Εργαστήριο Φαρµακολογίας και Γ Νευρολογική Κλινική, Ιατρικό Τµήµα ΑΠΘ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εργαστήριο Φαρµακολογίας και Γ Νευρολογική Κλινική, Ιατρικό Τµήµα ΑΠΘ"

Transcript

1 οµικές και µοριακές µεταβολές στη νόσο Alzheimer: Στόχοι φαρµακολογικών παρεµβάσεων σε µοριακό επίπεδο Β. Κόκκας, Γ. Κίτσιος, Μ. Τσολάκη Εργαστήριο Φαρµακολογίας και Γ Νευρολογική Κλινική, Ιατρικό Τµήµα ΑΠΘ Ψυχιατρική 2003, 14:28-45 Η αυξηµένη σύνθεση β-αµυλοειδούς και η εναπόθεσή του στους νευρώνες και το αγγειακό τοίχωµα θεωρείται σήµερα ως µία πιθανή αιτία παθογένεσης της νόσου Alzheimer. Τα αίτια, βέβαια, της νόσου αυτής δεν είναι επαρκώς γνωστά, αλλά η συνεχής έρευνα δίδει πληροφορίες και παρέχει νέους στόχους για τον σχεδιασµό φαρµακολογικών παρεµβάσεων σε µοριακό επίπεδο. Μία από τις κυριότερες θεραπευτικές επιλογές αποτελεί η προσπάθεια να αυξηθούν τα επίπεδα της ακετυλοχολίνης στον εγκεφαλικό ιστό και σήµερα είναι σε ευρεία χρήση η δεύτερη γενιά των εκλεκτικών αναστολέων της ακετυλοχολινεστεράσης. Τα οιστρογόνα που προστατεύουν τη λειτουργία του αγγειακού τοιχώµατος από τη βλαβερή επίδραση του β-αµυλοειδούς και συνδυάζουν και αντιοξειδωτικές ενέργειες µπορούν να συνεισφέρουν στην όλη θεραπευτική προσπάθεια. Παράγοντες που ενισχύουν τη δράση του αδρενεργικού και του γλουµινεργικού συστήµατος ευρίσκονται υπό έρευνα ή σε φάση κλινικών δοκιµών. Μία από τις µελλοντικές θεραπευτικές προσεγγίσεις θα ήταν η φαρµακολογική τροποποίηση του µεταβολισµού της προδρόµου πρωτέϊνης του β- αµυλοειδούς µε στόχο την ελαττωµένη σύνθεση του τελευταίου. Παράγοντες που επηρεάζουν σε µοριακό επίπεδο την απόπτωση, όπως οι κασπάσες και η οικογένεια των πρωτέϊνών ΒcΙ-2, η παρεµπόδιση της υπερφωσφορυλίωσης της ενδοκυττάριας πρωτεΐνης τ, οι αντιφλεγµονώδεις και αντιοξειδωτικοί παράγοντες, οι στατίνες και οι νευροτροφικοί παράγοντες, αποτελούν στόχους για µελλοντική φαρµακολογική παρέµβαση. Λέξεις ευρετηρίου: νόσος Alzheimer, παθογένεια, φαρµακευτικές παρεµβάσεις. Εισαγωγή Η συνεχής και εκτεταµένη έρευνα που αποβλέπει στην εξακρίβωση των αιτίων της νόσου Alzheimer οδηγεί σε πολύ ενδιαφέρουσες πληροφορίες που αφορούν τις µεταβολές που πραγµατοποιούνται σε µοριακό επίπεδο κατά την εξέλιξη της νόσου. Οι γνώσεις αυτές αποκαλύπτουν µοριακά στοιχεία που αποτελούν κοµβικά σηµεία των διενεργούµενων βιοχηµικών µεταβολών. Τα µόρια αυτά αποτελούν σήµερα στόχους φαρµακολογικών παρεµβάσεων, οι οποίες θα αποσκοπούν στην αναστολή των παθολογικών εξελίξεων και στην αποκατάσταση της διαταραχθείσης φυσιολογικής λειτουργίας. Στο κείµενο που ακολουθεί γίνεται µια προσπάθεια να αναπτυχθούν εν συντοµία τα βασικά µορφολογικά και βιοχηµικά χαρακτηριστικά της νόσου και στη συνέχεια να γίνει αναφορά της ερευνητικής προσπάθειας που γίνεται σήµερα για φαρµακολογικές παρεµβάσεις σε µοριακό επίπεδο. Βασικά µορφολογικά χαρακτηριστικά της νόσου Η νόσος Alzheimer χαρακτηρίζεται από την παρουσία των γεροντικών ή νευριτικών πλακών στον εξωκυττάριο χώρο, που αποτελούνται από εκφυλισµένες νευρικές απολήξεις µε κεντρική εναπόθεση β-αµυλοειδούς, πρωτέϊνογλυκανών και άλλων πρωτεϊνών και από τις ενδονευρωνικές νευρόϊνιδιακές αλλοιώσεις στο κυτταρόπλασµα

2 που αποτελούν δεµάτια ελικοειδών κατά ζεύγη ινιδίων, όπου σηµαντικό ρόλο για τον σχηµατισµό τους παίζει η υπερφωσφορυλίωση της µικροσωληναριακής πρωτεΐνης τ. 1 Η αυξηµένη σύνθεση β-αµυλοειδούς και η εναπόθεσή του στους νευρώνες και το αγγειακό τοίχωµα θεωρείται σήµερα ως η πιθανότερη αιτία παθογένεσης της νόσου Alzheimer. Σ' αυτό συνηγορούν µελέτες που αναφέρουν ότι όλες οι γενετικές µεταλλάξεις που συνδέονται µε τις οικογενείς µορφές της νόσου έχουν σχέση µε µεταβολές της βιοχηµικής διαδικασίας σχηµατισµού β-αµυλοειδούς από την πρόδροµη πρωτεϊνική µορφή αυτού ΑΡΡ (Amyloid Precursor Protein). Παράλληλα, µέσα στους νευρώνες, οι οποίοι παρουσιάζουν τη χαρακτηριστική εικόνα της κοκκιοκενοτοπιώδους εκφύλισης, παρατηρείται η συγκέντρωση υπό µορφή κοκκίων µιας πρωτεΐνης που οµοιάζει µε την τουµπουλίνη. Επίσης, σε όλες τις περιπτώσεις έχει διαπιστωθεί ελαττωµένη απελευθέρωση του νευροπροστατευτικού πεπτιδίου sappa. Τέλος, υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι η απόπτωση παίζει σπουδαίο ρόλο στην ανάπτυξη των χρόνιων '' εκφυλιστικών παθήσεων του νευρικού συστήµατος όπως η νόσος Alzheimer και ότι η εναπόθεση β-αµυλοειδούς συνοδεύεται από τον θάνατο του νευρικού κυττάρου µε έκδηλα αποπτωτικά στοιχεία. 2-4 Ένα από τα άλυτα µέχρι σήµερα προβλήµατα είναι το ποια είναι η πηγή σύνθεσης του β-αµυλοειδούς αν, δηλαδή, συντίθεται στους νευρώνες ή συντίθεται στα αστροκύτταρα και εναποτίθεται στους νευρώνες. Εκείνο που είναι γνωστό είναι ότι τα αστροκύτταρα συνδέονται µε την εµφάνιση των νευριτικών πλακών και ότι διαθέτουν τη γονιδιακή έκφραση της ΑΡΡ. Είναι σε θέση να συνθέσουν άφθονα ποσά β- αµυλοειδούς και µε τον τρόπο αυτόν να αποτελούν σηµαντική πηγή µη νευρωνικής προέλευσης της ουσίας αυτής. Τα ίδια διαθέτουν µεγάλο αριθµό υποδοχέων στην κυτταρική µεµβράνη που συνδέονται µε διαύλους ιόντων ή δεύτερους αγγελιαφόρους στο κυτταρόπλασµα. 2 Οι µεταλλάξεις της µικροσωληναριακής πρωτέϊνης τ, η οποία κωδικοποιείται στη θέση q21 - q22 του χρωµοσώµατος 17 και η υπερφωσφορυλίωση της τελευταίας διαδραµατίζουν επίσης θεµελιώδη ρόλο στη παθογένεια της νόσου. Υπό φυσιολογικές συνθήκες, η πρωτεϊνη αυτή επιταχύνει τον πολυµερισµό της τουµπουλίνης και διασυνδέει τα µικροσωληνάρια µέσω του µακρού προβολικού τµήµατός της, σχηµατίζοντας πυκνά δεµάτια και συνεισφέροντας στη σταθερότητά τους στον άξονα. 1,5 Μακροσκοπικώς, ο εγκέφαλος παρουσιάζει διάχυτη γενικευµένη ατροφία του φλοιού, ιδίως στις µετωπιαίες και κροταφικές περιοχές. Χαρακτηριστική είναι η εµφάνιση πλακών β-αµυλοειδούς σε εκτεταµένες περιοχές του εγκεφάλου, µεταξύ των οποίων περιλαµβάνονται ο φλοιός, ο ιππόκαµπος, τα βασικά γάγγλια, ο οπτικός θάλαµος, ακόµη και η παρεγκεφαλίδα. Ένα από τα σταθερά ευρήµατα είναι η απώλεια των νευρώνων της λιµβικής οδού που έχει σχέση µε τη διαδικασία της µνήµης. 1,6,7 Οι νευριτιδικές πλάκες περιβάλλονται από υπερπλαστικά αστροκύτταρα, των οποίων οι προσεκβολές είναι πλούσιες σε όξινη πρωτεΐνη της νευρογλοίας. Μικρογλοιακά κύτταρα, τα οποία είναι γνωστά για τις ανοσοβιολογικές ιδιότητές τους, διατίθενται κυρίως πέριξ των εναποθέσεων του αµυλοειδούς και η µορφολογία των ποικίλλει από θέση σε θέση και πιθανόν διά φαγοκυτταρώσεως συµβάλλουν στην α- ποµάκρυνση των εκφυλισµένων νευρώνων. 8 Οι συναπτικές αλλοιώσεις αφορούν και τις δύο µεµβράνες. ιαπιστούται διάταση των προσυναπτικών απολήξεων, παρουσία άτυπων µιτοχονδρίων, διατεταµένες δεξαµενές στο λείο ενδοπλασµατικό δίκτυο και µεµβρανώδεις σχηµατισµοί. Ο µετασυναπτικός παράγων παρουσιάζει είτε υποστροφή που παρατηρείται κυρίως στις συναπτικές άκανθες είτε διάταση και άτυπη συγκέντρωση µικρόϊνιδίων, µιτοχονδρίων και, σπανίως, κοκκίων γλυκογόνου. 9 Ένα επίσης από τα κύρια χαρακτηριστικά της νόσου είναι η εκφύλιση των χολινεργικών νευρώνων, που οδηγεί σε διαταραχές της νευροµεταβίβασης µε την ακετυλοχολίνη. 2

3 Αγγειακές αλλοιώσεις Η µορφολογία των τριχοειδών αγγείων του εγκεφάλου διαφέρει σε ορισµένα σηµεία από την αντίστοιχη άλλων οργάνων. Χαρακτηριστική είναι η έλλειψη των πόρων στα ενδοθηλιακά κύτταρα που παρατηρούνται σε άλλους ιστούς, όπως ο νεφρικός και εκείνος των ενδοκρινών αδένων, αλλά και η σχετική έλλειψη στα ίδια κύτταρα πινοκυτταρικών στοιχείων - πλην της περιοχής της παρεγκεφαλίδας ενώ σωληναριώδη σωµάτια έχουν παρατηρηθεί σε κάποια ενδοθηλιακά κύτταρα πλησίον της συσκευής του Golgi. Ο ιδιαίτερος αυτός χαρακτήρας των τριχοειδών του εγκεφάλου αποτελεί το ανατοµικό έρεισµα του αιµατο-εγκεφαλικού φραγµού και εκφράζεται µε τη σχετική στεγανότητα του νευρικού ιστού, τόσο σε ορισµένους µεταβολικούς παράγοντες όσο και σε ορισµένες από τις εξωγενούς προέλευσης ουσίες, µεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται και ορισµένα φάρµακα. Παράλληλα, η υφή των τριχοειδών αυτών είναι συνυφασµένη και µε το ιδιάζον νευροεκκριτικό έργο του οργάνου αυτού. 10,11 Ως εκ τούτου, κάθε µεταβολή των ιδιαιτεροτήτων αυτών των εγκεφαλικών τριχοειδών είναι λογικό να συνοδεύεται και από διαταραχές της λειτουργικότητάς των µε αντίστοιχες επιπτώσεις στη µορφολογία και τη λειτουργία της περιβάλλουσας εγκεφαλικής ουσίας. Είναι γνωστό ότι στη νόσο Alzheimer διαπιστούται η ύπαρξη αγγειακών αλλοιώσεων στον εγκέφαλο. Εκείνο όµως το οποίο δεν είναι γνωστό είναι το κατά πόσον οι αλλοιώσεις αυτές είναι πρωτογενείς ή δευτερογενείς. Εάν οι αλλοιώσεις αυτές είναι πρωτογενείς, τότε θα πρέπει να συνδέονται µε τα αίτια της νόσου. Εάν όµως είναι δευτερογενείς, τότε αποτελούν ακόµη έναν συντελεστή ο οποίος επαυξάνει τις µορφολογικές αλλοιώσεις της νόσου και επιδεινώνει την κατάσταση του ασθενούς. 4 Τα προτριχοειδή αρτηρίδια, τα τριχοειδή και τα µετατριχοειδή φλεβίδια στον εγκέφαλο και ιδιαίτερα στον φλοιό παρουσιάζουν ακανόνιστα κολπώµατα (pouch) και εκφύµατα (excrepenscences), µε αποτέλεσµα να έχουν εµφάνιση δίκην σβόλων (lumpy bumby). Παρουσιάζουν επίσης γενική πάχυνση της βασικής µεµβράνης, διεύρυνση των κλειστών συνάψεων, απώλεια του λεπτού περιαγγειακού νευρικού πλέγµατος που περιβάλει το αγγείο και εµφάνιση µικροκοιλοτήτων στο αγγειακό τοίχωµα στους µισούς από τους ασθενείς. 4,12 Σε ασθενείς που πάσχουν από τη νόσο Alzheimer έχει διαπιστωθεί στα αγγεία του φλοιού ότι κύτταρα στη θέση των περιαγγειακών περικυττάρων και των περιαγγειακών µικρογλοιακών κυττάρων συνθέτουν αµυλοειδή ινίδια στο αγγειακό τοίχωµα. Παρουσιάζονται τρεις βασικές δοµικές αλλαγές: (α) Περικυκλική ή ηµικυκλική πάχυνση του αγγειακού τοιχώµατος περιέχουσα µεγάλο ποσό άµορφου υλικού και ποικίλλοντα αριθµό αµυλοειδών ινών. (β) Οζώδεις αµυλοειδείς εναποθέσεις που περιέχουν άµορφο υλικό και αµυλοειδή ινίδια, εκ των οποίων άλλες είναι σε ευθεία διάταξη και άλλες σε ακτινωτή. (γ) Αµυλοειδή αστεροειδή µορφώµατα που συνίστανται κυρίως σε ακτινοειδή διάταξη δεσµίδων αµυλοειδών ινιδίων και σε λιγότερο άµορφες προσεκβολές. ιαπιστούται η ύπαρξη µίγµατος άµορφης µάζας και αµυλοειδών ινιδίων σε µικροεξοχές της κυτταρικής µεµβράνης των περιαγγειακών κυττάρων και περιοδικά και των περιαγγειακών µικρογλοιακών κυττάρων. Εναποθέσεις αµυλοειδούς παρατηρούνται στο ενδοπλασµατικό δίκτυο και στους διαύλους που συµβάλλουν µε τις εσοχές της κυτταρικής µεµβράνης των περιαγγειακών µικρογλοιακών κυττάρων. Η εναπόθεση αυτή του αµυλοειδούς προκαλεί την εκφύλιση των ενδοθηλιακών κυττάρων και τη στένωση έως την απόφραξη του αγγειακού αυλού. Στις περιοχές που παρατηρείται η αγγειοπάθεια αυτή διαπιστούται συγχρόνως εκφύλιση και των νευρικών κυττάρων. Οι µεταβολές αυτές συνοδεύονται από αστρογλοίωση. Ως εκ τούτου, διαπιστούνται οµοιότητες στο σχηµατισµό της αµυλοειδούς αγγειοπάθειας και των βήτααµυλοειδών πλακών στο

