Ο Δαρβίνος ΣΗΜΕΡΑ. Ο Δαρβίνος ΣΗΜΕΡΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ο Δαρβίνος ΣΗΜΕΡΑ. Ο Δαρβίνος ΣΗΜΕΡΑ"

Transcript

1 Ο Δαρβίνος ΣΗΜΕΡΑ Η έκθεση «Ο Δαρβίνος ΣΗΜΕΡΑ» είναι η συµβολή του Βρετανικού Συµβουλίου στο διεθνή εορτασµό της διπλής επετείου των 200 χρόνων από τη γέννηση του Δαρβίνου και των 150 χρόνων από τη δηµοσίευση του έργου του «Η Καταγωγή των Ειδών». Οι µελέτες του Κάρολου Δαρβίνου συνεχίζουν να επηρεάζουν τόσο τη Βιολογία όσο και άλλους κλάδους της Επιστήµης µέχρι σήµερα. Το έργο του µας «ανοίγει» µια νέα προοπτική όσον αφορά µερικά από τα σηµαντικότερα ερωτήµατα του 21ου αιώνα. Το διεθνές πρόγραµµα δραστηριοτήτων του Βρετανικού Συµβουλίου απασχολεί ανθρώπους από όλο τον κόσµο και παρέχει την ευκαιρία να ερευνηθεί η σχέση µεταξύ της εξέλιξης και της θρησκείας µε έναν απροκατάληπτο και «ανοικτό» τρόπο. Ο Δαρβίνος ΣΗΜΕΡΑ

2 «ΈΝΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΠΟΥ ΤΟΛΜΑ ΝΑ ΣΠΑΤΑΛΗΣΕΙ ΜΙΑ ΩΡΑ ΑΠΟ ΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙ ΤΗΝ ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ» Κάρολος Δαρβίνος Κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα υπήρξε μια αλλαγή στον τρόπο σκέψης, της οποίας η απήχηση διαρκεί μέχρι σήμερα. Οι λειτουργίες της φύσης και η ποικιλία της ζωής επαναπροσδιορίστηκαν ώστε να αποτελούν τη βάση της σύγχρονης βιολογίας. Οι ευρείες συνέπειες των ιδεών αυτών προκαλούν ακόμα αντιπαραθέσεις. Ένας άνθρωπος και ένα βιβλίο, κατέληξαν να συμβολίζουν τη νέα βιολογία της εξέλιξης. Ο Κάρολος Δαρβίνος, γεννηθείς το 1809, ήταν 50 ετών όταν δημοσίευσε το πιο διάσημο ίσως επιστημονικό έργο που γράφτηκε ποτέ. Ως εκ τούτου, το 2009 σηματοδοτεί, τόσο τα 200 χρόνια από τη γέννησή του όσο και τα 150 χρόνια από την πρώτη εμφάνιση του βιβλίου του «Η Καταγωγή των Ειδών». Η έκθεση αυτή ερευνά τις αρχές του βιβλίου του Δαρβίνου, υπογραμμίζει τις κεντρικές του ιδέες και εξηγεί πώς αυτές εξακολουθούν να αποτελούν τον πυρήνα της σύγχρονης έρευνας στη Βιολογία και την Ιατρική. 1

3 1 ΠΟΙΟΣ ΗΤΑΝ Ο ΔΑΡΒΙΝΟΣ; Ο Κάρολος Δαρβίνος ήταν γιος ενός επιτυχημένου γιατρού της επαρχίας Σρούσμπερι, στη μεγάλη αγροτική κομητεία Σροπσάιρ του Ηνωμένου Βασιλείου. Ως παιδί αγαπούσε τη ζωή στη φύση αλλά είχε δυσκολία να αποφασίσει για θέματα καριέρας. Άφησε την Ιατρική σχολή στο Εδιμβούργο και πήγε στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ για να γίνει κληρικός. Στο πανεπιστήμιο ο Δαρβίνος γνώρισε κάποιους από τους πιο λαμπρούς φυσιοδίφες της εποχής και το 1831 απέκτησε μια θέση στο εξερευνητικό πλοίο HMS Beagle, το οποίο θα ταξίδευε στον κόσμο. Κατά τη διάρκεια του πενταετούς ταξιδιού, ο Δαρβίνος κρατούσε επιστημονικό ημερολόγιο με θέματα βιολογίας, γεωλογίας και ανθρωπολογίας με λεπτομερείς σημειώσεις και παρατηρήσεις πάνω σε ζώα, φυτά, πτηνά και έντομα των περιοχών που επισκεπτόταν μεταξύ άλλων και Βραζιλία, Χιλή, Περού, αρχιπέλαγος Γκαλαπάγκος, Ταϊτή, Νέα Ζηλανδία και Αυστραλία. Όταν επέστρεψε στο Λονδίνο, και αργότερα στο νέο του σπίτι στο Down House στο Κεντ, άρχισε σταδιακά να αντιλαμβάνεται πώς μπορούν να αλλάζουν τα είδη, πώς μπορεί να λειτουργεί η εξέλιξη παρόλο που χρειάστηκε πάνω από 20 χρόνια για να δημοσιεύσει τις ιδέες του. Κατά την υπόλοιπη ζωή του συνέχισε να εργάζεται για να υπερασπιστεί τη θεωρία του και να καταλάβει τις επιπτώσεις της, και δημοσίευσε κι άλλα βιβλία μεταξύ άλλων για ορχιδέες, γαιοσκώληκες και για την έκφραση των συναισθημάτων. Ο Δαρβίνος έγινε ερημίτης, υπήρξε φιλάσθενος μεσήλικας και πέθανε το Όμως, στη ζωή του υπήρχε μία σταθερά: η μεγάλη του περιέργεια για τον φυσικό κόσμο. Πορτραίτο του Κάρολου Δαρβίνου με μελάνι και ακουαρέλα από τον George Richmond το Βιβλιοθήκη English Heritage Photo Library 2 3

