ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ -----------------------------------------------------"

Transcript

1 ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Δυνητικές Κοινότητες: Κοινωνιο-Ψυχολογικές Προσεγγίσεις και Τεχνικές Εφαρμογές Εργασία για το μάθημα ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 2 Υπεύθυνος / Υπεύθυνη διδασκαλίας Σαμαρτζή Σταυρούλα Β Εξάμηνο Σπουδών Ακαδημαϊκό Έτος Τίτλος εργασίας Οι αποφάνσεις των αυτοπτών μαρτύρων σε πειραματικά υποδείγματα ταυτόχρονης ή σε αλληλουχία παρουσίασης σειράς ερεθισμάτων Επιμέλεια Εργασίας / Παρουσίασης Μπλέτσος Κωνσταντίνος

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1.ΜΝΗΜΟΝΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ Θύμηση και λήθη Οι παράλληλες κατανεμημένες διαδικασίες (P.D.P) Περιγραφή του Μοντέλου (P.D.P) ΛΑΘΗ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥΣ ΣΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΠΟΝΟΜΗΣ ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ Η αξιοπιστία των καταθέσεων των αυτόπτων μαρτύρων Τα χαρακτηριστικά που επηρεάζουν την διαδικασία της αναγνώρισης Οι μέθοδοι παρουσίασης των υπόπτων Signal Detection Theory - Green&Swets (1966) Dual process theories of recognition memory ΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΤΩΝ Meisser.et.al (2005) Μεθοδολογία Διαδικασία Αποτελέσματα Συμπεράσματα ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Οι οδηγίες της American Psychology -Law Society ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ...22

3 Oι μνημονικές διαδικασίες αποτέλεσαν ένα προνομιακό πεδίο εφαρμογής της επιστήμης της Γνωστικής Ψυχολογίας,της οποίας ένα ιδιαίτερα πετυχημένο παράδειγμα εφαρμογής αποτελεί η μελέτη των καταθέσεων των αυτόπτων μαρτύρων εγκληματικών ενεργειών. Πέρα από το καθαρά επιστημονικό κίνητρο τις σχετικές έρευνες οδηγεί μια υπέρτατη όσο και πανανθρώπινη ανάγκη,η ανάγκη της δικαιοσύνης. Στηριζόμενοι στο πλούτο της σχετική βιβλιογραφίας οι ερευνητές του γνωστικού πεδίου της αναγνώρισης των αυτόπτων μαρτύρων ανέδειξαν την προβληματική φύση των μνημονικών διαδικασιών και επέστησαν την προσοχή των αρχών στις διαδικασίες αναγνώρισης υπόπτων. Αξιοποιώντας ερευνητικά πορίσματα συγγενών επιστημονικών πεδίων (γνωστικής,πειραματικής και κοινωνικής ψυχολογίας) προσπαθούν να σχηματίσουν μια ένιαια θεωρία που θα απαρτίσει σε ένα στέρεο οικοδόμημα τα διάσπαρτα όσο και εντυπωσιακά ευρήματα. Οι δυσκολίες λόγω της πολυπλοκότητας του πεδίου,η κρίσιμη κατά πολλούς σύνδεση μεταξύ πειραματικών ευρημάτων και πραγματικότητας καθώς και οι νέες τεχνικές που αναδύονται καθιστούν το συγκεκριμένο επιστημονικό πεδίο,ίσως ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα,εφαρμοσμένα (applied) πεδία της σύγχρονης Ψυχολογίας 1.ΜΝΗΜΟΝΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ 1.1 Θύμηση και λήθη Όλοι μας γνωρίζουμε αρκετά πράγματα σχετικά με τη μνήμη. Ξέρουμε π.χ ότι όσο μεγαλύτερο είναι το πέρασμα του χρόνου, τόσο περισσότερο επηρεάζεται η θύμηση ενός γεγονότος. Από τις πρώτες κλασσικές πια μελέτες του Ebinhauss(1913),όπως αναφέρεται από την Σαμαρτζή (1995),σχετικά με τη λήθη φαίνεται ότι αυτή εξελίσσεται κατά τρόπο λογαριθμικό δηλαδή ξεχνάμε ταχύτατα στην αρχή ενώ με το πέρασμα του χρόνου ο ρυθμός της λήθης ενός γεγονότος επιβραδύνεται. Οι επερχόμενες έρευνες έδειξαν πάντως ότι αυτό δεν αφορά όλες τις περιπτώσεις, αφού η λήθη κάποιων πληροφοριών είναι δυνατόν να εξελίσσεται

4 γραμμικά,ενώ άλλες πληροφορίες, όπως για παράδειγμα αυτές που αφορούν την κινητική μας δραστηριότητα δεν ξεχνιούνται ποτέ. Επίσης έχει συμβεί να είμαστε σίγουροι ότι ενθυμούμαστε μια λέξη αλλά να μην μπορούμε να ανακαλέσουμε το όνομα. Στις περιπτώσεις αυτές οι Brown & McNeill (1966),όπως αναφέρεται απο τους Cohen & Conway (2008), έδειξαν ότι παρότι δε θυμόμαστε την ίδια τη λέξη,μπορούμε με άνεση να περιγράψουμε τα κύρια χαρακτηριστικά της,ενώ τη στιγμή που μας την παρουσιάζουν την αναγνωρίζουμε ταχύτατα και με απόλυτη σιγουριά. Έτσι η άποψη σχετικά με τις μνημονικές ικανότητες λέει ότι ξεχνάμε λιγότερο όταν πρέπει να αναγνωρίσουμε μια πληροφορία μεταξύ άλλων, ενώ είναι δυσκολότερο να ανακαλέσουμε την πληροφορία αυτή μόνη της. (Σαμαρτζή,1995 σ119) Μέχρι στιγμής δεν φαίνεται να έχουμε μια ικανοποιητική απάντηση στο ερώτημα γιατί ξεχνάμε. Σίγουρα ένας μηχανισμός είναι η αλληλεπίδραση μεταξύ μνημονικών ιχνών χωρίς να μπορούμε να πούμε εάν αυτή η διαδικασία αφορά την καταστροφή ενός ίχνους από άλλο,η εάν πρόκειται απλά για δυσχέρεια στην ανάκληση εξαιτίας των παρεμβολών. Έχουν προταθεί κατά καιρούς διάφορες θεωρίες για τη λήθη,η οποία μπορεί να οφείλεται σε: Εγκεφαλικές βλάβες. Στην επιθυμία του ατόμου να σβήσει επώδυνες αναμνήσεις. Στην παρεμβολή νέων πληροφοριών. Στο ανεπαρκές ή διαφοροποιημένο συνοδευτικό πλαίσιο σε σχέση με εκείνο που στο παρελθόν συνόδευε την σχετική πληροφορία. Στην ανεπαρκή επεξεργασία της αρχικής πληροφορίας (ο. π,σ 121)

5 Ενα βασικό ερώτημα στη μελέτη της μνήμης είναι εάν η πληροφορία που δεν μπορούμε να θυμηθούμε (μια «ξεχασμένη» δηλαδή πληροφορία) βρίσκεται συνεχώς αποθηκευμένη στη μνήμη αλλά εμείς δεν μπορούμε να την ενεργοποιήσουμε, ή αντίθετα, με το πέρασμα του χρόνου έχει χαθεί από το μνημονικό σύστημα. Ορισμένες φορές είναι εύκολο να αποδειχθεί ότι μία πληροφορία δεν έχει χαθεί, όπως π.χ. στην περίπτωση που δεν είναι δυνατή η ανάκληση της, υπάρχει όμως αναγνώριση της μεταξύ άλλων πληροφοριών. Όταν όμως δεν υπάρχει ούτε ανάκληση ούτε αναγνώριση και οι άλλες δοκιμασίες ως προς την αξιολόγηση της μνήμης αποτυγχάνουν, τότε δύσκολα μπορούμε να δώσουμε μια ικανοποιητική ερμηνεία στο παραπάνω φαινόμενο. Στην περίπτωση αυτή, η λήθη μιας πληροφορίας μπορεί να σημαίνει τόσο ότι η πληροφορία δεν μπορεί να ενεργοποιηθεί, όσο και ότι έχει χαθεί τελείως από το μνημονικό σύστημα. Σύμφωνα με τον Madler (1980),όπως αναφέρεται από την Σαμαρτζή (1995), η διαδικασία της αναγνώρισης στηρίζεται σε δύο διαφορετικής φύσης μηχανισμούς. Ο ένας αφορά στην οικειότητα σε σχέση με το ερέθισμα. Η οικειότητα αυτή καθορίζεται από την εσωτερική οργάνωση των ερεθισμάτων στη μνήμη, δηλαδή από το κατά πόσο υπάρχει ενσωμάτωση (αφομοίωση) των χαρακτηριστικών τους. Εάν ο βαθμός οικειότητας είναι υψηλός, πολύ γρήγορα αποφασίζουμε εάν γνωρίζουμε το ερέθισμα ή όχι. Εάν είναι χαμηλός, θεωρούμε ότι το ερέθισμα αυτό δεν συμπεριλαμβάνεται μεταξύ εκείνων που υπάρχουν στη μνήμη μας. Ο άλλος μηχανισμός είναι η αναγνώριση της ταυτότητας και αρχίζει να λειτουργεί όταν ο βαθμός οικειότητας είναι ενδιάμεσος, όταν δηλαδή δεν μπορεί να υπάρξει απόφαση με βάση και μόνο τον παράγοντα «οικειότητα».

