Λοιμώξεις από τον ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων (Human Papilloma Virus - HPV) Νέες προοπτικές πρόληψης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Λοιμώξεις από τον ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων (Human Papilloma Virus - HPV) Νέες προοπτικές πρόληψης"

Transcript

1 Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 54, ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ Λοιμώξεις από τον ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων (Human Papilloma Virus - HPV) Νέες προοπτικές πρόληψης Μ. Θεοδωρίδου Ε. Ατσάλη ΠΕΡΙΛΗΨΗ Οι λοιμώξεις από τον ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων αποτελούν τις συχνότερες σεξουαλικά μεταδιδόμενες λοιμώξεις και την αναγκαία προϋπόθεση για την ανάπτυξη δυσπλασίας ή καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Σήμερα έχουν εγκριθεί προληπτικά εμβόλια έναντι της HPV λοίμωξης, τα οποία αναμένεται να μειώσουν σημαντικά την επίπτωση του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας τις επόμενες δεκαετίες. Θεραπευτικά εμβόλια βρίσκονται επίσης υπό δοκιμή. Το άρθρο αυτό αποτελεί ανασκόπηση των κυριότερων στοιχείων που αφορούν στη λοίμωξη από HPV, στη σχέση της με τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας και στις πρόσφατες εξελίξεις στο τομέα της πρόληψης.(δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 2007, 54(2): ) Λέξεις ευρετηριασμού: ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων, καρκίνος τραχήλου μήτρας, προφυλακτικά εμβόλια, θεραπευτικά εμβόλια. Α Παιδιατρική Κλινική Παν/μίου Αθηνών, Νοσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία» Υποβλήθηκε: 10/10/06 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα τελευταία χρόνια ο τομέας της έρευνας του καρκίνου ασχολείται εντατικά με το ρόλο των ιών στην αιτιοπαθογένεια της νόσου 1. Διάφοροι ιοί έχει διαπιστωθεί ότι συμμετέχουν στην εμφάνιση διαφορετικών μορφών καρκίνου και για το λόγο αυτό το επιστημονικό ενδιαφέρον επικεντρώθηκε στην παρασκευή αντίστοιχων εμβολίων 1 (πίνακας 1). Το εμβόλιο ενάντια στον ιό της ηπατίτιδας Β, που δημιουργήθηκε το 1984, αποτέλεσε την πρώτη επιτυχημένη προσπάθεια 1. Στο στάδιο της εφαρμογής βρίσκεται ένα νέο εμβόλιο με στόχο τη λοίμωξη από τον ιό HPV 1 το οποίο αναμένεται να είναι διαθέσιμο στην αγορά το Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη συμβολή του εμβολίου αυτού στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Εάν αποδειχθεί αποτελεσματικό, θα αποτελέσει τη δεύτερη επιτυχή προσπάθεια πρόληψης ενός τύπου ανθρώπινου καρκίνου 1.

2 142 Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 54, 2007 Πiνακας 1. Ιοi που eχουν συσχετιστεi με τον καρκiνο 1 Ιός Epstein Barr Ανθρώπινος ερπητοιός τύπου 8 Ανθρώπινος λεμφοτρόπος ιός Τ-κυττάρων τύπου 1 Ιός ανθρώπινων θηλωμάτων(hpv) Ιοί ηπατίτιδας B και C Λέμφωμα Burkitt Ρινοφαρυγγικό καρκίνωμα Σάρκωμα Κaposi Λευχαιμία/λέμφωμα Τ-κυττάρων τύπου ενηλίκων Καρκίνος τραχήλου μήτρας Ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα ΙΟΣ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΘΗΛΩΜΑΤΩΝ (HPV) ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ - ΝΕΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας αποτελεί το δεύτερο πιο συχνό κακόηθες νεόπλασμα στις γυναίκες μετά τον καρκίνο του μαστού 1,2 και την 4η και 5η αιτία θανάτου από καρκίνο στις γυναίκες ηλικίας και ετών αντίστοιχα 3. Περίπου νέες περιπτώσεις διαγιγνώσκονται παγκοσμίως κάθε χρόνο και η θνητότητα είναι υψηλή (σχεδόν θάνατοι ετησίως - το 80% αυτών στις αναπτυσσόμενες χώρες) 1. Το γεγονός ότι ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας αποτελεί σεξουαλικά μεταδιδόμενη νόσο που προκαλείται από τον ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV), επιβάλλει την ανάπτυξη νέας στρατηγικής αντιμετώπισης της νόσου 1,2,4. Με μοριακές μελέτες ανιχνεύεται το DNA του ιού πρακτικά στο 100% των περιπτώσεων καρκίνου του τραχήλου της μήτρας και από κλινικές μελέτες φαίνεται ότι η εμμένουσα λοίμωξη με τύπους του ιού, που χαρακτηρίζονται ως «αυξημένου» κινδύνου (HR), είναι αναγκαίος παράγοντας για την καρκινογένεση 5,6. Η διαπίστωση αυτή είναι μοναδική στον τομέα της έρευνας του καρκίνου, καθώς μέχρι σήμερα δεν έχει περιγραφεί άλλη μορφή που να έχει αιτία τόσο σαφώς καθορισμένη (εικόνα 1) 2. Οι κλινικές, υποκλινικές και λανθάνουσες λοιμώξεις από HPV θεωρούνται σήμερα ως το συχνότερο σεξουαλικά μεταδιδόμενο νόσημα 2. Λανθάνουσες λοιμώξεις διαπιστώνονται χαρακτηριστικά στο 5-40% των σεξουαλικά ενεργών γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας 2, ενώ μέχρι 70% των σεξουαλικά ενεργών γυναικών θα μολυνθούν από τον ιό κάποια στιγμή στη διάρκεια της ζωής τους 7,8. Η επίπτωση της λοίμωξης είναι πιο υψηλή στις γυναίκες αμέσως μετά την έναρξη της σεξουαλικής δραστηριότητας και μειώνεται στη συνέχεια για να εμφανίσει μία καινούρια αύξηση στην 4η και 5η δεκαετία της ζωής 2. Η σταδιακή μείωση του επιπολασμού της λοίμωξης αντικατοπτρίζει πιθανώς την ανάπτυξη ανοσίας, ενώ η νέα αύξηση σχετίζεται ίσως με την εξασθένησή της 2. Η μόλυνση από τον ιό, τόσο στους άνδρες όσο και στις γυναίκες, συνδέεται κυρίως με τη σεξουαλική δραστηριότητα, τα αντισυλληπτικά χάπια, το κάπνισμα αλλά και με άλλους περιβαλλοντικούς παράγοντες 3,4. Ο βασικός τρόπος μετάδοσης είναι με τη σεξουαλική επαφή, ωστόσο υπάρχει και η πιθανότητα μετάδοσης έμμεσα (για παράδειγμα, σεξουαλικά παιχνίδια, αντικείμενα, χειρουργικά γάντια) 3. Κύριος προδιαθεσικός παράγοντας για τις γυναίκες είναι οι πολλαπλοί ερωτικοί σύντροφοι και η πρώιμη έναρξη σεξουαλικών σχέσεων 3,4. Η αυξημένη πιθανότητα μόλυνσης των γυναικών που κάνουν χρήση αντισυλληπτικών δεν έχει διευκρινισθεί αν οφείλεται στη χρήση των ορμονικών σκευασμάτων ή στη μη χρήση προφυλακτικών. Θεωρείται ότι σχετίζεται κατά κύριο λόγο με τη μη χρήση προφυλακτικών 3. Σε ό,τι αφορά στο χρόνο επώασης του ιού και την πορεία της λοίμωξης, δεν υπάρχει ομοφωνία στη διεθνή βιβλιογραφία 3. Ο χρόνος επώασης κυμαίνεται συνήθως από 1-20 μήνες 3. Όμως,

3 Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 54, Μετάδοση : γεννητική- δέρμα με δέρμα επαφή Παροδική HPV λοίμωξη Χαμηλού βαθμού Βλάβες CIN1/LSIL α Επίμονη λοίμωξη με ογκογόνους HPV τύπους υψηλού βαθμού βλάβες CIN2-3/HSIL β Διηθητικό καρκίνωμα τραχήλου της μήτρας: η νόσος επεκτείνεται πέρα από τη βασική μεμβράνη και διεισδύει στο συνδετικό ιστό, μεταστάσεις σε λεμφαδένες και απομακρυσμένα σημεία Συμπαράγοντες Από το στόμα αντισυλληπτικά-άλλοι ορμονικοί παράγοντες Τεκνοποίηση Άλλα ΣΜΝ Κάπνισμα Διατροφή Πολυμορφισμοί στο HLA και άλλα γονίδια Ιικό γενετικό υλικό: γονότυπος/μοριακές ποικιλίες α. Επισωματικό HPV-Ατυπία κοιλοκυττάρων, ήπια δυσπλασία, βλάβη που εκτείνεται σε λιγότερο από το 1/3 του επιθηλίου. Oι περισσότερες βλάβες υποστρέφουν. β. Evσωμάτωση του HPV στο γένωμα, ανεξέλεγκτος πολλαπλασιασμός του ιού, μέτρια ή σοβαρή δυσπλασία, επέκταση σε όλο το πάχος του επιθηλίου. Υποστροφή λιγότερο συχνή σε σχέση με το CIN1. Εικονα 1. Σχηματική παράσταση της λοίμωξης από HPV και των άλλων παραγόντων που συμβάλλουν στην ανάπτυξη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας 2. Μείζων καψιδική πρωτεΐνη L1 Ιικό DNA Εικονα 2. Iός των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV). οι συνέπειες της HPV λοίμωξης εκδηλώνονται μετά από χρόνια ή δεκαετίες. Σύμφωνα με ορισμένους ερευνητές, μετά την αρχική ενεργό φάση της λοίμωξης, ο ιός παραμένει σε λανθάνον στάδιο και μπορεί να επανενεργοποιηθεί λόγω επανέκθεσης ή μειωμένης ανοσίας του ξενιστή 3. Άλλοι, υποστηρίζουν ότι πρόκειται για παροδικές λοιμώξεις αυτοϊώμενες 3, όμως, είναι πιθανό να μην είναι δυνατή η ανίχνευση του ιού στη διάρκεια της λανθάνουσας περιόδου με την υπάρχουσα τεχνολογία 3. Η διευκρίνιση αυτών των θεμάτων αποτελεί αντικείμενο μελέτης σε εξέλιξη. Δομή του ιού, τύποι και κλινική προβολή Ο ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV) (εικόνα 2) ανήκει σε οικογένεια μικρών ιών (papova ιοί) με διπλή - κυκλική έλικα DNA, που προσβάλλουν το πλακώδες επιθήλιο του γεννητικού συστήματος, του πρωκτού και της περιπρωκτικής περιοχής, καθώς και το βλεννώδες επιθήλιο του λάρυγγα 3,4. Οι HPV ιοί είναι διαδεδομένοι στη φύση, αλλά μετάδοση στον άνθρωπο από άλλα είδη δεν έχει αναφερθεί 6. Προσβάλλουν συνήθως τοπικά το επιθήλιο, ενώ δεν έχει αναφερθεί μεταφορά του ιού και ιαιμία σε απομακρυσμένα μέρη του σώματος 6 (πίνακας 2). Το γενετικό υλικό του ιού περιέχεται σε ένα καψίδιο που αποτελείται από μία μείζονα (L1) και μία ελάσσονα (L2) δομική πρωτεΐνη 7 και χωρίζεται