4 Τζον Στήβενς Χένσλοου, Καθηγητής Βοτανολογίας στο Πανεπιστήμιο Κέιμπριτζ, Ο Χένσλοου πρότεινε τον Δαρβίνο για την θέση του φυσιοδίφη στο πλοίο HMS Beagle. Ανατύπωση με την άδεια του εκδότη John van Wyhe, Το Πλήρες Έργο του Κάρολου Δαρβίνου στο Διαδίκτυο (http://darwinonline.org.uk). Φόντο: Τροπικό δάσος στο Μπελίζε. Nigel Tucker. 4 5

5 Πλύμουθ Αζόρες Τενερίφη Πράσινο Ακρωτήρι Γκαλαπάγκος Καλλάο/Λίμα Βαχία Νησιά Κόκος (Κήλινγκ) Ρίο ντε Τζανέιρο Μαυρίκιος Βαλπαραΐσο Μοντεβίδεο Κέιπ Τάουν Στενά Βασ. Γεωργίου Σύδνεϋ Κόλπος των Νησιών Νησιά Φόκλαντ Χόμπαρτ Ο χάρτης του ταξιδιού του Δαρβίνου με το πλοίο HMS Beagle. 6 7

6 2 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΔΙΚΤΥΩΣΗ Ο Δαρβίνος δεν ταξίδεψε ξανά μετά από την ερευνητική εκστρατεία με το Beagle. Ωστόσο, σε όλη του τη ζωή υπήρξε σπουδαίος επιστολογράφος. Με αυτό τον τρόπο διατηρούσε τις επιστημονικές του φιλίες, επιδίωκε συνεργασίες και συνέλεγε παρατηρήσεις. Με «το ζήτημα των ειδών» να τον βασανίζει, ο Δαρβίνος ήταν πεπεισμένος ότι τα διάφορα είδη μπορούσαν να αρχίσουν από μια πρώτη ποικιλία και να αλλάξουν σε μια άλλη να μεταλλαχθούν. Αλλά πώς; Μελέτησε δείγματα, εκθέματα σε μουσεία και ζωολογικούς κήπους και τη δουλειά των εκτροφέων ζώων και φυτών. Και διάβαζε Γεωλογία, Φυσική Ιστορία και Φιλοσοφία. Καθώς μελετούσε, αλληλογραφούσε με τους συναδέλφους του στον υπόλοιπο κόσμο τη Βραζιλία, την Ινδία, την Κίνα, τη Βόρεια και Νότια Αμερική, τη Νέα Ζηλανδία και την Τζαμάικα περιγράφοντας τις ιδέες του, επιχειρηματολογώντας για την υπόθεσή του και ζητώντας πληροφορίες και νέα δείγματα. Όταν είχε ένα περίγραμμα της θεωρίας του, συμβουλευόταν διπλωμάτες, αξιωματικούς του στρατού και άποικους, κηπουρούς, εκτροφείς αλόγων, αγρότες, παγιδευτέςκυνηγούς γούνας και φύλακες του ζωολογικού κήπου καθώς επίσης και βοτανολόγους και φυσιοδίφες. Οι επιστολές τον κρατούσαν επίσης σε επαφή με τον ταξιδιώτη φυσιοδίφη Άλφρεντ Ράσελ Γουάλας, ο οποίος είχε διατυπώσει παρόμοιες ιδέες. Μια επιστολή του Γουάλας ώθησε τελικά τον Δαρβίνο να δημοσιεύσει τη θεωρία του. Όταν εμφανίστηκε το βιβλίο του «Η Καταγωγή των Ειδών» το 1859, η επιστολογραφία έφερνε νέες πληροφορίες για ενημέρωση του έργου και για νέες εργασίες. Επίσης, επηρέασε τον τρόπο υποδοχής των ριζοσπαστικών του ιδεών. Μετά την έκδοση του βιβλίου «Η Καταγωγή των Ειδών» ο Δαρβίνος έγινε διάσημος και οι συλλέκτες αυτογράφων διάσημων προσώπων του έγραφαν για να ζητήσουν την υπογραφή του. George Beccaloni. Ο περίπατος στην άμμο ή αλλιώς το «μονοπάτι της σκέψης» στο Down House, φωτογραφημένο περίπου το Ο Δαρβίνος περπατούσε εδώ καθημερινά όταν βρισκόταν στο Down και εκμεταλλευόταν το χρόνο για να συλλογιστεί τις παρατηρήσεις του και να αναπτύξει τις θεωρίες του. Ανατύπωση με την άδεια του εκδότη John van Wyhe, Το Πλήρες Έργο του Κάρολου Δαρβίνου στο Διαδίκτυο (http://darwinonline.org.uk). 8 9

7 Ο Δαρβίνος μελετούσε πεταλίδες για οκτώ χρόνια και η προσφορά του ήταν μεγάλη στην κατανόηση τους. Ανατύπωση με την άδεια του εκδότη John van Wyhe, Το Πλήρες Έργο του Κάρολου Δαρβίνου στο Διαδίκτυο (http:// darwin-online.org.uk). Ο Άλφρεντ Ράσελ Γουάλας ( ) διατύπωσε παρόμοιες ιδέες με εκείνες του Δαρβίνου για την καταγωγή των ειδών. Η διατριβή του Γουάλας παρουσιάστηκε παράλληλα με το έργο του Δαρβίνου στην Linnean Society το Βιβλιοθήκη Wellcome Library, Λονδίνο. Φανταχτερές φυλές περιστεριών παρόμοιες με εκείνες που μελετήθηκαν από το Δαρβίνο για την ανάπτυξη των θεωριών της εξέλιξης και της φυσικής επιλογής. Ο Δαρβίνος συνέκρινε τη μέθοδο της «τεχνητής επιλογής» που χρησιμοποιούν οι κτηνοτρόφοι με αυτό που παρατηρείται στη φύση «φυσική επιλογή». Μουσείο Φυσικής Ιστορίας, Λονδίνο. Η βιβλιοθήκη του Δαρβίνου στο Down House αμέσως μετά το θάνατό του το Γκραβούρα του Acel H. Haig. Ανατύπωση με άδεια του εκδότη John van Wyhe, Το Πλήρες Έργο του Κάρολου Δαρβίνου στο Διαδίκτυο (http://darwinonline.org.uk). Φόντο: Βάλανοι (Semibalanus balanoides). David and Katie Urry/www.ardea.com

