ΠΟΛΩΣΗ ΘΕΡΜΙΚΗ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΣΗ 1. Εισαγωγή

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΟΛΩΣΗ ΘΕΡΜΙΚΗ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΣΗ 1. Εισαγωγή"

Transcript

1 ΠΟΛΩΣΗ ΘΕΡΜΙΚΗ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΣΗ Εισαγωγή Στο κεφάλαιο αυτό θα µιλήσουµε για ενισχυτές µιας βαθµίδας µε διπολικά τρανζίστρ. Σε επόµενα κεφάλαια θα µιλήσουµε για ενισχυτές µε FET, όπως και για ενισχυτές µε ολοκληρωµένα κυκλώµατα. Επίσης η αναφορά µας θα είναι σε ενισχυτές που διεγείρονται από µικρά σήµατα σε χαµηλές συχνότητες. Μικρά σήµατα θα λέµε εκείνα τα σήµατα τα οποία είναι πολύ µικρότερα από την δυναµική περιοχή ενίσχυσης του ενισχυτή. υναµική περιοχή ενίσχυσης ενός ενισχυτή θα ονοµάζουµε την προβολή της ευθείας φόρτου στον άξονα των τάσεων και των ρευµάτων. Π.χ. (σχ..3) η δυναµική περιοχή του αντίστοιχου ενισχυτή θα είναι [ Α - B] και [Ι Α -Ι Β]. Χαµηλές συχνότητες θα ονοµάζουµε τις συχνότητες που είναι πολύ µικρότερες από τη χαρακτηριστική συχνότητα αποκοπής του ενισχυτή. Σε όλη την περιοχή χαµηλών συχνοτήτων (Σχ. ) οι παράµετροι κάθε τρανζίστορ είναι ανεξάρτητες από τη συχνότητα και εποµένως και η ενίσχυση όπως και κάθε άλλο χαρακτηριστικό του ενισχυτή θα είναι ανεξάρτητο από τη συχνότητα. Σχ. Περιοχές συχνοτήτων του ενισχυτή

2 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ Πόλωση των τρανζίστορ - Θερµική σταθεροποίηση Το σηµείο λειτουργίας. Στα παρακάτω θα θεωρηθεί ότι ισχύει η συνδεσµολογία κοινού εκποµπού που είναι η πιο κοινή, ενώ για τις άλλες συνδεσµολογίες όπως θα δούµε δεν υπάρχουν βασικές αλλαγές. Για τη συνδεσµολογία λοιπόν του κοινού εκποµπού (CE) έχουµε τις τυπικές χαρακτηριστικές καµπύλες ενός τρανζίστορ όπως φαίνονται στα Σχ., Σχ. 3. Σχ. Χαρακτηριστικές καµπύλες εισόδου. Σχ. 3 Χαρακτηριστικές καµπύλες εξόδου. Για να λειτουργήσει το τρανζίστορ ως ενισχυτής θα πρέπει το

3 ΠΟΛΩΣΗ ΘΕΡΜΙΚΗ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΣΗ 3 σηµείο λειτουργίας να βρίσκεται πρώτα πρώτα µέσα στην ενεργό περιοχή και µάλιστα µέσα σε καθορισµένα όρια της ενεργού περιοχής [Α, Β] για δεδοµένη ευθεία φόρτου. Αυτό σηµαίνει ότι το τρανζίστορ πρέπει να πολωθεί µέσα στην περιοχή αυτή, ενώ ταυτόχρονα θα πρέπει να σταθεροποιηθεί το σηµείο λειτουργίας απέναντι σε οποιαδήποτε µεταβολή που θα επέτρεπε την ολίσθησή του έξω από τα καθορισµένα πλαίσια. Τι θα σήµαινε όµως µια τέτοια µετατόπιση του σηµείου λειτουργίας; Σε συνθήκες λειτουργίας του τρανζίστορ ως ενισχυτή, οποιαδήποτε µετάπτωση της στιγµιαίας τιµής του ρεύµατος Β στην περιοχή κόρου ή αποκοπής θα προκαλούσε ισχυρή παραµόρφωση του σήµατος µέχρι ψαλιδισµό. Έτσι θα δούµε παρακάτω πώς είναι δυνατόν να καθορίσουµε το σηµείο λειτουργίας ενός τρανζίστορ εµποδίζοντας το κατά το δυνατόν να ολισθήσει µακριά από την καθορισµένη θέση του. Το βασικό κύκλωµα πόλωσης, ενός τρανζίστορ σε συνδεσµολογία κοινού εκποµπού, είναι αυτό του Σχ. 4, όπου οι τιµές των τάσεων και των ρευµάτων καθορίζονται από τις σχέσεις: CE CC/ C = (CC-CE)/C B = (BB - BE)/B όπου BE 0,7 όταν χρησιµοποιούµε τρανζίστορ πυριτίου (S) και 0,3 όταν χρησιµοποιούµε τρανζίστορ γερµανίου (Ge). Σχ. 4 Βασικό κύκλωµα πόλωσης τρανζίστορ. Όπως φαίνεται εδώ χρησιµοποιούµε δύο τάσεις (cc, BB ) για την τροφοδότηση του ενισχυτή πράγµα που θα µπορούσε αµέσως να αποφευχθεί αν η πόλωση του τρανζίστορ γινόταν από την ίδια πηγή συνεχούς τάσης ( CC ). Τότε ισχύουν πάλι οι παραπάνω σχέσεις µε BB = CC. (Σχ. 5)

4 4 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ Σχ. 5 Κύκλωµα αυτοπόλωσης. Η πόλωση όµως αυτή του τρανζίστορ µε τη βοήθεια µίας µόνο πηγής τάσης ( CC ) δηµιουργεί το πρόβληµα της αποµόνωσης του σήµατος εξόδου από την έξοδο του ενισχυτή. Για το σκοπό αυτό χρησιµοποιούνται οι πυκνωτές διαρροής C και C των οποίων η τιµή είναι τέτοια ώστε να παρουσιάζουν αµελητέα αντίσταση, ακόµη και για την πιο χαµηλή συχνότητα του σήµατος που περνάει, ενώ ταυτόχρονα αποκλείουν κάθε διαρροή συνεχούς ρεύµατος µέσα από αυτούς (Σχ. 5). Όπως φαίνεται στ ίδιο σχήµα, το σήµα εισέρχεται στη βαθµίδα από τον πυκνωτή C και εξέρχεται µέσα από τον πυκνωτή C προς την αντίσταση φορτίου L. Ευθεία φόρτου Η εφαρµογή του Β' κανόνα Krchhff στο κύκλωµα πόλωσης του συλλέκτη δίνει την εξίσωση CC CC CE = 0 Η εξίσωση αυτή αν λυθεί ως προς C θα δώσει C CC = C C CE Η τελευταία εξίσωση µπορεί να παρασταθεί από µια ευθεία γραµµή στο διάγραµµα C=f(CE) (Σχ. 6), η οποία τέµνει τον οριζόντιο άξονα στο σηµείο [CC ], τον κατακόρυφο άξονα στο σηµείο [cc/c ] και έχει κλίση [-l/c ]. Η ευθεία αυτή ονοµάζεται DC ευθεία φόρτου. Το σηµείο λειτουργίας του τρανζίστορ θα βρίσκεται πάντα πάνω στην DC ευθεία φόρτου. Η ανάλυση του κυκλώµατος (Σχ. 5) στο εναλλασσόµενο ρεύµα µε τη χρήση κανόνων Krchhff δίνει µια παρόµοια εξίσωση. Η ανάλυση αυτή θα γίνει σε επόµενο κεφάλαιο, αλλά µπορούµε εδώ να σηµειώσουµε ότι h ευθεία που θα προκύψει λέγεται AC ευθεία φόρτου η οποία

5 ΠΟΛΩΣΗ ΘΕΡΜΙΚΗ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΣΗ 5 Έχει κλίση [-l/c//l] όπου L είναι η αντίσταση φορτίου του ενισχυτή. Τέµνει τη DC ευθεία φόρτου στο σηµείο λειτουργίας του τρανζίστορ. Η στιγµιαία τιµή της τάσης CE και του ρεύµατος C του τρανζίστορ πρέπει να κινείται πάνω στη δυναµική ευθεία φόρτου και να έχει όσο γίνεται µεγαλύτερη δυναµική περιοχή. Αυτό σηµαίνει ότι Η AC ευθεία φόρτου πρέπει να βρίσκεται µέσα στα όρια αντοχής και σωστής λειτουργίας του τρανζίστορ. Το σηµείο λειτουργίας πρέπει να βρίσκεται στο µέσο της AC ευθείας φόρτου. Τα όρια σωστής λειτουργίας του τρανζίστορ καθορίζονται από τη µέγιστη τάση CEmax, το µέγιστο ρεύµα Cmax, και τη µέγιστη ισχύ Ρ CMax Σχ. 6 DC και AC ευθείες φόρτου Σε πρώτη προσέγγιση, όπως είδαµε, επιλέγεται το σηµείο λειτουργίας Q (ώστε CE = CC /, σχέση δίνοντας σαν ρεύµα βάσης Ι B. Η δυναµική ευθεία φόρτου είναι εκείνη που περνάει από το σηµείο αυτό, ενώ η κλίση της είναι -/ L όπου L = L // C. Η ευθεία αυτή δεν πρέπει να ξεφύγει έξω από την επιτρεπόµενη περιοχή λειτουργίας του τρανζίστορ. Ωστόσο, για το σηµείο αυτό το µέγιστο ρεύµα δεν θα µπορούσε να οδηγήσει το τρανζίστορ αυτό χωρίς να παραµορφώσει το σήµα δεν πρέπει να έχει πλάτος µεγαλύτερο από 40µΑ. Αντίθετα το σηµείο λειτουργίας Q έχει επιλεγεί τέτοιο, ώστε να βρίσκεται στη µέση τη δυναµικής ευθείας φόρτου. Σταθερότητα πόλωσης Οι παράγοντες εκείνοι που προκαλούν τη µετατόπιση του σηµείου λειτουργίας για κάποια ενισχυτική διάταξη είναι πρώτα πρώτα η

6 6 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ ολίσθηση των χαρακτηριστικών του τρανζίστορ καθώς µεταβάλλεται η θερµοκρασία. Πραγµατικά, καθώς η θερµοκρασία αυξάνεται, οι χαρακτηριστικές καµπύλες µετατοπίζονται προς τα πάνω σαν συνέπεια αύξησης του β και του CO και της ελάττωσης του BE. Αυτή ακριβώς η µεταβολή προκαλεί ολίσθηση του σηµείου λειτουργίας προς µεγαλύτερα ρεύµατα ( C ) µέχρι τελικά να το θέσουν στην περιοχή κόρου του τρανζίστορ (Σχ. 7) Σχ. 7 Μετατόπιση του σ. λειτουργίας µε την αύξηση της θερµοκρασίας. Εκτός από την παραπάνω διαδικασία µία αντικατάσταση του τρανζίστορ από ισοδύναµο ή και του ιδίου τύπου συνεπάγεται πάντα κάποια διαφοροποίηση στις χαρακτηριστικές καµπύλες. Πραγµατικά, δείγµατα του ίδιου τύπου τρανζίστορ µπορεί να διαφέρουν σηµαντικά ως προς τις χαρακτηριστικές τους. Αυτό συνεπάγεται µετατόπιση του σηµείου λειτουργίας όπως συµβαίνει και µε τη µεταβολή της θερµοκρασίας. Αυτοπόλωση µε αντίσταση στον εκποµπό Η σταθεροποίηση του σηµείου λειτουργίας, γίνεται µε τη βοήθεια µίας αντίστασης E που πολώνει τον εκποµπό, του τρανζίστορ, καθώς και δύο άλλων αντιστάσεων και που δηµιουργούν ένα διαιρέτη τάσης, πολώνουν τη βάση του τρανζίστορ. ( Σχ. 8(α)). Το κύκλωµα του Σχ. 8(β) είναι το ίδιο κύκλωµα µε το Σχ. 8(α) µε τη διαφορά ότι ο διαιρέτης τάσης έχει αντικατασταθεί µε το κατά Thevenn ισοδύναµό του κύκλωµα. Αυτό, ως γνωστό, είναι µια πηγή τάσης BB σε σειρά µε µια αντίσταση b. Οι τιµές τους δίνονται από τους τύπους BB = + CC = // = B +

7 ΠΟΛΩΣΗ ΘΕΡΜΙΚΗ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΣΗ 7 Η λειτουργία του κυκλώµατος ως σταθεροποιητής του σηµείου λειτουργίας έχει την παρακάτω φυσική εξήγηση. Έστω ότι για κάποιο λόγο (αύξηση του β ή του CO ή ελάττωση του BE ) το ρεύµα συλλέκτη τείνει να αυξηθεί. Τότε η πτώση τάσης (Ι Β +Ι C ) E στα άκρα της e τείνει να αυξηθεί και άρα όπως φαίνεται από τον β` κανόνα Krchhff το ρεύµα Ι Β τείνει να ελαττωθεί. Είναι γνωστό, όµως, ότι για την ενεργό περιοχή ισχύει Ι C =β Ι Β, δηλαδή τα παραπάνω θα έχουν ως συνέπεια τον περιορισµό στην αύξηση του ρεύµατος Ι C, µε αποτέλεσµα τούτο να κυµαίνεται σε στενότερα όρια, πετυχαίνοντας µία ικανοποιητική σταθεροποίηση. Σχ. 8 α) Το κύκλωµα αυτοπόλωσης µε αντίσταση στον εκποµπό και διαιρέτη τάσης. β) Το ισοδύναµό του κύκλωµα κατά Thevenn. Από το Σχ. 8(β), εφαρµόζοντας τον β` κανόνα Krchhff στα κυκλώµατα εισόδου και εξόδου παίρνουµε τις παρακάτω σχέσεις. -CC + (C + B)E + CE + CC = 0 -BB + (C + B)E + BE + BB = 0 Με τη βοήθεια των δύο αυτών εξισώσεων και της γνωστής σχέσης C = β B + (β + )Ι CO που για πολύ µικρό CO γίνεται C = β B και εφόσον είναι γνωστά τα CC, C, E,, και β µπορεί να προσδιοριστεί το σηµείο λειτουργίας ενός τρανζίστορ, δηλαδή να προσδιοριστούν µε ακρίβεια τα Ι B, C, CE. Για τρανζίστορ S λαµβάνεται ότι BE =0,7, ενώ για τρανζίστορ Ge ισχύει BE =0,3.

8 8 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ Παράδειγµα Ένας ενισχυτής µιας βαθµίδας µε τρανζίστορ πυριτίου είναι συνδεσµολογηµένος όπως στο Σχ. 8α µε CC =, C =,ΚΩ, E= 0Ω, =00ΚΩ, =ΚΩ ενώ το β=50. Να προσδιοριστεί το σηµείο λειτουργίας του. Πρώτα πρώτα προσδιορίζουµε τα ΚΩ BB = CC = =,6 + ΚΩ + 00ΚΩ KΩ 00ΚΩ = = = = ΚΩ B // 8,03 + KΩ + 00ΚΩ Εφαρµόζοντας τον β` κανόνα Krchhff στα κυκλώµατα εισόδου και εξόδου του τρανζίστορ παίρνουµε - + (C + B)0,ΚΩ + CE + C,ΚΩ = 0 -,6 + (C + B) 0,ΚΩ + 0,7 + B8,03ΚΩ = 0 C = β B Επιλύνοντας το παραπάνω σύστηµα των εξισώσεων παίρνουµε ΙΒ = 8,5µΑ ΙC = 4,7mA CE = 5,93 Μεταβολή του ΙC µε τα CO, BE, β Στο βασικό κύκλωµα της συνδεσµολογίας κοινού εκποµπού (CE) που φαίνεται στο Σχ. 9, το ρεύµα συλλέκτη Ι C είναι συνάρτηση τριών µεταβλητών, των CO, BE και β. Σχ. 9 Βασικό κύκλωµα πόλωσης σε ενισχυτή CE.

9 ΠΟΛΩΣΗ ΘΕΡΜΙΚΗ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΣΗ 9 Πραγµατικά: Ι C =β Β +(β+) Ι CO (.) Αλλά από τον β` κανόνα krchhff στο κύκλωµα εισόδου έχουµε: -BB + BE + BB = 0 απ όπου BB Ι Β = B BE και αντικαθιστώντας από τη σχέση (.) προκύπτει : B BB BE = β + ( β + ) CO (.) b Η σχέση (.) φανερώνει την εξάρτηση του C από τα CO, ΒΕ, β δηλαδή ισχύει : = f (,, ) (.3) C CO BE CO Προφανώς τα BB, b είναι σταθερά. Η διαφόριση της σχέσης (.3) δίνει d = d + d + dβ β C C C C CO BE CO BE η οποία µπορεί να γραφεί και ως d = Sd + S d + S dβ C CO BE β Οι συντελεστές S, S, Sβ καθορίζουν κατά πόσο το C επηρεάζεται από του παράγοντες Ι CO, BE και β αντίστοιχα, ονοµάζονται συντελεστές σταθεροποίησης και ορίζονται από τις παρακάτω σχέσεις. S = S = S = β C C C β CO BE Με τη βοήθεια της σχέσης (.) µπορούν να βρεθούν οι παραπάνω συντελεστές

10 0 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ S = β + S β = B S β C β = CO C β Η εξάρτηση του C από τη θερµοκρασία φαίνεται από το γεγονός ότι και τα τρία µεγέθη ( CO, BE, β) εξαρτώνται από τη θερµοκρασία. Πραγµατικά το ρεύµα CO διπλασιάζεται κάθε 0 ο C αύξησης της θερµοκρασίας όπως αυτή εκφράζεται και από τη σχέση Τ 0 CO CO = µε CO > CO H τάση BE ελαττώνεται κατά,5m ανά ο C BE = -,5m/ C Tο β αυξάνεται, επίσης, πολύ γρήγορα µε τη θερµοκρασία. Και οι τρεις αυτοί παράγοντες επιδρούν θετικά στην αύξηση του C αυξανόµενης της θερµοκρασίας. Ας δούµε τώρα τι τιµές παίρνουν οι παραπάνω συντελεστές σταθεροποίησης όταν έχει προστεθεί η αντίσταση E στον εκποµπό του τρανζίστορ, που ήδη έχουµε πει ότι σταθεροποιεί το σηµείο λειτουργίας του τρανζίστορ. Έστω λοιπόν το αντίστοιχο κύκλωµα (Σχ. 8β), ενώ η πηγή ΒΒ και η αντίσταση B αποτελούν το κατά Thevenn ισοδύναµο ενός διαιρέτη τάσης που πολώνει τη βάση από την ίδια πηγή τροφοδοσίας CC. Για το παραπάνω κύκλωµα ισχύει Ι C =β Β +(β+) Ι CO και από τον β` κανόνα krchhff στο κύκλωµα της βάσης -BB + (C + B)E + BE + BB = 0 Από τις δυο αυτές σχέσεις, απαλείφοντας το B παίρνουµε : C β = ( ) + ( β + ) ( + ) BB BE B C CO B + ( β + ) E (.4)

11 ΠΟΛΩΣΗ ΘΕΡΜΙΚΗ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΣΗ Με παραγώγιση της σχέσης (.4) ως προς CO, BE, β παίρνουµε τους συντελεστές σταθεροποίησης S, S, Sβ αντίστοιχα S B + ( β + ) ( B + C ) E = = ( β + ) B + ( β + ) E B + β + E (.5) Το S γίνεται όταν B/E 0 (B << E) και β+ όταν B/E (B >> E) Όπως φαίνεται, σε κάθε περίπτωση το S είναι εδώ µικρότερο του αντιστοίχου, όταν δεν υπάρχει η E. Παρατήρηση Αν ισχύει B << (β+) E, κάτι που συµβαίνει πολύ συχνά, τότε το S γίνεται B S + E Ο δεύτερος συντελεστής είναι: S = B β + ( β + ) E (.6) και µε την προϋπόθεση ότι ισχύει B << (β+) E και β >> προκύπτει S E Από την (.5) χρησιµοποιώντας την προσέγγιση β >>, παίρνουµε : C β = ( ) + ( + ) BB BE B C CO B + ( β + ) E και µε παραγώγιση προκύπτει ο συντελεστής S β. S β B C + C ( B + C ) E = = β [ B + ( β + ) E ] B β + β + E Με την προσέγγιση Β << (β+) Ε η παραπάνω σχέση γίνεται

12 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ S β B C + E β β ( + ) Συµπεράσµατα Φαίνεται ότι στην περίπτωση της πόλωσης µε αντίσταση στον εκποµπό, και οι τρεις συντελεστές είναι µικρότεροι από τους αντίστοιχους συντελεστές όταν δεν υπάρχει η E. Αυτό σηµαίνει ότι το κύκλωµα του Σχ. 8, σταθεροποιεί καλύτερα το σηµείο λειτουργίας του. Οι συντελεcτές S Ι και S β είναι τόσο µικρότεροι, όσο µικρότερος είναι ο λόγος Β / Ε. 0 τρίτος συντελεστής (Sν) δεν εξαρτάται από τον λόγο Β / Ε αλλά µόνα από την Ε. Αυτό σηµαίνει ότι τόσο καλύτερα σταθεροποιείται το σηµείο λειτουργίας όσο µικρότερη είναι η Β σε σχέση µε την Ε. Συγκεκριµένα, η παραδοχή Β << (β+) Ε έχει αποδειχθεί ότι δίνει πολύ καλά αποτελέσµατα. Στην πράξη, επειδή η Β δεν µπορεί να είναι απεριόριστα µικρή, γιατί επηρεάζεται έτσι η αντίσταση εισόδού του ενισχυτή, αλλά ούτε και η E απεριόριστα µεγάλη γιατί επηρεάζεται το σηµείο λειτουργίας, επιλέγεται µια τιµή της Β ώστε: B + 0 ( β ) Όσο µικρότερο είναι το ρεύµα Ι C τόσο καλύτερη είναι η θερµική σταθεροποίηση. Όσο µεγαλύτερο είναι το β του τρανζίστορ τόσο καλύτερη είναι η θερµική σταθεροποίηση. Η σταθεροποίηση του σηµείου λειτουργίας δεν έχει καµία σχέση µε την αντίσταση c, άρα τα ίδια συµπεράσµατα ισχύουν και για την συνδεσµολογία κοινού συλλέκτη (c = 0). Τα ίδια µε τα παραπάνω ισχύουν και για την συνδεσµολογία κοινής βάσης εφόσον στην περίπτωση αυτή η βάση του τρανζίστορ γειώνεται µέσα από πυκνωτή διαρροής. E Υπολογισµός των αντιστάσεων πόλωσης

