: CATALANO O, NUNZIATA A, ALTEI F, SIANI A. Suspected ureteral colic: Primary helical CT versus selective helical CT after unenhanced radiography and sonography. Am J Roentgenol 2002, 178: MAISEY Μ. Πυρηνική Ιατρική κλινική σπινθηρογραφία (ελληνική μετάφραση). Μετάφραση-Επιμέλεια-Copyright Παρασκευάς ΠΓ, Αθήνα, 1985: PAK CY, SAKHAEE K, PETERSON RD, POINDEXTER Jr, FRAWLEY WH. Biochemical profile of idiopathic uric acid nephrolithiasis. Kidney Int 2001, 60: ROSE BD, POST TW. Clinical physiology of acid-base and electrolyte disorders. 5th ed. McGraw-Hill, New York, 2001: COE FL, PARKS JH, ASPLIN Jr. The pathogenesis and treatment of kidney stones. N Engl J Med 1992, 327: HESS B, HASLER-STRUM U, ACKERMANN D, JAEGER P. Metabolic evaluation of patients with recurrent idiopathic calcium nephrolithiasis. J Urol 2002, 167:1607; Nephrol Dial Transplant 1997, 12: ΣΤΑΜΑΤΕΛΟΥ Κ. Διαγνωστική προσέγγιση της νεφρολιθίασης. Στο: Ζηρογιάννης ΠΝ, Πιερίδης Α, Διαμαντόπουλος Α (Συντ.) Κλινική Νεφρολογία. Τόμος IV. Ιατρικές εκδόσεις Τεχνόγραμμα, Αθήνα, 2005: PREMINGER GM. The metabolic evaluation of patients with recurrent nephrolithiasis: A review of comprehensive and simplified approaches. J Urol 1989, 141: HESSE A, TISELIUS HG, JAHNEN A. Urinary stones diagnosis, treatment and prevention of recurrence. Karger, New York, 1996: LAU YK, WASSERSTEIN A, WESTBY GR, BOSANAC P, GRABIE M, MIT- NICK P ET AL. Proximal tubular defects in idiopathic hypercalciuria: Resistance to phosphate administration. Miner Electrolyt Metab 1982, 7: BATAILLE P, ACHARD JM, FOURNIER A, BOUDAILLIEZ B, WESTEEL PF, EL ESPER N ET AL. Diet, vitamin D and vertebral mineral density in hypercalciuric calcium stone formers. Kidney Int 1991, 39: GOKCE C, GOKCE O, BAYDINC C, ILHAN N, ALASEHIRLI E, OZKU- CUK F ET AL. Use of random samples to estimate total urinary calcium and phosphate excretion. Arch Intern Med 1991, 151: WILLIAMS HE. Oxalic acid and the hyperoxaluric syndromes. Kidney Int 1978, 13: RIESE RJ, SAKHAEE K. Uric acid nephrolithiasis: Pathogenesis and treatment. J Urol 1992, 148: KOK DJ, PAPAPOULOS SE, BIJVOET OL. Crystal agglomeration is a major element in calcium oxalate urinary stone formation. Kidney Int 1990, 37: TISELIUS HG. Solution chemistry of supersaturation in kidney stones. In: Coe FL, Favus MS, Pat CVC, Parks SH, Preminger GM (eds) Medical and surgical management. Lippincot- Raven, Philadelphia, ΠΑΠΑΘΕΟΔΩΡΟΥ ΓΑ. Εξέταση του λίθου Τύποι λιθίασης. Στο: Ζηρογιάννης ΠΝ, Πιερίδης Α, Διαμαντόπουλος Α (Συντ.) Κλινική Νεφρολογία. Τόμος IV. Ιατρικές εκδόσεις Τεχνόγραμμα, Αθήνα, 2005: ΒΑΖΑΙΟΣ Λ, ΠΑΠΑΘΕΟΔΩΡΟΥ ΓΑ. Λιθίαση του ουροποιητικού συστήματος. Αθήνα, DAUDON M, PROTAT MF, REVEILLAUD RJ. Analyse des calcules par spectrophotométrie infrarouge. Avantages et limites de la méthode. Ann Biol Clin (Paris) 1978, 36: OTNES B. Urinary stones analysis: Methods, materials and value. Scand J Urol Nephrol 1983, (Suppl 71):1 116 Corresponding author: M. Sonikian, 25, 25th Martiou street, GR Halandri, Greece xxxxxxxxxxxxx

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΓΕΝΕΣΗ ΤΗΣ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗΣ Για τον σχηματισμό των λίθων απαιτείται αλληλουχία γεγονότων που περιλαμβάνει: Τον Υπερκορεσμό των ούρων.

ΠΑΘΟΓΕΝΕΣΗ ΤΗΣ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗΣ Για τον σχηματισμό των λίθων απαιτείται αλληλουχία γεγονότων που περιλαμβάνει: Τον Υπερκορεσμό των ούρων. ΠΑΘΟΓΕΝΕΣΗ ΤΗΣ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗΣ Για τον σχηματισμό των λίθων απαιτείται αλληλουχία γεγονότων που περιλαμβάνει: Τον Υπερκορεσμό των ούρων. Την πυρηνοποίηση. Την συνένωση των κρυστάλλων. Την κατακράτηση των

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα της λιθίασης του ουροποιητικού.

15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα της λιθίασης του ουροποιητικού. 15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα της λιθίασης του ουροποιητικού. Τι είναι η λιθίαση του ουροποιητικού ; Λιθίαση του ουροποιητικού Είναι η ύπαρξη των λίθων σε οποιοδήποτε σημείο του ουροποιητικού.