8 3 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΔΑΡΒΙΝΟΥ: ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ, ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ, ΕΠΙΛΟΓΗ Ο λόγος για την επιβίωση της θεωρίας του Δαρβίνου στο χρόνο είναι η απλότητά της. Η θεωρία της εξέλιξης δια της φυσικής επιλογής έχει τρία ουσιαστικά μέρη: Όταν τα άτομα σε έναν πληθυσμό αναπαράγονται, η νέα γενιά πρέπει να μοιάζει με τους γονείς της. Η ομοιότητα μεταξύ των γενεών πρέπει να είναι μεγάλη, αλλά όχι απόλυτη, έτσι ώστε κάθε γενιά να περιλαμβάνει νέες παραλλαγές στα χαρακτηριστικά. Πρέπει να υπάρχει μια σύνδεση ανάμεσα σε κάποιες από αυτές τις νέες παραλλαγές και πιθανότητες ώστε το άτομο να μπορεί να επιβιώσει και να αναπαραχθεί καλύτερα. Οι παραλλαγές, και οι επιρροές τους, μπορεί να είναι πολύ μικρές. Αν ο κύκλος επαναληφθεί χιλιάδες φορές, τα αποτελέσματα μπορεί να είναι δραματικά. Εν συντομία: Αυτό που χρειάζεται η εξέλιξη είναι η κληρονομικότητα, η παραλλαγή και η επιλογή. Στο βιβλίο του «Η Καταγωγή των Ειδών» ο Δαρβίνος παρουσίασε άφθονες αποδείξεις για την εξέλιξη. Όμως, υπήρχαν κενά στην ιστορία του. Ένα από αυτά, το οποίο δεν κατανοείται εύκολα ακόμα και σήμερα, ήταν η προέλευση της ζωής. Ένα άλλο ήταν ότι δεν είχε πειστικές ιδέες για το πώς μεταβιβάζονταν από γενιά σε γενιά οι παραλλαγές στα χαρακτηριστικά. Οι πρόσφατες επιστημονικές ανακαλύψεις έχουν δώσει κάποιες λεπτομέρειες για τον μηχανισμό της κληρονομικότητας. Κάθε είδος μπορεί να καθοριστεί από τις πληροφορίες των γονιδίων του. Υπάρχουν μηνύματα γραμμένα στην αλληλουχία των χημικών γραμμάτων στο μόριο του DNA. Τα γονίδια αντιγράφονται και μεταβιβάζονται στους απογόνους κάθε είδους. Αλλά η διαδικασία της αντιγραφής μπορεί να έχει μικρά λάθη, τα οποία οδηγούν σε τυχαίες αλλαγές στην πληροφορία του DNA. Αυτές οι αλλαγές είναι οι μεταλλάξεις που οδηγούν στις παραλλαγές των πληθυσμών. Μερικές μεταλλάξεις φέρουν πλεονεκτήματα, τα οποία κάνουν την αναπαραγωγή πιο πιθανή σε ένα συγκεκριμένο περιβάλλον. Έτσι, και πάλι, υπάρχει κληρονομικότητα, παραλλαγή και επιλογή αλλά αυτή τη φορά μεταξύ των μορίων. Εικονογράφηση από την πρώτη έκδοση του βιβλίου «Η Καταγωγή των Ειδών» που απεικονίζει αποδείξεις περί του ότι η ύπαρξη των διαφόρων ειδών με κοινά χαρακτηριστικά μπορεί να εξηγηθεί από την ύπαρξη κοινών προγόνων. Ανατύπωση με την άδεια του εκδότη John van Wyhe, Το Πλήρες Έργο του Κάρολου Δαρβίνου στο Διαδίκτυο (http:// darwin-online.org.uk). Διαγράμματα από κρανία περιστεριών που δείχνουν πώς η εξημέρωση και η επιλογή οδήγησαν σε παραλλαγές εντός του είδους. Ανατύπωση με την άδεια του εκδότη John van Wyhe, Το Πλήρες Έργο του Κάρολου Δαρβίνου στο Διαδίκτυο (http:// darwin-online.org.uk)

9 Απέναντι σελίδα: Σελίδα από το σημειωματάριο με τα είδη του Δαρβίνου. Γράφτηκε κάπου ανάμεσα στο , οι σημειώσεις του περιγράφουν την ιδέα του για την «μετάλλαξη των ειδών». Ανατύπωση με την ευγενή άδεια των επιτρόπων της βιβλιοθήκης του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ. Φόντο: Εξώφυλλο από την πρώτη έκδοση του βιβλίου «Η Καταγωγή των Ειδών», το οποίο δημοσιεύτηκε από τον John Murray το Ανατύπωση με την άδεια του εκδότη John van Wyhe, Το Πλήρες Έργο του Κάρολου Δαρβίνου στο Διαδίκτυο (http://darwinonline.org.uk)