6 Η αναγνώριση της ταυτότητας μέσω της αναζήτησης στηρίζεται στην ικανότητα της μνήμης να περιλαμβάνει όχι μόνο το συγκεκριμένο ερέθισμα αλλά και το πλαίσιο που συνήθως το περιβάλλει. Σύμφωνα με τον Μadler (1980) όπως αναφέρεται από την Σαμαρτζή (1995),οι μηχανισμοί που αφορούν τόσο στο βαθμό της οικειότητας όσο και στην αναγνώριση της ταυτότητας ενεργοποιούνται παράλληλα (ταυτόχρονα), αλλά στην απόφαση σύμφωνα με το βαθμό της οικειότητας φθάνουμε πιο γρήγορα απ' ό,τι στην απόφαση μέσω της αναγνώρισης. 1.2 Οι παράλληλες κατανεμημένες διαδικασίες (P.D.P) Προκειμένου να εξηγηθούν τα φαινόμενα της μάθησης και της μνήμης, προτάθηκαν και κάποια άλλα μοντέλα. Πρόκειται για τα μοντέλα των παράλληλων, διανεμομένων διαδικασιών (Parallel Distributed Processing: Ρ.D.Ρ) τα οποία ονομάζονται επίσης και των «διασυνδεδεμένων δικτύων» (conextionist network). Ο όρος παράλληλες σημαίνει ότι περισσότερες από μία διαδικασίες συντελούνται ταυτόχρονα, ενώ ο όρος διανεμημένες σημαίνει ότι οι διαδικασίες αυτές αφορούν διαφορετικά μέρη του γνωστικού συστήματος. Σύμφωνα με την επικρατούσα άποψη κάθε μνημονικό ίχνος είναι αποθηκευμένο σε κάποια θέση της μακρόχρονης μνήμης και η πρόσβαση σ' αυτό πραγματοποιείται μέσω μιας διαδικασίας αναζήτησης. Τα μοντέλα των παράλληλων διανεμομένων διαδικασιών προτείνουν μια αρκετά διαφορετική άποψη. Σύμφωνα με αυτά, οι πληροφορίες σχετικά με ένα πρόσωπο, ένα αντικείμενο, ή ένα γεγονός είναι αποθηκευμένες όχι σε μια συγκεκριμένη θέση της μνήμης αλλά σε πολλούς, διαφορετικούς αλλά συνδεδεμένους μεταξύ τους πυρήνες Με άλλα λόγια, είναι δυνατόν να δημιουργηθούν αυθόρμητα γενικεύσεις

7 προερχόμενες από συγκεκριμένες περιπτώσεις, ανάλογοι με τα παραδείγματα τα οποία έχουν ανακληθεί στη μνήμη μας. Εξάλλου οι ΜcClelland et. al. (1986),όπως αναφέρεται από την Σαμαρτζή (1995),έχουν υπογραμμίσει το γεγονός ότι τα μοντέλα των παράλληλων, διαμενημένων λειτουργιών οδηγούν συχνά στην «καθ' έλλειψη μεταφορά» (default assignment), σύμφωνα με την οποία ελλιπείς πληροφορίες για ένα πρόσωπο ή πράγμα είναι δυνατόν να συμπληρωθούν από πληροφορίες σχετικές με παρεμφερή πρόσωπα ή πράγματα. Η διαδικασία εμφανίζεται στο σύστημα μέσω της ενεργοποίησης,η οποία κινείται σε οδούς (pathways) διαφορετικής ισχύος. (Cohen.et.al.,1990).Ο κρίσιμος παράγοντας είναι επομένως η ισχύς (strength) και όχι η ταχύτητα. (McLeod & Dunbar, 1988). Ο βαθμός αυτοματοποίησης είναι συνάρτηση της ισχύος της κάθε διαδρομής. (Mc Leod,1991). 1.3 Περιγραφή του Μοντέλου (P.D.P) Σχήμα 1 Το Μοντέλο P.D.P Σύστημα διασυνδεδεμένων μονάδων (modules) εντός του οποίου υπάρχουν στοιχειώδης δομές συνεχούς επεξεργασίας (processing units),oι οποίες δέχονται δεδομένα για επεξεργασία από άλλες δομές (ιnputs) και προσφέρουν δεδομένα σε

8 άλλες (outputs) H γνώση αναπαρίσταται ως ένας μηχανισμός ενεργοποίησης των δομών (units), ο οποίος μεταβάλλεται με την πάροδο του χρόνου σε μια συνεχή μη γραμμική πορεία. Η διαδικασία εξελίσσεται με την διασπορά της ενεργοποίησης διαμέσω των συνδέσεων που υπάρχουν τόσο εντός,όσο κι εκτός των μονάδων. Όταν το μοντέλο ενεργοποιείται για να εκτελέσει ένα έργο, επιλέγει μια οδό που αποτελείται από ορισμένες στοιχειώδης δομές επεξεργασίας (units),σε μια ή περισσότερες μονάδες. (modules). Οι διασυνδέσεις στην οδό (pathway) της ενεργοποίησης ορίζουν την ισχύ και επομένως η επιλογή της διαδρομής καθορίζει την ταχύτητα της διαδικασίας. Οι στοιχειώδης αυτές δομές μπορεί να συμμετέχουν σε περισσότερες από μία οδούς επιτρέποντας με την συνδεσμολογία τους αλληλεπιδράσεις μεταξύ διαδικασιών των οποίων οι οδοί διασταυρώνονται. Επομένως εάν δύο οδοί ενεργοποιούνται ταυτόχρονα προκαλούνται συγκρούσεις οι οποίες παράγουν παρεμβολές. 2. ΛΑΘΗ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥΣ ΣΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΠΟΝΟΜΗΣ ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ 2.1 Η αξιοπιστία των καταθέσεων των αυτόπτων μαρτύρων (eyewitness testimony ) O αυτόπτης μάρτυρας (eyewitness) παίζει ένα κρίσιμο ρόλο σε ένα μεγάλο αριθμό ποινικών υποθέσεων ιδιαίτερα στις ληστείες και τους βιασμούς. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η αναγνώριση ενός υπόπτου από έναν αυτόπτη μάρτυρα ή από μια ατομική κατάθεση σχετικά με το συμβάν,συχνά αποτελούν το μοναδικό στοιχείο στο οποίο στηρίζονται οι αρχές για να ασκήσουν διώξεις. Μετά από έναν αιώνα ερευνών στο σχετικό πεδίο γνωρίζουμε πλέον ότι υπάρχουν αρκετά λάθη στις καταθέσεις των

9 αυτόπτων μαρτύρων. Τρεις είναι οι κύριοι παράγοντες που ενοχοποιούνται για την προβληματική φύση αυτών των καταθέσεων. 1. Η εγγενής αναξιοπιστία που συχνά συνοδεύει την ανθρώπινη αντίληψη και μνήμη.σύμφωνα με τα πορίσματα της Πειραματικής Ψυχολογίας η αντίληψη και η μνήμη δεν αποτελούν παθητικά συστήματα πρόσληψης, αποθήκευσης και επανάκτησης πληροφοριών, αλλά αντίθετα αποτελούν ενεργητικές διαδικασίες κατασκευής (construct) της πραγματικότητας. Οι άνθρωποι επιλεκτικά προσέχουν ορισμένα στοιχεία του περιβάλλοντος και κατόπιν αναπαριστούν τα συγκεκριμένα στοιχεία που έχουν αποθηκεύσει στην μνήμη τους. Αυτό σημαίνει ότι οι μνήμες που διατηρεί ένας μάρτυρας ενός συμβάντος μπορεί να επηρεαστούν από παράγοντες που εμφανίζονται όταν ένα έγκλημα διαπράττεται και καθίσταται αντικείμενο παρατήρησης. 2. Ο δεύτερος παράγοντας είναι η ανθρώπινη ευπάθεια στις υποδείξεις. Αυτό σημαίνει ότι η έλλειψη αξιοπιστίας της αντίληψης και της μνήμης οφείλεται και σε παράγοντες που έχουν να κάνουν με την επιρροή που ασκούν οι υποδείξεις στις οποίες εκτίθενται οι μάρτυρες στο χρονικό διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ του γεγονότος και της κατάθεσης στο δικαστήριο. (Π.χ οι πιέσεις από τις αστυνομικές και τις δικαστικές αρχές,από τα ΜΜΕ,από τους εμπλεκόμενους στην υπόθεση,από την κοινή γνώμη κλπ) 1 3. Ο τρίτος παράγοντας δεν έχει να κάνει με την αξιοπιστία του μάρτυρα αλλά με το ότι οι ένορκοι,αλλά μερικές φορές ακόμη και οι δικαστές, δεν είναι ευαισθητοποιημένοι σε σχέση με την προβληματική γύρω από τις καταθέσεις των αυτόπτων μαρτύρων. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να δίνουν δυσανάλογο βάρος στα συγκεκριμένα στοιχεία που προκύπτουν ως αποτέλεσμα των καταθέσεων. (Green & Loftus,1984) 1 Τα εντός της παρενθέσεως αποτελούν δικά μας σχόλια

10 Όταν αναφερόμαστε σε εγκληματικές πράξεις στις οποίες ο θύτης και το θύμα είναι άγνωστοι μεταξύ τους, η διαδικασία της αναγνώρισης είναι επί της ουσίας μία δοκιμασία για την μνημονική ικανότητα του μάρτυρα. Η δοκιμασία αυτή μπορεί να βοηθήσει τις αρχές να ταυτοποιήσουν ένα ύποπτο ως δράστη του συγκεκριμένου εγκλήματος. (Steblay et al,2003) Οι ίδιοι ερευνητές τονίζουν ιδιαίτερα ορισμένους δύο παράγοντες που επιδρούν στις διαδικασίες αναγνώρισης: 1. H παρεμβολή του ντυσίματος (clothing bias). Oι προσαγωγές υπόπτων εκ μέρους της αστυνομίας στηρίζονται κατά βάση στα ρούχα που φορούσαν και τα οποία έμοιαζαν με αυτά του δράστη, όπως αυτό προκύπτει από τις καταθέσεις των αυτόπτων μαρτύρων. 2. Η εγγύτητα του υπόπτου στον τόπο του εγκλήματος. Ως αποτέλεσμα οι ύποπτοι θα φορούν παρόμοια ρούχα με αυτά που φορούσε εκείνος που διέπραξε το έγκλημα, ενώ θα κινούνται εγγύς του σημείου που διαπράχτηκε το έγκλημα. Το γεγονός ότι η αναγνώριση (show up) γίνεται συνήθως σε σύντομο χρονικό διάστημα μετά το έγκλημα,πιθανά θα βοηθήσει τον μάρτυρα να πεισθεί ότι είναι μάλλον είναι απίθανο ο ύποπτος να είναι αθώος. Πόσοι άνθρωποι θα βρίσκονται στην περιοχή,θα μοιάζουν με τον εγκληματία και θα φορούν ρούχα που μοιάζουν με τα δικά του ; (Stebley etal,2003) 2.2 Τα χαρακτηριστικά που επηρεάζουν την διαδικασία της αναγνώρισης Ένα μεγάλο πλήθος μεταβλητών έχουν μελετηθεί σε σχέση με τις παραμέτρους που επηρεάζουν τις αποφάνσεις των αυτόπτων μαρτύρων. Οι Wells & Olson (2003) στην ανασκόπηση τους κατατάσσουν αυτές τις μεταβλητές σε τέσσερις