4 144 Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 54, 2007 L1 L2 E1 E2 E4 E5 E6 E7 Πινακας 2. Πρωτεϊνες του ιου HPV 3 Μεγάλη δομική πρωτεΐνη, στόχος για εμβολιασμό Μικρή δομική πρωτεΐνη Έναρξη αντιγραφής του ιικού DNA Ρύθμιση της μεταγραφής του ιού Διάσπαση της κυτταροκερατίνης και διευκόλυνση της απελευθέρωσης του ιού Αλληλεπίδραση με αυξητικούς παράγοντες Τροποποιητική πρωτεΐνη- στοχεύει στον εκφυλισμό του p53 Τροποποιητική πρωτεΐνη αλληλεπιδρά με το prb Η λειτουργία των πρωτεϊνών E3 και E8 δεν έχει διευκρινισθεί Ρύθμιση της έκφρασης του ιικού γενώματος και του ιικού αναδιπλασιασμού Ρ53 τελομεράση Διακοπή του κύκλου κυτταρικής ανάπτυξης Καψιδικές πρωτεΐνες L URL ori 7904/1 HPV16 E E7 E1 L E4 E2 DNA αναδιπλασιασμός E5 Συγκέντρωση και απελευθέρωση Έκφραση γονιδίων Εικονα 3. Οργάνωση του γονιδιώματος των ιών HPV στον άνθρωπο 7. σε τρεις περιοχές: τη μακρά περιοχή (LCR - long control region) και δύο μικρότερες περιοχές, την πρώιμη (Εarly-E) που κωδικοποιεί πρωτεΐνες, τις Ε1-8 και την όψιμη (Late-L) περιοχή που κωδικοποιεί δύο πρωτεΐνες, τις L1 και L2 (πίνακας 2- εικόνα 3) 3,9,6. Όλες οι κωδικοποιημένες περιοχές βρίσκονται σε μία από τις δύο έλικες του DNA 7 και είναι ενδιαφέρον το γεγονός ότι η οργάνωσή τους είναι η ίδια σε όλους τους τύπους του ιού 6. Η μακρά περιοχή ρυθμίζει την αντιγραφή του ιού, ενώ παράλληλα ελέγχει τη μεταγραφή ορισμένων γονιδίων της «πρώιμης» περιοχής 3. Η πρώιμη περιοχή κωδικοποιεί κυρίως πρωτεΐνες που ελέγχουν τις αρχικές φάσεις του κύκλου ζωής του ιού, ενώ είναι υπεύθυνη για τη διατήρηση μεγάλου αριθμού ιών και για την «αθανασία» τους, ειδικά στους αυξημένου κινδύνου (ΗR) τύπους 3. Η όψιμη περιοχή κωδικοποιεί δομικές πρωτεΐνες του ιού 3.

5 Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 54, ΠIνακας 3. ΤYποι HPV και κλινικeς εκδηλωσεις 8 Δέρμα Εν τω βάθει μυρμηγκιές των πελμάτων HPV-1 Κοινές μυρμηγκιές HPV-2,4 Επίπεδες μυρμηγκιές HPV-3,10 Βλεννογόνος Γεννητικά κονδυλώματα HPV-6,1 Καρκίνος τραχήλου μήτρας: Υψηλού κινδύνου (HR) HPV-16,18,31,33,35,39, 45,51,52, 56,58,59,68,73,82 Χαμηλού κινδύνου (LR) HPV 6,11,40,42,43,44,5461, 70,72,81 CP6108 Αιδοιικός καρκίνος HPV-16 Πεϊκός καρκίνος HPV-16 Στοματοφαρυγγικός καρκίνος HPV-16 Αναπνευστικά θηλώματα HPV-6,11 Τα γονίδια Ε6 και Ε7 των HR στελεχών παίζουν βασικό ρόλο στην έναρξη της ογκογόνου διαδικασίας 4. Η HPV E6 πρωτεΐνη αλληλεπιδρά με το p53 και διαταράσσει τη λειτουργία και την ικανότητά του να αναστέλλει τον κυτταρικό κύκλο όταν ανιχνεύονται λάθη στο DNA 7,8. Παράλληλα προστατεύει το κύτταρο από απόπτωση 3,4. Η HPV E7 συνδέεται με την πρωτεΐνη του ρετινοβλαστώματος (prb) και ενεργοποιεί γονίδια που οδηγούν σε υπερπλασία ιστών 3,4. Οι Ε6 και Ε7 αναστέλλουν τη σύνθεση της ιντερφερόνης 1 στα προσβεβλημένα κύτταρα, που αποτελεί βασικό μηχανισμό άμυνας του ξενιστή 10. Η Ε5 έχει εμπλακεί στη διαδικασία τροποποίησης των κυττάρων 4. Βασική διαφορά μεταξύ των LR στελεχών από τα HR στελέχη του ιού αποτελεί η δομή του mrna των Ε6 και Ε7 πρωτεΐνών και η διαδικασία έκφρασής του 9. Η ταυτοποίηση των διαφόρων τύπων βασίζεται κυρίως στην αλληλουχία DNA των L1, E6 και Ε7 γονιδίων 4,6. Διαφορά τουλάχιστον 10% στις αλληλουχίες αυτές απαιτείται για τον καθορισμό νέου τύπου του ιού 4. Μέχρι σήμερα έχουν ταυτοποιηθεί τουλάχιστον 100 τύποι HPV 1,2,4, οι οποίοι προσβάλλουν διαφορετικά συστήματα 3. Όσοι προσβάλλουν το γεννητικό σύστημα μπορούν να προκαλέσουν από καλοήθεις ορατές βλάβες, όπως κονδυλώματα, που είναι η συχνότερη κλινική εκδήλωση 1 (LR στελέχη) έως καρκίνο 7 (HR στελέχη) (πίνακας 3) 1,4. Τα LR προκαλούν κυρίως αναπνευστικά θηλώματα στα νεογνά 4. Έχει διαπιστωθεί ότι οι γυναίκες φορείς του ιού HPV-16 έχουν >100 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα ανάπτυξης ενδοεπιθηλιακής νεοπλασίας του τραχήλου της μήτρας τύπου 3 (προσβολή όλων των στοιβάδων του επιθηλίου) σε σχέση με τις γυναίκες που είναι HPV αρνητικές 1. Η λοίμωξη με τον HPV-16 αφορά στο 60% των περιπτώσεων καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, ενώ το στέλεχος 18 προσθέτει ένα 10-20% 4,5. Ο HPV-16 προσβάλλει το πλακώδες επιθήλιο στη μεταβατική ζώνη μεταξύ του ενδο- και εξωκολπικού τμήματος του τραχήλου της μήτρας, στο όριο δηλαδή μεταξύ πλακώδους και κυλινδρικού επιθηλίου, προκαλώντας υποκλινικές βλάβες που ανιχνεύονται με κυτταροπαθολογικές μελέτες (τεστ Παπανικολάου) 3. Παρόλο που οι καρκίνοι που έχουν σχετιστεί με τον ιό αφορούν κατά κύριο λόγο σε γυναίκες, ολοένα και μεγαλύτερος αριθμός καρκινωμάτων του πρωκτικού βλεννογόνου αναφέρεται σε άνδρες με ομοφυλοφιλικές σχέσεις. Φυσική πορεία της λοίμωξης από HPV Μετά την είσοδο του ιού στον ανθρώπινο οργανισμό, ο HPV προσβάλλει τα κύτταρα της βασικής στοιβάδας των επιθηλιακών κυττάρων 4. Το γενετικό του υλικό παραμένει στα κύτταρα του ξενιστή ως μη ενσωματωμένα εξωχρωμοσωμιακά στοιχεία (επισώματα) 3. Τα προσβεβλημένα κύτταρα διαιρούνται και κάποια από τα νέα κύτταρα παραμένουν (φάση μη παραγωγικού σταδίου του ιού με χαμηλό αριθμό αντιγράφων) 3, ενώ άλλα απομακρύνονται από τη βασική στοιβάδα, διαφοροποιούνται και μεταπίπτουν σε επιθηλιακά κύτταρα 3,4 (φάση

6 146 Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 54, 2007 Ενδοεπιθηλιακές νεοπλασίες τραχήλου της μήτρας (CIN) φυσιολογικό CIN1 LR-HPV+ CIN1 ΗR-HPV+ CIN2 ΗR-HPV+ CIN3 (schw. Dyspl.) ΗR-HPV+ CIN3 (Ca in situ) ΗR-HPV+ Εικονα 4. Eνδοεπιθηλιακές νεοπλασίες τραχήλου της μήτρας (CIN). παραγωγικού σταδίου του κύκλου ζωής του ιού - πολλαπλασιασμός σε μεγάλο αριθμό αντιγράφων) 3. Στα πλήρως διαφοροποιημένα κύτταρα του ξενιστή εκφράζεται η πρωτεΐνη Ε4 και τα L γονίδια 7, με αποτέλεσμα την παραγωγή των λοιμογόνων, ιικών σωματιδίων 3,4,10. Με τον τρόπο αυτό ο ιός φαίνεται να «αποφεύγει» το ανοσοποιητικό σύστημα του ξενιστή 4, καθώς στο μη παραγωγικό στάδιο ο ιός δεν επιτρέπει την έκφραση των ισχυρά ανοσογόνων L1 και L2 γονιδίων 10. Παρά την ικανότητα αυτή του ιού, συνήθως η μόλυνση υποχωρεί αυτόματα εντός δύο ετών 2,4. Από το γεγονός αυτό φαίνεται ότι η ανοσολογική απάντηση του ξενιστή, αν και ασθενής, επαρκεί στην πλειονότητα των περιπτώσεων για την ανάπτυξη αποτελεσματικής άμυνας έναντι του HPV 10. Στον περιορισμένο αριθμό των περιπτώσεων που η λοίμωξη δεν υποχωρεί, μπορεί η εξέλιξη να οδηγήσει σε καρκινογένεση 2,4. Σε μοριακό επίπεδο, οι αρχικές αλλοιώσεις στο επιθήλιο, που ιστολογικά ταξινομούνται ως CIN1, σχετίζονται με συνεχή αναπαραγωγή και διείσδυση του ιού 4. Η μετάπτωση σε μεγαλύτερου βαθμού δυσπλασίες (CIN2/3) και τελικά σε καρκίνο σχετίζεται συνήθως με τη μετάπτωση του ιικού γονιδιώματος από επισωματική σε ενσωματωμένη μορφή 3,4 (εικόνα 4). Στους LR το γενετικό υλικό παραμένει ως εξωσωματικό πλασμίδιο 3. Η ενσωμάτωση του γενετικού υλικού του ιού στο DNA του κυττάρου-ξενιστή οδηγεί σε ενεργοποίηση του p97 παράγοντα, ο οποίος προάγει την έκφραση του Ε6 και Ε7 3. Η ενσωμάτωση του γενετικού υλικού συμβάλλει στην αύξηση των προσβεβλημένων επιθηλιακών κυττάρων, αλλά από μόνη της δεν αρκεί για την κακοήθη εξαλλαγή 3. Η κακοήθης εξαλλαγή είναι ένα πολύπλοκο γεγονός στο οποίο συμβάλλουν πολλοί παράγοντες, όπως η έκφραση κυτταροκερατινών, γενετικές μεταλλάξεις, συμμετοχή ογκοπρωτεϊνών και ανοσολογικοί παράγοντες του ξενιστή 3. Η λοίμωξη από HPV αποτελεί το εναρκτήριο γεγονός που όμως απαιτεί μακρά διαδικασία για την τελική εξέλιξη 3. ΠΡΟΛΗΨΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΙΜΩΞΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΟ HPV Η προσπάθεια μείωσης της διάδοσης του ιού

