Μετάβαση στην εμμηνόπαυση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Μετάβαση στην εμμηνόπαυση"

Transcript

1 19(2):11-116, 27 Aνασκόπηση Μετάβαση στην εμμηνόπαυση Π.Δ. Κανταρτζή Π. Πολυχρόνου Δ.Γ. Γουλής Ι. Παπαδήμας Ι.Ν. Μπόντης Μονάδα Ενδοκρινολογίας Αναπαραγωγής, Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική ΑΠΘ Αλληλογραφία: Δημήτριος Γ. Γουλής Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική ΑΠΘ, ΓΝΘ Παπαγεωργίου Περιφερειακή Οδός, Νέα Ευκαρπία 563 Θεσσαλονίκη Τηλ.: Ε-mail: Κατατέθηκε: 3/3/7 Εγκρίθηκε: 28/6/7 ΠερIληψη Η εμμηνόπαυση αποτελεί τη μόνιμη διακοπή της εμμήνου ρύσης και σηματοδοτεί το τέλος της αναπαραγωγικής δυνατότητας της γυναίκας. Η εμμηνόπαυση βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο του ερευνητικού ενδιαφέροντος, καθώς έχει σημειωθεί μεγάλη αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης, το οποίο στο δυτικό κόσμο προσδιορίζεται στα τριάντα περίπου έτη μετά από την εμμηνόπαυση. Η «μετάβαση στην εμμηνόπαυση» (menopausal transition), που ως όρος έχει αντικαταστήσει την «περιεμμηνόπαυση», ξεκινά με την έναρξη των πρώτων διαταραχών της εμμήνου ρύσης και ολοκληρώνεται με την τελευταία έμμηνο ρύση. Χαρακτηρίζεται από αυξημένο ρυθμό ατρησίας των ωοθυλακίων και σημαντική ελάττωση του αριθμού τους στην ωοθήκη. Καθώς ο αριθμός των ωοθυλακίων ελαττώνεται, τα επίπεδα της ανασταλτίνης B ελαττώνονται κατά ανάλογο τρόπο. Η ελάττωση των επιπέδων της ανασταλτίνης B οδηγεί σε αύξηση των επιπέδων της θυλακιοτρόπου ορμόνης (FSH). Τα υψηλά επίπεδα της FSH προκαλούν τη στρατολόγηση πολλών ωοθυλακίων. Η ενδογενής αυτή υπερδιέγερση των ωοθηκών παρομοιάζεται με μια ήπια μορφή συνδρόμου υπερδιέγερσης των ωοθηκών από εξωγενώς χορηγούμενες γοναδοτροπίνες. Επιπρόσθετα, παρατηρείται μία σχετική αντίσταση του υποθαλάμου και της υπόφυσης στη δράση των οιστρογόνων. Οι ορμονικές αυτές μεταβολές αντικατοπτρίζονται στη συνήθη συμπτωματολογία των γυναικών κατά τη μετάβαση στην εμμηνόπαυση. Όροι ευρετηρίου: εμμηνόπαυση, περιεμμηνόπαυση, μετάβαση στην εμμηνόπαυση, θυλακιοτρόπος ορμόνη ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΟΡΙΣΜΟΙ Η εμμηνόπαυση με τις βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της βρίσκεται τα τελευταία έτη στο επίκεντρο τόσο του ερευνητικού όσο και του κλινικού ενδιαφέροντος. Ο κυριότερος λόγος είναι η αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης της γυναίκας, το οποίο στο δυτικό κόσμο προσδιορίζεται στα τριάντα περίπου έτη μετά από την εμμηνόπαυση, χρονικό διάστημα που ήταν μόλις δέκα έτη το 19 και μηδενικό το Εκτός από την αύξηση αυτή, εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η προσπάθεια διατήρησης της καλής ποιότητας της ζωής της γυναίκας, ακόμη και χωρίς τις ευεργετικές δράσεις των οιστρογόνων. Η εμμηνόπαυση αποτελεί τη μόνιμη διακοπή της εμμήνου ρύσης και σηματοδοτεί το τέλος της αναπαραγωγικής δυνατότητας της γυναίκας. Ο όρος 11

2 ΚανταρτζΗ και συν. ΜετΑβαση στην εμμηνοπαυση Ανασταλτίνη Α (ng/i) Μετάβαση στην εμμηνόπαυση ( έτη ) Ανασταλτίνη Β (ng/i) Οιστραδιόλη ( pmol/i) Μετάβαση στην εμμηνόπαυση ( έτη ) FSI ( iu/i) Σχήμα 1. Μεταβολές των επιπέδων της ανασταλτίνης Α και Β κατά τη μετάβαση στην εμμηνόπαυση 11. Σχήμα 2. Μεταβολές των επιπέδων της οιστραδιόλης και της FSH κατά τη μετάβαση στην εμμηνόπαυση 11. «εμμηνόπαυση» είναι συνώνυμος με την τελευταία έμμηνο ρύση. Μπορεί να ορισθεί μόνο αναδρομικά, μετά από την πάροδο δώδεκα μηνών αμηνόρροιας, απουσία άλλου αιτιολογικού παράγοντα 2. Ο όρος «περιεμμηνόπαυση» περιλαμβάνει το χρονικό διάστημα αμέσως πριν από την εμμηνόπαυση, κατά το οποίο αρχίζουν οι βιολογικές, ενδοκρινικές και κλινικές μεταβολές, καθώς και το πρώτο έτος μετά από την εμμηνόπαυση. Ο όρος «κλιμακτήριο» ή «κλιμακτήριος περίοδος» αναφέρεται στην περίοδο της ζωής της γυναίκας που βρίσκεται μεταξύ της αναπαραγωγικής περιόδου και του γήρατος και με αυτήν την έννοια αποτελεί ένα χρονικό διάστημα ευρύτερο της περιεμμηνόπαυσης 3. Οι περισσότεροι ερευνητές προτείνουν τη μη χρησιμοποίηση των όρων «περιεμμηνόπαυση» και «κλιμακτήριο», τουλάχιστον σε επιστημονικά κείμενα, διότι δημιουργούν σύγχυση. Αντ αυτών, προτείνεται ο όρος «μετάβαση στην εμμηνόπαυση» ( menopausal transition ). Η «μετάβαση στην εμμηνόπαυση» ξεκινά με την έναρξη των διαταραχών της εμμήνου ρύσης και τερματίζεται με την τελευταία έμμηνο ρύση 2. Η διάμεση ηλικία εμφάνισης της τελευταίας εμμήνου ρύσης είναι τα 51,3 έτη, ενώ η μετάβαση στην εμμηνόπαυση αρχίζει από την ηλικία των 7 ετών, δηλαδή διαρκεί περίπου τέσσερα έτη. ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Η μετάβαση στην εμμηνόπαυση χαρακτηρίζεται από δύο κύριες παθοφυσιολογικές οντότητες: την προοδευτική εξάντληση των ωοθυλακίων και τις ορμονικές μεταβολές, που οφείλονται κυρίως σε μεταβολές στον άξονα «υποθάλαμος υπόφυση ωοθήκες». Μηχανισμοί εξάντλησης των ωοθυλακίων Τα ωογόνια αποτελούν τις πλέον άωρες μορφές των γεννητικών κυττάρων της γυναίκας. Τα γεννητικά αυτά κύτταρα πολλαπλασιάζονται με μιτωτική διαίρεση από τον τρίτο μέχρι τον έβδομο μήνα της εμβρυϊκής ζωής. Με την έναρξη της πρώτης μειωτικής διαίρεσης μετασχηματίζονται σε ωοκύτταρα και μπορούν να παραμείνουν 111 στην πρόφαση της πρώτης μειωτικής διαίρεσης, μέσα στα αρχέγονα ωοθυλάκια, έως και 5 χρόνια. Ο μεγαλύτερος πληθυσμός των ωοκυττάρων στις ωοθήκες, περίπου επτά εκατομμύρια, παρατηρείται κατά τον πέμπτο μήνα της εμβρυϊκής ζωής. Τον ένατο μήνα υπάρχουν μόνον αρχέγονα ωοθυλάκια, τα οποία ενεργοποιούνται για να εισέλθουν στη δεξαμενή των πρωτογενών ωοθυλακίων. Κατά τη γέννηση, στις ωοθήκες έχουν παραμείνει συνολικά 5. έως 8. ωοθυλάκια, καθώς ήδη έχει υποστεί ατρησία το 8% από αυτά, ενώ κατά την εφηβεία έχουν παραμείνει μόνο 25. ωοθυλάκια, καθώς έχει υποστεί ατρησία το 95% του αρχικού αριθμού τους 5. Περίπου 5 ωοθυλάκια θα υποστούν ωοθυλακιορρηξία κατά τη διάρκεια της αναπαραγωγικής ζωής της γυναίκας, ενώ κατά την εμμηνόπαυση έχουν απομείνει στις ωοθήκες λιγότερα από 1. ωοθυλάκια 6. Ο ρυθμός ελάττωσης της ωοθηκικής δεξαμενής των ωοθυλακίων αυξάνεται δραματικά με την πάροδο των ετών. Τα 25. περίπου ωοθυλάκια που υπάρχουν κατά την εφηβεία ελαττώνονται στα 25. κατά το 35 ο έτος της ηλικίας, με ραγδαία έκτοτε ελάττωση έως την έλευση της εμμηνόπαυσης 7. Υπολογίστηκε ότι ο ετήσιος ρυθμός ελάττωσης του αριθμού τους ανέρχεται σε 5% μέχρι την ηλικία των 37 ετών, ενώ στη συνέχεια αυξάνεται σε 12% 8. Εκτός όμως από τον αριθμό, αλλαγές παρατηρούνται και στην ποιότητα των ωαρίων που έχουν απομείνει στην ωοθήκη. Έτσι, ενώ το ποσοστό επιτυχίας σε κύκλους εξωσωματικής γονιμοποίησης (IVF) ανέρχεται στο 3%, όταν γυναίκες μεγαλύτερες των ετών χρησιμοποιούν ωάρια νεαρών δοτριών, το ποσοστό αυτό ελαττώνεται στο 5,6% όταν χρησιμοποιούν δικά τους ωάρια 9. Ανατομικό υπόβαθρο αυτής της κλινικής παρατήρησης αποτελεί η ελάττωση του μεγέθους των ωοθυλακίων και η λέπτυνση της κοκκιώδους στιβάδας τους, σε σχέση με γυναίκες νεαρότερης ηλικίας 1. Ορμονικές μεταβολές Η πρωιμότερη ορμονική μεταβολή που παρατηρείται κατά τη μετάβαση στην εμμηνόπαυση είναι η ελάττωση