10 4 ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Οι αναγνώστες του Δαρβίνου είχαν έντονες αν και διαφορετικές απόψεις για το βιβλίο του στα πρώτα χρόνια κυκλοφορίας του. «Πόσο απίστευτα ανόητο να μην το έχει σκεφτεί κανείς αυτό!» Thomas Huxley, φυσιοδίφης «Άνοιξε το δρόμο για μια έρευνα γεμάτη υποσχέσεις, τα αποτελέσματα της οποίας δεν μπορεί κανείς να προβλέψει». John Stuart Mill, φιλόσοφος «Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία του βιβλίου του κ. Δαρβίνου είναι εκείνο στο οποίο καθιερώνει το νόμο της φυσικής επιλογής. Και λέμε «καθιερώνει» επειδή επαναλαμβάνουμε ότι διαφέρουμε από εκείνον ως προς τα όρια εφαρμογής του νόμου δεν αμφιβάλλουμε για την ύπαρξη ή τη σημασία του ίδιου του νόμου». Επίσκοπος Samuel Wilberforce «Είναι εκπληκτικό το πώς ο Δαρβίνος ανακαλύπτει εκ νέου, ανάμεσα στα ζώα και στα φυτά, την κοινωνία της Αγγλίας με τον καταμερισμό της εργασίας, το άνοιγμα νέων αγορών, τις "εφευρέσεις" και την Μαλθουσιανή "πάλη για την ύπαρξη".» Καρλ Μαρξ, πολιτικός θεωρητικός Σύγχρονη γελοιογραφία του Τόμας Χένρι Χάξλεϋ ( ). Μουσείο Φυσικής Ιστορίας, Λονδίνο. «Οι πιο σημαντικές αρχικές παρατηρήσεις, που καταγράφηκαν στο βιβλίο του 1859, είναι για εμάς το πραγματικό του επίτευγμα είναι πράγματι λίγες και ξεχωριστές, αφήνοντας τον καθορισμό της καταγωγής των ειδών πολύ κοντά στο σημείο όπου τη βρήκε ο συγγραφέας.» Sir Richard Owen, φυσιοδίφης Τι άλλο μπορούμε να πιστέψουμε από το ότι η θεωρία του Δαρβίνου αποτελεί εξαίρετη και πειστική υπόθεση, στην οποία θα επιστρέφουν οι μελλοντικοί φυσιολόγοι με το είδος του θαυμασμού που τρέφουμε για τα άτομα του Λουκρήτιου, ή τις κρυστάλλινες σφαίρες του Εύδοξου, και περιέχει όπως και οι προαναφερθείσες θεωρίες αμυδρές ελπίδες, σηματοδοτώντας ευθύς εξαρχής την άγνοια της εποχής και την ικανότητα του φιλοσόφου.» Henry Charles Fleeming Jenkin, μηχανικός «Διάβασα το βιβλίο σας περισσότερο νιώθοντας πόνο παρά ευχαρίστηση. Κάποια σημεία του τα θαύμασα, με κάποια άλλα σημεία του ξεκαρδίστηκα στα γέλια, άλλα σημεία τα διάβασα με απόλυτη λύπη επειδή πιστεύω ότι είναι εντελώς λανθασμένα και σοβαρά επιβλαβή.» Adam Sedgwick, γεωλόγος Είχαμε μια σημαντική συνάντηση στο Norwich και ο αγαπητός και ηλικιωμένος Hooker βγήκε έξω με τόση φόρα όπως κάνει συνήθως σε περιπτώσεις ανάγκης. Το μόνο λάθος ήταν ο απαίσιος Δαρβινισμός, ο οποίος διαδόθηκε στο τμήμα μας και εμφανιζόταν όταν δεν το περίμενες, ακόμα και στην διάλεξη του Φέργκιουσον για τους «Ναούς του Βούδα». Θα χαρούμε να δούμε τις ιδέες σας να θριαμβεύουν όσο ζείτε.» Thomas Huxley, φυσιοδίφης Sir Richard Owen ( ). Μουσείο Φυσικής Ιστορίας, Λονδίνο. Adam Sedgwick ( ). Βιβλιοθήκη Wellcome Library, Λονδίνο

11 «Henry Charles Fleeming Jenkin ( ). Βιβλιοθήκη Wellcome Library, Λονδίνο. Λιθογραφία του Καρλ Μαρξ ( ). Βιβλιοθήκη Wellcome Library, Λονδίνο. Επίσκοπος Samuel Wilberforce ( ). Julia Margaret Cameron, βιβλιοθήκη Wellcome Library, Λονδίνο. Φόντο: Εικονογράφηση της θαλάσσιας ανεμώνης από το βιβλίο του Ernst Haeckel «Μορφές Τέχνης της Φύσης», Πανεπιστήμιο Humboldt-Univerisät στο Βερολίνο/The Bridgeman Art Library

12 5 ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ - ΤΟΤΕ Η «Καταγωγή των Ειδών» έπεισε πολλούς αναγνώστες ότι η εξέλιξη υφίσταται επειδή ο Δαρβίνος ανέπτυξε επιχειρήματα, υπέρ και κατά, με μεγάλη ακρίβεια. Επίσης, τα παρουσίασε παραθέτοντας μια πληθώρα διαφορετικών στοιχείων. Ο Δαρβίνος παρουσίασε την τεράστια ποικιλία των έμβιων οργανισμών. Περιέγραψε την εξίσου εκπληκτική παραλλαγή εντός των μεμονωμένων ειδών που προκλήθηκε από τους ανθρώπους που ήλεγχαν την εκτροφή σκύλων, αλόγων, περιστεριών ή βοοειδών. Επίσης, μίλησε για την βραδεία εμφάνιση και εξαφάνιση των ειδών όπως προκύπτει από την αποτύπωση των απολιθωμάτων στους βράχους. Τα σημαντικά στοιχεία προέκυψαν από προσεκτικές συγκρίσεις. Η σύγκριση απολιθωμάτων διαφόρων περιόδων έδειξε τη σταδιακή αλλαγή με το πέρασμα του χρόνου. Η σύγκριση των σχεδίων του σώματος και της μορφολογίας των οστών των διάφορων έμβιων οργανισμών έδειξε πώς συνδέονται χάρη στην κοινή προέλευση. Η σύγκριση αναπτυσσόμενων εμβρύων έδειξε πόσο όμοια φαίνονταν είδη που εξ όψεως έδειχναν διαφορετικά όταν βρίσκονταν στα πρώιμα στάδια ανάπτυξης. Υπήρξε επίσης μια ακόμα σειρά στοιχείων, που απασχολούσε πολύ τον Δαρβίνο γιατί του θύμιζε πράγματα που είχε δει με τα ίδια του τα μάτια στα νεανικά του ταξίδια. Η κατανομή των ειδών από διάφορες κατηγορίες, σε πολλές χώρες, ταίριαζαν στη νέα του άποψη για την μακρά ιστορία της Γης και στη δύναμη της παραλλαγής να δημιουργεί βραδείες αλλαγές των έμβιων οργανισμών. Ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο σε αυτό το σημείο ήταν η ζωή στα νησιά, όπως στο Αρχιπέλαγος Γκαλαπάγκος. Τα είδη που βρέθηκαν σε ίδια περιβάλλοντα στην ηπειρωτική χώρα και μπορούσαν να αναπτυχθούν σε νησιά συνήθως δεν υπήρχαν αυτό παρέπεμπε στο ότι τα είδη που έμεναν στα νησιά δεν δημιουργήθηκαν εκεί, αλλά με κάποιο τρόπο στο παρελθόν κατάφεραν να αποικίσουν τα νησιά από την ηπειρωτική χώρα. Η ορχιδέα (Angraecum sesquipedale) από τη Μαδαγασκάρη έχει ένα μίσχο εκ. Ο Δαρβίνος θεωρούσε ότι ο επικονιαστής πρέπει να έχει μια προβοσκίδα τόσο μακριά ώστε να φτάνει το νέκταρ. Η νυχτοπεταλούδα ταυτολογήθηκε πάνω από 40 χρόνια μετά το θάνατο του Δαρβίνου. Peter Whitehead and Colin Keates, Μουσείο Φυσικής Ιστορίας, Λονδίνο