13 ΠΟΛΩΣΗ ΘΕΡΜΙΚΗ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΣΗ 3 Οι βασικές βαθµίδες κοινού εκποµπού (CE), κοινού συλλέκτη (CC) και κοινής βάσης (CB) όπως συναντώνται συνήθως στην πράξη έχούν την µορφή που φαίνεται στο Σχ. 0(α),(β),(γ). Ο σχεδιασµός της πόλωσης σε οποιαδήποτε από τις τρεις βαθµίδες γίνεται σχεδόν κατά τον ίδιο τρόπο. Σχ. 0 Κυκλώµατα πόλωσης στις τρεις συνδεσµολογίες. Οι αντιστάσεις C στις βαθµίδες (α),(γ) καθορίζονται από τις απαιτήσεις ενίσχυσης τάσης ρεύµατος ισχύος ή τάσης αντίστοιχα, ή από την απαίτηση σε αντίσταση εξόδου της βαθµίδας. Επίσης και η Ε στις περιπτώσεις (β) και (γ) ενώ για την περίπτωση (α) επιλέγεται µε βάση την εµπειρική σχέση: E = 5 Στη συνέχεια υπολογίζεται η Β ( Β = // ) από τη σχέση B + 0 Υπολογίζεται η τάση BB από τη σχέση C ( β ) -BB + (C + B)E + BE + BB = 0 όπου οι αντιστάσεις Β, Ε έχουν ήδη βρεθεί, Ι C = βι B και BE = 0,7 για S ή 0,3 για Ge. Τέλος µε βάση τις σχέσεις: E BB = + CC B = + υπολογίζονται οι αντιστάσεις και = = CC BB B BB CC BB

14 4 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ Τεχνικές αντιστάθµισης. Στα προηγούµενα είδαµε τη σηµασία της σταθερότητας του σηµείου λειτουργίας, καθώς και τον τρόπο σταθεροποίησής του µε τη βοήθεια της αυτοπόλωσης του τρανζίστορ. Εκτός από τη σταθεροποίηση υπάρχουν και οι τεχνικές αντιστάθµισης των διαφόρων µεταβολών που θα µπορούσαν να αποµακρύνουν το σηµείο λειτουργίας, από την επιθυµητή θέση. Οι τεχνικές αυτές χρησιµοποιούν ενεργά στοιχεία (διόδους, τρανζίστορ, θερµίστορ), των οποίων οι παράµετροι µεταβάλλονται µε τη θερµοκρασία και προκαλούν µεταβολές του C αντίθετες από αυτές που προκαλεί το τρανζίστορ της ενισχυτικής διάταξης. Αντιστάθµιση της τάσης BE Χρησιµοποιεί µία δίοδο σε σειρά µε τον εκποµπό του τρανζίστορ (Σχ. ) η οποία όµως είναι συνδεδεµένη σε αντίθεση µε την επαφή Β- Ε και πολώνεται ορθά από µία πρόσθετη πηγή τάσης DD µέσα από µία αντίσταση πόλωσης D. Σχ. Κύκλωµα αντιστάθµισης της BE. Αύξηση της θερµοκρασίας προκαλεί πτώση της τάσης BE κατά,5m/ C όπως είναι γνωστό. Ταυτόχρονα όµως προκαλεί την ίδια b πτώση στην τάση της διόδου, και επειδή οι δύο τάσεις είναι αντίθετες αλληλοεξουδετερώνονται. Από την ανάλυση του κυκλώµατος προκύπτει :

15 ΠΟΛΩΣΗ ΘΕΡΜΙΚΗ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΣΗ 5 C ( ) ( β ) ( ) β = + ( β + ) BB BE O B C CO B E Από εδώ αν θεωρήσουµε τα β, CO ανεξάρτητα της θερµοκρασίας, έχουµε BE O β C T T = T + + E ( β ) E και επειδή BE O = =,5 m / C T T προκύπτει C = 0 T Αντιστάθµιση του ρεύµατος C O Τα τρανζίστορ πυριτίου έχουν πάρα πολύ µικρό CO και στις περισσότερες περιπτώσεις δεν λαµβάνεται καν υπόψη, ούτε η µεταβολή του από τη θερµοκρασία επηρεάζει το ρεύµα συλλέκτη C. ( Για τρανζίστορ πυριτίου το ρεύµα CO είναι µερικά na). Αντίθετα για τρανζίστορ Ge το Ι CO είναι υπολογίσιµο (µερικά na) και σε υψηλές θερµοκρασίες επηρεάζει αισθητά το C. Για αυτές λοιπόν τις περιπτώσεις χρησιµοποιείται η διάταξη αντιστάθµισης που φαίνεται στοσχ.. Αν το τρανζίστορ και η δίοδος είναι του ιδίου τύπου τότε η µεταβολή του CO και του Ι Ο (ανάστροφο ρεύµα κόρου της διόδου) έχουν τη ίδια µεταβολή στη θερµοκρασία: Σχ. Αντιστάθµιση του ρεύµατος CO. CO O = T T Όπως φαίνεται από το κύκλωµα, ισχύει : Ι Β =Ι-Ι Ο

16 6 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ όπου CC BE CC = δηλαδή σταθερό Αντικαθιστώντας την τιµή του B στη σχέση : Ι C = β B + (+β) CO παίρνουµε Ι C = β - βo + (+β) CO και αν δεχτούµε ότι β >> πράγµα που πρακτικά ισχύει, τότε Ι C = β - βo + β CO και τελικά C Ο CΟ Ο CΟ = β + β = β + = 0 T T T T T (Θεωρείται ότι το β δεν µεταβάλλεται µε τη θερµοκρασία). Αντιστάθµιση µε θερµίστορ Βασίζεται στην ικανότητα των θερµίστορ να µεταβάλουν την αντίσταση τους σε σχέση µε τη θερµοκρασία. Στο Σχ. 3 φαίνονται δύο συνηθισµένες διατάξεις αντιστάθµισης του σηµείου λειτουργίας µε θερµίστορ. Στη περίπτωση (α) χρησιµοποιείται NTC θερµίστορ. Αυξανόµενης της θερµοκρασίας, όπως είναι γνωστό, το CO τείνει να αυξηθεί. Ταυτόχρονα όµως αυξάνει το ρεύµα µέσα από το θερµίστορ, αυξάνει η πτώση τάσης στη Ε, άρα ελαττώνεται και η τάση που πολώνει το τρανζίστορ, µε αποτέλεσµα να ελαττωθεί το ρεύµα C. Το ίδιο αποτέλεσµα θα µπορούσε να υπάρξει και αν το θερµίστορ συνδεόταν παράλληλα στην. (γιατί;)

17 ΠΟΛΩΣΗ ΘΕΡΜΙΚΗ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΣΗ 7 Σχ. 3 Κυκλώµατα αντιστάθµισης µε θερµίστορ. Στ Σχ. 3(β) φαίνεται µία διάταξη που πετυχαίνει σταθεροποίηση του σηµείου λειτουργίας χρησιµοποιώντας θερµίστορ PTC, παράλληλα στη E. Αυξανόµενης της θερµοκρασίας η αντίστασή του αυξάνει, άρα το B ελαττώνεται όπως βγαίνει από το κύκλωµα της βάσης και άρα και το C θα τείνει να ελαττωθεί αντισταθµίζοντας έτσι την αύξησή του λόγω αύξησης της θερµοκρασίας. Το ίδιο αποτέλεσµα θα µπορούσε να συµβεί αν το PΤC θερµίστορ έµπαινε παράλληλα στην αντίσταση. (γιατί;) Τεχνικές αντιστάθµισης µε ολοκληρωµένα Στην κατασκευή ενισχυτικών βαθµίδων σε ολοκληρωµένα κυκλώµατα, είναι σχετικά δύσκολη η κατασκευή πυκνωτών διαρροής, που συνήθως συνδέεται παράλληλα µε την αντίσταση E, ενώ αντίθετα είναι πολύ εύκολη η κατασκευή του τρανζίστορ. Με τα δεδοµένα αυτά, µία απλή διάταξη σταθεροποίησης του σηµείου λειτουργίας σε.c. φαίνεται στο Σχ. 4 όπου το τρανζίστορ Q είναι συνδεδεµένο σαν δίοδος ανάµεσα σε βάση - εκποµπό του τρανζίστορ Q του οποίου πρέπει να σταθεροποιήσει το C.

18 8 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ Σχ. 4 Κύκλωµα αντιστάθµισης σε ολοκληρωµένα κυκλώµατα. Όπως φαίνεται και από το κύκλωµα: και για BE << CC, B + B << C CC γίνεται C δηλαδή σταθερό. = CC BE C B B Τώρα, στα δύο τρανζίστορ εφαρµόζεται ακριβώς η ίδια τάση BE, µε συνέπεια αυτά να διαρρέονται από το ίδιο ρεύµα Ι C = C = σταθερό. Άρα το ρεύµα C διατηρείται σταθερό απέναντι σε οποιαδήποτε µεταβολή και µάλιστα σε ικανοποιητικό βαθµό.

19 ΕΝΙΣΧΥΤΕΣ ΜΕ ΤΡΑΝΖΙΣΤΟΡ ΕΝΙΣΧΥΤΕΣ ΓΙΑ ΜΙΚΡΑ ΣΗΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ ΜΕ ΤΡΑΝΖΙΣΤΟΡ Είδαμε στο κεφάλαιο, ότι η σωστή εκλογή και η σταθεροποίηση του σημείου λειτουργίας ενός τρανζίστορ, είναι απαραίτητη προϋπόθεση για τη μη παραμόρφωση του σήματος. Δεν αρκούν όμως μόνο αυτά. Για να μη συμβεί σημαντική παραμόρφωση του σήματος πρέπει αυτό να είναι πολύ μικρό (βλ. κεφάλαιο ). Παρακάτω θα θεωρήσουμε ότι σε κάθε περίπτωση τα σήματα είναι μικρά σήματα. Ας δοκιμάσουμε όμως ένα ενιαίο συμβολισμό των διαφόρων μεγεθών που εμφανίζονται στην ανάλυση των κυκλωμάτων ενισχυτών. Στο Σχ. φαίνονται οι χρονικές μεταβολές των μεγεθών B, C, BE, CE γύρω από τη θέση λειτουργίας για μία βαθμίδα ενισχυτή κοινού εκπομπού. Όπως φαίνεται ισχύει πάντα : Σχ. Σήματα σε ένα τρανζίστορ. c = C - C = ΔC v ce = vce - CE = ΔCE b = B - B = ΔB vbe = vbe - BE = ΔBE Στις αναλύσεις που ακολουθούν θα ισχύει αυτός ο συμβολισμός, για τα ρεύματα και τις τάσεις σύμφωνα με τον οποίο : vbe, vce, B, C :Στιγμιαίες ολικές τιμές. BE, CE, B, C : Τιμές ηρεμίας. vbe, vce, b, c : Στιγμιαίες τιμές της εναλλασσόμενης συνιστώσας.

20 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ be, ce, b, c :Ενεργές τιμές της εναλλασσόμενης συνιστώσας BB, CC : Τιμές τροφοδοσίας. Δίπυλες διατάξεις. Έτσι λέγεται κάθε διάταξη αποτελούμενη από δύο ζευγάρια ακροδεκτών που το ένα το λέμε είσοδο και το άλλο έξοδο. Δεν ενδιαφέρει το τι περιέχει μέσα η διάταξη αυτή. Η όλη συμπεριφορά της περιγράφεται από τέσσερις παραμέτρους που μπορούν να μετρηθούν εξωτερικά και είναι η τάση και το ρεύμα στην είσοδο, καθώς η τάση και το ρεύμα στην έξοδο,. Με τη διαδικασία αυτή οποιοδήποτε πρόβλημα ηλεκτρονικής ανάγεται σε πρόβλημα ηλεκτροτεχνίας και επιλύεται κατά τα γνωστά με τη βοήθεια των κανόνων Krchhff. Εδώ οφείλεται και η μεγάλη σημασία που έχει η θεωρία των δίπυλων διατάξεων στην ανάλυση ηλεκτρονικών κυκλωμάτων. Σχ. Δίπυλη διάταξη. Από τις τέσσερις μεταβλητές,,, που περιγράφουν τη συμπεριφορά της δίπυλης διάταξης οι δύο είναι εξαρτημένες και οι άλλες δύο είναι ανεξάρτητες. Οι σχέσεις εξάρτησης των παραμέτρων αυτών είναι γραμμικές ενώ ανάλογα με το ποιες παράμετροι θα ληφθούν ως ανεξάρτητες και το ποιες ως εξαρτημένες, προκύπτει κάθε φορά και διαφορετικό ισοδύναμο κύκλωμα της δίπυλης διάταξης. Έτσι, αν τα ρεύματα, θεωρηθούν ανεξάρτητα τότε προκύπτει το λεγόμενο Ζ-ισοδύναμο κύκλωμα. Σ αυτό θα ισχύει: = z + zr = zf + z Οι παράμετροι z, zr, zf, z ονομάζονται z-παράμετροι, εξαρτώνται από τα στοιχεία του κυκλώματος και έχουν διαστάσεις αντίστασης. Το Ζ- ι- σοδύναμο κύκλωμα μίας διάταξης, σύμφωνα με τις παραπάνω σχέσεις φαίνεται στο Σχ. 3(α). Αν οι τάσεις είναι οι ανεξάρτητες μεταβλητές, τότε τα ρεύματα προκύπτουν ως γραμμικός συνδυασμός των τάσεων αυτών: = y + yr = yf + y Το αντίστοιχο ισοδύναμο κύκλωμα λέγεται y-ισοδύναμο κύκλωμα και φαίνεται στο Σχ. 3(β). Όπως είναι προφανές οι y-παράμετροι έχουν διαστάσεις αγωγιμότητας.

21 ΕΝΙΣΧΥΤΕΣ ΜΕ ΤΡΑΝΖΙΣΤΟΡ 3 Σχ. 3 Ισοδύναμα κυκλώματα (α) z-ισοδύναμο, (β) y-ισοδύναμο, (γ) g-ισοδύναμο, (δ) h-ισοδύναμο. Αν ως ανεξάρτητες παράμετροι ληφθούν οι,, τότε προκύπτει το λεγόμενο g-ισοδύναμο κύκλωμα με τις, να προκύπτουν ως γραμμικός συνδυασμός των προηγουμένων. = g + gr = gf + g Οι παράμετρες αυτές δεν έχουν όλες τις ίδιες διαστάσεις, γι` αυτό και λέγονται g - υβριδικοί παράμετροι ενώ το κύκλωμα φαίνεται στο Σχ. 3(γ). Αν ως ανεξάρτητες μεταβλητές ληφθούν οι,, οπότε οι, θα προκύψουν ως γραμμικός συνδυασμός των προηγουμένων και θα έχουμε το λεγόμενο h-ισοδύναμο κύκλωμα. = h + hr = hf + h Αυτές λέγονται h-υβριδικές παράμετροι, και το αντίστοιχο κύκλωμα φαίνεται στο Σχ. 3(δ). Οι υβριδικές παράμετροι συχνά χρησιμοποιούνται στην ανάλυση των ενισχυτών χαμηλών συχνοτήτων, γιατί στις χαμηλές συχνότητες, αυτές είναι πραγματικοί αριθμοί, μετρούνται εύκολα και δίνονται απ` ευθείας από του κατασκευαστές. Ανεξάρτητες και ελεγχόμενες πηγές Μπορεί να υπάρχουν ανεξάρτητες και ελεγχόμενες πηγές τάσης ή ρεύματος.

22 4 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ Σχ. 4 Πηγές τάσης και ρεύματος Ανεξάρτητες πηγές Στο Σχ. 4 φαίνεται μία ανεξάρτητη πηγή τάσης ιδανική (α), δηλαδή με εσωτερική αντίσταση s=0 και πραγματική (β) με εσωτερική αντίσταση s0. Μία ιδανική πηγή τάσης μπορεί να δώσει σε μία αντίσταση φορτίου L ρεύμα: s s και ισχύ P L Δηλαδή όταν L 0, τότε P. Μία πραγματική πηγή τάσης μπορεί να δώσει ρεύμα s και ισχύ P L s L L L Η ισχύς αυτή γίνεται μέγιστη όταν L=S. Στο Σχ. 5(γ,δ) φαίνεται η ιδανική και η πραγματική πηγή ρεύματος α- ντίστοιχα, από τις οποίες η πρώτη εμφανίζει μηδενική αγωγιμότητα ενώ η δεύτερη αγωγιμότητα GS. Η ιδανική πηγή ρεύματος εμφανίζει πάνω σε μία αγωγιμότητα GL μία τάση G s L sgl και ισχύ P GL G G που γίνεται μέγιστη όταν GL=GS. Μία πραγματική πηγή τάσης προσεγγίζει την ιδανική όταν S << L και μία πραγματική πηγή ρεύματος προσεγγίζει την ιδανική όταν GS << GL. Μία πηγή τάσης και μία πηγή ρεύματος είναι ισοδύναμες μεταξύ τους (Σχ. 5) και μπορεί να χρησιμοποιηθεί η μία ή η άλλη σε μία εφαρμογή. Προτιμάται εκείνη που προσεγγίζει καλύτερα την ιδανική της, δηλαδή όταν S << L η πηγή τάσης ενώ όταν S >> L δηλ GS << GL η πηγή ρεύματος. s L L s s

23 ΕΝΙΣΧΥΤΕΣ ΜΕ ΤΡΑΝΖΙΣΤΟΡ 5 Σχ. 5 Πηγή τάσης και πηγή ρεύματος ισοδύναμες. Η ισοδυναμία ανάμεσα στις πηγές αυτές εκφράζεται από τις σχέσεις s Gs και s s s Ελεγχόμενες πηγές Μπορεί να είναι πηγές τάσης ή ρεύματος που ελέγχονται από τάση ή ρεύμα όπως μπορεί να είναι ιδανικές ή πραγματικές πηγές. Στις ιδανικές πηγές: α) Η τάση ή το ρεύμα που ελέγχει την πηγή, δεν επηρεάζεται από αυτήν (δηλ. η αντίσταση εισόδου μίας πηγής ελεγχόμενης από τάση είναι άπειρη, ενώ η αντίσταση εισόδου μίας πηγής ελεγχόμενης από ρεύμα είναι μηδέν. β) Δεν υπάρχουν ανασυζεύξεις. Οι δυνατές περιπτώσεις ιδανικών ελεγχόμενων πηγών είναι: Πηγή τάσης ελεγχόμενη από τάση. Χρησιμοποιώντας το g-υβριδικό ισοδύναμο για τις δίπυλες διατάξεις (είναι το μοναδικό που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε) έχουμε: = = gf + 0 Ενώ το αντίστοιχο κύκλωμα φαίνεται στο Σχ. 6(α)

24 6 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ Σχ. 6 Ιδανικές ελεγχόμενες πηγές. Πηγή τάσης ελεγχόμενη από ρεύμα. Χρησιμοποιώντας το z-ισοδύναμο έχουμε: = = zf + 0 Και το αντίστοιχο κύκλωμα φαίνεται Σχ. 6(β) Πηγή ρεύματος ελεγχόμενη από τάση. Με το y-ισοδύναμο κύκλωμα έχουμε: Σχ. 6(γ) = = yf + 0 Πηγή ρεύματος ελεγχόμενη από ρεύμα. Με το h-υβριδικό Σχ. 6(δ) έχουμε: = = hf + 0 Οι πηγές τάσης ελεγχόμενες από τάση, χρησιμοποιούνται για ενίσχυση τάσης, οι πηγές ρεύματος ελεγχόμενες από ρεύμα χρησιμοποιούνται για ενίσχυση ρεύματος ενώ οι άλλοι δύο τύποι πηγών για προσαρμογή α- ντίστασης. Οι πραγματικές πηγές δεν έχουν μόνο μία παράμετρο διάφορη του μηδενός αλλά περισσότερες. Έτσι το ισοδύναμο κύκλωμα ενός πραγματικού ενισχυτή τάσης (πηγή τάσης ελεγχόμενη από τάση) φαίνεται στο Σχ. 8(α) σύμφωνα με το οποίο:

25 ΕΝΙΣΧΥΤΕΣ ΜΕ ΤΡΑΝΖΙΣΤΟΡ 7 L s και s L οπότε η ενίσχυση τάσης θα είναι L L A gf s s L g L f Σχ. 7 Ενισχυτές τάσης (α) και ρεύματος (β). Στο Σχ. 8(β) φαίνεται το ισοδύναμο κύκλωμα ενός πραγματικού ενισχυτή ρεύματος (πραγματική πηγή ρεύματος ελεγχόμενη από ρεύμα). Εδώ έχουμε: G GL s και L hf G Gs GL G οπότε η ενίσχυση ρεύματος θα είναι: A GG h G G G G L L f s s L Τα απλοποιημένα Π και Τ μοντέλα του τρανζίστορ