4 νευροπιληµατικό χώρο, φαινόµενο που στηρίζει την άποψη ότι κύτταρα του µονοπυρηνικού φαγοκυτταρικού συστήµατος του εγκεφάλου ( περιαγγειακά κύτταρα και περιαγγειακή µικρογλοία) εµπλέκονται στη σύνθεση αµυλοειδους. 13,14 Στα ενδοθηλιακά κύτταρα διαπιστούται η ύπαρξη κεντριολίων, διατεταµένες δεξαµενές στη συσκευή GoIgi και µικρά πινοκυτταρικά κυστίδια µε πεπαχυσµένα τοιχώµατα. Πολλά ενδοθηλιακά κύτταρα παρουσιάζουν διόγκωση του πυρήνα και του περικαρύου τους και αυτό έχει ως αποτέλεσµα να στενεύει ο αυλός του αγγείου. 4,14 Ένα από τα παθολογικά χαρακτηριστικά της νόσου Alzheimer είναι η εναπόθεση της αµινοξεο-αµυλοειδούς βήτα-πρωτεΐνης (Α-beta ή Αβ ή βαµυλοειδούς) στο τοίχωµα των εγκεφαλικών αγγείων. Οι εναποθέσεις αυτές συνοδεύονται από εκφύλιση των λείων µυϊκών ινών του αγγειακού τοιχώµατος, το οποίο πιστεύεται ότι συµµετέχει στην έκφραση της πρόδροµης µορφής της βήτα πρωτεΐνης (ΑΡΡ: Amyloid Precursor Protein) και στον σχηµατισµό της Αβ. Συγκεκριµένα, η Αβ 1-42, δηλαδή η κυριαρχούσα παθολογική αγγειοεγκεφαλική µορφή της Αβ προκαλεί εκτεταµένη κυτταρική εκφύλιση σε καλλιέργειες ανθρωπίνων λείων µυϊκών ινών που προέρχονται από εγκεφαλικά αγγεία και η οποία συνοδεύεται από έκδηλη αύξηση των επιπέδων της κυτταρικής ΑΡΡ, δυνητικών αµυλοειδογενών καρβοξυλικών περάτων τµηµάτων της ΑΡΡ και διαλυτών Αβ πεπτιδίων. Τα δεδοµένα αυτά συνηγορούν υπέρ του ότι η Αβ συµβάλλει στην έναρξη και την πρόοδο της αγγειοεγκεφαλικής παθολογίας που σχετίζεται µε τη νόσο Alzheimer και τις σχετικές διαταραχές. Όλα αυτά συνηγορούν υπέρ της υπάρξεως ενός µηχανισµού µοριακών µετασχηµατισµών, όπου είναι εµφανής η παρουσία µίας νέας πρόδροµης µορφής που οδηγεί στη σύνθεση και τη συσσώρευση της Αβ. 15 Πιθανόν µία ανεπάρκεια του φραγµού αίµατος εγκεφάλου να παίζει ρόλο στην εξέλιξη της νόσου Alzheimer. Το γεγονός ότι τα τριχοειδή εµφανίζουν αλλοιωµένο τοίχωµα και διεύρυνση των κλειστών συνάψεων ευνοεί τη σκέψη ότι ορισµένες διαταραχές της νόσου συνδέονται µε τη δυνατότητα ορισµένων πεπτιδικών αλύσεων να διέρχονται τον αιµατοεγκεφαλικό φραγµό και να διαχέονται στην εγκεφαλική ουσία. Σήµερα υπάρχουν ενδείξεις ότι η αυξηµένη διαβατότητα του αιµατοεγκεφαλικού φραγµού σε πρωτεΐνες αιµατικής προέλευσης ευνοεί την εξέλιξη νευροπαθολογικών αλλοιώσεων, όπως η αµυλοειδής αγγειοπάθεια και ο σχηµατισµός αµυλοειδών πλακών στον εγκέφαλο επί νόσου Alzheimer. Πειραµατικά δεδοµένα δείχνουν ότι µικροαγγεία που εµφανίζουν αµυλοειδή αγγειοπάθεια ή περιβάλλονται από αµυλοειδείς πλάκες παρουσιάζουν αυξηµένη διαβατότητα στην ενδογενή αλβουµίνη, η οποία αποδεδειγµένως παρουσιάζει συγγένεια µε το αµυλοειδικό υλικό. Η περιαγγειακή παρουσία µικρογλοιακών κυττάρων σχετίζεται προφανώς µε τη διαταραχή που εµφανίζει ο φραγµός αίµατος-εγκεφάλου και αποσκοπεί στην προάσπιση του εγκεφάλου από κυτταρικά στοιχεία και πρωτεΐνες του κυκλοφορούντος αίµατος. 4,8,12,16 Ευρήµατα σε µοριακό επίπεδο Ιδιαίτερη σηµασία από τις αλλοιώσεις που παρατηρούνται κατά τη νόσο Alzheimer έχει εκείνη που αφορά στο επίπεδο των συνάψεων και των νευροµεταβιβαστικών ουσιών. Υπάρχει έκπτωση των χολινεργικών συνάψεων, ιδίως στο επίπεδο του συστή- µατος του αµυγδαλοειδούς πυρήνα, του ιπποκάµπου και του νεοφλοιού και ιδιαίτερα στο βασικό πυρήνα του Meynert. ιαταραχές παρατηρούνται και στους άλλους νευροµεταβιβαστές. Μεταξύ άλλων διαπιστούται ελάττωση των νοραδρενεργικών νευρώνων στο στέλεχος και τον φλοιό και τροποποιήσεις στα επίπεδα των διαφόρων νευροπεπτιδίων. 4,17-19 Η ακετυλοχολίνη συντίθεται στο κυτταρόπλασµα των νευρώνων από τη χολίνη και το ακετυλ-cοα µε την καταλυτική δράση του ενζύµου χολινακετυλοτρανσφεράση (ChAT). Από τις δύο αυτές ουσίες, το ακετυλ-cοα συντίθεται στα µιτοχόνδρια, που

5 αφθονούν στις νευρικές απολήξεις, ενώ η χολίνη προσλαµβάνεται στη νευρική απόληξη από τον εξωκυττάριο χώρο µε τη µεσολάβηση µιας νατριοεξαρτώµενης πρωτεΐνης-µεταφορέως. Μετά τη σύνθεσή της, η ακετυλοχολίνη µεταφέρεται από το κυτταρόπλασµα σε ειδικά κυστίδια, όπου και εναποθηκεύεται. Κατά την αποπόλωση και την ανάπτυξη του δυναµικού ενέργειας, εισέρχεται από τον εξωκυττάριο χώρο Ca 2+ το οποίο µε τη σειρά του αντιδρά µε µια πρωτεΐνη της µεβράνης των αποθηκευτικών κυστιδίων, τη συναπτοταγµίνη, την αποσταθεροποιεί και η ακετυλοχολίνη απελευθερούται από την προσυναπτική µεµβράνη µε τον µηχανισµό της εξωκύτωσης. Μετά την απελευθέρωσή της, η ακετυλοχολίνη διανύει τη συναπτική σχισµή και διεγείρει τους υποδοχείς της στη µετασυναπτική µεµβράνη. Στη συνέχεια διασπάται κυρίως από την ακετυλοχολινεστεράση προς χολίνη και οξεικό οξύ, που είναι αδρανή πρόϊόντα. 7,20 Στη νόσο Alzheimer, η συγκέντρωση και η δράση της ChAT στον ιπποκάµπειο φλοιό και στον νεόφλοιο είναι µειωµένη σε µεγάλο ποσοστό, που µπορεί να φθάνει και το 90%, φαινόµενο που µεταφράζεται σε ανεπαρκή σύνθεση ακετυλοχολίνης. 1 Οι υποδοχείς της ακετυλοχολίνης διακρίνονται σε µουσκαρινικούς (Μ) και σε νικοτινικούς (Ν) και οι δύο τύποι υποδοχέων απαντούν στον εγκέφαλο, οι µεν Μ- υποδοχείς µετασυναπτικώς. αλλά και προσυναπτικώς, ανάλογα µε τον υπότυπο του υποδοχέα και χωρίς αυτό να είναι απολύτως ξεκαθαρισµένο, οι δε Ν-υποδοχείς κυρίως προσυναπτικώς, αν και υπάρχουν απόψεις και για µετασυναπτική εντόπιση. Οι Μ- υποδοχείς ανήκουν στην κατηγορία των επταδιαµεµβρανικών υποδοχέων που συνδέονται µε πρωτεΐνη G και οι Ν-υποδοχείς είναι πρωτεϊνικά µόρια που λειτουργούν συγχρόνως και ως δίαυλο«όντων. Κατά την εξέλιξη της νόσου Alzheimer, έχει διαπιστωθεί απώλεια και στα δύο είδη υποδοχέων. 1,21 Οι Μ-υποδοχείς διακρίνονται σε υποτύπους Μ 1, Μ 2, Μ 3, Μ 4 και Μ 5. Από αυτούς, οι Μ 1, Μ 3, και Μ 5 υποδοχείς της ακετυλοχολίνης στην κυτταρική µεµβράνη συνδέονται µέσω µιας πρωτεΐνης Gq µε το ενζυµικό σύστηµα της φωσφολιπάσης C (PLC: Phospholipase C) που βρίσκεται στην ίδια µεµβράνη. Η µετάδοση της διέγερσης από τους υποδοχείς αυτούς στο σύστηµα της PLC έχει ως αποτέλεσµα την υδρόλυση της διφοσφωρικής φωσφατιδυλινοσιτόλης (ΡΙΡ 2 : Diphosphate Phosphatidylinositol). Από την υδρόλυση αυτή παράγονται δύο προϊόντα: η τριφωσφορική ινοσιτόλη (ΙΡ 3 : Inositol Triphosphate) και η διακυλογλυκερόλη (DG). Η πρώτη κινητοποιεί Ca 2+ από τις ενδοκυττάριες αποθήκες και η δεύτερη διεγείρει την πρωτεϊνική κινάση C (PKC). Η τελευταία φωσφορυλιώνει διάφορους κυτταρικούς στόχους. Οι Μ 2 και Μ 4 υποδοχείς της ακετυλοχολίνης συνδέονται µέσω µιας πρωτεΐνης G 1 µε το ενζυµικό σύστηµα της αδενυλοκυκλάσης (AC) στην κυτταρική µεµβράνη που ανταγωνίζεται το σύστηµα της PLC και το αδρανοποιούν. Οι υποδοχείς που συνδέονται µε πρωτεΐνη G µέσα από πολύπλοκα βιοχηµικά µονοπάτια διεγείρουν µεταγραφικούς παράγοντες που προάγουν τη µεταγραφή και σύνθεση πρωτεϊνών που µεταξύ άλλων ρυθµίζουν και την επιβίωση του κυττάρου Στη νόσο Alzheimer έχει βρεθεί ότι όλοι αυτοί οι µοριακοί µετασχηµατισµοί υστερούν στα νευρικά κύτταρα του εγκεφάλου στις περιοχές που έχουν προσβληθεί, αν και δεν είναι σαφής ο ρόλος κάθε υποτύπου Μ-υποδοχέως. Υπάρχουν µεταβολές στη δραστηριότητα και στα επίπεδα της PLC, καθώς επίσης και υστέρηση και µεταβολές στις βιοχηµικές οδούς που ενεργοποιούνται µετά τη διέγερση των Μ1 υποδοχέων της ακετυλοχολίνης. Ιδιαίτερα παρατηρούνται ελαττωµένα επίπεδα, ελαττωµένη δραστηριότητα και ελαττωµένη ενδοκυττάρια κατανοµή της PKC. Πιθανολογείται αποσύνδεση των υποδοχέων αυτών από την πρωτεΐνη G q, δεδοµένου ότι έχει διαπιστωθεί ελάττωση των θέσεων του υποδοχέως για τη σύνδεση αυτή. Σήµερα υπάρχουν ενδείξεις ότι οι µεταβολές αυτές σχετίζονται µε την παθογένεια του αµυλοειδούς, ότι υπάρχει στενή σχέση µεταξύ των και ότι έχουν πρωτογενή σχέση µε την παθογένεια της νόσου Alzheimer και δεν είναι απόρροια αυτής