3 των επιπέδων της ανασταλτίνης Β στην ωοθυλακική φάση του κύκλου 11 (σχήμα 1). Η ανασταλτίνη Β παράγεται από τα κύτταρα της κοκκιώδους στιβάδας των πρωτογενών ωοθυλακίων καθώς και των ωοθυλακίων που μόλις έχουν σχηματίσει άντρο. Καθώς ο αριθμός των πρωτογενών ωοθυλακίων ελαττώνεται, τα επίπεδα της ανασταλτίνης Β ελαττώνονται κατά ανάλογο τρόπο 12. Η ελάττωση των επιπέδων της ανασταλτίνης Β οδηγεί σε αύξηση των επιπέδων της θυλακιοτρόπου ορμόνης (FSH). Τα υψηλά επίπεδα της FSH προκαλούν τη στρατολόγηση πολλών ωοθυλακίων και αυξημένη παραγωγή οιστρογόνων, τα οποία παράγονται από τα κυρίαρχα ωοθυλάκια. Η ενδογενής αυτή υπερδιέγερση των ωοθηκών παρομοιάζεται με μια ήπια μορφή συνδρόμου υπερδιέγερσης των ωοθηκών, σε αντιστοιχία με αυτό που προκαλείται από εξωγενώς χορηγούμενες γοναδοτροπίνες και εξηγεί την υπεροιστρογοναιμία που παρατηρείται αρκετές φορές κατά την πρώιμη φάση της μετάβασης στην εμμηνόπαυση 13. Η ανασταλτίνη Α, η οποία παράγεται από το κυρίαρχο ωοθυλάκιο και το ωχρό σωμάτιο, αρχικά δεν επηρεάζεται σημαντικά, στη συνέχεια όμως παρουσιάζει ελάττωση των επιπέδων της 1 (σχήμα 1). Επίσης, έχει καταγραφεί αύξηση των επιπέδων της ακτιβίνης Α, χωρίς ωστόσο να έχει διευκρινιστεί αν η αύξηση αυτή παίζει σημαντικό ρόλο στη διέγερση της έκκρισης της FSH 15. Η ελάττωση των επιπέδων της ανασταλτίνης Β και η επακόλουθη αύξηση των επιπέδων της FSH είναι δύο φαινόμενα που πιθανό να συμβαίνουν καθ όλη τη διάρκεια της αναπαραγωγικής ζωής της γυναίκας, φθάνουν όμως σε κριτικό επίπεδο κατά τη μετάβαση στην εμμηνόπαυση. Έχει παρατηρηθεί ότι ακόμη και σε πρώιμα στάδια της αναπαραγωγικής ζωής, που χαρακτηρίζονται από φυσιολογικούς ωορρηκτικούς κύκλους, τα επίπεδα της FSH και της ωχρινοτρόπου ορμόνης (LH) παρουσιάζουν αύξηση με την πάροδο του χρόνου. Έχουν βρεθεί αυξημένα επίπεδα FSH ήδη από την ηλικία των 29 3 ετών, η αύξηση όμως είναι περισσότερο εκσεσημασμένη μετά τα έτη 16. Πρέπει να τονισθεί ότι η ικανότητα ωορρηξίας διατηρείται σε κάποιο βαθμό κατά τη μετάβαση στην εμμηνόπαυση. Έχει βρεθεί ωστόσο ότι η αναλογία των ωορρηκτικών κύκλων μειώνεται από περίπου 6%, που είναι έξι έτη πριν από την τελευταία έμμηνο ρύση, σε 1% κατά τους τελευταίους μήνες 17. Η ελάττωση της αναλογίας των ωορρηκτικών κύκλων δεν οφείλεται μόνο στην εξάντληση της δεξαμενής των ωοθυλακίων, αλλά και σε μεταβολές του κεντρικού νευρικού συστήματος. Έχει παρατηρηθεί μία σχετική έλλειψη ευαισθησίας του υποθαλάμου και της υπόφυσης στα οιστρογόνα κατά τη μετάβαση στην εμμηνόπαυση. Αυτό έχει ως συνέπεια την απουσία της θετικής παλίνδρομης δράσης (positive feedback) της οιστραδιόλης και επομένως της εκκριτικής αιχμής της LH, που είναι απαραίτητη για την ωορρηξία 18. Στην πρώιμη φάση της μετάβασης στην εμμηνόπαυση, οι τιμές της οιστραδιόλης, αν και παρουσιάζουν διακυμάνσεις, διατηρούνται σε αρκετά υψηλά επίπεδα. Ωστόσο, τους μήνες πριν από την τελευταία έμμηνο ρύση παρατηρείται σημαντική μείωσή τους (σχήμα 2). Στη συνέχεια αρχίζει να εγκαθίσταται η εικόνα του υπεργοναδοτροπικού υπογοναδισμού, με σποραδικά επεισόδια αύξησης της οιστραδιόλης και σπάνια επεισόδια παραγωγής προγεστερόνης, απότοκου ωοθυλακιορρηξίας. Μετά από την τελευταία έμμηνο ρύση η προγεστερόνη απουσιάζει σταθερά 19. Εκτός από τα οιστρογόνα, μετά από την εμμηνόπαυση μειώνεται η παραγωγή και των ανδρογόνων. Ωστόσο, ενώ η παραγωγή των οιστρογόνων ανέρχεται περίπου στο 2% της αντίστοιχης προεμμηνοπαυσιακής, η παραγωγή των ανδρογόνων ανέρχεται στο 7% της αντίστοιχης προεμμηνοπαυσιακής, με αποτέλεσμα σχετική υπερανδρογοναιμία. Η παραγωγή ανδρογόνων από τις ωοθήκες μετεμμηνοπαυσιακών γυναικών εξακολουθεί να εξαρτάται από τις γοναδοτροπίνες, σε μικρότερο όμως βαθμό από ό,τι στην προεμμηνόπαυση. Τα δύο κύρια ανδρογόνα είναι η τεστοστερόνη και η Δ -ανδροστενεδιόνη. Η τεστοστερόνη παράγεται πριν την εμμηνόπαυση με ρυθμό 25μg ανά ημέρα. Το 25% αυτής της ποσότητας είναι η ωοθηκική συνεισφορά, ενώ το υπόλοιπο η επινεφριδική. Μετά από την εμμηνόπαυση, ο ρυθμός παραγωγής ελαττώνεται σε 18μg ανά ημέρα, από τα οποία το % παράγεται από τις ωοθήκες και το υπόλοιπο 6% από τα επινεφρίδια 2. Η τεστοστερόνη αρωματοποιείται στην περιφέρεια σε οιστραδιόλη. Η Δ -ανδροστενεδιόνη παράγεται πριν την εμμηνόπαυση με ρυθμό 3mg ανά ημέρα. Το 5% αυτής της ποσότητας είναι η ωοθηκική συνεισφορά, ενώ το υπόλοιπο η επινεφριδική. Μετά από την εμμηνόπαυση, ο ρυθμός παραγωγής ελαττώνεται σε 1,5mg ανά ημέρα, από τα οποία μόνο το 2% παράγεται από τις ωοθήκες, ενώ το υπόλοιπο 6% από τα επινεφρίδια. Η Δ -ανδροστενεδιόνη αρωματοποιείται σε οιστρόνη, αποτελώντας την κύρια πηγή παραγωγής του πλέον σημαντικού μετεμμηνοπαυσιακού οιστρογόνου. Εκτός από τις μεταβολές του άξονα «υποθάλαμος υπόφυση ωοθήκες» κατά τη μετάβαση στην εμμηνόπαυση λαμβάνουν χώρα μια σειρά από ενδοκρινικές μεταβολές, καθώς και γενικότερες μεταβολές του μεταβολισμού 21. Μεταξύ αυτών ιδιαίτερη θέση κατέχουν η ελάττωση των επιπέδων της αυξητικής ορμόνης (GH) και του IGF-Ι 22, η ελάττωση των στεροειδών του φλοιού των επινεφριδίων (DHEA, DHEA-S και Δ -ανδροστενεδιόνης), η αύξηση της αντίστασης στην ινσουλίνη 23 με την αντιρροπιστική υπερινσουλιναιμία 2 και η ελάττωση της μελατονίνης από την επίφυση 25,26. Έχει βρεθεί ότι ο IGF- Ι ασκεί άμεση δράση στους οστεοβλάστες και έχει συσχετισθεί θετικά με την οστική πυκνότητα. Επίσης, τόσο η ινσουλίνη, όσο και η GH ασκούν δράση στα λιποκύτταρα και έχουν συσχετισθεί με την αύξηση του βάρους 27. Η κλινική σημασία αυτών των μεταβολών στις επιπτώσεις 112