26 8 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ Όλα τα παραπάνω μοντέλα είναι ισοδύναμα και μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε ηλεκτρονικά κυκλώματα δίνοντας ισοδύναμα αποτελέσματα. Ωστόσο κάποια από αυτά βολεύουν καλύτερα είτε γιατί οι παράμετροι μπορούν εύκολα να βρεθούν είτε γιατί απαιτούν λιγότερο πολύπλοκους υπολογισμούς. Συχνά για την παράσταση διπολικών τρανζίστορ χρησιμοποιούνται τα h-ισοδύναμα. Όμως έχει σχεδόν επικρατήσει στη διεθνή βιβλιογραφία τα τελευταία χρόνια η χρήση των απλοποιημένων Π και Τ μοντέλων. Οι βασικοί λόγοι γι αυτό είναι:. Τα μοντέλα αυτά είναι εξαιρετικά απλά και ελαχιστοποιούν τον απαιτούμενο όγκο υπολογισμών.. Οι παράμετροι μετρούνται εύκολα ή βρίσκονται εύκολα σε βιβλία κατασκευαστών 3. Δίνουν αρκετά αξιόπιστα αποτελέσματα. Σχ. 8 Απλοποιημένα μοντέλα Π (α) και Τ (β). Το απλοποιημένο Π μοντέλο (Σχ. 8) χρησιμοποιεί τρεις παραμέτρους (rπ, β και rο) από τις οποίες το β ορίζεται από τη σχέση c b vce 0 και ονομάζεται ενίσχυση ρεύματος για μικρά σήματα σε συνδεσμολογία κοινού εκπομπού. Η τιμή του είναι ελαφρά μεγαλύτερη από την τιμή της ενίσχυσης ρεύματος για μεγάλα σήματα (β) που είχαμε γνωρίσει στην Ηλεκτρονική Φυσική. Ωστόσο πολλές φορές χρησιμοποιείται η τιμή του ενός αντί του άλλου μιας και οι τιμές αυτές δεν διαφέρουν πολύ. Συχνά στο ισοδύναμο αυτό αντί του ρεύματος βb χρησιμοποιείται μια ισοδύναμη έκφρασή του, δηλαδή η gmvπ όπου vπ είναι η τάση στα άκρα της αντίστασης rπ (=vbe). Το μέγεθος gm είναι φυσικά αγωγιμότητα, ονομάζεται διαγωγιμότητα μεταφοράς και ορίζεται από τη σχέση g m c v vce 0 Η αντίσταση rπ ορίζεται από τη σχέση: vbe r b T 0,06 και αποδεικνύεται ότι ισούται με r, όπου ΙΒ το γνωστό B B

27 ΕΝΙΣΧΥΤΕΣ ΜΕ ΤΡΑΝΖΙΣΤΟΡ 9 kt ρεύμα πόλωσης της βάσης του τρανζίστορ, και T με k: σταθερά qe Bltzmann, Τ: απόλυτη θερμοκρασία και qe: φορτίο ηλεκτρονίου. Όπως είναι γνωστό, για θερμοκρασία Τ=300Κ που είναι περίπου η μέση θερμοκρασία περιβάλλοντος, T=0,06. Γραφικά, η παράμετρος rπ προκύπτει από την κλίση της αντίστοιχης χαρακτηριστικής εισόδου του τρανζίστορ σε συνδεσμολογία κοινού εκπομπού στο σημείο λειτουργίας του. Η παράμετρος r ορίζεται από τη σχέση: vce r και αποδεικνύεται ότι ισούται με c b 0 r A C, όπου A είναι μια παράμετρος του τρανζίστορ που είναι γνωστή ως τάση Early και C είναι το ρεύμα πόλωσης του συλλέκτη του τρανζίστορ. Γραφικά, η παράμετρος αυτή προκύπτει από την κλίση της αντίστοιχης χαρακτηριστικής εξόδου του τρανζίστορ σε συνδεσμολογία κοινού εκπομπού στο σημείο λειτουργίας του. Η αντίσταση re ορίζεται από τη σχέση: veb re e T 0,06 και αποδεικνύεται ότι ισούται με r e E, όπου ΙE το γνωστό E ρεύμα πόλωσης του εκπομπού του τρανζίστορ. Γραφικά, η παράμετρος αυτή προκύπτει από την κλίση της αντίστοιχης χαρακτηριστικής εισόδου του τρανζίστορ σε συνδεσμολογία κοινής βάσης στο σημείο λειτουργίας του. Η παράμετρος α του μοντέλου ορίζεται από τη σχέση c e vcb 0 και ονομάζεται ενίσχυση ρεύματος για μικρά σήματα σε συνδεσμολογία κοινής βάσης. Η τιμή της είναι ελαφρά μεγαλύτερη από την τιμή της ενίσχυσης ρεύματος για μεγάλα σήματα (α) που είχαμε γνωρίσει στην Ηλεκτρονική Φυσική. Ωστόσο πολλές φορές χρησιμοποιείται η τιμή του ενός αντί του άλλου μιας και οι τιμές αυτές δεν διαφέρουν πολύ. Από τη σύγκριση των παραπάνω παραμέτρων προκύπτουν ενδιαφέρουσες σχέσεις μεταξύ τους, τις οποίες συχνά χρησιμοποιούμε για διευκόλυνσή μας. r g m r e g m g r m r e Τυπικές τιμές των παραπάνω παραμέτρων για ένα τρανζίστορ μικρής ισχύος είναι: α = 0,99 β = 00 gm= 40mA/

28 0 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ rπ =,5ΚΩ r = 50ΚΩ re = 5Ω Ανάλυση ενός Ενισχυτή με τρανζίστορ Ένα κύκλωμα με τρανζίστορ σε συνδεσμολογία C-E, C-C, C-B ή με διαδοχικές βαθμίδες από τις συνδεσμολογίες αυτές, μπορεί να αναλυθεί απλά με τη βοήθεια των τύπων που γνωρίσαμε. Υπάρχουν όμως και πιο σύνθετα κυκλώματα, μεταξύ των οποίων και εκείνα που περιλαμβάνουν δικτυώματα ανασύζευξης, όπου η ανάλυση είναι πιο σύνθετη. Σε κάθε περίπτωση υπάρχει μια τυπική διαδικασία που αν την ακολουθήσει κανείς μπορεί με απλούς υπολογισμούς να βρει τα βασικά χαρακτηριστικά ενός ενισχυτή που για τα πλαίσια του μαθήματος είναι η ενίσχυση (απολαβή) τάσης, η ενίσχυση (απολαβή) ρεύματος, η αντίσταση εισόδου και η αντίσταση εξόδου. Κάποια άλλα χαρακτηριστικά όπως είναι η ενίσχυση (απολαβή) ισχύος προκύπτει απλά από τα προηγούμενα και δεν θα ασχοληθούμε πιο πολύ με αυτή, ενώ άλλα, όπως η απόκριση συχνότητας ξεφεύγουν από τα πλαίσια του μαθήματος και δεν θα ασχοληθούμε επίσης. Οι γενικοί κανόνες που ακολουθούνται κατά την ανάλυση ενός κυκλώματος είναι:. Σχεδιάζεται το ηλεκτρονικό κύκλωμα. Σημειώνονται τα σημεία Β (βάση), C (συλλέκτης ) και Ε (εκπομπός). 3. Ανατοποθετούνται τα σημεία B, C, E και το τρανζίστορ αντικαθίσταται από το ισοδύναμο κύκλωμα. 4. Μεταφέρονται όλα τα στοιχεία του κυκλώματος στο ισοδύναμο α- ντικαθιστώντας τις πηγές συνεχούς τάσης με βραχυκύκλωμα και της πηγές συνεχούς ρεύματος με ανοιχτό κύκλωμα. Στις χαμηλές συχνότητες οι πυκνωτές αντικαθίστανται με βραχυκύκλωμα. 5. Επιλύνεται το κύκλωμα με τη βοήθεια των Α` και Β` κανόνων του Krchhff. Χρήσιμα θεωρητικά εργαλεία για την ανάλυση των κυκλωμάτων είναι τα θεωρήματα Thevenn και Nrtn, καθώς και το θεώρημα Mller και το συζυγές του. Θεώρημα Thevenn Το θεώρημα Thevenn λέει ότι κάθε ηλεκτρονικό ή ηλεκτρικό κύκλωμα ανάμεσα σε δυο ακροδέκτες ισοδυναμεί με μια πηγή τάσης (s) σε σειρά με μια αντίσταση (s). Η τάση s λέγεται ισοδύναμη τάση Thevenn ενώ η αντίσταση s λέγεται ισοδύναμη αντίσταση Thevenn. Η ισοδύναμη τάση Thevenn είναι απλά η τάση ανάμεσα στους δυο ακροδέκτες του κυκλώματος όταν από αυτούς δεν περνάει καθόλου ρεύμα (τάση ανοιχτού κυκλώματος). Η ισοδύναμη αντίσταση Thevenn είναι η αντίσταση που φαίνεται από τους δυο εν λόγω ακροδέκτες. Εναλλακτικά μπορούμε να

29 ΕΝΙΣΧΥΤΕΣ ΜΕ ΤΡΑΝΖΙΣΤΟΡ πούμε ότι είναι ο λόγος της τάσης ανοικτού κυκλώματος προς το ρεύμα βραχυκυκλώματος. Σχ. 9 Ισοδύναμο κύκλωμα κατά Thevenn Θεώρημα Nrtn Το θεώρημα Nrtn λέει ότι κάθε ηλεκτρονικό ή ηλεκτρικό κύκλωμα α- νάμεσα σε δυο ακροδέκτες ισοδυναμεί με μια πηγή ρεύματος (Ιs) παράλληλα με μια αγωγιμότητα (Gs). Το ρεύμα Ιs λέγεται ισοδύναμο ρεύμα Nrtn ενώ η αγωγιμότητα Gs λέγεται ισοδύναμη αγωγιμότητα Nrtn. Το ισοδύναμο ρεύμα Nrtn είναι απλά το ρεύμα που περνάει από τους δυο ακροδέκτες του κυκλώματος όταν αυτοί είναι βραχυκυκλωμένοι (ρεύμα βραχυκυκλώματος). Η ισοδύναμη αγωγιμότητα Nrtn είναι η αγωγιμότητα που φαίνεται από τους δυο εν λόγω ακροδέκτες. Εναλλακτικά μπορούμε να πούμε ότι είναι ο λόγος του ρεύματος βραχυκυκλώματος προς την τάση ανοικτού κυκλώματος. Σχ. 0 Ισοδύναμο κύκλωμα κατά Nrtn Αρχή της ισοδυναμίας Η αρχή της ισοδυναμίας λέει ότι το ισοδύναμο κατά Thevenn ενός κυκλώματος και το ισοδύναμο κατά Nrtn του ίδιου κυκλώματος είναι και μεταξύ τους ισοδύναμα (Σχ. ). Για να συμβαίνει αυτό θα πρέπει φυσικά να ισχύουν οι σχέσεις s Gs και s s s

30 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ Σχ. Αρχή ισοδυναμίας Θεώρημα Mller Έστω ένα οποιοδήποτε κύκλωμα με,, 3,...Ν κόμβους με τον κόμβο Ν γειωμένο. Ανάμεσα στους κόμβους, παρεμβάλλεται αντίσταση Ζ'. Αν, είναι τα δυναμικά στους κόμβους και αντίστοιχα έστω ότι Α = /. T κύκλωμα αυτό (Σχ. 7(α)) είναι ισοδύναμο με το κύκλωμα της Σχ. 7(β) όπου η αντίσταση Ζ' έχει αντικατασταθεί από τις δύο αντιστάσεις Ζ = Ζ'/-Α από τον κόμβο προς τη Γη και Ζ = Ζ'Α/A - από τον κόμβο προς τη Γη. Σχ. Ισοδύναμα κυκλώματα κατά το Θ. Mller. Συζυγές θεωρήματος Mller Έστω το κύκλωμα της Σχ. 8(α) με,, 3... Ν κόμβους τυχαίους και με το κόμβο Ν να γειώνεται μέσα από μία αντίσταση Ζ'. Το κύκλωμα αυτό είναι ισοδύναμο με το κύκλωμα του Σχ. 8(β) όπου η αντίσταση Ζ' έχει αντικατασταθεί με βραχυκύκλωμα και στους κόμβους και έ- χουν αντικατασταθεί σε σειρά οι αντιστάσεις Ζ = Ζ'(-Α) και Ζ = (ΑΙ- )/ΑΙ. Ζ' όπου A = -/

31 ΕΝΙΣΧΥΤΕΣ ΜΕ ΤΡΑΝΖΙΣΤΟΡ 3 Σχ. 3 Ισοδύναμα κυκλώματα κατά το συζυγές του Θ. Mller. Πραγματικά η πτώση τάσης στην αντίσταση Ζ' είναι: ( + ) Z' = ( + /) Z' = (- A) Z' = Z ενώ για το κύκλωμα εξόδου έχουμε: ( + ) Z' = (/ + ) Z' = (-/A + ) Z' = Z Ενισχυτής κοινού εκπομπού Στο Σχ. 4(α) βλέπουμε ένα απλό βασικό κύκλωμα ενισχυτή κοινού εκπομπού. Για να το αναλύσουμε, πρώτα-πρώτα σχεδιάζουμε το ισοδύναμο κύκλωμά του σύμφωνα με τους κανόνες που είδαμε στο προηγούμενο κεφάλαιο. Έτσι παίρνουμε το ηλεκτρικό κύκλωμα του Σχ. 4(β). Στη συνέχεια, δουλεύοντας πάνω στο σχέδιο αυτό θα υπολογίσουμε την ενίσχυση (απολαβή) τάσης (A), την αντίσταση εισόδου () και την ενίσχυση ρεύματος (A) ακριβώς με τη σειρά που αναφέρονται.

32 4 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ Σχ. 4 Ενισχυτής κοινού εκπομπού. (πάνω) Βασικό ηλεκτρονικό κύκλωμα. (κάτω) Το ισοδύναμο κύκλωμα. Ενίσχυση τάσης Κατ αρχάς, από το κύκλωμα εισόδου παρατηρούμε ότι v = vπ. Στη συνέχεια, εφαρμόζοντας το νόμο του Ohm στο σύστημα των αντιστάσεων r, C, L στο κύκλωμα εξόδου, θα πάρουμε v g v r g v r m C L m C L v Οπότε A g r m C L v Το αρνητικό πρόσημο στον τελευταίο τύπο σημαίνει ότι οι τάσεις εισόδου (v) και εξόδου (v) βρίσκονται σε αντίθεση φάσης (80) Κάνοντας μια διερεύνηση του αποτελέσματος αυτού συμπεραίνουμε ότι: ) Η ενίσχυση τάσης είναι αύξουσα συνάρτηση της αντίστασης φορτί-

33 ΕΝΙΣΧΥΤΕΣ ΜΕ ΤΡΑΝΖΙΣΤΟΡ 5 ου (L), επομένως γίνεται μέγιστη όταν αυτή η ενίσχυση τάσης γίνεται A g r m C L. Στην περίπτωση ) Η ενίσχυση τάσης είναι αύξουσα συνάρτηση της αντίστασης συλλέκτη (C), επομένως, με δεδομένη την άπειρη αντίσταση φορτίου (ανοιχτό κύκλωμα εξόδου) γίνεται μέγιστη όταν. Στην περίπτωση αυτή η ενίσχυση τάσης γίνεται A gmr. Η τιμή αυτή αποτελεί και το άνω όριο στην ενίσχυση τάσης που μπορεί να πετύχουμε με δεδομένο τρανζίστορ. Αντίσταση εισόδου Η αντίσταση εισόδου είναι αυτή που φαίνεται από την είσοδο του ενισχυτή. Επειδή το κύκλωμα εισόδου δεν περιέχει ενεργά στοιχεία ο υπολογισμός είναι πολύ εύκολος v B r Ενίσχυση ρεύματος Από το ορισμό του μεγέθους αυτού, θα έχουμε C A v / L A (.) v / L Σημειωτέον ότι ο τύπος αυτός είναι πολύ γενικός, ισχύει για κάθε ενισχυτή και θα τον χρησιμοποιούμε συνεχώς. Έτσι λοιπόν με αντικατάσταση των ήδη υπολογισμένων μεγεθών, βρίσκουμε B A g r m C L r Το αρνητικό πρόσημο στον τελευταίο τύπο σημαίνει ότι τα ρεύματα εισόδου () και εξόδου () βρίσκονται σε αντίθεση φάσης (80). Κάνοντας μια διερεύνηση του αποτελέσματος αυτού συμπεραίνουμε ότι: ) Η ενίσχυση ρεύματος είναι φθίνουσα συνάρτηση της αντίστασης φορτίου (L), επομένως γίνεται μέγιστη όταν L 0. Στην περίπτωση αυτή η ενίσχυση ρεύματος γίνεται A g r ) Η ενίσχυση ρεύματος είναι αύξουσα συνάρτηση της αντίστασης βάσης (Β), επομένως, με δεδομένη τη μηδενική αντίσταση φορτίου (βραχυκυκλωμένο κύκλωμα εξόδου) γίνεται μέγιστη όταν. Στην περίπτωση αυτή η ενίσχυση ρεύματος γίνεται A gmr. Η τιμή αυτή αποτελεί και το άνω όριο στην L m

34 6 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ ενίσχυση ρεύματος που μπορεί να πετύχουμε με δεδομένο τρανζίστορ. Αντίσταση εξόδου Ως αντίσταση εξόδου ενός ενισχυτή ορίζουμε την αντίσταση που φαίνεται από την έξοδο του ενισχυτή αυτού, όταν βραχυκυκλώσουμε την πηγή τάσης (vs) της γεννήτριας εισόδου (ΠΡΟΣΟΧΗ: όχι την είσοδο του ενισχυτή). Έτσι, για τον υπολογισμό της αντίστασης εξόδου θα πρέπει να τροποποιήσουμε ελαφρά το ισοδύναμο κύκλωμα, δηλαδή να αφαιρέσουμε την αντίσταση φορτίου (L) και να βραχυκυκλώσουμε την vs. Όπως εύκολα μπορούμε να διαπιστώσουμε βραχυκυκλώνοντας τη vs το κύκλωμα εισόδου αποτελείται μόνο από αντιστάσεις, και επομένως όλα τα ρεύματα και οι τάσεις πάνω σ αυτό θα είναι μηδέν. Επομένως και η vπ = 0. Ως εκ τούτου και η πηγή ρεύματος στο κύκλωμα εξόδου θα δίνει μηδενικό ρεύμα και δεν έχει λόγο ύπαρξης. Τι απομένει στο κύκλωμα εξόδου; Μόνο οι αντιστάσεις r και C συνδεμένες παράλληλα. Επομένως η αντίσταση που θα φαίνεται από την έξοδο θα είναι r C Ενισχυτής κοινού εκπομπού με αντίσταση στον εκπομπό

35 ΕΝΙΣΧΥΤΕΣ ΜΕ ΤΡΑΝΖΙΣΤΟΡ 7 Σχ. 5 Ενισχυτής κοινού εκπομπού με αντίσταση στον εκπομπό. (πάνω) Βασικό ηλεκτρονικό κύκλωμα. (κάτω) Το ισοδύναμο κύκλωμα. Παρακάτω θα δούμε μία ανάλυση του αναφερόμενου κυκλώματος, το οποίο παρουσιάζει μερικά ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά όπως είναι η υψηλή αντίσταση εισόδου (γίνεται της ίδιας τάξης με την αντίσταση εισόδου του ενισχυτή κοινού συλλέκτη) και η σταθεροποίηση της ενίσχυσης τάσης (γίνεται ανεξάρτητη από τις παραμέτρους του τρανζίστορ. Το κύκλωμα μαζί με το ισοδύναμό του φαίνονται στο Σχ. 5. Όπως φαίνεται, έχει παραληφθεί η αντίσταση r του μοντέλου τρανζίστορ και αυτό γιατί ουσιαστικά δεν προσφέρει κάτι στο τελικό αποτέλεσμα λόγω της μεγάλης τιμής της και αμελείται. Αντίθετα λόγω της απλοποίησης αυτής, μειώνεται σημαντικά η πολυπλοκότητα του κυκλώματος και επομένως και οι απαιτήσεις σε υπολογισμούς. Ενίσχυση τάσης Εφαρμόζοντας τον Β κανόνα του Krchhff στ κύκλωμα εισόδου παίρνουμε v r ( ) r b b E b E Θεωρώντας ως ένα ενιαίο σύνολο τις αντιστάσεις C L με το νόμο του Ohm παίρνουμε v C L b Από τις σχέσεις αυτές εξαλείφοντας το b παίρνουμε C L v v r και επομένως A E v C L v r E

36 8 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ Στον τύπο αυτό μπορούμε να κάνουμε δυο προσεγγίσεις οι οποίες γενικώς ισχύουν χωρίς σημαντικό σφάλμα στο τελικό αποτέλεσμα. Αυτές είναι r E και β>> Με βάση λοιπόν αυτές τις προσεγγίσεις ο παραπάνω τύπος γίνεται A C E L Όπως φαίνεται το A είναι τελείως ανεξάρτητο από τις παραμέτρους του τρανζίστορ. Αντίσταση εισόδου Για τον υπολογισμό της αντίστασης εισόδου () θα υπολογίσουμε αρχικά την αντίσταση που φαίνεται μετά την B δηλαδή την b η οποία ορίζεται ως v b b Χρησιμοποιώντας το v που είχαμε υπολογίσει προηγουμένως, παίρνουμε br E b r E b και τελικά r B E Ενίσχυση ρεύματος Από το γνωστό τύπο (.) η ενίσχυση ρεύματος γίνεται B C r L A A L E L r E και με τις γνωστές προσεγγίσεις Αντίσταση εξόδου και β>> B C A L C L B E Για τον υπολογισμό της αντίστασης εξόδου, όπως και στον ενισχυτή κοινού εκπομπού, βραχυκυκλώνουμε την τάση της γεννήτριας (vs), αφαιρούμε το φορτίο (L) και θεωρούμε ότι η τάση στην έξοδο είναι v. με ε- φαρμογή του Β κανόνα Krchhff στο κύκλωμα εισόδου (θεωρώντας τον παράλληλο συνδυασμό των αντιστάσεων s Bως μια αντίσταση που δι- r 0 που ση- αρρέετε από ρεύμα b) παίρνουμε b s B b b μαίνει ότι b = 0. Άρα και η πηγή ρεύματος βb δίνει μηδενικό ρεύμα και E