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ - ΝΕΦΡΩΝ - ΟΥΡΗΤΗΡΑ - ΚΥΣΤΕΩΣ - ΟΥΡΗΘΡΑΣ

ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ - ΝΕΦΡΩΝ - ΟΥΡΗΤΗΡΑ - ΚΥΣΤΕΩΣ - ΟΥΡΗΘΡΑΣ ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ - ΝΕΦΡΩΝ - ΟΥΡΗΤΗΡΑ - ΚΥΣΤΕΩΣ - ΟΥΡΗΘΡΑΣ Τι είναι η "λιθίαση του ουροποιητικού" Λιθίαση ουροποιητικού είναι η δημιουργία λίθου ή λίθων μέσα στην αποχετευτική μοίρα του

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ Ορισμός Συμπτώματα Αίτια Παράγοντες κινδύνου Προετοιμασία για το ραντεβού Εξετάσεις και διάγνωση Θεραπεία Πρόληψη Ορισμός Οι νεφρικοί λίθοι (νεφρική λιθίαση, νεφρολιθίαση) είναι μικρά,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΥΝΗΘΗ ΑΙΤΙΑ ΔΥΣΟΥΡΙΑΣ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΟΥΡΟΛΟΙΜΩΞΕΩΝ. 1. Νοσήματα της ουροδόχου κύστης. 2. Νοσήματα της ουρήθρας. 3.

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΥΝΗΘΗ ΑΙΤΙΑ ΔΥΣΟΥΡΙΑΣ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΟΥΡΟΛΟΙΜΩΞΕΩΝ. 1. Νοσήματα της ουροδόχου κύστης. 2. Νοσήματα της ουρήθρας. 3. ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Γυναίκα 42 ετών προσέρχεται στα εξωτερικά ιατρεία παραπονούμενη για δυσουρία ΣΥΝΗΘΗ ΑΙΤΙΑ ΔΥΣΟΥΡΙΑΣ 1. Νοσήματα της ουροδόχου κύστης 1.1. Κυστίτιδα 1.2. Σκλήρυνση του αυχένα της κύστης

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΜΑΜΟΥΛΑΚΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΟΥΡΟΛΟΓΙΑΣ

ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΜΑΜΟΥΛΑΚΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΟΥΡΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ: ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΜΑΜΟΥΛΑΚΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΟΥΡΟΛΟΓΙΑΣ Αλληλουχία γεγονότων που οδηγούν στο σχηματισμό των

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος της νεφρικής πυέλου ή του ουρητήρα

Καρκίνος της νεφρικής πυέλου ή του ουρητήρα Καρκίνος του Νεφρού Καρκίνος της νεφρικής πυέλου ή του ουρητήρα Λιθίαση ουροποιητικού συστήματος Στένωση Πυελοουρητηρικής Συμβολής Τα Επινεφρίδια Nεφρικές κύστες Καρκίνος του Νεφρού Το Νεφρικό Καρκίνωμα

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων Μυοσκελετικού Συστήματος Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα 2012 2013 Νοσοκομείο ΚΑΤ, 17 Ιανουαρίου 2013 Παραθυρεοειδείς αδένες 1880 Ο Σουηδός φοιτητής

Διαβάστε περισσότερα

Νεώτερα δεδομένα στη Νόσο της Κατώτερης Ουροφόρου Οδού της Γάτας (FLUTD)

Νεώτερα δεδομένα στη Νόσο της Κατώτερης Ουροφόρου Οδού της Γάτας (FLUTD) Νεώτερα δεδομένα στη Νόσο της Κατώτερης Ουροφόρου Οδού της Γάτας (FLUTD) Κατερίνα Αδαμαμά Μωραΐτου Επίκουρη Καθηγήτρια Κλινική Ζώων Συντροφιάς Κτηνιατρική Σχολή, Α.Π.Θ. FLUTD Σύνδρομο με κοινή συμπτωματολογία

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Αξονικού Τομογράφου, ΑΟΝΑ «Άγιος Σάββας»

Τμήμα Αξονικού Τομογράφου, ΑΟΝΑ «Άγιος Σάββας» Στασινοπούλου Μυρσίνη, Στεφανιώτη Ασπασία, Ανδριώτης Ευθύμιος, Δεληβελιώτης Κωνσταντίνος, Ταβερναράκη Αγγελική Τμήμα Αξονικού Τομογράφου, ΑΟΝΑ «Άγιος Σάββας» Σκοπός: Η εκτίμηση του πρωτοκόλλου της αξονικής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ(ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΩΝ) ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΕΝΩΣΗ ΠΥΕΛΟΟΥΡΗΤΗΡΙΚΗΣ

ΣΤΕΝΩΣΗ ΠΥΕΛΟΟΥΡΗΤΗΡΙΚΗΣ ΣΤΕΝΩΣΗ ΠΥΕΛΟΟΥΡΗΤΗΡΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΛΗΣ: από το Α ως το Ω 5 ο Διαδραστικό Σχολείο Ουρολογίας Πορταριά 2012 Στυλιανός Θ. Γιαννακόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Ουρολογίας Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης Ποια τα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΩΤΕΡΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΤΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΛΙΘΙΑΣΙΚΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ

ΝΕΩΤΕΡΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΤΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΛΙΘΙΑΣΙΚΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΝΕΩΤΕΡΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΤΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΛΙΘΙΑΣΙΚΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ Κ. Χασταζέρης, Ν.Ε. Σταυρόπουλος Εισαγωγή Ο αρχαιότερος λίθος του ουροποιητικού συστήματος βρέθηκε στις αρχές του αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΡΟΛΙΘΙΑΣΕΙΣ Λ.Β.Α.