11 κατηγορίες που σχετίζονται με: 1. Τα χαρακτηριστικά του δράστη. 2. Τα χαρακτηριστικά του συμβάντος. 3. Τα χαρακτηριστικά της κατάθεσης. 4. Τα χαρακτηριστικά αυτών που παίρνουν την κατάθεση. Για τις ανάγκες της δική μας εργασία θα περιοριστούμε στα χαρακτηριστικά του μάρτυρα,όπως αυτά προκύπτουν από την εργασία των Wells & Olson,και συνοπτικά θα αναφέρουμε ότι: 1. To φύλο του μάρτυρα, παρ όλες τις σχετικές διαφοροποιήσεις, δεν φαίνεται να παίζει σημαντικό ρόλο στη συνολική ικανότητα αναγνώρισης. 2. Η ηλικία αντίθετα παίζει σημαντικό ρόλο στην ικανότητα αναγνώρισης. Τα μικρά παιδιά και οι άνθρωποι μεγάλης ηλικίας αναγνωρίζουν σημαντικά χειρότερα σε σχέση με τους νεαρούς ενήλικες. Τα παιδιά είναι πιθανότερο να υποπέσουν στο σφάλμα της λανθασμένης αναγνώρισης γιατί είναι πολύ πιο ευάλωτα στις κοινωνικές πιέσεις σε σχέση με τους ενήλικες. (Lindsay & Pozzulo, 1999) 3. Λίγα πράγματα έχουν μελετηθεί για τη συσχέτιση μεταξύ ευφυΐας και ικανότητας αναγνώρισης,ενώ συχνά οι ερευνητές καταλήξανε σε αντιφατικά συμπεράσματα. 4. Σχετικά με την ικανότητα αναγνώρισης και την εθνοτική υπαγωγή ή την φυλή (race) ισχύει ότι τα άτομα γενικά αναγνωρίζουν καλύτερα υπόπτους που ανήκουν στην ίδια φυλή ή εθνοτική ομάδα. Την στιγμή που ένας αυτόπτης μάρτυρας κοιτάει προς μια σειρά υπόπτων και αναγνωρίζει κάποιον ως δράστη,επί της ουσίας αποφασίζει για την άσκηση ποινικής δίωξης για τον συγκεκριμένο ύποπτο. Η επιστημονική μελέτη αυτών των

12 μαρτυρικών αποφάνσεων υπήρξε κατά γενική ομολογία ένας από τους πιο επιτυχημένους τομείς της εφαρμοσμένης Ψυχολογίας. Παρότι όμως η μελέτη των διαδικασιών αναγνώρισης υπήρξε εκτενής,υπάρχει αναντίρρητη ανάγκη για περαιτέρω έρευνα,στο βαθμό που κάθε λαθεμένη αναγνώριση ενός υπόπτου ως δράστη ενός εγκλήματος δύναται να είναι καταδικαστική για κάποιον αθώο. Η κατάθεση ενός μάρτυρα που λέει : Αυτός είναι ο άνθρωπος που τράβηξε το όπλο και πυροβόλησε, προσφέρει ένα καθοριστικό στοιχείο (direct evidence) που συνδέει απευθείας τον ύποπτο με το δράστη του εγκλήματος. Αντίθετα τα φυσικά στοιχεία (physical evidence) όπως είναι τα δακτυλικά αποτυπώματα υποδεικνύουν ότι ο δράστης ήρθε σε επαφή με το συγκεκριμένο όπλο σε άγνωστο χρόνο, ο οποίος πιθανά καμία σχέση δεν έχει με την τέλεση του εγκλήματος. Oι Wells et al (1998), παρουσιάζουν σαράντα περιπτώσεις αθώων οι οποίοι έχουν καταδικαστεί για εγκλήματα που ποτέ δεν διέπραξαν. Πέρασαν αρκετά χρόνια ώσπου να δικαιωθούν μέσω της χρησιμοποίησης των DNA test στις αρχές της δεκαετίας του ενενήντα. Το εντυπωσιακό είναι ότι από τις σαράντα αυτές υποθέσεις στις τριάντα έξι (90%) υπάρχει εμπλοκή λαθεμένης αναγνώρισης από αυτόπτη μάρτυρα,ενώ σε μία περίπτωση οι μάρτυρες που λαθεμένα αναγνώρισαν τον δράστη ήταν πέντε. (Wells et al,1998)

13 2.3 Οι μέθοδοι παρουσίασης των υπόπτων Εικόνα.1 Οι σειρές παρουσίασης υπόπτων Η λαθεμένη καταδίκη ενός αθώου είναι το πιο σημαντικό σφάλμα στο σύστημα απονομής της δικαιοσύνης. Τα σφάλματα αυτού του είδους δεν εκπλήσσουν τους ερευνητές που έχουν ασχοληθεί με την μνήμη των αυτόπτων μαρτύρων (Wells &Olson,2003). Η συνήθης διαδικασία της εν' σειρά (line up) και ταυτόχρονης (simultaneous) παρουσίασης φωτογραφιών υπόπτων,μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση των εσφαλμένων αναγνωρίσεων στη βάση της οικειότητας μεταξύ υποκειμένου και συγκεκριμένου υπόπτου σε σχέση με τους άλλους που παρουσιάζονται. Οι Lindsay & Wells (1985) προτείνουν μια εναλλακτική μέθοδο παρουσίασης στην οποία οι φωτογραφίες των υπόπτων παρουσιάζονται μία κάθε φορά σε μια γραμμική αλληλουχία (sequential format).οι ερευνητές πιστεύουν ότι μια τέτοια διαδικασία θα κινητοποιήσει ένα μηχανισμό που ονομάσανε απόλυτη κρίση (absolute judgment) η οποία θα βασίζεται στην ξεχωριστή κρίση του κάθε προσώπου.

14 Πράγματι οι Steblay et al (2003) βρήκαν ότι η μία προς μία παρουσίαση των φωτογραφιών (sequential format) μειώνει τις λαθεμένες αναγνωρίσεις όταν ο στόχος απουσιάζει από το πλαίσιο,σε σχέση με την εν σειρά ταυτόχρονη (simultaneous format) παρουσίαση. Από την άλλη όμως μειώνει και τις ορθές αναγνωρίσεις όταν ο στόχος της αναγνώρισης είναι παρών στο πλαίσιο (Response Criterion). 2.4 Signal Detection Theory - Green&Swets (1966) Εικόνα 2 Signal Detection Theory Moντέλο της κατανόησης του τρόπου αναγνώρισης ( ή αποτυχίας αναγνώρισης) αντικειμένων ή γεγονότων τα οποία έχουν βιωθεί στο παρελθόν, σε σχέση με γεγονότα με τα οποία ερχόμαστε για πρώτη φορά σε επαφή. (novel) Μελετάει τους τύπους των αποφάσεων που παίρνουν τα υποκείμενα σε σχέση με τις παλιές και τις νέες εμπειρίες,συμπεριλαμβάνοντας την ικανότητα τους για ορθή αναγνώριση (a hit response) και την λαθεμένη αναγνώριση μιας νέας εμπειρίας ως παλιάς (a false alarm response). Σύμφωνα με το μοντέλο υπάρχει απομόνωση

15 (isolation) μεταξύ των δύο διαδικασιών και κατ επέκταση διαχωρισμός σε δύο ανεξάρτητες παραμέτρους : Discrimination Accuracy. H ικανότητα των υποκειμένων να εκλάβουν ορθά ένα σήμα σε σχέση με την ορθή απόρριψη της απουσίας του. Response Criterion.Το μέγεθος στοιχείων που είναι απαραίτητα για ένα υποκείμενο για να αποκριθεί στο εάν ένα ερέθισμα έχει παρουσιαστεί. Οι παράγοντες που επηρεάζουν την ποιότητα της μνημονικής αναπαράστασης (π.χ ο χρόνος που παρέχεται για τη μελέτη-κωδικοποίηση του ερεθίσματος) αναμένεται να επηρεάσουν το Discrimination Accurancy. Aπό την άλλη πλευρά το κριτήριο της απόκρισης (response ctiterion) επηρεάζεται από σημαντικούς κοινωνικούς παράγοντες καθώς και από τις οδηγίες που λαμβάνουν τα υποκείμενα κατά τη διάρκεια της διαδικασίας της αναγνώρισης, όπως για παράδειγμα μια ανταμοιβή για κάθε σωστή απάντηση. (Μeissner et al,2005)

16 2.5 Dual process theories of recognition memory Cognitive process Recollection Familliarity Εικόνα 3 Σχηματοποίηση της μνήμης σύμφωνα με το μοντέλο Τα μοντέλα αυτά μελετούν τις διεργασίες που βρίσκονται πίσω από την φαινομενολογία των αποκρίσεων των υποκειμένων.(κelley & Jacoby,2000) Σύμφωνα με το μοντέλο οι διαδικασίες της μνήμης αναγνώρισης (recognition memory) διακρίνονται σε δύο διακριτά επίπεδα: Recollection. Αφορά πληροφορίες οι οποίες κωδικοποιούνται σε συνειδητό επίπεδο με ενεργητικό τρόπο. Επηρεάζεται από: Παραγωγικές ή σημασιολογικές κωδικοποιήσεις Την κατεύθυνση της προσοχής Την ταχύτητα της αντίδρασης Τo είδος της νέας γνώσης (Yonellinas,2002) Familliarity. Αφορά πληροφορίες σε μη συνειδητό-αντιληπτικό πλαίσιο οι οποίες κωδικοποιούνται αυτόματα. Συχνά επηρεάζεται από τις αλλαγές στο κριτήριο της απόκρισης.