37 ΕΝΙΣΧΥΤΕΣ ΜΕ ΤΡΑΝΖΙΣΤΟΡ 9 συνεπώς στο κύκλωμα εξόδου απομένει μόνο μια αντίσταση, η C η ο- ποία ταυτίζεται και με την αντίσταση εξόδου. C Ενισχυτής κοινού συλλέκτη Με βάση το ηλεκτρονικό κύκλωμα του ενισχυτή κοινού συλλέκτη (Σχ. 6 α Σχ. 6 Ενισχυτής κοινού συλλέκτη. (πάνω) Βασικό ηλεκτρονικό κύκλωμα. (κάτω) Το ισοδύναμο κύκλωμα. Ενίσχυση τάσης Θεωρώντας το σύστημα των αντιστάσεων r, E, L, ως μια αντίσταση, αυτή θα διαρρέεται από ρεύμα (β+)b και επομένως η τάση στα άκρα της που είναι και τάση εξόδου, θα είναι v r b E L Από το Β κανόνα Krchhff σε ολόκληρο το κύκλωμα έχουμε

38 0 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ v r v 0 b v v απ όπου προκύπτει b r Εφαρμόζοντας τη σχέση αυτή στην προηγούμενη και με δεδομένο ότι g m r παίρνουμε v gm v v r E L Λύνοντας την εξίσωση αυτή ως προς v και διαιρώντας με v παίρνουμε A v gm r E L v g r m E L Η παραπάνω ενίσχυση παίρνει τη μέγιστη τιμή της όταν περίπτωση αυτή E L m L Στην r g και επομένως Α. Όπως βλέπουμε, ποτέ η ενίσχυση τάσης δεν θα ξεπεράσει τη μονάδα, ενώ στην καλύτερη περίπτωση θα είναι περίπου ίση με αυτή. Από εδώ ο συγκεκριμένος ενισχυτής έχει πάρει το όνομα ακολουθητής εκπομπού (emtter fllwer). Αντίσταση εισόδου Από το ισοδύναμο κύκλωμα βλέπουμε ακριβώς παράλληλα στην είσοδο του ενισχυτή μια αντίσταση B. Χάριν ευκολίας λοιπόν λέμε ότι B B όπου B η υπόλοιπη αντίσταση που φαίνεται από την είσοδο αν εξαιρέσουμε την B. Η αντίσταση αυτή θα ορίζεται B v b Από τον Β κανόνα Krchhff στο κύκλωμα του ενισχυτή (πλην της B) παίρνουμε v r ( ) r b b E L οπότε B r ( ) r E L και r ( ) r B E L Ενίσχυση ρεύματος Από το γνωστό τύπο (.) η ενίσχυση ρεύματος γίνεται B r ( ) r E L A A L L

39 ΕΝΙΣΧΥΤΕΣ ΜΕ ΤΡΑΝΖΙΣΤΟΡ Αντίσταση εξόδου Για τον υπολογισμό της αντίστασης εξόδου, όπως και στον ενισχυτή κοινού εκπομπού, βραχυκυκλώνουμε την τάση της γεννήτριας (vs), αφαιρούμε το φορτίο (L) και θεωρούμε ότι η τάση στην έξοδο είναι v. Για διευκόλυνση, αμελούμε τις αντιστάσεις E και r που φαίνονται παράλληλα στην έξοδο και ψάχνουμε την αντίσταση εξόδου που α- πομένει (E). Προφανώς τότε θα ισχύει r E E Σχ. 7 Υπολογισμός της αντίστασης εξόδου στον ενισχυτή κοινού συλλέκτη. Με εφαρμογή του Β κανόνα Krchhff στο κύκλωμα (θεωρώντας τον παράλληλο συνδυασμό των αντιστάσεων s B ως μια αντίσταση που διαρρέετε από ρεύμα b) παίρνουμε r v 0 απ όπου b s B b E v r 0 ( ) b s B b και επομένως r s B r ( ) E Από τον τύπο αυτό αν εφαρμόσουμε γνωστές προσεγγίσεις, όπως r s B r s B E r ( ) ( ) καθώς και r s B παίρνουμε r s

40 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ Από τα παραπάνω φαίνεται καθαρά ότι στον ενισχυτή κοινού συλλέκτη α) Η ενίσχυση τάσης είναι ελάχιστα μικρότερη της μονάδας. β) Η αντίσταση εισόδου είναι πολύ μεγαλύτερη απ ότι στον ενισχυτή CE. γ) Η ενίσχυση ρεύματος είναι συγκρίσιμη με τον ενισχυτή CE δ) Η αντίσταση εξόδου είναι πολύ μικρότερη απ ότι στον ενισχυτή CE. Ενισχυτής κοινής βάσης Χρησιμοποιείται σε ειδικές περιπτώσεις όπου απαιτούνται χαρακτηριστικά του ενισχυτή αυτού (π.χ. μικρή αντίσταση εισόδου, Παρακάτω (Σχ. 7) φαίνεται το κύκλωμα και η ανάλυσή του που χρησιμοποιεί χάριν ευκολίας το Τ-ισοδύναμο του τρανζίστορ. Σχ. 7 Ενισχυτής κοινής βάσης. (πάνω) Βασικό ηλεκτρονικό κύκλωμα. (κάτω) Το ισοδύναμο κύκλωμα. Ενίσχυση τάσης

41 ΕΝΙΣΧΥΤΕΣ ΜΕ ΤΡΑΝΖΙΣΤΟΡ 3 Θεωρώντας τις αντιστάσεις C, L ως μια αντίσταση, με εφαρμογή του νόμου του Ohm παίρνουμε v e C L ενώ από το νόμο του Ohm στην αντίσταση rπ: v er οπότε εξαλείφοντας το e παίρνουμε v A g C L m C L v r Αντίσταση εισόδου Από την είσοδο του ενισχυτή στο ισοδύναμο κύκλωμα φαίνονται δυο α- ντιστάσεις (E και re) σε παράλληλη σύνδεση. Επομένως η αντίσταση εισόδου του ενισχυτή θα είναι E re Επειδή η αντίσταση re είναι πολύ μικρότερη από την αντίσταση rπ που βλέπουμε στον αντίστοιχο τύπο του ενισχυτή CE εύκολα καταλαβαίνουμε ότι εδώ η αντίσταση εισόδου είναι πολύ μικρότερη. Ενίσχυση ρεύματος Κατά τα γνωστά r A A g g r e E C m C L m e L L C L ή C A C L που όπως βλέπουμε είναι πάντα μικρότερη της μονάδας. Αντίσταση εξόδου Με τη γνωστή διαδικασία, όταν βραχυκυκλώσουμε την πηγή τάσης vs τότε το ρεύμα e μηδενίζεται όπως βλέπουμε από το κύκλωμα εισόδου. Συνεπώς και αe = 0, οπότε η αντίσταση που φαίνεται από την έξοδο του ενισχυτή θα είναι μόνο η C. C

42 ΠΟΛΩΣΗ ΤΩΝ FET ΠΟΛΩΣΗ ΤΩΝ FET ΘΕΡΜΙΚΗ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΣΗ Στο παρακάτω θα θεωρηθεί ως βασική συνδεσμολογία αυτή της κοινής πηγής (CS), η οποία θα ληφθεί και ως αναφορά για τις δύο άλλες συνδεσμολογίες (κοινής εκροής (CD) και κοινής πύλης (CG)). Τα FET στα οποία αναφερόμαστε, ανάλογα με τον τρόπο κατασκευής τους τα διακρίνουμε σε FET επαφής (J-FET), MOS-FET προσαύξησης ( enhancement ) και MOS-FET απογύμνωσης ( depletn ). Όλα τα παραπάνω μπορεί να είναι p-καναλιού ή n-καναλιού. Παρακάτω στο Σχ. φαίνονται τα σύμβολα των FET που αναφέρθηκαν. Στη συνέχεια θα αναφερθούμε σε FET n-καναλιού ενώ τα ίδια ισχύουν και για FET p- καναλιού. Σχ. FET (α) επαφής (β) MOSFET προσαύξησης (γ) MOSFET απογύλνωσης. Στο Σχ. φαίνονται οι χαρακτηριστικές καμπύλες εισόδου και εξόδου για τα τρία είδη MOS-FET σε συνδεσμολογία κοινής πηγής, η βασική ιδέα της οποίας φαίνεται επίσης στο ίδιο σχήμα. Από ότι είναι γνωστό οι χαρακτηριστικές D = f (GS) για τα J- FET και τα MOS-FET απογύμνωσης, υπακούουν στην εξίσωση:

43 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ D DSS GS P για GS P D = 0 για GS > P όπου ΙDSS: ρεύμα με τάση GS = 0, και p : τάση στραγγαλισμού. Σχ. Χαρακτηριστικές καμπύλες των FET Αντίθετα τα MOS-FET προσαύξησης δίνουν ρεύμα: D = k(gs-t) με GS T D = 0 με GS < T

44 ΠΟΛΩΣΗ ΤΩΝ FET 3 T σημείο λειτουργίας Για τους ίδιος λόγους που ισχύουν στα διπολικά τρανζίστορ, και στα FET πρέπει το σημείο λειτουργίας να βρίσκεται κατά το δυνατόν στο μέσο της περιοχής λειτουργίας που εδώ είναι η περιοχή σταθερής αντίστασης του τρανζίστορ. Τυχόν τοποθέτηση του σημείου λειτουργίας στα όρια ή εκτός της περιοχής αυτής θα είχε σαν αποτέλεσμα την παραμόρφωση του σήματος που περνάει από τα FET. Σχ. 3 Χαρακτηριστικές καμπύλες και σημείο λειτουργίας. Στη χαρακτηριστική μεταφοράς [D = f (GS) ] το σημείο λειτουργίας είναι η τομή της με την ευθεία πόλωσης. Αυτή η ευθεία είναι η γραφική παράσταση της εξίσωσης του κυκλώματος εισόδου, (Β` κανόνας Krchhff ). Αντίστοιχα στο κύκλωμα εξόδου το σημείο λειτουργίας είναι η τομή μιας χαρακτηριστικής (αυτής που αντιστοιχεί στο επιθυμητό GS ) με την ευθεία φόρτου, που είναι η γραφική παράσταση της εξίσωσης του κυκλώματος εξόδου. Στο Σχ. 4 φαίνεται η κλασική συνδεσμολογία της αυτοπόλωσης ενός J- FET (χωρίς δεύτερη πηγή GS). Η αντίσταση g είναι πολύ μεγάλη και γι` αυτό εξασφαλίζει υψηλή απομόνωση της πύλης ενώ η πτώση τάσης στα άκρα της είναι αμελητέα γιατί το ρεύμα πύλης του FET είναι πάρα πολύ μικρό. Η απαιτούμενη αρνητική τάση πόλωσης της πύλης του FET εξασφαλίζεται από την πτώση τάσης DS πάνω στην S.

45 4 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ Σχ. 4 Πόλωση JFET σε ενισχυτή. Από τον Β` κανόνα Krchhff στο κύκλωμα εισόδου προκύπτει : G G + D S + GS = 0 με G 0 οπότε D GS S H εξίσωση αυτή παριστάνεται γραφικά από την ευθεία πόλωσης. Από αυτό συμπεραίνουμε ότι η ευθεία πόλωσης έχει κλίση -/S. Από τον Β κανόνα Krchhff στο κύκλωμα εξόδου προκύπτει : -DD +D d +DS + D S = 0 οπότε D DD D S D S H εξίσωση αυτή παριστάνεται γραφικά από την ευθεία φόρτου, ενώ βγαίνει το συμπέρασμα ότι η ευθεία φόρτου έχει κλίση DS D τον άξονα ( DS) στην τιμή της τάσης DD και τον άξονα D στην τιμή S και τέμνει DD D S Πόλωση του FET έναντι μεταβολών για διάφορα δείγματα Η χαρακτηριστική καμπύλη μεταφοράς δεν είναι ίδια από δείγμα σε δείγμα, αλλά διαφέρει σημαντικά ως προς τις οριακές τιμές με συνέπεια οι κατασκευαστές συνήθως δίνουν μία μέγιστη και μία ελάχιστη τιμή για τις

46 ΠΟΛΩΣΗ ΤΩΝ FET 5 παραμέτρους DSS και p. Μία τυχόν αλλαγή του δείγματος, λόγω διαφορετικής χαρακτηριστικής, θα κάνει το σημείο λειτουργίας να ολισθήσει, προκαλώντας μία μεταβολή του D η οποία είναι ΔD (Εικ 5 (α)). Το φαινόμενο αυτό ελαχιστοποιείται αν αντί της αντίστασης αυτής G χρησιμοποιηθεί διαιρέτης τάσης, (Σχ. 5(β)) που θα πολώνει την πύλη με μη μηδενικό δυναμικό GG Τώρα για να πετύχει το ίδιο σημείο λειτουργίας πρέπει φυσικά η αντίσταση πόλωσης της πηγής s' να γίνει μεγαλύτερη οπότε και φυσικά η ευθεία πόλωσης παίρνει διαφορετική μορφή. Με αυτή την τεχνική όμως τώρα η μέγιστη ολίσθηση του D θα είναι ΔD' < ΔΙD, έχοντας έτσι κατορθωθεί ένας περιορισμός της ολίσθησης του ρεύματος εκροής. DD Σχ. 5 Κυκλώματα JFET (α) με S, G (β) με S και διαιρέτη τάσης. Η εξίσωση της νέας ευθείας πόλωσης θα είναι τώρα: GS = GG D S

47 6 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ όπου GG DD και = G :μεγάλη (-0ΜΩ). Πόλωση των FET για μηδενική ολίσθηση λόγω αύξησης της θερμοκρασίας Στο Σχ. 6 φαίνονται διάφορες χαρακτηριστικές μεταφοράς ενός τρανζίστορ για διάφορες θερμοκρασίες. Βλέπουμε ότι για οποιαδήποτε ευθεία πόλωσης, μία μεταβολή στη θερμοκρασία, συνεπάγεται ολίσθηση του σημείου λειτουργίας, εκτός από ένα συγκεκριμένο σημείο (Ζ) το οποίο παραμένει σταθερό (σημείο μηδενικής ολίσθησης). Το σημείο αυτό προσδιορίζεται εύκολα αν λάβουμε υπ όψη ότι η μεν τάση GS μεταβάλλεται με τη θερμοκρασία κατά ΔGS= -,m/ C ενώ το ρεύμα ΙD κατά ΔΙD = 0,7%/ C. Έστω τώρα g d D D m (για μικρές μεταβολές). dgs GS Από την εξίσωση D DSS GS P Σχ. 6 Το σημείο μηδενικής θερμικής ολίσθησης (Ζ). GS DSS Παίρνουμε g m DSS P GS P P P Από τον ορισμό τώρα ΔD = gm ΔGS

48 ΠΟΛΩΣΗ ΤΩΝ FET 7 ή 0,007Ι D = -g m 0,00 ή (μετά τις αντικαταστάσεις και απλοποιήσεις) P - GS = 0,63 Δηλαδή για μηδενική ολίσθηση λόγω μεταβολής της θερμοκρασίας πρέπει το FET να πολωθεί 0,63 κάτω από την τάση στραγγαλισμού P. Τότε το ρεύμα εκροής θα είναι: D 0,63 DSS P Παρατήρηση: Επειδή συχνά το παραπάνω σημείο λειτουργίας είναι πολύ κοντά στη τάση στραγγαλισμού παρουσιάζει ορισμένα μειονεκτήματα, όπως η αδυναμία λειτουργίας σε ισχυρότερα σήματα, μεγάλη παραμόρφωση και μικρή ενίσχυση. Έτσι είναι προτιμότερο να πολώνεται το FET σε διαφορετικό σημείο, επιδιώκοντας ελαχιστοποίηση της ολίσθησης με τη βοήθεια του διαιρέτη τάσης. Πόλωση των MOSFET Τα MOS FET προσαύξησης και απογύμνωσης πολώνονται όπως φαίνεται στις Σχ. 7(α,β) αντίστοιχα. Σχ. 7 Πόλωση των MOSFET. (α) προσαύξησης, (β) απογύμνωσης

49 8 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ Η αντίσταση f και ο συνδυασμός // και στις δύο περιπτώσεις (α) και (β) είναι της τάξης δεκάδων (ΜΩ). Απ ότι φαίνεται η διάταξη 7(β) πόλωσης του MOS FET απογύμνωσης είναι ίδια με τη διάταξη πόλωσης ενός J- FET. Αυτό άλλωστε αναμένεται, αφού και οι χαρακτηριστικές τους είναι σχεδόν ίδιες. Υπολογισμός των αντιστάσεων πόλωσης σε J-FET και MOS FET Για την περίπτωση των JFET και MOSFET απογύμνωσης, πρώτα - πρώτα ορίζεται πάνω στη χαρακτηριστική μεταφοράς το σημείο λειτουργίας και χαράζεται η ευθεία πόλωσης. Πρέπει να προσεχτεί ιδιαίτερα ώστε η GG να μην ξεπερνάει την DD. Από την κλίση της ευθείας πόλωσης βρίσκεται η S (κλίση :-/S). Η GG είναι το σημείο όπου η ευθεία πόλωσης τέμνει τον άξονα των τάσεων (Σχ. 5(β)). Από το GG, G (όπου G η επιθυμητή αντίσταση εισόδου της διάταξης) βρίσκονται οι αντιστάσεις και. DD G GG G Από την κλίση της ευθείας φόρτου (DC ευθεία φόρτου) που είναι - /s+d και αφού έχει βρεθεί η s βρίσκεται η D. Επίσης η D μπορεί να καθορισθεί από την επιθυμητή ενίσχυση της βαθμίδας όπως θα δούμε στο επόμενο κεφάλαιο. Για την περίπτωση των MOSFET προσαύξησης η D βρίσκεται όπως και παραπάνω ενώ ως f τίθεται μία πάρα πολύ μεγάλη αντίσταση (δεκάδες ΜΩ). Αν αντί αυτής χρησιμοποιείται διαιρέτης τάσης (,) τότε η τάση GG πρέπει να είναι ίση με DS. Δηλαδή DD G DS G G ενώ G = να είναι μία πολύ μεγάλη αντίσταση (δεκάδες ΜΩ). Σε όλες τις περιπτώσεις που αναφέρθηκαν εξετάστηκε η συνδεσμολογία κοινής πηγής (C-S). Για τις άλλες δύο συνδεσμολογίες, κοινής εκροής (C-D) και κοινής πύλης (C-E) η διαδικασία είναι εντελώς η ίδια. Το κυκλώματα G

50 ΠΟΛΩΣΗ ΤΩΝ FET 9 διαφοροποιούνται μόνο με τη σύνδεση των πυκνωτών διαρροής που κάθε φορά γειώνουν (στο a.c.) τον κατάλληλο ακροδέκτη.

51 FET ΣΤΙΣ ΧΑΜΗΛΕΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΕΣ 4. ΙΣΟΔΥΝΑΜΟ ΚΥΚΛΩΜΑ ΤΩΝ FET ΣΤΙΣ ΧΑΜΗΛΕΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΕΣ Όπως είδαμε, για όλα τα FET, οι χαρακτηριστικές καμπύλες εξόδου δίνουν το ρεύμα εκροής (D) ως συνάρτηση της τάσης GS και της τάσης DS. f, D GS DS Αυτή φαίνεται και η πιο ρεαλιστική προσέγγιση στη λειτουργία ενός FET. Από τη σχέση αυτή με διαφόριση: d dv dv D D D GS DS vgs vds ή g v v d m gs ds r όπου d, vgs, vds : οι στιγμιαίες τιμές της εναλλασσόμενης συνιστώσας αντίστοιχων μεγεθών. g m v v r DS D D GS v v D GS GS DS DS D Το πρώτο μέγεθος το ονομάζουμε διαγωγιμότητα μεταφοράς ενώ το δεύτερο αντίσταση εξόδου του FET. Σχ. Ισοδύναμο κύκλωμα των FET για μικρά σήματα. Σύμφωνα με την παραπάνω ανάλυση το ισοδύναμο κύκλωμα του FET είναι αυτό του Σχ. ενώ η εξίσωση που φαίνεται στην ανάλυση βγαίνει από την εφαρμογή του Α κανόνα του Krchhff στο κύκλωμα εξόδου. Συχνά σε κυκλώματα ενισχυτών με FET χρησιμοποιείται το μέγεθος

52 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ μ d DS d GS DS GS D 0 Όπως εύκολα αποδεικνύεται: DS vds vds d μ = = rg v v GS D 0 gs D 0 gs d m Η εξίσωση D=DSS(-GS/P) που ισχύει για τα J-FET και τα MOS-FET διακένωσης μπορεί να μας δώσει μια έκφραση για τη διαγωγιμότητα μεταφοράς gm. D DSS GS Πραγματικά: gm DSS GS / P / P GS p p GS DSS ή gm gm με gm p p Όπως ο παραπάνω τύπος δείχνει, η παράμετρος gm εξαρτάται από την τάσης πόλωσης GS, μειούμενη καθώς η GS αυξάνεται. (Σχ. 9(α)). Η gm, καθώς και η rο εξαρτώνται από τη θερμοκρασία και μεταβάλλονται με αυτή, όπως δείχνει το Σχ. 9(β). Ο παρακάτω πίνακας δείχνει την περιοχή τιμών που βρίσκεται κάθε παράμετρος. Παράμετρος JFET MOSFET gm 0,-0mA/ 0,-0mA/ r 0,-MΩ -50kΩ 4. Ενισχυτής κοινής πηγής (C-S) στις χαμηλές συχνότητες Στο Σχ. (α) φαίνεται η κλασική συνδεσμολογία ενισχυτή CS μαζί με το κύκλωμα πόλωσής του, ενώ το Σχ. (β) δείχνει το ισοδύναμό του κύκλωμα. (Το ισοδύναμο κύκλωμα προκύπτει από το ηλεκτρονικό κύκλωμα σύμφωνα με τη γνωστή διαδικασία που ακολουθείται και στα κυκλώματα με διπολικά τρανζίστορ, όπου βέβαια το τρανζίστορ έχει αντικατασταθεί από το ισοδύναμό του κύκλωμα. Οι πυκνωτές και η πηγή τροφοδοσίας DD έχουν αντικατασταθεί με βραχυκύκλωμα στις χαμηλές συχνότητες. Αντί του JFET που χρησιμοποιείται στο Σχ. μπορεί να χρησιμοποιηθεί MOSFET απογύμνωσης ή προσαύξησης μαζί με το κατάλληλο κύκλωμα πόλωσης, το οποίο όμως θα έχει το ισοδύναμο κύκλωμα.