ΟΥΡΟΛΙΘΙΑΣΕΙΣ Λ.Β.Α. Ειδική Παθολογία Ουροποιητικού ΟΥΡΟΛΙΘΙΑΣΕΙΣ Λ.Β.Α. Εισαγωγή Οι ουρολιθιάσεις είναι συχνές στο σκύλο και τη γάτα. Παρότι οι ουρόλιθοι μπορεί να προκαλέσουν την εμφάνιση κλινικών συμπτωμάτων, η ανεύρεση

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση της ουρολοίμωξης

Διάγνωση της ουρολοίμωξης Διάγνωση της ουρολοίμωξης Κων. Κολλιός Γ Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ 13-5-2015 1 Οι ουρολοιμώξεις στα παιδιά Είναι συχνό πρόβλημα Η αναγνώρισή τους: δεν είναι εύκολη, ιδιαίτερα στην ηλικία < 24 μηνών Η συλλογή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΡΟΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΤΟΥ ΣΚΥΛΟΥ & ΤΗΣ ΓΑΤΑΣ Λ.Β.Α. 1

ΟΥΡΟΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΤΟΥ ΣΚΥΛΟΥ & ΤΗΣ ΓΑΤΑΣ Λ.Β.Α. 1 ΟΥΡΟΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΤΟΥ ΣΚΥΛΟΥ & ΤΗΣ ΓΑΤΑΣ Λ.Β.Α. 1 ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ Συχνότητα: Σκύλος >> γάτα Συχνότητα: Θηλυκά >> αρσενικά Εντόπιση: ουροδόχος κύστη, ουρήθρα Αιτιολογία: βακτήρια>μυκοπλάσματα, χλαμύδιες,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΚΟΝΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ Ι Αντιμέτωποι με τον υποτροπιάζοντα λιθιασικό ασθενή. Σ. Γιαννακόπουλος Α. Σκολαρίκος

ΕΙΚΟΝΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ Ι Αντιμέτωποι με τον υποτροπιάζοντα λιθιασικό ασθενή. Σ. Γιαννακόπουλος Α. Σκολαρίκος ΕΙΚΟΝΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ Ι Αντιμέτωποι με τον υποτροπιάζοντα λιθιασικό ασθενή Σ. Γιαννακόπουλος Α. Σκολαρίκος ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ Ασθενής ηλικίας 15 ετών διαγιγνώσκεται το 2003 µε µονήρη λίθο αριστερής νεφρικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ

ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΣΩΛΗΝΑΡΙΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Γυναίκα 27 ετών, κατά την 26η εβδομάδα κύησης, επισκέπτεται τον γυναικολόγο της στα πλαίσια προγεννητικού ελέγχου. Έχει ελεύθερο

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεία της μεταβολικής οξέωσης σε ΧΝΝ (πριν το τελικό στάδιο) με φρούτα και λαχανικά

Θεραπεία της μεταβολικής οξέωσης σε ΧΝΝ (πριν το τελικό στάδιο) με φρούτα και λαχανικά Θεραπεία της μεταβολικής οξέωσης σε ΧΝΝ (πριν το τελικό στάδιο) με φρούτα και λαχανικά Θεόδωρος Ελευθεριάδης Επίκουρος Καθηγητής Νεφρολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Υπάρχουν πειραματικά δεδομένα που τεκμηριώνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ Άνδρας ηλικίας 47 ετών προσέρχεται λόγω πνευματουρίας και απώλειας κοπράνων από την ουρήθρα, από δεκαημέρου. Ο ασθενής αναφέρει γριππώδη συνδρομή που προηγήθηκε της παρούσης κατάστασης.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗΣ ΑΛΚΑΛΩΣΗΣ- ΓΙΑΤΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΔΕΝ ΑΝΤΙΡΡΟΠΟΥΝ ΣΥΝΗΘΩΣ ΤΗ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΑΛΚΑΛΩΣΗ;

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗΣ ΑΛΚΑΛΩΣΗΣ- ΓΙΑΤΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΔΕΝ ΑΝΤΙΡΡΟΠΟΥΝ ΣΥΝΗΘΩΣ ΤΗ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΑΛΚΑΛΩΣΗ; Ετήσιο Μετεκπαιδευτικό Σεμινάριο Υγρών, Ηλεκτρολυτών & Οξεοβασικής Ισορροπίας 9 ο Σεμινάριο Διαταραχές Οξεοβασικής Ισορροπίας 25 & 26 Σεπτεμβρίου 2015, ΚΟΜΟΤΗΝΗ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗΣ ΑΛΚΑΛΩΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΛΙΘΙΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟ Α ΩΣ ΤΟ Ω

Η ΛΙΘΙΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟ Α ΩΣ ΤΟ Ω Η ΛΙΘΙΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟ Α ΩΣ ΤΟ Ω 3 Ο Διαδραστικό Σχολείο Ουρολογίας Πορταριά 2010 Στυλιανός Θ. Γιαννακόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Ουρολογίας Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΩΤΣΑ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ, ΔΙΑΒΗΤΗ, ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΚΕΤΟΞΕΩΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟ ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ;

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ; ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Ο σ τ ε ο π ό ρ ω σ η καλείται η ελάττωση της οστικής μάζας, χωρίς όμως να έχουμε διαταραχή της χημικής σύστασης του οστού. Η φυσιολογική αποδόμηση του οστού δεν ακολουθείται από αντίστοιχη

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Πυελική μάζα Επιδημιολογία Η πυελική μάζα είναι ένα σχετικά συχνό κλινικό εύρημα. Σε αρκετές περιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

<<Διαγνωστικά Προβλήματα και θεραπευτική προσέγγιση>> Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος

<<Διαγνωστικά Προβλήματα και θεραπευτική προσέγγιση>> Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος Η οστεοπόρωση στον άνδρα συνήθως εμφανίζεται με κατάγματα ΕΝΩ στη γυναίκα διαγιγνώσκεται με την εξέταση ρουτίνας της

Διαβάστε περισσότερα

Ουρολοιμώξεις στις γυναίκες

Ουρολοιμώξεις στις γυναίκες Ουρολοιμώξεις στις γυναίκες Οι ουρολοιμώξεις είναι συχνότερες στις γυναίκες, καθώς η γυναικεία ουρήθρα είναι μικρή σε μήκος και ο κόλπος αποικίζεται από βακτήρια. Οι ουρολοιμώξεις στις γυναίκες εκτός από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΝΑΤΡΙΟ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟ ΟΞΙΝΟ/DEMO Ενέσιμο διάλυμα 4% και 8%

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΝΑΤΡΙΟ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟ ΟΞΙΝΟ/DEMO Ενέσιμο διάλυμα 4% και 8% ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΝΑΤΡΙΟ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟ ΟΞΙΝΟ/DEMO Ενέσιμο διάλυμα 4% και 8% 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Νάτριο Ανθρακικό Όξινο/DEMO (Sodium Bicarbonate/DEMO) 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογιστές ογκολογικού κινδύνου: Καρκίνος Νεφρού - Ουροδόχου Κύστης

Υπολογιστές ογκολογικού κινδύνου: Καρκίνος Νεφρού - Ουροδόχου Κύστης Υπολογιστές ογκολογικού κινδύνου: Καρκίνος Νεφρού - Ουροδόχου Κύστης Χαράλαμπος Κ. Μαμουλάκης Λέκτορας Ουρολογίας Ουρολογική Κλινική Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Ηρακλείου Πανεπιστήμιο Κρήτης, Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολική Αλκάλωση. ph >7,4 [ΗCO 3- ] > 24 meq/l

Μεταβολική Αλκάλωση. ph >7,4 [ΗCO 3- ] > 24 meq/l Μεταβολική Αλκάλωση ph >7,4 [ΗCO 3- ] > 24 meq/l Παθοφυσιολογία μεταβολικής αλκάλωσης [ΗCO 3- ] = ποσό ΗCO 3- στον εξωκυττάριο όγκο εξωκυττάριο όγκο Παθοφυσιολογία μεταβολικής αλκάλωσης: Εξωγενής προσθήκη

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση των τύπων αντιρροπήσεων των διαταραχών της οξεοβασικής ισορροπίας

Χρήση των τύπων αντιρροπήσεων των διαταραχών της οξεοβασικής ισορροπίας Μικτές διαταραχές οξεοβασικής ισορροπίας Ερμηνεία δεδομένων αερίων αίματος Χρήση των τύπων αντιρροπήσεων των διαταραχών της οξεοβασικής ισορροπίας Κωνσταντίνος Π. Κατωπόδης Επίκουρος Καθηγητής Νεφρολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ

ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΣΩΛΗΝΑΡΙΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Γυναίκα 27 ετών, κατά την 26η εβδομάδα κύησης, επισκέπτεται τον γυναικολόγο της στα πλαίσια προγεννητικού ελέγχου. Έχει ελεύθερο

Διαβάστε περισσότερα

Συμπληρώματα διατροφής και ουρολιθίαση

Συμπληρώματα διατροφής και ουρολιθίαση Συμπληρώματα διατροφής και ουρολιθίαση Αναστάσιος Δ. Καρατζάς Ουρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Δήλωση συμφερόντων Pierre Fabre ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗΣ Η πιθανότητα σχηµατισµού νέου λίθου

Διαβάστε περισσότερα

ΧΟΛΟΛΙΘΙΑΣΗ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ: ΜΗΝ ΛΗΣΜΟΝΕΙΤΕ ΤΙΣ «ΑΘΩΕΣ» ΑΙΤΙΕΣ

ΧΟΛΟΛΙΘΙΑΣΗ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ: ΜΗΝ ΛΗΣΜΟΝΕΙΤΕ ΤΙΣ «ΑΘΩΕΣ» ΑΙΤΙΕΣ ΧΟΛΟΛΙΘΙΑΣΗ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ: ΜΗΝ ΛΗΣΜΟΝΕΙΤΕ ΤΙΣ «ΑΘΩΕΣ» ΑΙΤΙΕΣ Μιχαλάκου Μαρία, Φαρκωνή Χρυστάλλα, Κατσικάρη Μαρία Ευρωκλινική Παίδων, Αθήνα ΣΚΟΠΟΣ: Οι λιθοι της χοληδόχου κύστεως στα παιδια είναι ασυνήθες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΠΛΑΚΕΙΣΑ ΟΠΙΣΘΟΠΕΡΙΤΟΝΑΪΚΗ ΚΥΣΤΗ : ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΣ

ΕΠΙΠΛΑΚΕΙΣΑ ΟΠΙΣΘΟΠΕΡΙΤΟΝΑΪΚΗ ΚΥΣΤΗ : ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΣ ΚΥΣΤΗ : ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Θεοδοσίου Αικατερίνη¹, Βαρσάμης Νικόλαος¹, Σαλβερίδης Νικόλαος¹, Ταβλαρίδης Θεόδωρος¹, Σουφτάς Βασίλειος², Χρισ 1. Α Χειρουργική Κλινική, Γενικό Νοσοκομείο Καβάλας 2. Μονάδα Επεμβατικής

Διαβάστε περισσότερα

Οξεοβασική ισορροπία. Θεόδωρος Βασιλακόπουλος. Αναπληρωτής Καθηγητής Εντατικής Θεραπείας-Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ

Οξεοβασική ισορροπία. Θεόδωρος Βασιλακόπουλος. Αναπληρωτής Καθηγητής Εντατικής Θεραπείας-Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ Οξύ ph Βάση Οξεοβασική ισορροπία Θεόδωρος Βασιλακόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Εντατικής Θεραπείας-Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ ph= - log [H + ] [H + ] σε mol/l ή Eq/L [H + ] = 40 neq/l = 40 x 10-9 Eq/L [HCO 3-

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

Nεφρολιθίαση: O Ρόλος του Νοσηλευτή Νεφρολογίας στη Διαιτητική Αγωγή

Nεφρολιθίαση: O Ρόλος του Νοσηλευτή Νεφρολογίας στη Διαιτητική Αγωγή xxxxxxxx ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ 2009, 48(3): 165 172 NOSILEFTIKI 2009, 48(3): 165 172 Ως νεφρολιθίαση ή νεφρική λιθιασική νόσος ορίζεται η ανώμαλη συγκέντρωση κρυσταλλικών ουσιών στο νεφρικό παρέγχυμα. Η συγκέντρωση

Διαβάστε περισσότερα

Λοιμώξεις ουροποιητικού. Αικατερίνη Κ. Μασγάλα

Λοιμώξεις ουροποιητικού. Αικατερίνη Κ. Μασγάλα Λοιμώξεις ουροποιητικού Αικατερίνη Κ. Μασγάλα Ταξινόμηση-Ορισμοί Λοιμώξεις ανώτερου ουροποιητικού Πυελονεφρίτιδα με ή χωρίς νεφρικό ή παρανεφρικό απόστημα. Λοιμώξεις κατώτερου ουροποιητικού Κυστίτιδα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

Η σημασία του ph των ούρων και των ηλεκτρολυτών (ορού και ούρων) στη διερεύνηση των οξεοβασικών διαταραχών

Η σημασία του ph των ούρων και των ηλεκτρολυτών (ορού και ούρων) στη διερεύνηση των οξεοβασικών διαταραχών Η σημασία του ph των ούρων και των ηλεκτρολυτών (ορού και ούρων) στη διερεύνηση των οξεοβασικών διαταραχών Τουλκερίδης Γεώργιος, Νεφρολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λάρνακας Ορισμός οξέος και βάσης Οξύ είναι

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις 1 Πόσα λίτρα πρόουρο σχηματίζονται ημερησίως; α) 15-18 L β) 1,5-1,7 L γ) 170-180 L δ) 1700-1800 L ε) 100-120 L 2. Ποιο τμήμα του νεφρού ανήκει στον μυελό του νεφρού; α) Τα νεφρικά σωμάτια β) Η κάψα του

Διαβάστε περισσότερα

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Πυελική μάζα Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Ιατρική Σχολή Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Σκοποί ενότητας Παρουσίαση Πυελικής Μάζας Πρόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

Νεφραγγειακή υπέρταση Επιδημιολογικά στοιχεία και διαγνωστική προσέγγιση

Νεφραγγειακή υπέρταση Επιδημιολογικά στοιχεία και διαγνωστική προσέγγιση Νεφραγγειακή υπέρταση Επιδημιολογικά στοιχεία και διαγνωστική προσέγγιση Βασίλης Κ. Λιακόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Νεφρολογίας Παν/μίου Θεσσαλίας Λάρισα, Νοέμβριος 2007 Στένωση νεφρικών αρτηριών: ένα

Διαβάστε περισσότερα

Πως ένα νεφρό αποφράσσεται Συχνές αιτίες απόφραξης των νεφρών και των ουρητήρων είναι:

Πως ένα νεφρό αποφράσσεται Συχνές αιτίες απόφραξης των νεφρών και των ουρητήρων είναι: ΟΥΡΗΤΗΡΙΚΑ STENTS ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στους ασθενείς που έχουν ή πιθανόν να έχουν απόφραξη του νεφρού, τοποθετείται ένας εσωτερικός σωλήνας παροχέτευσης, ο οποίος ονομάζεται stent, στον ουρητήρα που είναι το σωληνάκι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΜΑΘΗΜΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΟΞΕΟΒΑΣΙΚΗΣ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ ΜΩΥΣΗΣ ΕΛΙΣΑΦ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΟΞΕΟΒΑΣΙΚΗΣ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ Η + =40nanomol/L ΜΕΤΑΒΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΟΥΖΟΥΡΗΣ ΓΕΝΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ

Δρ. ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΟΥΖΟΥΡΗΣ ΓΕΝΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ Δρ. ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΟΥΖΟΥΡΗΣ ΓΕΝΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ Κάθε κατάσταση που εμφανίζεται με αιφνίδιο, οξύ κοιλιακό πόνο και άλλοτε άλλα συνοδά συμπτώματα ανήκει στα διαφοροδιαγνωστικά πλαίσια της οξείας κοιλίας. Ο γιατρός

Διαβάστε περισσότερα

O S T E O V I L E (Alfacalcidol)

O S T E O V I L E (Alfacalcidol) O S T E O V I L E (Alfacalcidol) 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ OSTEOVILE 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΕ ΔΡΑΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ OSTEOVILE 0,25 mcg/cap: Περιέχει 0,25 mcg/cap alfacalcidol

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 e-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Λοιμώδης Διάρροια (( Υπεύθυνος: Γ Πετρίκκος, Συνεργάτης:Σ Τσιόδρας)

