Διφωσφονικά και εμφυτεύματα. Ανασκόπηση της βιβλιογραφίας, οδηγίες και παρουσίαση κλινικών περιπτώσεων

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Διφωσφονικά και εμφυτεύματα. Ανασκόπηση της βιβλιογραφίας, οδηγίες και παρουσίαση κλινικών περιπτώσεων"

Transcript

1 Εμφυτευματολογία ΣTOMA 2010; 38 : Aνασκόπηση Διφωσφονικά και εμφυτεύματα. Ανασκόπηση της βιβλιογραφίας, οδηγίες και παρουσίαση κλινικών περιπτώσεων Ν. ΣΟΛΔΑΤΟΣ 1, Ι. ΜΕΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ 2, Σ. ΣΙΛΒΕΣΤΡΟΣ 3, Γ. ΚΟΝΤΑΚΙΩΤΗΣ 4, Ν. ΚΑΤΣΙΚΕΡΗΣ 5 Bisphosphonates and implants. Litterature review, guidelines and case reports display N. SOLDATOS 1, I. MELAKOPOULOS 2, S. SILVESTROS 3, G. KONTAKIOTIS 4, N. KATSIKERIS 5 Περίληψη Στην εποχή μας, αυξάνονται όλο και περισσότερο, οι ασθενείς στους οποίους τοποθετούνται εμφυτεύματα και παράλληλα μεγαλώνει ο μέσος όρος ηλικίας τους. Τα διφωσφονικά άλατα αναδεικνύονται ως φάρμακο εκλογής όχι μόνο για την αντιμετώπιση σπάνιων κακοήθων νόσων, όπως το πολλαπλό μυέλωμα, αλλά και πολλών κοινών νόσων του πληθυσμού, όπως η οστεοπόρωση. Ως εκ τούτου, υπάρχει πολύ μεγάλη πιθανότητα τοποθέτησης εμφυτευμάτων, σε ασθενείς που λαμβάνουν διφωσφονικά ή σε ασθενείς που έχουν ήδη τοποθετήσει εμφυτεύματα, να χρειαστεί να υποβληθούν σε θεραπεία με διφωσφονικά. Σε ασθενείς που λαμβάνουν διφωσφονικά, ενδοφλεβίως, η τοποθέτηση εμφυτευμάτων είναι απόλυτη αντένδειξη. Σε εκείνους που έχουν ήδη τοποθετήσει εμφυτεύματα, πριν την έναρξη της θεραπείας τους με διφωσφονικά, ενδοφλεβίως, ακολουθούνται οι γενικές οδηγίες για αντιμετώπιση ασθενών που λαμβάνουν αυτή την κατηγορία των φαρμάκων. Σε ασθενείς που λαμβάνουν διφωσφονικά από το στόμα, η τοποθέτηση εμφυτευμάτων εξαρτάται από το χρόνο λήψης τους. Σκοπός της εργασίας είναι να μελετηθεί αν η χρήση διφωσφονικών από του στόματος είναι αντένδειξη για τη χρήση εμφυτευμάτων με ανασκόπηση της υπάρχουσας βιβλιογραφίας και η παρουσίαση κλινικών περιπτώσεων. ΛEΞEIΣ KΛEI IA: διφωσφονικά από το στόμα, οστεονέκρωση των γνάθων, αναδιαμόρφωση οστού, εμφυτεύματα. Summary Introduction: Osseointegrated dental implants have been in use with successful high survival rates for the last 10 years. Nowadays, the number of implant treatment plans is increasing strongly. Also in nowadays bisphosphonates become a very popular drug in order to manage rare malignant tumours like multiple myeloma or very common disease like osteoporosis. Thus, there is a strong possibility of using osseointegrated dental implants to patients who are in intravenous or oral bisphosphonates therapy. As far as it concerns patients who are in intravenous bisphosphonates therapy, the use of osseointegrated dental implants is strongly contraindicated. Patients, that have been restored with dental implants in the past and now are in intravenous bisphosphonates therapy, must follow the general guidelines. As far as it concerns patients who are in oral bisphosphonates therapy the use of osseointegrated dental implants it depends on the duration of the therapy. Aim of the study: The aim of the study is the consideration of the use of dental implants to patients who are in oral bisphosphonates therapy through the literature review and the display of case reports. KEY WORDS: οral bisphosphonates therapy, osteonecrosis of the jaws, bone remodeling, osseointegrated dental implants. Στάλθηκε στις Εγκρίθηκε στις Παρουσιάστηκε μέρος της εργασίας στο 28 Πανελλήνιο Οδοντιατρικό Συνέδριο, Θεσσαλονίκη 23-26/10/08, Συνεδριακό Κέντρο Ι. Βελλίδης. 1 Οδοντίατρος, Υπ. Διδάκτορας Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Επιστημονικός Συνεργάτης Κλινικής Εμφυτευμάτων Οδοντιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ. 2 Στοματικός και Γναθοπροσωπικός Χειρουργός, Διδάκτορας Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ. 3 Περιοδοντολόγος, Επ. Καθηγητής Οδοντιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ. 4 Οδοντίατρος, Επιστημονικός Συνεργάτης Οδοντιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ. 5 Στοματικός και Γναθοπροσωπικός Χειρουργός, Διευθυντής. Γναθοπροσωπικής Κλινικής Γενικού Κρατικού Νοσοκομείου Ι. Γεννηματάς. Receivet on 10 th July, Accepted on 8 th Jan., Dentist 2 Dentist 3 Asist. Professor 4 Dentist 5 Dentist

2 140 Εισαγωγή Στην εποχή μας, αυξάνονται όλο και περισσότερο οι ασθενείς στους οποίους τοποθετούνται εμφυτεύματα και παράλληλα μεγαλώνει και ο μέσος όρος ηλικίας. Τα διφωσφονικά αναδεικνύονται ως φάρμακο εκλογής όχι μόνο για την αντιμετώπιση σπάνιων κακοήθων νόσων, όπως το πολλαπλό μυέλωμα, αλλά και πολλών κοινών νόσων του πληθυσμού, όπως η οστεοπόρω-ση 1,2. Ως εκ τούτου, υπάρχει πολύ μεγάλη πιθανότητα τοποθέτησης εμφυτευμάτων, σε ασθενείς που λαμβάνουν διφωσφονικά ή σε ασθενείς που έχουν ήδη τοποθετήσει εμφυτεύματα, να χρειαστεί να υποβληθούν σε θεραπεία με διφωσφονικά. Σε ασθενείς που λαμβάνουν διφωσφονικά, ενδοφλεβίως, η τοποθέτηση εμφυτευμάτων είναι απόλυτη αντένδειξη 3. Σε εκείνους, όμως, που έχουν ήδη τοποθετήσει εμφυτεύματα, πριν την έναρξη της θεραπείας τους με διφωσφονικά, ενδοφλεβίως, ακολουθούνται οι γενικές οδηγίες για τους ασθενείς που λαμβάνουν αυτή την κατηγορία των φαρμάκων 3. Σε ασθενείς που λαμβάνουν διφωσφονικά από το στόμα, η τοποθέτηση εμφυτευμάτων εξαρτάται από το χρόνο λήψης τους. Ο σκοπός της εργασίας είναι να μελετηθεί αν η χρήση διφωσφονικών από του στόματος είναι αντένδειξη για τη χρήση εμφυτευμάτων μέσα από ανασκόπηση της υπάρχουσας βιβλιογραφίας και η παρουσίαση κλινικών περιπτώσεων. Διφωσφονικά άλατα Τα διφωσφονικά άλατα είναι αντιοστεοπενικά φάρμακα, καθώς ενσωματώνονται στους κρυστάλλους του υδροξυαπατίτη και αυξάνουν την οστική μάζα 1,2. Η χημική τους δομή μοιάζει με αυτή των ανόργανων πυροφωσφορικών, όπως το πυροφωσφορικό άλας που είναι ενδογενής ρυθμιστής του οστικού μεταλλοποίησης και, επομένως, έχει παρόμοια φαρμακοκινητική 1,2,4,5 Η διαφορά έγκειται στον δεσμό 2 ομάδων φωσφορικού άλατος, οι οποίες στην περίπτωση των διφωσφονικών είναι φωσφοαιθερικός (-P-C-P-), ενώ στα πυροφωσφορικά είναι φωσφοανυδριτικός (-P-O-P-) 1,2,4,5. O φωσφοαιθερικός δεσμός είναι απαραίτητος για την ενσωμάτωση στον υδροξυαπατίτη, ενώ οι πλευρικές αλυσίδες του κεντρικού μορίου άνθρακα είναι μεταβλητές και αυξάνουν την αντιοστεοκλαστική ισχύ του φαρμάκου και μπορούν να είναι 2 τύπων: μια αμινο-τελική αλυσίδα ή μια κυκλική αλυσίδα αζώτου (R1 ή R2) 1,2,4,5. Σκευάσματα Χορηγούνται ενδοφλεβίως για την αντιμετώπιση της υπερασβεστιαιμίας που προκαλείται από κακοή- Σολδάτος και συν θη νόσο, των οστεολυτικών βλαβών που προκαλούν οι μεταστάσεις συμπαγών όγκων (μαστού, προστάτη, πνεύμονα) και του πολλαπλού μυελώματος 1,3,6-8.Τα σκευάσματα για αυτές τις παθήσεις αρχικά ήταν το Pamidronate (Aredia ) και κατόπιν το Zoledronate (Zometa ) 1-3,6-8. Από του στόματος χορήγηση λαμβάνουν οι ασθενείς που πάσχουν από σπάνια νοσήματα όπως η νόσος του Paget των οστών 1,2,6-8, η ινώδης δυσπλασία 6-8, η ατελής οστεογένεση 1,2,6-8 η ετερότοπη οστεογένεση 6-8 η οστική απώλεια 6-8 λόγω υπεροιστρογοναιμίας και χρήσης κορτικοστεροειδών αλλά πιο συχνά η μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση 1,2,6-8. Τα σκευάσματα αυτά είναι Etidronate sodium (Didronel ), Clodronate disodium (Bonefos ), Tiludronate disodium (Skelid ), Aledronate sodium (Fosamax ), Ibadronate sodium (Bondronat ) και Risedronate sodium (Actonel ) 1,2,6-9. Στον πίνακα Ι, συνοψίζονται τα κυριότερα σκευάσματα που χορηγούνται ενδοφλεβίως και από του στόματος, συμπεριλαμβανομένου και του ενδοφλεβίου Reclast (ζολενδρονικό οξύ) που έχει παρουσιαστεί στις ΗΠΑ τα τελευταία χρόνια και χορηγείται εφάπαξ μια φορά το χρόνο για την αντιμετώπιση της οστεοπόρωσης. Το σκεύασμα αυτό κυκλοφορεί πλέον και στην Ελλάδα με το όνομα Aclasta. ΠΙΝΑΚΑΣ 1 Η οδός χορήγησης των κυριότερων εμπορικών σκευασμάτων των διφωσφονικών φαρμάκων. (Αναδημοσίευση από Ruggiero et al, 2009) Χημική σύνθεση Zoledronic acid Pamidronate Etidronate Clodronate Ibadronate Tiludronate Risedronate Aledronate Zoledronic acid Εμπορικό σκεύασμα Zometa Aredia Didronel Bonefos Bondronat / Boniva Skelid Actonel Fosamax Reclast Οδός χορήγησης / / Χρήσιμος είναι και ο διαχωρισμός των φαρμάκων ανάλογα με τη δράση τους: Μη αζωτούχα διφωσφονικά οξέα: Etidronate sodium (Didronel, Etiplus, Feminoflex, Ostopol ), Clodronate (Bonefos, Ostac )και Tiludronate (Skelide,Fos ) τα οποία έχουν την ικανότητα να ενσωματώνονται σε μη υδρολυομένα ανάλογα του ΑΤΡ και αθροίζονται ενδοκυττάρια στους οστεοκλάστες προάγοντας την απόπτωση τους 3,10. Αλκυλο-αμινο διφωσφονικά οξέα: Aledronate sodium (Fosamax ), Pamidronate