53 FET ΣΤΙΣ ΧΑΜΗΛΕΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΕΣ 3 Σχ. Ενισχυτής κοινής πηγής. (α) Κύκλωμα (β) Ισοδύναμο κύκλωμα Ενίσχυση τάσης Πρώτα-πρώτα σημειώνουμε τη σχέση μεταξύ των τάσεων v και vgs που όπως βλέπουμε από το κύκλωμα, είναι ίσες. Από τον νόμο του Ohm στο κύκλωμα εξόδου ( θεωρώντας τις αντιστάσεις r, D, L ως μια, παίρνουμε: v g v r g v r Επομένως Αντίσταση εισόδου m gs D L m D L v g v r m D L A g r Ορίζεται από τη σχέση: m D L v v v G Πραγματικά το FET έχει πάρα πολύ υψηλή αντίσταση εισόδου, γεγονός που μας επιτρέπει να τη θεωρήσουμε άπειρη (βλ ισοδύναμο κύκλωμα). G

54 4 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ Έτσι ως αντίσταση εισόδου φαίνεται η αντίσταση πόλωσης της πύλης G που είναι 0 ΜΩ ή μεγαλύτερη. Αντίσταση εξόδου Από τον ορισμό της ισούται με το πηλίκο μίας τάσης v που εφαρμόζεται στην έξοδο, προς το ρεύμα, το οποίο διαρρέει το κύκλωμα εξόδου με βραχυκυκλωμένη πάντα την πηγή τάσης vs (εισόδου). Εδώ αν vs = 0, από το κύκλωμα εισόδου προκύπτει =0, άρα vgs = v = 0. Άρα η πηγή ρεύματος στο δευτερεύον θα διαρρέεται από ρεύμα gm vgs = 0, οπότε το κύκλωμα εξόδου απλοποιείται στο δικτύωμα r d. Άρα v D // r 4. Ενισχυτής κοινής πηγής με (C-S) με αντίσταση στην πηγή Τυπικό κύκλωμα τέτοιου ενισχυτή αποτελεί το ίδιο του Σχ. α αν αφαιρεθεί ο πυκνωτής Cs. Το ισοδύναμο φαίνεται στο Σχ. 3 και έχει σχεδιασθεί με την ίδια λογική. Σχ. 3 Ισοδύναμο κύκλωμα ενισχυτή κοινής πηγής με αντίσταση στην πηγή. Εδώ ισχύει v = vgs + ds από όπου: vgs = v ss ενώ επίσης x = gmvgs - d Ενίσχυση τάσης Από τον Β κανόνα Krchhff, στο κύκλωμα εξόδου έχουμε: g v r 0 και τελικά d d s m gs d d D L g r v r 0 d s m d S d d D L gmr v v r g r r D L m s D L s

55 FET ΣΤΙΣ ΧΑΜΗΛΕΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΕΣ 5 Από τον ορισμό: v d D L D L A v v r D L s Αν δεχτούμε την προσέγγιση (μ+)s >> (D L)+rd, κάτι που συμβαίνει πραγματικά στην πράξη, έχουμε: D L D L A Αντίσταση εξόδου Χάριν ευκολίας βρίσκουμε πρώτα την αντίσταση εξόδου αμελώντας προς στιγμήν την αντίσταση D η οποία εμφανίζεται παράλληλα στην έξοδο. Για το σκοπό αυτό θέτουμε vs = 0 => =0 και άρα v=0 και vgs=0 οs Λαμβάνοντας υπόψη τον Β κανόνα Krchhff, έχουμε: v g v r v r S r S S r S m gs S gs S Άρα λοιπόν v S r D S r Και επομένως, η αντίσταση που θα μετρηθεί στην έξοδο του ενισχυτή είναι: r D D S D S 4.3 Ενισχυτής κοινής εκροής (CD) Το κύκλωμα ενός ενισχυτή κοινής εκροής (CD) καθώς και το ισοδύναμο κύκλωμά του φαίνονται στο Σχ. 4(α, β). Εδώ v = vgs+v οπότε vgs = v - v

56 6 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ Σχ. 4 Ενισχυτής κοινής εκροής (α) Ηλεκτρονικό κύκλωμα (β) Ισοδύναμο κύκλωμα. Ενίσχυση τάσης Από τον νόμο του Ohm στο κύκλωμα εξόδου, και θεωρώντας ως μια αντίσταση τον παράλληλο συνδυασμό των r, S, L, έχουμε: v g v r g v v r και επομένως Οπότε A v m S L gm r S L m gs S L m S L gm r S L v g r v v g r m S L Η σχέση αυτή δείχνει ξεκάθαρα ότι στον ενισχυτή αυτό η ενίσχυση τάση είναι μικρότερη της μονάδας. Με ανοιχτή έξοδο (L = ) επειδή συνήθως g r τότε η ενίσχυση τάσης προσεγγίζει τη μονάδα. m S Αντίσταση εισόδου

57 FET ΣΤΙΣ ΧΑΜΗΛΕΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΕΣ 7 v G Αντίσταση εξόδου Σύμφωνα με τον ορισμό vs = 0 = 0 v = 0 vgs = -v Άρα αμελώντας κατά τα γνωστά τις αντιστάσεις r, S, που εμφανίζονται παράλληλα στην έξοδο του ενισχυτή, βρίσκουμε την αντίσταση S που φαίνεται από την έξοδο. Το ρεύμα που θα διαρρέει τότε το κύκλωμα θα είναι gm(-v) και επομένως η αντίσταση S θα είναι S v v g v g m m Η αντίσταση εξόδου ολόκληρης της βαθμίδας είναι: S S S g Επειδή συνήθως g m S η αντίσταση εξόδου ενός τέτοιου ενισχυτή καθορίζεται από την παράμετρο gm του FET. m 4.4 Ενισχυτής κοινής πύλης (CG) Στο Σχ. 5(α, β) φαίνεται το κύκλωμα ενός ενισχυτή κοινής πύλης καθώς και το ισοδύναμό του κύκλωμα. Εδώ, κάνοντας χρήση της προσέγγισης, ότι το ρεύμα είναι πολύ μικρότερο από τα άλλα ρεύματα (gmvgs, d, x) θα έχουμε x gmvgs d. Επίσης όπως φαίνεται από το κύκλωμα v gs v

58 8 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ Σχ. 5 Ενισχυτής κοινής πύλης (α) Ηλεκτρονικό κύκλωμα (β) Ισοδύναμο κύκλωμα. Ενίσχυση τάσης Από τον Β κανόνα Krchhff στο κύκλωμα εξόδου, παίρνουμε: v g v r 0 και τελικά Από τον ορισμό: A m gs d d D L v g r v r 0 v m d d D L d g r m v r D L g r d D L m D L v v D L r Αν δεχτούμε την προσέγγιση gr m καθώς και (μ+)s >> (D L)+rd, κάτι που συμβαίνει πραγματικά στην πράξη, έχουμε: D L D L A S S Αντίσταση εισόδου Εδώ βλέπουμε ότι παράλληλα στην είσοδο του ενισχυτή εμφανίζεται η αντίσταση S. Προχωρούμε λοιπόν κατά τη γνωστή τακτική στον υπολογισμό της αντίστασης μετά την S που θα την ονομάσουμε έστω S. Τότε, η S θα είναι: v v D L r S gmr D v gmr r D L

59 FET ΣΤΙΣ ΧΑΜΗΛΕΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΕΣ 9 και επομένως S S S r gr D L m Αντίσταση εξόδου Με την υπόθεση ότι s=0, αφαιρώντας την αντίσταση φορτίου L και θέτοντας στην έξοδο πηγή τάσης, βλέπουμε ότι παράλληλα στην έξοδο εμφανίζεται η αντίσταση D. Πάμε λοιπόν να βρούμε την αντίσταση που φαίνεται αριστερά της D έστω D. Από τον νόμο του Ohm στον παράλληλο συνδυασμό των S, r έχουμε v r gs S Από τον Β κανόνα Krchhff στο κύκλωμα εξόδου έχουμε: r g v r v ή 0 S m gs 0 r g r r v S m S και μετά από πράξεις v g r r r r οπότε m S S v g r r r r g r r r D m S S m S Και τέλος η συνολική αντίσταση εξόδου θα είναι g r r r D D m S D 4.5 Ανακεφαλαίωση Όλα τα αποτελέσματα που είδαμε για τους ενισχυτές CS, CS με αντίσταση στον εκπομπό, CD και CG, συνοψίζονται στον παρακάτω πίνακα. CS CS με S CD CG A g m r D L D gm r S L L D L gm r S L S S G D // r G S r D g G m S D L r S gmr g r r r m S D

60 ΣΥΖΕΥΞΗ ΕΝΙΣΧΥΤΩΝ 5. ΣΥΖΕΥΞΗ ΕΝΙΣΧΥΤΩΝ Σε πολλές περιπτώσεις Μεγάλη ενίσχυση τάσης ή ρεύματος, ταυτόχρονα μικρή ή μεγάλη αντίσταση σε είσοδο και έξοδο κλπ - δεν αρκεί μόνο μία βαθμίδα ενίσχυσης, αλλά απαιτούνται δύο ή περισσότερες. Στην περίπτωση αυτή λέμε ότι έχουμε σύζευξη απλών ενισχυτών ή ένα ενισχυτή πολλών βαθμίδων. Το blck διάγραμμα ενός τέτοιου ενισχυτή δείχνει το Σχ. 4 που αποτελείται από τρεις βαθμίδες. 3 4 # # #3 v v v 3 v 4 Σχ. Σύζευξη τριών ενισχυτικών βαθμίδων. Η ενίσχυση τάσης της κάθε βαθμίδας είναι: v A v και η ενίσχυση ρεύματος είναι : A 3 4 A A 3 v v3 v 3 4 A A 3 3 Η ολική ενίσχυση τάσης θα είναι : v4 v4 v3 v A A A A v v v v 3 3 Επίσης η ολική ενίσχυση ρεύματος, θα είναι : A A A A 3 3 Η αντίσταση εισόδου του συστήματος θα είναι η ίδια με την αντίσταση εισόδου της πρώτης βαθμίδας, ενώ η αντίσταση εξόδου είναι ίση με την αντίσταση εξόδου της τελευταίας βαθμίδας, φυσικά στο βαθμό που αυτές επηρεάζονται από τη σύζευξη. Ένας παράγοντας που παίζει καθοριστικό ρόλο στη σύνθεση πολλών ενισχυτικών βαθμίδων είναι η ενίσχυση ισχύος που προκύπτει. Σύμφωνα με τα γνωστά: P v v v v A A A A A A A A A A P 3 3 P3 P P P v v3 v v 3 Προκειμένου για μέγιστη ενίσχυση ισχύος ισχύουν τα γνωστά περί v

61 ΕΝΙΣΧΥΤΕΣ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ μέγιστης μεταφοράς ισχύος από βαθμίδα σε βαθμίδα που συμβαίνει όταν υπάρχει προσαρμογή ανάμεσα στις βαθμίδες, δηλαδή η αντίσταση εξόδου μίας βαθμίδας είναι ίση με την αντίσταση εισόδου της επόμενης βαθμίδας. Η πρόταση αυτή πολλές φορές λαμβάνεται σοβαρά υπόψη κατά τη σχεδίαση πολλών ενισχυτικών βαθμίδων. Υπάρχουν τρεις τρόποι σύζευξης ενισχυτικών βαθμίδων μεταξύ τους: α) Απ` ευθείας σύζευξη (σύζευξη DC) β) Σύζευξη με πυκνωτή (Χωρητική σύζευξη) γ) Σύζευξη με μετασχηματιστή (Επαγωγική σύζευξη) Η σύζευξη μπορεί να γίνει ανάμεσα σε ενισχυτές με διπολικά τρανζίστορ με JFET ή MOSFET ή σε συνδυασμούς των παραπάνω ενισχυτών. Ωστόσο η διαδικασία ανάλυσης η σύνθεσης τέτοιων ενισχυτών είναι ακριβώς η ίδια. 5. Σύζευξη δύο ενισχυτών C-E Παίρνουμε σαν αντιπροσωπευτικό κύκλωμα σύζευξης ενισχυτών, το κύκλωμα του Σχ. (α) που αποτελείται από δύο ενισχυτές C-E σε χωρητική σύνδεση. Παίρνοντας όλους τους πυκνωτές σαν βραχυκυκλώματα στο a.c. σχηματίζουμε το ισοδύναμο κύκλωμα του κυκλώματος αυτού (Σχ. (β)). Εδώ η ανάλυση μπορεί να απλοποιηθεί αν ληφθεί υπόψη ότι πρόκειται για δύο ίδιες βαθμίδες όπου: Για την πρώτη βαθμίδα : L = (αντίσταση εισόδου της β` βαθμίδας) Για τη δεύτερη βαθμίδα : S = (αντίσταση εξόδου της α' βαθμίδας). Χρησιμοποιούνται τα απλοποιημένα π-ισοδύναμα, των δύο βαθμίδων (Σχ. (β)). Έχει ληφθεί Β = και Β =.

62 ΣΥΖΕΥΞΗ ΕΝΙΣΧΥΤΩΝ 3 (α) (β) Σχ. Σύζευξη δυο ενισχυτών CE. (α) Ηλεκτρονικό κύκλωμα (β) Ισοδύναμο κύκλωμα. Τον ενισχυτή κοινού εκπομπού τον έχουμε γνωρίσει στα προηγούμενα. A g r επομένως ξέρουμε ότι η ενίσχυση τάσης θα είναι ενώ η αντίσταση εισόδου B r Επομένως για τη η βαθμίδα θα είναι: m C L A gm r C L και B r δηλαδή L B r Και επομένως, για την η βαθμίδα θα ισχύει A gm r C B r και B r Σύμφωνα λοιπόν με τα παραπάνω Ενίσχυση τάσης A A A g r r g r m C B m C L Αντίσταση εισόδου r B Ενίσχυση ρεύματος

63 4 ΕΝΙΣΧΥΤΕΣ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ Ισχύει ο γενικός τύπος: με βάση τον οποίο A A L B A g r r g r m C B m C L Αντίσταση εξόδου Από την ανάλυση της βαθμίδας ενός απλού ενισχυτή CE προκύπτει ότι η αντίσταση εξόδου είναι r C (βλ. κεφ ). Οπότε και για τον ενισχυτή μας r C Προσαρμογή Για να υπάρχει προσαρμογή ανάμεσα στις δύο βαθμίδες θα πρέπει δηλαδή r C B r L r 5.3 Σύζευξη ενισχυτή CS με ενισχυτή CD Kαι πάλι χρησιμοποιείται ένας αντιπροσωπευτικός συνδυασμός ενισχυτών με FET, όπου επιτυγχάνεται μεγάλη αντίσταση εισόδου και μικρή αντίσταση εξόδου. Η σύζευξη είναι πάλι χωρητική. Το κύκλωμα είναι αυτό του Σχ. (α) ενώ το ισοδύναμο είναι αυτό της Σχ. (β).

64 ΣΥΖΕΥΞΗ ΕΝΙΣΧΥΤΩΝ 5 Σχ. 3 Σύζευξη δυο ενισχυτών CS και CD με FET. (α) Ηλεκτρονικό κύκλωμα (β) Ισοδύναμο κύκλωμα. Εύκολα φαίνεται ότι πρέπει να ισχύει L =. Τώρα, από την ανάλυση των αντιστοίχων κυκλωμάτων των ενισχυτών CS και CD έχουμε ήδη τους τύπους. Με τη βοήθεια αυτών έχουμε : Ενίσχυση τάσης Σύμφωνα με τα γνωστά gm r S L A A A gm r D L g r m S L Αν θεωρήσουμε (κάτι που συμβαίνει συχνά στην πραγματικότητα) ότι m S L g r και πάρουμε L = G τότε A g r m D G Αντίσταση εισόδου G Αντίσταση εξόδου Η αντίσταση εξόδου θα συμπίπτει με την αντίσταση εξόδου της δεύτερης βαθμίδας την οποία γνωρίζουμε από το προηγούμενο κεφάλαιο, άρα: S S S g m 5.3 Απευθείας σύζευξη ενισχυτών Η χωρητική σύζευξη χρησιμοποιείται σχεδόν αποκλειστικά για ενισχυτές a.c. για μικρά σήματα και χαμηλές συχνότητες. Επαγωγική σύζευξη ενισχυτών εφαρμόζεται συνήθως στις υψηλές συχνότητες επειδή οι μετασχηματιστές μέσω των οποίων συνδέονται οι βαθμίδες εμφανίζουν το φαινόμενο του συντονισμού. Επίσης μερικές φορές εφαρμόζεται επαγωγική σύζευξη σε ενισχυτές ισχύος (push - pull). Και στις δύο περιπτώσεις είναι αδύνατον να ενισχυθούν σήματα πολύ

65 6 ΕΝΙΣΧΥΤΕΣ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ χαμηλών συχνοτήτων (κάτω από μία οριακή συχνότητα ) ή όπως λέγονται σήματα D.C. Για την ενίσχυση αυτών των σημάτων εφαρμόζεται η απ` ευθείας σύζευξη των ενισχυτικών βαθμίδων, ή σύζευξηdc όπως είναι γνωστή. Παρακάτω θα εξεταστούν μερικές χαρακτηριστικές περιπτώσεις ενισχυτών D.C. όπως είναι ο ενισχυτής με Darlngtn, ο ενισχυτής Cascde και ο διαφορικός ενισχυτής Η συνδεσμολογία Darlngtn Δύο τρανζίστορ συνδεδεμένα όπως φαίνονται στο Σχ. 4 λέμε ότι αποτελούν ένα Darlngtn. Σχ. 4 Συνδεσμολογία Darlngtn Οι ακροδέκτες του συστήματος είναι πάλι τρεις όπως και του κοινού τρανζίστορ επαφής γεγονός που απλοποιεί την ανάλυση τέτοιων βαθμίδων, δεδομένου ότι μπορούν να σχηματίσουν μία διάταξη CE ή CC όπως την έχουμε γνωρίσει αντικαθιστώντας τα κοινά τρανζίστορ. Φυσικά κατά τη σύνθεση ή ανάλυση τέτοιων ενισχυτών πρέπει να χρησιμοποιούνται οι παράμετροι του Darlngtn που βρίσκονται παρακάτω σαν συναρτήσεις των παραμέτρων του τρανζίστορ. Είναι γνωστό ότι για κάθε τρανζίστορ ισχύει: C = β B + (β+) CO βb επειδή (β+)co << βco Άρα: E = B + C = B + βb = (β+)ιβ Οπότε: C = C + C = βιβ + βιε = β ΙΒ + β (+β) ΙΒ = [β + β (+β)]ιβ Άρα: βd = ΙC/B = β (+β) + β Δηλαδή η συνδεσμολογία Darlngtn παρουσιάζει πολύ μεγάλη ενίσχυση ρεύματος για μεγάλα ρεύματα.

66 ΣΥΖΕΥΞΗ ΕΝΙΣΧΥΤΩΝ Ενισχυτής κοινού συλλέκτη με Darlngtn Ο ενισχυτής αυτός (Σχ. ) μπορεί να θεωρηθεί ότι αποτελείται από δύο βαθμίδες CC με απ` ευθείας σύζευξη όπου η αντίσταση εκπομπού της πρώτης βαθμίδας e= Σχ. 5 Ενισχυτής με Darlngtn (α) Ηλεκτρονικό κύκλωμα (β) Ισοδύναμο κύκλωμα. Σύμφωνα λοιπόν με τα αποτελέσματα των αναλύσεων που ήδη γνωρίζουμε, έχουμε: Ενίσχυση τάσης Σύμφωνα με τα γνωστά gm r L gm r E L A A A g r g r m L m E L που σημαίνει ότι η ενίσχυση τάσης και εδώ είναι μικρότερη της μονάδας. Αντίσταση εισόδου Θα είναι: ( ) και επειδή r ( ) r Τελικά r r B L L E L

67 8 ΕΝΙΣΧΥΤΕΣ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ B r ( ) r r ( ) r E L Η αντίσταση αυτή, αν δεν περιορίζεται από την B μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερη από την αντίστοιχη μιας βαθμίδας CC. Ενίσχυση ρεύματος Σύμφωνα με τα γνωστά A A A και επειδή ο κάθε παράγοντας από τους δυο παραπάνω μπορεί να παίρνει μεγάλες τιμές, το γινόμενο γίνεται πάρα πολύ μεγάλο Αντίσταση εξόδου Σύμφωνα με τα ισχύοντα για τον ενισχυτή CC r s όπου και συνεπώς r s r r s r r r Από την παραπάνω ανάλυση συμπεραίνουμε ότι η συνδεσμολογία Darlngtn:. Παρουσιάζει ενίσχυση ρεύματος πολύ μεγάλη (για βραχυκυκλωμένη έξοδο, ίση με το γινόμενο των αντιστοίχων ενισχύσεων ρεύματος των δύο τρανζίστορ). Αντίσταση εισόδου πολύ μεγάλη-μεγαλύτερη από τη συνδεσμολογία CC για απλά τρανζίστορ. 3. Ενίσχυση τάσης πιο κοντά στη μονάδα. 4. Αντίσταση εξόδου πολύ μικρή 5.6 Ενισχυτής Cascde Είναι ενισχυτής με απ` ευθείας σύζευξη δύο βαθμίδων (Σχ. 6) από τις οποίες η πρώτη είναι βαθμίδα κοινού εκπομπού και η δεύτερη βαθμίδα κοινής βάσης. Την ανάλυση των επί μέρους αυτών βαθμίδων γνωρίσαμε στο προηγούμενο κεφάλαιο.