6 Υπάρχουν δύο βιοχηµικές οδοί που ξεκινούν από την ΑΡΡ, µία πρωτεΐνη µε περίπου 700 αµινοξέα. Η α-σεκρετάση αποκόπτει την ΑΡΡ µεταξύ λυσίνης-16 και λευκίνης-17, προάγοντας την απελευθέρωση του νευροπροστατευτικού πεπτιδίου sappa. Με τον τρόπο αυτόν εµποδίζεται ο σχηµατισµός β-αµυλοειδούς. Το β-αµυλοειδές πεπτίδιο ή Αβ που αποτελείται από 39 έως 43 αµινοξέα συντίθεται ως φυσιολογικό πρόϊόν από την ΑΡΡ µε τη δράση των β- και γ-σεκρετασών, είναι διαλυτό και υπό παθολογικές συνθήκες καθίσταται µη διαλυτό και συσσωρεύεται σχηµατίζοντας πλάκες. Οι νευριτικές πλάκες περιέχουν ειδικά τα πεπτίδια Αβ 40 και Αβ 42 και τα κλάσµατα αυτά θεωρούνται ως νευροτοξικά. Η διέγερση των Μ1-υποδοχέων αυξάνει την ΑΡΡ και την στρέφει προς την µεταβολική οδό που δεν σχετίζεται µε το β-αµυλοειδές, ενώ παράλληλα µειώνει την παθολογική φωσφορυλίωση της πρωτεΐνης τ και αναστέλλει τη διεργασία της απόπτωσης. 30 Η PKC φαίνεται ότι παίζει βασικό ρόλο στον µεταβολισµό της ΑΡΡ. Σύµφωνα µε παρατηρήσεις, η διέγερση της PKC επηρεάζει τον µεταβολισµό της ΑΡΡ και οδηγεί σε ελαττωµένη σύνθεση β-αµυλοειδούς. Πιστεύεται ότι η PKC φωσφορυλιώνει είτε την α- σεκρετάση είτε, πιθανότερο, έναν άγνωστο κυτταρικό παράγοντα, ο οποίος µε τη σειρά του στρέφει την ΑΡΡ προς την α-σεκρετάση, ενδεχοµένως µε µηχανισµό που στηρίζει την αναπαραγωγή των µικροκυστιδίων που περιέχουν ΑΡΡ από το δίκτυο trans-golgi. Παράλληλα, η πρωτεϊνική κινάση Α (ΡΚΑ) απελευθερώνει το νευροπροστατευτικό πεπτίδιο sappa, πλην όµως δεν είναι εξακριβωµένοι οι ρόλοι της ΡΚΑ και του ενζυµικού συστήµατος της αδενυλοκυκλάσης (AC: Adenyl Cyclase), από το οποίο εξαρτάται η πρώτη. 28 Στη µεταβολική οδό της ΑΡΡ φαίνεται ότι συµµετέχουν και άλλες κινάσες, όπως η τυροσινική κινάση (ΤΚ: Tyrosine Kinase) και οι πρωτεϊνικές κινάσες που ενεργοποιούνται από το µιτογόνο MAPKs (Mitogen Activated Protein Kinases). Για την πρώτη υπάρχουν αναφορές ότι έχει σχέση µε την απελευθέρωση του sappa, ενώ η δεύτερη έχει ρόλο στο σηµείο που η µεταβολική οδός διχάζεται προς την αµυλοειδική και προς τη µη αµυλοειδική πλευρά. 2 Ο προσυναπτικός a7 νικοτινικός υποδοχέας της ακετυλοχολίνης (α7nachr) έχει εντοπισθεί σε σχετικώς υψηλές συγκεντρώσεις στον ιππόκαµπο, στον εγκεφαλικό φλοιό και σε άλλες περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται µε τη νόσο Alzheimer. Ο υποδοχέας αυτός παίζει σηµαντικό ρόλο στην οµοιόσταση του Ca 2+ και στην αγωγή του σήµατος από κύτταρο σε κύτταρο. Το β-αµυλοειδές πιστεύεται ότι µπορεί και δρα ανασταλτικά στις ενέργειες αυτές. 31 Μεταβολές παρατηρούνται και σε άλλα νευροµεταβιβαστικά συστήµατα. Στο αδρενεργικό σύστηµα - που σχετίζεται µε το θυµικό, την προσοχή και τον παράδοξο ύπνο-, η νορεπινεφρίνη µειώνεται κατά 90% στον εγκεφαλικό φλοιό λόγω εκφύλισης των νοραδρενεργικών νευρώνων στον υποµέλανα τόπο, ενώ συγχρόνως παρατηρείται µειωµένη δεσµευτική ικανότητα των α2-αδρενεργικών προσυναπτικών υποδοχέων που, υπό φυσιολογικές συνθήκες, µειώνουν την απελευθέρωση της νοραδρεναλίνης, όταν η συγκέντρωση της τελευταίας αυξηθεί στη συναπτική σχισµή. Η µονοαµινοοξειδάση β (ΜΑΟβ), ένζυµο που αποδοµεί τη νοραδρεναλίνη στο επίπεδο του κυτταροπλάσµατος του νευρώνα, αυξάνεται µε την πάροδο της ηλικίας και φθάνει στα ανώτατα επίπεδα στην ίδια ηλικία που εµφανίζεται και η νόσος. Ελαττωµένη δράση εµφανίζει και το σεροτονινεργικό σύστηµα που σχετίζεται µε το θυµικό, τον ύπνο και την όρεξη λόγω µειωµένης επαναπρόσληψης της οµόλογης µεταβιβαστικής ουσίας, η οποία εµφανίζεται ελαττωµένη στον φλοιό, ενώ µειωµένη είναι η παρουσία των 5-ΗΤ2 υποδοχέων της αµίνης αυτής στον νεόφλοιο, τον ιππόκαµπο και τις υποφλοιώδεις περιοχές. Επίσης παρατηρείται έκπτωση των ντοπαµινεργικών νευρώνων µε ελάττωση της ντοπαµίνης στον ιππόκαµπο, στον κερκοφόρο πυρήνα και στην αµυγδαλή, αιτία η οποία προφανώς είναι υπεύθυνη για τα εξωπυραµιδικά συµπτώµατα που εµφανίζονται κατά την πορεία της νόσου. 1,32

7 Τα αµινοξέα γλουταµικό και ασπαρτικό δρουν ως διεγερτικοί νευροµεταβιβαστές σε διάφορες περιοχές του εγκεφάλου, µεταξύ των οποίων και ο ιππόκαµπος. ρουν µέσω υποδοχέων που διακρίνονται σε ιοντοτροπικούς, δηλαδή υποδοχείς που συγχρόνως είναι και δίαυλοι ιόντων, και σε µεταβοτροπικούς, δηλαδή υποδοχείς που συνδέονται µε πρωτεΐνη G. Οι υποδοχείς αυτοί, που όπως πιστεύεται έχουν σχέση µε τη µνήµη και τη µάθηση, ενισχύουν και παρατείνουν το δυναµικό ενέργειας στη µετασυναπτική µεµβράνη, ενώ η υπερδιέγερσή τους οδηγεί σε νευροτοξικότητα λόγω αθρόας εισβολής Ca 2+. Στη νόσο Alzheimer παρατηρείται ελάττωση του ιονοτροπικού ΝΜDΑυποδοχέως στον ιππόκαµπο και στον νεόφλοιο και αύξηση των επίσης ΑΜΡΑ-ιοντοτροπικών υποδοχέων στα νευρογλοιακά κύτταρα, ενώ η δεσµευτική ικανότητα των µεταβοτροπικών υποδοχέων στον ιππόκαµπο εµφανίζεται ελαττωµένη. Επίσης, σύµφωνα µε αναφορές, µειωµένα επίπεδα GABA και ελάττωση της πυκνότητας εµφανίζουν και οι GΑΒΑ-υποδοχείς στον νεόφλοιο και στον ιππόκαµπο. Οι υποδοχείς αυτοί υπό φυσιολογικές συνθήκες δρουν αναοταλτικά στους νευρώνες, διότι ε- νισχύουν το αρνητικό δυναµικό στο εσωτερικό της κυτταρικής µεµβράνης, προάγοντας την είσοδο CIστο κύτταρο Φαρµακολογικές παρεµβάσεις σε µοριακό επίπεδο. Νέοι µοριακοί στόχοι Η θεραπευτική αγωγή για τη νόσο Alzheimer εξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση, εφόσον δεν είναι απολύτως γνωστά τα αίτια και οι µηχανισµοί που οδηγούν στην εκλεκτική νευρωνική εκφύλιση που παρατηρείται στον εγκέφαλο των ασθενών αυτών. Οι πρόοδοι που σηµειώνονται σε µοριακό και σε γενετικό επίπεδο δίνουν πολλές ελπίδες για το απώτερο µέλλον. εν αρκεί βέβαια η γνώση των γενετικών µηχανισµών και των διεποµένων από αυτούς κυτταρικών πρωτεϊνών. Η δυσκολία είναι επίσης στην επιλογή των πρωτεϊνών στόχων, στην παρασκευή εκλεκτικών φαρµάκων που θα επιδρούν στους στόχους αυτούς και θα έχουν επίσης τη δυνατότητα διείσδυσης στον εγκέφαλο. Αν όλα αυτά επιτευχθούν, τότε απαραίτητη είναι και η κλινική επιβεβαίωση των προσπαθειών αυτών Ενίσχυση χολινεργικής διαβίβασης Στον ιππόκαµπο και τον εγκεφαλικό φλοιό παρατηρείται µειωµένη χολινεργική δραστηριότητα, είτε λόγω καταστροφής των χολινεργικών νευρώνων είτε λόγω µειωµένης σύνθεσης ακετυλοχολίνης αυτό το φαινόµενο οδήγησε στη σκέψη να ενισχυθεί το χολινεργικό σύστηµα στις περιοχές αυτές. Η θεραπεία αυτή στηρίζεται σήµερα κυρίως στην ενίσχυση της δράσης της ακετυλοχολίνης στις νευρικές συνάψεις και η προσπάθεια αποσκοπεί στη σύνθεση και τη χρήση φαρµάκων που θα µπορούν να διαπερνούν τον φραγµό αίµατος εγκεφάλου και να αναστέλλουν, εκλεκτικά τις χολινεστεράσες στα σηµεία αυτά. Σήµερα χρησιµοποιούνται αντιχολινεστερασικά φάρµακα, όπως η τακρίνη, ή δεύτερης γενιάς όπως η δονεπεζίλη, η ριβαστιγµίνη ή η γαλανθαµίνη που είναι αντιστρεπτός και µη συναγωνιστικός χολινεστερασικός αναστολέας µε µακρά δράση και µε περισσότερο κεντρική χολινεργική δραστηριότητα και ιδιαίτερη εκλεκτικότητα για τον ιππόκαµπο και τον φλοιό. Πρόσφατα µάλιστα διαπιστώθηκε ότι τα αντιχολινεστερασικά φάρµακα, εκτός των άλλων, προάγουν και την απελευθέρωση του νευροπροστατευτικού πεπτιδίου sappα. 5,37,38 Οι κλινικές δοκιµές µε τη χορήγηση αγωνιστών των Μ-υποδοχέων, όπως η ξανοµελίνη και η µιλαµελίνη, δεν απέδωσαν ικανοποιητικά αποτελέσµατα. Σε φάσεις κλινικών δοκιµών και µε κωδικά ονόµατα ευρίσκονται και διάφοροι αγωνιστές των νικοτινικών υποδοχέων µε εκλεκτικότητα στον εγκέφαλο. Ειδικότερα εξετάζονται αγωνιστές του υποδοχέα α7nachr, στον οποίο έχει γίνει ήδη αναφορά. Καθώς αυξάνεται η χρήση αντιχολινεστερασικών φαρµάκων, γίνεται περισσότερο αντιληπτή η αυξηµένη ευαισθητοποίηση ορισµένων ατόµων στα φάρµακα αυτά. Το

8 φαινόµενο αυτό οφείλεται σε πολυµορφισµό που παρατηρείται στην περιοχή του προαγωγέα του γονιδίου που κωδικοποιεί την ακετυλοχολινεστεράση, µε αποτέλεσµα τη µειωµένη σύνθεση του ενζύµου. 39 Ενίσχυση άλλων νευροµεταβιβαστικών συστηµάτων Παράλληλα γίνονται προσπάθειες ενίσχυσης και των άλλων νευροµεταβιβαστικών συστηµάτων. Παρατηρήθηκε ότι η σελεγιλίνη, αναστολέας της ΜΑΟβ, βελτιώνει τις νοητικές λειτουργίες των πασχόντων από τη νόσο Alzheimer. Σε ένα διπλό τυφλό πείραµα µε χορήγηση βιταµίνης Ε και σελεγιλίνης παρατηρήθηκε σηµαντική καθυστέρηση του θανάτου και µείωση των ποσοστών ιδρυµατοποίησης και απώλειας καθηµερινών δραστηριοτήτων. Οι παρενέργειες της σελεγιλίνης περιελάµβαναν άγχος, αϋπνία και ψυχωτικές διαταραχές, ενώ ο συνδυασµός των δύο παραγόντων δεν φάνηκε ανώτερος καθενός ξεχωριστά. Παρά την κλινική βελτίωση µε τη σελεγιλίνη, σε νεκροτοµική ανάλυση δεν βρέθηκε µείωση των πλακών Αβ και των νευρόϊνιδικών αλλοιώσεων. 40 Οι αποκλειστές των διαύλων του Ca 2+, όπως η νιµοδιπίνη, προστατεύουν τα νευρικά κύτταρα από την υπερβολική διέγερση και την τοξική δράση του β-α- µυλοειδούς που σε µοριακό επίπεδο εκφράζονται µε αυξηµένη είσοδο Ca 2+ στα κύτταρα αυτά, γεγονός που οδηγεί στον κυτταρικό θάνατο. Τα νοοτρόπα φάρµακα, όπως η πιρακετάµη, η οξιρακετάµη και η ανιρασετάµη, φαίνεται ότι ασκούν θετική επίδραση επί των ανωτέρων ιµυχικών και νοητικών λειτουργιών σε άτοµα µεγάλης ηλικίας, χωρίς όµως να υπάρχουν µεγάλες κλινικές µελέτες που να επιβεβαιώνουν την αποτελεσµατικότητά τους στη νόσο Alzheimer. Αν και δεν είναι απολύτως γνωστός ο µηχανισµός δράσης σε µοριακό επίπεδο, πιστεύεται ότι οι ουσίες αυτές αυξάνουν την αγωγιµότητα των ΑΜΡΑ-υποδοχέων των διεγερτικών αµινοξέων, οι οποίοι φαίνεται ότι έχουν σηµαντικότερο ρόλο από τους ΝΜDΑ-υποδοχείς ως προς τη µακρά µετασυναπτική ενίσχυση, αυξάνουν το εύρος των συναπτικών απαντήσεων στον ιππόκαµπο και προάγουν τη χολινεργική και ντοπαµινεργική δράση στον εγκέφαλο. 33,41 Αντιφλεγµονώδη Η διαπίστωση ότι ασθενείς που ελάµβαναν σε χρόνια βάση µη στεροειδή αναλγητικά αντιφλεγµονώδη φάρµακα παρουσίαζαν ολιγότερο συχνά τη νόσο Alzheimer έστρεψε την έρευνα και προς την κατεύθυνση της φλεγµονής, δεδοµένου ότι η κυκλοξυγενάση-2 (COX-2) που είναι υπεύθυνη για τη σύνθεση των προσταγλανδινών της φλεγµονής εντοπίζεται στον φλοιό και ιδιαίτερα στον ιππόκαµπο. Φάρµακα όπως είναι εκλεκτικοί αναστολείς της COX-2 ερευνώνται σήµερα για την αποτελεσµατικότητά τους επί της νόσου Alzheimer. Οι νεώτεροι αναστολείς COX-2 (celecoxib, rofecoxib) δεν εµφανίζουν γαστρεντερικές επιπλοκές, γεγονός που θα επέτρεπε τη µακροχρόνια χορήγησή τους. 42 Φαίνεται ότι δεν δρουν µόνον επάνω στα µικρογλοιακά και αστρογλοιακά κύτταρα, αλλά επίσης µειώνουν την παραγωγή προσταγλανδινών, οι οποίες και δρουν νευροτοξικά, αλλά και προωθούν την παραγωγή κυτοκινών στα αστροκύτταρα. 43 Οι αναστολείς COX-2 αναστέλλουν επίσης τη δράση ορισµένων παραγόντων (PPARgama και NF-kB) που ευθύνονται για την έ- ναρξη της µεταγραφής πολλών προφλεγµονωδών γονιδίων. 44 Τα αντιφλεγµονώδη επίσης δρουν αφ' ενός στα αιµοπετάλια που αποτελούν πηγή αµυλοειδούς και αφ' ετέρου στην αναστολή της αγγειοσύσπασης και της αυξηµένης διαπερατότητας του αι- µατοεγκεφαλικού φραγµού, φαινοµένων που παρατηρούνται σε αυξηµένα ποσά Αβ στο αίµα. Πάντως µακροχρόνιες µελέτες έδειξαν προφύλαξη µόνο σε ασθενείς κάτω των 75 ετών. 45 Οι πιο πρόσφατες έρευνες αναδεικνύουν έναν προστατευτικό ρόλο και της ασπιρίνης και άλλων παραγόντων (µεφεναµικό οξύ, κετοπροφαίνη) λόγω της