13 Εικονογράφηση της γνάθου των βραχύποδων (Mylodon darwinii). Όταν ήταν στη Βραζιλία, ο Δαρβίνος ανακάλυψε το απολίθωμα των βραχυπόδων το οποίο εξαφανίστηκε πριν από χρόνια περίπου. Μουσείο Φυσικής Ιστορίας, Λονδίνο. Σπάνιο απολίθωμα του Αρχαιοπτέρυγα (Archaeopteryx lithographica), της πιο πρώιμης και πιο πρωτόγονης γνωστής μορφής πτηνού. Το 1868 ο Τόμας Χάξλεϋ, «το μπουλντόγκ του Δαρβίνου», ήταν ο πρώτος που είπε ότι τα πτηνά αποτελούσαν εξέλιξη των δεινοσαύρων. Μουσείο Φυσικής Ιστορίας, Λονδίνο. Εικονογράφηση της νυχτοπεταλούδας (Xanthopan morganii praedicta) που τρέφεται από την ορχιδέα (Angraecum sesquipedale) της Μαδαγασκάρης. Εικονογράφηση από την Emily Damstra. Προσφορά του Ιδρύματος Smithsonian Institution. Κουτί που περιέχει απολιθώματα που συλλέχθηκαν από το Δαρβίνο κατά τη διάρκεια των ταξιδιών του με το HMS Beagle. Μουσείο των Επιστημών της Γης Sedgwick, Πανεπιστήμιο του Καίμπριτζ. Άδεια αναπαραγωγής. Φόντο: Λεπτομερής απεικόνιση του κέντρου ενός αμμωνίτη. Helen Cowdy, Μουσείο Φυσικής Ιστορίας, Λονδίνο

14 6 ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΤΗΣ Τα ψάρια-ζέβρες (Danio rerio) χρησιμοποιούνται πλέον ως οργανισμός-μοντέλο από τους γενετιστές για να εξετάσουν τις θεωρίες τους περί κληρονομικότητας και λειτουργίας των γονιδίων. Βιβλιοθήκη Wellcome Library, Λονδίνο. ΕΞΕΛΙΞΗΣ - ΤΩΡΑ «Όταν συλλάβουμε ότι κάθε δημιούργημα της φύσης έχει πίσω του μια ιστορία, όταν αντιληφθούμε κάθε σύνθετη δομή και ένστικτο ως σύνοψη πολλών επινοήσεων, η κάθε μια χρήσιμη στον κάτοχό της, σχεδόν με τον ίδιο τρόπο όπως όταν εξετάζουμε οποιαδήποτε μεγάλη μηχανολογική εφεύρεση, ως τη σύνοψη του μόχθου, της πείρας, της λογικής, ακόμα και των λαθών των πολλών εργατών που δούλεψαν γι αυτή, όταν λοιπόν αντιμετωπίσουμε κάθε οργανική ύπαρξη κατ αυτό τον τρόπο, πόσο πιο ενδιαφέρουσα, και μιλάω εκ πείρας, θα γίνει η μελέτη της φυσικής ιστορίας!» Η καταγωγή των ειδών, Κεφάλαιο 14. Όμως, υπάρχουν ακόμα πιο εντυπωσιακά στοιχεία για την εξέλιξη, που προκύπτουν από τις σύγχρονες βιολογικές ανακαλύψεις, τα οποία ο Δαρβίνος αγνοούσε. Τα περισσότερα από αυτά προέρχονται από την μελέτη του δεσοξυριβονουκλεϊκού οξέως ή DNA, του υλικού που είναι υπεύθυνο για την κληρονομικότητα και συνεπώς την πρώτη ύλη για την εξέλιξη. Μια προσεκτική εξέταση του DNA αποκαλύπτει νέα στοιχεία για το πώς συνδέονται τα διάφορα είδη. Τα γονίδια ως βασικά συστατικά στοιχεία των κυττάρων έχουν διατηρηθεί στο πέρασμα του χρόνου οι περισσότερες παραλλαγές έχουν αποκλειστεί εξαιτίας της φυσικής επιλογής καθώς είναι επιβλαβείς. Η αλληλουχία του ίδιου γονιδίου σε πολλά είδη αποκαλύπτει ότι υπάρχει ένα σαφές πρότυπο προέλευσης που τροποποιείται. Όσο μεγαλύτερο είναι το χρονικό διάστημα κατά το οποίο δύο είδη είχαν κοινό πρόγονο, τόσο περισσότερες θα είναι οι μικρές διαφορές στα γονίδιά τους. Έτσι, λοιπόν, η ανθρώπινη εκδοχή ενός γονιδίου θα μοιάζει περισσότερο με την εκδοχή ενός χιμπατζή από αυτήν του ποντικού ή του ψαριού, η εκδοχή του ποντικού θα μοιάζει περισσότερο με αυτή του αρουραίου. Τα ίχνη αυτά των παρελθοντικών αλλαγών μπορούν σήμερα να χαρτογραφηθούν λεπτομερώς. Επιπλέον, η εξέλιξη είναι ακόμα και σήμερα σε περίοπτη θέση. Η εξάπλωση των βακτηριδίων που μπορούν να αντισταθούν στα αντιβιοτικά είναι ένα καλό παράδειγμα πραγματοποίησης της εξέλιξης. Όταν επιδρούν οι χημικές ουσίες, τα βακτήρια που μπορούν να επιβιώσουν από την επίδρασή τους θα αναπαραχθούν όταν πεθάνουν τα άλλα βακτήρια. Καθώς τα βακτηρίδια αναπαράγονται γρήγορα και διαθέτουν επιπλέον μεθόδους για να μεταδώσουν τα γονίδια μεταξύ τους, η αντίσταση μπορεί εύκολα να μεταδοθεί γρηγορότερα από το να φτιάξουν οι επιστήμονες καινούρια αντιβακτηριδιακά φάρμακα