68 ΣΥΖΕΥΞΗ ΕΝΙΣΧΥΤΩΝ 9 Σχ. 6 Ενισχυτής Cascde (α) Ηλεκτρονικό κύκλωμα. (β) Ισοδύναμο κύκλωμα. Ενίσχυση τάσης Προσαρμόζοντας τους γνωστούς τύπους που ήδη έχουμε υπολογίσει, στο κύκλωμα της ης βαθμίδας, θα πάρουμε: A gm r gm re gm re και gm A gmc L και επομένως A A A g m C L Αντίσταση εισόδου Θα είναι r B Ενίσχυση ρεύματος Κατά τα γνωστά r A A g m C L L B Αντίσταση εξόδου Θα είναι C `Δοκιμάστε να υπολογίσετε τα χαρακτηριστικά του ενισχυτή αυτού L

69 0 ΕΝΙΣΧΥΤΕΣ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ θέτοντας: = 0ΚΩ, = ΚΩ, C =,5ΚΩ, L = 5ΚΩ. Θεωρήστε ότι τα δυο τρανζίστορ είναι ίδια, με παραμέτρους: rπ =460Ω, β=00, r = 8,8ΚΩ. 5.7 Διαφορικός ενισχυτής Λέγεται εκείνος ο ενισχυτής που η τάση στην έξοδό του είναι ανάλογη της διαφοράς των δύο τάσεων v, v που εφαρμόζεται στις εισόδους του. v A v v Αυτή θα ήταν η συμπεριφορά ενός ιδανικού διαφορικού ενισχυτή. Στην πραγματικότητα ο διαφορικός ενισχυτής, (Σχ. 7) είναι μια γραμμική διάταξη με δύο εισόδους και μία έξοδο και άρα το σήμα εξόδου είναι γραμμικός συνδυασμός των δύο εισόδων : v Av A v v v Το σήμα vd v v θα το λέμε διαφορικό σήμα ενώ το vc σήμα κοινού τρόπου. Από τις δυο αυτές σχέσεις, λύνοντας ως προς v, v βρίσκουμε : vd vd v vc και v vc Το Αd λέγεται διαφορική ενίσχυση ενώ το Αc λέγεται ενίσχυση κοινού τρόπου. Τόσο περισσότερο ένας διαφορικός ενισχυτής πλησιάζει τον ιδανικό, όσο μεγαλύτερη είναι η Ad, και μικρότερη είναι η AC. Δηλαδή όσο μεγαλύτερο είναι το πηλίκο Αd/Ac. Το πηλίκο αυτό ονομάζεται " Λόγος απόρριψης κοινού τρόπου" (CM). Η βασική συνδεσμολογία ενός διαφορικού ενισχυτή είναι αυτή του Σχ. 7. CM A CM A d d ή db 0lg A c Ac

70 ΣΥΖΕΥΞΗ ΕΝΙΣΧΥΤΩΝ Σχ. 7 Διαφορικός ενισχυτής. Σύμφωνα με τον Α' κανόνα Krchhff στον κόμβο των εκπομπών θα έχουμε: E E επίσης ισχύει: BE BE Τέλος για τις επαφές του εκπομπού κάθε τρανζίστορ θα ισχύουν οι σχέσεις που προκύπτουν από την ανάλυση του ισοδυνάμου κατά Ebers- Mll του κάθε τρανζίστορ,: e e BE T BE T E CO και E CO Από τις σχέσεις αυτές, διαιρώντας κατά μέλη, και με την προϋπόθεση ότι πρόκειται για τρανζίστορ με τις ίδιες παραμέτρους, παίρνουμε E BE BE T T e E Ee E και προσθέτοντας κατά μέλη οπότε Άρα e e T T E E E E E e E T και e C E T e C T

71 ΕΝΙΣΧΥΤΕΣ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ Οι γραφικές παραστάσεις των παραπάνω εξισώσεων φαίνονται στο Σχ. 8. Σχ. 8 Μεταβολή των ρευμάτων συλλέκτη σε σχέση με τη διαφορά τάσης στις δυο εισόδους. Παραγωγίζοντας την τελευταία σχέση ως προς ( - ) παίρνουμε d C T e d T e T Για 0 παίρνουμε dc c g d v 4 0 Έτσι στην περιοχή του θα ισχύει: O CC C gmc O CC C gmc g και οπότε O O O m C Ο τελευταίος τύπος εκφράζει τη συμπεριφορά του διαφορικού ενισχυτή στο D.C. αλλά και στο A.C. ενώ στο A.C. οι δυο έξοδοι γίνονται: v gmc vd και v gmcvd Η πηγή ρεύματος ΙΟ στην πιο απλή περίπτωση είναι μία μεγάλη ωμική αντίσταση (Ε). Έτσι ο πιο απλός διαφορικός ενισχυτής είναι αυτός του Σχ. 9. Η διαφορική ενίσχυση αυτού βρίσκεται αν θέσουμε vs vs vs vs vs / οπότε vs vs vs και 0 d T m

72 ΣΥΖΕΥΞΗ ΕΝΙΣΧΥΤΩΝ 3 δηλαδή, ο ενισχυτής διεγείρεται με κοινό τρόπο. Τότε από τη συμμετρία του κυκλώματος βγαίνει ότι οι εκπομποί των τρανζίστορ, είναι γειωμένοι στο DC (κύκλωμα Σχ. 9(β)). Για το κύκλωμα αυτό, χρησιμοποιώντας το προσεγγιστικό-υβριδικό ισοδύναμο (βλ. ενισχυτή CE) βρίσκουμε Σχ. 9 Ανάλυση του διαφορικού ενισχυτή. (α) βασικό κύκλωμα διαφορικού ενισχυτή. (β) το ισοδύναμο διαφορικής διέγερσης. (γ) Το ισοδύναμο διέγερσης κοινού τρόπου. A d v C v r s Αν τώρα ο διαφορικός ενισχυτής διεγερθεί με κοινό τρόπο, αυτός θα ισοδυναμεί με δύο βαθμίδες CE με αντίσταση Ε στον εκπομπό, διεγειρόμενες και οι δύο από σήμα s. (Σχ. 9(γ)). Από το ισοδύναμο κύκλωμα αυτού (βλέπε ενισχυτής CE με αντίσταση E ) βρίσκουμε: v C Ac v r και τελικά ή s s E C A d r s CM A c C r CM s E s r Το πρώτο συμπέρασμα που βγαίνει από την τελευταία σχέση είναι ότι τοcm είναι ανάλογο της Ε. Αυτό όμως δεν μπορεί να είναι πάρα πολύ μεγάλο γιατί ελαττώνεται επίσης το ρεύμα πόλωσης των τρανζίστορ. Έτσι, συνήθως αντί της Ε χρησιμοποιούμε πηγές ρεύματος που παρουσιάζουν μεγάλη αντίσταση και σχετικά μεγάλες τιμές ρεύματος. s E

73 4 ΕΝΙΣΧΥΤΕΣ ΧΑΜΗΛΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ Σχ. 0 Πρακτικό κύκλωμα διαφορικού ενισχυτή. Στο Σχ. 0 παρουσιάζεται διαφορικός ενισχυτής με μια απλή πηγή ρεύματος που παρουσιάζει αντίσταση ισοδύναμη της Ε ίση με την αντίσταση εξόδου μιας βαθμίδας του τρανζίστορ Q3, που είναι r. Βέβαια υπάρχουν πολλές δυνατότητες ανάπτυξης μίας πηγής ρεύματος (Σχ. ). Επιπρόσθετα στοιχεία στο βασικό κύκλωμα αποβλέπουν στη θερμική σταθεροποίηση του ρεύματος. Στο Σχ. φαίνονται άλλα κυκλώματα διαφορικών ενισχυτών με FET. Σχ. Πηγές ρεύματος για οδήγηση διαφορικού ενισχυτή.

74 Σχ. Διαφορικοί ενισχυτές με FET. ΣΥΖΕΥΞΗ ΕΝΙΣΧΥΤΩΝ 5

75 7. ( Operatnal Amplfers). ().,,. (),..,. -,. - 36

76 , = =0 A 0 =- = ( = =0 ).,.. = = 00 A 0 = = z CM=00dB. =0,nA/ C. =/ C (nvertng Amplfer), 80.,,.. 37

77 ,, = ( =0). s 0 0 = = A = = s (-)., s = =, () A 0 (. -3). Thevenn s

78 =A 0 - () - = () ( ) s + = + + (3) A = s = + ( A ) 0 ( )( A 0 + ) >> 0, =- /., s (. -4). 39

79 = = A 0 + Y = = + = A Z = ( + ) A 0 +. A 0, Z + ( ), - = + A 0 + ' = = A + + 0, 40

80 Z = + A >>, Z 0,.,, = s 0 = 0 + A = = + s,.. (buffer) =0,, 4

81 4, =. =. (. -6) ( ) s A A Z + + = + + = = Z =(A +) +, s. ( ) A A Y + = + = A Z =

82 . A s =0 ƒ = ( A 0 + ) + s, = s + A = ( A 0 + ) + ( 0 ). ( =). (. -7).. 43

83 ,, = + = + = ' ' ' = +,., = = = -( + ) (+) (-) ( t ). t = = t 44

84 3 t = + 4 = 3 ( ( ) ),. 3 = 4 = = ( ),. = = =- / =- 45

85 , CM ( ). (. -0), (. ). = 4-3 -r-, (). 4-3 = (+r+)=(+r) (+),(-) - = r 46

86 r ( ) 4 3 = + = + r ( ) (. -). C, = s / = dt C = sdt C. 47

87 (. -)., d = = C dt,,. s,., r (. -3). 48

88 , - () - - = = + (-) (+). + =( + s )/, C-r + = s r r + jc = s jrc jrc + jrc = jrc + s s, rc. rc>> 0 rc<<

ΤΕΙ - ΧΑΛΚΙ ΑΣ. διπολικά τρανζίστορ διακρίνονται σε: 1. τρανζίστορ γερµανίου (Ge) και. 2. τρανζίστορ πυριτίου (Si ).

ΤΕΙ - ΧΑΛΚΙ ΑΣ. διπολικά τρανζίστορ διακρίνονται σε: 1. τρανζίστορ γερµανίου (Ge) και. 2. τρανζίστορ πυριτίου (Si ). 7. Εισαγωγή στο διπολικό τρανζίστορ-ι.σ. ΧΑΛΚΙΑ ΗΣ διαφάνεια 1 7. TΟ ΙΠΟΛΙΚΟ ΤΡΑΝΖΙΣΤΟΡ Ανάλογα µε το υλικό διπολικά τρανζίστορ διακρίνονται σε: 1. τρανζίστορ γερµανίου (Ge) και 2. τρανζίστορ πυριτίου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. Σχ.6.1. Απλή συνδεσµολογία καθρέπτη ρεύµατος.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. Σχ.6.1. Απλή συνδεσµολογία καθρέπτη ρεύµατος. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 6.1 ΚΑΘΡΕΠΤΕΣ ΡΕΥΜΑΤΟΣ Σε ένα καθρέπτη ρεύµατος, το ρεύµα του κλάδου της εξόδου είναι πάντα ίσο µε το ρεύµα του κλάδου της εισόδου, αποτελεί δηλαδή το είδωλο του. Μία τέτοια διάταξη δείχνει

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ θεωρία και ασκήσεις. Σπύρος Νικολαΐδης Αναπληρωτής Καθηγητής Τομέας Ηλεκτρονικής & ΗΥ Τμήμα Φυσικής

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ θεωρία και ασκήσεις. Σπύρος Νικολαΐδης Αναπληρωτής Καθηγητής Τομέας Ηλεκτρονικής & ΗΥ Τμήμα Φυσικής ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ θεωρία και ασκήσεις Σπύρος Νικολαΐδης Αναπληρωτής Καθηγητής Τομέας Ηλεκτρονικής & ΗΥ Τμήμα Φυσικής ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ Ένα ηλεκτρικό κύκλωμα αποτελείται από ένα σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ - ΧΑΛΚΙ ΑΣ 12. ΤΡΑΝΖΙΣΤΟΡ ΕΠΙ ΡΑΣΗΣ ΠΕ ΙΟΥ (FET) Tρανζίστορ στο οποίο το ρεύµα εξόδου ελέγχεται όχι από το ρεύµα αλλά από την τάση εισόδου.

ΤΕΙ - ΧΑΛΚΙ ΑΣ 12. ΤΡΑΝΖΙΣΤΟΡ ΕΠΙ ΡΑΣΗΣ ΠΕ ΙΟΥ (FET) Tρανζίστορ στο οποίο το ρεύµα εξόδου ελέγχεται όχι από το ρεύµα αλλά από την τάση εισόδου. 12. ΤΟ ΤΡΑΝΖΙΣΤΟΡ ΕΠΙ ΡΑΣΗΣ ΠΕ ΙΟΥ (FET)-Ι.Σ. ΧΑΛΚΙΑ ΗΣ ιαφάνεια 1 12. ΤΡΑΝΖΙΣΤΟΡ ΕΠΙ ΡΑΣΗΣ ΠΕ ΙΟΥ (FET) Tρανζίστορ στο οποίο το ρεύµα εξόδου ελέγχεται όχι από το ρεύµα αλλά από την τάση εισόδου. Αρχή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΝΖΙΣΤΟΡ ΕΠΙ ΡΑΣΗΣ ΠΕ ΙΟΥ (FET)

ΤΡΑΝΖΙΣΤΟΡ ΕΠΙ ΡΑΣΗΣ ΠΕ ΙΟΥ (FET) Εισαγωγή στη Μικροηλεκτρονική (ΕΤΥ-482) 1 ΤΡΑΝΖΙΣΤΟΡ ΕΠΙ ΡΑΣΗΣ ΠΕ ΙΟΥ (FET) ΤΡΑΝΖΙΣΤΟΡ ΕΠΙ ΡΑΣΗΣ ΠΕ ΙΟΥ ΕΠΑΦΗΣ (JFET) Τα τρανζίστορ επίδρασης πεδίου είναι ηλεκτρονικά στοιχεία στα οποία οι φορείς του ηλεκτρικού

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Μικροηλεκτρονική (ETY-482) 1 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΕΣ ΤΑΣΗΣ-ΡΕΥΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΚΑΙ ΕΥΘΕΙΑ ΦΟΡΤΟΥ

Εισαγωγή στη Μικροηλεκτρονική (ETY-482) 1 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΕΣ ΤΑΣΗΣ-ΡΕΥΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΚΑΙ ΕΥΘΕΙΑ ΦΟΡΤΟΥ Εισαγωγή στη Μικροηλεκτρονική (ETY-482) 1 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΕΣ ΤΑΣΗΣ-ΡΕΥΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΚΑΙ ΕΥΘΕΙΑ ΦΟΡΤΟΥ Σχήµα 1. Κύκλωµα DC πόλωσης ηλεκτρονικού στοιχείου Στο ηλεκτρονικό στοιχείο του σχήµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 ΗΜΙΑΓΩΓΙΚΗ ΙΟ ΟΣ 1

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 ΗΜΙΑΓΩΓΙΚΗ ΙΟ ΟΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 ΗΜΙΑΓΩΓΙΚΗ ΙΟ ΟΣ 1 1-1 Ενεργειακές Ζώνες 3 1-2 Αµιγείς και µη Αµιγείς Ηµιαγωγοί 5 ότες 6 Αποδέκτες 8 ιπλοί ότες και Αποδέκτες 10 1-3 Γένεση, Παγίδευση και Ανασύνδεση Φορέων 10 1-4 Ένωση pn

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ/ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ/ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΜΑΚΑΡΙΟΣ Γ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013 2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ/ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 Κατεύθυνση: Θεωρητική Μάθημα: Τεχνολ.& Εργ. Ηλεκτρονικών Τάξη: Β Αρ. Μαθητών: 8 Κλάδος: Ηλεκτρολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΙΙ

ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΙΙ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΙΙ ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ ΑΡΓΥΡΗΣ ΚΟΖΑΝΗ 2005 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΙ Για τον καλύτερο προσδιορισµό των µεγεθών που χρησιµοποιούµε στις εξισώσεις, χρησιµοποιούµε τους παρακάτω συµβολισµούς

Διαβάστε περισσότερα

V CB V BE. Ορθό ρεύμα έγχυσης οπών. Συλλέκτης Collector. Εκπομπός Emitter. Ορθό ρεύμα έγχυσης ηλεκτρονίων. Ανάστροφο ρεύμα κόρου.

V CB V BE. Ορθό ρεύμα έγχυσης οπών. Συλλέκτης Collector. Εκπομπός Emitter. Ορθό ρεύμα έγχυσης ηλεκτρονίων. Ανάστροφο ρεύμα κόρου. ΒΑΣΙΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΜΙΚΡΟΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ιπολικό Τρανζίστορ Επαφής Επα φής Ι VLS Technology and omputer Archtecture Lab ιπολικό ΤρανζίστορΓ. Επαφής Τσιατούχας 1 ΒΑΣΙΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΜΙΚΡΟΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ Διάρθρωση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΟΓΙΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ

ΑΝΑΛΟΓΙΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΑΝΑΛΟΓΙΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ Πάτρα 0 ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Τ.Ε. Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Ενότητες του μαθήματος Η πιο συνηθισμένη επεξεργασία αναλογικών σημάτων είναι η ενίσχυση τους, που επιτυγχάνεται με

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ Τµήµα Ηλεκτρονικής

ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ Τµήµα Ηλεκτρονικής ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ Τµήµα Ηλεκτρονικής Ηλεκτρονική Ι Εαρινό εξάµηνο 2005 Πρακτική ανάλυση ενισχυτή κοινού εκποµπού Τransstors βασικές αρχές Τι κάνουν τα transstors Πώς αναλύoνται τα κυκλώµατα των transstors Μικρά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ;

ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ; ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ; Ηλεκτρονικοί Υπολογιστές Κινητά τηλέφωνα Τηλεπικοινωνίες Δίκτυα Ο κόσμος της Ηλεκτρονικής Ιατρική Ενέργεια Βιομηχανία Διασκέδαση ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ Τι περιέχουν οι ηλεκτρονικές

Διαβάστε περισσότερα

R 1. Σχ. (1) Σχ. (2)

R 1. Σχ. (1) Σχ. (2) Ηλ/κά ΙΙ, Σεπτ. 05 ΘΕΜΑ 1 ο (2,5 µον.) R 1 (Ω) R B Ρελέ R2 R3 Σχ. (1) Σχ. (2) Φωτεινότητα (Lux) Ένας επαγγελµατίας φωτογράφος χρειάζεται ένα ηλεκτρονικό κύκλωµα για να ενεργοποιεί µια λάµπα στο εργαστήριό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1-3 Κέρδος Τάσης του ιαφορικού Ενισχυτή µε FET s 8

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1-3 Κέρδος Τάσης του ιαφορικού Ενισχυτή µε FET s 8 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 ΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΕΝΙΣΧΥΤΗΣ 1 1-1 Κέρδος Τάσης του ιαφορικού Ενισχυτή µε BJT s 1 και ιπλή Έξοδο Ανάλυση µε το Υβριδικό Ισοδύναµο του Τρανζίστορ 2 Ανάλυση µε βάση τις Ενισχύσεις των Βαθµίδων CE- 4

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ - ΧΑΛΚΙ ΑΣ. παθητικά: προκαλούν την απώλεια ισχύος ενός. ενεργά: όταν τροφοδοτηθούν µε σήµα, αυξάνουν

ΤΕΙ - ΧΑΛΚΙ ΑΣ. παθητικά: προκαλούν την απώλεια ισχύος ενός. ενεργά: όταν τροφοδοτηθούν µε σήµα, αυξάνουν 1. Εισαγωγικά στοιχεία ηλεκτρονικών - Ι.Σ. ΧΑΛΚΙΑ ΗΣ διαφάνεια 1 1. ΘΕΜΕΛΙΩ ΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ Ηλεκτρικό στοιχείο: Κάθε στοιχείο που προσφέρει, αποθηκεύει και καταναλώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΟΓΙΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ

ΑΝΑΛΟΓΙΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΑΝΑΛΟΓΙΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΔΙΟΔΟΙ Επαφή ΡΝ Σε ένα κομμάτι κρύσταλλο πυριτίου προσθέτουμε θετικά ιόντα 5σθενούς στοιχείου για τη δημιουργία τμήματος τύπου Ν από τη μια μεριά, ενώ από την

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙ- ΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙ- ΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙ- ΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΑΔΑ Α Α1. Για τις ημιτελείς προτάσεις Α1.1 και Α1. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα σε κάθε αριθμό το γράμμα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

3. ίοδος-κυκλώµατα ιόδων - Ι.Σ. ΧΑΛΚΙΑ ΗΣ διαφάνεια 1. Kρυσταλλοδίοδος ή δίοδος επαφής. ίοδος: συνδυασµός ηµιαγωγών τύπου Ρ και Ν ΤΕΙ ΧΑΛΚΙ ΑΣ

3. ίοδος-κυκλώµατα ιόδων - Ι.Σ. ΧΑΛΚΙΑ ΗΣ διαφάνεια 1. Kρυσταλλοδίοδος ή δίοδος επαφής. ίοδος: συνδυασµός ηµιαγωγών τύπου Ρ και Ν ΤΕΙ ΧΑΛΚΙ ΑΣ 3. ίοδος-κυκλώµατα ιόδων - Ι.Σ. ΧΑΛΚΙΑ ΗΣ διαφάνεια 1 3. ΙΟ ΟΣ ΚΑΙ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΙΟ ΩΝ Kρυσταλλοδίοδος ή δίοδος επαφής ίοδος: συνδυασµός ηµιαγωγών τύπου Ρ και Ν 3. ίοδος-κυκλώµατα ιόδων - Ι.Σ. ΧΑΛΚΙΑ ΗΣ διαφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Ενισχυτές Μετρήσεων. 3.1 Ο διαφορικός Ενισχυτής

Ενισχυτές Μετρήσεων. 3.1 Ο διαφορικός Ενισχυτής 3 Ενισχυτές Μετρήσεων 3.1 Ο διαφορικός Ενισχυτής Πολλές φορές ένας ενισχυτής σχεδιάζεται ώστε να αποκρίνεται στη διαφορά µεταξύ δύο σηµάτων εισόδου. Ένας τέτοιος ενισχυτής ονοµάζεται ενισχυτής διαφοράς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. Σχ.7.1. Σύµβολο κοινού τελεστικού ενισχυτή και ισοδύναµο κύκλωµα.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. Σχ.7.1. Σύµβολο κοινού τελεστικού ενισχυτή και ισοδύναµο κύκλωµα. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 7. ΤΕΛΕΣΤΙΚΟΙ ΕΝΙΣΧΥΤΕΣ Ο τελεστικός ενισχυτής εφευρέθηκε κατά τη διάρκεια του δεύτερου παγκοσµίου πολέµου και. χρησιµοποιήθηκε αρχικά στα συστήµατα σκόπευσης των αντιαεροπορικών πυροβόλων για

Διαβάστε περισσότερα

9. Ενισχυτικές ιατάξεις- Ι.Σ. ΧΑΛΚΙΑ ΗΣ διαφάνεια 1 9. ΕΝΙΣΧΥΤΙΚΕΣ ΙΑΤΑΞΕΙΣ. Βασική λειτουργία ενισχυτικής διάταξης: να

9. Ενισχυτικές ιατάξεις- Ι.Σ. ΧΑΛΚΙΑ ΗΣ διαφάνεια 1 9. ΕΝΙΣΧΥΤΙΚΕΣ ΙΑΤΑΞΕΙΣ. Βασική λειτουργία ενισχυτικής διάταξης: να 9. Ενισχυτικές ιατάξεις- Ι.Σ. ΧΑΛΚΙΑ ΗΣ διαφάνεια 1 9. ΕΝΙΣΧΥΤΙΚΕΣ ΙΑΤΑΞΕΙΣ Βασική λειτουργία ενισχυτικής διάταξης: να ενισχύσει ένα σήµα (δηλ. να αυξήσει ονοµαστικά το µέγεθος της τάσης ή του ρεύµατος).