4 ΚανταρτζΗ και συν. ΜετΑβαση στην εμμηνοπαυση Στάδια Ορολογία Διάρκεια Εμμην. κύκλος Ορμόνες Τελευταία έμμηνος ρύση ΤΕΡ Αναπαραγωγική Μετάβαση στην εμμηνόπαυση Μετεμμηνόπαυση Πρώιμη Peak Όψιμη Πρώιμη Όψιμη Πρώιμη Όψιμη Περιεμμηνόπαυση Ποικίλη Ποικίλη α β Μέχρι 1 ετ ετη το θάνατο Ποικίλης διάρκειας έως κ.φ Φυσιολογικός Ποικίλη διάρκεια κύκλου (> 7 ημ. διαφορά από κ.φ.) >2 χαμένοι κύκλοι και διάστημα αμηνόρροιας (>6 ημ) Κανένας κύκλος FSH κ.φ. FSH FSH FSH 12 μήνες αμμηνορ Σχήμα 3. To σύστημα STRAW για τη σταδιοποίηση της μετάβασης στην εμμηνόπαυση 11. της εμμηνόπαυσης μένει να αποδειχθεί. ΣΤΑΔΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΜΜΗΝΟ- ΠΑΥΣΗ Η δημιουργία ενός συστήματος σταδιοποίησης για τη μετάβαση στην εμμηνόπαυση θεωρείται απαραίτητη, τόσο για ερευνητικούς σκοπούς όσο και για την κλινική πράξη. Από το 21 έχει επικρατήσει η χρησιμοποίηση του συστήματος STRAW (Stages of Reproductive Aging Workshop) 2. Το σύστημα αυτό αποτελείται από επτά στάδια με την εμμηναρχή και την τελευταία έμμηνο ρύση να αποτελούν τα δύο σταθερά σημεία (σχήμα 3). Τα στάδια έχουν ποικίλη διάρκεια, είναι ανεξάρτητα από την ηλικία και ορίζονται κυρίως από την κανονικότητα και τη διάρκεια του κύκλου και δευτερευόντως από τα επίπεδα της FSH. Πέντε στάδια προηγούνται και δύο έπονται της τελευταίας εμμήνου ρύσης. Το στάδιο 5 αναφέρεται στην πρώιμη φάση, το στην αιχμή και το 3 στην όψιμη φάση της αναπαραγωγικής περιόδου. Το στάδιο 2 αναφέρεται στην πρώιμη φάση και το 1 στην όψιμη φάση της μετάβασης στην εμμηνόπαυση. Η περίοδος μετά από την εμμηνόπαυση διαιρείται στο στάδιο +1a, που αποτελεί το πρώτο έτος μετά από την τελευταία έμμηνο ρύση, το +1b, που αναφέρεται στα 2 5 έτη μετά από την εμμηνόπαυση, και το στάδιο +2, που αναφέρεται στα υπόλοιπα έτη, μετά από το πέμπτο. Η εμμηναρχή σηματοδοτεί την έναρξη της αναπαραγωγικής περιόδου και την είσοδο στο στάδιο 5, κατά το οποίο οι κύκλοι από ακανόνιστοι που είναι στην αρχή ομαλοποιούνται. Στο στάδιο οι κύκλοι είναι φυσιολογικοί και η ικανότητα γονιμοποίησης άριστη. Ήδη από το επόμενο στάδιο 3 παρατηρείται ήπια αύξηση της FSH, οι κύκλοι αν και παραμένουν κανονικοί μικραίνουν σε διάρκεια (περίπου κατά δύο ημέρες, ενώ κλινικά η γυναίκα μπορεί να εμφανίζει συμπτώματα προεμμηνορυσιακού συνδρόμου συνοδευόμενα από τάση των μαστών, μεταβολές του θυμικού, ημικρανίες ή ακόμη και ήπια αγγειοκινητικά συμπτώματα. Το στάδιο 2 χαρακτηρίζεται από μεταβολές της διάρκειας του κύκλου, η οποία μπορεί να διαφέρει κατά επτά ή περισσότερες ημέρες από τη φυσιολογική ή τη διάρκεια του προηγούμενου σταδίου ( 3). Τα επίπεδα της FSH είναι αυξημένα και συνεχίζουν να αυξάνονται καθ όλη τη διάρκεια της μετάβασης στην εμμηνόπαυση, αλλά και στην πρώιμη φάση της μετεμμηνόπαυσης. Στο στάδιο 1 παρατηρείται απώλεια τουλάχιστον δύο κύκλων και χρονικό διάστημα τουλάχιστον 6 ημερών χωρίς έμμηνο ρύση. Η διαίρεση της μετεμμηνοπαυσιακής περιόδου σε πρώιμη και όψιμη φάση στηρίζεται στην παρουσία έντονων αγγειοκινητικών συμπτωμάτων και υψηλού ρυθμού απώλειας οστίτη ιστού κατά την πρώιμη φάση, που ομαλοποιούνται κατά την όψιμη φάση. ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ Οι κλινικές εκδηλώσεις της μετάβασης στην εμμηνόπαυση αρχίζουν αρκετούς μήνες ή και έτη μετά από την έναρξη των ορμονικών μεταβολών. Η περίοδος αυτή χαρακτηρίζεται από μεγάλη διακύμανση στην παραγωγή των οιστρογόνων, ωστόσο τα επίπεδά τους είναι κατά μέσο όρο αυξημένα 28. Τα χαρακτηριστικά αγγειοκινητικά συμπτώματα της μετάβασης στην εμμηνόπαυση φαίνεται να εμφανίζονται περισσότερο σε διαστήματα απότομης πτώσης των οιστρογόνων, παρά σε περιόδους όπου τα επίπεδα των οιστρογόνων είναι σταθερά χαμηλά. Τα υψηλά επίπεδα των οιστρογόνων οδηγούν σε πάχυνση του ενδομητρίου και μηνορραγίες, οι οποίες αυ- 113

5 ξάνονται σε ποσοστό μεγαλύτερο του 2% σε σχέση με τις προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες 29. Υπάρχει επίσης τάση για αύξηση του μεγέθους πολυπόδων και ινομυωμάτων, τα οποία προκαλούν μητρορραγίες. Σταγονοειδής αιμόρροια μπορεί να εμφανισθεί στη μέση του κύκλου. Η γονιμότητα είναι ελαττωμένη, αλλά σε περίπτωση που επιτευχθεί σύλληψη οι αυτόματες αποβολές συμβαίνουν σε ποσοστό μεγαλύτερο του 5%, ποσοστό τουλάχιστον διπλάσιο από αυτό που έχει παρατηρηθεί σε προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες 3. Ποικιλία μη ειδικών συμπτωμάτων έχει παρατηρηθεί κατά τη μετάβαση στην εμμηνόπαυση, όπως διαταραχές του ύπνου, διαταραχές της μνήμης, κόπωση και ευερεθιστότητα 31. Οι απότομες αλλαγές στην ψυχική σφαίρα της γυναίκας που παρατηρούνται έχουν αποδοθεί, εκτός από τις μεταβολές των οιστρογόνων, στην αύξηση της δραστηριότητας του άξονα «υποθάλαμος υπόφυση επινεφρίδια» και στην αύξηση της παραγωγής νορεπινεφρίνης, οι οποίες επίσης φαίνεται να σχετίζονται με τα οιστρογόνα. Αρκετά παράδοξο είναι το γεγονός ότι, παρ όλη την κυμαινόμενη, αλλά κατά μέσο όρο αυξημένη, παραγωγή οιστρογόνων, η οστική πυκνότητα, κυρίως αυτή του σπογγώδους οστού, μειώνεται κατά 2% ανά έτος, δηλαδή με ρυθμό μεγαλύτερο από τον αντίστοιχο ρυθμό που παρατηρείται κατά τα πρώτα χρόνια της εγκατεστημένης εμμηνόπαυσης. Οι ωοθηκικές και ορμονικές μεταβολές που παρατηρούνται αντικατοπτρίζονται στη διάρκεια του εμμηνορυσιακού κύκλου. Έτσι, κατά τα πρώτα στάδια της μετάβασης στην εμμηνόπαυση, η διάρκεια του κύκλου ελαττώνεται εξαιτίας της ελάττωσης της παραγωγικής φάσης, ενώ η διάρκεια της εκκριτικής φάσης παραμένει σταθερή 32. Η ελάττωση της παραγωγικής φάσης από 1 σε 8, κατά μέσο όρο, ημέρες οφείλεται στην υπερδιέγερση που δέχονται οι ωοθήκες από την αύξηση των ενδογενών γοναδοτροπινών, με αποτέλεσμα την ταχύτερη αύξηση του επικρατούντος ωοθυλακίου 33. Βαθμιαία, καθώς ο αριθμός των ωοθυλακίων μειώνεται συνεχώς, η διάρκεια του κύκλου αυξάνει, με αποτέλεσμα την παρουσία εμμήνου ρύσης κάθε δύο έως τρεις μήνες μέχρι την εγκατάσταση της εμμηνόπαυσης 3. Για την αντιμετώπιση των διαταραχών της εμμήνου ρύσης, μετά από τον αποκλεισμό άλλων αιτιολογικών παραγόντων, συστήνεται η χρησιμοποίηση συνδυασμένων από του στόματος αντισυλληπτικών δισκίων, εφόσον βέβαια δεν υπάρχουν αντενδείξεις. Εναλλακτικά, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ορμονική θεραπεία υποκατάστασης για μικρό χρονικό διάστημα, ειδικά αν έχει προηγηθεί αμηνόρροια διάρκειας τουλάχιστον έξι μηνών 31. Η χρησιμοποίηση προγεσταγόνων δεν αποκλείεται, αν και συστηματική ανασκόπηση έδειξε ότι η κυκλική χορήγηση οξικής μεδροξυπρογεστερόνης δεν είναι αποτελεσματική για την αντιμετώπιση των μητρορραγιών κατά τη μετάβαση στην εμμηνόπαυση 35, ενώ υπάρχουν επιφυλάξεις και για τη δυσμενή επίπτωσή της στην οστική πυκνότητα 36. Για την αντιμετώπιση των αγγειοκινητικών συμπτωμάτων προτείνεται η χορήγηση ορμονικής θεραπείας υποκατάστασης για μικρό χρονικό διάστημα 31. Σε γυναίκες που δεν επιθυμούν να λάβουν ορμονική θεραπεία μπορούν να χορηγηθούν κλονιδίνη, προγεσταγόνα και αναστολείς της επαναπρόσληψης της σεροτονίνης σε μικρές δόσεις 31. ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΩΟΘΗΚΙΚΗΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Ο προσδιορισμός της δεξαμενής των ωοθυλακίων σε δεδομένη χρονική στιγμή αποτελεί σημαντική κλινική ανάγκη που γίνεται ακόμη μεγαλύτερη, καθώς όλο και περισσότερες γυναίκες επιθυμούν να τεκνοποιήσoυν σε προχωρημένη ηλικία. Ωστόσο, παρά τις κλινικές και ενδοκρινολογικές μεταβολές που παρατηρούνται κατά τη μετάβαση στην εμμηνόπαυση, δεν φαίνεται να υπάρχει κάποιος παράγοντας που να μπορεί να προβλέψει με ακρίβεια την επέλευση της εμμηνόπαυσης σε μία γυναίκα. Έχει υπολογισθεί ότι, αν μία γυναίκα έχει αμηνόρροια διάρκειας 3 11 μηνών, τότε κατά πολύ μεγάλη πιθανότητα (περίπου 95%) θα επέλθει η εμμηνόπαυση εντός των επόμενων τεσσάρων ετών 37. Από την άλλη πλευρά, γυναίκες οι οποίες έχουν αμηνόρροια διάρκειας ενός έτους, έχουν 1,5% πιθανότητα να εμφανίσουν αυτόματη έμμηνο ρύση στο μέλλον, αν η ηλικία τους είναι μεταξύ 5 9 ετών και,5%, αν είναι άνω των 53 ετών 38. Η αύξηση των επιπέδων της FSH στην πρώιμη ωοθυλακική φάση του κύκλου σε γυναίκες άνω των 35 ετών έχει συσχετισθεί με πτωχή πρόγνωση, σε σχέση με τη μελλοντική γονιμότητα 39. Ωστόσο τα επίπεδα της FSH μεταβάλλονται από κύκλο σε κύκλο και δεν μπορούν να αποτελούν ασφαλή δείκτη της μετάβασης στην εμμηνόπαυση. Έχει βρεθεί ότι γυναίκες στο μέσο της δεκαετίας των ετών με φυσιολογικά επίπεδα FSH σε ένα κύκλο έχουν 3% πιθανότητα να έχουν αυξημένα επίπεδα σε έναν επόμενο κύκλο. Τα επίπεδα άλλων ορμονών, όπως της οιστραδιόλης, της προγεστερόνης, της LH, της ανασταλτίνης Α και της ανασταλτίνης Β, επίσης δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως δείκτες, είτε γιατί οι τιμές τους παρουσιάζουν σημαντική φυσιολογική μεταβλητότητα είτε γιατί δεν μπορούν να προβλέψουν με ακρίβεια την εμμηνόπαυση 1. Τα ωοθυλάκια αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος του όγκου της ωοθήκης. Καθώς ο αριθμός τους μειώνεται, κατά τη μετάβαση στην εμμηνόπαυση, παρατηρείται σημαντική ελάττωση του όγκου των ωοθηκών. Ο αριθμός των ωοθυλακίων με άντρο, που μπορεί να μετρηθεί με διακολπικό υπερηχογράφημα, έχει βρεθεί ότι ελαττώνεται προοδευτικά με την πάροδο της ηλικίας 2 και θα μπορούσε να αποτελέσει, σε συνδυασμό με τις 11