17 3. ΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΤΩΝ Meisser.et.al (2005) Παρουσιάστηκαν στα υποκείμενα πολλαπλά πρόσωπα στόχοι (target faces) και σε επόμενη φάση έγινε προσπάθεια να αναγνωριστούν μέσα σε σειρές προσώπων στις οποίες τα πρόσωπα-στόχοι άλλες φορές ήταν παρόντα και άλλες όχι Για να εξετάσουν τη μέθοδο της εν σειράς παρουσίασης,εξερεύνησαν τις επιρροές: Της ισχύος της κωδικοποίησης Των εισαγωγικών οδηγιών Του μεγέθους της σειράς παρουσίασης 3.1 Μεθοδολογία Ένα πρόγραμμα Η/Υ (PC_Eyewitness) που αναπτύχθηκε από τον ΜacLin and colleagues (2005) χρησιμοποιήθηκε για να ελεγχθεί η παρουσίαση των ερεθισμάτων αλλά και για τη συλλογή των δεδομένων. Οι φωτογραφίες της μελέτης περιλαμβάνουν τους ώμους και το κεφάλι ανδρών οι οποίοι φορούσαν καθημερινά ρούχα,καθισμένοι μπροστά σε ένα γκρι φόντο, σε μία προφίλ αγέλαστη στάση. Οι φωτογραφίες του test περιλαμβάνουν τους ώμους και το κεφάλι ανδρών οι οποίοι φoρούσαν πουκάμισα χρώματος βουργουνδίας,καθισμένοι μπροστά σε γκρι φόντο σε μια προφίλ αγέλαστη πόζα. Οχτώ ανδρικές φωτογραφίες επιλέχτηκαν από τη βάση δεδομένων ως πρόσωπα-στόχοι,με την επιλογή να στηρίζεται κατά βάση της δύναμης (validity) των χαρακτηριστικών του προσώπου (χρώμα μαλλιών, χρώμα, ματιών, σχήμα προσώπου κλπ).είκοσι συμμετέχοντες επιστρατεύτηκαν για να προσφέρουν περιγραφές του κάθε προσώπου,οι οποίες συνδυάστηκαν για να δημιουργηθεί μια υποδειγματική περιγραφή του. Κατασκευάστηκαν δύο συνθήκες (παρουσίας και απουσίας) για κάθε ένα από τα οχτώ πρόσωπα,με τις φωτογραφίες των ψευδόυπόπτων να είναι εντελώς ξεχωριστές για τις δυο σειρές παρουσίασης σε κάθε ένα

18 από τα οχτώ πρόσωπα. Χρησιμοποιήθηκε το mock witness paradigm το οποίο προσφέρει μια βάση της τυχαίας επιλογής υπόπτου 3.2 Διαδικασία Οκτώ αντρικά πρόσωπα παρουσιάστηκαν στα υποκείμενα για 3 sec,με ενδιάμεσο χρόνο μεταξύ των ερεθισμάτων 1 sec.τα υποκείμενα όφειλαν να μελετήσουν αυτά τα πρόσωπα στον καθορισμένο χρόνο. Η σειρά της παρουσίασης των προσώπων άλλαζε με το κάθε υποκείμενο (randomized). Mετά τη φάση της μελέτης ακολούθησε ένα έργο περίσπασης της προσοχής (η κατασκευή ενός ψηφιακού πάζλ ) διάρκειας 5 min. Ακολουθούσε το κύριο πειραματικό έργο, κατά το οποίο παρουσιαζόταν μια σειρά φωτογραφιών στην οποία τα υποκείμενα θα έπρεπε να αναγνωρίσουν τα πρόσωπα-στόχους που είχαν δει στο πρώτο μέρος του πειράματος.τα υποκείμενα γνώριζαν ότι σε κάθε σειρά τα πρόσωπα-στόχοι μπορεί να είναι ή να μην είναι παρόντα στο πλαίσιο. Στα υποκείμενα προσφέρθηκαν οι παρακάτω επιλογές: Nα επιλέξουν το πρόσωπο Να δηλώσουν ότι το πρόσωπο δεν είναι παρόν Να δηλώσουν ότι δεν είναι αρκετά σίγουρη για να ταυτοποιήσουν το πρόσωπο 3.3 Αποτελέσματα Πείραμα 1 Η επίδραση του τρόπου παρουσίασης των ερεθισμάτων (simultaneous vs sequential) στον τρόπο απόκρισης των υποκειμένων. Η επίδραση της ισχύος (strength) της κωδικοποίησης σύμφωνα με το υπόδειγμα των Strech&Wixted (1998). Τα υποκείμενα της συνθήκης της μία προς μία παρουσίασης των φωτογραφιών

19 (sequential) ήταν πιο συντηρητικά και επομένως λιγότερο πιθανά να επιλέξουν σε σχέση με τα υποκείμενα της ταυτόχρονης παρουσίασης. Τα υποκείμενα που είχαν περισσότερο χρόνο να επιλέξουν είχαν καλύτερα αποτελέσματα στην αναγνώριση. Πείραμα 2 Υπάρχουν δεδομένα (Stebley,1997) που δείχνουν οτι μια σαφής οδηγία εισαγωγής στη διαδικασία αναγνώρισης π.χ Απαντήστε θετικά μόνο αν είστε 100% σίγουροι για την επιλογή σας ότι αυτό είναι το άτομο που είδατε στην αρχική φάση θα προκαλέσει μείωση των λαθεμένων ταυτοποιήσεων αλλά δεν θα έχει καμιά επίδρασης στις σωστές. 1. Τα υποκείμενα της συνθήκης της μία προς μία παρουσίασης των φωτογραφιών (sequential) ήταν πιο συντηρητικά και επομένως λιγότερο πιθανά να επιλέξουν σε σχέση με τα υποκείμενα της ταυτόχρονης παρουσίασης. 2. Δεν υπήρξε καμιά επιρροή στη συνολική ικανότητα απόκρισης (D.A) 3. Οι εισαγωγικές οδηγίες προκάλεσαν μια σημαντική βελτίωση στην συνολική επίδοση (D.A) όσο και μια συντηρητική επίδραση στο κριτήριο απόκρισης (R.S) ως αποτέλεσμα της σημαντικής πτώσης των false alarms. Πείραμα 3 Το Technical Working Group for Eyewitness Evidence (1999) θεωρεί ότι κατ ελάχιστον ένα πλήθος πέντε φωτογραφιών μή -υπόπτων θα πρέπει να περιλαμβάνονται σε κάθε σειρά φωτογραφιών αναγνώρισης. Παρότι ορισμένες έρευνες όπως των Cultler et.al (1986) έδειξαν μικρή ή και καμία επίδραση της συγκεκριμένης μεταβλητής, oι Levi &Lindsey (2001) δηλώνουν ότι αυξάνοντας το μέγεθος της σειράς των φωτογραφιών θα έπρεπε θεωρητικώς τουλάχιστον να αναμένουμε μείωση των λαθεμένων ταυτοποιήσεων αθώων,και μια

20 μικρή ή και καμιά επίδραση στην αναγνώριση των ενόχων Το μοντέλο SDT προβλέπει μια συντηρητικοποίηση του κριτηρίου απόκρισης όσο η σειρά μεγαλώνει ως αποτέλεσμα της πτώσης τόσο των hits όσο και των false alarms.τα δεδομένα έδειξαν: 1. Η αύξηση του μεγέθους της σειράς προκάλεσε μείωση στο (D.A) 2. Τα υποκείμενα της συνθήκης της μία προς μία παρουσίασης των φωτογραφιών (sequential) ήταν πιο συντηρητικά και επομένως λιγότερο πιθανά να επιλέξουν σε σχέση με τα υποκείμενα της ταυτόχρονης παρουσίασης 3. H αύξηση του μεγέθους της σειράς οδηγεί σε πιο συντηρητικές αποκρίσεις 4. H αύξηση του μεγέθους της σειράς οδηγεί σε πιο συντηρητικές αποκρίσεις τα υποκείμενα της sequential συνθήκης σε σχέση με αυτά της ταυτόχρονης παρουσίασης Πείραμα 4.Dual Process theories of Memory Οι θεωρίες αναφέρουν δύο ανεξάρτητες γνωστικές διαδικασίες : 1. Recollection process 2. Familliarity process Mια δεδομένη ενέργεια επηρεάζει αποκλειστικά και μόνο τη μια από τις δύο διαδικασίες. Το μοντέλο προβλέπει μια μείωση στην αναγνώριση με βάση την οικειότητα όταν τα ερεθίσματα παρουσιάζονται ένα προς ένα (sequential), τη στιγμή που η ταυτόχρονη παρουσίαση την ευνοεί κατασκευάζοντας ένα πλαίσιο εφαρμογής της. Τα αποτελέσματα επιβεβαιώνουν τη θεωρητική θέση.

21 3.4 Συμπεράσματα 1. Η secuential line-up παρουσίαση έχει αποδεχθεί μια εξαιρετική τεχνική στην αναγνώριση υπόπτων. Παρ όλα αυτά συναντάει αντιστάσεις από τους ειδικούς που την εφαρμόζουν (αστυνομία) 2. Τα υποκείμενα είναι πιθανότερο να χρησιμοποιήσουν την αναγνώριση με βάση την οικειότητα όταν επεξεργάζονται ταυτόχρονα τα ερεθίσματα 3. Η αναγνώριση με βάση την οικειότητα μπορεί να οδηγήσει σε επιτυχή αναγνώριση όταν το δείγμα είναι ετερογενές. 4. Μπορεί όμως να οδηγήσει σε λάθος αναγνώριση όταν ο στόχος δεν είναι παρών βασισμένη μια παρεμβολή βασισμένη σε ομοιότητες όπως, η φυσιογνωμία, τα ρούχα, η ενοχοποιηθούν εικόνα του υπόπτου κλπ. 5. Η αναγνώριση με βάση την οικειότητα είναι δίκοπο μαχαίρι 6. Η μεγάλη επίδραση που είχαν η εισαγωγικές οδηγίες

22 4 ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 4.1 Οι οδηγίες της American Psychology -Law Society προς τους διενεργούντες διαδικασίες αναγνώρισης υπόπτων Οι Lindsay&Pozzulo (1999) αναφέρουν τις οδηγίες που έχει εκδώσει η American Psychology -Law Society,θέτοντας τα ελάχιστα standards που πρέπει να ικανοποιούνται κατά τις διαδικασίες αναγνώρισης υπόπτων : Όλοι οι συμμετέχοντες σε μια σειρά αναγνώρισης θα πρέπει να ταιριάζουν στην περιγραφή του υπόπτου. Οι μάρτυρες θα πρέπει να ενημερώνονται εκ των προτέρων ότι ο δράστης μπορεί να μην είναι παρών στη σειρά αναγνώρισης. Η εκτίμηση της σιγουριάς του μάρτυρα σε σχέση με την επιλογή του θα πρέπει να γίνεται κατά τη στιγμή της αναγνώρισης και πριν γίνει το οποιοδήποτε σχόλιο σε σχέση με το εάν αυτός που αναγνωρίστηκε από τον μάρτυρα είναι και ο δράστης του εγκλήματος. Οι αξιωματικοί που διενεργούν την αναγνώριση θα πρέπει να έχουν άγνοια (blindness) σε σχέση με τον πραγματικό δράστη. Θα ήταν χρήσιμο η εφαρμογή της sequential μεθοδολογίας παρουσίασης των υπόπτων. κριτική και κατευθύνσεις για την μελλοντική έρευνα Υπάρχουν σοβαροί προβληματισμοί για την έρευνα της αναγνώρισης των αυτόπτων μαρτύρων: 1. Αρχικά θα πρέπει να υπάρξει καλύτερη συνεργασία μεταξύ των ερευνητών της αναγνώρισης των αυτόπτων μαρτύρων και των ερευνητών στα επιστημονικά πεδία της Ψυχολογίας και ιδιαίτερα της Κοινωνικής και Γνωστικής Ψυχολογίας. Απ την άλλη πλευρά η βιβλιογραφία της αναγνώρισης των αυτόπτων μαρτύρων στηρίζεται κατά βάση σε πειράματα που διενεργούνται σε αυστηρές πειραματικές συνθήκες. Στη βάση αυτή είναι αδύνατον να υπάρξει κάλυψη όλων των φαινομένων που απαρτίζουν ένα τόσο σύνθετο φαινόμενο. Διαφαίνεται επιτακτική πλέον η ανάγκη για ανακάλυψη μιας ενιαίας θεωρίας που θα γεμίσει τα κενά, μεταβάλλοντας τα επιμέρους πορίσματα σε ένα στέρεο σώμα γνώσης. (Οlson &Wells, 2003)