15 Το άγριο είδος της μύγας των φρούτων (Drosophila melanogaster) αυτή η μύγα χρησιμοποιείται από τις αρχές του 20ου αιώνα ως πειραματικό μοντέλο οργανισμού από τους γενετιστές. Βιβλιοθήκη Wellcome Library, Λονδίνο. Μοριακό μοντέλο μιας μικρής αλυσίδας DNA διπλής έλικας που παρήχθη από τα δεδομένα περίθλασης ακτίνων Χ. Βιβλιοθήκη Wellcome Library, Λονδίνο. Τέσσερα είδη σπίνων των Νησιών Γκαλαπάγκος με διαφορετικά ράμφη από το Journal of Researches (1839) του Δαρβίνου. Ανατύπωση με την άδεια του εκδότη John van Wyhe, Το Πλήρες Έργο του Κάρολου Δαρβίνου στο Διαδίκτυο (http:// darwin-online.org.uk). Φόντο: Το μάτι της ενήλικης μύγας των φρούτων (Drosophila melanogaster) έγχρωμη φωτογραφία. David Strutt, βιβλιοθήκη Wellcome Library, Λονδίνο

16 7 ΠΩΣ ΠΡΟΚΑΛΕΙ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ; Το επικό σάρωμα της εξελικτικής ιστορίας της ζωής αποτελεί έμπνευση για πολλούς. Όπως το θέτει ο Βρετανός παλαιοντολόγος Simon Conway Morris: «Η εξέλιξη ανακαλύπτει το τραγούδι της δημιουργίας». Ο Conway Morris είναι επιστήμονας και Χριστιανός και πιστεύει ότι η κάθε άποψη εμπλουτίζει την άλλη. Η αφοσίωσή του στο Δαρβινισμό τονίζει την πεποίθησή του ότι η αντίθεση που υπάρχει ανάμεσα στην επιστήμη και τη θρησκεία δεν είναι απλή. Η ιδέα ότι η θεωρία του Δαρβίνου διαψεύδει τη θρησκεία προέκυψε επειδή, εν μέρει, αποτέλεσε την επιστημονική απάντηση σε κάποια ερωτήματα όπως το πώς εμφανίστηκαν τα είδη τα οποία κατά παράδοση είχαν αναλυθεί με θρησκευτικές ερμηνείες. Η επιστήμη και η θρησκεία είναι δυναμικά σύνολα ιδεών. Καθεμιά σέβεται τα βασικά κείμενα. Όπως συμβαίνει με όλα τα βιβλία, τα κείμενα αυτά μπορούν να αναγνωστούν με διαφορετικό τρόπο. Οι πεποιθήσεις που προκύπτουν από αυτά ίσως να παρουσιάζονται αντιφατικά κατά καιρούς αλλά, σε ένα βαθμό, αυτό εξαρτάται από το πώς ερμηνεύονται. Μερικοί Βικτωριανοί που διάβασαν τη θεωρία του Δαρβίνου, για παράδειγμα, προσβλήθηκαν επειδή η τελευταία καταργούσε το ρόλο του Δημιουργού στη γένεση των μεμονωμένων ειδών. Οι άνθρωποι που εξακολουθούν να πιστεύουν ότι οι έμβιοι οργανισμοί προέρχονται από συγκεκριμένες πράξεις θεϊκής δημιουργίας δυσκολεύονται να πιστέψουν τις νέες εκδοχές της θεωρίας της εξέλιξης. Ωστόσο, αυτό αποτελεί μόνο μια ερμηνεία του ρόλου του Δημιουργού στον κόσμο. Η θεωρία του Δαρβίνου για τα είδη δεν μιλάει για την πρώτη εμφάνιση της ζωής ή για την προέλευση του σύμπαντος. Είναι απόλυτα πειστικό να υποστηρίξει κανείς μια επιστημονική άποψη για το πώς οι φυσικοί νόμοι επέτρεψαν στο σύμπαν και τη ζωή να αναπτυχθεί και να πιστεύει ότι μια θεότητα θέσπισε αυτούς τους νόμους. Ο πιο ένθερμος υποστηρικτής του Δαρβίνου, ο επιστήμονας Τόμας Χένρι Χάξλεϋ, δημιούργησε τη λέξη «αγνωστικισμός». Περιέγραφε τη δική του άποψη ότι, όταν φτάνει κανείς τα όρια της λογικής, η καλύτερη προσέγγιση για τα αναπάντητα ερωτήματα είναι να έχει κανείς ανοιχτό μυαλό. Ακόμα και χωρίς την επίσημη θρησκευτική πεποίθηση, οποιοσδήποτε σκεφτεί τι αποκαλύπτει η επιστήμη για την ποικιλία και την περιπλοκότητα της ζωής είναι βέβαιο ότι θα νιώσει τη δύναμη μιας από τις παγκόσμιες πηγές πνευματικότητας την αίσθηση του θαύματος