6 ΚανταρτζΗ και συν. ορμονικές μεταβολές, δείκτη της ωοθηκικής επάρκειας. Ωστόσο, η παρουσία αγγειοκινητικών συμπτωμάτων και διαταραχών της εμμήνου ρύσης είναι αρκετή για να διαγνωσθεί ότι μία γυναίκα εισέρχεται στη μετάβαση στην εμμηνόπαυση, ακόμη και χωρίς ενδελεχή εργαστηριακό έλεγχο 31. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η μετάβαση στην εμμηνόπαυση είναι μία περίοδος σημαντικών μεταβολών τόσο στο επίπεδο των ωοθηκών, όσο και στον άξονα «υποθάλαμος υπόφυση ωοθήκες». Τα τελευταία έτη γίνονται σημαντικές πρόοδοι στην εξακρίβωση των παθοφυσιολογικών μηχανισμών που υπεισέρχονται σε αυτή τη διαδικασία, ώστε να καταστεί δυνατή η παρέμβαση για την αντιμετώπιση των δυσάρεστων επιπτώσεων της στην ποιότητα της ζωής της γυναίκας. Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει κάποιος μεμονωμένος ορμονικός παράγοντας που να μπορεί να προβλέψει με ακρίβεια τη χρονική στιγμή εγκατάστασης της εμμηνόπαυσης. Μελλοντικά κάτι τέτοιο θα ήταν εξαιρετικά χρήσιμο, καθώς αυξάνεται όλο και περισσότερο το ποσοστό των γυναικών που επιθυμούν να τεκνοποιήσουν σε προχωρημένη ηλικία. Summary Kantartzi PD, Polychronou P, Goulis DG, Papadimas J, Bontis JN Menopausal transition Helen Obstet Gynecol 19(2):11-116, 27 Menopause is the permanent cessation of menstruation and signifies the end of reproductive age. Menopause has attracted great scientific interest as life expectancy has increased significantly. The modern term menopausal transition has replaced the term perimenopause. Menopausal transition starts with the onset of the first menstrual irregularity and ends with the final menstrual period. It is characterized by an increased rate of attrition of the ovarian follicles that results in their depletion within the ovary. As a consequence, the production of inhibin B is reduced and the physiologic restraint of Follicle- Stimulating Hormone (FSH) is removed. The increase in circulating FSH causes an exacerbation of follicular response that resembles a mild ovarian hyperstimulation syndrome, like the one caused by exogenous administration of gonadotrophins. There is also evidence that hypothalamus and pituitary do not respond normally to estrogen. These changes are the background for the clinical picture of menopausal transition. Keywords: menopause, perimenopause, menopausal transition, follicle-stimulating hormone 115 ΜετΑβαση στην εμμηνοπαυση BΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Wise P, Smith M, Dubal D, Wilson M, Krajnak K, Rosewell K. Neuroendocrine influences and repercussions of the menopause. Endocr Rev 1999; 2: Soules MR, Sherman S, Parrott E, Rebar R, Santoro N, Utian W, et al. Executive summary: Stages of Reproductive Aging Workshop (STRAW). Fertil Steril 21; 76: Utian WH. The International Menopause Society menopause-related terminology definitions. Climacteric 1999; 2: McKinlay SM. The normal menopause transition: an overview. Maturitas 1996; 23: Zapantis G, Santoro N. The menopausal transition: characteristics and management. Best Pract Res Clin Endocrinol Metab 23; 17: Lamberts SW. The endocrinology of gonadal involution: menopause and andropause. Ann Endocrinol (Paris) 23; 6: Faddy M, Gosden R, Gougeon A, Richardson S, Nelson J. Accelerated disappearance of ovarian follicles in mid-life: implications for forecasting menopause. Hum Reprod 1992; 7: Scheffer GJ, Broekmans FJ, Dorland M, Habbema JD, Looman CW, Te Velde ER. Antral follicle counts by transvaginal ultrasonography are related to age in women with proven natural fertility. Fertil Steril 1999; 72: Schmidt-Saros C. Infertility in the older woman. Clin Obstet Gynecol 1998; 1: Seifer D, Gardiner D, Ferreira K, Peluso J. Apoptosis as a function of ovarian reserve in women undergoing in vitro fertilisation. Fertil Steril 1996; 66: Burger HG, Dudley EC, Robertson DM, Dennerstein L. Hormonal changes in the menopause transition. Recent Prog Horm Res 22; 57: Klein Ν, Illingworth P, Groome Ν, McNeilly A, Battaglia D, Soules M. Decreased inhibin Β secretion is associated with the FSH rise in older, ovulatory women: Α study of serum and follicular fluid levels of dimeric inhibin Α and B in spontaneous menstrual cycles. J Clin Endocrinol Metab 1996; 81: Santoro N, Brown JR, Adel T, Skurnick JH. Characterization of reproductive hormonal dynamics in the perimenopause. J Clin Endocrinol Metab 1996; 81: Burger HG, Dudley EC, Hopper JL, Groome N, Guthrie JR, Green A, et al. Prospectively measured levels of serum follicle-stimulating hormone, estradiol, and the dimeric inhibins during the menopausal transition in a population-based cohort of women. J

7 Clin Endocrinol Metab 1999; 8: Santoro N, Adel T, Skurnick JH. Decreased inhibin tone and increased activin A secretion characterize reproductive aging in women. Fertil Steril 1999; 71: Ahmed-Ebbiary NA, Lenton EA, Cooke ID. Hypothalamic-pituitary ageing: progressive increase in FSH and LH concentrations throughout the reproductive life in regularly menstruating women. Clin Endocrinol 199; 1: Rannevik G, Jeppsson S, Johnell O, Bjerre B, Laurell- Borulf Y, Svanberg L, et al. A longitudinal study of the perimenopausal transition: altered profiles of steroid and pituitary hormones, SHBG and bone mineral density. Maturitas 1995; 21: Weiss G, Skurnick JH, Goldsmith LT, Santoro NF, Park SJ. Menopause and hypothalamic-pituitary sensitivity to estrogen. JAMA 2; 292: Santoro N. The menopausal transition. Am J Med 25; 118(12B):8S-13S. 2. Labrie F. Extragonadal synthesis of sex steroids: intracrinology. Ann Endocrinol (Paris) 23; 6: Klein Ν, Soules M. Endocrine changes of the perimenopause. Clinic Obstet Gynecol 1998; 1: Giustina A, Veldhuis J. Pathophysiology of the neuroregulation of growth hormone secretion in experimental animals and the human. Endocr Rev 1998; 19: Sowers M, Derby C, Jannausch ML, Torrens JI, Pasternak R. Insulin resistance, hemostatic factors, and hormone interactions in pre- and perimenopausal women: SWAN. J Clin Endocrinol Metab 23; 88: Wing R, Mathews K, Kuller L, Smith D, Becker D, Plantinga PL, et al. Environmental and familial contributions to insulin levels and change in insulin levels in middle aged women. JAMA 1992; 268: Guthrie J, Dennerstein L, Hopper J, Burger Η. Hot flushes, menstrual status and hormone levels in a population-based sample of midlife women. J Clin Endocrinol Metab 1996; 88: Okatani Y, Morioka N, Vakatsuki A. Changes in nocturnal melatonin secretion in perimenopausal women. Correlation with endogenous estrogen concentrations. J Pineal Res 2; 28: Panotopoulos G, Ruiz J, Raison J, Guy-Grand B, Basdevant Α. Menopause, fat and lean distribution in obese women. Maturitas 1996; 25: Ballinger C, Browning M, Smith A. Hormone profiles and psychological symptoms in perimenopausal women. Maturitas 1987; 9: Shiedler S, DeVane G, Kalra P, Benirschke Κ, Lasley B. Ovarian-pituitary hormone interactions during the perimenopause. Maturitas 1989; 11: Tarlatzis BC, Zepiridis L. Perimenopausal conception. Ann N Y Acad Sci 23; 997: The Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine. The menopausal transition. Fertil Steril 26; 86( suppl):s253 S Hardy R, Kuh D. Reproductive characteristics and the age at inception of the perimenopause in a British National Cohort. Am J Epidemiol 1999; 19: Weinstein M, Gorrindo T, Riley A, Mormino J, Niedfeldt J, Singer B, et al. Timing of menopause and patterns of menstrual bleeding. Am J Epidemiol 23; 158: Den Tonkelaar Ι, Te Velde E, Looman C. Menstrual cycle length preceding menopause in relation to age at menopause. Maturitas 1998; 29: Lethaby A, Irvine G, Cameron I. Cyclical progestogens for heavy menstrual bleeding. Cochrane Database Syst Rev 2; CD Cundy T, Cornish J, Roberts H, Elder H, Reid IR. Spinal bone density in women using depot medroxyprogesterone acetate. Obstet Gynecol 1998; 92: Dudley EC, Hopper JL, Taffe J, Guthrie JR, Burger HG, Dennerstein L. Using longitudinal data to define the perimenopause by menstrual cycle characteristics. Climacteric 1998; 1: Wallace RB, Sherman BM, Bean JA, Treloar AE, Schlabaugh L. Probability of menopause with increasing duration of amenorrhea in middle-aged women. Am J Obstet Gynecol 1979; 135: Pearlstone AC, Fournet N, Gambone JC, Pang SC, Buyalos RP. Ovulation induction in women age and older: the importance of basal follicle-stimulating hormone level and chronological age. Fertil Steril 1992; 58: Belisle S, Blake J, Basson R, Desindes S, Graves G, Grigoriadis S, et al. Canadian consensus conference on menopause, 26 update. J Obstet Gynaecol Can 26; 28(2 Suppl.1):S7-S9. 1. Sherman S. Defining the menopausal transition. Am J Med 25; 118(12B):3S 7S. 2. Renaud RL, Macler J, Dervain I, Ehret MC, Aron C, Plas-Roser S, et al. Echographic study of follicular maturation and ovulation during the normal menstrual cycle. Fertil Steril 198; 33:

Μετάβαση στην εµµηνόπαυση: παθοφυσιολογία, συµπτωµατολογία και αντιµετώπιση

Μετάβαση στην εµµηνόπαυση: παθοφυσιολογία, συµπτωµατολογία και αντιµετώπιση 20 Μετάβαση στην εµµηνόπαυση: παθοφυσιολογία, συµπτωµατολογία και αντιµετώπιση Α. ΒΡΥΩΝΙΔΟΥ, Ν. ΚΛΩΝΑΡΗΣ Τμήμα Ενδοκρινολογίας, Διαβήτη και Μεταβολισμού, Ν.Ε.Ε.Σ, Αθήνα Εισαγωγή φυσιολογική αναπαραγωγική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ Μετεµµηνοπαυσιακό Ορµονικό Προφίλ (Για µετεµµηνοπαυσιακούς και ακανόνιστους κύκλους) Η εµµηνόπαυση προκαλείται από σταδιακή µεταβολή της ευαισθησίας των ωοθηκών προς τις Γοναδοτροπίνες

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση

Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση Α Μαιευτική - Γυναικολογική Κλινική ΑΠΘ Ιατρική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση Δημήτριος Γ. Γουλής Ενδοκρινολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Ενήβωση - Εφηβεία Puberty - Adolescence Puberty vs. Adolescence Ενήβωση vs. Εφηβεία 12-15 y 12- >>15

Διαβάστε περισσότερα

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η αναπαραγωγή είναι μία χαρακτηριστική λειτουργία, η μόνη που δεν είναι απαραίτητη για την επιβίωση του ίδιου του οργανισμού αλλά για τη διαιώνιση του είδους. Η αναπαραγωγή στον

Διαβάστε περισσότερα

Αναπαραγωγική φυσιολογία στη γυναίκα

Αναπαραγωγική φυσιολογία στη γυναίκα Αναπαραγωγική φυσιολογία στη γυναίκα H παραγωγή του θηλυκού γαµέτη (ωαρίου) και η επακόλουθη απελευθέρωση του από την ωοθήκη (ωορρηξία ή ωοθυλακιορρηξία) είναι κυκλική. Το κυκλικό αυτό σχέδιο ισχύει ουσιαστικά

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 15 Μάρτιος 2014

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 15 Μάρτιος 2014 Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 15 Μάρτιος 2014 Κλιµακτήριος Εισαγωγή - Ορισµός Εµµηνόπαυση ονοµάζεται η οριστική διακοπή εµµήνου ρύσεως, λόγω της εξάντλησης των ωοθυλακίων των ωοθηκών που οδηγεί σε παύση της

Διαβάστε περισσότερα

elonva : καινοτοµία στη θεραπεία µε επίκεντρο την ασθενή

elonva : καινοτοµία στη θεραπεία µε επίκεντρο την ασθενή elonva : καινοτοµία στη θεραπεία µε επίκεντρο την ασθενή Επικεντρωµένη στην ασθενή προσέγγιση της Ελεγχόµενης Διέγερσης των Ωοθηκών (COS) Βελτιστοποίηση της αναλογίας κινδύνου /οφέλους Μείωση του OHSS

Διαβάστε περισσότερα

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η αναπαραγωγή είναι μία χαρακτηριστική λειτουργία, η μόνη που δεν είναι απαραίτητη για την επιβίωση του ίδιου του οργανισμού αλλά για τη διαιώνιση του είδους. Η αναπαραγωγή στον

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ Τα Ανδρικά Ορµονικά Προφίλ Η διαδικασία της γήρανσης είναι φυσιολογική και αναπότρεπτη. Εν τούτοις η αποκατάσταση της χαµένης ζωτικότητας των ανδρών είναι τώρα εφικτή. Οι υπεύθυνες

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ κλάδος της ιατρικής ο οποίος ασχολείται µε τις ασθένειες του ενδοκρινολογικού συστήµατος. το ενδοκρινολογικό σύστηµα αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΜΟΝΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ. ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΑΣΒΕΣΤΗ Δερματολόγος- Αφροδισιολόγος asvesmed@otenet. gr

ΟΡΜΟΝΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ. ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΑΣΒΕΣΤΗ Δερματολόγος- Αφροδισιολόγος asvesmed@otenet. gr ΟΡΜΟΝΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΑΣΒΕΣΤΗ Δερματολόγος- Αφροδισιολόγος asvesmed@otenet. gr ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΟΡΜΟΝΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΚΜΗ 1) Σε γυναίκες που η συνήθης τοπική ή αντιβιοτική per os αγωγή έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ Γυναικεία Ορµονικά Προφίλ (για την αναπαραγωγική και περιεµµηνοπαυσιακή ηλικία) Το Βασικό Ορµονικό Προφίλ των γυναικών (FHP), είναι µια δυναµική «χαρτογράφηση» των βιοδραστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ. Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αν. Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας

ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ. Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αν. Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αν. Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Πρωτόκολλα πρόκλησης πολλαπλής ωοθυλακικής ωρίμανσης. Ασφάλεια των μεθόδων της Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής. Πρόκληση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Γυναικεία Ορµονικά Προφίλ (για την αναπαραγωγική και περιεµµηνοπαυσιακή ηλικία) Οι ωοθήκες βρίσκονται στο δεξιό και αριστερό τµήµα της πυελική κοιλότητας, πλησίον της µήτρας και

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 16 Μάρτιος 2014

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 16 Μάρτιος 2014 Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 16 Μάρτιος 2014 Εµµηνόπαυση Εισαγωγή - Ορισµός Εµµηνόπαυση ονοµάζεται η οριστική διακοπή εµµήνου ρύσεως, λόγω της εξάντλησης των ωοθυλακίων των ωοθηκών που οδηγεί σε παύση της ωοθηκικής

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει

Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει Υπογονιµότητα: αδυναµία σύλληψης µετά από 1 χρόνο ελεύθερων σεξουαλικών επαφών Ικανότητα σύλληψης/µήνα: ~20% 10-15% των ζευγαριών: πρόβληµα υπογονιµότητας

Διαβάστε περισσότερα

Οι λειτουργικές διαταραχές του κύκλου στην εφηβεία οφείλονται σε πολλά αίτια.

Οι λειτουργικές διαταραχές του κύκλου στην εφηβεία οφείλονται σε πολλά αίτια. 09 Λειτουργικές διαταραχές κύκλου στην εφηβεία Β.Ε. ΓΚΡΕΚΑ-ΣΠΗΛΙΩΤΗ Αναπλ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής Ενδοκρινολογίας, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών Οι λειτουργικές διαταραχές του κύκλου στην εφηβεία

Διαβάστε περισσότερα

3/12/2014. Εξωσωµατική γονιµοποίηση (IVF) Πτωχές Απαντήτριες. Αίτια πτωχής απάντησης ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

3/12/2014. Εξωσωµατική γονιµοποίηση (IVF) Πτωχές Απαντήτριες. Αίτια πτωχής απάντησης ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ Δ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ Μοριακός Βιολόγος & Γενετιστής ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών «Κλινική Φαρµακολογία και Θεραπευτική» Επιβλέπουσα: ΚΟΥΤΛΑΚΗ ΝΙΚΟΛΕΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ ΠΟΥ ΝΟΣΕΙ Ραφαέλλα Χαραλάμπους Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

GnRH ανάλογα. Στρατής Κολυµπιανάκης MD MSc PhD. Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας και Υποβοηθούµενης Αναπαραγωγής

GnRH ανάλογα. Στρατής Κολυµπιανάκης MD MSc PhD. Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας και Υποβοηθούµενης Αναπαραγωγής GnRH ανάλογα Στρατής Κολυµπιανάκης MD MSc PhD Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας και Υποβοηθούµενης Αναπαραγωγής Μονάδα Ανθρώπινης Αναπαραγωγής Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική ΑΠΘ Γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Η Α ΕΝΟΫΠΟΦΥΣΗ: OI ΓΟΝΑ ΟΤΡΟΠΙΝΕΣ (FSH, LH) ΚΑΙ Η ΠΡΟΛΑΚΤΙΝΗ (PRL)

Η Α ΕΝΟΫΠΟΦΥΣΗ: OI ΓΟΝΑ ΟΤΡΟΠΙΝΕΣ (FSH, LH) ΚΑΙ Η ΠΡΟΛΑΚΤΙΝΗ (PRL) Η Α ΕΝΟΫΠΟΦΥΣΗ: OI ΓΟΝΑ ΟΤΡΟΠΙΝΕΣ (FSH, LH) ΚΑΙ Η ΠΡΟΛΑΚΤΙΝΗ (PRL) Κωνσταντίνος Καλλαράς Ιατρός Παθολόγος Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας Ιατρικής Σχολής Α.Π.Θ. FSH:ΜΒ 33000,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Παναγιώτης Κοκκόρης Ενδοκρινολόγος- ιαβητολόγος Επιµελητής Ενδοκρινολογικής Κλινικής του 251 Γενικού Νοσοκοµείου Αεροπορίας ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Η παχυσαρκία είναι µια κατάσταση που

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπενία και Οστεοπόρωση σε Αθλήτριες

Οστεοπενία και Οστεοπόρωση σε Αθλήτριες Οστεοπενία και Οστεοπόρωση σε Αθλήτριες Η άσκηση βοηθά τον οργανισμό δρώντας σε πολλά συστήματα οργάνων του σώματος. Οι ευεργετικές επιδράσεις της άσκησης είναι άμεσα ορατές στο καρδιαγγειακό και στο μυοσκελετικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΗΝΟΡΡΟΙΑ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ

ΑΜΗΝΟΡΡΟΙΑ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ: Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑ Διευθυντής: Καθηγητής Δημήτριος Λουτράδης ΑΜΗΝΟΡΡΟΙΑ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΠΑΠΠΑ MD, PhD ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ενδοκρινολογικές μεταβολές στην παχυσαρκία

Ενδοκρινολογικές μεταβολές στην παχυσαρκία Διατροφή Παρουσίαση ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ Κοκκόρης Παναγιώτης Ενδοκρινολογικές μεταβολές στην παχυσαρκία Παναγιώτης Κοκκόρης Ενδοκρινολόγος- Διαβητολόγος Επιμελητής Ενδοκρινολογικής Κλινικής του 251 Γενικού Νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