Λοιμώδης Διάρροια (( Υπεύθυνος: Γ Πετρίκκος, Συνεργάτης:Σ Τσιόδρας) Λοιμώδης Διάρροια (( Υπεύθυνος: Γ Πετρίκκος, Συνεργάτης:Σ Τσιόδρας) Ο όρος «διάρροια» αναφέρεται στη μεταβολή των κενώσεων του εντέρου, η οποία χαρακτηρίζεται από αύξηση του περιεχομένου των κενώσεων σε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Καρδιολογικό τμήμα, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ. Ιωάννης Βακαλόπουλος Χειρουργός Ουρολόγος Λέκτορας Αριστοτελείου Παν/µιου Θεσσαλονίκης

ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ. Ιωάννης Βακαλόπουλος Χειρουργός Ουρολόγος Λέκτορας Αριστοτελείου Παν/µιου Θεσσαλονίκης ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Ιωάννης Βακαλόπουλος Χειρουργός Ουρολόγος Λέκτορας Αριστοτελείου Παν/µιου Θεσσαλονίκης Καρκίνος Προστάτη Ο συχνότερος καρκίνος στον άνδρα Ηλικία > 65, αλλά εµφανίζεται και σε νεώτερους

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Παθολόγος Αξιολόγηση βαρύτητας περιστατικού - Από την βαρύτητα των κλινικών σημείων (αναπνευστική συχνότητα >35, ταχυκαρδία,

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες για τη διάγνωση και τη διαχείριση παιδιών ηλικίας 2-24 μηνών με πρώτο επεισόδιο εμπύρετης ουρολοίμωξης

Κατευθυντήριες οδηγίες για τη διάγνωση και τη διαχείριση παιδιών ηλικίας 2-24 μηνών με πρώτο επεισόδιο εμπύρετης ουρολοίμωξης Παιδιατρική ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ, 23, 3 83 ΤΕΚΜΗΡΙΩΜΕΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ Κατευθυντήριες οδηγίες για τη διάγνωση και τη διαχείριση παιδιών ηλικίας 2-24 μηνών με πρώτο επεισόδιο εμπύρετης ουρολοίμωξης Επιμέλεια: Π. Καδιλτζόγλου,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι η οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι η συχνότερη πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται, πρώτον, από χαμηλή οστική μάζα ή, πιο απλά, από λιγότερη ποσότητα οστού και δεύτερον, από διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 3: ΗΠΑΤΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη της απώλειας βάρους Ενίσχυση προγράμματος αποκατάστασης ΕΡΓΑΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 12: HIV Ο HIV έχει συνδεθεί με κακή θρέψη και με το σύνδρομο απώλειας καθαρής σωματικής μάζας και λιπώδους ιστού (AIDS wasting syndrome). Η απώλεια σωματικού

Διαβάστε περισσότερα

Κοιλιακός πόνος στους ηλικιωμένους. Πέππας Γεώργιος Χειρουργός

Κοιλιακός πόνος στους ηλικιωμένους. Πέππας Γεώργιος Χειρουργός Κοιλιακός πόνος στους ηλικιωμένους Πέππας Γεώργιος Χειρουργός Σημαντικά Δεδομένα Περίπου 60% ηλικιωμένων με κοιλιακό πόνο που προσέρχονται στο ΤΕΠ με κοιλιακό πόνο χρήζουν εισαγωγής και 40% χρήζουν χειρουργείο

Διαβάστε περισσότερα

free spιrιt Getting you there! Oργάνωση - Γραμματεία

free spιrιt Getting you there! Oργάνωση - Γραμματεία Oργάνωση - Γραμματεία free spιrιt Getting you there! ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Πρόεδρος: Γ. Βέργουλας Αντιπρόεδρος: Δ. Βλαχάκος Γεν. Γραμματέας: Ε. Κουλουρίδης Ταμίας: Μ. Μαλλιάρα Ειδ. Γραμματέας: Γρ. Μυσερλής

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΩΤΕΡΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗΣ ΕΜΒΟΛΗΣ

ΝΕΩΤΕΡΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗΣ ΕΜΒΟΛΗΣ ΝΕΩΤΕΡΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗΣ ΕΜΒΟΛΗΣ ΠΕΤΡΟΣ ΜΠΑΚΑΚΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ - ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΚ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Α ΠΑΝ/ΚΗ ΠΝΕΥΜ/ΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Ν.Ν.Θ.Α «ΣΩΤΗΡΙΑ» Κλινική Εικόνα

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ Κάθε χρόνο περίπου 200.000 νέοι ασθενείς διαγιγνώσκονται με Ανεύρυσμα Κοιλιακής Αορτής. Είναι γνωστό επίσης, ότι η ρήξη του Ανευρύσματος Κοιλιακής Αορτής οδηγεί σε ποσοστό τουλάχιστον

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΝΤΙΒΙΟΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΩΝ ΟΥΡΟΛΟΙΜΩΞΕΩΝ

ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΝΤΙΒΙΟΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΩΝ ΟΥΡΟΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΝΤΙΒΙΟΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΩΝ ΟΥΡΟΛΟΙΜΩΞΕΩΝ Μαρία Σουλή Επ. Καθηγήτρια Παθολογίας-Λοιμώξεων Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο ΑΤΤΙΚΟΝ Γυναίκα 25 ετών προσέρχεται λόγω δυσουρίας και

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας

Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας Χριστίνα Δάλλα Λέκτορας Φαρμακολογίας Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Αθηνών cdalla@med.uoa.gr www.med.uoa.gr/pharmacology Ισχύς (potency) ενός φαρμάκου (συνήθως εκφράζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Η οστεοπόρωση είναι μια πάθηση του σκελετού, η οποία χαρακτηρίζεται από χαμηλή οστική μάζα και καταστροφή της μικρό- αρχιτεκτονικής του οστίτη ιστού, με αποτέλεσμα την αύξηση της