9 αποσβεστικής δράσης τους έναντι του µονοξειδίου του αζώτου, 46 αναστέλλει και τη νευροτοξικότητα του Ζn. 47 ενώ η ασπιρίνη Αντιοξειδωτικοί παράγοντες Η χορήγηση αντιοξειδωτικών παραγόντων, όπως η α-τοκοφερόλη και το ασκορβικό οξύ, ασκεί ευεργετική επίδραση στα αρχικά στάδια της νόσου, προφυλάσσοντας τα νευρικά κύτταρα από τις βλάβες του οξειδωτικού stress, αλλά παρά την καθυστέρηση δεν είναι σε θέση να αναστείλουν την εξέλιξη της νόσου. 48,49 Σε διετή κλινική µελέτη µε χορήγηση βιταµίνης Ε (2000 IU/ηµέρα), παρατηρήθηκε καθυστέρηση στην πορεία της νόσου κατά 6 µήνες, αλλά καµία βελτίωση στο ADAS-Cog score. 40 Το εκχύλισµα του gingko biloba (Egb761) έχει κυτταροπροστατευτικές ιδιότητες και σε κλινικές δοκιµές έδειξε να ωφελεί τις νοητικές ικανότητες, αλλά και γενικότερη βελτίωση που την αναγνώριζαν οι συγγενείς. εν έχει όµως παρατηρηθεί στατιστικώς σηµαντική βελτίωση σε διεθνείς κλίµακες. 50 Ωστόσο, σε συγκριτική µελέτη φάνηκε εξίσου ισχυρό µε δεύτερης γενιάς αναστολείς της χολινεστεράσης. 51 Τέλος, έχει βρεθεί και ένα λιποφιλικό ανάλογο του VIP(st-Nle17), το οποίο εµφάνισε νευροπροστατευτικές ι- διότητες σε πειραµατόζωα µετά από ενδορρινική χορήγηση. 52 Οιστρογόνα Σήµερα υπάρχουν αρκετές γνώσεις για το ρόλο των οιστρογόνων ως νευροπροστατευτικών ουσιών και για τις ενέργειες που ασκούν σε σχέση µε τις βιοχηµικές οδούς που οδηγούν στη σύνθεση του (β- αµυλοειδούς. 53,54 Οι γυναίκες έχουν την τάση να προσβάλλονται από τη νόσο Alzheimer δύο έως τρεις φορές συχνότερα από τους άνδρες. Η ελάττωση των επιπέδων των οιστρογόνων µετά την εµµηνόπαυση συνδέεται σήµερα µε την αυξηµένη συχνότητα της νόσου Alzheimer στις γυναίκες αυτές. Υποδοχείς των οιστρογόνων (ERs: Estrogen Receptors) έχουν βρεθεί σε πολλούς ιστούς έξω από το γενετικό σύστηµα και σ' αυτούς περιλαµβάνονται και ο νευρικός ιστός και το αγγειακό τοίχωµα. Εξ άλλου είναι ήδη γνωστό ότι και ο νευρικός ιστός συνθέτει στεροειδή, τα αποκαλούµενα νευροστεροειδή. Άλλες από τις νευροπροστατευτικές δράσεις των οιστρογόνων οφείλονται στη διέγερση από αυτές των αντίστοιχων πυρηνικών τους υποδοχέων ERs και άλλες είναι ανεξάρτητες αυτών. Από τις ανεξάρτητες των υποδοχέων ενέργειες αναφέρονται η δράση στην κυτταρική µεµβράνη που ρυθµίζει τη νευροµεταβίβαση, µεταβάλλοντας τη δραστηριότητα των συστηµάτων που σχετίζονται µε τους υποδοχείς της κυτταρικής µεµβράνης ή τροποποιώντας τη διεγερσιµότητα των νευρικών µεµβρανών. Επίσης, πιστεύεται ότι τα νευροστεροειδή ασκούν νευραναγεννητικό ρόλο, πιθανόν µέσω των GΑΒΑ - Α υποδοχέων, ενώ ειδικά για την πρεγνενολόνη πιστεύεται ότι ενούµενη µε µια πρωτεΐνη που σχετίζεται µε τα µικροσωληνάρια συµβάλλει στη ρύθµιση της δυναµικής του νευρωνικού κυτταροπλασµατικού σκελετού. Τα οιστρογόνα ασκούν δράση και στο κυτταρόπλασµα, ενεργώντας ως αντιοξειδωτικοί παράγοντες. Η δράση τους αυτή οφείλεται στο ότι το µόριό τους έχει φαινολική δοµή και οµοιάζει προς το αντίστοιχο της α-τοκοφερόλης, της οποίας η αντιοξειδωτική δράση είναι γνωστή. Έχει επίσης διαπιστωθεί ότι η 17β-οιστραδιόλη αναστέλλει το σχηµατισµό β-αµυλοειδούς, διότι διεγείρει τη µεταβολική οδό της ΑΡΡ που ρυθµίζεται από την α-σεκρετάση. Πιστεύεται ότι αυτό επιτυγχάνεται µε επιτάχυνση του ρυθµού µεταφοράς της ΑΡΡ από το δίκτυο traps-golgi στα εκκριτικά κυστίδια. Τα οιστρογόνα παρουσιάζουν επίσης στο κυτταρόπλασµα διασταυρούµενη επικοινωνία µε άλλες βιοχηµικές οδούς. Μία είναι αυτή που µεθοδεύεται από τη ΜΑΡΚ κινάση. Μία δεύτερη είναι η βιοχηµική οδός της κυκλικής µονοφωσφορικής αδενοσίνης (camp) που ξεκινά από τη διέγερση του ενζυµικού συστήµατος της AC και συνδέεται µε το στοιχείο ανταπόκρισης CREB (camp Response Element Binding protein) στο DNA. Επίσης

10 αναφέρεται και επικοινωνία µε τον νευροπροστατευτικό µεταγραφικό παράγοντα NFkB. Τέλος, τα οιστρογόνα µέσω της διέγερσης των ERs υποδοχέων προάγουν τη γονιδιακή µεταγραφή γονιδίων που σχετίζονται µε την επιβίωση των νευρικών κυττάρων. Με τους µηχανισµούς αυτούς προάγεται η ανάπτυξη και η ωρίµανση των νευρικών κυττάρων, η δηµιουργία των συνάψεων, η έκφραση νευροτροφικών παραγόντων όπως ο NGF (Nerve Growth Factor) και οι αντίστοιχοι υποδοχείς του και η αυξηµένη σύνθεση ακετυλοχολίνης. 30,36,55 Η πρόληψη ή η αντιµετώπιση της νόσου µε οιστρογόνα στις γυναίκες ακόµη είναι υπό αµφισβήτηση. Η διαπίστωση ότι υπάρχουν δύο είδη πυρηνικών υποδοχέων των οιστρογόνων, ο ERα και ο ΕRβ, και η διαφοροποίηση των υποδοχέων αυτών ως προς τον ρόλο τους έχουν εντείνει την προσπάθεια τόσο για την κατανόηση του λειτουργικού ρόλου καθενός από αυτούς στους διάφορους ιστούς όσο και για τον σχεδιασµό εκλεκτικών προσδετών. Πολλές από τις νευροπροστατευτικές ενέργειες των οιστρογόνων είναι ανεξάρτητες των υποδοχέων και αυτό θα πρέπει να λαµβάνεται υπ' όψιν ,63 Ειδικότερα, όσον αφορά στο αγγειακό τοίχωµα, έχει βρεθεί ότι τα οιστρογόνα εµποδίζουν την εναπόθεση της Α-beta στο αγγειακό τοίχωµα, την ενδοθηλιακή και τοιχωµατική διάρρηξη από τη διαρροή του πλάσµατος, την ενεργοποίηση των σιτευτικών κυττάρων και των αιµοπεταλίων και ότι αναστέλλουν τις χαρακτηριστικές εικόνες που σχετίζονται µε τη φλεγµονώδη αντίδραση, την προσκόλληση και τη µετανάστευση των λευκοκυττάρων. Τα δεδοµένα αυτά ενισχύουν την άποψη περί του δυνητικού θεραπευτικού ρόλου των οιστρογόνων στη νόσο Alzheimer. 53,56 Τα δεδοµένά όµως από τις κλινικές µελέτες είναι συγκεχυµένα. Σε πειραµατόζωα, τα οιστρογόνα έδειξαν να βελτιώνουν τη χολινεργική µεταβίβαση και την ικανότητα για µάθηση. Σε ανοικτές µελέτες, βελτίωσαν τις νοητικές επιδόσεις και σε συνδυασµό µε τακρίνη ανέκυψε επιπρόσθετο όφελος. Σε ένα πρόσφατο όµως δίπλότυφλό πείραµα δεν φάνηκαν να είναι αποτελεσµατικά και δεν παρουσίασαν βελτίωση σε κλίµακές ΑDAS-COG and CGIC5. 58 Άλλες µελέτες όµως έδειξαν σηµαντική καθυστέρηση στην έφοδο της νόσου και σε µία µελέτη σε 1100 υγιή άτοµα µε χρήση οιστρογόνων επί 1-5 έτη αποδείχθηκε προστατευτική ακόµα και µικρής διάρκειας χορήγηση. 59 Σε αντίθεση µε τον νευροπροστατευτικό ρόλο των οιστρογόνων, τα γλυκορτικοειδή του φλοιού των επινεφριδίων καθιστούν ευένδοτα τα νευρικά κύτταρα του ιπποκάµπου σε καταστάσεις stress, δεδοµένου ότι αυξάνουν τη διεγερσιµότητα των υποδοχέων NMDA, καθώς συνδέονται µε τις υποοµάδες NR2A και NR2B του mrna. Η υπερδιέγερση των υποδοχέων αυτών οδηγεί σε νευροτοξικότητα και αυξηµένη κυτταρική απώλεια. 60 Η ουσία Ρ, ένα ενδογενές δεκαπεπτίδιο που ανήκει στην οµάδα των ταχυκινινών και δρα µέσω των υποδοχέων ΝΚ-1 που συνδέονται µε πρωτεΐνη G, διαδραµατίζει σηµαντικό ρόλο τόσο στη συναπτογένεση και την ανάπτυξη δενδριτικών ακανθών και παράπλευρων αξονικών κλωνίων όσο και στην πλαστικότητα των νευρωνικών πλεγµάτων. Η κατάλληλη αξιοποίηση του παράγοντα αυτού θα µπορούσε να έχει ευεργετικό ρόλο σε εκφυλιστικές καταστάσεις του εγκεφάλου, όπως η νόσος Alzheimer Νευροτροφικοί παράγοντες Στο προσκήνιο ευρίσκονται σήµερα οι προσπάθειες για τη χρησιµοποίηση των νευροτροφινών. Οι νευροτροφίνες και οι νευροτροφικοί παράγοντες διαδραµατίζουν επίσης βασικό ρόλο στην ανάπτυξη και τη διατήρηση της νευρωνικής πλαστικότητας που εκφράζεται µε τη συναπτική πλαστικότητα και διαδραµατίζει σηµαντικό ρόλο στη λειτουργική έκφραση του ΚΝΣ. Οι ουσίες αυτές ασκούν ευοδωτική δράση στην αγωγή της νευρικής διέγερσης, διεγείροντας την αγωγιµότητα των διαύλων του στη µετασυναπτική µεµβράνη των σωµάτων των νευρώνων και των αξονοδενδριτικών

11 συνάψεων των νευρωνικών δικτύων. Επίσης, οι νευροτροφίνες προάγουν την ανάπτυξη του δενδριτικού δικτύου και τη µορφολογική και λειτουργική τροποποίηση του ήδη υπάρχοντος και αποτελούν έναν από τους παράγοντες οι οποίοι συµβάλλουν στην αναγεννητική προσπάθεια. Μία από αυτές, ο αυξητικός των νεύρων παράγων (NGF: Neuronal Growth Factor) παρουσιάζει εκλεκτικότητα προς τους χολινεργικούς νευρώνες, αυξάνει τα επίπεδα της ChAT και εµφανίζεται µειωµένος καθώς η νόσος εξελίσσεται. Ο παράγων αυτός, που σε πειραµατόζωα απεκατέστησε τη µνήµη, χορηγούµενος παρεντερικώς δεν µπορεί να διαπεράσει τον φραγµό αίµατοςεγκεφάλου και η όλη προσπάθεια που γίνεται έχει στόχο να τροποποιηθεί το µόριό του και να παρακαµφθεί το εµπόδιο αυτό Θεραπείες κατά του β- αµυλοειδούς Μία από τις κυριότερες υποθέσεις για την παθογένεια της νόσου επικεντρώνεται στον πιθανό τοξικό ρόλο του υπερβολικά συντιθέµενου β-αµυλοειδούς. Μία µορφή φαρµακολογικής παρέµβασης θα µπορούσε να είναι η παρέµβαση στον µεταβολισµό της πρόδροµης µορφής του αµυλοειδούς από τις σεκρετάσες, µε τελικό στόχο την ελαττωµένη σύνθεση β-αµυλοειδούς, ελπίζοντας ότι µε τον τρόπο αυτόν ελαττώνεται και η σύνθεση ενός νευροτοξικού πεπτιδίου. Η θεραπευτική προσέγγιση στο επίπεδο των σεκρετασών έγκειται είτε στην αναστολή της δράσης της β- και της γ-σεκρετάσης και, κατ' επέκταση, στην αναστολή της παραγωγής Αβ είτε στην εκτροπή του µεταβολισµού της ΑΡΡ προς την κατεύθυνση της α-σεκρετάσης µε σκοπό την αυξηµένη σύνθεση του νευροπροστατευτικού πεπτιδίου sappα. Οι µελέτες γίνονται σε διαγονιδιακούς ποντικούς-πρότυπα της ΝΑ (PDAPP), οι οποίοι αναπτύσσουν προοδευτικά πολλά από παθολογοανατοµικά χαρακτηριστικά της νόσου. 68 α-σεκρετάση: Στη µεταβολική αυτή οδό εµπλέκονται πολλοί δεύτεροι αγγελιαφόροι. Χρειάζεται η πλήρης αποσαφήνιση της ταυτότητας και του ακριβούς ρόλου τους, ώστε να καταστεί δυνατός ο σχεδιασµός ουσιών που θα επηρεάζουν τη µεταβολική αυτή οδό. 2,30 β-σεκρετάση: αποτελεί µέλος µιας νέας τάξης µεµβρανικών ασπαραγινασών που βρίσκονται µόνο στο ΚΝΣ. Μέχρι στιγµής έχει βρεθεί µόνον ένας αναστολέας για το αποµονωµένο ένζυµο που περιέχει ένα κατάλοιπο στατίνης και έχει ΙC 50 της τάξεως των 30 nμ. Υπάρχει ελπίδα για παραγωγή ικανών αναστολέων µε βάση το υπόβαθρο που έχει δηµιουργήσει η έρευνα για τις πρωτεάσες ρενίνης και HIV-1. Παρ' όλα αυτά, η πρακτική χρησιµοποίηση τέτοιων αναστολέων θα ήταν δύσκολη µε δεδοµένα τα φαρµακοκινητικά προβλήµατα και τη δυσκολία στοχοποίησης του ενζύµου εντός του ΚΝΣ. 69 Πάντως, ένα φάρµακο που θα έκανε 25% αναστολή του ενζύµου θα ήταν αρκετό για τη θεραπεία. 70 Παρατηρήθηκε ότι µετάλλαξη των κωδικωνίων 670/671 στην ΑΡΡ οδηγεί σε αυξηµένη δραστικότητα του ενζύµου, ενώ η bafilomycin (αναστολέας ΑΤΡ-ασών) αναστέλλει τη δράση του ενζύµου σε κυτταροκαλλιέργειες. 71 γ-σεκρετάση: Η ταυτότητα του ενζύµου δεν έχει πλήρως αποσαφηνισθεί και βρίσκεται σε πολλούς ιστούς. Η διάσπαση του ΑΡΡ από τη γ-σεκρετάση γίνεται στη µεµβρανική χώρα του µορίου, αυτό υποδηλώνει ότι πρόκειται για ένζυµο καινοφανούς δοµής. Το 1995 κλωνοποίθηκαν δύο γονίδια, οι πρεσενιλίνες 1 και 2, που αποδείχθηκε ότι ασκούν ισχυρό έλεγχο στη γ-σεκρετάση. Οι αναστολείς που έχουν βρεθεί βασίζονται σε πρότυπα αναστολέων των ασπαραγινασών. Επίσης, πεπτιδικές αλδεΰδες αναφέρονται να αναστέλλουν το ένζυµο. 69 Η Εlan Pharmaceuticals παρήγαγε έναν αναστολέα µε θεραπευτικό δείκτη που δεν κρίνεται ασφαλής (θα απαιτούνταν πάνω από 100). 70 Το 2001 σε διαγονιδιακούς ποντικούς επιτεύχθηκε ελάττωση των επιπέδων του Αβ µε δοσοεξαρτώµενο τρόπο, τρεις ώρες µετά από per os χορήγηση Ν-(Ν-3,5-difluorophenacetyl-L-alanyl)-S-phenylglycine-t-butylester. Αυτό αποτελεί και την πρώτη επίδειξη µείωσης του Αβ in vivo. 72 Οι αναστολείς όµως της γ-σεκρετάσης πιστεύεται ότι αναστέλλουν και άλλες µοριακές διεργασίες, κυρίως