7 Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 54, με τη χρήση των προφυλακτικών κατά τη σεξουαλική επαφή είναι δυσχερής 3, δεδομένου ότι ο ιός δεν προκαλεί πάντα ορατές βλάβες και ο ασθενής αδιαφορεί για τυχόν προφυλάξεις 3. Εξάλλου τα προφυλακτικά προστατεύουν σε σημαντικό ποσοστό, όχι όμως πλήρως, από τη μετάδοση του ιού 3,8. Δερματική επαφή και μετάδοση του HPV μπορεί να συμβεί ακόμη και όταν έχουν ληφθεί μέτρα προφύλαξης 3. Μέχρι σήμερα ο μοναδικός τρόπος προστασίας από τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας ήταν τα προληπτικά προγράμματα (τεστ Παπανικολάου), με τα οποία διαγιγνώσκονταν οι προκαρκινωματώδεις δυσπλασίες 3. Παρά την αποτελεσματικότητα, όμως, της μεθόδου, υπάρχουν και σημαντικοί περιορισμοί. Πρόσφατη μεταανάλυση κατέδειξε ότι η ευαισθησία της δοκιμασίας στην ανίχνευση ενδοεπιθηλιακής νεοπλασίας ή διεισδυτικού καρκίνου του τραχήλου της μήτρας ήταν 51% και η μέση ειδικότητα ήταν 98% 2. Τα ψευδώς αρνητικά αποτελέσματα φαίνεται ότι αποτελούν το βασικό πρόβλημα 2. Η εφαρμογή νέων τεχνικών και η προσεκτική λήψη του επιχρίσματος, ειδικά στις περιπτώσεις μικρών βλαβών 7 (thin Prep - AutoCyte PREP System), θα συμβάλλει 3 στη μείωση αυτών. Η πρόσφατη προσθήκη στα ανιχνευτικά προγράμματα ελέγχου του DNA των ογκογόνων στελεχών (PCR) θα αποτελέσει σημαντική εξέλιξη στο διαγνωστικό τομέα 2,3. Τα παραπάνω ανιχνευτικά προγράμματα μειώνουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, όμως, δεν εμποδίζουν τη λοίμωξη από HPV ή την εμφάνιση προκαρκινωματωδών βλαβών 7. Εξάλλου και οι λοιμώξεις από τύπους του ιού που προκαλούν κονδυλώματα (LR) και που αφορούν στο 1-2% των νέων ενηλίκων, απαιτούν ειδική και επώδυνη θεραπεία και μπορούν να δημιουργήσουν προβλήματα στη ψυχολογία αλλά και στη σεξουαλική δραστηριότητα των ατόμων αυτών 7. Οι διαπιστώσεις αυτές σε συνδυασμό με την αύξηση των γνώσεών μας για την HPV λοίμωξη οδήγησε στην αναζήτηση νέων μεθόδων πρόληψης και αντιμετώπισης 3. Μελέτες έχουν δείξει τη προστασία ποντικιών με τη χορήγηση αντισωμάτων έναντι του ιού 8. Άλλες μελέτες καταδεικνύουν τη σημασία της κυτταρικής ανοσίας στον έλεγχο, τόσο της εγκατεστημένης HPV λοίμωξης, όσο και των νεοπλασμάτων που σχετίζονται με αυτή 4. Η σημασία της κυτταρικής ανοσίας καταδεικνύεται και από το γεγονός ότι: 1 ον ) ο επιπολασμός των νοσημάτων που σχετίζονται με τον ιό είναι μεγαλύτερος σε ασθενείς με διαταραγμένη κυτταρική ανοσία, όπως είναι οι μεταμοσχευμένοι ασθενείς και οι πάσχοντες από HIV, 2 ον ) διήθηση από CD4 και CD8 Τ- κύτταρα διαπιστώθηκε σε κονδυλώματα που υποστράφηκαν αυτόματα και 3 ον ) τα κονδυλώματα σε ασθενείς που λαμβάνουν ανοσοκατασταλτικά φάρμακα συχνά υποστρέφουν αυτόματα μετά τη διακοπή της θεραπείας 4. Με βάση αυτά τα δεδομένα αναπτύχθηκαν δύο στρατηγικές για την ανάπτυξη εμβολίων. Η πρώτη στοχεύει στη δημιουργία προφυλακτικού εμβολίου που θα χορηγείται στους εφήβους πριν τη μόλυνση με τον ιό, ενώ η δεύτερη θα αφορά σε γυναίκες που πάσχουν ήδη από HPV λοίμωξη ή και καρκίνο του τραχήλου της μήτρας (θεραπευτικός εμβολιασμός), με στόχο την υποστροφή των βλαβών 2. Το ιδανικό προφυλακτικό εμβόλιο θα πρέπει να είναι ασφαλές, να έχει χαμηλό κόστος, να είναι εύχρηστο και ανοσογόνο 4. Η προστασία θα πρέπει να διαρκεί αρκετά χρόνια και να μειώνει σημαντικά την επίπτωση του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας 4. Η αποτύπωση αυτής της μείωσης απαιτεί μακροχρόνιες μελέτες. Υπολογίζεται ότι εμβόλιο που θα περιέχει αποκλειστικά το στέλεχος 16 του ιού HPV θα μειώσει την επίπτωση του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας κατά το ήμισυ 4. Σημαντικός σταθμός στον τομέα της έρευνας για τη δημιουργία εμβολίων έναντι του ιού σημειώθηκε το 1991 που οι Zhou και συνεργάτες, έδειξαν ότι η καψιδική πρωτεΐνη L1 του HPV-16 όταν εκφρασθεί με γενετικό ανασυνδυασμό δημιουργεί σωματίδια (Virus Like Particles-VLPs) παρόμοια με το φυσικό ιό, αλλά όχι λοιμογόνα 4,10. Αργότερα ο White και οι συνεργάτες ανακάλυψαν ότι χρησιμοποιώντας VLPs (πρωτείνες που μοιάζουν με αυτές του ιού virus like proteins) που είχαν συντεθεί από τη μείζονα καψιδική πρωτεΐνη L1 μπορούσαν να δημιουργήσουν αντισώματα έναντι ειδικών τύπων HPV 3. Tα VLPs δε διαθέτουν DNA, στο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο δεν διακρίνονται από τους αληθινούς ιούς και αποδείχθηκαν εξαιρετικά ανοσογόνα, καθώς δημιουργούσαν υψηλό τίτλο εξουδετερωτικών αντισωμάτων μετά την παρεντερική τους χορήγηση 2,4. Το Φεβρουάριο του 2001 έγινε η πρώτη δοκιμή ενός εμβολίου HPV-16 VLP L1 σε ανθρώπους με ενθαρρυντικά αποτελέσματα 3. Από τους 17 συμμετέχοντες, οι 15 ανέπτυξαν ειδικά IgM και IgA αντισώματα έναντι του HPV-16 VLP, ενώ και οι 17 ανέπτυξαν ειδικά IgG αντισώματα 3. Η πρώτη ευρεία κλινική δοκιμή ενός τέτοιου

8 148 Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 54, 2007 ΠIνακας 4. ΣYγκριση του μονοδyναμου (Μerck) και διδyναμου (Glaxo Smith Kline) L1 VLP εμβολiων 4 Μελέτη Koutsky et al Harper et al (Merck study) (GlaxoSmithKline study) Σχεδιασμός Τυχαιοποιημένη διπλή Τυχαιοποιημένη διπλή τυφλή τυφλή μελέτη μελέτη Ηλικία (έτη) Αριθμός συμμετεχόντων Τόπος 16 περιοχές στην Αμερική 32 περιοχές στη Β.Αμερική και Βραζιλία Αντιγόνο 40μg HPV-16 L1 VLP 20μg HPV-16 L1 VLP 20μg HPV-18 L1 VLP Έκδοχο 225mg aluminum 500mg aluminum hydroxide hydroxyphosphate sulfate 50mg3-deacylated monophosphoryl lipid (ASO4) Σχεδιασμός εμβολιασμού 0,2 και 6 μήνες 0,1 και 6 μήνες Παρακολούθηση Μέση τιμή 17,4 μήνες Έως 27 μήνες Ειδικοί τίτλοι συγκριτικά 60 φορές μεγαλύτεροι 50 φορές μεγαλύτεροι με τη φυσική λοίμωξη για τον HPV φορές μεγαλύτεροι για τον HPV-18 Κλινικά αποτελέσματα 100% αποτελεσματικότητα 100% αποτελεσματικότητα στην στη πρόληψη της επίμονης πρόληψη της εμμένουσας λοί- Kαμία κυτταρολογική ή μωξης από HPV-16/18 ιστολογική διαταραχή 93% αποτελεσματικότητα στην πρόληψη κυτταρολογικών διαταραχών Παρενέργειες Μη σημαντικές Μη σημαντικές εμβολίου έγινε από τους Koutsky και συνεργάτες με την ενδομυϊκή χορήγηση HPV-16 L1 VLPs, στην οποία διαπιστώθηκε η αποτελεσματικότητα και ασφάλεια του εμβολίου στους ανθρώπους για την πρόληψη της λοίμωξης από τον HPV-16 και επομένως για την προστασία από τις βλάβες που μπορούν να δημιουργηθούν από αυτόν 11,4. Στη μελέτη έλαβαν μέρος γυναίκες, στις οποίες χορηγήθηκε ή εικονικό φάρμακο (placebo) ή 40μg HPV-16 VLPs (Merck study) ενδομυϊκά μία δόση σε χρόνο 0,2 και 6 μήνες 4. Δείγματα αίματος ελήφθησαν κατά την έναρξη της δοκιμής, ένα μήνα μετά την τελευταία δόση και στη συνέχεια ανά 6 μήνες μέχρι το μήνα 48 4,11. Η μελέτη διεκόπτετο όταν γυναίκες που ήταν αρνητικές για λοίμωξη από τον HPV-16 στους μήνες 0 και 7 διαπιστωνόταν ότι είχαν μολυνθεί από το στέλεχος HPV-16 κατά τη διάρκεια της παρακολούθησης και η λοίμωξη ήταν εμμένουσα. Η λοίμωξη χαρακτηρίζεται ως εμμένουσα όταν: 1ον) ανιχνεύεται το HPV-16 DNA σε δύο ή περισσότερες συνεχείς επισκέψεις με μεσοδιάστημα τουλάχιστον 4 μηνών, 2ον) διαπιστώνεται με τη βιοψία τραχήλου της μήτρας ενδοεπιθηλιακή δυσπλασία (CIN) ή καρκίνος και HPV-16 DNA στη βιοψία και σε ένα δείγμα από το γεννητικό σύστημα στην προηγούμενη ή επόμενη επίσκεψη ή τέλος 3ον) HPV-16 DNA ανιχνεύεται σε ένα δείγμα στην τελευταία επίσκεψη, στην περίπτωση γυναικών που διέκοψαν την παρακολούθησή τους 4,11. Η παρακολούθηση των γυναικών είχε διάμεση τιμή διάρκειας 17,4 μήνες μετά την ολοκλήρωση του εμβολιασμού και στο διάστημα αυτό ανακαλύφθηκαν 41 HPV-16 λοιμώξεις. Είναι σημαντικό ότι και οι 41 περιπτώσεις αφορούσαν σε γυναίκες στις οποίες είχε χορηγηθεί placebo 4,11. Τα