23 2. Eνα δεύτερο αφορά την πειραματική προέλευση των δεδομένων και την αναγωγή τους στο πεδίο της πραγματικότητας. 2 Κρίνεται απαραίτητη η προσφυγή και σε άλλες μεθόδους έρευνας πέραν της πειραματικής (π.χ έρευνα πεδίου, συμμετοχική παρατήρηση,συγκριτική μελέτη μεταξύ πειραματικών και πραγματικών δεδομένων) 3 για να επαληθεύσουμε την αντιστοιχία μεταξύ πειραματικών υποδειγμάτων και πραγματικών περιστατικών. (ο.π) 3. Νέες μεθοδολογίες αναδύονται (Bayesian analyses) καθώς και νέες μεταβλητές υπολογίζονται, (π.χ ο χρόνος που μεσολαβεί μεταξύ συμβάντος και αναγνώρισης) οι οποίες θα στηρίξουν την ερευνητική προσπάθεια τα επόμενα χρόνια (ο.π) 2 Για μια αναλυτική παρουσίαση της σχετικής προβληματικής και των τεχνικών δυσκολιών που παρουσιάζει το εγχείρημα β. Οlson & Wells, Τα εντός της παρενθέσεως αποτελούν δικά μας σχόλια.

24 5.ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Cutler, B. L., Penrod, S. D., O Rourke, T. E., & Martens, T. K. (1986). Unconfounding the effects of contextual cues on eyewitness identification accuracy. Social Behaviour, 1, Cohen,G. Conway,M.A. (2008) Memory in the real world,london, Routledge Cohen, J. D., Dunbar, K., & McClelland, J. L. (1990). On the control of automatic processes: A parallel distributed processing account of the Stroop effect. Psychological Review, 97, Green,E. Loftus,F,E.(1984). Solving the eyewitness problem,behavioral Science & the Law,Vol 2,No 4. Kelley, C. M., & Jacoby, L. L. (2000). Recollection and familiarity: Process-dissociation. In E. Tulving & F. I. M. Craik (Eds.), The Oxford handbook of memory (pp ). London: Oxford University Press. Levi, A. M., & Lindsay, R. C. L. (2001). Lineup and photo spread procedures: Issues concerning policy recommendations. Psychology, Public Policy, & Law, 7, Lindsay, R. C. L., & Wells, G. L. (1985). Improving eyewitness identifications from lineups: Simultaneous versus sequential lineup presentation. Journal of Applied Psychology, 70, Lindsay, R. C. L. Pozzulo,J, D.(1999) Sources of eyewitness identification error, International Journal of Law and Psychiatry,vol.22,no.3-4, pp MacLeod, C, M. (1991) Half of century of research on the Stroop effect: An integrative review. Psychological Bulletin, 1991, 109:

Στόχος της ψυχολογικής έρευνας:

Στόχος της ψυχολογικής έρευνας: Στόχος της ψυχολογικής έρευνας: Συστηματική περιγραφή και κατανόηση των ψυχολογικών φαινομένων. Η ψυχολογική έρευνα χρησιμοποιεί μεθόδους συστηματικής διερεύνησης για τη συλλογή, την ανάλυση και την ερμηνεία

Διαβάστε περισσότερα

Βετεράνοι αθλητές. Απόδοση & Ηλικία. Βασικά στοιχεία. Αθλητισμός Επιδόσεων στη 2η και 3η Ηλικία. Γενικευμένη θεωρία για τη

Βετεράνοι αθλητές. Απόδοση & Ηλικία. Βασικά στοιχεία. Αθλητισμός Επιδόσεων στη 2η και 3η Ηλικία. Γενικευμένη θεωρία για τη Αθλητισμός Επιδόσεων στη 2η και 3η Ηλικία. Γενικευμένη θεωρία για τη Διατήρηση η της αθλητικής απόδοσης 710: 8 η Διάλεξη Μιχαλοπούλου Μαρία Ph.D. Περιεχόμενο της διάλεξης αυτής αποτελούν: Αγωνιστικός αθλητισμός

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία. επ. Κωνσταντίνος Π. Χρήστου

Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία. επ. Κωνσταντίνος Π. Χρήστου Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία Inside the black box για µια επιστήµη του Νου Επιστροφή στο Νου Γνωστική Ψυχολογία / Γνωσιακή Επιστήµη Inside the black box για µια επιστήµη του Νου Επιστροφή στο Νου Γνωστική

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένη Γνωστική Ψυχολογία. Πέτρος Ρούσσος

Εφαρμοσμένη Γνωστική Ψυχολογία. Πέτρος Ρούσσος 4 Εφαρμοσμένη Γνωστική Ψυχολογία (ΨΧ 90) Πέτρος Ρούσσος Η μνήμη στο εργαστήριο και στην καθημερινή ζωή Ebbinghaus (1885) vs. Bartlett (1932) Neisser (1976): οικολογική εγκυρότητα Banaji & Crowder (1989)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Τίτλος Ονοματεπώνυμο συγγραφέα Πανεπιστήμιο Ονοματεπώνυμο δεύτερου (τρίτου κ.ο.κ.) συγγραφέα Πανεπιστήμιο Η κεφαλίδα (μπαίνει πάνω δεξιά σε κάθε σελίδα): περιγράφει το θέμα

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστική Ι (ΨΥΧ-1202) Διάλεξη 7. Στατιστικός έλεγχος υποθέσεων

Στατιστική Ι (ΨΥΧ-1202) Διάλεξη 7. Στατιστικός έλεγχος υποθέσεων (ΨΥΧ-1202) Λεωνίδας Α. Ζαμπετάκης Β.Sc., M.Env.Eng., M.Ind.Eng., D.Eng. Εmail: statisticsuoc@gmail.com Διαλέξεις: ftp://ftp.soc.uoc.gr/psycho/zampetakis/ Διάλεξη 7 Στατιστικός έλεγχος υποθέσεων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας

Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας A. Montgomery Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας Καρολίνα Δουλουγέρη, ΜSc Υποψ. Διαδάκτωρ Σήμερα Αναζήτηση βιβλιογραφίας Επιλογή μεθοδολογίας Ερευνητικός σχεδιασμός Εγκυρότητα και αξιοπιστία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) Πέτρος Ρούσσος ΔΙΑΛΕΞΗ 4 Γνωστική ψυχολογία Οι πληροφορίες του περιβάλλοντος γίνονται αντικείμενο επεξεργασίας από τον εγκέφαλο μέσω γνωστικών διαδικασιών (αντίληψη, μνήμη,

Διαβάστε περισσότερα

Πως ο Νους Χειρίζεται το Φόβο

Πως ο Νους Χειρίζεται το Φόβο Πως ο Νους Χειρίζεται το Φόβο Σύμφωνα με δύο σχετικά πρόσφατες έρευνες, οι μνήμες φόβου και τρόμου διαφέρουν σημαντικά από τις συνηθισμένες μνήμες. Οι διαφορές αυτές δεν συνίστανται μόνο στις εμφανείς

Διαβάστε περισσότερα

Η οικολογία μάθησης για τους υπολογιστές ΙII: Η δική σας οικολογία μάθησης

Η οικολογία μάθησης για τους υπολογιστές ΙII: Η δική σας οικολογία μάθησης Η οικολογία μάθησης για τους υπολογιστές ΙII: Η δική σας οικολογία μάθησης Παλαιγεωργίου Γιώργος Τμήμα Μηχανικών Η/Υ, Τηλεπικοινωνιών και Δικτύων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Ιανουάριος 2011 Ψυχομετρία Η κατασκευή

Διαβάστε περισσότερα

Εγκυρότητα και Αξιοπιστία. Χριστίνα Καραμανίδου, PhD

Εγκυρότητα και Αξιοπιστία. Χριστίνα Καραμανίδου, PhD Εγκυρότητα και Αξιοπιστία Χριστίνα Καραμανίδου, PhD Η έννοια της εγκυρότητας Η εγκυρότητα της έρευνας είναι το βασικό κριτήριο με βάση το οποίο θα ληφθεί η απόφαση για αξιοποίηση ή όχι των ευρημάτων. Η

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικασία Ελέγχου Μηδενικών Υποθέσεων

Διαδικασία Ελέγχου Μηδενικών Υποθέσεων Διαδικασία Ελέγχου Μηδενικών Υποθέσεων Πέτρος Ρούσσος, Τμήμα Ψυχολογίας, ΕΚΠΑ Η λογική της διαδικασίας Ο σάκος περιέχει έναν μεγάλο αλλά άγνωστο αριθμό (αρκετές χιλιάδες) λευκών και μαύρων βόλων: 1 Το

Διαβάστε περισσότερα

Κάποιες βασικές έννοιες στη μεθοδολογία της ψυχολογίας

Κάποιες βασικές έννοιες στη μεθοδολογία της ψυχολογίας Κάποιες βασικές έννοιες στη μεθοδολογία της ψυχολογίας 3 βασικές μέθοδοι έρευνας: ενδοσκόπηση παρατήρηση πείραμα (+ μοντέλλα) πειραματική ψυχολογία υποκείμενα/συμμετέχοντες πειραματική διαδικασία, έργο

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής.