3 Διφωσφονικά και εμφυτεύματα. Ανασκόπηση της βιβλιογραφίας, οδηγίες και παρουσίαση κλινικών περιπτώσεων (Aredia ), και Ibadronate sodium (Bondronat )που δρουν παρεμποδίζοντας τη σύνθεση της συνθετάσης του πυροφωσφορικού φαρνεσυλλίου, ενζύμου της οδού του μεβαλονικού οξέος στη σύνθεση της χοληστερόλης 3,10. Ετεροκυκλικά αζωτούχα διφωσφονικά: Risedronate sodium (Actonel ), Zoledronate (Zometa ), που αναστέλλουν τις συνθετάσες αλλά επιπρόσθετα σταθεροποιούν τις διαμορφωτικές αλλαγές που ενισχύουν την ανασταλτική ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΙ 141 τους δράση 3,10 Η χημική σύνθεση των διφωσφονικών φαρμάκων καταδεικνύουν και την δραστικότητά τους 11.Hδραστικότητά τους αναφέρεται στον πίνακα II 9. Η δυσκολία εφαρμογής της από του στόματος χορήγησης των διφωσφονικών οδήγησε στην ανάπτυξη των ενδοφλεβίως χορηγούμενων παρόλο που έχουν αναφερθεί συμπτώματα γρίπης και παροδικής υπασβεστιαιμίας 12,13. Συγκριτική δραστικότητα των διφωσφονικών φαρμάκων 16. (Αναδημοσίευση από Ruggiero et al, 2009) Παράγοντας (Εμπορικό σκεύασμα) Ενδείξεις χρήσης Ύπαρξη αζώτου Δόση Οδός χορήγησης Συγκριτική δραστικότητα Etidronate (Didronel) Tiludronate (Skelid) Aledronate (Fosamax) Risedronate (Actonel) Ibadronate (Boniva) Pamidronate (Aredia) Zoledronate (Zometa) Zoledronic acid (Reclast) Νόσος Paget Νόσος Paget Οστεοπόρωση Οστεοπόρωση Οστεοπόρωση Οστικές μεταστάσεις Οστικές μεταστάσεις Οστεοπόρωση Όχι Όχι mg/ημέρα για 6 μήνες 400 mg/ημέρα για 3 μήνες 10 mg/ημέρα - 70 mg/εβδομάδα 5 mg/ημέρα - 35 mg/εβδομάδα 2,5 mg/ημέρα mg/μήνα 3 mg/κάθε 3 μήνες 90 mg/ 3 εβδομάδες 4 mg/ 3 εβδομάδες 5 mg/ χρόνο ,000 1,000 1,000 1,000-5,000 10,000+ Μηχανισμοί δράσης Εικ. 1. Η φαρμακοκινητική των διφωσφονικών φαρμάκων. Χαρακτηριστική είναι η φτωχή βιοδιαθεσιμότητα των διφωσφονικών που λαμβάνονται από το στόμα. (Αναδημοσίευση από Coleman et al, The Oncologist 2000) Οι μηχανισμοί δράσης τους δεν έχουν πλήρως διευκρινιστεί και ερευνώνται συνεχώς. Είναι ισχυροί παράγοντες αναστολής της οστεοκλαστικής δραστηριότητας και προάγουν την απόπτωση των οστεοκλαστών, μειώνουν την αναδιαμόρφωση του οστού, μειώνουν το νεοσχηματιζόμενο οστό και έχουν αντι-αγγειογενετική δράση 7,14,15.Έχουνμια σύντομη μέση διάρκεια ζωής στο αίμα μεταξύ 30 λεπτών και 2 ωρών, αλλά όταν ενσωματωθούν σε κρυστάλλους υδροξυαπατίτη μπορούν να παραμείνουν δεσμευμένα στο οστό μέχρι και 12 χρόνια χωρίς να μεταβολιστούν 6. Η φαρμακοκινητική των διφωσφονικών και η φτωχή βιοδιαθεσιμότητα αυτών που λαμβάνονται από το στόμα, φαίνονται χαρακτηριστικά στην εικ Τα αμινο-διφωσφονικά επάγουν την απόπτωση των καρκινικών κυττάρων, ενώ εμποδίζουν την καρκινική διήθηση 17,18. Η αντι-αγγειογενετική τους δράση φαίνεται να ενισχύει την αντικαρκινική τους δράση 15. Η δομή των διφωσφονικών καθορίζει την παραμονή τους στο οστό, την φαρμακευτική ισχύ τους και τα ενδοκυτταρικά αποτελέσματά τους 6. Η ενδοφλέβια χορήγησή τους είναι η μορφή που συχνότερα έχει συνδεθεί με την ανάπτυξη οστεονέκρωσης των γνάθων 3. Εκτός της εμφάνισης της οστεονέκρωσης τα διφωσφονικά ευθύνονται και για άλλες παρενέργειες όπως η οισοφαγίτιδα, η βλεννογονίτιδα, η ναυτία και η νεφρική δυσλειτουργία 11. Οστεονέκρωση Η οστεονέκρωση των γνάθων από διφωσφονικά (ΟΝΓΑΔ) πρωτοαναγνωρίστηκε το 2003, από τους Marx και συν. στην διεθνή, αλλά και στην ελληνική βιβλιογραφία και οι οποίες συσχετίστηκαν με ενδοφλέβια χορήγηση σε 36 ασθενείς με κακοήθη νό-

4 142 σο Έκτοτε πλήθος δημοσιεύσεων καταδεικνύουν το κίνδυνο εμφάνισης ΟΝΓΑΔ ανεξάρτητα της οδού χορήγησης τους, παρʼ όλο που η από του στόματος είναι λιγότερο συχνή, πιο προβλέψιμη και ανταποκρίνεται καλύτερα στην θεραπεία Σύμφωνα με την Αμερικανική Εταιρεία Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής τα χαρακτηριστικά που πρέπει να πληρούν οι ασθενείς που έχουν ΟΝΓΑΔ είναι η λήψη διφωσφονικών φαρμάκων συγχρόνως ή πριν την διάγνωση, η έκθεση νεκρωτικού οστού στην περιοχή των γνάθων για πάνω από 8 εβδομάδες και να μην έχει υποβληθεί ο ασθενής σε ακτινοθεραπεία στην περιοχή κεφαλής-τραχήλου 3,9. Η ΟΝΓΑΔ αναφέρεται ως μη αγγειούμενη νέκρωση των γνάθων και εμφανίζεται και στις 2 γνάθους με προτίμηση την κάτω με ποσοστό 63% (Εικ. 2,3 ) 1,3. Σημαντικό κλινικό εφόδιο για τη σωστή αντιμετώπισή της, είναι η σταδιοποίηση της, από την Αμερικάνικη Εταιρεία Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής, ανεξάρτητα της οδού χορήγησής τους 1,3,6-9. Στο στάδιο Ο υπάγονται οι ασθενείς που δεν εμφανίζουν ειδικά συμπτώματα, κλινικά και ακτινογραφικά, που οφείλονται στη λήψη διφωσφονικών φαρμάκων. Τα κλινικά συμπτώματα Εικ. 2. Εμφάνιση ΟΝΓΑΔ στην περιοχή της κάτω γνάθου. Εικ. 3. Η ακτινογραφική εικόνα της περιοχής εμφάνισης ΟΝΓΑΔ στην περιοχή της κάτω γνάθου. αυτού του σταδίου είναι η απώλεια δοντιού η οποία δεν εξηγείται από την ύπαρξη περιοδοντικής νόσου και η εμφάνιση περιακρορριζικού ή περιοδοντικού συριγγίου που δε σχετίζεται με νέκρωση πολφού του αντίστοιχου δοντιού από τερηδόνα. Στο πρώτο στάδιο παρατηρείται νεκρό εκτεθειμένο οστούν σε ασυμπτωματικούς ασθενείς, χωρίς ένδειξη λοίμωξης 9. Στο δεύτερο στάδιο προστίθεται στην κλινική εικόνα του πρώτου σταδίου η λοίμωξη του βλεννογόνου και των γύρω ιστών και πόνος 1,3,6-9. Στο τρίτο στάδιο, που είναι εξέλιξη του δεύτερου, έχουμε, εκτός από τον πόνο, εμφάνιση εξωστοματικού συριγγίου, παθολογικού κατάγματος ή νέκρωση του οστού που επεκτείνεται μέχρι το κάτω χείλος της κάτω γνάθου 1,3,6-9. Άλλοι προδιαθεσικοί παράγοντες για την εμφάνιση ΟΝΓΑΔ είναι η θεραπεία με κορτικοστεροειδή, η γενετική προδιάθεση, η σύγχρονη ακτινοθεραπεία και χημειοθεραπεία για την αντιμετώπιση της νεοπλασματικής νόσου, ο διαβήτης, το κάπνισμα, η χρήση αλκοόλ, οι αγγειακές διαταραχές, οι αιματολογικές διαταραχές, η νεφρική βλάβη, η κακή θρέψη, η κακή στοματική υγιεινή, το ιστορικό περιακρορριζικής ή περιοδοντικής φλεγμονής, η ενδοδοντική θεραπεία, η υποβολή σε στοματική χειρουργική και το γυναικείο φύλο 1,3,6,9,27. Πρόληψη της ΟΝΓΑΔ, πριν από την έναρξη της χρήσης των διφωσφονικών γίνεται με επείγουσα και πλήρη αξιολόγηση της στοματικής κοιλότητας και των δοντιών, με εξαγωγή των δοντιών ή άλλη χειρουργική επέμβαση που πρέπει να ολοκληρωθεί 1 μήνα πριν την έναρξη θεραπείας με διφωσφονικά, με εκπαίδευση του ασθενούς για σωστή και αποτελεσματική στοματική υγιεινή, με ενημέρωση για τα οφέλη και τους κινδύνους από τη λήψη τους, η οποία πρέπει να συνοδεύεται από γραπτή συγκατάθεση του ασθενούς 1,3. Μετά την έναρξη της θεραπείας, πρόληψη από την εμφάνιση ΟΝΓΑΔ, συμβαίνει με τακτικό οδοντιατρικό, περιοδοντικό και στοματολογικό έλεγχο κάθε 3-4 μήνες, διατήρηση εξαιρετικής στοματικής υγιεινής, εφαρμογή φθορίωσης, τακτικό έλεγχο και αναπροσαρμογή των ολικών οδοντοστοιχιών, αποφυγή των εξαγωγών και προτίμηση ενδοδοντικής θεραπείας, αποφυγή επεμβατικής οδοντιατρικής πράξης και για οποιαδήποτε επεμβατική οδοντιατρική πράξη πρέπει να υπάρχει γραπτή συγκατάθεση των ασθενών 1,3,9. Το μέγεθος της επιφάνειας του νεκρωτικού οστού (ONΓΑΔ) σε cm 2 είναι ανάλογο με το χρόνο λήψης των διφωσφονικών φαρμάκων 3. Διφωσφονικά και εμφυτεύματα (ενδοφλέβια χορήγηση) Σολδάτος και συν Σε ασθενείς που λαμβάνουν διφωσφονικά ενδο-