12 σχετικές µε την αιµοποίηση, και ίσως για το λόγο αυτόν να αποφέρουν τελικά περιορισµένο θεραπευτικό όφελος. 73 Εναλλακτικές προσεγγίσεις Μια άλλη πρωτεάση που εµπλέκεται στη διάσπαση της ΑΡΡ είναι η προπυλενδοπεπτιδάση. Η αναστολή της µε JTP-4819 προκάλεσε τη µείωση της παραγωγής Αβ, αλλά και αύξησε την απελευθέρωση ακετυλοχολίνης, βελτιώνοντας τις επιδόσεις των ποντικών σε διάφορες δοκιµασίες µνήµης. Το σκεύασµα αποδείχθηκε ασφαλές και σε άρρενες εθελοντές. 74 Άλλες ουσίες που αναστέλλουν τη δηµιουργία του Αβ µε άγνωστο µηχανισµό είναι η ουσία Ν, το βορονικό οξύ και ο αναστολέας της σερινάσης AEBSF. 69 Επίσης, παρατηρήθηκε ότι µια συνθετική πρωτεΐνη εµποδίζει τον σχηµατισµό πλακών από το Αβ, διότι µιµείται την περιοχή αναδίπλωσής του. Κλινικά πειράµατα µε την ουσία αυτή θα άρχιζαν εντός του Σε άλλες µελέτες, βασισµένες στις παρατηρήσεις διάλυσης πλακών αµυλοειδούς σε νεκροτοµικό υλικό µε χηλικές ενώσεις χαλκού και ψευδαργύρου, βρέθηκε ότι το αντιβιοτικό clioquinol διαλύει τις πλάκες in vitro και αναστέλλει το σχηµατισµό τους σε ποντίκια. εν έχει ακόµη ελεγχθεί σε αρρώστους µε ΝΑ και παλαιότερα είχε αποσυρθεί επειδή προκαλούσε οξεία αβιταµίνωση Β Πιθανός θεραπευτικός στόχος είναι και η κασπάση 3, η οποία προωθεί τον σχηµατισµό Αβ. 69 Τέλος, έχει δοκιµαστεί και µια µικρής ροής κοιλιοπεριτοναϊκή παράκαµψη, µε το σκεπτικό ότι θα επιτυγχάνεται καλύτερη κάθαρση του Αβ από τον εγκέφαλο. Η φάση 1 των δοκιµών έχει ολοκληρωθεί µε θετικά αποτελέσµατα, αν και δεν θεωρείται ως πολύ πιθανό µια τόσο επεµβατική προσέγγιση να αποτελέσει θεραπευτική λύση για τη ΝΑ. 70 Εµβολιασµός Στις κλασσικές µελέτες του Schenk, διαγονιδιακοί ποντικοί PDAPP ανοσοποιήθηκαν µε το πεπτίδιο Αβ(1-42) στη ηλικία των 6 µηνών, δηλαδή πριν την έναρξη της νόσου και στους 11 µήνες, όταν είχαν ήδη εγκατασταθεί οι αλλοιώσεις της ΝΑ. Τα νεώτερα ποντίκια δεν ανέπτυξαν τις παθολογοανατοµικές αλλοιώσεις της νόσου, ενώ στα γηραιότερα παρατηρήθηκε καθυστέρηση στην εξέλιξη και στην έκταση της νόσου. Τα αποτελέσµατα φαίνονται στον πίνακα 1. Ο µηχανισµός δράσης είναι ο εξής: παράγονται αντισώµατα που διεισδύουν σε µικρές ποσότητες µέσα από τον αιµατοεγκεφαλικό φραγµό, σηµαίνουν το Αβ και ενεργοποιούν τα µικρογλοιακά κύτταρα για φαγοκυττάρωση. 75 Πρόσφατα, προτάθηκε και ένας νέος µηχανισµός δράσης που βασίζεται στη µεταβολή της ισορροπίας των συγκεντρώσεων του Αβ του πλάσµατος και του ΕΝΥ, µε αποτέλεσµα την καλύτερη κάθαρση του ΚΝΣ από το Αβ. 76 Στους ποντικούς δεν διαπιστώθηκε µόνο µείωση των παθολογοανατοµικών αλλοιώσεων, αλλά και κλινική βελτίωση µε παρεµπόδιση απώλειας µνήµης και νοητικές επιδόσεις καλύτερες από οµάδα ελέγχου. 77 Αλλά και περιφερικώς χορηγούµενα αντισώµατα κατάφεραν να διαπεράσουν τον φραγµό και να προωθήσουν την αποδόµηση του Αβ. 78 Επίσης, παρήχθη ένα νέο εµβόλιο µε αλληλουχία 4 αµινοξέων EFRH του Αβ επάνω σε νηµατοειδείς φάγους (επίτοπος καθοριστικός για τον σχηµατισµό ινιδίων) που οδήγησε στην ανάπτυξη αποτελεσµατικών αντισωµάτων σε χοίρους guinea. Ήταν µια ανοσοποίηση που διαρκούσε πολύ και χωρίς τοξικά αποτελέσµατα. 79 Πίνακας 1. Αποτελέσµατα πειραµάτων εµβολιασµού. Παθολογοανατοµικές αλλοιώσεις Η εναπόθεση Αβ παρεµποδίζεται Το Αβ καταστρέφεται, αλλά η ΑΡΡ µένει ανέπαφη Παρεµποδίζεται η νευριτική δυστροφία

13 Τα αστροκύτταρα µειώνονται, αλλά τα µικρογλοιακά κύτταρα αυξάνονται Αλλαγές στη συµπεριφορά Η µνήµη και η ικανότητα µάθησης διατηρούνται (Moris water maze test) Άλλα αποτελέσµατα Αναπτύσσονται αντισώµατα κατά του Αβ που βρίσκονται στην κυκλοφορία Τα αντισώµατα διαπερνούν τον αιµατοεγκεφαλικό φραγµό Εξάλλου, η ενδορρινική χορήγηση Αβ κρίθηκε αποτελεσµατική. 75 Ένα πρόσφατο πρωτόκολλο περιλαµβάνει την ενδοµυϊκή χορήγηση ενός τµήµατος DNA που κωδικοποιεί το Αβ. Μετά την απορρόφησή του από τα κύτταρα και την έκφρασή του, ακολουθεί η ανοσολογική απάντηση του οργανισµού. 80 Άλλα πειράµατα όµως σε PDAPP ποντικούς έδειξαν υποαπαντητικότητα σε ορισµένους από αυτούς στο Αβ. Αυτό είναι πιθανόν να συµβεί και σε ανθρώπους µε µακράς διαρκείας αυξηµένο ενδοεγκεφαλικό ή περιφερικό Αβ (π.χ. σε µεταλλάξεις πρεσενιλίνης ή σε σύνδροµο Down), που θα έχουν µειωµένη ανταπόκριση στο εµβόλιο. 81 Επιπλέον, οι πιο πρόσφατες έρευνες έδειξαν ότι πιθανότατα θα πρέπει να αναµένεται βελτίωση των νοητικών ικανοτήτων µετά από αρκετό χρονικό διάστηµα από τη χορήγηση του εµβολίου, µια και βραχύχρονες µελέτες δεν έδειξαν κλινική βελτίωση. 82 Σε ανθρώπους, το εµβόλιο θα µπορούσε να χορηγείται σε νέους µεγάλου κινδύνου (οικογενής µορφή), σε ασθενείς µε ήπια νόσο και σε φορείς αλληλόµορφου ΑΡΟΕ-4. Μέχρι στιγµής έχουν ολοκληρωθεί οι δοκιµές της φάσης 1 και στους εθελοντές α- ναπτύχθηκαν αντισώµατα χωρίς να παρατηρηθούν αυτοάνοσες αντιδράσεις ή άλλες παρενέργειες. Εντός του 2001 άρχισαν και οι δοκιµές της φάσης 2 σε ΗΠΑ και Ευρώπη και τα αποτελέσµατά τους θα ήταν κρίσιµα για τη συνέχεια. Όµως, τον Φεβρουάριο του 2002 οι δοκιµές σταµάτησαν λόγω 12 περιστατικών εγκεφαλίτιδας σε Γάλλους ασθενείς και θα συνεχιστούν µόνον αν διευκρινισθούν τα αίτια αυτής της επιπλοκής. Περιορισµός της υπερφωσφορυλίωσης των πρωτεϊνών tau Οι ενδοκυττάριες νευροϊνιδικές αλλοιώσεις που παρατηρούνται στη ΝΑ σχηµατίζονται από την κυτταροσκελετική πρωτεΐνη tau. Όταν η tau χάνει τη συγγένειά της για τους µικροσωληνίσκους, όπως πιστεύεται ότι συµβαίνει κατά τη φωσφορυλίωσή της, συναθροίζεται στο κύτταρο και σχηµατίζει τις χαρακτηριστικές αλλοιώσεις. Αν και στη διαδικασία εµπλέκονται πολλές κινάσες, είναι σχεδόν βέβαιο ότι η διαταραγµένη λειτουργία της Cdk 5 αποτελεί αιτιολογικό παράγοντα. Αποδείχθηκε ότι η µετατροπή της Cdk5 από τη µορφή 35kD στη µικρότερη µορφή 25kD σχετίζεται άµεσα µε αυξηµένη φωσφορυλίωση. Ένα µονοπάτι µελλοντικής έρευνας, λοιπόν, αποτελεί η αναζήτηση αναστολέων της κινάσης Cdk5. Στον σχηµατισµό των νευροϊνιδικών αλλοιώσεων συµµετέχουν και άλλες κινάσες (π.χ. ΜΑΡΚ) και φωσφατάσες (π.χ. η πρωτεϊνική φωσφατάση 2). Μια ανισορροπία στη δράση κινασών και φωσφατασών οδηγεί σε υπερίσχυση της φωσφορυλίωσης. Έχουν βρεθεί αρκετοί παράγοντες που µειώνουν τον βαθµό της φωσφορυλίωσης in vitro, όπως το λίθιο, το PD98059, ένας αναστολέας της ΜΑΡΚ και η πρωτεϊνική φωσφατάση 2 Α. 83 Επίσης, αναστολείς της καθειµίνης D φάνηκε να έχουν ευνοϊκό αποτέλεσµα και αναδεικνύουν µε αυτό τον τρόπο και τη συµµετοχή των λυσοσωµατίων στην παθοφυσιολογία της ΝΑ. 84 Αναστολή της απόπτωσης