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΝΖΙΣΤΟΡΣ 1. ΟΜΗ ΚΑΙ ΑΡΧΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ ΙΠΟΛΙΚΟΥ ΤΡΑΝΖΙΣΤΟΡ

ΤΡΑΝΖΙΣΤΟΡΣ 1. ΟΜΗ ΚΑΙ ΑΡΧΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ ΙΠΟΛΙΚΟΥ ΤΡΑΝΖΙΣΤΟΡ ΤΡΑΝΖΙΣΤΟΡΣ 1. ΟΜΗ ΚΑΙ ΑΡΧΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ ΙΠΟΛΙΚΟΥ ΤΡΑΝΖΙΣΤΟΡ ΟΜΗ Το διπολικό τρανζίστορ (bipolar junction transistor-bjt) είναι ένας κρύσταλλος µε τρεις περιοχές εµπλουτισµένες µε προσµίξεις, δηλ. αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ AC-DC. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο ΒΑΣΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΞΑΡΤΗΜΑΤΑ - ΑΠΛΑ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ

ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ AC-DC. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο ΒΑΣΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΞΑΡΤΗΜΑΤΑ - ΑΠΛΑ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ AC-DC ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο ΒΑΣΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΞΑΡΤΗΜΑΤΑ - ΑΠΛΑ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ Βασικά στοιχεία κυκλωμάτων Ένα ηλεκτρονικό κύκλωμα αποτελείται από: Πηγή ενέργειας (τάσης ή ρεύματος) Αγωγούς Μονωτές

Διαβάστε περισσότερα

ΗΥ-121: Ηλεκτρονικά Κυκλώματα Γιώργος Δημητρακόπουλος. Βασικές Αρχές Ηλεκτρικών Κυκλωμάτων

ΗΥ-121: Ηλεκτρονικά Κυκλώματα Γιώργος Δημητρακόπουλος. Βασικές Αρχές Ηλεκτρικών Κυκλωμάτων Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Επιστήμης Υπολογιστών ΗΥ-121: Ηλεκτρονικά Κυκλώματα Γιώργος Δημητρακόπουλος Άνοιξη 2008 Βασικές Αρχές Ηλεκτρικών Κυκλωμάτων Ηλεκτρικό ρεύμα Το ρεύμα είναι αποτέλεσμα της κίνησης

Διαβάστε περισσότερα

Διπολικά τρανζίστορ (BJT)

Διπολικά τρανζίστορ (BJT) Διπολικά τρανζίστορ (BJT) Το τρανζίστορ npn Εκπομπός Σλλέκτης Βάση Σχηματική παράσταση το τρανζίστορ npn Περιοχές λειτοργίας διπολικού τρανζίστορ Περιοχή EBJ BJ Αποκοπή Ανάστροφα Ανάστροφα Εγκάρσια τομή

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογίστε τη Vout. Aπ: Άγει η κάτω δίοδος:

Υπολογίστε τη Vout. Aπ: Άγει η κάτω δίοδος: Παράδειγµα 8 Υπολογίστε τη Vout. Aπ: Άγει η κάτω δίοδος: 0,7 + 2200I 5V = 0 V D 4,3 I D = = 1, 95mA 2200 + 5 2200I D + Vout = 0 Vout=-0,7V Παράδειγµα 9 Το παρακάτω σχήµα παριστάνει κύκλωµα φόρτισης µιας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ MM505 ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΜΗΧΑΝΕΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟΙ ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΙ Εργαστήριο ο - Θεωρητικό Μέρος Βασικές ηλεκτρικές μετρήσεις σε συνεχές και εναλλασσόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΥΚΛΩΜΑΤΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΥΚΛΩΜΑΤΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΥΚΛΩΜΑΤΩΝ Ηλεκτρικό κύκλωμα ονομάζεται μια διάταξη που αποτελείται από ένα σύνολο ηλεκτρικών στοιχείων στα οποία κυκλοφορεί ηλεκτρικό ρεύμα. Τα βασικά ηλεκτρικά στοιχεία είναι οι γεννήτριες,

Διαβάστε περισσότερα

Φωτοδίοδος. 1.Σκοπός της άσκησης. 2.Θεωρητικό μέρος

Φωτοδίοδος. 1.Σκοπός της άσκησης. 2.Θεωρητικό μέρος Φωτοδίοδος 1.Σκοπός της άσκησης Ο σκοπός της άσκησης είναι να μελετήσουμε την συμπεριφορά μιας φωτιζόμενης επαφής p-n (φωτοδίοδος) όταν αυτή είναι ορθά και ανάστροφα πολωμένη και να χαράξουμε την χαρακτηριστική

Διαβάστε περισσότερα

Μετρολογικές Διατάξεις Μέτρησης Θερμοκρασίας. 4.1. Μετρολογικός Ενισχυτής τάσεων θερμοζεύγους Κ και η δοκιμή (testing).

Μετρολογικές Διατάξεις Μέτρησης Θερμοκρασίας. 4.1. Μετρολογικός Ενισχυτής τάσεων θερμοζεύγους Κ και η δοκιμή (testing). Κεφάλαιο 4 Μετρολογικές Διατάξεις Μέτρησης Θερμοκρασίας. 4.1. Μετρολογικός Ενισχυτής τάσεων θερμοζεύγους Κ και η δοκιμή (testing). Οι ενδείξεις (τάσεις εξόδου) των θερμοζευγών τύπου Κ είναι δύσκολο να

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ - ΧΑΛΚΙ ΑΣ 4. ΕΙ ΙΚΕΣ ΙΟ ΟΙ. ίοδος zener. Χαρακτηριστική καµπύλη διόδου zener. Χαρακτηριστική καµπύλη διόδου Zener

ΤΕΙ - ΧΑΛΚΙ ΑΣ 4. ΕΙ ΙΚΕΣ ΙΟ ΟΙ. ίοδος zener. Χαρακτηριστική καµπύλη διόδου zener. Χαρακτηριστική καµπύλη διόδου Zener 4. Ειδικές ίοδοι - Ι.Σ. ΧΑΛΚΙΑ ΗΣ διαφάνεια 1 4. ΕΙ ΙΚΕΣ ΙΟ ΟΙ ίοδος zener Χαρακτηριστική καµπύλη διόδου zener Τάση Zener ( 100-400 V για µια απλή δίοδο) -V Άνοδος Ι -Ι Κάθοδος V Τάση zener V Z I Ζ 0,7V

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΙΣΧΥΤΗΣ ΤΑΞΗΣ Α ME TO MULTISIM

ΕΝΙΣΧΥΤΗΣ ΤΑΞΗΣ Α ME TO MULTISIM ΜΑΘΗΜΑ : ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΑΛΟΓΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΕΝΙΣΧΥΤΗΣ ΤΑΞΗΣ Α ME TO MULTISIM Σκοπός: Η Εξέταση λειτουργίας του ενισχυτή κοινού εκπομπού και εντοπισμός βλαβών στο κύκλωμα με τη χρήση του προγράμματος προσομοίωσης

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά θέματα Ηλεκτρονικών 1

Ειδικά θέματα Ηλεκτρονικών 1 Ειδικά θέματα Ηλεκτρονικών 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1...2 ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΙΣΧΥΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ...2 Γενικά...2 1.1 Θεώρημα Μίλερ (Mller theorem)...10 1.2 Μπούτστραπινγκ (Boottrappng)...11 1.2.1 Αύξηση της σύνθετης

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονική Φυσική & Οπτικο-ηλεκτρονική Εισαγωγή

Ηλεκτρονική Φυσική & Οπτικο-ηλεκτρονική Εισαγωγή Ηλεκτρονική Φυσική & Οπτικο-ηλεκτρονική Εισαγωγή Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ α/α Τίτλος Μαθήματος Ωρες Διδασκαλίας ΣΥΝΟΛΟ Θεωρία Ασκ. Πράξης Εργαστ. 1 Μαθηματικά Ι 4 3 1 0 2 Φυσική 6 3 1 2 3 Η//N Φυσική & Οπτικοηλεκτρονική

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακές Ασκήσεις ΑΝΑΛΟΓΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ

Εργαστηριακές Ασκήσεις ΑΝΑΛΟΓΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Τ.Ε. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ Εργαστηριακές Ασκήσεις ΑΝΑΛΟΓΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ (μέσω προσομοίωσης) Γιάννης

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονική. Ενότητα 1: Εισαγωγή. Αγγελική Αραπογιάννη Τμήμα Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών

Ηλεκτρονική. Ενότητα 1: Εισαγωγή. Αγγελική Αραπογιάννη Τμήμα Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών Ηλεκτρονική Ενότητα : Εισαγωγή Αγγελική Αραπογιάννη Τμήμα Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών Περιεχόμενα ενότητας Ανασκόπηση των βασικών εννοιών, κανόνων και θεωρημάτων των γραμμικών δικτυωμάτων: κανόνες

Διαβάστε περισσότερα

8. ιακοπτική Λειτουργία Τρανζίστορ- Ι.Σ. Χαλκιάδης διαφάνεια 1. ιακοπτική λειτουργία: περιοχή κόρου: ON ΤΕΙ - ΧΑΛΚΙ ΑΣ. περιοχή αποκοπής: OFF

8. ιακοπτική Λειτουργία Τρανζίστορ- Ι.Σ. Χαλκιάδης διαφάνεια 1. ιακοπτική λειτουργία: περιοχή κόρου: ON ΤΕΙ - ΧΑΛΚΙ ΑΣ. περιοχή αποκοπής: OFF 8. ιακοπτική Λειτουργία Τρανζίστορ- Ι.Σ. Χαλκιάδης διαφάνεια 1 8. ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ Ο ΗΓΗΣΗΣ ΦΟΡΤΙΟΥ Το τρανζίστορ σαν διακόπτης ιακοπτική λειτουργία: περιοχή κόρου: ON περιοχή αποκοπής: OFF 8. ιακοπτική Λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

Ισοδύναμα Κυκλώματα και Μετασχηματισμοί

Ισοδύναμα Κυκλώματα και Μετασχηματισμοί Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Επιστήμης Υπολογιστών ΗΥ-121: Ηλεκτρονικά Κυκλώματα Γιώργος Δημητρακόπουλος Άνοιξη 2008 Ισοδύναμα Κυκλώματα και Μετασχηματισμοί Ισοδύναμα Κυκλώματα Thevenin-Norton Θεωρούμε ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΜΕ ΑΠΛΕΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΛΟΓΙΕΣ ΑΝΤΙΣΤΑΤΩΝ

ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΜΕ ΑΠΛΕΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΛΟΓΙΕΣ ΑΝΤΙΣΤΑΤΩΝ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΜΕ ΑΠΛΕΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΛΟΓΙΕΣ ΑΝΤΙΣΤΑΤΩΝ Αντιστάτες συνδεδεμένοι σε σειρά Όταν ν αντιστάτες ενός κυκλώματος διαρρέονται από το ίδιο ρεύμα τότε λέμε ότι οι αντιστάτες αυτοί είναι συνδεδεμένοι σε σειρά.

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο της άσκησης

Περιεχόμενο της άσκησης Προαπαιτούμενες γνώσεις Επαφή p- Στάθμη Fermi Χαρακτηριστική ρεύματος-τάσης Ορθή και ανάστροφη πόλωση Περιεχόμενο της άσκησης Οι επαφές p- παρουσιάζουν σημαντικό ενδιαφέρον επειδή βρίσκουν εφαρμογή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 7. Θερµοϊονικό φαινόµενο - ίοδος λυχνία

ΑΣΚΗΣΗ 7. Θερµοϊονικό φαινόµενο - ίοδος λυχνία ΑΣΚΗΣΗ 7 Θερµοϊονικό φαινόµενο - ίοδος λυχνία ΣΥΣΚΕΥΕΣ : Πηγή συνεχούς 0-50 Volts, πηγή 6V/2A, βολτόµετρο συνεχούς, αµπερόµετρο συνεχούς, βολτόµετρο, ροοστάτης. ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όταν η θερµοκρασία ενός

Διαβάστε περισσότερα

PWM (Pulse Width Modulation) Διαμόρφωση εύρους παλμών

PWM (Pulse Width Modulation) Διαμόρφωση εύρους παλμών PWM (Pulse Width Modulation) Διαμόρφωση εύρους παλμών Μία PWM κυματομορφή στην πραγματικότητα αποτελεί μία περιοδική κυματομορφή η οποία έχει δύο τμήματα. Το τμήμα ΟΝ στο οποίο η κυματομορφή έχει την μέγιστη

Διαβάστε περισσότερα

2 η ενότητα ΤΑ ΤΡΑΝΖΙΣΤΟΡ ΣΤΙΣ ΥΨΗΛΕΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΕΣ

2 η ενότητα ΤΑ ΤΡΑΝΖΙΣΤΟΡ ΣΤΙΣ ΥΨΗΛΕΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΕΣ ρ. Λάμρος Μισδούνης Καθηγητής 2 η ενότητα ΤΑ ΤΡΑΝΖΙΣΤΟΡ ΣΤΙΣ ΥΨΗΛΕΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΕΣ T.E.I. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Τ.Ε. 1 Περιεχόμενα 2 ης ενότητας Στην δεύτερη ενότητα θα ασχοληθούμε με

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση 3 (2 µον.) Ε 1. ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ Ι,2 η ΕΞΕΤ. ΠΕΡΙΟ. ΕΑΡ. ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2003-2004

Ερώτηση 3 (2 µον.) Ε 1. ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ Ι,2 η ΕΞΕΤ. ΠΕΡΙΟ. ΕΑΡ. ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2003-2004 ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ Ι,2 η ΕΞΕΤ. ΠΕΡΙΟ. ΕΑΡ. ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2003-2004 Ερώτηση 1 (2 µον.) Το σχ. (α) δείχνει το κύκλωµα ενός περιοριστή. Από τη χαρακτηριστική καµπύλη τάσης εισόδου-εξόδου V out =

Διαβάστε περισσότερα

Θεώρημα Βolzano. Κατηγορία 1 η. 11.1 Δίνεται η συνάρτηση:

Θεώρημα Βolzano. Κατηγορία 1 η. 11.1 Δίνεται η συνάρτηση: Κατηγορία η Θεώρημα Βolzano Τρόπος αντιμετώπισης:. Όταν μας ζητούν να εξετάσουμε αν ισχύει το θεώρημα Bolzano για μια συνάρτηση f σε ένα διάστημα [, ] τότε: Εξετάζουμε την συνέχεια της f στο [, ] (αν η

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΡΕΥΜΑΤΟΣ

ΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΡΕΥΜΑΤΟΣ ΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΡΕΥΜΑΤΟΣ Οι γεννήτριες συνεχούς ρεύματος διαχωρίζονται στις ακόλουθες κατηγορίες: Ανεξάρτητης (ξένης) διέγερσης. Παράλληλης διέγερσης. Διέγερσης σειράς. Αθροιστικής σύνθετης διέγερσης.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΧΕΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΡΕΥΜΑ

ΣΥΝΕΧΕΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΡΕΥΜΑ ΣΥΝΕΧΕΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΡΕΥΜΑ Τι είναι αυτό που προϋποθέτει την ύπαρξη μιας συνεχούς προσανατολισμένης ροής ηλεκτρονίων; Με την επίδραση διαφοράς δυναμικού ασκείται δύναμη στα ελεύθερα ηλεκτρόνια του μεταλλικού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΉΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤAΣΕΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2009 Επιμέλεια: Νεκτάριος Πρωτοπαπάς ΟΜΑΔΑ Α

ΑΠΑΝΤΉΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤAΣΕΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2009 Επιμέλεια: Νεκτάριος Πρωτοπαπάς ΟΜΑΔΑ Α Α.1 Σωστή απάντηση είναι η β. ΑΠΑΝΤΉΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤAΣΕΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 009 Επιμέλεια: Νεκτάριος Πρωτοπαπάς ΟΜΑΔΑ Α Α. Σωστή απάντηση είναι η δ. Σχόλιο: Η μετατροπή των αριθμών που δίνονται

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική Γ.Π. Β Λυκείου 1 Τράπεζα Θεμάτων (Ηλεκτρισμός) ΘΕΜΑ Β1 (15438)

Φυσική Γ.Π. Β Λυκείου 1 Τράπεζα Θεμάτων (Ηλεκτρισμός) ΘΕΜΑ Β1 (15438) Φυσική Γ.Π. Β Λυκείου 1 Τράπεζα Θεμάτων (Ηλεκτρισμός) ΘΕΜΑ Β1 (15438) ΘΕΜΑ Β2 (14731) Α. Σωστή απάντηση είναι η α. Β. Από τον ορισμό της έντασης: = = = 10 5 = 50 Β. Η σύνδεση που προτείνεται στο α δείχνει

Διαβάστε περισσότερα

Τελεστικοί Ενισχυτές-Ι.Σ. Χαλκιάδης διαφάνεια 1

Τελεστικοί Ενισχυτές-Ι.Σ. Χαλκιάδης διαφάνεια 1 Τελεστικοί Ενισχυτές-Ι.Σ. Χαλκιάδης διαφάνεια. ΤΕΛΕΣΤΙΚΟΙ ΕΝΙΣΧΥΤΕΣ (Τ.Ε. ή OpAmps) ιαφορικοί Ενισχυτές: ενισχυτές που έχουν δυο εισόδους και µια έξοδο. Τελεστικοί Ενισχυτές (Τ.Ε.): διαφορικοί ενισχυτές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 1 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο 1. Aν ο ρυθμός μεταβολής της ταχύτητας ενός σώματος είναι σταθερός, τότε το σώμα: (i) Ηρεμεί. (ii) Κινείται με σταθερή ταχύτητα. (iii) Κινείται με μεταβαλλόμενη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΙΣΧΥΤΗΣ ΜΕ ΣΥΖΕΥΞΗ ΜΕΣΩ ΠΥΚΝΩΤΗ

ΕΝΙΣΧΥΤΗΣ ΜΕ ΣΥΖΕΥΞΗ ΜΕΣΩ ΠΥΚΝΩΤΗ ΕΝΙΣΧΥΤΗΣ ΜΕ ΣΥΖΕΥΞΗ ΜΕΣΩ ΠΥΚΝΩΤΗ ΕΠΩΝΥΜΟ ΟΝΟΜΑ Α.Μ. ΤΜΗΜΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ:.... /..../ 20.. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ:.... /..../ 20.. ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Τ.Ε. ΣΤΟΧΟΙ η κατανόηση

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 5 ΧΡΟΝΑ ΕΜΠΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΔΕΥΣΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΑΔΑ Α Α1. Για τις ημιτελείς προτάσεις Α1.1 έως Α1.4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και, δίπλα σε κάθε αριθμό,

Διαβάστε περισσότερα

i C + i R i C + i R = 0 C du dt + u R = 0 du dt + u RC = 0 0 RC dt ln u = t du u = 1 RC dt i C = i R = u R = U 0 t > 0.

i C + i R i C + i R = 0 C du dt + u R = 0 du dt + u RC = 0 0 RC dt ln u = t du u = 1 RC dt i C = i R = u R = U 0 t > 0. Α. Δροσόπουλος 6 Ιανουαρίου 2010 Περιεχόμενα 1 Κυκλώματα πρώτης τάξης 2 1.1 Εκφόρτιση κυκλωμάτων RC πρώτης τάξης.................................. 2 1.2 Εκφόρτιση κυκλωμάτων RL πρώτης τάξης...................................