5 Διφωσφονικά και εμφυτεύματα. Ανασκόπηση της βιβλιογραφίας, οδηγίες και παρουσίαση κλινικών περιπτώσεων φλεβίως ή που λάμβαναν διφωσφονικά στο παρελθόν, η τοποθέτηση οδοντικών οστεοενσωματούμενων εμφυτευμάτων είναι απόλυτη αντένδειξη 3.Αυτό διότι η παρατεταμένη χρήση διφωσφονικών μπορεί να μειώσει την ικανότητα αναδιαμόρφωσης του οστού σε σημείο που η ανταπόκριση του οστού, μετά από οποιοδήποτε τραύμα, να είναι μηδενική. Σε αυτές τις περιπτώσεις κρίνεται απαραίτητο να αποφεύγονται οι εξαγωγές, καθώς επίσης και κάθε είδους χειρουργικές επεμβάσεις, συμπεριλαμβανομένης και της τοποθέτησης εμφυτευμάτων. Διαφορετικά, τέτοιες διαδικασίες θα μπορούσαν να γίνουν πριν την έναρξη της θεραπείας. Αν το χειρουργείο κριθεί απολύτως απαραίτητο να γίνει θα πρέπει ο ασθενής να πληροφορηθεί για το ρίσκο, αυστηρά ασηπτικές και ατραυματικές τεχνικές να χρησιμοποιηθούν και επούλωση κατά πρώτο σκοπό να επιτευχθεί εάν είναι δυνατόν. Σε ασθενείς στους οποίους έχουν τοποθετηθεί οδοντικά οστεοενσωματούμενα εμφυτεύματα πριν την έναρξη χορήγησης των διφωσφονικών, ακολουθούνται οι γενικές οδηγίες για ασθενείς που λαμβάνουν διφωσφονικά 3,9. Διφωσφονικά και εμφυτεύματα (απότου στόματος χορήγηση) Σε ασθενείς που βρίσκονται σε θεραπεία με διφωσφονικά φάρμακα από του στόματος ή που λάμβαναν διφωσφονικά στο παρελθόν μέχρι 3 χρόνια η τοποθέτηση οδοντικών οστεοενσωματούμενων εμφυτευμάτων γίνεται χωρίς καμία τροποποίηση της θεραπείας. Είναι η καλύτερη περίοδος όχι μόνο για την τοποθέτηση εμφυτευμάτων γιʼ αυτούς τους ασθενείς, αλλά και οποιωνδήποτε άλλων οδοντιατρικών εργασιών και πρέπει να συστήνεται, η επίσκεψη στον οδοντίατρο, από τον θεράποντα ιατρό. Τα εμφυτεύματα φαίνεται πως μπορούν να ενσωματωθούν χωρίς προβλήματα στους ασθενείς αυτούς 3,28,29. Αν οι ασθενείς βρίσκονται σε θεραπεία με διφωσφονικά από του στόματος ή λάμβαναν διφωσφονικά στο παρελθόν για πάνω από 3 χρόνια ή παράλληλα λαμβάνουν κορτικοστεροειδή η τοποθέτηση των εμφυτευμάτων γίνεται με τροποποίηση της θεραπείας. Αν λαμβάνουν πάνω από 3 χρόνια η τροποποίηση έγκειται στη διακοπή χορήγησης των διφωσφονικών 4 με 6 μήνες πριν το χειρουργείο ή εναλλακτικά τον έλεγχο του παράγοντα CTX. Επιπρόσθετα, στη βιβλιογραφία αναγράφονται και άλλοι παράγοντες που σχετίζονται με την αναδιαμόρφωση του οστού. Η τροποποίηση, όταν λαμβάνουν και κορτικοστεροειδή, έγκειται στη διακοπή της λήψης των διφωσφονικών 4 με 6 μήνες πριν το χειρουργείο 3,28,29. Μετρήσιμοι παράγοντες αναδιαμόρφωσης οστού Παράγοντας CTX 3,30-32 : Ο παράγοντας CTX ή C- 143 τελικό τελοπεπτίδιο ανήκει στους μηχανισμούς αναδιοργάνωσης του οστού και σχετίζεται με το μεταβολισμό του οστού. Λαμβάνεται πρωινές ώρες από τον ορό του αίματος ή από τα ούρα του ασθενούς και μετριέται σε pg/ml. Το C-τελικό τελοπεπτίδιο είναι πεπτίδιο του κολλαγόνου τύπου Ι, είναι δομικό οργανικό στοιχείο του οστού και απαρτίζει το 98% του συνολικού ποσού των πρωτεϊνών. Είναι το μόνο που συσχετίζεται ισχυρότερα με την οστική αναδιοργάνωση. Με τη βοήθεια των οστεοκλαστών αποσχίζεται από την κεντρική αλυσίδα του κολλαγόνου, την ώρα της οστικής απορρόφησης. Γιʼ αυτό το λόγο τα επίπεδα του είναι ανάλογα της οστικής απορρόφησης. Είναι χρήσιμο διαγνωστικό στοιχείο, αφού καταδεικνύει τον κατάλληλο χρόνο για να γίνει μια χειρουργική επέμβαση με το μικρότερο ρίσκο. Τα φυσιολογικά επίπεδα είναι πάνω από 300 pg/ml και κυμαίνονται από pg/ml. Χαμηλότερα επίπεδα καταδεικνύουν καταστολή της φυσιολογικής αναδιοργάνωσης του οστού. O παράγοντας CTX αυξάνεται ανάλογα με το χρόνο διακοπής των διφωσφονικών φαρμάκων. Πιο συγκεκριμένα, για κάθε μήνα διακοπής των φαρμάκων ο παράγοντας αυξάνεται από 25,9 έως 26,4 pg/ml. Όπως και στο εξωτερικό, έτσι και στην Ελλάδα λίγα είναι τα εξειδικευμένα εργαστήρια που μπορούν να εφαρμόσουν τη μέτρηση του παράγοντα CTX. Η προεγχειρητική εκτίμησή του αποτυπώνεται στον πίνακα III. Παράγοντας CTX > 150 pg/ml < 150 pg/ml Επανάληψη του CTX και αν πάλι < 150 pg/ml < 100 pg/ml ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΙΙ Εκτίμηση του παράγοντα CTX. (Αναδημοσίευση από Marx et al, 2007) Ενδεικνυόμενη θεραπευτική αντιμετώπιση - Μικρή πιθανότητα για οστεονέκρωση - Αντιμετώπιση όπως οι γενικοί ασθενείς - Αναβολή της χειρουργικής τοποθέτησης - Επικοινωνία με θεράποντα ιατρό - Διακοπή της χορήγησης διφωσφονικών 4-6 μήνες με ή όχι χορήγηση υποκατάστατου - Επανάληψη του CTX - Παράταση της διακοπής χορήγησης των διφωσφονικών φαρμάκων - Πολύ μεγάλη πιθανότητα για ΟΝΓΑΔ Oστεοπρωτογερίνη 16 : Η οστεοπρωτογερίνη είναι φυσικός αναστολέας της παραγωγής και ενεργοποίησης των οστεοκλαστών. Σηματοδοτεί τους μηχανισμούς μεταξύ οστεοβλαστών και

6 144 Σολδάτος και συν οστεοκλαστών σε νόσους των οστών και επιδρά στην οστική απορρόφηση. Μετράται σε pmol/l. Οστεοκαλσίνη 33 : Η αναπαραγωγή των μεσεγχυματικών κυττάρων του μυελού των οστών και η διαφοροποίηση των οστεοβλαστών των μεσεγχυματικών κυττάρων του μυελού των οστών εκφράζεται μέσω της μέτρησης της οστεοκαλσίνης. Μετράται σε ng/ml. Παρουσίαση κλινικών περιπτώσεων Η πρώτη κλινική περίπτωση αναφέρεται σε γυναίκα ασθενή 70 ετών, με ιστορικό οστεοπόρωσης που επιθυμούσε να τοποθετήσει εμφυτεύματα. Η ασθενής λάμβανε διφωσφονικά από το στόμα για 5 χρόνια και τροποποιήθηκε η θεραπεία της διακόπτοντας τη λήψη του φαρμάκου για 3 μήνες πριν τη χειρουργική τοποθέτηση των εμφυτευμάτων και 4 μήνες μετά, κατά την περίοδο της οστεοενσωμάτωσης. Κατά τη διάρκεια της χειρουργικής επέμβασης έγινε εξαγωγή του 23 και τοποθετήθηκαν 3 εμφυτεύματα στις περιοχές του #22, του #24 και του #25. Η κλινική και ακτινογραφική της εικόνα, 3 χρόνια μετά, είναι άριστη και ασυμπτωματική (Eικ. 4,5). Η δεύτερη κλινική περίπτωση αναφέρεται σε γυναίκα ασθενή 72 ετών, με ιστορικό οστεοπόρωσης που επιθυμούσε να τοποθετήσει εμφυτεύματα. Η ασθενής λάμβανε διφωσφονικά από το στόμα για 5 περίπου χρόνια, με διακοπή για 2-3 μήνες το καλοκαίρι. Η τοποθέτηση έγινε το τα από του στόματος διφωσφονικά δεν είχαν ενοχοποιηθεί για εμφάνιση ΟΝΓΑΔ. Τοποθετήθηκαν δύο εμφυτεύματα στην περιοχή της άνω γνάθου. Η κλινική και η ακτινογραφική της εικόνα 5 χρόνια μετά είναι επίσης άριστη και δεν υπάρχουν συμπτώματα (Eικ. 6, 7). Η ασθενής συνεχίζει να λαμβάνει το σκεύασμα 6 μήνες, κατʼ έτος, μετά από τροποποίηση της θεραπείας από το 2006 και μετά, σε συνεννόηση με τον θεράποντα ορθοπαιδικό. Εικ. 6. Η ακτινογραφική εικόνα της ασθενούς 5 χρόνια μετά την τοποθέτηση των εμφυτευμάτων. Εικ. 4. Κλινική εικόνα την ώρα της τοποθέτησης των εμφυτευμάτων. Εικ. 7. Η κλινική εικόνα της ασθενούς 5 χρόνια μετά την τοποθέτηση των εμφυτευμάτων. Συζήτηση Εικ. 5. Η ακτινογραφική εικόνα της ασθενούς μετά από 3 χρόνια. Η τοποθέτηση των οδοντικών οστεοενσωματούμενων εμφυτευμάτων προκαλεί μια σειρά μεταβολικών αλλαγών γύρω από τα εμφυτεύματα, που θα έπρεπε να οδηγούν στο σχηματισμό οστού περιφερικά, προσκολλημένο στην επιφάνεια του εμφυτεύματος. Όταν το οστό που περιβάλλει το εμφύτευμα παρουσιάζει μία μέτρια προς υψηλή συγκέντρωση διφωσφονικών, τότε η διαδικασία αυτή της αναδια-