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Τρεις κατηγορίες κοινωνικών καταστάσεων είναι για τον Tajfel

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 7 Προσεγγίσεις στη μελέτη της αντίληψης Πέτρος Ρούσσος Προσεγγίσεις στη μελέτη της αντίληψης Ανωφερείς (bottom up) και κατωφερείς (top down) προσεγγίσεις Αντίληψη για

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 7 2/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 7 2/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Γεωργική Εκπαίδευση Θεματική ενότητα 7 2/2 Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Οι φοιτητές/τριες πρέπει να είναι ικανοί/ες: Α) να ορίζουν τον

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΩΝ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΩΝ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΩΝ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ Ενότητα: Αναγνώριση Διεργασίας - Προσαρμοστικός Έλεγχος (Process Identification) Αλαφοδήμος Κωνσταντίνος

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός και Διεξαγωγή Πειραμάτων

Σχεδιασμός και Διεξαγωγή Πειραμάτων Σχεδιασμός και Διεξαγωγή Πειραμάτων Πρώτο στάδιο: λειτουργικοί ορισμοί της ανεξάρτητης και της εξαρτημένης μεταβλητής Επιλογή της ανεξάρτητης μεταβλητής Επιλέγουμε μια ανεξάρτητη μεταβλητή (ΑΜ), την οποία

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία 3

Γνωστική Ψυχολογία 3 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Γνωστική Ψυχολογία 3 Ενότητα #4: Αισθητήρια Καταγραφή Διδάσκων: Οικονόμου Ηλίας ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Η Επίδραση της Συγκίνησης ης στη Λήψη Ατομικών Αποφάσεων

Η Επίδραση της Συγκίνησης ης στη Λήψη Ατομικών Αποφάσεων 2ο Πανελλήνιο Συνέδριο του Κλάδου Γνωστικής Ψυχολογίας της ΕΛΨΕ Νοέμβριος 2008 Η Επίδραση της Συγκίνησης ης στη Λήψη Ατομικών Αποφάσεων Μια έρευνα στο πεδίο των επιχειρήσεων Μ. Ντάβου & Σ.Τρύφωνας Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία Ενότητα 10: Μνήμη: Δομικά μέρη και Λειτουργία

Εισαγωγή στην Ψυχολογία Ενότητα 10: Μνήμη: Δομικά μέρη και Λειτουργία Εισαγωγή στην Ψυχολογία Ενότητα 10: Μνήμη: Δομικά μέρη και Λειτουργία Διδάσκουσα: Ειρήνη Σκοπελίτη Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας Παρουσίαση της μνημονικής

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικές Επιστήμες. Επιμόρφωση εκπαιδευτικών στα νέα βιβλία των Φ.Ε. για την Ε Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης. Πέτρος Κλιάπης 12η Περιφέρεια Θεσσαλονίκης

Φυσικές Επιστήμες. Επιμόρφωση εκπαιδευτικών στα νέα βιβλία των Φ.Ε. για την Ε Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης. Πέτρος Κλιάπης 12η Περιφέρεια Θεσσαλονίκης Φυσικές Επιστήμες Επιμόρφωση εκπαιδευτικών στα νέα βιβλία των Φ.Ε. για την Ε Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ «Το νέο βιβλίο είναι χειρότερο από το παλιό όχι επειδή διαφέρει ως προς το περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ MANAGEMENT INFORMATION SYSTEMS (M.I.S.)

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ MANAGEMENT INFORMATION SYSTEMS (M.I.S.) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ MANAGEMENT INFORMATION SYSTEMS (M.I.S.) 1.1 Κωνσταντίνος Ταραμπάνης Καθηγητής Τμήμα Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Γρ. 307 2310-891-578 kat@uom.gr

Διαβάστε περισσότερα

Εργάστηκαν οι: Δαρειώτη Φωτεινή, 111320130032 Κανέλλη Ζωή-Ειρήνη, 11320130041 Έλενα Τσιάρλεστον, 113201300163

Εργάστηκαν οι: Δαρειώτη Φωτεινή, 111320130032 Κανέλλη Ζωή-Ειρήνη, 11320130041 Έλενα Τσιάρλεστον, 113201300163 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Εργάστηκαν οι: Δαρειώτη Φωτεινή, 111320130032 Κανέλλη Ζωή-Ειρήνη, 11320130041 Έλενα Τσιάρλεστον, 113201300163 Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Ζαχαρούλα

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

3. Περιγράμματα Μαθημάτων Προγράμματος Σπουδών

3. Περιγράμματα Μαθημάτων Προγράμματος Σπουδών 3. Περιγράμματα Μαθημάτων Προγράμματος Σπουδών Στην ενότητα αυτή παρουσιάζονται τα συνοπτικά περιγράμματα των μαθημάτων που διδάσκονται στο Πρόγραμμα Σπουδών, είτε αυτά προσφέρονται από το τμήμα που είναι

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένη Γνωστική Ψυχολογία. Πέτρος Ρούσσος

Εφαρμοσμένη Γνωστική Ψυχολογία. Πέτρος Ρούσσος 3 Εφαρμοσμένη Γνωστική Ψυχολογία (ΨΧ 90) Πέτρος Ρούσσος Η βελτίωση της μνημονικής ικανότητας Ο παράγοντας της «Εξάσκησης» Μπορούμε να κάνουμε κάτι για να βελτιώσουμε το αποτέλεσμα της εξάσκησης; «Συμπυκνωμένες»

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Π. Χρήστου

Κωνσταντίνος Π. Χρήστου 1 Κριτήρια: Διδακτική διαδικασία Μαθητοκεντρικά Δασκαλοκεντρικά Αλληλεπίδρασης διδάσκοντα διδασκόµενου Είδος δεξιοτήτων που θέλουν να αναπτύξουν Επεξεργασίας Πληροφοριών Οργάνωση-ανάλυση πληροφοριών, λύση

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 9. Έλεγχοι υποθέσεων

Κεφάλαιο 9. Έλεγχοι υποθέσεων Κεφάλαιο 9 Έλεγχοι υποθέσεων 9.1 Εισαγωγή Όταν παίρνουμε ένα ή περισσότερα τυχαία δείγμα από κανονικούς πληθυσμούς έχουμε τη δυνατότητα να υπολογίζουμε στατιστικά, όπως μέσους όρους, δειγματικές διασπορές

Διαβάστε περισσότερα

Με την ολοκλήρωση του μαθήματος ο διδασκόμενος αναμένεται να είναι σε θέση να:

Με την ολοκλήρωση του μαθήματος ο διδασκόμενος αναμένεται να είναι σε θέση να: Τίτλος Μαθήματος: ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗΣ Κωδικός Μαθήματος: MUS 652 Κατηγορία Μαθήματος: (Υποχρεωτικό/Επιλεγόμενο) Υποχρεωτικό Επίπεδο Μαθήματος: (πρώτου, δεύτερου

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστικοί και Συναισθηματικοί Παράγοντες της Επικοινωνίας

Γνωστικοί και Συναισθηματικοί Παράγοντες της Επικοινωνίας Γνωστικοί και Συναισθηματικοί Παράγοντες της Επικοινωνίας ιδάσκουσα: Μπετίνα Ντάβου ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2011-2012 Η ύλη των εξετάσεων αποτελείται από τις παρακάτω θεματικές ενότητες: Εισαγωγικά

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηση σε νέα τεχνολογικά περιβάλλοντα

Μάθηση σε νέα τεχνολογικά περιβάλλοντα ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μάθηση σε νέα τεχνολογικά περιβάλλοντα Ενότητα 5: Εποικοδομητισμός Βασιλική Μητροπούλου-Μούρκα Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) Πέτρος Ρούσσος ΔΙΑΛΕΞΗ 3 Ορισμός της Ψυχολογίας Η επιστήμη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει τη συμπεριφορά και τις νοητικές διεργασίες του ανθρώπου (κυρίως)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΓΧΟΙ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 17

ΕΛΕΓΧΟΙ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 17 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 17 ΕΛΕΓΧΟΙ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Στο κεφάλαιο αυτό θα αναφερθούμε σε ένα άλλο πρόβλημα της Στατιστικής που έχει κυρίως (αλλά όχι μόνο) σχέση με τις παραμέτρους ενός πληθυσμού (τις παραμέτρους της κατανομής

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεριφορά Καταναλωτή

Συμπεριφορά Καταναλωτή ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 2 : Καταναλωτής και διαδικασία λήψης αποφάσεων Χριστίνα Μπουτσούκη Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Νευροβιολογία των Μνημονικών Λειτουργιών

Νευροβιολογία των Μνημονικών Λειτουργιών Νευροβιολογία των Μνημονικών Λειτουργιών Ενότητα 2: Κατηγοριοποιήσεις Μάθησης & Μνήμης Κωνσταντίνος Παπαθεοδωρόπουλος Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Σκοποί ενότητας Ανάλυση των γενικών αξόνων που

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένη Γνωστική Ψυχολογία. Πέτρος Ρούσσος

Εφαρμοσμένη Γνωστική Ψυχολογία. Πέτρος Ρούσσος 2 Εφαρμοσμένη Γνωστική Ψυχολογία Πέτρος Ρούσσος Ιστορία της Εφαρμοσμένης Γνωστικής Ψυχολογίας (1) Πρώιμη έρευνα στην Ευρώπη (πολλές έρευνες που σήμερα θα θεωρούνταν «γνωστικές» και είχαν σημαντική πρακτική

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 1 Εισαγωγή, ορισμός και ιστορία της Γνωστικής Ψυχολογίας Πέτρος Ρούσσος Μερικά διαδικαστικά http://users.uoa.gr/~roussosp/gr/index.htm http://eclass.uoa.gr/courses/ppp146/

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Πάγιου Ενεργητικού

Διαχείριση Πάγιου Ενεργητικού Διαχείριση Πάγιου Ενεργητικού Το συγκεκριμένο εγχειρίδιο δημιουργήθηκε για να βοηθήσει την κατανόηση της διαδικασίας διαχείρισης Παγίου Ενεργητικού. Η διαδικασία περιλαμβάνει αναλυτική παρουσίαση των εκτυπωτικών

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπίδραση Ανθρώπου- Υπολογιστή & Ευχρηστία

Αλληλεπίδραση Ανθρώπου- Υπολογιστή & Ευχρηστία Αλληλεπίδραση Ανθρώπου- Υπολογιστή & Ευχρηστία Ενότητα 2: Ο Άνθρωπος Σαπρίκης Ευάγγελος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ανάπτυξη Ενότητα 8: Ανάπτυξη Μνήμης

Γνωστική Ανάπτυξη Ενότητα 8: Ανάπτυξη Μνήμης Γνωστική Ανάπτυξη Ενότητα 8: Ανάπτυξη Μνήμης Διδάσκουσα: Ειρήνη Σκοπελίτη Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας Απάντηση στα ερωτήματα: Τι είναι η μνήμη

Διαβάστε περισσότερα

Μια από τις σημαντικότερες δυσκολίες που συναντά ο φυσικός στη διάρκεια ενός πειράματος, είναι τα σφάλματα.