Διαβάστε περισσότερα

Είδη όγκων της κύστης

Είδη όγκων της κύστης Μάθημα: Xειρουργική Νοσηλευτική ΙΙ Ενότητα: Όγκοι ουροδόχου κύστης & Νοσηλευτική Διεργασία ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ & νοσηλευτική διαργασία Είδη όγκων της κύστης Θηλώματα Κακοήθεις όγκοι Πιθανή συμπτωματολογία

Διαβάστε περισσότερα

ETHΣΙΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ

ETHΣΙΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ETHΣΙΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Ο Προστατικός αδένας είναι όργανο πο ευρίσκεται μόνο στον άνδρα και δεν υπάρχει κάτι ανάλογο στην γυναίκα. Έχει περίπου το μέγεθος ενός καρυδιού και ευρίσκεται ακριβώς κάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ: ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΤΙΔΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη/ αντιμετώπιση κακής θρέψης Πρόληψη της απώλειας βάρους Αντιμετώπιση της

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες LDL-C HDL-C < 40 mg/dl Τριγλυκερίδια 150-199 mg/dl : οριακά

Διαβάστε περισσότερα

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3 Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ) ανήκει σε μια ομάδα λειτουργικών διαταραχών του πεπτικού σωλήνα. Το κοιλιακό άλγος, ο μετεωρισμός και η εναλλαγή των συνηθειών του εντέρου αποτελούν τυπικά συμπτώματα.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΑΘΗΝΑ 2008 ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα των ουρολοιμώξεων.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα των ουρολοιμώξεων. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα των ουρολοιμώξεων. Τι είναι ουρολοίμωξη; Σαν ουρολοίμωξη χαρακτηρίζουμε την βακτηριδιακή λοίμωξη κυρίως οποιοδήποτε σημείου του ουροποιητικού συστήματος.

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτοπαθής αλδοστερονισμός. Δούμας Μιχάλης Παθολόγος

Πρωτοπαθής αλδοστερονισμός. Δούμας Μιχάλης Παθολόγος Πρωτοπαθής αλδοστερονισμός Δούμας Μιχάλης Παθολόγος Πρωτοπαθής Αλδοστερονισμός Σύνδρομο: υπέρταση αλδοστερόνη ρενίνη Ερωτήματα Γιατί πρέπει να ψάξουμε; Είναι συχνός; Αξίζει τον κόπο και τα χρήματα; Ποιούς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Περιγραφή της περίπτωσης Άνδρας 43 ετών εισάγεται σε κλινική λόγω επιγαστραλγίας. Μετά από έλεγχο ετέθη η διάγνωση του πεπτικού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΕΛΑΦΡΩΝ ΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΝ ΟΡΟ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΥΡΑ. Χρυσούλα Νικολάου

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΕΛΑΦΡΩΝ ΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΝ ΟΡΟ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΥΡΑ. Χρυσούλα Νικολάου ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΕΛΑΦΡΩΝ ΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΝ ΟΡΟ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΥΡΑ Χρυσούλα Νικολάου Μονοκλωνικές ελεύθερες ελαφρές αλύσεις Οι μονοκλωνικές ελεύθερες ελαφρές αλύσεις οι οποίες είναι γνωστές ως πρωτεΐνη Bence

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΡΟΔΟΥ «ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ» ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΡΟΔΟΥ «ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ» ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΡΟΔΟΥ «ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ» ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΣ ΚΥΣΤΗ Κοίλο μυώδες όργανο που υποδέχεται, αποθηκεύει και αποβάλλει τα ούρα Μέρη της κύστης Κορυφή Σώμα Πυθμένας Ανατομικά

Διαβάστε περισσότερα

Προφανής κλινική διάγνωση: Ισχαιμικό έμφρακτο αριστερής Μέσης Εγκεφαλικής Αρτηρίας

Προφανής κλινική διάγνωση: Ισχαιμικό έμφρακτο αριστερής Μέσης Εγκεφαλικής Αρτηρίας Περιστατικό 4. Γυναίκα 80 ετών με Κολπική Μαρμαρυγή Ηκ. Ελένη Κ. είναι 80 ετών με Κολπική Μαρμαρυγή, μόνιμη Λαμβάνει κουμαρινικά. INR προ εβδομάδος 2.24 Ιστορικό Υπέρτασης Πλήρως αυτοεξυπηρετούμενη, χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση οξείας ουρολοίμωξης. Δέσποινα Τράμμα Επίκουρη Καθηγήτρια Παιδιατρικής- Παιδιατρικής Νεφρολογίας Δ Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ

Αντιμετώπιση οξείας ουρολοίμωξης. Δέσποινα Τράμμα Επίκουρη Καθηγήτρια Παιδιατρικής- Παιδιατρικής Νεφρολογίας Δ Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ Αντιμετώπιση οξείας ουρολοίμωξης Δέσποινα Τράμμα Επίκουρη Καθηγήτρια Παιδιατρικής- Παιδιατρικής Νεφρολογίας Δ Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ Θεραπεία Στόχοι : Περιορισμός της οξείας λοίμωξης Πρόληψη άμεσων επιπλοκών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 14: ΤΡΑΥΜΑ Η διατροφική υποστήριξη κρίνεται απαραίτητη κατά την φλεγμονώδη και μεταβολική φάση διότι βελτιώνει σημαντικά την έκβαση του ασθενούς. Η μέτρια

Διαβάστε περισσότερα

Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις. Παρουσίαση Περιστατικών. Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ.

Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις. Παρουσίαση Περιστατικών. Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ. Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις Παρουσίαση Περιστατικών Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ. Αεροπορίας Περιστατικό 1 Άρρεν ασθενής 41 ετών προσήλθε στο Ενδοκρινολογικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΚΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΡΔΕΛΑΣ, ΠΑΘΟΛΟΓΟΝΑΤΟΜΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΚΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΡΔΕΛΑΣ, ΠΑΘΟΛΟΓΟΝΑΤΟΜΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΚΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΡΔΕΛΑΣ, ΠΑΘΟΛΟΓΟΝΑΤΟΜΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Ταξινόμηση κυστικής νόσου του νεφρού 1. Απλή νεφρική κύστη

Διαβάστε περισσότερα

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΥΘΜΙΣΗ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΟΛΟΣ ΕΞΩΚΥΤΤΑΡΙΟΥ Ca ++ Μυϊκή συστολή Συναπτική διαβίβαση Συσσώρευση αιμοπεταλίων Πήξη του αίματος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΝΕΥΡΟΓΕΝΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Οι ασθενείς με νευρογενή ανορεξία παρουσιάζουν σημαντική απώλεια βάρους, είναι ανορεκτικοί και υποφέρουν από

Διαβάστε περισσότερα

1. Ορισµός Νόσου. 4. Συµπτωµατολογία / Κλινική εικόνα / Ευρήµατα (εργαστηριακά κ.α.)

1. Ορισµός Νόσου. 4. Συµπτωµατολογία / Κλινική εικόνα / Ευρήµατα (εργαστηριακά κ.α.) 1. Ορισµός Νόσου 2. Παθογένεια: η µελέτη της δηµιουργίας µιας παθολογικής κατάστασης, µια παθολογική κατάσταση σε συνάρτηση µε το αίτιο που την προκαλεί 3. Επιδηµιολογία: είναι η επιστηµονική µελέτη των

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Τα οστα αποτελούνται από το φλοιό και σπογγώδες οστό. Μεταξύ των δοκίδων του σπογγώδους οστού υπάρχει ο μυελός των οστών

Τα οστα αποτελούνται από το φλοιό και σπογγώδες οστό. Μεταξύ των δοκίδων του σπογγώδους οστού υπάρχει ο μυελός των οστών Οστεοπόρωση Τα οστα αποτελούνται από το φλοιό και σπογγώδες οστό Μεταξύ των δοκίδων του σπογγώδους οστού υπάρχει ο μυελός των οστών Φυσιολογικό οστό Οστεπορωτικό Οστεοπόρωση - Ορισμός Αύξηση του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση περιστατικού: Αποφρακτικός ίκτερος. Τάσιος Κωνσταντίνος Ειδικευόμενος Β Προπαιδ.Παθολογικής Γ.Ν.Θ. Ιπποκράτειο

Παρουσίαση περιστατικού: Αποφρακτικός ίκτερος. Τάσιος Κωνσταντίνος Ειδικευόμενος Β Προπαιδ.Παθολογικής Γ.Ν.Θ. Ιπποκράτειο Παρουσίαση περιστατικού: Αποφρακτικός ίκτερος Τάσιος Κωνσταντίνος Ειδικευόμενος Β Προπαιδ.Παθολογικής Γ.Ν.Θ. Ιπποκράτειο Παρουσίαση περιστατικού Ασθενής 94 ετών Ίκτερική χροιά δέρματος-επιπεφυκότων με

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

«ΒΙΤΑΜΙΝΗ D ΚΑΙ ΟΣΤΙΚΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ»

«ΒΙΤΑΜΙΝΗ D ΚΑΙ ΟΣΤΙΚΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ» «ΒΙΤΑΜΙΝΗ D ΚΑΙ ΟΣΤΙΚΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ» Στυλ κύριου υπότιτλου Στέλιος Ιωσηφίδης Α.Μ. 3620 Ευθαλία Μαραγκοπούλου Α.Μ 3634 Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Χασαπίδου

Διαβάστε περισσότερα

Πνευμονική εμβολή : αντιμετώπιση ενός ύπουλου εχθρού. Βασιλάκη Ανδρονίκη Κατσίκας Αντώνιος Τριανταφύλλου-Κηπουρού Γεωργία

Πνευμονική εμβολή : αντιμετώπιση ενός ύπουλου εχθρού. Βασιλάκη Ανδρονίκη Κατσίκας Αντώνιος Τριανταφύλλου-Κηπουρού Γεωργία Πνευμονική εμβολή : αντιμετώπιση ενός ύπουλου εχθρού Βασιλάκη Ανδρονίκη Κατσίκας Αντώνιος Τριανταφύλλου-Κηπουρού Γεωργία Ιστορικό ασθενούς Γυναίκα, 80 ετών Αδυναμία, δύσπνοια αιφνιδίου έναρξης από τριημέρου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. της πρότασης ΟΔΗΓΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. της πρότασης ΟΔΗΓΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 20.3.2014 COM(2014) 174 final ANNEXES 1 to 3 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ της πρότασης ΟΔΗΓΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών

Διαβάστε περισσότερα

Περιορισμοί στη χρήση των νεότερων. αντιπηκτικών

Περιορισμοί στη χρήση των νεότερων. αντιπηκτικών Περιορισμοί στη χρήση των νεότερων αντιπηκτικών Στέλιος Τζέης MD, PhD, FESC Επιμελητής A - Καρδιολογική Κλινική Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΥΠΕΡ νεότερων αντιπηκτικών γιατί. Προβλέψιμη φαρμακοκινητική /

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5: ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΙΔΙΟΠΑΘΗΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5: ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΙΔΙΟΠΑΘΗΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5: ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΙΔΙΟΠΑΘΗΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ Νόσος Crohn ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Πρόληψη και αντιμετώπιση της κακής θρέψης Πρόληψη της απώλειας

Διαβάστε περισσότερα