9 Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 54, αποτελέσματα αυτά δείχνουν αποτελεσματικότητα του εμβολίου 100% 4,11. Σε πρόσφατη μεγάλη μελέτη οι Harper και συνεργάτες (μελέτη GlaxoSmithKline) εκτίμησαν την αποτελεσματικότητα και ασφάλεια ενός διδύναμου εμβολίου HPV16/18 VLPs για την πρόληψη της λοίμωξης από τα στελέχη αυτά και των δυσπλασιών του τραχήλου της μήτρας που σχετίζονται με αυτά 4,5. Στη μελέτη έλαβαν μέρος γυναίκες, στις οποίες, είτε χορηγήθηκε placebo, είτε οι τρεις δόσεις του εμβολίου 4,8. Η διάρκεια παρακολούθησης των γυναικών με δείγματα από το γεννητικό σύστημα διήρκεσε 27 μήνες 4. Στη μελέτη αυτή αναφέρεται 91,6% αποτελεσματικότητα έναντι τυχαίας και 100% έναντι εμμένουσας λοίμωξης από τα αντίστοιχα στελέχη του ιού 4. Στον πίνακα 4 καταδεικνύονται συγκριτικά οι δύο αυτές μελέτες, στις οποίες τελικά φαίνεται ότι ο εμβολιασμός έναντι του ιού είναι και ασφαλής και αποτελεσματικός για την προφύλαξη από τις λοιμώξεις από τον HPV (περιστασιακές και επίμονες) όσο και από τις ενδοεπιθηλιακές βλάβες που σχετίζονται με αυτές 4. Πρόσφατα δημοσιεύθηκαν τα πρώτα αποτελέσματα σχετικά με τη μείωση της επίπτωσης της ενδοεπιθηλιακής νεοπλασίας 2-3 στα πλαίσια της πρώτης κλινικής δοκιμής που προαναφέρθηκε. Στη μελέτη χορηγήθηκε ενδομυϊκά HPV-16 L1 VLPs και διαπιστώθηκε ότι το εμβόλιο παρείχε προστασία, όχι μόνο από την εμμένουσα λοίμωξη από τον ιό, αλλά και από την ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία CIN2-3, τουλάχιστον για 3,5 χρόνια μετά τον εμβολιασμό 12. Σημαντικό θέμα στον τομέα της έρευνας των εμβολίων έναντι του HPV παραμένει ο αριθμός των τύπων του ιού που θα περιλαμβάνονται σε αυτά 2. Στοιχεία από πρόσφατη ανασκόπηση πολλών μελετών κατέδειξε ότι 5δύναμο εμβόλιο που θα περιελάμβανε τους τύπους 16,18,45,31 και 33 θα μπορούσε να προστατέψει από το 83% των καρκίνων του τραχήλου της μήτρας 2, ενώ 7δύναμο εμβόλιο που θα περιελάμβανε και τους τύπους 52 και 58 θα μπορούσε να αυξήσει το ποσοστό αυτό στο 87% 2. Θα πρέπει, όμως, να σημειωθεί ότι η αύξηση του αριθμού των τύπων του εμβολίου βελτιώνει την αποτελεσματικότητα του εμβολίου, αλλά δυσχεραίνει τη διαδικασία παρασκευής του 2. Δεδομένα για την αποτελεσματικότητά του υπάρχουν και για το τετραδύναμο εμβόλιο που περιλαμβάνει τους ογκογόνους τύπους 16 και 18 και τους μη ογκογόνους 6 και 11 2,7. Είναι αναμενόμενο να προκύπτουν για ένα νέο εμβόλιο ορισμένοι προβληματισμοί, όπως τα άτομα που θα εμβολιαστούν, η αντίδραση των γονιών απέναντι σε ένα εμβόλιο που αφορά σε εφήβους και ένα σεξουαλικά μεταδιδόμενο νόσημα 4 (ο εμβολιασμός θα απευθύνεται σε νέους ετών με αυξημένη πιθανότητα να είναι HPV αρνητικοί) 7 και τέλος ο κίνδυνος πιθανών επιδημιολογικών αλλαγών της νόσου 10. Μέχρι σήμερα η τάση στη βιβλιογραφία είναι προς την κατεύθυνση του εμβολιασμού και των δύο φύλων 13. Ακόμη και αν ο προφυλακτικός εμβολιασμός καθιερωθεί παγκοσμίως, θα χρειαστούν δεκαετίες για να φανούν τα αποτελέσματα στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Η δημιουργία θεραπευτικών εμβολίων στις ήδη εγκατεστημένες HPV λοιμώξεις, αλλά και στις βλάβες του κατώτερου γεννητικού συστήματος που σχετίζονται με αυτές, θα μπορούσε να προσφέρει προστασία στο χρονικό αυτό διάστημα 4. Αντίθετα με τα προφυλακτικά εμβόλια, τα θεραπευτικά θα πρέπει να περιλαμβάνουν αντιγόνα που προέρχονται από τις «πρώιμες» (early) πρωτεΐνες (π.χ. Ε2,Ε6 και Ε7) και όχι από τις «όψιμες» (Late) 4. Το γεγονός αυτό φαίνεται να δημιουργεί περισσότερα προβλήματα από άποψη βιοδιαθεσιμότητας και απάντησης στον εμβολιασμό 4,10. Η κυτταρική ανοσία αποτελεί το βασικό στόχο των θεραπευτικών εμβολίων, καθώς αυτή είναι κυρίως υπεύθυνη για την εξουδετέρωση της εμμένουσας λοίμωξης από τον ιό 4,10. Για τις μελέτες των θεραπευτικών εμβολίων χρησιμοποιήθηκε ο ιός rhesus papillomavirus. Πρόσφατα αρκετά θεραπευτικά εμβόλια διανύουν τη φάση Ι και ΙΙ κλινικών δοκιμών στους ανθρώπους με αντικρουόμενα όμως αποτελέσματα 14. Για την παρασκευή θεραπευτικών εμβολίων έχουν χρησιμοποιηθεί ως φορείς ιοί, βακτήρια, πεπτίδια, πρωτεΐνες,ιικό DNA και δενδριτικά κύτταρα (πίνακας 5). Οι πρώτες κλινικές δοκιμές θεραπευτικών εμβολίων με ενθαρρυντικά αποτελέσματα αφορούν στη χρήση ανασυνδυασμένων εμβολίων που περιέχουν, είτε ογκοπρωτεΐνες (Ε6,Ε8) των HPV-16 και 18 στελεχών με φορέα ιούς, είτε πλασμιδιακό DNA του HPV-16 μέσα σε καψίδιο 10,14,6. Ανασυνδυασμένοι ιοί/βακτήρια ως οχήματα μεταφοράς: Αρκετοί ιοί έχουν δοκιμαστεί, όπως ο Semliki Forest, ιός που ανήκει στους άλφα ιούς, καθώς και οι αδενοϊοί 14. Γενικά η χρησιμοποίηση των ιών

10 150 Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 54, 2007 ΠIνακας 5. ΘεραπευτικA HPV εμβoλια 4 Πλεονεκτήματα Μειονεκτήματα Ανασυνδυασμένοι ιοί/ Ισχυρά ανοσογόνα Θέματα ασφάλειας βακτήρια ως οχήματα Προηγούμενη ανοσοποίηση μεταφοράς Πεπτίδια Ασφαλές,εύκολο να παραχθεί Ασθενώς ανοσογόνο απαιτεί HLA συμβατότητα Πρωτεΐνες Ασφαλές,χωρίς περιορισμό HLA Ασθενής ενεργοποιητής τηςκυτταρικού τύπου ανοσίας Ιικό DNA Eύκολο να παραχθεί, Ασθενώς ανοσογόνο αποθηκευθεί /μεταφερθείπαρατεταμένη αντιγονική έκφραση Δενδριτικά κύτταρα Ισχυρά ανοσογόνο Δύσκολο να παραχθεί Μικρή βιοδιαθεσιμότητα ως οχήματα μεταφοράς είναι ιδιαίτερα ελκυστική, καθώς είναι ισχυρά ανοσογόνοι και μπορούν να παρασκευαστούν σχετικά εύκολα 14. Απαιτείται, όμως, περαιτέρω διερεύνηση για να διαπιστωθεί κατά πόσο μπορεί να αποτραπεί η ενσωμάτωση των ιών και κατά πόσο μπορούν τα εμβόλια αυτά να επάγουν ισχυρή και μακράς διάρκειας ανοσολογική απάντηση 14. Διάφορα βακτήρια, όπως η Λιστέρια η μονοκυτογόνος, η Σαλμονέλλα, η Σιγκέλα και το Κολοβακτηρίδιο μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν ως φορείς, είτε πλασμιδίων με τα γονίδια που μας ενδιαφέρουν, είτε των αντίστοιχων πρωτεϊνών στα αντιγονοπαρουσιαστικά κύτταρα 4. Ο κύκλος ζωής της λιστέριας την καθιστά ιδανικό όχημα μεταφοράς θεραπευτικών HPV εμβολίων 9. Σημαντικός, όμως, φαίνεται ότι είναι ο ρόλος και της οδού χορήγησης του εμβολίου. Διαπιστώθηκε με μελέτες σε ζώα ότι η ενδοπεριτοναϊκή χορήγηση ανασυνδυασμένων στελεχών λιστέριας είναι πιο αποτελεσματική στην υποστροφή ήδη εγκατεστημένων όγκων σε σύγκριση με τη χορήγηση από το στόμα 2. Και στην περίπτωση, όμως, των βακτηρίων φορέων, πολλά ζητήματα παραμένουν ακόμη αδιευκρίνιστα. Πεπτίδια Στην περίπτωση των εμβολίων αυτών πρέπει να ξεπεραστεί το πρόβλημα της ασθενούς ανοσογονικότητας και της ανάγκης για HLA ταυτοποίηση 4,6. Πρωτεΐνες Τα εμβόλια που βασίζονται σε πρωτεΐνες εξαρτώνται λιγότερο από το HLA του ασθενή 4. Ιικό DNA Έχουν αναφερθεί αρκετές επιτυχείς μελέτες «γυμνών» DNA εμβολίων σε ζωικά μοντέλα 9. Το βασικό τους μειονέκτημα είναι η αδυναμία τους να ενισχυθούν και να διαδοθούν in vivo, γεγονός που φαίνεται να περιορίζει την αποτελεσματικότητά τους 9. Δενδριτικά κύτταρα Η αναγνώριση των δενδριτικών κυττάρων (DC) ως ισχυρά αντιγονοπαρουσιαστικά κύτταρα, ικανά να προκαλέσουν ισχυρή, κυτταρικού τύπου απάντηση in vitro και in vivo, έχει στρέψει το ενδιαφέρον στον τομέα της ανοσοθεραπείας διαφόρων κακοηθειών που βασίζεται στα κύτταρα αυτά 9. Τελευταία έχει προταθεί ο συνδυασμός διαφόρων θεραπευτικών εμβολίων προκειμένου να παραχθεί η καλύτερη άνοση απάντηση 4, καθώς και η ταυτόχρονη χορήγηση ενός θεραπευτικού DNA εμβολίου μαζί με κάποιο αντιικό ή αντικαρκινικό παράγοντα 4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Είναι γεγονός ότι παρά τη τεράστια πρόοδο των τελευταίων 50 ετών στον τομέα της έγκαιρης ανίχνευσης του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας με την εφαρμογή του τεστ Παπανικολάου, τα ευεργετικά αποτελέσματα έχουν γίνει εμφανή κατά κύριο λόγο στις ανεπτυγμένες χώρες 2. Ο καρκίνος