Μια από τις σημαντικότερες δυσκολίες που συναντά ο φυσικός στη διάρκεια ενός πειράματος, είναι τα σφάλματα. Εισαγωγή Μετρήσεις-Σφάλματα Πολλές φορές θα έχει τύχει να ακούσουμε τη λέξη πείραμα, είτε στο μάθημα είτε σε κάποια είδηση που αφορά τη Φυσική, τη Χημεία ή τη Βιολογία. Είναι όμως γενικώς παραδεκτό ότι

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές Προσομοίωσης

Εφαρμογές Προσομοίωσης Εφαρμογές Προσομοίωσης H προσομοίωση (simulation) ως τεχνική μίμησης της συμπεριφοράς ενός συστήματος από ένα άλλο σύστημα, καταλαμβάνει περίοπτη θέση στα πλαίσια των εκπαιδευτικών εφαρμογών των ΤΠΕ. Μπορούμε

Διαβάστε περισσότερα

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua. Μέρος Β /Στατιστική Μέρος Β Στατιστική Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.gr/gpapadopoulos) Από τις Πιθανότητες στη Στατιστική Στα προηγούμενα, στο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Περιεχόμενα Επιστημονική έρευνα Σε τι μας βοηθάει η έρευνα Χαρακτηριστικά της επιστημονικής

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία Ενότητα 3: Μέθοδοι έρευνας στην Ψυχολογία

Εισαγωγή στην Ψυχολογία Ενότητα 3: Μέθοδοι έρευνας στην Ψυχολογία Εισαγωγή στην Ψυχολογία Ενότητα 3: Μέθοδοι έρευνας στην Ψυχολογία Διδάσκουσα: Ειρήνη Σκοπελίτη Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας Παρουσίαση και εξοικείωση

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 1 Βασικές έννοιες

Διάλεξη 1 Βασικές έννοιες Εργαστήριο SPSS Ψ-4201 (ΕΡΓ) Λεωνίδας Α. Ζαμπετάκης Β.Sc., M.Env.Eng., M.Ind.Eng., D.Eng. Εmail: statisticsuoc@gmail.com Διαλέξεις αναρτημένες στο: Διαλέξεις: ftp://ftp.soc.uoc.gr/psycho/zampetakis/ Διάλεξη

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 5 ο. Κοινωνικο-γνωστικές Προσεγγίσεις για τη Μάθηση: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση. Κυριακή Γ. Γιώτα Ψυχολόγος MSc., Ph.D.

Μάθημα 5 ο. Κοινωνικο-γνωστικές Προσεγγίσεις για τη Μάθηση: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση. Κυριακή Γ. Γιώτα Ψυχολόγος MSc., Ph.D. Μάθημα 5 ο Κοινωνικο-γνωστικές Προσεγγίσεις για τη Μάθηση: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση Κυριακή Γ. Γιώτα Ψυχολόγος MSc., Ph.D. Κοινωνικογνωστικές θεωρίες Κοινωνική μάθηση (Bandura) Κοινωνικός

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 10ο ΜΕΡΟΣ Γ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ

ΜΑΘΗΜΑ 10ο ΜΕΡΟΣ Γ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ ΜΑΘΗΜΑ 10ο ΜΕΡΟΣ Γ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ Πρόσφατες εργασίες έχουν αποδείξει ότι στη μνήμη παρεμβαίνουν πολλές περιοχές του εγκεφάλου Παρ όλα αυτά, υπάρχουν διαφορετικοί τύποι μνήμης και ορισμένες

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός Επεξεργασίας και Τηλεπεξεργασίας

Σχεδιασμός Επεξεργασίας και Τηλεπεξεργασίας Ενότητα 9 Σχεδιασμός Επεξεργασίας και Τηλεπεξεργασίας Πληροφοριακά Συστήματα Διοίκησης ΙI Ι Διδάσκων: Νίκος Καρακαπιλίδης 9-1 Στόχοι & αντικείμενο ενότητας Σχεδιασμός επεξεργασίας Επεξεργασία κατά δεσμίδες

Διαβάστε περισσότερα

Πέραν της θεωρίας του Piaget. Κ. Παπαδοπούλου ΕΚΠΑ/ΤΕΑΠΗ

Πέραν της θεωρίας του Piaget. Κ. Παπαδοπούλου ΕΚΠΑ/ΤΕΑΠΗ Πέραν της θεωρίας του Piaget Κ. Παπαδοπούλου ΕΚΠΑ/ΤΕΑΠΗ Προσεγγίσεις επεξεργασίας πληροφοριών Siegler, R. (2002) Πώς Σκέφτονται τα Παιδιά. Αθήνα: Gutenberg. Προσεγγίσεις επεξεργασίας πληροφοριών Η γνωστική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ: ΜΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΔΡΑΣΗΣ. Γεωργία Γκαντώνα¹ & Νικόλαος Παρίτσης²

Η ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ: ΜΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΔΡΑΣΗΣ. Γεωργία Γκαντώνα¹ & Νικόλαος Παρίτσης² Η ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ: ΜΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΔΡΑΣΗΣ Γεωργία Γκαντώνα¹ & Νικόλαος Παρίτσης² Οικοτροφείο ΕΠΑΚΜΟΣ, Εταιρία Συστημικής Θεραπείας και Παρέμβασης

Διαβάστε περισσότερα

Ο καθημερινός άνθρωπος ως «ψυχολόγος» της προσωπικότητάς του - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχο

Ο καθημερινός άνθρωπος ως «ψυχολόγος» της προσωπικότητάς του - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχο Έ να πολύ μεγάλο ποσοστό ανθρώπων που αντιμετωπίζουν έντονο άγχος, δυσθυμία, «κατάθλιψη» έχει την «τάση» να αποδίδει λανθασμένα τις ψυχικές αυτές καταστάσεις, σε έναν «προβληματικό εαυτό του», (μία δυστυχώς

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικασία Διαχείρισης Παγίου Ενεργητικού

Διαδικασία Διαχείρισης Παγίου Ενεργητικού Διαδικασία Διαχείρισης Παγίου Ενεργητικού 1 Περίληψη Το συγκεκριμένο εγχειρίδιο δημιουργήθηκε για να βοηθήσει την κατανόηση της διαδικασίας διαχείρισης Παγίου Ενεργητικού. Η διαδικασία περιλαμβάνει αναλυτική

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία 3

Γνωστική Ψυχολογία 3 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Γνωστική Ψυχολογία 3 Ενότητα #5: Βραχύχρονη Μνήμη Διδάσκων: Οικονόμου Ηλίας ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΑΛΙΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΑΛΙΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΑΛΙΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Κέντρο και άξονας αυτών των μεθόδων διδασκαλίας είναι ο δάσκαλος. Αυτός είναι η αυθεντία μέσα στην τάξη που καθοδηγεί και προσφέρει. Γι αυτό οι μέθοδοι αυτές

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία 3

Γνωστική Ψυχολογία 3 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Γνωστική Ψυχολογία 3 Ενότητα #9: Κατηγοριοποίηση Διδάσκων: Οικονόμου Ηλίας ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ: "Μελέτη της χρηματοοικονομικής αποτύπωσης περιβαλλοντικών πληροφοριών, της περιβαλλοντικής διαχείρισης, επίδοσης και αποτελεσματικότητας των ελληνικών επιχειρήσεων"

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΜΟΣ 1ης ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ

ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΜΟΣ 1ης ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Αναστοχασμός ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΜΟΣ 1ης ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ(A) : Βαρβιτσιώτης Ιωάννης ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ : Ελεύθερη πτώση επιτάχυνση της βαρύτητας g ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

1. Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην εκπαιδευτική διαδικασία

1. Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην εκπαιδευτική διαδικασία 1. Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην εκπαιδευτική διαδικασία Ο διδακτικός σχεδιασμός (instructional design) εμφανίσθηκε στην εκπαιδευτική διαδικασία και στην κατάρτιση την περίοδο

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία 3

Γνωστική Ψυχολογία 3 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Γνωστική Ψυχολογία 3 Ενότητα #8: Θεωρητικά μοντέλα Διδάσκων: Οικονόμου Ηλίας ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήµιο Αθηνών. Εισαγωγή στην Ψυχολογία. Στέλλα Βοσνιάδου 11/23/2006

Πανεπιστήµιο Αθηνών. Εισαγωγή στην Ψυχολογία. Στέλλα Βοσνιάδου 11/23/2006 Μνήµη Στέλλα Βοσνιάδου Τµήµα ΜΙΘΕ Πανεπιστήµιο Αθηνών 11/23/2006 Εισαγωγή στην Ψυχολογία Στέλλα Βοσνιάδου Τα τρία στάδια της µνήµης Κωδικοποίηση Αποθήκευση Ανάσυρση Η µνήµη απαιτεί οι πληροφορίες που έρχονται

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Xαρακτηριστικά γνωρίσματα της πρακτικής εργασίας

1.5 Xαρακτηριστικά γνωρίσματα της πρακτικής εργασίας 1.5 Xαρακτηριστικά γνωρίσματα της πρακτικής εργασίας Στην παράγραφο αυτή θα παρουσιάσουμε τον χάρτη της πρακτικής εργασίας των Millar et al. (1998, 1999, 2002) Το εργαλείο αυτό μας επιτρέπει να περιγράψουμε

Διαβάστε περισσότερα

4 Πιθανότητες και Στοιχεία Στατιστικής για Μηχανικούς

4 Πιθανότητες και Στοιχεία Στατιστικής για Μηχανικούς Πρόλογος Ο μηχανικός πρέπει να συνεχίσει να βελτιώνει την ποιότητα της δουλειάς του εάν επιθυμεί να είναι ανταγωνιστικός στην αγορά της χώρας του και γενικότερα της Ευρώπης. Μία σημαντική αναλογία σε αυτήν

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Ψυχολογία Μάθημα 2 ο. Γνωστικές Θεωρίες για την Ανάπτυξη: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση

Εκπαιδευτική Ψυχολογία Μάθημα 2 ο. Γνωστικές Θεωρίες για την Ανάπτυξη: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση Εκπαιδευτική Ψυχολογία Μάθημα 2 ο Γνωστικές Θεωρίες για την Ανάπτυξη: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση Αντιπαράθεση φύσης ανατροφής η ανάπτυξη είναι προκαθορισμένη κατά την γέννηση από την

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΙΙ

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΙΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΙΙ Ενότητα 5: Σταθεροποιητική Πολιτική Κουτεντάκης Φραγκίσκος Γαληνού Αργυρώ Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστική Ι (ΨΥΧ-122) Διάλεξη 1 Εισαγωγή

Στατιστική Ι (ΨΥΧ-122) Διάλεξη 1 Εισαγωγή (ΨΥΧ-122) Λεωνίδας Α. Ζαμπετάκης Β.Sc., M.Env.Eng., M.Ind.Eng., D.Eng. Εmail: statisticsuoc@gmail.com Διαλέξεις αναρτημένες στο: ftp://ftp.soc.uoc.gr/psycho/zampetakis/ Διάλεξη 1 Εισαγωγή ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη & Σχεδίαση Λογισμικού (ΗΥ420)