7 Διφωσφονικά και εμφυτεύματα. Ανασκόπηση της βιβλιογραφίας, οδηγίες και παρουσίαση κλινικών περιπτώσεων 145 μόρφωσης και δημιουργίας οστού θα καθυστερήσει, θα παρεμποδιστεί ή θα ανασταλεί εντελώς με μεγάλη πιθανότητα εμφάνισης ΟΝΓΑΔ. Η κατάσταση είναι διαφορετική στην περίπτωση που οι ασθενείς έχουν υποβληθεί σε χειρουργείο για την τοποθέτηση εμφυτευμάτων, προτού ξεκινήσουν αγωγή με διφωσφονικά 34. Σε ασθενείς με οστεοπόρωση που επιθυμούν να τοποθετήσουν εμφυτεύματα πρέπει να λαμβάνεται υπʼ όψη ότι αλλάζει η ποιότητα του οστού και η αναγεννητική του ικανότητα είναι μειωμένη 11. Παρόλα αυτά οι Friberg και συν τοποθέτησαν 70 εμφυτεύματα στην άνω και στην κάτω γνάθο σε 14 ασθενείς με οστεοπόρωση και μετά από επανεξετάσεις 3 χρόνων το ποσοστό επιτυχίας είναι πάνω από 97%. Το συμπέρασμα της έρευνας είναι πως η οστεοπόρωση από μόνη της δεν αποτελεί αντένδειξη στην τοποθέτηση εμφυτευμάτων 35. Σε 119 ασθενείς που βρίσκονταν σε θεραπεία, με ενδοφλέβια και από του στόματος χορήγηση, διφωσφονικών το 84% από αυτούς έπασχαν από χρόνια περιοδοντική νόσο. Από αυτούς τους ασθενείς το 38% εμφάνισε ΟΝΓΑΔ μετά από χειρουργικές εξαγωγές και το 3,4% μετά από τοποθέτηση οδοντικών οστεοενσωματούμενων εμφυτευμάτων 36. Στο 50% των ασθενών που εμφανίζουν ΟΝΓΑΔ, σε από του στόματος χορήγηση διφωσφονικών, έχει προηγηθεί χειρουργική επέμβαση, κυρίως, εξαγωγή δοντιών. Στο υπόλοιπο 50% εμφανίζεται αυτόματα 3. Οι Wang και συν δημοσίευσαν περίπτωση ασθενούς 65 ετών που ανέφερε στο ιατρικό της ιστορικό οστεοπόρωση και αρθρίτιδα και λάμβανε για πάνω από 10 χρόνια Aledronate (Fosamax )απότοστόμα και συμπλήρωμα ασβεστίου. Δεν έγινε καμία τροποποίηση της θεραπείας όσον αφορά τη λήψη των διφωσφονικών και αφού εξήχθησαν 2 προγόμφιοι στην άνω γνάθο τοποθετήθηκαν 3 εμφυτεύματα. Έξι εβδομάδες μετά, η ασθενής προσήλθε με οίδημα στην περιοχή μεταξύ των 2 εμφυτευμάτων. Η ακτινογραφική απεικόνιση του εμφυτεύματος έδειξε αλλοίωση ακρορριζικά του εμφυτεύματος. Έγινε παροχέτευση στην περιοχή του οιδήματος και χειρουργική διευθέτηση του οστικού ελλείμματος μεταξύ των εμφυτευμάτων. Δύο εβδομάδες μετά η ασθενής προσήλθε για επανεξέταση και αφαίρεση των ραμμάτων όπου εντοπίστηκε περιοχή νεκρωτικού οστού μεταξύ των 2 εμφυτευμάτων. Το κομμάτι του οστού αφαιρέθηκε και έγινε έκπλυση με χλωρεξιδίνη 0,12% και δόθηκε αντιβίωση. Δύο εβδομάδες μετά η ασθενής προσήλθε για επανεξέταση. Ανέφερε ότι απομάκρυνε ένα κομμάτι ακόμα, νεκρωτικού οστού από την ίδια περιοχή. Κλινικά η περιοχή εμφάνιζε πλήρη επούλωση. Έξι μήνες μετά, όπου έγινε ακτινογραφική εξέταση της περιοχής, το οστικό έλλειμμα είχε αποκατασταθεί, η αλλοίωση είχε απομακρυνθεί και ακολούθησε η προσθετική αποκατάσταση. Ασθενείς που επιθυμούν να τοποθετήσουν εμφυτεύματα και υποβάλλονται σε μακροχρόνια θεραπεία με διφωσφονικά πρέπει να υποβάλλονται σε εξετάσεις ως προς την επίδραση των φαρμάκων στα οστά 11. Ιστορικό χρήσης διφωσφονικών για περίοδο χρήσης κατά μέσο όρο 3,3 χρόνων, δεν είναι επιβαρυντικός παράγοντας για την ανάπτυξη ΟΝΓΑΔ μετά την τοποθέτηση εμφυτευμάτων, είτε με βάση το κλασσικό πρωτόκολλο είτε σε άμεση τοποθέτηση σε μετεξακτικό φατνίο 37. Μελέτη των Βell και συν, αναφέρει ότι τοποθετήθηκαν 101 εμφυτεύματα σε 42 ασθενείς που λάμβαναν διφωσφονικά από του στόματος και το ποσοστό επιτυχίας ήταν 95% χωρίς να εμφανιστεί ΟΝΓΑΔ, όταν το ποσοστό σε ασθενείς που δε λαμβάνουν αυτού του είδους τα φάρμακα είναι 96.5%. H λήψη των διφωσφονικών ήταν από 3 μήνες έως 11 χρόνια προεγχειρητικά 38. Έρευνα των Grant και συν, αναφέρει ότι σε 115 ασθενείς που λάμβαναν διφωσφονικά από το στόμα, τοποθετήθηκαν 468 εμφυτεύματα. Δεν αναφέρθηκε εμφάνιση ΟΝΓΑΔ, απωλέσθηκαν μόνο δύο εμφυτεύματα και τονίζεται από τους συγγραφείς η ανάγκη τήρησης των διεθνών οδηγιών ως προς τους ασθενείς που λαμβάνουν διφωσφονικά 39. Oι Starck και Epker, το 1995, πρώτοι αναφέρουν περίπτωση εμφάνισης ΟΝΓΑΔ στην κάτω γνάθο σε ασθενή μετά από τοποθέτηση εμφυτευμάτων, ενώ συγχρόνως λάμβανε διφωσφονικά από το στόμα 40. Οι Scully, Madrid και Bagan υποστηρίζουν ότι δεν υπάρχει κανένα στοιχείο που να δείχνει ότι οποιαδήποτε διαταραχή στα οστά αποτελεί αντένδειξη για την τοποθέτηση οστεοενσωματούμενων εμφυτευμάτων 41. Από την άλλη μεριά αρκετές πειραματικές μελέτες προσπαθούν να εντοπίσουν οφέλη από την προεγχειρητική χορήγηση διφωσφονικών, έτσι, ώστε να επιτευχθεί καλύτερη ποιότητα οστεοενσωμάτωσης Συμπεράσματα 1. Η λήψη λεπτομερούς ιστορικού και η συνεννόηση με τον θεράποντα ιατρό κρίνονται αναγκαία. 2. Η τοποθέτηση εμφυτευμάτων σε ασθενείς που λαμβάνουν είτε σύγχρονα είτε λάμβαναν στο παρελθόν ενδοφλεβίως διφωσφονικά, είναι απαγορευτική. 3. Σε ασθενείς με θεραπεία από του στόματος είναι δυνατή η τοποθέτηση εμφυτευμάτων ανάλογα με το χρόνο λήψης των φαρμάκων αυτών και την τροποποίηση της θεραπείας τους. 4. Ο κλινικός οδοντίατρος θα πρέπει να είναι ενημερωμένος για την πιθανότητα ΟΝΓΑΔ σε ασθενείς που λαμβάνουν διφωσφονικά είτε από του