14 Απόπτωση είναι ο προγραµµατισµένος θάνατος των κυττάρων που αποσκοπεί στην αποµάκρυνση κυττάρων που είτε περισσεύουν είτε έχουν υποστεί µη ανατάξιµη βλάβη από διάφορα αίτια. Η διαταραχή του αποπτωτικού προγράµµατος οδηγεί σε διάφορες παθολογικές καταστάσεις. Η αθρόα συγκέντρωση προβληµατικών κυττάρων µπορεί να εκτρέψει αυτά προς νεοπλασµατικές καταστάσεις, ενώ η εκτός ελέγχου απόπτωση ευθύνεται για διάφορες νευροεκφυλιστικές καταστάσεις. Η επιβίωση των νευρώνων εξασφαλίζεται µε τη συνεχή καταστολή του µηχανισµού απόπτωσης, ο οποίος είναι προδιαγεγραµµένος από τον γενετικό κώδικα των κυττάρων. Ως εκ τούτου, είναι επόµενο να υπάρχει η σκέψη χρησιµοποίησης µελλοντικά φαρµακευτικών ουσιών µε εκλεκτικότητα σε επιλεγµένους στόχους που θα αναστέλλουν την απόπτωση χωρίς να προάγουν φαινόµενα νεοπλασίας. Ένα παρόµοιο βήµα όµως προαπαιτεί την πλήρη διαλεύκανση των µηχανισµών απόπτωσης που αναπτύσσονται κατά τη νόσο Alzheimer, κάτι το οποίο όµως δεν έχει επιτευχθεί µέχρι σήµερα. Κοµβικό διεγερτικό σηµείο στην εξέλιξη του µηχανισµού απόπτωσης είναι οι κασπάσες. Πρόκειται για πρωτεολυτικά ένζυµα. Τη δράση των κασπασών ανταγωνίζονται ορισµένες από τις πρωτεΐνες της οµάδας των Bcl-2 (Β-cell leukemia oncogene-2), καθώς επίσης οι ανασταλτικές της απόπτωσης πρωτεΐνες (ΙΑΡ: Inhibitor of Apoptosis Protein). Οι πρώτες δρουν ανασταλτικά στην έξοδο του κυτοχρώµατος C από τα µιτοχόνδρια, ενώ οι δεύτερες έχουν άµεση ανασταλτική ενέργεια σε ορισµένες κασπάσες. Ανάµεσα στις ΙΑΡ συγκαταλέγεται και µία που αφορά το νευρικό σύστηµα (ΝΑΙΡ: Neuronal Apoptotic Inhibitory Protein). Η διέγερση του µηχανισµού απόπτωσης οδηγεί σε έξοδο από τα µιτοχόνδρια προς το κυτταρόπλασµα του κυτοχρώµατος C και στον σχηµατισµό ενός συµπλόκου που ονοµάζεται αποπτοσωµάτιο. Το τελευταίο διεγείρει τις κασπάσες. Εάν υπερισχύσει ο µηχανισµός του κυτοχρώµατος C, τότε το τελευταίο διεγείρει την ενεργοποίηση διαφόρων προπρωτεασών της οµάδας των κασπασών που διασπούν τις πρωτεΐνες του κυτταρικού υποστρώµατος. Αυτό έχει ως αποτέλεσµα τον παραµορφωτικό θάνατο του κυττάρου και την ώθηση της φωσφατιδυλοσερίνης στην εξωτερική επιφάνεια της κυτταρικής µεµβράνης. Η τελευταία προσελκύει τα µακροφάγα και ακολουθεί η φαγοκυττάρωση χωρίς την ανάπτυξη φλεγµονής. 85,86 Έναν από τους στόχους της φαρµακολογικής έρευνας προς την κατεύθυνση αυτή αποτελεί η οµάδα των πρωτεϊνών Bcl-2, άλλες εκ των οποίων προάγουν ως προαποπτωτικές και άλλες αναστέλλουν τον µηχανισµό της απόπτωσης. Ένας άλλος στόχος είναι οι κασπάσες, όπου η προσπάθεια αποσκοπεί στην εξωγενή ενίσχυση όλων των διεργασιών που αναχαιτίζουν την ενεργοποίηση των ενζύµων αυτών µε τη χορήγηση νευροτροφινών. Ιδιαίτερος στόχος είναι η κασπάση-12 που θεωρείται ότι έχει σχέση µε τη νευροτοξικότητα του β-αµυλοειδούς και είναι εκκινούσα κασπάση (initiator caspase) διεγείρουσα µε τη σειρά της την κασπάση-7. Στο σηµείο αυτό δρουν ανασταλτικά ορισµένες κυτταρικές πρωτεΐνες. Ανασταλτικές της απόπτωσης πρωτεΐνες είναι η bag, η Bcl-w και η Bcl-x, ενώ πρωτεΐνες που προάγουν την απόπτωση είναι η Βax, η Bak και η Bid Άλλα πεδία έρευνας Η διαπίστωση ότι η ενεργοποίηση των υποδοχέων IGF-1 προστατεύει τα νευρικά κύτταρα µε πολλούς ενδοκυττάριους µηχανισµούς (Ρ13/Akt κινάση, CREB φωσφορυλίωση, µείωση ελευθέρων ριζών) έδωσε το έναυσµα για πολλές µελέτες στον τοµέα αυτόν προς αναζήτηση διεγερτών των υποδοχέων IGF Εξάλλου, οι στατίνες συγκέντρωσαν µεγάλο ενδιαφέρον, καθώς βρέθηκε ότι µε την ελάττωση των επιπέδων χοληστερίνης καθυστερείται η παθογένεση της ΝΑ. Επιπλέον, οι στατίνες προστατεύουν το ενδοθήλιο, επεµβαίνοντας στο συνθετικό σύστηµα του νιτρικού οξέος, αλλά και δρουν ως αντιοξειδωτικοί, αντιφλεγµονώδεις και αντιαιµοπεταλιακοί

15 παράγοντες. Σε χοίρους guinea, η σιµβαστατίνη µείωσε δραστικά τα επίπεδα του Αβ(1-42), το ίδιο συνέβη σε κυτταροκαλλιέργεις. 92 Σε πρόσφατη κλινική µελέτη µε χορήγηση στατινών, διαπιστώθηκε προστασία από τη ΝΑ σε ποσοστό 70%. Επειδή όµως καµία µελέτη µέχρι στιγµής δεν πληροί τους κανόνες της τυχαιότητας, τα σηµερινά δεδοµένα δεν κρίνονται ως επαρκή για την τεκµηρίωση της θεραπευτικής δράσης των στατινών. 93 Τέλος, σε πολύ αρχικό στάδιο βρίσκονται οι έρευνες για την εµφύτευση stem cells στον εγκέφαλο προς αντικατάσταση των κατεστραµµένων νευρικών κυπάρων. 94

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ Ορίζουμε ως διαβιβαστή μια ουσία που απελευθερώνεται από έναν νευρώνα σε μια σύναψη και που επηρεάζει ένα άλλο κύτταρο, είτε έναν νευρώνα είτε ένα κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

ράσεις Οιστρογόνων στον Εγκέφαλο

ράσεις Οιστρογόνων στον Εγκέφαλο ράσεις Οιστρογόνων στον Εγκέφαλο S2 Γενικά για τα Οιστρογόνα ιαφυλικές διαφορές σε γνωστικές λειτουργίες Χωρικές και ποσοτικές δοκιµασίες Λεκτικές ικανότητες, ταχύτητα αντίληψης Μεταβολές ς γνωστικών λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ Η νευρομυϊκή σύναψη αποτελεί ιδιαίτερη μορφή σύναψης μεταξύ του κινητικού νευρώνα και της σκελετικής μυϊκής ίνας Είναι ορατή με το οπτικό μικροσκόπιο Στην

Διαβάστε περισσότερα

Νευροχειρουργική θεραπεία της νόσου Alzheimer. Σάββας Γρηγοριάδης, MD, PhD, FICS Επ. Καθ. Νευροχειροργικής B Nευροχειρουργική Κλινική Α.Π.Θ.

Νευροχειρουργική θεραπεία της νόσου Alzheimer. Σάββας Γρηγοριάδης, MD, PhD, FICS Επ. Καθ. Νευροχειροργικής B Nευροχειρουργική Κλινική Α.Π.Θ. Νευροχειρουργική θεραπεία της νόσου Alzheimer Σάββας Γρηγοριάδης, MD, PhD, FICS Επ. Καθ. Νευροχειροργικής B Nευροχειρουργική Κλινική Α.Π.Θ. O κλασικός ρόλος της Νευροχειρουργικής είναι η διόρθωση δομικών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ Όπως συμβαίνει με τη συναπτική διαβίβαση στη νευρομυϊκή σύναψη, σε πολλές μορφές επικοινωνίας μεταξύ νευρώνων στο κεντρικό νευρικό σύστημα παρεμβαίνουν άμεσα ελεγχόμενοι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER Σπύρος Ευθυµιόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Τµήµα Βιολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών

Η ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER Σπύρος Ευθυµιόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Τµήµα Βιολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Η ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER Σπύρος Ευθυµιόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Τµήµα Βιολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ο εγκέφαλος Ο εγκέφαλος µας επιτρέπει να αντιλαµβανόµαστε το περιβάλλον και τον εαυτό µας (Εικόνα 1). Είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος ALZHEIMER: Συμπώματα, κληρονομικότητα, επιβαρυντικοί και προστατευτικοί παράγοντες και μελλοντικές θεραπείες-οκτ 2012

Η νόσος ALZHEIMER: Συμπώματα, κληρονομικότητα, επιβαρυντικοί και προστατευτικοί παράγοντες και μελλοντικές θεραπείες-οκτ 2012 Η νόσος ALZHEIMER: Συμπώματα, κληρονομικότητα, επιβαρυντικοί και προστατευτικοί παράγοντες και μελλοντικές θεραπείες-οκτ 2012 Eυθυμιόπουλος Σπύρος, Αναπληρωτής Καθηγητής Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών

Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Χηµική Μεταβίβαση Σήµατος Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών 1 Η Επικοινωνία στα Ζωϊκά Κύτταρα 1. Δίκτυα εξωκυτταρικών και ενδοκυτταρικών

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΝΕΥΡΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΝΕΥΡΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΝΕΥΡΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΩΝ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΩΝ 1 Ηλεκτρικές και Χημικές Συνάψεις 2 Ηλεκτρικές

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Μνήμη και Μάθηση Νόσος του Alzheimer

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Μνήμη και Μάθηση Νόσος του Alzheimer ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Μνήμη και Μάθηση Νόσος του Alzheimer Περιγραφή της περίπτωσης (Ι) Γυναίκα 43 ετών διακομίσθηκε στο τμήμα επειγόντων περιστατικών από την οικογένειά της λόγω διαταραχών μνήμης. Η ασθενής

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ 1.1. Εισαγωγή Ο ζωντανός οργανισµός έχει την ικανότητα να αντιδρά σε µεταβολές που συµβαίνουν στο περιβάλλον και στο εσωτερικό του. Οι µεταβολές αυτές ονοµάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων Χρυσούλα Νικολάου Νευροεκφυλιστικά Νοσήματα Νοσολογικές οντότητες, συχνά κληρονομικής αρχής, με προσβολή συγκεκριμένων ανατομικών δομών του Ν.Σ, (επηρεάζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Νευρικό Σύστημα 2 Ανατομία ΝΣ ΝΣ ΚΝΣ (εγκέφαλος + ΝΜ) ΠΝΣ Προσαγωγό (αισθητικό) Απαγωγό Κινητικοί νευρώνες ΑΝΣ Συμπαθητικό Παρασυμπαθητικό 3 Οι διαταραχές της λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΖΑΪΥΟΥ-ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ Κ.

ΠΑΖΑΪΥΟΥ-ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ Κ. Γιατί μας απασχολεί Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1 και 2 συνοδεύονται από μικρο και μακροαγγειακές επιπλοκές Σημαντικότερη αιτία νοσηρότητας και θνητότητας του διαβητικού πληθυσμού Ο κίνδυνος για καρδιαγγειακή

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία Κίττυ Παυλάκη Jeanne Calment Κάπνιζε µέχρι τα 117 Πέθανε στα 122 Η σωστή λειτουργία των οργανισµών απαιτεί τη δυνατότητα προσαρµογής των κυττάρων και κατά συνέπεια και των

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταρική Βιολογία. Ενότητα 12 : Απόπτωση ή Προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος. Παναγιωτίδης Χρήστος Τμήμα Φαρμακευτικής ΑΠΘ

Κυτταρική Βιολογία. Ενότητα 12 : Απόπτωση ή Προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος. Παναγιωτίδης Χρήστος Τμήμα Φαρμακευτικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Κυτταρική Βιολογία Ενότητα 12 : Απόπτωση ή Προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος Παναγιωτίδης Χρήστος ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Εγκέφαλος Μεγάλη αιµάτωση, πολύ σηµαντική για την λειτουργία του Επικοινωνία µε το περιβάλλον Χρησιµοποιεί το 20% του Ο 2 και ως πηγή ενέργειας γλυκόζη Στις χειρουργικές επεµβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες 9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστημα μαζί με το σύστημα των ενδοκρινών αδένων συμβάλλουν στη διατήρηση σταθερού εσωτερικού περιβάλλοντος (ομοιόσταση), ελέγχοντας και συντονίζοντας τις λειτουργίες των

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα Κύτταρο Το κύτταρο αποτελείται από μέρη τα οποία έχουν συγκεκριμένη δομή και επιτελούν μία συγκεκριμένη λειτουργία στην όλη οργάνωση του κυττάρου. Δομή κυτταροπλασματικής μεμβράνης Συστήματα επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΚΑΙ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟΣΕΓΚΕΦΑΛΟΝΩΤΙΑΙΟΥ ΥΓΡΟΥ Το ΚΝΣ για να λειτουργεί φυσιολογικά χρειάζεται πολύ σταθερό περιβάλλον Η σταθερότητα αυτή

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΟ ΥΝΑΜΙΚΗ ΙΙ. Γενικές έννοιες (Θεωρία υποδοχέων - Αγωνιστής ανταγωνιστής) Σηµεία ράσης Μοριακοί Μηχανισµοί ράσης Φαρµάκων

ΦΑΡΜΑΚΟ ΥΝΑΜΙΚΗ ΙΙ. Γενικές έννοιες (Θεωρία υποδοχέων - Αγωνιστής ανταγωνιστής) Σηµεία ράσης Μοριακοί Μηχανισµοί ράσης Φαρµάκων ΦΑΡΜΑΚΟ ΥΝΑΜΙΚΗ ΙΙ Γενικές έννοιες (Θεωρία υποδοχέων - Αγωνιστής ανταγωνιστής) Σηµεία ράσης Μοριακοί Μηχανισµοί ράσης Φαρµάκων Υποδοχείς (φαρµάκων) και ενδοκυττάριες σηµατοδοτικές πορείες - Συστήµατα Μεταγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Προσυναπτικά: 1.δυναµικό παλµού 2.σύνθεση νευροδιαβιβαστών 3.µεταβολισµός 4.έκκριση 5.επαναπρόσληψη 6.διάσπαση

Προσυναπτικά: 1.δυναµικό παλµού 2.σύνθεση νευροδιαβιβαστών 3.µεταβολισµός 4.έκκριση 5.επαναπρόσληψη 6.διάσπαση Επίδραση Φαρµάκων στο ΚΝΣ Προσυναπτικά: 1.δυναµικό παλµού 2.σύνθεση νευροδιαβιβαστών 3.µεταβολισµός 4.έκκριση 5.επαναπρόσληψη 6.διάσπαση Μετασυναπτικά: 7.σύνδεση µε τον υποδοχέα 8.µεταβολές διαπερατότητας

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 9. Νευρικό Σύστημα. Δομή και λειτουργία των νευρικών κυττάρων

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 9. Νευρικό Σύστημα. Δομή και λειτουργία των νευρικών κυττάρων Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 9 Νευρικό Σύστημα Δομή και λειτουργία των νευρικών κυττάρων Νευρικό Σύστημα Το νευρικό σύστημα μαζί με το σύστημα των ενδοκρινών αδένων φροντίζουν να διατηρείται σταθερό το εσωτερικό

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά γάγγλια. Απ. Χατζηευθυμίου Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας

Βασικά γάγγλια. Απ. Χατζηευθυμίου Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας Βασικά γάγγλια Απ. Χατζηευθυμίου Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας Ιεραρχία κινητικού ελέγχου ΠΡΟΘΕΣΗ Αναμετάδοση της πληροφορίας Εξειδίκευση της θέσης και της κίνησης για να εκτελεστεί η πρόθεση δράσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Ιδιωτικό Γενικό Λύκειο Όνομα: Ημερομηνία:./04/2014 ΤΑΞΗ : A Λυκείου ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ 1 ο ΘΕΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11: Ενδοκρινείς αδένες ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Αυτό σημαίνει ότι χρησιμοποιούμε μόνο ενέσιμα φάρμακα και μόνο στο σημείο που πάσχει. ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Ξεκίνησε στη λογική του γιατί να μη χορηγήσω ένα αντιφλεγμονώδες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ. Οι ρυθμιστές του οργανισμού

ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ. Οι ρυθμιστές του οργανισμού ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Οι ρυθμιστές του οργανισμού Είδη αδένων στον άνθρωπο o Εξωκρινείς αδένες: εκκρίνουν το προϊόν τους μέσω εκφορητικού πόρου είτε στην επιφάνεια του σώματος (π.χ. ιδρωτοποιοί και σμηγματογόνοι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Βιολογία ΙI Κυτταρική Επικοινωνία Διδάσκοντες: Σ. Γεωργάτος, Θ. Τζαβάρας, Π. Κούκλης, Χ. Αγγελίδης Υπεύθυνος μαθήματος: Σ. Γεωργάτος Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

Η µελέτη της ρύθµισης της πρωτεινοσύνθεσης στο επίπεδο του Ριβοσώµατος εντοπίζεται σε τρία επίπεδα

Η µελέτη της ρύθµισης της πρωτεινοσύνθεσης στο επίπεδο του Ριβοσώµατος εντοπίζεται σε τρία επίπεδα Η µελέτη της ρύθµισης της πρωτεινοσύνθεσης στο επίπεδο του Ριβοσώµατος εντοπίζεται σε τρία επίπεδα ΣτονΣτον ρόλο των διαφόρων οµάδων των ριβοσωµικών πρωτεινών. Κατά πόσο δηλαδή υπάρχει ετερογένεια στις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΠΑΘΟΛΟΓΙA Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΠΑΘΟΛΟΓΙA Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΠΑΘΟΛΟΓΙA Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ ΚΝΣ: πολυσύνθετο σύστηµα πολλές από τις λειτουργίες του αδιευκρίνιστες Πρώτες ανατοµικές µελέτες Αριστοτέλης και Γαληνός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ Hράκλειο, εκέμβριος 2011 ΤΥΠΟΙ ΙΣΤΩΝ 1. Eπιθηλιακός Πολυεδρικά κύτταρα που είναι πάρα πολύ στενά συνδεδεμένα και φέρουν ελάχιστη μεσοκυττάρια ουσία 2. Συνδετικός Κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

Απλή ατροφία νευρώνων (χρόνια εκφύλιση)

Απλή ατροφία νευρώνων (χρόνια εκφύλιση) Απλή ατροφία νευρώνων (χρόνια εκφύλιση) ρίκνωση (απλή ατροφία) - βασιφιλεία περικαρύου πύκνωση υπερχρωµασία πυρήνων εναπόθεση λιποφουσκίνης τελικό αποτέλεσµα πολλών προοδευτικών εκφυλιστικών καταστάσεων

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτα μηνύματα: ορμόνες, νευροδιαβιβαστές, παρακρινείς/αυτοκρινείς παράγοντες που φθάνουν στηνκμαπότονεξωκυττάριοχώροκαιδεσμεύονται με ειδικούς

Πρώτα μηνύματα: ορμόνες, νευροδιαβιβαστές, παρακρινείς/αυτοκρινείς παράγοντες που φθάνουν στηνκμαπότονεξωκυττάριοχώροκαιδεσμεύονται με ειδικούς Πρώτα μηνύματα: ορμόνες, νευροδιαβιβαστές, παρακρινείς/αυτοκρινείς παράγοντες που φθάνουν στηνκμαπότονεξωκυττάριοχώροκαιδεσμεύονται με ειδικούς κυτταρικούς υποδοχείς Δεύτερα μηνύματα: μη-πρωτεϊνικές ουσίες

Διαβάστε περισσότερα

[ ] COOH HOOC COOH COOH H2 N NH 2 COOH HOOC COOH HOOC COOH HOOC COOH. Τροπάνιο: Πυρρολιδίνη + Πιπεριδίνη. Πυρρολιζιδίνη.

[ ] COOH HOOC COOH COOH H2 N NH 2 COOH HOOC COOH HOOC COOH HOOC COOH. Τροπάνιο: Πυρρολιδίνη + Πιπεριδίνη. Πυρρολιζιδίνη. COOH Νικοτινικό οξύ (Νιασίνη, Β3) Πυρρολιδίνη Πυρρολιζιδίνη Τροπάνιο: Πυρρολιδίνη + Πιπεριδίνη Ινδολιζιδίνη HOOC COOH H 2 H 2 H 2 COOH Κινολιζιδίνη Γλουταμικό οξύ Ορνιθίνη HOOC COOH HOOC COOH O H 2 Α-κετογλουταρικό

Διαβάστε περισσότερα

Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής

Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ ΑΠΟΜΥΕΛΙΝΩΣΗ καταστροφή µυελίνης αποκλείονται παθολογικές καταστάσεις από αποτυχία σχηµατισµού µυελίνης (δυσµυελίνωση) ή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΕΣ ΑΝΟΣΟΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ: Ενεργοποίηση των Τ κυττάρων από τους µικροοργανισµούς. Οι φάσεις των Τ κυτταρικών απαντήσεων

ΚΥΤΤΑΡΙΚΕΣ ΑΝΟΣΟΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ: Ενεργοποίηση των Τ κυττάρων από τους µικροοργανισµούς. Οι φάσεις των Τ κυτταρικών απαντήσεων ΚΥΤΤΑΡΙΚΕΣ ΑΝΟΣΟΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ: Ενεργοποίηση των Τ κυττάρων από τους µικροοργανισµούς Οι φάσεις των Τ κυτταρικών απαντήσεων Αναγνώριση του αντιγόνου και συνδιέγερση Αναγνώριση πεπτιδίων συνδεδεµένων µε το

Διαβάστε περισσότερα

Oι νευροπαθολογικές αλλοιώσεις στις άνοιες και η εκτίµησή τους. Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής Ιατρική Σχολή ΑΠΘ

Oι νευροπαθολογικές αλλοιώσεις στις άνοιες και η εκτίµησή τους. Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής Ιατρική Σχολή ΑΠΘ Oι νευροπαθολογικές αλλοιώσεις στις άνοιες και η εκτίµησή τους Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής Ιατρική Σχολή ΑΠΘ Aνοια ακριβής συχνότητα επιπολασµός των διαφόρων τύπων άνοιας???? διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER. της Σταυρούλας Β. Α1

ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER. της Σταυρούλας Β. Α1 ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER της Σταυρούλας Β. Α1 Σε αυτήν την εργασία θα μελετήσουμε τη νόσο του Alzheimer απαντώντας στα παρακάτω ερωτήματα: Τι είναι η νόσος του Alzheimer;...3 Ποια είναι τα αίτια εμφάνισής της;...6

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

Νευρικός Ιστός. 1. Νευρώνες...3 E. Johnson & Α. Χαρχαντή. 2. Νευρογλοία E. Johnson & Α. Χαρχαντή

Νευρικός Ιστός. 1. Νευρώνες...3 E. Johnson & Α. Χαρχαντή. 2. Νευρογλοία E. Johnson & Α. Χαρχαντή MEΡΟΣ Ι Νευρικός Ιστός 1. Νευρώνες...3 E. Johnson & Α. Χαρχαντή 2. Νευρογλοία... 21 E. Johnson & Α. Χαρχαντή 3. Νευρικές Απολήξεις... 37 E. Johnson & Α. Χαρχαντή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Νευρώνας Εισαγωγή... 3 Νευρικά

Διαβάστε περισσότερα

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα.

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα. ΟΙ ΝΕΥΡΩΝΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΑΨΗΣ Άντα Μητσάκου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήµιο Πατρών Γνωρίζουµε ότι είµαστε ικανοί να εκτελούµε σύνθετες νοητικές διεργασίες εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΠΑΛΟΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΛΤΟΓΙΑΝΝΗΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙ ΗΣ ΜΑΡΙΑ ΑΓΓΕΛΑΚΗ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΛΑΧΟΣ ΑΓΑΘΟΚΛΕΙΑ ΜΗΤΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργική Περιοχή της GTP-ασης

Λειτουργική Περιοχή της GTP-ασης Λειτουργική Περιοχή της GTP-ασης Οι πρωτεΐνες πού φαίνεται να εµπλέκονται στην περιοχή είναι οι πρωτεΐνες L7/L12. Οι πρωτεΐνες αυτές φαίνεται να είναι απαραίτητες για την ενεργότητα του ριβοσώµατος και

Διαβάστε περισσότερα

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια 39 αμινοξέα Μ.Β. 4500 προοπιομελανοκορτίνη(pomc) 1. κορτικοτροπίνη (ACTH), 2. β λιποτροφίνη (β LPH), 3. γ λιποτροφίνη (γ LPH),

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ 7-8/ Π.Παπαζαφείρη ΣΥΝΑΨΕΙΣ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ 7-8/ Π.Παπαζαφείρη ΣΥΝΑΨΕΙΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ 7-8/02-03-2016 Π.Παπαζαφείρη ΣΥΝΑΨΕΙΣ Νευροδιαβιβαστές α) παραγωγή, είδη β) αναγνώριση γ) σηματοδότηση Σε πρώτη προσέγγιση, ο ορισμός του διαβιβαστή είναι: Διαβιβαστής είναι μια ουσία που

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 13 (Ιατρική Γενετική) Η θεραπεία των γενετικών νοσημάτων

Κεφάλαιο 13 (Ιατρική Γενετική) Η θεραπεία των γενετικών νοσημάτων Κεφάλαιο 13 (Ιατρική Γενετική) Η θεραπεία των γενετικών νοσημάτων Πολυπαραγοντικά γενετικά νοσήματα: -ασαφείς γενετικές και περιβαλλοντικές παράμετροι αλλά μια περιβαλλοντική συνιστώσα μπορεί να είναι

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος Ομότ. Καθηγητού κου Μαραγκουδάκη...v Πρόλογος της συγγραφέως...vii. Καμπύλες δόσης - ανταπόκρισης... 3. Μηχανισμοί δράσης των φαρμάκων 9

Πρόλογος Ομότ. Καθηγητού κου Μαραγκουδάκη...v Πρόλογος της συγγραφέως...vii. Καμπύλες δόσης - ανταπόκρισης... 3. Μηχανισμοί δράσης των φαρμάκων 9 Περιεχόμενα Πρόλογος Ομότ. Καθηγητού κου Μαραγκουδάκη...v Πρόλογος της συγγραφέως...vii Κεφάλαιο 1 2 3 4 Εισαγωγή 1 Καμπύλες δόσης - ανταπόκρισης.... 3 Μηχανισμοί δράσης των φαρμάκων 9 1 Δράση μέσω φυσικοχημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Το στρες Πρώτη νευροενδοκρινολογική απάντηση Δεύτερη νευροενδοεκρινολογική απάντηση Ο υποθάλαμος Κορτιζόλη

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΟΡΜΟΝΕΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΟΡΜΟΝΕΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΟΡΜΟΝΕΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Αδένες Έκκρισης Ορμονών Υπόφυση Θυρεοειδής Αδένας Παραθυροειδείς

Διαβάστε περισσότερα

Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος

Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος MOPIAKH BIOΛOΓIA ΦAPMAKEYTIKHΣ ΔIAΛEΞΕΙΣ 10-12 Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος (Πως γίνονται αντιληπτά τα μηνύματα και πως δίδονται οι απαντήσεις) Δρ. Xρήστος Παναγιωτίδης, Tµήµα Φαρµακευτικής

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη, 27 Μαΐου 2008 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Τρίτη, 27 Μαΐου 2008 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Τρίτη, 27 Μαΐου 2008 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1o Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη

Διαβάστε περισσότερα

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Κατά τη διάρκεια των φυσιολογικών ανθρώπινων διεργασιών παραγωγή ενέργειας, αποτοξίνωση από τοξικές ουσίες και ανοσολογική απόκριση, παράγονται από τον οργανισµό ελεύθερες

Διαβάστε περισσότερα

! "#$%! "#$ Η νόσος Alzheimer (ΝΑ) είναι συχνό νευροεκφυλιστικό νόσηµα, µε επιπτώσεις στις νοητικές ικανότητες των ηλικιωµένων χαρακτηρίζεται παθολογοανατοµικά από τις γεροντικές ή αµυλοειδικές πλάκες

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμία και άνοια Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Επιδημιολογία άνοιας Υπολογίζεται ότι 24,3 εκατομμύρια άτομα στον

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις

Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις ΤΡΟΠΟΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΗΣΗΣ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΩΝ ΝΟΣΩΝ ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΗ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣ ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΗ ΥΠΟΛΕΙΠΟΜΕΝΗ ΦΥΛΟΣΥΝ ΕΤΗ ΥΠΟΛΕΙΠΟΜΕΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ Απαντήσεις του κριτηρίου αξιολόγησης στη βιολογία γενικής παιδείας 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε τον αριθμό καθεμίας από τις ημιτελείς προτάσεις 1 έως και 5, και δίπλα σε αυτόν το γράμμα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΟΜΗ ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΥΤΤΑΡΟΣΚΕΛΕΤΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΟΥ Γ1

Η ΔΟΜΗ ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΥΤΤΑΡΟΣΚΕΛΕΤΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΟΥ Γ1 Η ΔΟΜΗ ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΥΤΤΑΡΟΣΚΕΛΕΤΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΟΥ Γ1 ΚΥΤΤΑΡΟΣΚΕΛΕΤΟΣ Τρισδιάστατο δίκτυο που αποτελείται από μικροσωληνίσκους, μικροϊνίδια και ενδιάμεσα ινίδια. Οι νηματοειδείς πρωτεΐνες του

Διαβάστε περισσότερα

Νευρικό σύστημα - εισαγωγή. Μιχάλης Ζωγραφάκης - Σφακιανάκης Νοσηλευτής ΠΕ, M.Sc. Καθηγητής Εφαρμ. Νοσηλευτικής ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ

Νευρικό σύστημα - εισαγωγή. Μιχάλης Ζωγραφάκης - Σφακιανάκης Νοσηλευτής ΠΕ, M.Sc. Καθηγητής Εφαρμ. Νοσηλευτικής ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ Νευρικό σύστημα - εισαγωγή Μιχάλης Ζωγραφάκης - Σφακιανάκης Νοσηλευτής ΠΕ, M.Sc. Καθηγητής Εφαρμ. Νοσηλευτικής ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ Δενδρίτες Κυτταρικό σώμα Προσυναπτικό κύτταρο Πυρήνας Άξονας Κόμβοι Ranvier Μυελώδες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2008

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2008 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την ορθή πρόταση: ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1. Το κωδικόνιο του mrna που κωδικοποιεί το αµινοξύ µεθειονίνη είναι α. 5 GUA

Διαβάστε περισσότερα

2 Ο ΜΑΘΗΜΑ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

2 Ο ΜΑΘΗΜΑ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ 2 Ο ΜΑΘΗΜΑ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΝΟΣΙΑΣ 1. Ανατομικοί φραγμοί - Δέρμα - Βλεννώδεις μεμβράνες 2. Φυσιολογικοί φραγμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Από την καρδιοπνευμονική στην καρδιοεγκεφαλική αναζωογόνηση ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Μαρία Ι. Σεφέρου Ειδικευόμενη Καρδιολογίας Σισμανόγλειο Γ.Ν.Α. ΑΝΑΚΟΠΗ Ηλεκτρική Φάση Κυκλοφορική Φάση Μεταβολική Φάση ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

AIΜΟΣΤΑΣΗ Τι είναι η αιμόσταση? Ποια είναι τα κύρια στάδια?