Σπλαχνικό λίπος και εμμηνόπαυση

Σπλαχνικό λίπος και εμμηνόπαυση Σπλαχνικό λίπος και εμμηνόπαυση Γιώργος Μίλεσης Διαιτολόγος Διατροφολόγος MSc Εφαρμοσμένης Κλινικής Διατροφής Η επίπτωση της παχυσαρκίας είναι διαρκώς αυξανόμενη τόσο στις αναπτυγμένες όσο και στις αναπτυσσόμενες

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Πανουλής Μαιευτήρας Γυναικολόγος Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

Κωνσταντίνος Πανουλής Μαιευτήρας Γυναικολόγος Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ Κωνσταντίνος Πανουλής Μαιευτήρας Γυναικολόγος Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών Διάγνωση της Εμμηνόπαυσης Τουλάχιστον 6 μήνες αμηνόρροιας Προσδιορισμός FSH, LH και Ε2 Η εμμηνόπαυση σηματοδοτείται

Διαβάστε περισσότερα

Τι αλλάζει στην εµµηνόπαυση;

Τι αλλάζει στην εµµηνόπαυση; Τι αλλάζει στην εµµηνόπαυση; Θ. Μίκος Λέκτορας Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Εµµηνόπαυση Το χρονικό σηµείο στη ζωή της γυναίκας που σταµατά η περίοδος της. Εµµηνόπαυση Γιατί συµβαίνει Οι ωοθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Εμμηνορρυσιακός κύκλος. Επιμέλεια : Μυρσίνη Κουλούκουσα Αν. Καθηγήτρια emed.med.uoa.gr/eclass

Εμμηνορρυσιακός κύκλος. Επιμέλεια : Μυρσίνη Κουλούκουσα Αν. Καθηγήτρια emed.med.uoa.gr/eclass Εμμηνορρυσιακός κύκλος Επιμέλεια : Μυρσίνη Κουλούκουσα Αν. Καθηγήτρια emed.med.uoa.gr/eclass Σπερματογένεση Αριθμός γαμετών Ωογένεση Κύρια χαρακτηριστικά: Συνεχής παραγωγή. Παρόλο που σχηματισμός των σπερματοζωαρίων

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ Δομή και λειτουργία του αναπαραγωγικού συστήματος 1. Να ονομάσετε τις αριθμημένες δομές του παρακάτω σχήματος. Βλέπε εικ. 12.1 της σ. 219 του βιβλίου του μαθητή. 2. Να ενώσετε

Διαβάστε περισσότερα

κλιμακτηρίου, εμμηνόπαυσης"

κλιμακτηρίου, εμμηνόπαυσης "Φυσιολογία κλιμακτηρίου, εμμηνόπαυσης" ης Αρετή Αυγουλέα, MD, MSc, PhD Μαιευτήρας - Γυναικολόγος Επιστημονικός Συνεργάτης Τμήματος Κλιμακτηρίου και Εμμηνόπαυσης Β Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Συσχέτιση της σωματικής δραστηριότητας (ΣΔ) με τον κίνδυνο για νεοπλασίες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ. Ενότητα 2: Υπογονιμότητα Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ. Ενότητα 2: Υπογονιμότητα Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ Ενότητα 2: Υπογονιμότητα Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Σκοποί ενότητας Αίτια υπογονιμότητας Κλινική και εργαστηριακή διερεύνηση υπογονιμότητας

Διαβάστε περισσότερα

Δημότριοσ Γ. Γουλόσ Επύκουροσ καθηγητόσ Ενδοκρινολογύασ Αναπαραγωγόσ ΑΠΘ

Δημότριοσ Γ. Γουλόσ Επύκουροσ καθηγητόσ Ενδοκρινολογύασ Αναπαραγωγόσ ΑΠΘ Μονϊδα Ενδοκρινολογύασ Αναπαραγωγόσ Α Μαιευτικό - Γυναικολογικό Κλινικό ΑΠΘ Ιατρικό Σχολό Αριςτοτϋλειο Πανεπιςτόμιο Θεςςαλονύκησ Θεραπεύα του υπογοναδιςμού κατϊ τη διϊρκεια τησ αναπαραγωγικόσ ηλικύασ Δημότριοσ

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι αντισύλληψης

Μέθοδοι αντισύλληψης Μέθοδοι αντισύλληψης Σοφία Καλανταρίδου Τμήμα Γυναικολογικής Ενδοκρινολογίας & Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής Μαιευτική & Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Ιωαννίνων αντισύλληψη 63% προλαμβάνονται 187 εκατομμύρια

Διαβάστε περισσότερα

Πρώιµη ωοθηκική ανεπάρκεια 1

Πρώιµη ωοθηκική ανεπάρκεια 1 19 Πρώιµη ωοθηκική ανεπάρκεια 1 Ε. ΛΑΜΠΡΙΝΟΥΔΑΚΗ, 2 Δ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ 1 Ενδοκρινολόγος, Επίκουρη Καθηγήτρια Γυναικολογικής Ενδοκρινολογίας Β Μαιευτικής και Γυναικολογικής Κλινικής Πανεπιστημίου Αθηνών,

Διαβάστε περισσότερα

Oρμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: Νεώτερα δεδομένα

Oρμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: Νεώτερα δεδομένα Oρμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: Νεώτερα δεδομένα Ειρήνη Λαμπρινουδάκη Ενδοκρινολόγος Επίκουρη Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Αθηνών Τμήμα Κλιμακτηρίου - Εμμηνόπαυσης Β Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα;

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα; ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ 1. (α) Τι αντιπροσωπεύουν οι αριθμοί 1-6 στο σχήμα; (β) Εξηγήστε τι είναι τα ωοθυλάκια και ποιος είναι ο ρόλος τους. (γ) Σε ποιο μέρος του γεννητικού συστήματος της γυναίκας αρχίζει η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Εμμήνου Ρύσεως Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών στην Εφηβεία

Διαταραχές Εμμήνου Ρύσεως Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών στην Εφηβεία Διαταραχές Εμμήνου Ρύσεως Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών στην Εφηβεία Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Επιστημονική Υπεύθυνη Ειδικού Κέντρου Εφηβικής Ιατρικής (Ε.Κ.Ε.Ι.) Α' Παιδιατρικής Κλινικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΩΧΗ ΑΠΟΚΡΙΣΗ ΣΤΗ ΔΙΕΓΕΡΣΗ ΤΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ: ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΡΟΒΛΕΦΘΕΙ; O ρόλος της Aντιμυλλερίου oρμόνης ή Mυλλερίου Aνασταλτικής oυσίας

ΠΤΩΧΗ ΑΠΟΚΡΙΣΗ ΣΤΗ ΔΙΕΓΕΡΣΗ ΤΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ: ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΡΟΒΛΕΦΘΕΙ; O ρόλος της Aντιμυλλερίου oρμόνης ή Mυλλερίου Aνασταλτικής oυσίας ΠΤΩΧΗ ΑΠΟΚΡΙΣΗ ΣΤΗ ΔΙΕΓΕΡΣΗ ΤΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ: ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΡΟΒΛΕΦΘΕΙ; O ρόλος της Aντιμυλλερίου oρμόνης ή Mυλλερίου Aνασταλτικής oυσίας Κωνσταντίνος Χαϊδόγιαννος ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η Αντιμυλλέριος ορμόνη (anti-mullerian

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Μετεµµηνοπαυσιακό Ορµονικό Προφίλ Εµµηνόπαυση καλείται η παύση της εµµήνου ρύσης µιας γυναίκας και σηµατοδότηση το τέλος της δυνατότητας τεκνοποίησης µε φυσιολογικό τρόπο. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

16η ΕΤΗΣΙΑΕΙΔΙΚΗ ΣΥΝΟΔΟΣ

16η ΕΤΗΣΙΑΕΙΔΙΚΗ ΣΥΝΟΔΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 16η ΕΤΗΣΙΑΕΙΔΙΚΗ ΣΥΝΟΔΟΣ 8 9 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΠΕΙΡΑΙΑ 1 ΗχρήσητωνGnRH αναλόγων στην Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή Αλέξανδρος Δ. Τζεφεράκος ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μετεκπαιδευτικά Μαθήµατα Ενδοκρινολογίας 2003. Γονάδες

Μετεκπαιδευτικά Μαθήµατα Ενδοκρινολογίας 2003. Γονάδες Μετεκπαιδευτικά Μαθήµατα Ενδοκρινολογίας 00 Γονάδες 1 Ενδοκρινολογική Κλινική ΓΝΘ Ιπποκρατείου /ντής αµ. επ. καθηγητής Α. Αβραµίδης Ανδρική υπογονιµότητα Ι. Παπαδήµας Ενδοκρινολόγος Α Μαιευτική & Γυναικολογική

Διαβάστε περισσότερα

Εκτροφή μηρυκαστικών ζώων

Εκτροφή μηρυκαστικών ζώων Εκτροφή μηρυκαστικών ζώων Θεματική ενότητα 2: Εκτροφή προβάτων & αιγών. Αναπαραγωγική λειτουργία στα μικρά μηρυκαστικά-1/3 Τμήμα: Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής & Υδατοκαλλιεργειών Διδάσκοντες: Μπιζέλης Ιωσήφ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει ανθρώπινο σπερματοζωάριο.

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει ανθρώπινο σπερματοζωάριο. ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ ΤΜΗΜΑ:... ΑΡ. ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCO)

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCO) ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCO) 1. Τι είναι το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών? Είναι η συχνότερη ενδοκρινοπάθεια των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας. Έχουν ενοχοποιηθεί περιβαντολλογικοί διατροφικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Τα Ανδρικά Ορµονικά Προφίλ Παραδοσιακά, οι αλλαγές στις ανδρικές ορµόνες, οι σχετιζόµενες µε την ηλικία, δεν θεωρήθηκαν προβληµατικές επειδή η γονιµότητα στους άνδρες παραµένει

Διαβάστε περισσότερα

Ενδοκρινική δραστηριότητα εµµηνοπαυσιακής ωοθήκης

Ενδοκρινική δραστηριότητα εµµηνοπαυσιακής ωοθήκης 21 Ενδοκρινική δραστηριότητα εµµηνοπαυσιακής ωοθήκης Ε.Ν. ΚΑΣΣΗ Ενδοκρινολόγος, Λέκτορας Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ Εισαγωγή Κατά την εμμηνόπαυση, η μείωση/απουσία των ωοθυλακίων συνεπάγεται και μείωση του μεγέθους

Διαβάστε περισσότερα

Εμμηνόπαυση Μια καινούρια αρχή

Εμμηνόπαυση Μια καινούρια αρχή Εμμηνόπαυση Μια καινούρια αρχή ΟΜΙΛΗΤΗΣ: Ιφιγένεια Κώστογλου Αθανασίου, MSc, MD, PhD Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών και Λονδίνου MSc Διοίκησης Μονάδων Υγείας Διευθύντρια Ενδοκρινολόγος ΓΝ Αθηνών «Κοργιαλένειο

Διαβάστε περισσότερα

Ορµονική θεραπεία υποκατάστασης

Ορµονική θεραπεία υποκατάστασης 23 Ορµονική θεραπεία υποκατάστασης Ε. ΚΟΥΣΤΑ Ενδοκρινολόγος Eισαγωγή εμμηνόπαυση είναι ένα βιολογικό φαινόμενο που συμβαίνει σαν φυσιολογική Η συνέπεια της γήρανσης, συνεπώς δεν μπορεί να χαρακτηριστεί

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α.