8 146 Σολδάτος και συν στόματος είτε ενδοφλεβίως μετά την τοποθέτηση εμφυτευμάτων. Επίσης, πρέπει να γνωρίζει τον τύπο του φαρμάκου, τη δόση που λαμβάνει ο ασθενής και τη χρονική διάρκεια της αγωγής. 5. Σε κάθε περίπτωση ο κλινικός πρέπει να λαμβάνει υπʼ όψη του ότι αντιμετωπίζει ασθενείς, στους οποίους η οστική αναδιοργάνωσή τους είναι διαταραγμένη. Βιβλιογραφία 1. Μελακόπουλος Ι, Πατρικίου Α. Αντιμετώπιση από τον οδοντίατρο ασθενών που παίρνουν διφωσφονικά. Στοματολογία 2008, 65(1): Russell RG, Croucher PI, Rogers MJ. Biphosphonates: pharmacology, mechanisms of action and clinical uses. Osteoporos Int 1999; 9(2): Marx RE, Cillo Jr, Ulloa JJ. Oral bisphosphonate-induced osteonecrosis: risk factors, prediction of risk using serum CTX testing, prevention and treatment. J Oral Maxillofac Surg 2007; 65: Migliorati CA, Casiglia J, Epstein J, Jacobsen PL, Siegel MA,Woo SB. Managing the care of patients with bisphosphonate-associated osteonecrosis: an American Academy of Oral Medicine position paper. J Am Dent Assoc 2005; 136: Woo SB, Hellstein JW, Kalmar JR: Narrative review: bisphosphonates and osteonecrosis of the jaws. Ann Intern Med 2006; 144: Κυργίδης Α, Αντωνιάδης Κ. Οστεονέκρωση των γνάθων από διφωσφονικά: ανασκόπηση των νεότερων δεδομένων και προτεινόμενα πρωτόκολλα αντιμετώπισης βασισμένα στην τεκμηρίωση. Αρχεία Ελληνικής Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής 2009, 1: Vitte C, Fleisch H, Guenther HL. Biphosphonates induce osteoblasts to secrete an inhibitor of osteoclast-mediated resorption. Endocrinology 1996; 137: Hess LM, Jeter JM, Benham-Hutchins M, Alberts DS. Factors associated with osteonecrosis of the jaw among bisphosphonates users. Am J Med 2008; 121: Ruggiero LS, Dobson TB, Assael LA, Marx RE, Mehrotra B. American association of oral and maxillofacial surgeons position paper on bisphosphonates-related osteonecrosis of the jaw-2009 update. Approved by the board of trustees. January 2009; Μελακόπουλος Ι, Τεσσερομάτη Χ. Οστεονέκρωση των γνάθων από διφωσφονικά. Επιθεώρηση Κλινικής Φαρμακολογίας και Φαρμακοκινητικής 2009; 27: Wang HL, Weber D, McCauley LK. Effect of long term oral bisphosphonates on implant wound healing: Literature review and a case report. J Periodontol 2007; 78: Coleman RE. Clinical features of metastatic bone disease and risk of skeletal morbidity. Clin Cancer Res 2006a; 12: 6243s-6249s. 13. Coleman RE. Risks and benefits of bisphosphonates. Br J Cancer 2008; 98: Fleisch H. Biphosphonates: mechanisms of action. Endocr Rev 1998; 19: Wood J, Bonjean K, Ruetz S, Bellahcene A, Devy L, Foidart JM. Novel antiangiogenic effects of the bisphonate compound zolendronic acid. J Pharmacol Exp Ther 2002; 302: Coleman RE. Management of bone metastases. The Oncologist 2000; 5: Santini D, Vincenzi B, Galuzzo S, Battistoni F, Rocci L, Venditti O. Repeated intermittent low-dose therapy with zoledronic acid induces an early, sustained, and long-lasting decrease of peripheral vascular endothelial growth factor levels in cancer patients. Clin Cancer Res 2007; 13: Hashimoto K, Morishige K, Sawada K, Tahara M, Shimizu S, Ogata S. Aledronate suppresses tumor angiogenesis by inhibiting Rho activation of endothelial cells. Biochem Biophys Res Commun 2007; 354: Wang J, Goodger NM, Pogrel MA. Osteonecrosis of the jaws associated with cancer chemotherapy. J Oral Maxillofac Surg 2003; 61: Marx R. Pamidronate and Zoledronate induced avascular necrosis of the jaws: a growing epidemic. J Oral Maxillofac Surg 2003; 61: Migliorati C. Bisphosphonates and oral cavity avascular bone necrosis. J Clin Oncol 2003; 21: Δημητρακόπουλος Ι, Μαγόπουλος Χ, Τριανταφυλλίδου Α, Λαζαρίδης Ν, Καρακάσης Δ. Οστεονέκρωση των γνάθων σε ασθενείς που λαμβάνουν διφωσφονικά. Σύγχρονη θεώρηση ενός νέου κλινικού προβλήματος. Hellenic Arch Oral Maxillofac Surg 2004; 5: Mελακόπουλος Ι, Πατρικίου Α. Οστεονέκρωση της κάτω γνάθου από χρήση διφωσφονικών. Περιγραφή περίπτωσης. Στοματολογία 2005; 62: Ruggiero S, Mehrotra B, Rosenberg T, Engroff S. Osteonecrosis of the jaws associated with the use of bisphosphonates : a review of 63 cases. J Oral Maxillofac Surg 2004; 62: Pogrel MA. Bisphosphonates and bone necrosis. J Oral Maxillofac Surg 2004; 62: Robinson NA, Yeo JF. Bisphosphonates-a word of caution. An Acad Med 2004; 33: Ξανθινάκη Α, Νικολάτου-Γαλίτη Ο. Οστεονέκρωση των γνάθων σε ασθενείς που λαμβάνουν διφωσφονικά. Επιστημονική Επιτροπή ΟΣΑ 2006; 70: Bone HG, Hosking D, Devogelaer JP. Ten years experience with Aledronate for osteoporosis in postmenopausal women. N Engl J Med 2004; 350: Jeffcoat MK. Safety of oral bisphosphonates: Controlled studies on alveolar bone. Int J Oral Maxillofac Implants 2006; 21: Garnero P, Delmas PD. Biochemical markers of bone turnover: Applications for osteoporosis. Endocrinol Metab Clin North Am 1998; 63: RosenHN,MosesAC,GarberJ.SerumCTX.Anew marker of bone resorption that shows treatment effect more often than other markers because of low coefficient of variability and large changes with bisphosphonates therapy. Calcif Tissue Int 2000; 66: Rosen HN, Moses AC, Garber J. Utility of biochemical markers of bone turnover in the follow up of patients treated with bisphosphonates. Calcif Tissue Int 1998; 63: Finkelstein JS, Leder BZ, Burnett SM, Wyland JJ, Lee H, de la Paz AV, Gibson K, Neer RM. Effect of teriparatide,

9 Διφωσφονικά και εμφυτεύματα. Ανασκόπηση της βιβλιογραφίας, οδηγίες και παρουσίαση κλινικών περιπτώσεων 147 Aledronate or both, on bone turnover in osteoporotic men. J Clin Endocrinol Metab 2006; 91: Bagan J, Blade J, Cozar JM, Constela M. Recommendations for the prevention, diagnosis and treatment of osteonecrosis of the jaw in cancer patients treated with bisphosphonates. Med Oral Patol Oral Cir Bucal 2007; 12(4): Friberg B, Ekkestube A. Branemark implants and osteoporosis: A clinical exploratory study. Clin Implant Dent Relat Res 2001; 3(1): Marx RE, Sawatari Y, Fortin M, Broumand V. Bisphosphonate-induced exposed bone osteonecrosis/osteopetrosis of the jaws: risk factors, recognition, prevention and treatment. J Oral Maxillofac Surg 2005; 63: Fugazzotto PA, Lightfoot WS, Jaffin R, Kumar A. Implant placement with or without simultaneous tooth extraction in patients taking oral bisphosphonates: postoperative healing, early follow-up and the incidence of complications in two private practices. J Periodontol 2008; 79 (4): Bell BM, Bell RE. Oral bisphosphonates and dental implants: a retrospective study. J Oral Maxillofac Surg. 2008; 66(5): Grant BT, Amenedo C, Freeman K, Kraut RA. Outcomes of placing dental implants in patients taking oral bisphosphonates: a review of 115 cases. J Oral Maxillofac Surg. 2008; 66(2): Starck WJ, Epker BN. Failure of osseointegrated dental implants after disphosphonate therapy for osteoporosis: a case report. Int J Oral Maxillofac Impl 1995; 10(1): Scully C, Madrid C, Bagan J. Dental endosseous implants in patients on bisphosphonate therapy. Impl Dent 2006; 15(3): Jacobsen T, Baas J, Kold S, Bechtold JE, Elmengaard B, Soballe K. Local bisphosphonates treatment increases fixation of hydroxyapatite-coated implants inserted with bone compaction. J Orthop Res Stadelman VA, Gauthier O, Terrier A, Bouler JM, Pioletti DP. Implants delivering bisphosphonate locally increase periprosthetic bone density in an osteoporotic sheep model. A pilot study. Eur Cell Mater 2008; 16: Wermellin K, Suska F, Tengwall P, Thomsen P, Aspenberg P. Stainless steel screws coated with bisphosphonates gave stronger fixation and more surrounding bone. Histomorphometry in rats. Bone 2008; 42:

Οστεονέκρωση των γνάθων μετά από ταυτόχρονη χορήγηση κορτικοστεροειδών και διφωσφονικών από το στόμα: Αναφορά περίπτωσης

Οστεονέκρωση των γνάθων μετά από ταυτόχρονη χορήγηση κορτικοστεροειδών και διφωσφονικών από το στόμα: Αναφορά περίπτωσης Παρουσίαση Ενδιαφέρουσας Περίπτωσης EΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 2008,19(4):335-339 Οστεονέκρωση των γνάθων μετά από ταυτόχρονη χορήγηση κορτικοστεροειδών και διφωσφονικών από το στόμα: Αναφορά περίπτωσης Π.

Διαβάστε περισσότερα

Οστεονέκρωση γνάθων aπό λήψη διφωσφονικών: Νέα δεδομένα και αντιμετώπιση

Οστεονέκρωση γνάθων aπό λήψη διφωσφονικών: Νέα δεδομένα και αντιμετώπιση Θέμα Ειδικού Ενδιαφέροντος EΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 2008,19(1):74-80 Οστεονέκρωση γνάθων aπό λήψη διφωσφονικών: Νέα δεδομένα και αντιμετώπιση Γ. Λάσκαρης 1 Ε. Γκάγκαρη 2 Περίληψη Η εργασία αυτή αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα I Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση των όρων αδειών κυκλοφορίας

Παράρτημα I Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση των όρων αδειών κυκλοφορίας Παράρτημα I Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση των όρων αδειών κυκλοφορίας Επιστημονικά πορίσματα Λαμβάνοντας υπόψη την έκθεση αξιολόγησης της PRAC σχετικά με την PSUR για το ζολεδρονικό

Διαβάστε περισσότερα

Οστεονέκρωση των γνάθων προκαλούμενη από διφωσφονικά Πρόληψη και αντιμετώπιση

Οστεονέκρωση των γνάθων προκαλούμενη από διφωσφονικά Πρόληψη και αντιμετώπιση ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ REVIEW ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2009, 26(5):583-592 Οστεονέκρωση των γνάθων προκαλούμενη από διφωσφονικά Πρόληψη και αντιμετώπιση Τα διφωσφονικά είναι μια ομάδα φαρμάκων που δρουν στα οστά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ...... Εισαγωγή. Μετωπορινογενείς δυσπλασίες (δυσπλασίες μέσης γραμμής)... Κρανιοσυνοστώσεις ή κρανιοσυνοστεώσεις.. Βραγχιακές

Διαβάστε περισσότερα

Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων

Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων Προτεινόμενη θεραπεία: Μετά από προσεκτική κλινική και ακτινογραφική εξέταση του στόματος και εκτίμηση της κατάστασης μου, ο

Διαβάστε περισσότερα

Τα διφωσφονικά στη θεραπεία της οστεοπόρωσης.