Ανάπτυξη & Σχεδίαση Λογισμικού (ΗΥ420) Ανάπτυξη & Σχεδίαση Λογισμικού (ΗΥ420) Διάλεξη 8: Σχεδίαση Συστήματος Σχεδίαση Συστήματος 2 Διεργασία μετατροπής του προβλήματος σε λύση. Από το Τί στο Πώς. Σχέδιο: Λεπτομερής περιγραφή της λύσης. Λύση:

Διαβάστε περισσότερα

Πώς μελετάμε τις νοητικές λειτουργίες;

Πώς μελετάμε τις νοητικές λειτουργίες; Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 2 Ερευνητικές μέθοδοι της Γνωστικής Ψυχολογίας Πέτρος Ρούσσος Πώς μελετάμε τις νοητικές λειτουργίες; Πειραματική γνωστική ψυχολογία Μελέτη των νοητικών λειτουργιών φυσιολογικών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΟΔΗΓΙΕΣ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΘΕΩΡΙΑ & ΠΡΑΞΗ στην εκπαιδευση Το έγγραφο αυτό παρέχει πληροφορίες και οδηγίες μορφοποίησης που θα σας βοηθήσουν να προετοιμάσετε καλύτερα την εργασία σας.... Αποστολή Εργασιών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΕΛΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ

ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΕΛΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΕΛΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΜΕΡΟΣ Α-ESSAY QUESTIONS-ΑΠΑΝΤΗΣΤΕ ΣΕ 5 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1.Αναλύστε την Κοινωνική διάσταση της κοινωνικής ψυχολογίας μπορείτε να αναφερθείτε

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 12 2/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 12 2/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Γεωργική Εκπαίδευση Θεματική ενότητα 12 2/2 Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Μαθησιακοί στόχοι Οι φοιτητές/τριες πρέπει να είναι ικανοί/ες: α) να αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 10 1/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 10 1/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Γεωργική Εκπαίδευση Θεματική ενότητα 10 1/2 Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Οι φοιτητές/τριες πρέπει να είναι ικανοί/ες: α) να αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία 3

Γνωστική Ψυχολογία 3 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Γνωστική Ψυχολογία 3 Ενότητα #3: Εισαγωγή στη Μνήμη Διδάσκων: Οικονόμου Ηλίας ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

8.2 Εννοιολογική χαρτογράφηση

8.2 Εννοιολογική χαρτογράφηση 8.2 Εννοιολογική χαρτογράφηση Η εννοιολογική χαρτογράφηση (concept mapping) αποτελεί ένα μέσο για την αναπαράσταση των γνώσεων, των ιδεών, των εννοιών προς οικοδόμηση (Jonassen et al. 1998), των νοητικών

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Μεθοδολογία έρευνας Η ερευνητική διαδικασία έχει ως αφορμή ένα προβληματισμό και προσπαθεί να απαντήσει σε ένα ερευνητικό ερώτημα.

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική εξήγηση των δυσκολιών στην ανθρώπινη επικοινωνία - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγ

Βιολογική εξήγηση των δυσκολιών στην ανθρώπινη επικοινωνία - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγ Οι άνθρωποι κάνουμε πολύ συχνά ένα μεγάλο και βασικό λάθος, νομίζουμε ότι αυτό που λέμε σε κάποιον άλλον, αυτός το εκλαμβάνει όπως εμείς το εννοούσαμε. Νομίζουμε δηλαδή ότι ο «δέκτης» του μηνύματος το

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Εξ αποστάσεως υποστήριξη του έργου των Εκπαιδευτικών μέσω των δικτύων και εργαλείων της Πληροφορικής

Εξ αποστάσεως υποστήριξη του έργου των Εκπαιδευτικών μέσω των δικτύων και εργαλείων της Πληροφορικής Εξ αποστάσεως υποστήριξη του έργου των Εκπαιδευτικών μέσω των δικτύων και εργαλείων της Πληροφορικής Ε. Κολέζα, Γ. Βρέταρος, θ. Δρίγκας, Κ. Σκορδούλης Εισαγωγή Ο εκπαιδευτικός κατά τη διάρκεια της σχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Εμβιομηχανική Βιοϊατρική Τεχνολογία. 6 o Κεφάλαιο Συστημικη Βιολογια (Systems Biology) Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών ΕΜΠ Αλεξόπουλος Λεωνίδας

Εμβιομηχανική Βιοϊατρική Τεχνολογία. 6 o Κεφάλαιο Συστημικη Βιολογια (Systems Biology) Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών ΕΜΠ Αλεξόπουλος Λεωνίδας Εμβιομηχανική Βιοϊατρική Τεχνολογία 6 o Κεφάλαιο Συστημικη Βιολογια (Systems Biology) Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών ΕΜΠ Αλεξόπουλος Λεωνίδας Άδεια Χρήσης Το παρόν υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων Έλεγχοι Υποθέσεων

Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων Έλεγχοι Υποθέσεων Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων Έλεγχοι Υποθέσεων Ένα Ερευνητικό Παράδειγμα Σκοπός της έρευνας ήταν να διαπιστωθεί εάν ο τρόπος αντίδρασης μιας γυναίκας απέναντι σε φαινόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: θεωρίες μάθησης. Διαφορετικές σχολές Διαφορετικές υποθέσεις

Μαθηματικά: θεωρίες μάθησης. Διαφορετικές σχολές Διαφορετικές υποθέσεις Μαθηματικά: θεωρίες μάθησης Διαφορετικές σχολές Διαφορετικές υποθέσεις Τι είναι μάθηση; Συμπεριφορισμός: Aλλαγή συμπεριφοράς Γνωστική ψυχολογία: Aλλαγή νοητικών δομών Κοινωνικοπολιτισμικές προσεγγίσεις:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Ανδρέας Κυθραιώτης- Πέτρος Πασιαρδής Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου Συνέδριο Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία επεξεργασίας πληροφοριών (ΕΠ) και εφαρμογές στην Π.Α.

Θεωρία επεξεργασίας πληροφοριών (ΕΠ) και εφαρμογές στην Π.Α. Θεωρία επεξεργασίας πληροφοριών (ΕΠ) και εφαρμογές στην Π.Α. Η προσέγγιση αυτή τονίζει ότι ο Πιαζέ υποτιμούσε την ικανότητα των μικρών παιδιών. Επίσης, διαφωνούν με τον Πιαζε για το αν η ανάπτυξη ακολουθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΊΕς ΜΆΘΗΣΗς ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΆ

ΘΕΩΡΊΕς ΜΆΘΗΣΗς ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΆ ΘΕΩΡΊΕς ΜΆΘΗΣΗς ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΆ ΔΟΜΕΣ Δομή Ομάδας Σύνολο Α και μια πράξη η πράξη είναι κλειστή ισχύει η προσεταιριστική ιδότητα υπάρχει ουδέτερο στοιχείο υπάρχει αντίστροφο στοιχείο ισχύει η αντιμεταθετική

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 9 Η δομή της μνήμης Πέτρος Ρούσσος Μνήμη Σημασία της μνήμης Η περίπτωση του Η.Μ. (ή Henry Molaison) Μνήμη είναι το μέσο με το οποίο συγκρατούμε τις εμπειρίες του παρελθόντος

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστημιο Αθηνων. ΠΜΣ «Βασική και Εφαρμοσμένη Γνωσιακή Επιστήμη» Διπλωματική εργασία με θέμα:

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστημιο Αθηνων. ΠΜΣ «Βασική και Εφαρμοσμένη Γνωσιακή Επιστήμη» Διπλωματική εργασία με θέμα: Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστημιο Αθηνων ΠΜΣ «Βασική και Εφαρμοσμένη Γνωσιακή Επιστήμη» Διπλωματική εργασία με θέμα: Εξάσκηση και Παρεμβολή Stroop σε παιδιά και ενήλικες Μοίρου Δέσποινα (07Μ14) Συμβουλευτική

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η επιστημονική έρευνα στηρίζεται αποκλειστικά στη συστηματική μελέτη της εμπειρικής

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R

Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R, Επίκουρος Καθηγητής, Τομέας Μαθηματικών, Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Περιεχόμενα Εισαγωγή στο

Διαβάστε περισσότερα

Μαθαίνοντας μέσα από τη Συλλογική Μνήμη της Πόλης της Κέρκυρας, το σύστημα CLIO

Μαθαίνοντας μέσα από τη Συλλογική Μνήμη της Πόλης της Κέρκυρας, το σύστημα CLIO Μαθαίνοντας μέσα από τη Συλλογική Μνήμη της Πόλης της Κέρκυρας, το σύστημα CLIO Ελένη Χριστοπούλου Δημήτριος Ρίγγας Ιόνιο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Πληροφορικής Συλλογικές Μνήμες μιας Πόλης στο Χώρο και στο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ.. ΧΙ ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ Ι. ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ... ΧXI II. ΞΕΝΕΣ... XXI 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 1 1.1. Έννοια και αποστολή της Δικαστικής Ψυχιατρικής. Υπευθυνότητα του

Διαβάστε περισσότερα

Καθορισµός της έννοιας της µάθησης

Καθορισµός της έννοιας της µάθησης ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ ΑΝΑΨΥΧΗΣ & ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Βασίλης Καραγιάννης Η παρέμβαση πραγματοποιήθηκε στα τμήματα Β2 και Γ2 του 41 ου Γυμνασίου Αθήνας και διήρκησε τρεις διδακτικές ώρες για κάθε τμήμα. Αρχικά οι μαθητές συνέλλεξαν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΙΣΧΥΕΙ ΚΑΤΑ ΤΟ ΜΕΡΟΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΑ ΤΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΙΣΧΥΟΥΝ ΤΟ ΔΕΠΠΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 3 Θεωρία Σφαλμάτων Σκοπός

ΑΣΚΗΣΗ 3 Θεωρία Σφαλμάτων Σκοπός ΑΣΚΗΣΗ 3 Θεωρία Σφαλμάτων Σκοπός Σκοπός της άσκησης αυτής είναι ο σπουδαστής να μπορέσει να παρουσιάζει τα αποτελέσματα πειραματικών μετρήσεων σε μορφή. Τις περισσότερες φορές στις ασκήσεις του εργαστηρίου,

Διαβάστε περισσότερα

Ρετσινάς Σωτήριος ΠΕ 1703 Ηλεκτρολόγων ΑΣΕΤΕΜ

Ρετσινάς Σωτήριος ΠΕ 1703 Ηλεκτρολόγων ΑΣΕΤΕΜ Ρετσινάς Σωτήριος ΠΕ 1703 Ηλεκτρολόγων ΑΣΕΤΕΜ Τι είναι η ερευνητική εργασία Η ερευνητική εργασία στο σχολείο είναι μια δυναμική διαδικασία, ανοιχτή στην αναζήτηση για την κατανόηση του πραγματικού κόσμου.

Διαβάστε περισσότερα