Διαβάστε περισσότερα

A1.1 Σε κύκλωμα εναλλασσόμενου ρεύματος δίνεται η διανυσματική παράσταση των διανυσμάτων τάσης V 0 και έντασης ρεύματος I 0 που

A1.1 Σε κύκλωμα εναλλασσόμενου ρεύματος δίνεται η διανυσματική παράσταση των διανυσμάτων τάσης V 0 και έντασης ρεύματος I 0 που ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ)

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Λιαπέρδος ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ. Κριτική Ανάγνωση: Αγγελική Αραπογιάννη. Επιμέλεια πολυμεσικού διαδραστικού υλικού: Γιώργος Θεοφάνους

Γιάννης Λιαπέρδος ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ. Κριτική Ανάγνωση: Αγγελική Αραπογιάννη. Επιμέλεια πολυμεσικού διαδραστικού υλικού: Γιώργος Θεοφάνους Γιάννης Λιαπέρδος ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ Κριτική Ανάγνωση: Αγγελική Αραπογιάννη Επιμέλεια πολυμεσικού διαδραστικού υλικού: Γιώργος Θεοφάνους Copyright ΣΕΑΒ, 2015 Το παρόν έργο αδειοδοτείται υπό τους

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2013

ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2013 ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ A1. Για τις ημιτελείς προτάσεις Α1.1 και Α1. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ A1. Για τις ηµιτελείς προτάσεις Α1.1 και Α1. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της πρότασης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Καβάλας. Τμήμα Ηλεκτρολογίας. Θέμα: Μελέτη συχνοτικής απόκρισης ηλεκτρονικών κυκλωμάτων.

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Καβάλας. Τμήμα Ηλεκτρολογίας. Θέμα: Μελέτη συχνοτικής απόκρισης ηλεκτρονικών κυκλωμάτων. Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Καβάλας Τμήμα Ηλεκτρολογίας ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Θέμα: Μελέτη συχνοτικής απόκρισης ηλεκτρονικών κυκλωμάτων. Μαστοράκης Ιωάννης Τσιμπίσης Σωτήρης Υπεύθυνος : Μαγκαφάς Λυκούργος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ Ι. Σημειώσεις Εργαστηριακών Ασκήσεων

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ Ι. Σημειώσεις Εργαστηριακών Ασκήσεων ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών Υπολογιστών Τομέας Ηλεκτρικών Βιομηχανικών Διατάξεων και Συστημάτων Αποφάσεων ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ Ι Σημειώσεις Εργαστηριακών

Διαβάστε περισσότερα

K14 Αναλογικά Ηλεκτρονικά 9: Διαφορικός Ενισχυτής Τελεστικός Ενισχυτής

K14 Αναλογικά Ηλεκτρονικά 9: Διαφορικός Ενισχυτής Τελεστικός Ενισχυτής K14 Αναλογικά Ηλεκτρονικά 9: Διαφορικός Ενισχυτής Τελεστικός Ενισχυτής Γιάννης Λιαπέρδος TEI Πελοποννήσου Σχολή Τεχνολογικών Εφαρμογών Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής ΤΕ Γενικά Περιεχόμενα 1 Γενικά 2 Διαφορικός

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α Α

ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α Α ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α Α Για τις παρακάτω προτάσεις, Α.. έως και Α.4., να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

- Η ισοδύναμη πηγή τάσης Thevenin (V ή VT) είναι ίση με τη τάση ανοικτού κυκλώματος VAB.

- Η ισοδύναμη πηγή τάσης Thevenin (V ή VT) είναι ίση με τη τάση ανοικτού κυκλώματος VAB. ΘΕΩΡΗΜΑ THEVENIN Κάθε γραμμικό ενεργό κύκλωμα με εξωτερικούς ακροδέκτες Α, Β μπορεί να αντικατασταθεί από μια πηγή τάση V (ή VT) σε σειρά με μια σύνθετη αντίσταση Z (ή ZT), όπως φαίνεται στο παρακάτω σχήμα.

Διαβάστε περισσότερα

Συλλογή μεταφορά και έλεγχος Δεδομένων. Μέτρηση και Έλεγχος Θερμοκρασίας

Συλλογή μεταφορά και έλεγχος Δεδομένων. Μέτρηση και Έλεγχος Θερμοκρασίας Συλλογή μεταφορά και έλεγχος Δεδομένων Μέτρηση και Έλεγχος Θερμοκρασίας ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Να γνωρίσει ο μαθητής τους βασικούς τύπους αισθητηρίων θερμοκρασίας καθώς και κυκλώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΥ Α. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΑΧΥΤΗΤΑΣ D.C. ΚΙΝΗΤΗΡΑ

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΥ Α. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΑΧΥΤΗΤΑΣ D.C. ΚΙΝΗΤΗΡΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ. ΓΕΝΙΚΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΥ Α. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΑΧΥΤΗΤΑΣ D.C. ΚΙΝΗΤΗΡΑ Σε ένα ανοιχτό σύστημα με συνάρτηση μεταφοράς G η έξοδος Υ και είσοδος Χ συνδέονται με τη σχέση: Y=G*Χ

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονική ΙΙ 5 ο εξάμηνο

Ηλεκτρονική ΙΙ 5 ο εξάμηνο 5 ο εξάμηνο Αλκης Χατζόπουλος Καθηγητής Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχ. και Μηχ. Υπολογιστών Α.Π.Θ. Εργαστήριο Ηλεκτρονικής 1/33 Αλκης Χατζόπουλος - Eργαστήριο Ηλεκτρονικής Τμ.Η.Μ.Μ.Υ. Α.Π.Θ. 5 ο εξάμηνο 1. Διαφορικός

Διαβάστε περισσότερα

0 Φυσική Γενικής Παιδείας Β Λυκείου Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα - 3.2. Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα. Κώστας Παρασύρης - Φυσικός

0 Φυσική Γενικής Παιδείας Β Λυκείου Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα - 3.2. Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα. Κώστας Παρασύρης - Φυσικός 0 Φυσική Γενικής Παιδείας Β Λυκείου Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα - 3. Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα Φυσική Γενικής Παιδείας Β Λυκείου Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα -. Ηλεκτρική πηγή Ηλεκτρικό ρεύμα Ο ρόλος της ηλεκτρικής

Διαβάστε περισσότερα

- Η ισοδύναµη πηγήτάσηςthevenin (V ή VT) είναι ίση µε τητάση ανοικτού κυκλώµατος VAB.

- Η ισοδύναµη πηγήτάσηςthevenin (V ή VT) είναι ίση µε τητάση ανοικτού κυκλώµατος VAB. ΘΕΩΡΗΜΑ THEVENIN Κάθε γραµµικό ενεργό κύκλωµα µε εξωτερικούς ακροδέκτες Α, Β µπορεί να αντικατασταθεί από µια πηγή τάση V (ή VT) σε σειρά µε µια σύνθετη αντίσταση Z (ή ZT), όπως φαίνεται στο παρακάτω σχήµα.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΤΙΣ ΜΗΧΑΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΤΙΣ ΜΗΧΑΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΤΙΣ ΜΗΧΑΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ Θέµα Α Στις ερωτήσεις 1-4 να βρείτε τη σωστή απάντηση. Α1. Για κάποιο χρονικό διάστηµα t, η πολικότητα του πυκνωτή και

Διαβάστε περισσότερα

Ένα σύστημα εκτελεί ελεύθερη ταλάντωση όταν διεγερθεί κατάλληλα και αφεθεί στη συνέχεια ελεύθερο να

Ένα σύστημα εκτελεί ελεύθερη ταλάντωση όταν διεγερθεί κατάλληλα και αφεθεί στη συνέχεια ελεύθερο να ΕΞΑΝΑΓΚΑΣΜΕΝΕΣ ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ Α. Εξαναγκασμένες μηχανικές ταλαντώσεις Ελεύθερη - αμείωτη ταλάντωση και ποια η συχνότητα και η περίοδος της. Ένα σύστημα εκτελεί ελεύθερη ταλάντωση όταν διεγερθεί κατάλληλα

Διαβάστε περισσότερα

EΦΑΡΜΟΓΕΣ ΔΙΟΔΟΥ ΣΤΟΧΟΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

EΦΑΡΜΟΓΕΣ ΔΙΟΔΟΥ ΣΤΟΧΟΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Εφαρμογές Διόδου 61 ΦΑΡΜΟΓΕΣ ΔΙΟΔΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ.1..3.4.5.6.7.8.9.1.11.1.13.14 Εισαγωγή Ανάλυση Ευθείας Φόρτου Συνδεσμολογίες Διόδων σε Σειρά Συνδεσμολογίες Διόδων Παράλληλα και σε Σειρά/Παράλληλα Πύλες AND/O

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδίαση Ηλεκτρονικών Κυκλωμάτων RF

Σχεδίαση Ηλεκτρονικών Κυκλωμάτων RF ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Σχεδίαση Ηλεκτρονικών Κυκλωμάτων F Ενότητα: Φίλτρα και Επαναληπτικές Ασκήσεις Στυλιανός Μυτιληναίος Τμήμα Ηλεκτρονικής, Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονικά Ισχύος. ίοδος

Ηλεκτρονικά Ισχύος. ίοδος Ηλεκτρονικά Ισχύος Πρόκειται για στοιχεία κατασκευασμένα από υλικά με συγκεκριμένες μη γραμμικές ηλεκτρικές ιδιότητες (ημιαγωγά στοιχεία) Τα κυριότερα από τα στοιχεία αυτά είναι: Η δίοδος Το thyristor

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονική Φυσική (Εργαστήριο) ρ. Κ. Ι. ηµητρίου ΙΟ ΟΙ

Ηλεκτρονική Φυσική (Εργαστήριο) ρ. Κ. Ι. ηµητρίου ΙΟ ΟΙ Ηλεκτρονική Φυσική (Εργαστήριο) ρ. Κ. Ι. ηµητρίου ΙΟ ΟΙ Για να κατανοήσουµε τη λειτουργία και το ρόλο των διόδων µέσα σε ένα κύκλωµα, θα πρέπει πρώτα να µελετήσουµε τους ηµιαγωγούς, υλικά που περιέχουν

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρολογία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001

Ηλεκτρολογία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 Ηλεκτρολογία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 Ζήτηµα 1ο Στις ερωτήσεις Α.1. και Α.2. να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα της σωστής απάντησης. Α.1. Για να πραγµατοποιηθεί η σύνδεση σε αστέρα τριφασικού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 1 η ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΤΕΣ ΙΣΧΥΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Στόχοι της εργαστηριακής άσκησης είναι η εξοικείωση των σπουδαστών με την:

ΑΣΚΗΣΗ 1 η ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΤΕΣ ΙΣΧΥΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Στόχοι της εργαστηριακής άσκησης είναι η εξοικείωση των σπουδαστών με την: Σκοπός της Άσκησης: ΑΣΚΗΣΗ η ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΤΕΣ ΙΣΧΥΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στόχοι της εργαστηριακής άσκησης είναι η εξοικείωση των σπουδαστών με την: α. Κατασκευή μετασχηματιστών. β. Αρχή λειτουργίας μετασχηματιστών.

Διαβάστε περισσότερα

και έντασης ρεύματος I 0 που περιστρέφονται με γωνιακή ταχύτητα ω. Το κύκλωμα περιλαμβάνει: α. μόνο ωμική αντίσταση β. μόνο ιδανικό πηνίο

και έντασης ρεύματος I 0 που περιστρέφονται με γωνιακή ταχύτητα ω. Το κύκλωμα περιλαμβάνει: α. μόνο ωμική αντίσταση β. μόνο ιδανικό πηνίο ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) ΣΥΝΟΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ Α. Θεωρητικό Μέρος MM205 ΗΛΕΚΤΡΟΤΕΧΝΙΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ Εργαστήριο 1 ο Όργανα μέτρησης ηλεκτρικών μεγεθών Μετρήσεις στο συνεχές ρεύμα

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονικά Στοιχεία και Κυκλώματα ΙΙ. Εισαγωγή σε Ενισχυτές

Ηλεκτρονικά Στοιχεία και Κυκλώματα ΙΙ. Εισαγωγή σε Ενισχυτές Ηλεκτρονικά Στοιχεία και Κυκλώματα ΙΙ Εισαγωγή στα Ολο. Κυκλ. Βασική Φυσική MO Ενισχυτέςενόςσταδίου Διαφορικοί Ενισχυτές Καθρέφτες Ρεύματος Απόκριση Συχνότητας Ηλεκτρικός Θόρυβος Ανατροφοδότηση Σχεδιασμός

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρολογία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001

Ηλεκτρολογία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 Ηλεκτρολογία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Στις ερωτήσεις Α.1. και Α.2. να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα της σωστής απάντησης. Α.1. Για να πραγµατοποιηθεί η σύνδεση

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΥΛΙΚΑ & ΣΧΕΔΙΑΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΥΛΙΚΑ & ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΥΛΙΚΑ & ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο ΑΝΤΙΣΤΑΣΕΙΣ Θερμική ενέργεια Q και Ισχύς Ρ Όταν μια αντίσταση R διαρρέεται από ρεύμα Ι για χρόνο t, τότε παράγεται θερμική ενέργεια Q. Για το συνεχές ρεύμα η ισχύς

Διαβάστε περισσότερα

9.9 Ανεξαρτησία του επικαμπυλίου ολοκληρώματος από την καμπύλη ολοκληρώσεως. Συνάρτηση δυναμικού

9.9 Ανεξαρτησία του επικαμπυλίου ολοκληρώματος από την καμπύλη ολοκληρώσεως. Συνάρτηση δυναμικού 1 2 Τα θεωρήματα του Green, Stokes και Gauss 211 9.9 Ανεξαρτησία του επικαμπυλίου ολοκληρώματος από την καμπύλη ολοκληρώσεως. Συνάρτηση δυναμικού Ήδη στην παράγραφο 5.7 ασχοληθήκαμε με την ύπαρξη συνάρτησης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Ο τελεστικός ενισχυτής είναι ένα προκατασκευασμένο κύκλωμα μικρών διαστάσεων που συμπεριφέρεται ως ενισχυτής τάσης, και έχει πολύ μεγάλο κέρδος, πολλές φορές της τάξης του 10 4 και 10 6. Ο τελεστικός

Διαβάστε περισσότερα

1 Αριθμητική κινητής υποδιαστολής και σφάλματα στρογγύλευσης

1 Αριθμητική κινητής υποδιαστολής και σφάλματα στρογγύλευσης 1 Αριθμητική κινητής υποδιαστολής και σφάλματα στρογγύλευσης Στη συγκεκριμένη ενότητα εξετάζουμε θέματα σχετικά με την αριθμητική πεπερασμένης ακρίβειας που χρησιμοποιούν οι σημερινοί υπολογιστές και τα

Διαβάστε περισσότερα

Για τις παρακάτω προτάσεις, Α.1 έως και Α.5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της πρότασης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στο σωστό

Για τις παρακάτω προτάσεις, Α.1 έως και Α.5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της πρότασης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στο σωστό ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Για τις παρακάτω προτάσεις, Α.1 έως και Α.5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της πρότασης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στο σωστό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ. Εργαστήριο Φυσικής IΙ. Μελέτη της απόδοσης φωτοβολταϊκού στοιχείου με χρήση υπολογιστή. 1. Σκοπός. 2. Σύντομο θεωρητικό μέρος

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ. Εργαστήριο Φυσικής IΙ. Μελέτη της απόδοσης φωτοβολταϊκού στοιχείου με χρήση υπολογιστή. 1. Σκοπός. 2. Σύντομο θεωρητικό μέρος ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1. Σκοπός Το φωτοβολταϊκό στοιχείο είναι μία διάταξη ημιαγωγών η οποία μετατρέπει την φωτεινή ενέργεια που προσπίπτει σε αυτήν σε ηλεκτρική.. Όταν αυτή φωτιστεί με φωτόνια κατάλληλης συχνότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 28 ΜΑΪΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) : ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρικά Κυκλώματα & Δίκτυα ΙΙ. Ανασκόπηση Κεφαλαίου

Ηλεκτρικά Κυκλώματα & Δίκτυα ΙΙ. Ανασκόπηση Κεφαλαίου Ηλεκτρικά Κυκλώματα & Δίκτυα ΙΙ Εισαγωγή στα Ολο. Κυκλ. Βασική Φυσική MOS Ενισχυτές ενός σταδίου Διαφορικοί Ενισχυτές Καθρέφτες Ρεύματος Απόκριση Συχνότητας Ηλεκτρικός Θόρυβος Ανατροφοδότηση Σχεδιασμός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ή ΕΜΠΕ ΗΣΗ;

ΣΥΝΘΕΤΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ή ΕΜΠΕ ΗΣΗ; ΣΥΝΘΕΤΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ή ΕΜΠΕ ΗΣΗ; Γράφει ο Ντίνος Νοµικός SV1GK Ε Ι Σ Α Γ Ω Γ Η Ένα από τα σηµαντικότερα µεγέθη που πρέπει να γνωρίζει κάποιος για την µελέτη µιας κεραίας είναι και η σύνθετη αντίσταση που

Διαβάστε περισσότερα

5. Τροφοδοτικά - Ι.Σ. ΧΑΛΚΙΑ ΗΣ διαφάνεια 1. Ανορθωµένη τάση Εξοµαλυµένη τάση Σταθεροποιηµένη τάση. Σχηµατικό διάγραµµα τροφοδοτικού

5. Τροφοδοτικά - Ι.Σ. ΧΑΛΚΙΑ ΗΣ διαφάνεια 1. Ανορθωµένη τάση Εξοµαλυµένη τάση Σταθεροποιηµένη τάση. Σχηµατικό διάγραµµα τροφοδοτικού 5. Τροφοδοτικά - Ι.Σ. ΧΑΛΚΙΑ ΗΣ διαφάνεια 1 5. ΤΡΟΦΟ ΟΤΙΚΑ 220 V, 50 Hz. 0 V Μετασχηµατιστής Ανορθωµένη τάση Εξοµαλυµένη τάση Σταθεροποιηµένη τάση 0 V 0 V Ανορθωτής Σχηµατικό διάγραµµα τροφοδοτικού Φίλτρο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΕΣΤΙΚΟΣ ΕΝΙΣΧΥΤΗΣ - Λύσεις ασκήσεων στην ενότητα

ΤΕΛΕΣΤΙΚΟΣ ΕΝΙΣΧΥΤΗΣ - Λύσεις ασκήσεων στην ενότητα ΤΕΛΕΣΤΙΚΟΣ ΕΝΙΣΧΥΤΗΣ - Λύσεις ασκήσεων στην ενότητα 1. Να αναφέρετε τρεις τεχνολογικούς τομείς στους οποίους χρησιμοποιούνται οι τελεστικοί ενισχυτές. Τρεις τεχνολογικοί τομείς που οι τελεστικοί ενισχυτές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΑΝΑΓΚΑΣΜΕΝΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΤΑΛΑΝΤΩΣΗ Ο ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΚ ΟΧΕΣ ΤΟΥ

ΕΞΑΝΑΓΚΑΣΜΕΝΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΤΑΛΑΝΤΩΣΗ Ο ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΚ ΟΧΕΣ ΤΟΥ η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΕΞΑΝΑΓΚΑΣΜΕΝΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΤΑΛΑΝΤΩΣΗ Ο ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΚ ΟΧΕΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΣΕ ΚΥΚΛΩΜΑ -L-C ΣΕ ΣΕΙΡΑ Κύκλωµα που αποτελείται από ωµική αντίσταση,ιδανικό πηνίο µε συντελεστή αυτεπαγωγής L

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 5 ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ

Άσκηση 5 ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ Άσκηση 5 ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ 1. ΓΕΝΙΚΑ Τα ηλιακά στοιχεία χρησιμοποιούνται για τη μετατροπή του φωτός (που αποτελεί μία μορφή ηλεκτρομαγνητικής ενέργειας) σε ηλεκτρική ενέργεια. Κατασκευάζονται από

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιακά Ηλεκτρονικά. Μάθηµα 4ο.. Λιούπης

Ψηφιακά Ηλεκτρονικά. Μάθηµα 4ο.. Λιούπης Ψηφιακά Ηλεκτρονικά Μάθηµα 4ο. Λιούπης Λογική συζευγµένου εκποµπού Emitter-coupled logic (ECL) Χρησιµοποιούνται BJT transistor, µόνο στην ενεργή περιοχή Εµφανίζονται µικρές αλλαγές δυναµικού µεταξύ των

Διαβάστε περισσότερα

Σχήμα Χαμηλοδιαβατά φίλτρα:

Σχήμα Χαμηλοδιαβατά φίλτρα: ΦΙΛΤΡΑ 6.. ΦΙΛΤΡΑ Το φίλτρο είναι ένα σύστημα του οποίου η απόκριση συχνότητας παίρνει σημαντικές τιμές μόνο για συγκεκριμένες ζώνες του άξονα συχνοτήτων. Στο Σχήμα 6.6 δείχνουμε την απόκριση συχνότητας

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική Γενικής Παιδείας Β Λυκείου. Τράπεζα θεμάτων

Φυσική Γενικής Παιδείας Β Λυκείου. Τράπεζα θεμάτων Φυσική Γενικής Παιδείας Β Λυκείου Τράπεζα θεμάτων Φώτης Μπαμπάτσικος www.askisopolis.gr Συνεχές Ηλεκτρικό ρεύμα Β Θέμα Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα Θέμα Β _005 Β.1 Διαθέτουμε μια ηλεκτρική πηγή με ηλεκτρεγερτική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ & ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ & ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ 1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ & ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ Α. Α. Χατζόπουλος ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ Ι ΕΡΓΑΣΤΗΡΙAKEΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονική. Ενότητα 3: Δίοδος. Αγγελική Αραπογιάννη Τμήμα Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών

Ηλεκτρονική. Ενότητα 3: Δίοδος. Αγγελική Αραπογιάννη Τμήμα Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών Ηλεκτρονική Αγγελική Αραπογιάννη Τμήμα Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών Περιεχόμενα ενότητας (1/2) Η ιδανική δίοδος και η χρήση της. Η πραγματική χαρακτηριστική - της διόδου πυριτίου. Τα γραμμικά μοντέλα

Διαβάστε περισσότερα