Τα διφωσφονικά στη θεραπεία της οστεοπόρωσης. Στοματική Χειρουργική ΣTOMA 2011; 39: 133-142 Βιβλιογραφική Ανασκόπηση Τα διφωσφονικά στη θεραπεία της οστεοπόρωσης. Α. ΗΛΙΑΔΗΣ 1, Δ. ΝΑΛΜΠΑΝΤΗΣ 1, Ν. ΝΤΑΜΠΑΡΑΚΗΣ 2 Εργαστήριο Οδοντοφατνιακής Χειρουργικής,

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 14 Μάρτιος 2014

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 14 Μάρτιος 2014 Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 14 Μάρτιος 2014 Οστεοπόρωση Ορισµός Οστεοπόρωση ονοµάζεται η κατάσταση στην οποία µειώνεται η οστική µάζα και διαταράσσεται η µικροαρχιτεκτονική του οστού. Αυτό έχει ως αποτέλεσµα

Διαβάστε περισσότερα

Αποκαθιστώντας την αυτοπεποίθηση του φυσικού σας χαμόγελου. Αντικαθιστώντας χαμένα δόντια με εμφυτεύματα

Αποκαθιστώντας την αυτοπεποίθηση του φυσικού σας χαμόγελου. Αντικαθιστώντας χαμένα δόντια με εμφυτεύματα Αποκαθιστώντας την αυτοπεποίθηση του φυσικού σας χαμόγελου Αντικαθιστώντας χαμένα δόντια με εμφυτεύματα Τι είναι τα οδοντικά εμφυτεύματα; Τα οδοντικά εμφυτεύματα είναι μικρές βίδες τιτανίου που εκτελούν

Διαβάστε περισσότερα

ξεχάστε αυτά που ξέρατε παλιά για τα δόντια. οδοντιατρείο αισθητικής αποκατάστασης dental art institute

ξεχάστε αυτά που ξέρατε παλιά για τα δόντια. οδοντιατρείο αισθητικής αποκατάστασης dental art institute Project1 25/1/11 13:55 Page 1 ξεχάστε αυτά που ξέρατε παλιά για τα δόντια. οδοντιατρείο αισθητικής αποκατάστασης dental art institute Project1 25/1/11 13:55 Page 2 Project1 25/1/11 13:55 Page 3 τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Hellenic Archives of Oral and Maxillofacial Surgery www.haoms.org OFFICIAL PUBLICATION OF THE HELLENIC ASSOCIATION FOR ORAL AND MAXILLOFACIAL SURGERY

Hellenic Archives of Oral and Maxillofacial Surgery www.haoms.org OFFICIAL PUBLICATION OF THE HELLENIC ASSOCIATION FOR ORAL AND MAXILLOFACIAL SURGERY ΤΟΜΟΣ 10, ΤΕΥΧΟΣ 1, ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2009 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΑΡΧΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΤΟΜΟΣ 10, ΤΕΥΧΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οστεονέκρωση των γνάθων σε ασθενείς που λαμβάνουν διφωσφονικά: Παρουσίαση 10 περιστατικών και ανασκόπηση της Βιβλιογραφίας

Οστεονέκρωση των γνάθων σε ασθενείς που λαμβάνουν διφωσφονικά: Παρουσίαση 10 περιστατικών και ανασκόπηση της Βιβλιογραφίας 340 βημα Kλινικησ Oγκολογιασ Τόμος 5, Τεύχος 4, Οκτώβριος - Δεκέμβριος 2006 ΠΡΩΤΟΤΥΠΗ ΜΕΛΕΤΗ Οστεονέκρωση των γνάθων σε ασθενείς που λαμβάνουν διφωσφονικά: Παρουσίαση 10 περιστατικών και ανασκόπηση της

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση: από τη διάγνωση στη θεραπεία

Οστεοπόρωση: από τη διάγνωση στη θεραπεία Σελίδα 1 από 5 Οστεοπόρωση: από τη διάγνωση στη θεραπεία Γερμανός Ιερονυμάκης 1, Γιώργος Μίλεσης MSc 2 1 Τεχνολόγος ακτινολόγος, 2 Κλινικός Διαιτολόγος, MSc Εφαρμοσμένης Κλινικής Διατροφής Ένα από τα προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ISBN 978-960-372-099-7 ΘΕΣΣΑΛΙΑ ΑΘΑΝΑΣΟΥΛΗ Ομότιμη Καθηγήτρια Προληπτικής και Κοινωνικής Οδοντιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών ΟΥΡΑΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΤΟΥ - ΓΑΛΙΤΗ Αναπληρώτρια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουμε Αιμίλιος Τίγκος Χειρουργός Οδοντίατρος - Ενδοδοντολόγος Κάθε δόντι αποτελείται από τη «μύλη», το τμήμα δηλαδή που βρίσκεται έξω από τα ούλα και είναι ορατό

Διαβάστε περισσότερα

Διφωσφονικά: Αμφίστομος μάχαιρα στην οστική νόσο του πολλαπλού μυελώματος

Διφωσφονικά: Αμφίστομος μάχαιρα στην οστική νόσο του πολλαπλού μυελώματος 51 Ανασκόπηση Διφωσφονικά: Αμφίστομος μάχαιρα στην οστική νόσο του πολλαπλού μυελώματος Δρ Αναστασία Πουλή Επιμελητής Α Αιματολογική Κλινική, Α.Ο.Ν.Α «Ο Άγιος Σάββας» ΠΕΡΙΛΗΨΗ: Από την εποχή που η συστηματική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ 2014-15

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ 2014-15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗΣ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ 2014-15 Αίθουσα Μικροσκοπίων Ά ορόφου (Νέο Κτήριο) ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 Κάπνισμα, περιοδοντική νόσος και υγιεινή του στόματος Νίκος Α. Ευθυμιάδης, D.D.S., M.Sc. Οδοντίατρος-Περιοδοντολόγος Τι είναι η περιοδοντίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιότητα και αναγκαιότητα των νεότερων θεραπειών στην οστεοπόρωση

Αιτιότητα και αναγκαιότητα των νεότερων θεραπειών στην οστεοπόρωση Αιτιότητα και αναγκαιότητα των νεότερων θεραπειών στην οστεοπόρωση ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ Παναγιώτης Τρόντζας ΓΝΑ ΠΟΛΥΚΛΙΝΙΚΗ-ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ, ΑΘΗΝΑ DEBATE στην οστεοπόρωση Η οστική ανακατασκευή (bone turnover) H ί π

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes Αλληλεπιδράσεις φυτο-οιστρογόνων της διατροφής με γονίδια που εμπλέκονται στον μεταβολισμό των οστών Ρωξάνη Τέντα Roxane Tenta Assistant Prof. in Human Physiology Interactions between diet-derived phytoestrogens

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡ ΜΙΑΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ (δηλ. ισχυρή απόδειξη υποστηρίζει την αποτελεσματικότητα στην ακόλουθη λίστα θεραπειών)

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡ ΜΙΑΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ (δηλ. ισχυρή απόδειξη υποστηρίζει την αποτελεσματικότητα στην ακόλουθη λίστα θεραπειών) ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΤΟΥ MASCC/ISOO ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΒΑΣΙΖΟΜΕΝΕΣ ΣΕ ΑΠΟΔΕΙΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΙΤΙΔΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΣΣΕΤΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΓΕΝΩΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΓΓΡΑΦΟΥ: 7 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

<<Διαγνωστικά Προβλήματα και θεραπευτική προσέγγιση>> Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος

<<Διαγνωστικά Προβλήματα και θεραπευτική προσέγγιση>> Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος Η οστεοπόρωση στον άνδρα συνήθως εμφανίζεται με κατάγματα ΕΝΩ στη γυναίκα διαγιγνώσκεται με την εξέταση ρουτίνας της

Διαβάστε περισσότερα

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική.

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική. Από τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Φυσιολογικά Ανθρώπινα Χαρακτηριστικά Ανταπόκριση στο Περιβάλλον Δέσποινα Σανούδου,, PhD FACMG Επίκουρη Καθηγήτρια Molecular Biology Biomedical

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Όπως συμβαίνει με κάθε ετησίως ανανεούμενο ασφαλιστήριο συμβόλαιο, έτσι και το ασφαλιστήριο υγείας είναι σχεδιασμένο

Διαβάστε περισσότερα

Οδοντιατρική Επιστήμη

Οδοντιατρική Επιστήμη Οδοντιατρική Επιστήμη Επιστήμη της Yγείας του Στόματος & των Δοντιών «Επιστήμη των Mεταμορφώσεων» Ανδρεάδης Δημήτριος Οδοντίατρος-Στοματολόγος Λέκτορας Εργαστηρίου Στοματολογίας Οδοντιατρικής Σχολής ΑΠΘ

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεία της οστεοπόρωσης: γιατί, πότε, πως και για πόσο? Φωτεινή Γ. Παπαδοπούλου Γκάσταρη Ενδοκρινολόγος

Θεραπεία της οστεοπόρωσης: γιατί, πότε, πως και για πόσο? Φωτεινή Γ. Παπαδοπούλου Γκάσταρη Ενδοκρινολόγος Θεραπεία της οστεοπόρωσης: γιατί, πότε, πως και για πόσο? Φωτεινή Γ. Παπαδοπούλου Γκάσταρη Ενδοκρινολόγος Φυσιολογικό Οστούν Μέτρια Οστεοπόρωση Σοβαρή Οστεοπόρωση Courtesy Dr. A. Boyde 1 στις 3 γυναίκες

Διαβάστε περισσότερα

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη 3 η Πανελλήνια Συνάντηση Συλλόγων Ατόμων και Γονέων Παιδιών με Ρευματικές παθήσεις Αθήνα 3-4 Οκτωβρίου 2014 Κατερίνα Κουτσογιάννη Πρόεδρος Σ Ρ Κ Ορισμός Ως "συμμόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης. Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο

ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης. Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο ΠΙΕΣΗ ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 12700 ασθενείς/έτος ΗΠΑ 5-10% όλων των

Διαβάστε περισσότερα

Γενική περίληψη της επιστημονικής αξιολόγησης των φαρμακευτικών προϊόντων που περιέχουν διφωσφονικά άλατα (βλ. Παράρτημα I)

Γενική περίληψη της επιστημονικής αξιολόγησης των φαρμακευτικών προϊόντων που περιέχουν διφωσφονικά άλατα (βλ. Παράρτημα I) Παράρτημα ΙΙ Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση των περιλήψεων των χαρακτηριστικών του προϊόντος και των φύλλων οδηγιών χρήσης που παρουσιάστηκαν από τον ΕΜΑ 217 Επιστημονικά πορίσματα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ

ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ ΠΟΝΟΥ Ο όρος πόνος προέρχεται από τη λατινική λέξη POENA που σημαίνει PUNISHMENT(τιμωρία)

Διαβάστε περισσότερα

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012»