17 8 ΠΩΣ ΕΜΦΑΝΙΖΟΝΤΑΙ ΤΑ ΝΕΑ ΕΙΔΗ; Ο Δαρβίνος προσέφερε μια θεωρία για να εξηγήσει πως αλλάζει το ένα είδος σε ένα άλλο είδος. Αυτό σημαίνει εξέλιξη. Η αποδοχή της θεωρίας του σήμαινε την ανατροπή των παλαιότερων απόψεων που θεωρούσαν τα είδη ως μεμονωμένες κατηγορίες που παραμένουν για πάντα ίδιες. Παρόλο που η θεωρία του έπεισε τους βιολόγους ανά τον κόσμο, ήγειρε επίσης ερωτήματα που ακόμα εξετάζονται. Πλάκα που δείχνει τέσσερις μορφές Heliconius numata, δύο μορφές Heliconius melpomene και τις δύο αντίστοιχες μιμητικές μορφές Heliconius erato τονίζοντας την ποικιλία στα σχέδια και την μίμηση στις πεταλούδες Heliconius. Αυτή η εικόνα δημοσιεύθηκε στη Δημόσια Βιβλιοθήκη του περιοδικού Science. Ένα από αυτά τα ζωτικά για τους βιολόγους ερωτήματα ήταν το πώς ακριβώς η αλλαγή εντός ενός πληθυσμού οδηγεί σε αναγνωρίσιμα διαφορετικά είδη. Ένας πιθανός λόγος είναι ο διαχωρισμός. Όταν για παράδειγμα διαχωρίζεται ένα μέρος του πληθυσμού ας πούμε με μια οροσειρά, ένα ποτάμι ή ένα θαλάσσιο κανάλι και αν το εμπόδιο διατηρηθεί για αρκετό χρονικό διάστημα, οι δύο πληθυσμοί θα αλλάξουν τόσο ώστε να μην μπορούν να διασταυρωθούν. Αυτό θεωρείται συχνά ως απαραίτητη προϋπόθεση ώστε δύο πληθυσμοί παρόμοιων ειδών να ταξινομηθούν ως διαφορετικά είδη. Ωστόσο, δεν είναι η μόνη και δεν ισχύει πάντα. Μια άλλη πιθανότητα, η οποία έχει τραβήξει την προσοχή τις τελευταίες δύο ή τρεις δεκαετίες, είναι ότι οι υποπληθυσμοί, οι οποίοι δεν διακρίνονται φυσικά, μπορούν με άλλους τρόπους να απομακρυνθούν από βιολογική άποψη. Οι γενετικές αλλαγές δημιουργούν μικρές διαφορές στη συμπεριφορά όπως για παράδειγμα διατροφικές συνήθειες ή προτιμήσεις για το ζευγάρωμα που μπορούν να αυξηθούν. Με το πέρασμα του χρόνου, αυτό οδηγεί σε αποκλίνοντες τρόπους ζωής χωρίς φυσικό διαχωρισμό. Ο Καθηγητής Jim Mallet από το Πανεπιστημιακό Κολλέγιο του Λονδίνου ερευνά πώς αυτό μπορεί να ισχύσει σε μια σειρά ιδιαίτερα συναφών ειδών της τροπικής πεταλούδας Heliconius. Τα χρώματα και τα σχήματα στα φτερά της πεταλούδας αλλάζουν εύκολα. Αυτό από μόνο του δεν οδηγεί στη δημιουργία νέων ειδών. Μερικές πεταλούδες εκκρίνουν χημικές ουσίες με αποκρουστική γεύση για τα πουλιά που τρώνε πεταλούδες. Επίσης, ανακάλυψε ότι οι αρσενικές πεταλούδες προτιμούν περισσότερο τις θηλυκές που έχουν παρόμοια φτερά με τα δικά τους. Με την επίδραση των χαρακτηριστικών αυτών προκύπτουν νέα είδη που δεν μπορούν πλέον να διασταυρωθούν μεταξύ τους

18 Αριστερά: Εικονογράφηση του κότσυφα (Mimus melatonis) στα νησιά Γκαλαπάγκος. Παραλλαγές ανάμεσα στους κότσυφες στο Αρχιπέλαγος Γκαλαπάγκος τράβηξαν την προσοχή του Δαρβίνου για την κατανομή των ειδών στο νησί. Ανατύπωση με την άδεια του εκδότη John van Wyhe, Το Πλήρες Έργο του Κάρολου Δαρβίνου στο Διαδίκτυο (http:// darwin-online.org.uk). Κάτω: Το Αρχιπέλαγος Γκαλαπάγκος. Alexander Deursen. Φόντο: Παρουσιάζονται με λεπτομέρεια τα φτερά της πεταλούδας Apatura iris. Stephen Dalton/www.nhpa.co.uk

19 9 Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ Η θεωρία του Δαρβίνου περί κοινής καταγωγής είχε μια εκπληκτική εφαρμογή: «Οι άνθρωποι δεν διαχωρίζονται από την υπόλοιπη φύση. Κι όμως είμαστε εμφανώς τόσο διαφορετικοί από άλλα είδη. Η εξελικτική θεωρία είναι προϊόν του ανθρώπινου πολιτισμού, γεγονός που από μόνο του αποτελεί ένδειξη αυτής της διαφοράς». Η ερμηνεία της εμφάνισης της ανθρώπινης συνείδησης και του πολιτισμού αποτελεί ακόμα πρόκληση για τους ερευνητές σε πολλούς τομείς. Τώρα μπορούμε να συγκρίνουμε ολόκληρες τις αλληλουχίες των ανθρώπων και των στενών εν ζωή συγγενών μας, των χιμπατζήδων. Αυτό δίνει στοιχεία για τα οποία οι αλλαγές στο DNA ήταν σημαντικές για την παραγωγή προεξαρχόντων ανθρώπινων χαρακτηριστικών. Ο μεγενθυμένος μας εγκέφαλος, το στητό περπάτημα και η χρήση της γλώσσας θα πρέπει να άρχισαν με γενετικές μεταλλάξεις που δεν έχουν αποσαφηνιστεί ακόμα. Αυτές οι γενετικές μελέτες συνδυάζονται με αναλύσεις από άλλα ίχνη από το παρελθόν για να δώσουν μια εικόνα των πιο σύγχρονων εξελίξεων στον ανθρώπινο πολιτισμό όπως για παράδειγμα, την κατασκευή εργαλείων. Η λεπτομερής εξέταση των λίθινων εργαλείων από πολλούς αρχαιολογικούς χώρους μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη χαρτογράφηση μίας νέου είδους σταδιακής αλλαγής την πολιτιστικής εξέλιξης. Ο Robert Foley, Διευθυντής του Leverhulme Centre for Human Evolutionary Studies στο πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, τονίζει ότι οι αλλαγές στα εργαλεία μπορούν να εξηγηθούν με δύο διαφορετικούς τρόπους. Καταρχήν, ίσως να ήταν ένα αρχείο για την εξέλιξη και την μετανάστευση των ομάδων που χρησιμοποιούσαν διάφορες τεχνικές για να φτιάξουν γλυπτά από τους πυρόλιθούς τους. Κατά δεύτερον, οι διαφορές μπορεί να αφορούν περισσότερο στις απαντήσεις των ομάδων με παρόμοιες δεξιότητες σε διαφορετικά περιβάλλοντα ή στο είδος των πετρωμάτων που μπορούσαν να βρουν. «Τόσο η ιστορία όσο και η οικολογία είναι σημαντικές, καθώς συμβαίνει με τα πιο εξελικτικά προβλήματα», λέει. Μετά ακολουθεί ένα πιο θεωρητικό τμήμα της ιστορίας ο καθορισμός του τι υπονοεί η χρήση αυτών των τεχνικών για τις νοητικές διεργασίες των διαφόρων χρηστών των εργαλείων και των συστημάτων σχεδιασμού, συνεργασίας και επικοινωνίας. Πρόσθια θέα μιας κάστας κρανίου που ανήκε στον Homo sapiens Le Vieillard, ενήλικα άντρα 45 περίπου χρονών. Μουσείο Φυσικής Ιστορίας, Λονδίνο