11 Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 54, του τραχήλου της μήτρας συνεχίζει να αποτελεί ένα τεράστιο πρόβλημα δημόσιας υγείας στις αναπτυσσόμενες χώρες και ιδιαίτερα στις χώρες της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής 2. Στις χώρες αυτές ο προφυλακτικός εμβολιασμός έναντι του ιού HPV αναμένεται να μεταβάλλει ριζικά την επιδημιολογία της νόσου 2. Εάν ληφθεί υπόψιν ότι το 25% των μολύνσεων συμβαίνει στις ηλικίες από ετών, η εφαρμογή του εμβολίου θα αποτελέσει σταθμό στην πρόληψη. Τα αποτελέσματα των ερευνών μέχρι σήμερα είναι ενθαρρυντικά. Για τα θεραπευτικά εμβόλια το πεδίο έρευνας είναι ανοιχτό, καθώς υπάρχουν σημαντικά προβλήματα, όπως η ανοσοκαταστολή των ασθενών με καρκίνο και οι ιδιαιτερότητες διέγερσης του ανοσοποιητικού τους συστήματος 4,9. Υπενθυμίζεται, όμως, ότι τα προφυλακτικά εμβόλια που θα χρησιμοποιηθούν στο άμεσο μέλλον δεν ήταν παρά ένας μακρινός στόχος δύο δεκαετίες πριν. Πρέπει να τονιστεί, ιδιαίτερα, ότι η εφαρμογή των εμβολίων δεν θα πρέπει να αποτελέσει αιτία εφησυχασμού. Τα ανιχνευτικά προγράμματα παραμένουν ο κύριος τρόπος πρόληψης, άλλωστε θα χρειαστούν δεκαετίες μέχρις ότου η εμβολιαστική κάλυψη του πληθυσμού θα επιτρέψει με ασφάλεια τη μεταβολή των προγραμμάτων πρόληψης. Στο άμεσο μέλλον, λοιπόν, αναμένεται η καθιέρωση του προφυλακτικού εμβολιασμού έναντι του ιού, μετά την ολοκλήρωση των δοκιμών της αποτελεσματικότητάς του. Παράλληλα είναι αναγκαίο να εφαρμόζονται εντατικά προγράμματα ανίχνευσης του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας 2. Πολλά θέματα σχετικά με το εμβόλιο αναμένουν απαντήσεις. Όμως, η έρευνα έχει ήδη ανοίξει δρόμους, που δικαιολογημένα δημιουργούν την προσδοκία για την πρόληψη και ριζική αντιμετώπιση μίας μορφής καρκίνου. ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΗ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ CIN 1 (Cervical intraepithelial neoplasia) κυτταρική δυσπλασία που περιορίζεται σε λιγότερο από το 1/3 του επιθηλίου. CIN 2 κυτταρική δυσπλασία που περιορίζεται σε λιγότερο από τα 2/3 του επιθηλίου. CIN 3 κυτταρική δυσπλασία που επεκτείνεται σε πάνω από τα 2/3 του επιθηλίου και περιλαμβάνει και τις βλάβες, με προσβολή όλων των στοιβάδων του επιθηλίου. ΚΥΤΤΑΡΟΛΟΓΙΚΗ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ASCUS (Atypical squamous cells of undetermined significance) Άτυπα επιθηλιακά κύτταρα απροσδιόριστης σημασίας. LSIL(Low grade squamous intraepithelial lesions) Κυτταρικές αλλαγές συμβατές με ήπια δυσπλασία CIN 1. HSIL (High grade squamous intraepithelial lesions) Kυτταρικές αλλαγές συμβατές με μέτρια ή σοβαρή δυσπλασία και με καρκίνωμα in situ. Human Papilloma virus infections M. Theodoridou, E. Atsali (Ann Clin Paediatr 2007, 54(2): ) Human Papillomavirus infections (HPV) are the most common sexually transmitted infections in the world and also has been proved a necessary cause of cervical dysplasia and cancer. Currently, prophylactic vaccines against HPV infection have been approved, which are expected to reduce significantly the cervical cancer incidence within a few decades. Therapeutic vaccines are also under investigation. The present article reviews the essentials of HPV infection, its relationship with cervical cancer and the advances in HPV vaccines. Key words: HPV virus, cervical cancer, prophylactic vaccines, therapeutic vaccines. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Winter G. Viral Onxology. Nursing Standard 2005; 19: Franco EL, Hasrper DM. Vaccination against human papillomavirus infection: a new paradigm in cervical cancer control. Vaccine 2005; 23: Heise A. The Clinical Significance of HPV. The Nurse Practitioner 2003; 28: Mahdavi A, Monk BJ. Vaccines Against Human Papillomavirus and Cervical Cancer : Promises and Challenges. The Oncologist 2005; 10: Harper DM, Franco EL, Wheeler C et al. Efficacy of a bivalent L1 virus - like particle vaccine in prevention of infection with human papillomavirus types 16 and 18 in young women: a randomised controlled trial. Lancet 2004; 364: Prendiwille W, Davies P. Human Papillomavirus and cervical cancer. HPV handbook. The Health Professional s 2004.

12 152 Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 54, Villa LL, Costa LRL, Petta CA et al. Prophylactic quadrivalent human papillomavirus (types 6,11,16, and 18) L1 virus - like particle vaccine in young women : a randomised double-blind placebo-controlled multicentre phase II efficacy trial. Lancet Oncol 2005; 6: Frazer H Ian. Advances in prevention of cervical cancer and other human papillomavirus-related diseases. The Pediatric Infectious Disease Journal 2006; 25: S61-S Santin AD, Bellone S, Roman JJ et al. Therapeutic vaccines for cervical cancer: dendritic cell-based immunotherapy. Curr Pharm Des 2005; 11: Padilla Paz LA. Human Papillomavirus Vaccine: History, Immunology, Current Status, and Future Prospects. Clin Obstet Gynecol 2005; 48: Koutsky LA, Ault KA, Wheeler CM et al. A controlled trial of a human papillomavirus type 16 vaccine. N Engl J Med 2002; 347: Mao C,Koutsky LA,Ault KA et al. Efficacy of Human Papillomavirus-16 Vaccine to Prevent Cervical Intraepithelial Neoplasia: A Randomised Controlled Trial. Obstet Gynecol 2006; 107: Taira AV, Neukermans CP, Sanders GD. Evaluating Human Papillomavirus Vaccination Programs. Emerging Infectious Diseases 2004; 10: Govan VA. Stategies for Human Papillomavirus Therapeutic Vaccines and Other Therapies Based on E6 and E7 Oncogenes. Ann N Y Acad Sci 2005; 1056:

HPV Human Papilloma Virus. Ιός των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων

HPV Human Papilloma Virus. Ιός των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων HPV Human Papilloma Virus Ιός των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων Καρκίνος τραχήλου της μήτρας Υψηλή θνησιμότητα Ο δεύτερος σε συχνότητα που αφορά τις γυναίκες παγκόσμια 500.000 γυναίκες εμφανίζουν καρκίνο τραχήλου

Διαβάστε περισσότερα

HPV-Εμβόλιο: Νέα εποχή στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου

HPV-Εμβόλιο: Νέα εποχή στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου HPV-Εμβόλιο: Νέα εποχή στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου Θεόδωρος Αγοραστός Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Α.Π.Θ., Α' Μαιευτική & Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. Παπαγεωργίου ισό αιώνα μετά

Διαβάστε περισσότερα

HPV : Θα πρέπει να γίνεται έλεγχος ρουτίνας; Νικηφόρος Καπράνος Τµήµα Μοριακής Ιστοπαθολογίας Μαιευτικό και Χειρουργικό κέντρο ΜΗΤΕΡΑ

HPV : Θα πρέπει να γίνεται έλεγχος ρουτίνας; Νικηφόρος Καπράνος Τµήµα Μοριακής Ιστοπαθολογίας Μαιευτικό και Χειρουργικό κέντρο ΜΗΤΕΡΑ HPV : Θα πρέπει να γίνεται έλεγχος ρουτίνας; Νικηφόρος Καπράνος Τµήµα Μοριακής Ιστοπαθολογίας Μαιευτικό και Χειρουργικό κέντρο ΜΗΤΕΡΑ ΟΜΗ ΙΩΝ HPV Κυκλικό δίκλωνο DNA µήκους 8Kb Εικοσαεδρικό πρωτεϊνικό

Διαβάστε περισσότερα

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου.

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. HIV & Ca τραχήλου μήτρας Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ Πολλαπλοί παράγοντες μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη της κακοήθειας σε ασθενείς με AIDS. Οι

Διαβάστε περισσότερα

HPV. Τι είναι τα κονδυλώματα?

HPV. Τι είναι τα κονδυλώματα? HPV O HPV (Human papilloma virus) ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων είναι ιός που βασίζεται στο DNA και μολύνει το δέρμα και τις βλεννογόνες μεμβράνες ανθρώπων και ορισμένων ζώων. Μέχρι στιγμής έχουν αναγνωριστεί

Διαβάστε περισσότερα

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV;

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Στην ουσία πρόκειται για το ίδιο πράγμα. Κονδυλώματα είναι η αρχαία ονομασία και HPV είναι η σύγχρονη ιατρική ορολογία και σημαίνει Human Pappiloma Virus ή στα ελληνικά Ιός

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος. Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος. Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας H.M. Παράγοντες κινδύνου καρκινώματος τραχήλου Ηλικία κατά την πρώτη

Διαβάστε περισσότερα

HPV DNA, E6, E7, L1, L2, E2, p16, prb, κυκλίνες, κινάσες, Ki67. Τι από όλα αυτά πρέπει να γνωρίζει ο κλινικός γιατρός; Αλέξανδρος Λαµπρόπουλος

HPV DNA, E6, E7, L1, L2, E2, p16, prb, κυκλίνες, κινάσες, Ki67. Τι από όλα αυτά πρέπει να γνωρίζει ο κλινικός γιατρός; Αλέξανδρος Λαµπρόπουλος HPV DNA, E6, E7, L1, L2, E2, p16, prb, κυκλίνες, κινάσες, Ki67. Τι από όλα αυτά πρέπει να γνωρίζει ο κλινικός γιατρός; Αλέξανδρος Λαµπρόπουλος δεν υπάρχει σύγκρουση συµφερόντων Ø Ποιό HPV τεστ είναι το

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 13 ΓΕΛ ΠΕΙΡΑΙΑ ΜΑΘΗΜΑ:ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ-PROJECT ΘΕΜΑ:ΥΓΕΙΑ-ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-14 ΤΑΞΗ Α1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: 1)ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΗΤΡΑΣ- ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 2)AIDS 3)ΜΗΝΙΣΚΟΣ 4)ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΑ ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις απαντήσεις HPV για τον ιό των ) ανθρώπινων θηλωμάτων(

Ερωτήσεις απαντήσεις HPV για τον ιό των ) ανθρώπινων θηλωμάτων( HPV Ερωτήσεις απαντήσεις HPV για τον ιό των ) ανθρώπινων θηλωμάτων( 1. Ερωτήσεις απαντήσεις για τον ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV) Τι είναι ο ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV: Human Papillomavirus

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΛΑΒΟΥΝΟΥ-ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ

ΣΚΛΑΒΟΥΝΟΥ-ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ Καρκίνος στόµατος ΣΚΛΑΒΟΥΝΟΥ-ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ Καθηγήτρια Διευθύντρια Εργαστηρίου Στοµατολογίας Οδοντιατρικής Σχολής Παν/µiου Αθηνών ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΤΟΜΑΤΟΦΑΡΥΓΓΑ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα. Εργασία: Γιάννης Π.

Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα. Εργασία: Γιάννης Π. Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα Εργασία: Γιάννης Π. Εισαγωγή Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται ασθένειες ή μολύνσεις, οι οποίες

Διαβάστε περισσότερα

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ.

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. Η σηµασία των κονδυλωµάτων ως πρόβληµα υγείας Επίπτωση:

Διαβάστε περισσότερα

2006 διαθεσιμότητα HPV εμβολίων 1

2006 διαθεσιμότητα HPV εμβολίων 1 HPV και καρκίνος του τραχήλου της μήτρας Η φυσική ιστορία της λοίμωξης βάσει επιδημιολογικών και κλινικών δεδομένων Δρ. Ε. ΠΑΝΟΤΟΠΟΥΛΟΥ- ΦΛΑΜΠΟΥΡΑΡΗ ΜΟΡΙΑΚΗ ΙΟΛΟΓΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΟΕΠΧ «Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη φυσικών αυτοαντισωµάτων σε HPV θετικές γυναίκες. Πρόδροµα αποτελέσµατα

Μελέτη φυσικών αυτοαντισωµάτων σε HPV θετικές γυναίκες. Πρόδροµα αποτελέσµατα Μελέτη φυσικών αυτοαντισωµάτων σε HPV θετικές γυναίκες. Πρόδροµα αποτελέσµατα Θ.Γ. Κωνσταντινίδης, Χ. Τσίγαλου, Ι. Αλεξανδροπούλου, Χ. Νικολαΐδης, Θ. Παρασίδης, Θ. Γκιόκα, Γ. Καµπουροµύτη, Θ.Κ. Κωνσταντινίδης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ (HPV)

ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ (HPV) ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ (HPV) ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΗΝ 1 Η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΟΥ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΣΟΥ ΣΕΡΡΩΝ ΣΤΙΣ 11 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΜΕ ΓΕΝΙΚΟ ΤΙΤΛΟ «ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 500.000 νέα κρούσµατα καρκίνου του τραχήλου διαγιγνώσκονται ετησίως. 250.000

Διαβάστε περισσότερα

Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών.

Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών. Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών. Με ιη συμβολή του τεστ ΠΑΠ, ο καρκίνος του τραχήλου έπαψε να είναι η πρώτη αιτία θανάτου

Διαβάστε περισσότερα

Mελέτη έκβασης περιπτώσεων ανίχνευσης άτυπων πλακωδών κυττάρων απροσδιορίστου σηµασίας (ΑSCUS) κατά την κυτταρολογική εξέταση κατά Παπανικολάου

Mελέτη έκβασης περιπτώσεων ανίχνευσης άτυπων πλακωδών κυττάρων απροσδιορίστου σηµασίας (ΑSCUS) κατά την κυτταρολογική εξέταση κατά Παπανικολάου Mελέτη έκβασης περιπτώσεων ανίχνευσης άτυπων πλακωδών κυττάρων απροσδιορίστου σηµασίας (ΑSCUS) κατά την κυτταρολογική εξέταση κατά Παπανικολάου Πετούσης Σ., Μαργιούλα-Σιάρκου Χ., Καλογιαννίδης Ι., Δαγκλής

Διαβάστε περισσότερα

«τι συμβαίνει στην εφηβεία;»

«τι συμβαίνει στην εφηβεία;» «τι συμβαίνει στην εφηβεία;» ΜΟΝΑΔΑ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ (Μ.Ε.Υ.) Β ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΙΔΩΝ «Π. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» Διευθύντρια : Aν. Καθηγήτρια Μαρίζα Τσολιά Επιστημονική Υπεύθυνος

Διαβάστε περισσότερα

Καρκινογένεση σε διάφορα όργανα ως συνέπεια HPV λοίμωξης: Πέος

Καρκινογένεση σε διάφορα όργανα ως συνέπεια HPV λοίμωξης: Πέος Καρκινογένεση σε διάφορα όργανα ως συνέπεια HPV λοίμωξης: Πέος Κων/νος Χατζημουρατίδης Επίκουρος Καθηγητής Ουρολογίας Β Ουρολογική Κλινική ΑΠΘ Δήλωση συμφερόντων Ṵ Ṧ ά Ṧ Ṵ, έ π Ṵ Ά π Ṵ έ Ṵ - Ί έ π ή Ṵ

Διαβάστε περισσότερα

«τι συμβαίνει στην εφηβεία;»

«τι συμβαίνει στην εφηβεία;» «τι συμβαίνει στην εφηβεία;» ΜΟΝΑΔΑ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ (Μ.Ε.Υ.) Β ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΙΔΩΝ «Π. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» Διευθυντής : Καθηγητής Δημήτριος Καφετζής Επιστημονική Υπεύθυνος

Διαβάστε περισσότερα

Συνήθεις νεοπλασματικές βλάβες τραχήλου / σώματοςμήτραςκαι ωοθηκών. Στ Εξάμηνο ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ #4

Συνήθεις νεοπλασματικές βλάβες τραχήλου / σώματοςμήτραςκαι ωοθηκών. Στ Εξάμηνο ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ #4 Συνήθεις νεοπλασματικές βλάβες τραχήλου / σώματοςμήτραςκαι ωοθηκών Στ Εξάμηνο ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ #4 Βασιλική Κωτούλα Δημητριάδου, επίκ. καθ. ΕΓΠΠΑ Σωτήρης Μπαρμπάνης, άμ. επιστ. συν. ΕΓΠΠΑ διαφορές? όγκοι από

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 13 Μάρτιος 2014. Πρωτογενής και δευτερογενής πρόληψη έναντι του καρκίνου του τραχήλου της µήτρας

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 13 Μάρτιος 2014. Πρωτογενής και δευτερογενής πρόληψη έναντι του καρκίνου του τραχήλου της µήτρας Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 13 Μάρτιος 2014 Πρωτογενής και δευτερογενής πρόληψη έναντι του καρκίνου του τραχήλου της µήτρας Εισαγωγή Μισό αιώνα µετά τη θεµελιώδη ανακάλυψη της κυτταρολογικής εξέτασης κολπικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΜΕ ΕΜΒΟΛΙΑ ΚΑΙ ΟΡΟΥΣ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΜΕ ΕΜΒΟΛΙΑ ΚΑΙ ΟΡΟΥΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΜΕ ΕΜΒΟΛΙΑ ΚΑΙ ΟΡΟΥΣ ΟΝΟΜΑ:ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΕΠΙΘΕΤΟ:ΠΡΙΦΤΗ ΤΑΞΗ:Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΜΗΜΑ: 4 ΗΜ/ΝΙΑ: 11/10/2013 ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΑΘΟΓΟΝΟΥΣ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ Ένας μικροοργανισμός

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

VIN (Ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία αιδοίου)

VIN (Ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία αιδοίου) VIN (Ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία αιδοίου) Διαφορές μεταξύ τραχήλου και αιδοίου Κύτταρο-στόχος: κυρίως πλακώδες δεν υπάρχει εκτεθειμένος πολυδύναμος πληθυσμός, όπως στον τράχηλο Σχετιζόμενοι HPV: κυριαρχούν

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός»

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΓΕΝΗ HPV Α γένος: βλεννογόνοι αιτιολογική συσχέτιση µε καρκίνο τραχήλου µήτρας, πρωκτού, αιδοίου, πέους

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

Ογκογόνοι Ιοί. Πέτρος Καρακίτσος

Ογκογόνοι Ιοί. Πέτρος Καρακίτσος Ογκογόνοι Ιοί Πέτρος Καρακίτσος Καθηγητής, Διευθυντής Εργαστήριο Διαγνωστικής Κυτταρολογί Ιατρικής Σχολής Παμεπιστημίου Αθηνώ Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο «ΑΤΤΙΚ Ιστορική αναδρομή 1908 Wilhelm Ellerman

Διαβάστε περισσότερα

Εμβόλια : Συχνά Ερωτήματα & Απαντήσεις

Εμβόλια : Συχνά Ερωτήματα & Απαντήσεις Εμβόλια : Συχνά Ερωτήματα & Απαντήσεις Τί είναι εμβόλια; Ο Εμβολιασμός είναι ένας τρόπος προστασίας από σοβαρές μεταδοτικές ασθένειες. Το «αμυντικό» σύστημα του ανθρώπου που έχει εμβολιαστεί, μπορεί τις

Διαβάστε περισσότερα

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Πέτρος Καρακίτσος Καθηγητής Κυτταρολογίας Διευθυντής Εργαστηρίου Διαγνωστικής

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το τεστ ΠΑΠ; Ο γιατρός μου είπε πως είναι παθολογικό. Σημαίνει ότι έχω καρκίνο;

Τι είναι το τεστ ΠΑΠ; Ο γιατρός μου είπε πως είναι παθολογικό. Σημαίνει ότι έχω καρκίνο; Τι είναι το τεστ ΠΑΠ; Ο γιατρός μου είπε πως είναι παθολογικό. Σημαίνει ότι έχω καρκίνο; Το τεστ ΠΑΠ δεν είναι τεστ διάγνωσης καρκίνου. Αυτό που κάνει είναι να ανιχνεύει επιφανειακά κύτταρα του τραχήλου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ [ Αναστασία Πέτρου ] 2009625164 Λευκωσία 2014

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης Αυξημένες εκκρίσεις από τα γεννητικά όργανα ή τον πρωκτό.

Διαβάστε περισσότερα

Gardasil, ενέσιμο εναιώρημα σε προγεμισμένη σύριγγα. Εμβόλιο του Ιού των Ανθρώπινων Θηλωμάτων [Τύποι 6, 11, 16, 18] (Ανασυνδυασμένο, προσροφημένο).

Gardasil, ενέσιμο εναιώρημα σε προγεμισμένη σύριγγα. Εμβόλιο του Ιού των Ανθρώπινων Θηλωμάτων [Τύποι 6, 11, 16, 18] (Ανασυνδυασμένο, προσροφημένο). 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Gardasil, ενέσιμο εναιώρημα σε προγεμισμένη σύριγγα. Εμβόλιο του Ιού των Ανθρώπινων Θηλωμάτων [Τύποι 6, 11, 16, 18] (Ανασυνδυασμένο, προσροφημένο). 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτριος Κουτσούρης, Καθηγητής ΕΜΠ Ηλιοπούλου Δήμητρα, Δρ. Βιοϊατρικής Τεχνολογίας, Ηλεκτρολόγος Μηχ. και Μηχ. Υπολογιστών, ΕΜΠ

Δημήτριος Κουτσούρης, Καθηγητής ΕΜΠ Ηλιοπούλου Δήμητρα, Δρ. Βιοϊατρικής Τεχνολογίας, Ηλεκτρολόγος Μηχ. και Μηχ. Υπολογιστών, ΕΜΠ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΜΕ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΟ ΤΕΣΤ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Δημήτριος Κουτσούρης, Καθηγητής ΕΜΠ Ηλιοπούλου Δήμητρα, Δρ. Βιοϊατρικής Τεχνολογίας, Ηλεκτρολόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΣ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΣ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΣ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΟΡΙΣΜΟΙ v Σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα είναι ασθένειες ή λοιμώξεις οι οποίες προκαλούνται από οργανισμούς οι οποίοι μεταδίδονται κυρίως μέσω της σεξουαλικής επαφής.