AIΜΟΣΤΑΣΗ Τι είναι η αιμόσταση? Ποια είναι τα κύρια στάδια? AIΜΟΣΤΑΣΗ Τι είναι η αιμόσταση? Ποια είναι τα κύρια στάδια? Aιμόσταση=πρόληψη απώλειας αίματος Aιμόσταση=πρόληψη απώλειας Tο αίμα: αίματος Πρέπει να είναι υγρό Δεν έρχεται σε επαφή με αρνητικά φορτισμένες

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Ηλεκτροθεραπείας Φυσική του Ηλεκτρισμού Ηλεκτροφυσιολογία Γαλβανικά ρεύματα Παλμικά-εναλλασσόμενα ρεύματα Μαγνητικά πεδία Υπέρηχοι Ακτινοβολιες

Αρχές Ηλεκτροθεραπείας Φυσική του Ηλεκτρισμού Ηλεκτροφυσιολογία Γαλβανικά ρεύματα Παλμικά-εναλλασσόμενα ρεύματα Μαγνητικά πεδία Υπέρηχοι Ακτινοβολιες Περιεχόμενα μαθήματος Αρχές Ηλεκτροθεραπείας Φυσική του Ηλεκτρισμού Ηλεκτροφυσιολογία Γαλβανικά ρεύματα Παλμικά-εναλλασσόμενα ρεύματα Μαγνητικά πεδία Υπέρηχοι Ακτινοβολιες - Laser Θερμοθεραπεία Υδροθεραπεία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Φαρμακολογία Ι

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Φαρμακολογία Ι ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Φαρμακολογία Ι Αυτόχθονα Βιοδραστικά Μόρια Διδάσκοντες: Μ. Μαρσέλος, Μ. Κωνσταντή, Π. Παππάς, Κ. Αντωνίου, Γ. Λεονταρίτης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Θάλαμος, Φλοιός του Εγκεφάλου & Δικτυωτός Σχηματισμός. Α. Χατζηευθυμίου Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας

Θάλαμος, Φλοιός του Εγκεφάλου & Δικτυωτός Σχηματισμός. Α. Χατζηευθυμίου Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας Θάλαμος, Φλοιός του Εγκεφάλου & Δικτυωτός Σχηματισμός Α. Χατζηευθυμίου Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας Θάλαμος Ο θάλαμος: «πύλη προς τον εγκέφαλο» Είναι μια μεγάλη συλλογή νευρώνων στο διεγκέφαλο Παίρνει

Διαβάστε περισσότερα

Η κυτταρική µετατόπιση των πρωτεϊνών

Η κυτταρική µετατόπιση των πρωτεϊνών 9-1 Κεφάλαιο 9 Η κυτταρική µετατόπιση των πρωτεϊνών Εισαγωγή Στο κύτταρο η έκφραση των πρωτεϊνών γίνεται από µόνο ένα τύπο ριβοσώµατος (εκτός των µιτοχονδριακών και των χλωροπλαστικών που µοιάζουν µε αυτά

Διαβάστε περισσότερα

Σκοπός του μαθήματος είναι ο συνδυασμός των θεωρητικών και ποσοτικών τεχνικών με τις αντίστοιχες περιγραφικές. Κεφάλαιο 1: περιγράφονται οι βασικές

Σκοπός του μαθήματος είναι ο συνδυασμός των θεωρητικών και ποσοτικών τεχνικών με τις αντίστοιχες περιγραφικές. Κεφάλαιο 1: περιγράφονται οι βασικές Εισαγωγή Ασχολείται με τη μελέτη των ηλεκτρικών, η λ ε κ τ ρ ο μ α γ ν η τ ι κ ώ ν κ α ι μ α γ ν η τ ι κ ώ ν φαινομένων που εμφανίζονται στους βιολογικούς ιστούς. Το αντικείμενο του εμβιοηλεκτρομαγνητισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ I ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιμος Π. Βανδώρος ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ Οι βασικές δομές που εξετάζουμε στην ανατομία μπορούν ιεραρχικά να ταξινομηθούν ως εξής:

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ ΚΑΙ ΕΝΔΟΘΗΛΙΟ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΧΕΣΗ. Κ. ΜΑΚΕΔΟΥ, Ιατρός Βιοπαθολόγος

ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ ΚΑΙ ΕΝΔΟΘΗΛΙΟ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΧΕΣΗ. Κ. ΜΑΚΕΔΟΥ, Ιατρός Βιοπαθολόγος ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ ΚΑΙ ΕΝΔΟΘΗΛΙΟ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΧΕΣΗ Κ. ΜΑΚΕΔΟΥ, Ιατρός Βιοπαθολόγος ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ Απόδοση λιπαρών οξέων μετά από υδρόλυση των τριγλυκεριδίων, σε περίοδο νηστείας, με σκοπό: Την παραγωγή ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

Ρύθµιση κυτταρικής λειτουργίας. Μεταγωγή σήµατος

Ρύθµιση κυτταρικής λειτουργίας. Μεταγωγή σήµατος Ρύθµιση κυτταρικής λειτουργίας Μεταγωγή σήµατος 1 Εισαγωγή Η διαδικασία εξέλιξης των πολυκύτταρων οργανισµών (πρίν 2.5 δις χρόνια) άρχισε πολύ πιο αργά από την ύπαρξη των µονοκύτταρων οργανισµών (πρίν

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταρα ζυμομύκητα αποκρίνονται σε σήμα ζευγαρώματος

Κυτταρα ζυμομύκητα αποκρίνονται σε σήμα ζευγαρώματος Κυτταρα ζυμομύκητα αποκρίνονται σε σήμα ζευγαρώματος Στους πολυκύτταρους οργανισμούς οι θεμελιώδεις κυτταρικές λειτουργίες εξαρτώνται από σύνθετα σηματοδοτικά μονοπάτια Κυτταρική επικοινωνία Τύποι επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Βιολογία ΙI Κυτταρική Επικοινωνία Διδάσκοντες: Σ. Γεωργάτος, Θ. Τζαβάρας, Π. Κούκλης, Χ. Αγγελίδης Υπεύθυνος μαθήματος: Σ. Γεωργάτος Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ:ΔΟΜΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ

ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ:ΔΟΜΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ 5-6/29-02-2016 Π.Παπαζαφείρη ΣΥΝΑΨΕΙΣ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2. ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ:ΔΟΜΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ 3. ΧΗΜΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ:ΔΟΜΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ 4. ΚΕΝΤΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ ΡΥΘΜΙΣΗ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ διαβίβαση στο νευρικό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΟΕΚΦΥΛΙΣΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΟΕΚΦΥΛΙΣΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΟΕΚΦΥΛΙΣΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΝΕΥΡΟΕΚΦΥΛΙΣΤΙΚΕΣ ΝΟΣΟΙ Αlzheimer Parkinson Huntington Πλάγια αμυοτροφική σκλήρυνση NΟΣΟΣ ΤΟΥ ALZHEIMER H απώλεια της διανοητικής λειτουργίας με την αύξηση της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ 2. ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ Οι όγκοι χαρακτηρίζονται από πολλαπλές αλλαγές του μεταβολισμού. Η χαρακτηριστική μεταβολική λειτουργία μπορεί να μετρηθεί in vivo με τη βοήθεια ενός ραδιοσημασμένου

Διαβάστε περισσότερα

ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ. Ιωάννα Οικονοµίδου. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών

ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ. Ιωάννα Οικονοµίδου. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ Ιωάννα Οικονοµίδου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών Το ανοσιακό σύστηµα θεωρείται αποφασιστικός παράγοντας για την διατήρηση της υγείας και την επιβίωση στους ηλικιωµένους

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακολογία Τμήμα Ιατρικής Α.Π.Θ.

Φαρμακολογία Τμήμα Ιατρικής Α.Π.Θ. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Α.Π.Θ. Ενότητα 3: Φαρμακοδυναμική Μαρία Μυρωνίδου-Τζουβελέκη Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Παθοφυσιολογία της επούλωσης των ελκών στο διαβήτη και αιτίες αποτυχίας

Παθοφυσιολογία της επούλωσης των ελκών στο διαβήτη και αιτίες αποτυχίας Παθοφυσιολογία της επούλωσης των ελκών στο διαβήτη και αιτίες αποτυχίας Ιωάννα Ελευθεριάδου Επιστημονικός Συνεργάτης Διαβητολογικού Κέντρου ΓΝΑ Λαϊκό Σακχαρώδης διαβήτης και έλκη κάτω άκρων 25% των ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο...2 I. Εφαρµογές της βιοτεχνολογίας στην ιατρική...2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ...7 ΝΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΕΤΕ ΤΑ ΚΕΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΛΕΞΗ...

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο...2 I. Εφαρµογές της βιοτεχνολογίας στην ιατρική...2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ...7 ΝΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΕΤΕ ΤΑ ΚΕΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΛΕΞΗ... ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο...2 I. Εφαρµογές της βιοτεχνολογίας στην ιατρική...2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ...7 ΝΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΕΤΕ ΤΑ ΚΕΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΛΕΞΗ...10 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο I. Εφαρµογές της βιοτεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση.

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση. ΙΣΤΟΙ 1. Τα κύτταρα που αποτελούν τον οργανισµό µας, διακρίνονται σε διάφορους τύπους, παρά το γεγονός ότι όλα, τελικώς, προέρχονται από το ζυγωτό, δηλαδή το πρώτο κύτταρο µε το οποίο ξεκίνησε η ζωή µας.

Διαβάστε περισσότερα

Ανακεφαλαιώνοντας, οι διάφορες ρυθµίσεις ώστε να µη γίνεται ταυτόχρονα και βιοσύνθεση και β-οξείδωση είναι οι ακόλουθες: Ηγλυκαγόνηκαιηεπινεφρίνη

Ανακεφαλαιώνοντας, οι διάφορες ρυθµίσεις ώστε να µη γίνεται ταυτόχρονα και βιοσύνθεση και β-οξείδωση είναι οι ακόλουθες: Ηγλυκαγόνηκαιηεπινεφρίνη Ανακεφαλαιώνοντας, οι διάφορες ρυθµίσεις ώστε να µη γίνεται ταυτόχρονα και βιοσύνθεση και β-οξείδωση είναι οι ακόλουθες: Ηγλυκαγόνηκαιηεπινεφρίνη (αδρεναλίνη) ευνοούν τη β-οξείδωση και την κινητοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ. Εργαστήριο Γενετικής, ΓΠΑ

ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ. Εργαστήριο Γενετικής, ΓΠΑ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ Στάδια μικροβιακής λοίμωξης δημιουργία αποικίας σε εξωτερική επιφάνεια διείσδυση στον οργανισμό τοπική μόλυνση συστηματική (γενικευμένη) μόλυνση H σημασία

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα: Κυτταρική Σηματοδότηση. Σ. Ταραβήρας Αναπληρωτής Καθηγητής ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Ενότητα: Κυτταρική Σηματοδότηση. Σ. Ταραβήρας Αναπληρωτής Καθηγητής ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Ενότητα: Κυτταρική Σηματοδότηση Σ. Ταραβήρας Αναπληρωτής Καθηγητής ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κυτταρική σηματοδότηση Στόχοι Αρχές φυσιολογικής ρύθμισης Μορφές επικοινωνίας και σηματοδότησης Μοριακή βάση κυτταρικής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ Με βάση τη θέση στο ανθρώπινο σώμα Με βάση την ιδιότητα για γενικευμένη ή εξειδικευμένη δράση Εξωτερικοί εσωτερικοί μη ειδικοί μηχανισμοί ειδικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 4 Ο, 7 Ο, 8 Ο, 9 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 4 Ο, 7 Ο, 8 Ο, 9 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 4 Ο, 7 Ο, 8 Ο, 9 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ 1. Η μεταφορά ανθρώπινου γονιδίου σε βακτήριο δίνει διαφορετικό προϊόν μεταγραφής και μετάφρασης, ενώ σε μύκητες μεταγράφεται κανονικά αλλά το προϊόν μετάφρασης εμφανίζει

Διαβάστε περισσότερα

Οταν επώασαν σε Ιn vitro σύστηµα πρωτεϊνοσυνθέσεως

Οταν επώασαν σε Ιn vitro σύστηµα πρωτεϊνοσυνθέσεως Οι Ενδείξεις οι οποίες υποστηρίζουν οτι η αναστολή της πρωτεϊνοσυνθέσεως από τους αναστολείς HCR και DAI εξασφαλίζεται µέσω της αντεπίδρασης µε τον eif-2 είναι πολλές η σηµαντικότερη οµως είναι µία Οταν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΕΝΔΟΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΓΩΓΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ

ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΕΝΔΟΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΓΩΓΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΕΝΔΟΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΓΩΓΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ Το ένζυμο Αδενυλική κυκλάση, υπεύθυνο για τη βιοσύνθεση του camp. Το camp είναι ένα παράδειγμα μορίου «αγγελιοφόρου» καθοδικά των G πρωτεινών Αύξηση του camp

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Γιώργος Καπαρός, Νευρολόγος

Γράφει: Γιώργος Καπαρός, Νευρολόγος Γράφει: Γιώργος Καπαρός, Νευρολόγος Πρόκειται για μια επαναλαμβανόμενη διαταραχή της ηλεκτροχημικής λειτουργίας του εγκεφάλου κατά τη διάρκεια της οποίας μια ομάδα νευρώνων εκφορτίζεται χωρίς ουσιαστικό

Διαβάστε περισσότερα

Νόσος Alzheimer:Διαβήτης τύπου 3; Βασίλειος Παπαλιάγκας

Νόσος Alzheimer:Διαβήτης τύπου 3; Βασίλειος Παπαλιάγκας Νόσος Alzheimer:Διαβήτης τύπου 3; Βασίλειος Παπαλιάγκας Νευρολόγος, Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Εργαστήριο Κλινικής Νευροφυσιολογίας ΑΠΘ, Πανεπιστημιακό Γ. Ν. Θεσσαλονίκης ΑΧΕΠΑ Περίγραμμα παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. και η σχέση του με τη νόσο Alzheimer. Αθανάσιος Μουσιώλης

Σακχαρώδης Διαβήτης. και η σχέση του με τη νόσο Alzheimer. Αθανάσιος Μουσιώλης Σακχαρώδης Διαβήτης και η σχέση του με τη νόσο Alzheimer Αθανάσιος Μουσιώλης Τμήμα Ενδοκρινολογίας, Διαβήτη και Μεταβολισμού, Α Παθολογική Κλινική, Π.Γ.Ν. ΑΧΕΠΑ Eπιδημιολογία ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΑΝΟΙΑ

Διαβάστε περισσότερα