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Η ανικανότητα σύλληψης μετά από ένα χρόνο σεξουαλικών

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών και Σακχαρώδης Διαβήτης

Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών και Σακχαρώδης Διαβήτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών και Σακχαρώδης Διαβήτης Βασίλης Κ. Ταρλατζής Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας και Ανθρώπινης Αναπαραγωγής Μονάδα Ανθρώπινης Αναπαραγωγής Α Μαιευτική ESHRE/ASRM PCOS Consensus

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 6 Ιούλιος 2013. Φαρµακευτική αντιµετώπιση Πόνου σχετιζόµενου µε Ενδοµητρίωση

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 6 Ιούλιος 2013. Φαρµακευτική αντιµετώπιση Πόνου σχετιζόµενου µε Ενδοµητρίωση Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 6 Ιούλιος 2013 Φαρµακευτική αντιµετώπιση Πόνου σχετιζόµενου µε Ενδοµητρίωση Η ενδοµητρίωση αποτελεί µια χρόνια και συχνά εξελικτική φλεγµονώδη κατάσταση της πυέλου µε κυρίαρχο σύµπτωµα

Διαβάστε περισσότερα

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes Αλληλεπιδράσεις φυτο-οιστρογόνων της διατροφής με γονίδια που εμπλέκονται στον μεταβολισμό των οστών Ρωξάνη Τέντα Roxane Tenta Assistant Prof. in Human Physiology Interactions between diet-derived phytoestrogens

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Πυελική μάζα Επιδημιολογία Η πυελική μάζα είναι ένα σχετικά συχνό κλινικό εύρημα. Σε αρκετές περιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 12. Α. ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΚΕΝΟΥ Συμπληρώστε σε κάθε κενό τη λέξη που ταιριάζει σωστά.

Κεφάλαιο 12. Α. ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΚΕΝΟΥ Συμπληρώστε σε κάθε κενό τη λέξη που ταιριάζει σωστά. Κεφάλαιο 12 Α. ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΚΕΝΟΥ Συμπληρώστε σε κάθε κενό τη λέξη που ταιριάζει σωστά. 1. Τα επιθηλιακά κύτταρα του τοιχώματος του ωοθυλακίου παράγουν 2. Ο ενδομήτριος κύκλος ελέγχεται ορμονικά από 3.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΩΧΡΙΝΟΤΡΟΠΟΣ ΔΙΕΓΕΡΣΗ ΤΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΑ ΜΕ ΚΥΗΣΗ 35 ΕΒΔ. ΧΩΡΙΣ ΑΛΛΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ. Κουμπής Δ.Χρυσοβαλάντης M.

ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΩΧΡΙΝΟΤΡΟΠΟΣ ΔΙΕΓΕΡΣΗ ΤΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΑ ΜΕ ΚΥΗΣΗ 35 ΕΒΔ. ΧΩΡΙΣ ΑΛΛΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ. Κουμπής Δ.Χρυσοβαλάντης M. 96 ΤΥΕΘ - Κλινική Χιος, 2401 ΓΣΝΑ, 3Κλινίκη Χίος, 4ΓΝΝ ΧΙΟΥ 1 Εισαγωγή Το περιστατικό που περιγράφεται αποτελεί σπάνια εμφάνιση του συνδρόμου της ωχρινοτρόπου διέγερσης των ωοθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Διαλέξεων & Εργαστηριακών Ασκήσεων Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών «Φυσιολογία Αναπαραγωγής» Παρασκευή 17 Απριλίου 2015

Πρόγραμμα Διαλέξεων & Εργαστηριακών Ασκήσεων Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών «Φυσιολογία Αναπαραγωγής» Παρασκευή 17 Απριλίου 2015 Παρασκευή 17 Απριλίου 2015 18:00-19:00 Εισαγωγή Ιστορική Αναδρομή (Νίκος Νικολέττος) 19:00-21:00 Δημογραφία και γονιμότητα (Θόδωρος Κωνσταντινίδης, Ευαγγελία Νένα) Σάββατο 18 Απριλίου 2015 09:00-11:00

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ

ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ Γ. ΣΕΓΚΟΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΝΙΚΟΛΑΟΣ Θ. ΜΑΝΙΑΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΚΔΟΣΗ ISBN 960-7081-05-6 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος Καθηγητού

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΣΠΕΡΜΑΤΟΣ (SPERM POOLING) ΚΑΙ ΕΝΔΟΜΗΤΡΟ ΣΑΛΠΙΓΓΟΠΕΡΙΤΟΝΑΪΚΗ ΣΠΕΡΜΑΤΕΓΧΥΣΗ (IUTPI) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΗΠΙΑΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΣΠΕΡΜΑΤΟΣ (SPERM POOLING) ΚΑΙ ΕΝΔΟΜΗΤΡΟ ΣΑΛΠΙΓΓΟΠΕΡΙΤΟΝΑΪΚΗ ΣΠΕΡΜΑΤΕΓΧΥΣΗ (IUTPI) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΗΠΙΑΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΣΠΕΡΜΑΤΟΣ (SPERM POOLING) ΚΑΙ ΕΝΔΟΜΗΤΡΟ ΣΑΛΠΙΓΓΟΠΕΡΙΤΟΝΑΪΚΗ ΣΠΕΡΜΑΤΕΓΧΥΣΗ (IUTPI) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΗΠΙΑΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ ΜΑΜΑΣ Λ, ΡΩΜΗΟΥ Φ, ΝΙΚΗΤΟΣ Ε, ΜΑΜΑ Ε. ΚΕΝΤΡΟ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣ/NIΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣ/NIΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣ/NIΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑΣ: ΖΕΡΔΑΛΗ ΜΑΡΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σεξουαλική λειτουργία στην εμμηνόπαυση

Σεξουαλική λειτουργία στην εμμηνόπαυση EλλHNIKH MAIEYTIKH & γynaikoλογia 19(3):252-256, 2007 Aνασκόπηση Σεξουαλική λειτουργία στην εμμηνόπαυση Α. Σόρτσης Τ. Τσαλίκης ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η εμμηνόπαυση είναι η χρονική περίοδος όπου συμβαίνουν ανατομικές,

Διαβάστε περισσότερα

Αντισύλληψη κατά τη γαλουχία. Παπανικολάου Μαριάννα Μαία-Msc Γ.Ν. Καβάλας

Αντισύλληψη κατά τη γαλουχία. Παπανικολάου Μαριάννα Μαία-Msc Γ.Ν. Καβάλας Αντισύλληψη κατά τη γαλουχία Παπανικολάου Μαριάννα Μαία-Msc Γ.Ν. Καβάλας Ο Μητρικός Θηλασμός ως Μέθοδο Αντισύλληψης Ο Μητρικός Θηλασμός είναι η Αρχαιότερη Αντισυλληπτική Μέθοδος σε όλο τον κόσμο Μετά τον

Διαβάστε περισσότερα

Παθολογία του εμμηνορρυσιακού κύκλου. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ, MD,MSc,PhD. ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ

Παθολογία του εμμηνορρυσιακού κύκλου. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ, MD,MSc,PhD. ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ Παθολογία του εμμηνορρυσιακού κύκλου ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ, MD,MSc,PhD. ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ Για το ενδομήτριο, είναι σημαντικότερη η σειρά εμφάνισης και επίδρασης των ορμονών επί του ενδομητρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΩΝ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCOS)

ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΩΝ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCOS) ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΩΝ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCOS) Γ. ΜΑΣΤΟΡΑΚΟΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ Β ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΡΕΤΑΙΕΙΟΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ PCOS: Κριτήρια διάγνωσης - Υπερανδρογονισμός

Διαβάστε περισσότερα

Ορμονική διερεύνηση ασθενών με ακμή: πότε και γιατί; Ν. Μαλτέζος

Ορμονική διερεύνηση ασθενών με ακμή: πότε και γιατί; Ν. Μαλτέζος Ορμονική διερεύνηση ασθενών με ακμή: πότε και γιατί; Ν. Μαλτέζος ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΟΡΜΟΝΟΕΞΑΡΤΩΜΕΝΗΣ ΑΚΜΗΣ 1. Έναρξη σε βρεφική ή παιδική ηλικία 2. Πρώϊμη ήβη σε αγόρι και αδρεναρχή εμμηναρχή σε κορίτσια

Διαβάστε περισσότερα

Απώτερες επιπτώσεις της εμμηνόπαυσης

Απώτερες επιπτώσεις της εμμηνόπαυσης ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑ 19(2):127-134, 2007 Aνασκόπηση Απώτερες επιπτώσεις της εμμηνόπαυσης Χ.Π. Σταματόπουλος Θ.Δ. Μίκος Π.Χ. Σταματόπουλος Περiληψη Η αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης μέχρι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΓΚΕΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΓΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΗΝ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ

ΑΝΑΓΚΕΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΓΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΗΝ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ ΑΝΑΓΚΕΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΓΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΗΝ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ Ενότητα 5: Υπογονιμότητα Νεοκλής Γεωργόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Ιατρική Σχολή Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Σκοποί ενότητας Φυσιολογία

Διαβάστε περισσότερα

Γονιµοποίηση Κύηση - Γαλουχία

Γονιµοποίηση Κύηση - Γαλουχία Γονιµοποίηση Κύηση - Γαλουχία Γονιµοποίηση Για να επέλθει κύηση η συνουσία πρέπει να γίνει από 5 µέρες πριν την ωορρηξία µέχρι την ηµέρα της ωορρηξίας Χρόνος ζωής σπερµατοζωαρίων 5 µέρες Χρόνος ζωής ωαρίου

Διαβάστε περισσότερα

Η διαιτητική και φαρµακευτική αντιµετώπιση της εµµηνόπαυσης : ιερεύνηση στις στάσεις των ειδικών

Η διαιτητική και φαρµακευτική αντιµετώπιση της εµµηνόπαυσης : ιερεύνηση στις στάσεις των ειδικών ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ, ΣΗΤΕΙΑ Θ Ε Μ Α Η διαιτητική και φαρµακευτική αντιµετώπιση της εµµηνόπαυσης : ιερεύνηση στις στάσεις των ειδικών Υπεύθυνος