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Επιδημιολογικά στοιχεία καρκίνου του πνεύμονα Ο καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

Σεξουαλικά µεταδιδόµενα νοσήµατα και AIDS στους εφήβους. Χαράλαµπος Ανταχόπουλος 3 η Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ

Σεξουαλικά µεταδιδόµενα νοσήµατα και AIDS στους εφήβους. Χαράλαµπος Ανταχόπουλος 3 η Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ Σεξουαλικά µεταδιδόµενα νοσήµατα και AIDS στους εφήβους Χαράλαµπος Ανταχόπουλος 3 η Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ Εφηβική ηλικία και σεξουαλικά µεταδιδόµενα νοσήµατα (STDs) Έναρξη σεξουαλικής ζωής Έλλειψη προφυλάξεων

Διαβάστε περισσότερα

Νεότερα δεδομένα για την Υποτροπιάζουσα Αναπνευστική Θηλωμάτωση (ΥΑΘ)

Νεότερα δεδομένα για την Υποτροπιάζουσα Αναπνευστική Θηλωμάτωση (ΥΑΘ) Ωτορινολαρυγγολογία - Χειρουργική Κεφαλής & Τραχήλου: τεύχος 30, Οκτώβριος - Νοέμβριος - Δεκέμβριος 2007, σελίδες 24-32 Νεότερα δεδομένα για την Υποτροπιάζουσα Αναπνευστική Θηλωμάτωση (ΥΑΘ) 1 η Συνάντηση

Διαβάστε περισσότερα

HPV και Καρκίνος του Λάρυγγα

HPV και Καρκίνος του Λάρυγγα Δρ Βασίλειος Νικολαΐδης Επικ. Καθηγητής Α.Π.Θ. Β Πανεπιστηµιακή ΩΡΛ κλινική Γ.Ν. Παπαγεωργίου ü HPV Καρκίνος του Οροφάρυγγα Αίτιο Πρόγνωση Ανταπόκριση στη θεραπεία ü HPV?????? Άλλοι Καρκίνοι Κεφαλής και

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΛΥΝΣΗ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΗPV ΚΑΙ Η ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥΣ ΜΕΣΩ ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΟΥ

ΜΟΛΥΝΣΗ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΗPV ΚΑΙ Η ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥΣ ΜΕΣΩ ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΟΥ ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Κ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΟΛΥΝΣΗ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΗPV ΚΑΙ Η ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥΣ ΜΕΣΩ ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΟΥ (ΙΟΙ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΘΗΛΩΜΑΤΩΝ) Στο κατώτερο Γεννητικό Σύστημα της Γυναίκας ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία της Δημόσιας Υγείας Α. Βανταράκης Εργαστήριο Υγιεινής, Ιατρική Σχολή,

Διαβάστε περισσότερα

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Κουτρούµπα Ι, Χαϊδόπουλος Δ, Θωµάκος Ν, Σωτηροπούλου Μ, Καθοπούλης Ν, Βλάχος

Διαβάστε περισσότερα

Ιογενείς Ηπατίτιδες Ηπατίτιδα Β. Συχνές Ερωτήσεις

Ιογενείς Ηπατίτιδες Ηπατίτιδα Β. Συχνές Ερωτήσεις Ιογενείς Ηπατίτιδες Ηπατίτιδα Β Συχνές Ερωτήσεις Tι είναι ηπατίτιδα; Το ήπαρ (συκώτι) είναι ένα ζωτικό όργανο που βρίσκεται στο δεξιό άνω τμήμα της κοιλιακής χώρας. Έχει πολλές λειτουργίες και διαδραματίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Συγκρίνατε την πρωτογενή µε τη δευτερογενή ανοσοβιολογική απόκριση και απεικονίστε αυτές στο ίδιο διάγραµµα αξόνων. Πρωτογενή ανοσοβιολογική απόκριση ονοµάζουµε την απόκριση του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 1ο

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 1ο ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 1ο ΟΜΑΔΑ Α 1. Ένας άνθρωπος μολύνεται από έναν ιό για πρώτη φορά. Το παρακάτω διάγραμμα απεικονίζει τις συγκεντρώσεις αντιγόνων και αντισωμάτων αυτού του ανθρώπου κατά τη διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κα Παναγιώτα Ταμανά ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΑΤΟΜΩΝ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Διάγνωση της HIV λοίμωξης Από το 1985 και μέχρι σήμερα η διαγνωστική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

Επετειακό Έτος Γεωργίου Παπανικολάου 2012

Επετειακό Έτος Γεωργίου Παπανικολάου 2012 Επετειακό Έτος Γεωργίου Παπανικολάου 2012 Εφηβεία: Ηλικία Κλειδί στην Πρόληψη του καρκίνου τραχήλου μήτρας Έδρα UNESCO Εφηβικής Ιατρικής UNESCO Chair in Adolescent Medicine and Health Care Ειδικό Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Παράρτημα 1 Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Η Επιτροπή Ορφανών Φαρμάκων (COMP), έχοντας εξετάσει την αίτηση, κατέληξε στα ακόλουθα: Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Gardasil, ενέσιµο εναιώρηµα. Εµβόλιο του Ιού των Ανθρώπινων Θηλωµάτων [Τύποι 6, 11, 16,18] (Ανασυνδυασµένο,

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση λανθάνουσας φυματίωσης. Χαράλαμπος Μόσχος Επιμελητής Α Πνευμονολόγος-Φυματιολογος ΝΝΘΑ Η ΣΩΤΗΡΙΑ

Διάγνωση λανθάνουσας φυματίωσης. Χαράλαμπος Μόσχος Επιμελητής Α Πνευμονολόγος-Φυματιολογος ΝΝΘΑ Η ΣΩΤΗΡΙΑ Διάγνωση λανθάνουσας φυματίωσης 1 Χαράλαμπος Μόσχος Επιμελητής Α Πνευμονολόγος-Φυματιολογος ΝΝΘΑ Η ΣΩΤΗΡΙΑ Τι είναι η λανθανουσα φυματική λοίμωξη (ΛΦ)? 2 Υποκλινική νόσος ΛΦ είναι η παρουσία M. tuberculosis

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ) ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ) Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση: 1. Οι ιοί αποτελούνται

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα Human Papilloma Virus (HPV) στη Κύπρο

Συχνότητα Human Papilloma Virus (HPV) στη Κύπρο E M E D N L C SCIENCES BIOMEDICAL E N T E R Kέντρο Μέντελ για Βιοιατρικές Επιστήμες Συχνότητα Human Papilloma Virus (HPV) στη Κύπρο Βασίλειος Τάνος MD PhD www.mendelcenter.org Picture taken from leaflet

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΩΔΕΙΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ

ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΩΔΕΙΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΩΔΕΙΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ Ελένη Σπανίδου-Καρβούνη Καρβούνη, FRCPC Παθολογοανατόμος Αρεταίειο Νοσοκομείο Προκαρκινωματώδεις αλλοιώσεις του παγκρέατος Παγκρεατική Ενδοεπιθηλιακή Νεοπλασία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Συγκριτική διερεύνηση των γνώσεων, στάσεων και αντιλήψεων του γενικού πληθυσμού για το

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση

Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση Ο καρκίνος είναι μια ιδιαίτερα ετερογενής νόσος, που προκύπτει από συσσώρευση μεταλλάξεων του DNA. Η αιτιολογία του καρκίνου είναι πολυπαραγοντική,

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του 1 Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του μαστού. Ο καρκίνος του μαστού είναι με μεγάλη διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

Ι. Βλαχογιαννάκος, Γ. Β. Παπαθεοδωρίδης, Γ.Ν. Νταλέκος, Α. Αλεξοπούλου, Χ. Τριάντος, Ε. Χολόγκιτας, Ι. Κοσκίνας

Ι. Βλαχογιαννάκος, Γ. Β. Παπαθεοδωρίδης, Γ.Ν. Νταλέκος, Α. Αλεξοπούλου, Χ. Τριάντος, Ε. Χολόγκιτας, Ι. Κοσκίνας ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΗΠΑΤΟΣ (ΕΕΜΗ) ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΙΟΥ ΤΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑΣ Β ΚΑΤΑ ΤΗ ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Ι. Βλαχογιαννάκος,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Θέµα 1 ο 1. Τα άτοµα που είναι ετερόζυγα για τη β-θαλασσαιµία: α. Εµφανίζουν ήπια αναιµία β. Έχουν ευαισθησία στην ελονοσία γ. Συνθέτουν µεγάλη ποσότητα HbF δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΗPV-ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΩΝ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΝΤΡΕΣ

ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΗPV-ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΩΝ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΝΤΡΕΣ ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΗPV-ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΩΝ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΝΤΡΕΣ ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΟΣ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΡΩΚΤΟΥ ΓΟΝΟΤΥΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΟΡΘΟΠΡΩΚΤΙΚΗ ΗPV NOΣΟ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΜΑΥΡΟΓΙΑΝΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση: καινούργιος ευρωπαϊκός ορισμός κρούσματος για ηπατίτιδα Β

Πρόταση: καινούργιος ευρωπαϊκός ορισμός κρούσματος για ηπατίτιδα Β ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ.) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Αλλαγή του ορισμού κρούσματος της Ηπατίτιδας Β και C Δήλωση των περιστατικών χρόνιας ηπατίτιδας Το ECDC προτείνει

Διαβάστε περισσότερα

Γενική Μικροβιολογία. Ενότητα 12 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΟΛΟΓΙΑ

Γενική Μικροβιολογία. Ενότητα 12 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΟΛΟΓΙΑ Γενική Μικροβιολογία Ενότητα 12 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΟΛΟΓΙΑ Όνομα καθηγητή: Δ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ Όνομα καθηγητή: Γ. ΖΕΡΒΑΚΗΣ Όνομα καθηγητή: ΑΝ. ΤΑΜΠΑΚΑΚΗ Τμήμα: ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

16. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΟΛΠΟΤΡΑΧΗΛΙΚΩΝ ΕΠΙΧΡΙΣΜΑΤΩΝ

16. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΟΛΠΟΤΡΑΧΗΛΙΚΩΝ ΕΠΙΧΡΙΣΜΑΤΩΝ 16. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΟΛΠΟΤΡΑΧΗΛΙΚΩΝ ΕΠΙΧΡΙΣΜΑΤΩΝ Οι οδηγίες για την αντιμετώπιση των γυναικών με κυτταρολογικές ή/και ιστολογικές ανωμαλίες είναι αυτές της Αμερικανικής Εταιρίας ς και Παθολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 23 10 2011 ΘΕΡΙΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Όλα τα βακτήρια: Α. διαθέτουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΘΑΝΑΣΕΛΛΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΝΑΖΟΥ ΕΛΕΝΗ ΤΣΙΠΡΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ. Πέτρος Καρκαλούσος

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΘΑΝΑΣΕΛΛΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΝΑΖΟΥ ΕΛΕΝΗ ΤΣΙΠΡΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ. Πέτρος Καρκαλούσος Γνώσεις και τάσεις των φοιτητριών για τον ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV, Human Papilloma Virus), τους τρόπους μετάδοσης, τις μορφές πρόληψης και τον εμβολιασμό. ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΘΑΝΑΣΕΛΛΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

6η Σύνοδος. Τρόπος διενέργειας του τοκετού ως παράµετρος αύξησης ή ελάττωσης του κινδύνου µόλυνσης του νεογνού. της Ελληνικής HPV Εταιρείας

6η Σύνοδος. Τρόπος διενέργειας του τοκετού ως παράµετρος αύξησης ή ελάττωσης του κινδύνου µόλυνσης του νεογνού. της Ελληνικής HPV Εταιρείας Τρόπος διενέργειας του τοκετού ως παράµετρος αύξησης ή ελάττωσης του κινδύνου µόλυνσης του νεογνού 6η Σύνοδος της Ελληνικής HPV Εταιρείας Αλέξανδρος Ι. Σωτηριάδης Επ. Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Σιαφάκας Λέκτορας Διαγνωστικής Ιολογίας Εργαστήριο Κλινικής Μικροβιολογίας ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ»

Νικόλαος Σιαφάκας Λέκτορας Διαγνωστικής Ιολογίας Εργαστήριο Κλινικής Μικροβιολογίας ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ» Νικόλαος Σιαφάκας Λέκτορας Διαγνωστικής Ιολογίας Εργαστήριο Κλινικής Μικροβιολογίας ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ» DNA RNA: ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ, ΜΕΤΑΓΡΑΦΗ, ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ DNA RNA: Βασικά Χαρακτηριστικά Ρόλος Κεντικό Δόγμα της Βιολογίας:

Διαβάστε περισσότερα

Οι ασφαλισμένοι ΕΟΠΥΥ αποζημιώνονται, μόνο εφόσον έχει προηγηθεί η έγκριση του ελεγκτή ιατρού ΕΟΠΥΥ για την αποστολή του δείγματος στο εξωτερικό.