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» «Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 Ηλίας Ν. Μυγδάλης Συντονιστής Διευθυντής Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα 9o Πανελλήνιο Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων Μυοσκελετικού Συστήματος Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα 2012 2013 Νοσοκομείο ΚΑΤ, 17 Ιανουαρίου 2013 Παραθυρεοειδείς αδένες 1880 Ο Σουηδός φοιτητής

Διαβάστε περισσότερα

Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα. Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής

Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα. Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής Κλινικής Γ.Ν.Ν.Γ.Παπανικολάου Καρκίνος Πνεύμονα Πρώτη αιτία θανάτου από καρκίνο στις ΗΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

Πνευμονική εμβολή : αντιμετώπιση ενός ύπουλου εχθρού. Βασιλάκη Ανδρονίκη Κατσίκας Αντώνιος Τριανταφύλλου-Κηπουρού Γεωργία

Πνευμονική εμβολή : αντιμετώπιση ενός ύπουλου εχθρού. Βασιλάκη Ανδρονίκη Κατσίκας Αντώνιος Τριανταφύλλου-Κηπουρού Γεωργία Πνευμονική εμβολή : αντιμετώπιση ενός ύπουλου εχθρού Βασιλάκη Ανδρονίκη Κατσίκας Αντώνιος Τριανταφύλλου-Κηπουρού Γεωργία Ιστορικό ασθενούς Γυναίκα, 80 ετών Αδυναμία, δύσπνοια αιφνιδίου έναρξης από τριημέρου

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Prognostic groups in 1676 patients with T3 rectal cancer treated without preoperative

Διαβάστε περισσότερα

3 ΗΜΕΡΙΔΑ EΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΣΤΟΜΑΤΟΣ. Διαγνωστικά και θεραπευτικά διλήμματα στο οδοντιατρείο 14 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015

3 ΗΜΕΡΙΔΑ EΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΣΤΟΜΑΤΟΣ. Διαγνωστικά και θεραπευτικά διλήμματα στο οδοντιατρείο 14 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ www.ssos.gr η 3 ΗΜΕΡΙΔΑ EΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ 14 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 Διαγνωστικά και θεραπευτικά διλήμματα στο οδοντιατρείο Ξενοδοχείο Divani Caravel Αθήνα (αίθουσα Ολυμπία) ΔΩΡΕΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΛΑΚΟΣΑΜΙΔΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΦΑΡΜΑΚΟΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑΚΗ ΕΠΙΛΗΨΙΑ Κωνσταντίνα Κυπριανού Α.Τ.:

Διαβάστε περισσότερα

Μία Περίπτωση Σύντηξης/Διδυμίας Κάτω Τρίτου Γομφίου με Υπεράριθμο Τέταρτο Γομφίο

Μία Περίπτωση Σύντηξης/Διδυμίας Κάτω Τρίτου Γομφίου με Υπεράριθμο Τέταρτο Γομφίο Μία Περίπτωση Σύντηξης/Διδυμίας Κάτω Τρίτου Γομφίου με Υπεράριθμο Τέταρτο Γομφίο ΓΝΑΘΙΟΝ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ & ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΧΕΙΡ/ΚΗ www.gnathion.gr Μια ασυνήθης αναπτυξιακή διαταραχή των δοντιών είναι και η σύντηξη/διδυμία,

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Τ α διφωσφονικά είναι φαρµακολογικοί παράγοντες που χρησιµοποιούνται για τη θεραπεία της νόσου

Τ α διφωσφονικά είναι φαρµακολογικοί παράγοντες που χρησιµοποιούνται για τη θεραπεία της νόσου ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 2011,68(1): 20-34 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΙΦΩΣΦΟΝΙΚΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟ ΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Θ. ΚΟΝ ΥΛΗΣ*, Α. ΚΑΤΣΙΜΙΓΑ**, Β. ΠΑΝΗΣ*** Π Ε Ρ Ι Λ Η Ψ Η Τ α διφωσφονικά είναι φαρµακολογικοί παράγοντες που χρησιµοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Πια είναι η καλύτερη μέθοδος θεραπείας; Κιρσοί είναι το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΟΡΘΟΥ

ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΟΡΘΟΥ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟ Β Χειρουργική Κλινική, Γ.Ν.Α. "Γ. Γεννηματάς", Αθήνα Εισαγωγή Ο καρκίνος του ορθού αποτελεί μια συχνή αιτία θανάτου στις αναπτυγμένες χώρες, με συνεχώς αυξανόμενο επιπολασμό τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονη αντιμετώπιση οστεοπόρωσης

Σύγχρονη αντιμετώπιση οστεοπόρωσης Σύγχρονη αντιμετώπιση οστεοπόρωσης Δημήτριος Α. Βασιλόπουλος B Παθολογική Κλινική και Ομώνυμο Εργαστήριο Ιατρική Σχολή Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Ιπποκράτειο ΓΝΑ Courtoisie Dr. A.

Διαβάστε περισσότερα

Adult Treatment In: The Alexander Discipline 297-320. Παρουσίαση Αργυρώ Κεχαγιά

Adult Treatment In: The Alexander Discipline 297-320. Παρουσίαση Αργυρώ Κεχαγιά Adult Treatment In: The Alexander Discipline 297-320 Παρουσίαση Αργυρώ Κεχαγιά Ορθοδοντική Θεραπεία Στόχος της ορθοδοντικής θεραπείας ανεξάρτητα από την ηλικία των ασθενών είναι βελτίωση της στοματικής

Διαβάστε περισσότερα

ΙΩΑΝΝΗΣ Θ. ΝΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ Α ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ»

ΙΩΑΝΝΗΣ Θ. ΝΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ Α ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» 8ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 18-21 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2007 ΙΩΑΝΝΗΣ Θ. ΝΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ Α ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» ΠΙΘΑΝΗ ΚΑΚΟΗΘΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗ Ψηλαφητή

Διαβάστε περισσότερα

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Από τη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡ. Γ. Ι. ΠΙΣΣΑΚΑΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΗΝ. ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΝΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣ.

ΔΡ. Γ. Ι. ΠΙΣΣΑΚΑΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΗΝ. ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΝΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣ. Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΔΡ. Γ. Ι. ΠΙΣΣΑΚΑΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΗΝ. ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΝΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣ.

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις & Αντιθέσεις στην Ιατρική. Παντελής Κρανιώτης Ακτινολόγος, Επ. Επιμελητής Β Κλινικό Εργαστήριο Ακτινολογίας ΠΓΝ Πατρών, Ρίο

Θέσεις & Αντιθέσεις στην Ιατρική. Παντελής Κρανιώτης Ακτινολόγος, Επ. Επιμελητής Β Κλινικό Εργαστήριο Ακτινολογίας ΠΓΝ Πατρών, Ρίο Θέσεις & Αντιθέσεις στην Ιατρική Παντελής Κρανιώτης Ακτινολόγος, Επ. Επιμελητής Β Κλινικό Εργαστήριο Ακτινολογίας ΠΓΝ Πατρών, Ρίο CT vs MRI Οξεία οσφυαλγία (με ή χωρίς ριζιτική συνδρομή)* Πολύ συχνό πρόβλημα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΑΣΣΙΚΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΑ: ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ

ΚΛΑΣΣΙΚΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΑ: ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΚΛΑΣΣΙΚΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΑ: ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Υπεύθυνος δραστηριότητας: Μ. Γ. ΧΑΜΠΑΖ Σκοπός: Σκοπός αυτού του μετεκπαιδευτικού προγράμματος είναι η συνεχής επιμόρφωση των οδοντιάτρων

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογιστές ογκολογικού κινδύνου: Καρκίνος Νεφρού - Ουροδόχου Κύστης

Υπολογιστές ογκολογικού κινδύνου: Καρκίνος Νεφρού - Ουροδόχου Κύστης Υπολογιστές ογκολογικού κινδύνου: Καρκίνος Νεφρού - Ουροδόχου Κύστης Χαράλαμπος Κ. Μαμουλάκης Λέκτορας Ουρολογίας Ουρολογική Κλινική Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Ηρακλείου Πανεπιστήμιο Κρήτης, Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος προστάτη. Οστική νόσος Φαρμακευτική αντιμετώπιση και πρόληψη των οστικών συμβαμάτων

Καρκίνος προστάτη. Οστική νόσος Φαρμακευτική αντιμετώπιση και πρόληψη των οστικών συμβαμάτων Καρκίνος προστάτη Οστική νόσος Φαρμακευτική αντιμετώπιση και πρόληψη των οστικών συμβαμάτων Κλαμπάτσας Αθανάσιος Επιμελητής Α Ουρολόγος Ουρολογικής Κλινικής ΑΝΘ Θεαγένειο Με την ευγενική υποστήριξη της

Διαβάστε περισσότερα

Τα οστα αποτελούνται από το φλοιό και σπογγώδες οστό. Μεταξύ των δοκίδων του σπογγώδους οστού υπάρχει ο μυελός των οστών

Τα οστα αποτελούνται από το φλοιό και σπογγώδες οστό. Μεταξύ των δοκίδων του σπογγώδους οστού υπάρχει ο μυελός των οστών Οστεοπόρωση Τα οστα αποτελούνται από το φλοιό και σπογγώδες οστό Μεταξύ των δοκίδων του σπογγώδους οστού υπάρχει ο μυελός των οστών Φυσιολογικό οστό Οστεπορωτικό Οστεοπόρωση - Ορισμός Αύξηση του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ. Ονοματεπώνυμο:

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν.

«ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν. «ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν.ΙΩΝΙΑΣ Εισαγωγή: γή Η συνηθέστερη των παθήσεων που προσβάλλει τους ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Κουτρούµπα Ι, Χαϊδόπουλος Δ, Θωµάκος Ν, Σωτηροπούλου Μ, Καθοπούλης Ν, Βλάχος

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ιωάννης µορφή κακοήθειας που αναπτύσεται από

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟ + ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ = Α & Ω ΣΤΗΝ! ΑΠΛΕΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΕΣ (Βασική απεικονιστική μέθοδος) ΠΡΟΣΘΙΟΠΙΣΘΙΑ ΠΛΑΓΙΑ ΛΟΞΗ ΕΙΔΙΚΗ ΑΠΛΕΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΕΣ (Βασική

Διαβάστε περισσότερα

Συµπληρωµατική Παροχή

Συµπληρωµατική Παροχή Συµπληρωµατική Παροχή Ο ΟΝΤΙΑTΡΙΚΗ ΚΑΛΥΨΗ Άρθρο 1 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΑΡΟΧΗΣ Ο Ασφαλισµένος έχει την δυνατότητα διενέργειας οδοντιατρικών πράξεων σε συνεργαζόµενο γιατρό. Η Παροχή καλύπτει και τα βασικά υλικά των

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης.