Διαβάστε περισσότερα

Tο ορμονικό και μεταβολικό προφίλ των ασυμπτωματικών γυναικών με πολυκυστικές ωοθήκες

Tο ορμονικό και μεταβολικό προφίλ των ασυμπτωματικών γυναικών με πολυκυστικές ωοθήκες ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ & MΑΙΕΥΤΙΚΗΣ TΟΜ. 8, TΕΥΧ. 3, ΣΕΛ. 195-200, 2009 Tο ορμονικό και μεταβολικό προφίλ των ασυμπτωματικών γυναικών με πολυκυστικές ωοθήκες Θάνος Παπαθανασίου Μαιευτήριο ΙΑΣΩ,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΔΙΕΓΕΡΣΗΣ ΩΟΘΗΚΩΝ

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΔΙΕΓΕΡΣΗΣ ΩΟΘΗΚΩΝ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΔΙΕΓΕΡΣΗΣ ΩΟΘΗΚΩΝ ΖΑΦΕΙΡΙΟΥ ΣΤΑΜΑΤΙΟΣ Μαιευτήρας - Γυναικολόγος ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΔΙΕΓΕΡΣΗΣ ΩΟΘΗΚΩΝ 1. Μακρύ πρωτόκολλο, με έναρξη GnRH αγωνιστή την 21 η ημέρα και προσθήκη γοναδοτροπινών αμέσως μετά

Διαβάστε περισσότερα

Πρώιμη ωοθηκική ανεπάρκεια: σύμπτωμα, νόσος ή πρώιμη εμμηνόπαυση;

Πρώιμη ωοθηκική ανεπάρκεια: σύμπτωμα, νόσος ή πρώιμη εμμηνόπαυση; ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑ 19(2):117-122, 2007 Aνασκόπηση Πρώιμη ωοθηκική ανεπάρκεια: σύμπτωμα, νόσος ή πρώιμη εμμηνόπαυση; Δ.Χ. Γουλής Δ. Τσιτλακίδης Δ.Γ. Γουλής Ι. Παπαδήμας Ι.Ν. Μπόντης ΠερIληψη

Διαβάστε περισσότερα

NATURAL FERTILITY PROJECT

NATURAL FERTILITY PROJECT NATURAL FERTILITY PROJECT Το Natural Fertility Project είναι ένα πρόγραμμα που προσεγγίζει το θέμα της γονιμότητας με φυσικές μεθόδους. Απευθύνεται σε όλες τις γυναίκες που θέλουν να συλλάβουν, φυσιολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Ovitrelle 250 μικρογραμμάρια/0,5 ml ενέσιμο διάλυμα σε προγεμισμένη σύριγγα

Ovitrelle 250 μικρογραμμάρια/0,5 ml ενέσιμο διάλυμα σε προγεμισμένη σύριγγα 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Ovitrelle 250 μικρογραμμάρια/0,5 ml ενέσιμο διάλυμα σε προγεμισμένη σύριγγα 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ Χοριακή γοναδοτροπίνη άλφα* 250 μικρογραμμάρια σε 0,5

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ 1 ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Δ. Κιόρτσης Ενδοκρινολόγος Αν. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων European SCOPE fellow 1η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ελληνική Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

«ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ. Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

«ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ. Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης «ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης «ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ Ο ωοθηκικός κύκλος και

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

Dr. Παναγιώτης Γ. Αναγνωστής Ενδοκρινολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Α.Π.Θ. Υπεύθυνος Ενδοκρινολογικού Ιατρείου ΕΛ.ΑΣ. Επιστημονικός Συνεργάτης

Dr. Παναγιώτης Γ. Αναγνωστής Ενδοκρινολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Α.Π.Θ. Υπεύθυνος Ενδοκρινολογικού Ιατρείου ΕΛ.ΑΣ. Επιστημονικός Συνεργάτης Dr. Παναγιώτης Γ. Αναγνωστής Ενδοκρινολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Α.Π.Θ. Υπεύθυνος Ενδοκρινολογικού Ιατρείου ΕΛ.ΑΣ. Επιστημονικός Συνεργάτης Β.Π.Π. Ορισμοί-φυσιολογία Μεταβολικές αλλαγές στην εμμηνόπαυση

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΛΜΠΑΝΤΗ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCOS) ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

ΝΑΛΜΠΑΝΤΗ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCOS) ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΝΑΛΜΠΑΝΤΗ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCOS) ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Ι. Ρούτσιας ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ: Μ. Σκουρολιάκου Φ. Σκοπούλη Ι. Ρούτσιας ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Pronilen Ενέσιμο διάλυμα λουπροστιόλης

Pronilen Ενέσιμο διάλυμα λουπροστιόλης Ενέσιμο διάλυμα λουπροστιόλης Σύνθεση: Ανά ml: Λουπροστιόλη 7,50 mg Είδη ζώων: Αγελάδες, μοσχίδες, φοράδες, πρόβατα. Φαρμακολογικές ιδιότητες: Η λουπροστιόλη είναι ένα συνθετικό ανάλογο της προσταγλανδίνης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS).

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ Επικ. Καθηγητής Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία του Αρχέγονου Ωοθυλάκιου και η πορεία του κατά την ενδομήτρια ζωή

Δημιουργία του Αρχέγονου Ωοθυλάκιου και η πορεία του κατά την ενδομήτρια ζωή 06 Ωοθυλακιογένεση Μ. ΑΝΑΠΛΙΩΤΟΥ Ενδοκρινολόγος Δημιουργία του Αρχέγονου Ωοθυλάκιου και η πορεία του κατά την ενδομήτρια ζωή ωοθυλακιογένεση, όπως και η σπερματογένεση, είναι το φυσικό εκείνο μοντέλο που

Διαβάστε περισσότερα

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Πυελική μάζα Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Ιατρική Σχολή Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Σκοποί ενότητας Παρουσίαση Πυελικής Μάζας Πρόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις. Παρουσίαση Περιστατικών. Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ.

Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις. Παρουσίαση Περιστατικών. Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ. Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις Παρουσίαση Περιστατικών Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ. Αεροπορίας Περιστατικό 1 Άρρεν ασθενής 41 ετών προσήλθε στο Ενδοκρινολογικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΟΣ ΔΡΑΚΑΚΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΑΙΕΥΤΚΗΣ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΓΥΝ/ΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

ΠΕΤΡΟΣ ΔΡΑΚΑΚΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΑΙΕΥΤΚΗΣ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΓΥΝ/ΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΠΕΤΡΟΣ ΔΡΑΚΑΚΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΑΙΕΥΤΚΗΣ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΓΥΝ/ΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΕΧΝΗΤΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΩΟΘΥΛΑΚΙΟΡΡΗΞΙΑΣ ΛΗΨΗ ΩΑΡΙΩΝ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΕΜΒΡΥΟΜΕΤΑΦΟΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η εμμηνόπαυση και η αντιμετώπισή της

Η εμμηνόπαυση και η αντιμετώπισή της Η εμμηνόπαυση και η αντιμετώπισή της Πελοπίδας Κουτρουμάνης, MD, MRCOG Σαν εμμηνόπαυση ορίζεται η χρονική περίοδος που ακολουθεί την τελευταία έμμηνο ρύση και οφείλεται στην μη αναστρέψιμη, οριστική παύση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΩΤΣΑ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ, ΔΙΑΒΗΤΗ, ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΚΕΤΟΞΕΩΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟ ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων Μυοσκελετικού Συστήματος Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα 2012 2013 Νοσοκομείο ΚΑΤ, 17 Ιανουαρίου 2013 Παραθυρεοειδείς αδένες 1880 Ο Σουηδός φοιτητής

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη αγγειακής λειτουργίας γυναικών σε πρώιμη εμμηνοπαυσιακή περίοδο - Κλινική σημασία και ρόλος

Μελέτη αγγειακής λειτουργίας γυναικών σε πρώιμη εμμηνοπαυσιακή περίοδο - Κλινική σημασία και ρόλος Μελέτη αγγειακής λειτουργίας γυναικών σε πρώιμη εμμηνοπαυσιακή περίοδο - Κλινική σημασία και ρόλος γενετικών πολυμορφισμών οιστρογονικών υποδοχέων Άρης Μπεχλιούλης, MD Ειδικευόμενος Καρδιολογίας Υποψήφιος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ Η µήτρα (εικόνα 1) είναι κοίλο µυώδες όργανο µήκους περίπου 8 cm που προέρχεται από την συνένωση

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση αντιμετώπιση οξείας επινεφριδιακής ανεπάρκειας. Γρηγόριος Καλτσάς Παθολογική Φυσιολογία Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διάγνωση αντιμετώπιση οξείας επινεφριδιακής ανεπάρκειας. Γρηγόριος Καλτσάς Παθολογική Φυσιολογία Πανεπιστήμιο Αθηνών Διάγνωση αντιμετώπιση οξείας επινεφριδιακής ανεπάρκειας Γρηγόριος Καλτσάς Παθολογική Φυσιολογία Πανεπιστήμιο Αθηνών ευροενδοκρινική ρύθμιση της επινεφριδιακής έκκρισης στεροειδών - - - + CRH/AVP + ACTH

Διαβάστε περισσότερα

Περιεμμηνορυσιακό άσθμα

Περιεμμηνορυσιακό άσθμα 4 ο Σεμινάριο Συνεχιζόμενης Ιατρικής Εκπαίδευσης Ημέρες Άσθματος 2014 «ΦΑΙΝΟΤΥΠΟΙ & ΕΝΔΟΤΥΠΟΙ ΑΣΘΜΑΤΟΣ» Περιεμμηνορυσιακό άσθμα Γεώργιος Χειλάς Πνευμονολόγος Επικουρικός Επιμελητής Πνευμονολογικής Μονάδας

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Αρχές Ενδοκρινολογίας

Βασικές Αρχές Ενδοκρινολογίας Βασικές Αρχές Ενδοκρινολογίας Εισαγωγικό μάθημα Νικόλαος Κατσιλάμπρος Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών σε συνεργασία με την ιατρό και υποψήφια διδάκτορα Χρυσή Χ. Κολιάκη Η Ενδοκρινολογία είναι

Διαβάστε περισσότερα

8. ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ - ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ

8. ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ - ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ 8. ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ - ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Εμμηνόπαυση εξ ορισμού, είναι η τελευταία έμμηνος ρύση. Αποτελεί καθολικό και μη αναστρέψιμο μέρος της συνολικής διαδικασίας γήρανσης, και αφορά το

Διαβάστε περισσότερα