Οι ασφαλισμένοι ΕΟΠΥΥ αποζημιώνονται, μόνο εφόσον έχει προηγηθεί η έγκριση του ελεγκτή ιατρού ΕΟΠΥΥ για την αποστολή του δείγματος στο εξωτερικό. 2.α. ΟNCOTYPE Σε γυναίκες με καρκίνο του μαστού αρχικού σταδίου (με θετικούς ορμονοϋποδοχείς και αρνητικούς μασχαλιαίους λεμφαδένες) παρέχεται η τεχνική της αλυσιδωτής αντίδρασης της αντίστροφης μεταγραφάσης

Διαβάστε περισσότερα

Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών

Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΛ: 2310892819

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.1 Ομοιόσταση 4.2 Ασθένειες 4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.3 Αμυντικοί μηχανισμοί του ανθρώπινου οργανισμού 4.4 Τρόποι ζωής και ασθένειες Μάρθα Καρβουνίδου ΠΕ1404

Διαβάστε περισσότερα

Biohe enika ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ. μοριακή ανίχνευση του ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων Τμήμα Γενετικής και Μοριακής Διαγνωστικής

Biohe enika ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ. μοριακή ανίχνευση του ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων Τμήμα Γενετικής και Μοριακής Διαγνωστικής Biohe enika ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ μοριακή ανίχνευση του ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων Τμήμα Γενετικής και Μοριακής Διαγνωστικής ΜΟΡΙΑΚΗ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΤΟΥ ΙΟΥ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΘΗΛΩΜΑΤΩΝ Μοριακή ανίχνευση του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΑΔΕΝΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ. Μαρία Παπαευθυμίου Διευθύντρια Κυτταρ/κού Τμήματος Νοσοκομείο "Αλεξάνδρα"

ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΑΔΕΝΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ. Μαρία Παπαευθυμίου Διευθύντρια Κυτταρ/κού Τμήματος Νοσοκομείο Αλεξάνδρα ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΑΔΕΝΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ Μαρία Παπαευθυμίου Διευθύντρια Κυτταρ/κού Τμήματος Νοσοκομείο "Αλεξάνδρα" ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΑΔΕΝΙΚΩΝ ΑΛΛΟΙΩΣΕΩΝ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ (Σύστημα Bethesda 2001) 1) Άτυπα αδενικά

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι ομοιοστατικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΡΟΔΟΥ «ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ» ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΡΟΔΟΥ «ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ» ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΡΟΔΟΥ «ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ» ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΣ ΚΥΣΤΗ Κοίλο μυώδες όργανο που υποδέχεται, αποθηκεύει και αποβάλλει τα ούρα Μέρη της κύστης Κορυφή Σώμα Πυθμένας Ανατομικά

Διαβάστε περισσότερα

Δ. Ιακωβίδης. Πνευμονολόγος Aν. Διευθυντής Μονάδα επεμβατικής Πνευμονολογίας Γ.Π.Ν. «Γ. Παπανικολάου

Δ. Ιακωβίδης. Πνευμονολόγος Aν. Διευθυντής Μονάδα επεμβατικής Πνευμονολογίας Γ.Π.Ν. «Γ. Παπανικολάου Δ. Ιακωβίδης Πνευμονολόγος Aν. Διευθυντής Μονάδα επεμβατικής Πνευμονολογίας Γ.Π.Ν. «Γ. Παπανικολάου Νέα διαγνωστικά μέσα για τη λανθάνουσα φυματίωση Η στοχευμένη δοκιμασία δερματικής φυματινοαντίδρασης

Διαβάστε περισσότερα

The new multicomponent vaccine against meningococcal serogroup B, 4CMenB: immunological, functional and structural characterization of the antigens

The new multicomponent vaccine against meningococcal serogroup B, 4CMenB: immunological, functional and structural characterization of the antigens The new multicomponent vaccine against meningococcal serogroup B, 4CMenB: immunological, functional and structural characterization of the antigens Το νέο, πολλαπλών συστατικών, εµβόλιο έναντι της οροοµάδας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 8 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ 5ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΙΛΙΟΥ 1 8. Εφαρμογές της Βιοτεχνολογίας στην Ιατρική Φαρμακευτικές πρωτεΐνες Τι είναι οι φαρμακευτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. γ 2. α 3. β 4. δ 5. δ Β. Ερωτήσεις σωστού - λάθους 1. Σωστό 2. Λάθος 3. Λάθος 4. Λάθος 5. Σωστό ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ (Mερική ενημέρωση κειμένου Δεκέμβριος 2010) M.Babjuk, W. Oosterlinck, R. Sylvester, E. Kaasinen, A. Böhle, J. Palou, M. Rouprê Eur Urol

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η ηπατίτιδα Α; Η ηπατίτιδα Α είναι μια νόσος του ήπατος που προκαλείται από τον ιό της ηπατίτιδας Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΜΑΧΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΜΑΧΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΜΑΧΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΟAΝΑΤΟΜΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΟΜΑΔΑ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΑΘΗΝΑ 15 Δεκεμβρίου 2004 Mαρία Δαιμονάκου- Βατοπούλου Αναπληρώτρια Διευθύντρια Σισμανόγλειο ΓΠΝΑ Kαρκινογέννεση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΚΑΙ Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΟΙ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΚΑΙ Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΟΙ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΚΑΙ Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Dr. Γιώργος ΜΙΧΑΗΛ BSCCP/RCOG DT Diploma in Colposcopy Ο Ο τραχηλικός καρκίνος αποτελεί μια πολύ σπάνια συνέπεια μιας ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΙΟΣ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΘΗΛΩΜΑΤΩΝ

Ο ΙΟΣ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΘΗΛΩΜΑΤΩΝ Ο ΙΟΣ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΘΗΛΩΜΑΤΩΝ (HPV) ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΟΣ ΝΕΟΤΕΡΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ Θ. Αγοραστός Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Α.Π.Θ. Δ Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ: Η μέχρι

Διαβάστε περισσότερα

21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ

21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ 21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Ο καρκίνος του μαστού είναι ο πιο συχνός καρκίνος της γυναίκας. Η επίπτωση παγκόσμια είναι περίπου 89 περιστατικά/100.000 γυναίκες ενώ αναφέρονται 800.000 νέα περιστατικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Dr Α. Μεντής, Ιατρός Βιοπαθολόγος, Κλινικός Μικροβιολόγος ιευθυντής ιαγνωστικού Τμήματος ιευθυντής Εργαστηρίου Ιατρικής Μικροβιολογίας ιευθυντής Εθνικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Χρ.Τσοµπανίδου Παθολογοανατόµος Συντονίστρια Διευθύντρια Νοσοκοµείο Θεσ/νίκης «Άγιος Δηµήτριος» προέρχονται από το φυσιολογικό επιθήλιο µε την

Διαβάστε περισσότερα

Π. Σταµατόπουλος. Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Α Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ.

Π. Σταµατόπουλος. Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Α Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. Π. Σταµατόπουλος Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Α Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. Περιγραφή του ιού Επιδηµιολογία Οδός προσβολής Επιπτώσεις από την µόλυνση Εξελικτική πορεία µόλυνσης Πρόληψη

Διαβάστε περισσότερα

University of Cyprus Biomedical Imaging and Applied Optics. ΗΜΥ 370 Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Μηχανική. Καρκίνος

University of Cyprus Biomedical Imaging and Applied Optics. ΗΜΥ 370 Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Μηχανική. Καρκίνος University of Cyprus Biomedical Imaging and Applied Optics ΗΜΥ 370 Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Μηχανική Καρκίνος Κύριες αιτίες θανάτου στις ΗΠΑ US Mortality, 2003 Σειρά Αιτία Θανάτου Αρ. % όλων των Θανάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η ΝΕΑ ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΧΟΙΡΩΝ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η ΝΕΑ ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΧΟΙΡΩΝ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΨΟΥΡΗ 4 412 22 ΛΑΡΙΣΑ ΤΗΛ. 2410 627142 FAX 2410 627143 E-MAIL:GEOTEE_L@OTENET.GR Λάρισα 30-04-2009 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η ΝΕΑ ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΧΟΙΡΩΝ Παγκόσμια ανησυχία

Διαβάστε περισσότερα

Μαντάς Αθανάσιος Δερματολόγος Αφροδισιολόγος Επιστημονικός συνεργάτης B Κλινική Δερματικών και Αφροδισίων Νοσημάτων Α.Π.Θ Γ.Ν.

Μαντάς Αθανάσιος Δερματολόγος Αφροδισιολόγος Επιστημονικός συνεργάτης B Κλινική Δερματικών και Αφροδισίων Νοσημάτων Α.Π.Θ Γ.Ν. Νόσος Queyrat Μαντάς Αθανάσιος Δερματολόγος Αφροδισιολόγος Επιστημονικός συνεργάτης B Κλινική Δερματικών και Αφροδισίων Νοσημάτων Α.Π.Θ Γ.Ν. «Παπαγεωργίου» ΟΡΙΣΜΟΣ Η ερυρθροπλασία του Queyrat είναι μία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ Ανθεκτικότητα Γενικά Η εξέλιξη των καλλιεργούµενων φυτών είναι το αποτέλεσµα φυσικής και τεχνητής επιλογής Η επιλογή για αυξηµένες

Διαβάστε περισσότερα

Εμβόλιο έναντι του ιού ανθρώπινων θηλωμάτων (H PV)

Εμβόλιο έναντι του ιού ανθρώπινων θηλωμάτων (H PV) Εμβόλιο έναντι του ιού ανθρώπινων θηλωμάτων (H PV) > 1. Πως μπορώ να προφυλαχθώ από τον ιό H PV και τα σχετιζόμενα νοσήματα; Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος προστασίας είναι ο εμβολιασμός. Σήμερα, κυκλοφορούν

Διαβάστε περισσότερα