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Αν είστε 55-70 ετών ελάτε και εσείς για ΔΩΡΕΑΝ προληπτικές εξετάσεις για τον καρκίνο παχέος εντέρου, από 1-31 Μαρτίου σε Αθήνα-Πειραιά, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Ηράκλειο. Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι η οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι η συχνότερη πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται, πρώτον, από χαμηλή οστική μάζα ή, πιο απλά, από λιγότερη ποσότητα οστού και δεύτερον, από διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας.

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας. CUMMULATINE SUCCESS SCORE % ΙΣΧΙΟ CUMMULATINE SUCCESS RATE % YΛΙΚΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 42 ΑΝΔΡΕΣ 16 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 26 ΗΛΙΚΙΑ 63.1 (42-92) ΥΨΟΣ 171 (162-191) Δ.Μ.Σ 36 (22-47) Το ποσοστό των ασθενών που αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ Β ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ, Γ.Ν.ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ Β ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ, Γ.Ν.ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Χ.ΖΗΔΡΟΥ, Α.ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ Β ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ, Γ.Ν.ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η ανδρική οστεοπόρωση είναι μια πάθηση υποδιαγνωσμένη και υποθεραπευόμενη.

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

Αυτόλογη μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων Λίγκα Μαρία

Αυτόλογη μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων Λίγκα Μαρία Αυτόλογη μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων Λίγκα Μαρία Αιματολόγος, Επιμελήτρια Β Αιματολογικό Τμήμα Παθολογικής Κλινικής Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Πατρών Μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων (ΜΑΚ)

Διαβάστε περισσότερα

Οδοντικά Εμφυτεύματα. Τι χρειάζεται να γνωρίζετε: Θεραπεία Φροντίδα Συντήρηση ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΑΣΘΕΝΩΝ. Με την υποστήριξη της

Οδοντικά Εμφυτεύματα. Τι χρειάζεται να γνωρίζετε: Θεραπεία Φροντίδα Συντήρηση ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΑΣΘΕΝΩΝ. Με την υποστήριξη της Οδοντικά Εμφυτεύματα Τι χρειάζεται να γνωρίζετε: Θεραπεία Φροντίδα Συντήρηση Με την υποστήριξη της ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΑΣΘΕΝΩΝ Εισαγωγή Η επιτυχία στη θεραπεία με εμφυτεύματα δεν εξαρτάται μόνο από την

Διαβάστε περισσότερα

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Χ. Μ. ΜουτσόπουΛος Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών α ρευματικά νοσήματα είναι ασθένειες που προσβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα Μετάφρασ η σε: Ολοκληρώθ ηκε από: Email: ΠΠ 1 Οι άνθρωποι με συμπτώματα ρευματοειδούς αρθρίτιδας (ΡΑ) θα πρέπει να έχουν έγκαιρη πρόσβαση

Διαβάστε περισσότερα

Ευτέρπη Κ. ΔΕΜΙΡΗ Αναπλ. Καθηγήτρια Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Κλινική Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Νοσοκομείο Παπαγεωργίου Θεσσαλονίκης

Ευτέρπη Κ. ΔΕΜΙΡΗ Αναπλ. Καθηγήτρια Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Κλινική Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Νοσοκομείο Παπαγεωργίου Θεσσαλονίκης Ευτέρπη Κ. ΔΕΜΙΡΗ Αναπλ. Καθηγήτρια Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Κλινική Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Νοσοκομείο Παπαγεωργίου Θεσσαλονίκης !!!! Ποιές μέθοδοι χρησιμοποιούνται? Ποιά μέθοδος θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Σπάνια περίπτωση πολυκυστικής νόσου παγκρέατος.

Σπάνια περίπτωση πολυκυστικής νόσου παγκρέατος. Σπάνια περίπτωση πολυκυστικής νόσου παγκρέατος. ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΟΥ Κ.,ΦΡΑΓΚΟΠΟΥΛΟΥ Λ.,ΣΤΑΪΚΙΔΟΥ Ι.,ΓΙΑΝΝΙΚΟΥΡΗΣ Γ.,ΠΙΚΟΥΛΑΣ Κ.,ΛΙΒΙΕΡΑΤΟΣ Λ.,ΜΑΝΤΖΙΚΟΠΟΥΛΟΣ Γ., ΚΟΚΚΙΝΗΣ Κ ΤΜΗΜΑ ΑΞΟΝΙΚΟΥ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟΥ ΤΟΜΟΓΡΑΦΟΥ,

Διαβάστε περισσότερα

Παπαγεωργίου Χρυσούλα Αναισθησιολόγος Εντατικολόγος Praticien Hospitalier, Centre Hospitalier Universitaire Tenon, Paris

Παπαγεωργίου Χρυσούλα Αναισθησιολόγος Εντατικολόγος Praticien Hospitalier, Centre Hospitalier Universitaire Tenon, Paris Παπαγεωργίου Χρυσούλα Αναισθησιολόγος Εντατικολόγος Praticien Hospitalier, Centre Hospitalier Universitaire Tenon, Paris Κολπική μαρμαρυγή και κίνδυνος θρομβωτικού επεισοδίου Εάν INR

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ. Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ. Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία Η πρώτη επίσκεψη στον οδοντίατρο, συνήθως αποτελεί μια δυσάρεστη δοκιμασία για το παιδί. Και αυτό γιατί, ακόμη και

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρακολούθηση αρκετών αναπνευστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Η οστεοπόρωση είναι μια πάθηση του σκελετού, η οποία χαρακτηρίζεται από χαμηλή οστική μάζα και καταστροφή της μικρό- αρχιτεκτονικής του οστίτη ιστού, με αποτέλεσμα την αύξηση της

Διαβάστε περισσότερα

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Τηλεφωνικό Κέντρο 210 69 66 000 Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

Πανθηλωμάτωση ουροδόχου κύστεως Πολλαπλές TUR η ριζική κυστεκτομή

Πανθηλωμάτωση ουροδόχου κύστεως Πολλαπλές TUR η ριζική κυστεκτομή Πανθηλωμάτωση ουροδόχου κύστεως Πολλαπλές TUR η ριζική κυστεκτομή ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ MD,MSc,FEBU ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ Β, ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Α.Ο.Ν.Α Θεωρίες προέλευσης της πολλαπλότητας των όγκων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΕΛΑΦΡΩΝ ΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΝ ΟΡΟ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΥΡΑ. Χρυσούλα Νικολάου

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΕΛΑΦΡΩΝ ΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΝ ΟΡΟ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΥΡΑ. Χρυσούλα Νικολάου ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΕΛΑΦΡΩΝ ΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΝ ΟΡΟ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΥΡΑ Χρυσούλα Νικολάου Μονοκλωνικές ελεύθερες ελαφρές αλύσεις Οι μονοκλωνικές ελεύθερες ελαφρές αλύσεις οι οποίες είναι γνωστές ως πρωτεΐνη Bence

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΙΑΤΡΕΙΟ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΜΑΣΤΟΥ: ΟΙ 1000 ΠΡΩΤΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΚΟΥ Γ MD, ΚΑΠΙΡΗΣ Σ MD, ΚΟΛΟΒΕΛΩΝΗΣ Γ MD, ΜΑΛΛΙΔΗΣ Ε MD,

ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΙΑΤΡΕΙΟ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΜΑΣΤΟΥ: ΟΙ 1000 ΠΡΩΤΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΚΟΥ Γ MD, ΚΑΠΙΡΗΣ Σ MD, ΚΟΛΟΒΕΛΩΝΗΣ Γ MD, ΜΑΛΛΙΔΗΣ Ε MD, Γ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥ ΓΝΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ Εισαγωγή Ο καρκίνος του μαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος των γυναικών στον Δυτικό κόσμο. Από την έναρξη λειτουργίας του Ιατρείου Παθήσεων Μαστού (του Γ Χειρουργικού

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΛΟΙΖΟΥ ΑΡΙΘΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων Μυοσκελετικού Συστήματος

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων Μυοσκελετικού Συστήματος Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων Μυοσκελετικού Συστήματος Θέματα με Κλινικό Ενδιαφέρον στην Ορθοπαιδική Ειδικότητα Κυλλήνη, 25 Ιουνίου 2011 Αρχές αντιοστεοπορωτικής αγωγής

Διαβάστε περισσότερα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα "Κλινικά αποδεδειγµένα αποτελέσµατα σε 47 ηµέρες" Αντιμετώπιση της κυτταρίτιδας Ένα από τα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ Ονοματεπώνυμο : Φάραχ Βαλεντίνα Αρ. Φοιτητικής Ταυτότητας : 2008899422 ΚΥΠΡΟΣ- ΛΕΥΚΩΣΙΑ 2012

Διαβάστε περισσότερα

Διορθωμένη Στοματογναθοπροσωπική Χειρουργική

Διορθωμένη Στοματογναθοπροσωπική Χειρουργική Διορθωμένη Στοματογναθοπροσωπική Χειρουργική ΣTOMA 2010; 38 : 289-296 Bιβλιογραφική ανασκόπηση Η σημασία της διατήρησης της οστικής μάζας σε φατνία εξαχθέντων δοντιών. Τεχνική ατραυματικής εξαγωγής και

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Πυελική μάζα Επιδημιολογία Η πυελική μάζα είναι ένα σχετικά συχνό κλινικό εύρημα. Σε αρκετές περιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα Θ. Τσιλιγιάννης Παιδίατρος Εξειδικευμένος Παιδοπνευμονολόγος Διευθυντής Παιδοπνευμονολογικού Παιδιατρική Κλινική ΜΗΤΕΡΑ Φυσική

Διαβάστε περισσότερα

Η εμπειρία σας... εξελίσσεται!

Η εμπειρία σας... εξελίσσεται! Η εμπειρία σας... εξελίσσεται! ARI/49// δεκαετίες δίνει νόημα στη λέξη ορμονοθεραπεία! ΕΤΗ Page Παράγοντες κινδύνου H ύπαρξη διηθημένων λεμφαδένων διπλασιάζει τον κίνδυνο πρώιμης υποτροπής Ετήσια υποτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Η στοματική υγεία στην τρίτη ηλικία

Η στοματική υγεία στην τρίτη ηλικία ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Η στοματική υγεία στην τρίτη ηλικία Ενημερωτική Ομιλία για την επιτροπή Προληπτικής, Σεληνίδου Αγγελική Οδοντίατρος Δημόσιας Υγείας Πρόεδρος της Επιτροπής Προληπτικής ΟΣΠ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΑΠΛΗ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑ ΝΕΚΡΩΤΙΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΜΑΛΑΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ.

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΑΠΛΗ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑ ΝΕΚΡΩΤΙΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΜΑΛΑΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΑΠΛΗ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑ ΝΕΚΡΩΤΙΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΜΑΛΑΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ. Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Χαρίκλεια

Διαβάστε περισσότερα