20 Αριστερά: Τσεκούρι από πυριτιόλιθο της όψιμης Παλαιολιθικής περιόδου στην Αγγλία. Μουσείο Φυσικής Ιστορίας, Λονδίνο. Κάτω: Από τα αριστερά προς τα δεξιά: Australopithecus africanus; Homo rudolfensis; Homo erectus; Homo heidelbergensis; Homo neanderthalensis; και Homo sapiens. Ταξινομημένα με χρονολογική σειρά αυτά τα δείγματα (κάστες) εικονογραφούν την ανθρώπινη εξέλιξη. Μουσείο Φυσικής Ιστορίας, Λονδίνο. Φόντο: Ένας χιμπατζής χρησιμοποιεί ένα μίσχο από το γρασίδι ως εργαλείο για να ψαρέψει τερμίτες. Clive Bromhall/www.osfimages.com

21 10 ΠΩΣ ΕΞΕΛΙΧΘΗΚΕ Η ΜΟΥΣΙΚΗ; Όπου υπάρχουν άνθρωποι, υπάρχει μουσική. Αλλά πώς εξελίχθηκε η δημιουργία της μουσικής; Ο Δαρβίνος έθεσε το ερώτημα αλλά δεν βρήκε απάντηση. Η δυσκολία ήταν στο να καθορίσει το ώφελος που έχει ο ίδιος ο δημιουργός της μουσικής από το δημιούργημά του. Καμπάνες στο πόδι ενός κλασικού Ινδιάνου χορευτή. Francois Boutemy. Ο λόγος και η μουσική περιλαμβάνουν ήχο. Ποιο εμφανίστηκε πρώτο η μουσική ή η γλώσσα παραμένει ασαφές. Οι επιστήμονες μπορούν να μελετούν τις αλλαγές στη φωνητική οδό καθώς εξελίσσονταν οι πρώτοι άνθρωποι αλλά οι ήχοι που έβγαζαν δεν αφήνουν σημάδια. Οι μελέτες στον σύγχρονο εγκέφαλο δείχνουν ότι μερικές περιοχές του εμπλέκονται τόσο στην κατανόηση της γλώσσας όσο και στην ερμηνεία της μουσικής. Παρόλα αυτά, υπάρχουν άνθρωποι που δεν μπορούν να διακρίνουν διαφορές στους μουσικούς τόνους και μιλούν συνεχώς. Κάποιοι θεωρητικοί του Δαρβινισμού, όπως ο ψυχολόγος από το Χάρβαρντ Steven Pinker, έδειξαν ότι η μουσική είναι ένα τυχαίο συμβάν, όχι προσαρμογή. Ικανοποιεί τα αυτιά μας με τον ίδιο τρόπο που ικανοποιεί τη γεύση μας ένα κομμάτι κέικ. Άλλοι, οπαδοί του Δαρβίνου, πιστεύουν ότι η φυλετική επιλογή είναι σημαντική. Ο Geoffrey Miller από το Πανεπιστήμιο του Νέου Μεξικού θεωρεί ότι η μουσική καθοδηγείται από την επιλογή για ζευγάρωμα. Απλά, η μουσική παράσταση είναι σαν την ερωτοτροπία που παρατηρείται σε πολλά άλλα είδη. Ο Steven Mithen από το Πανεπιστήμιο του Reading της Αγγλίας πρόβαλλε πρόσφατα μια διαφορετική άποψη. Χρησιμοποιώντας την αρχαιολογία, στοιχεία από απολιθώματα και μελέτες του εγκεφάλου, των γονιδίων, της γλώσσας και της μουσικής σε πολλούς πολιτισμούς θεωρεί ότι η μουσική και η γλώσσα προέκυψαν από κάποιον κοινό πρόδρομο μια χρήση του ήχου που έμοιαζε με μουσική την οποία χρησιμοποιούσαν οι πρόγονοί μας για να επικοινωνήσουν. Αυτές οι περίπλοκες κραυγές μπορεί να χρησιμοποιούνταν σε παιδικά νανουρίσματα ή ως μέρος πανηγυρισμών της ομάδας. Θεωρεί επίσης ότι οι ομάδες που δημιούργησαν αυτή τη χρήση του ήχου είχαν περισσότερους απογόνους και γι' αυτό υπάρχει και σήμερα η δημιουργία της μουσικής. Ωστόσο, αυτός ο τρόπος παραγωγικής επιτυχίας είναι πολύ πιο σύνθετος από την απλή επιλογή ζευγαρώματος

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΡΙΤΗΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ: ΣΙΓΚΟΥΔΗ ΚΩΣΤΑ και ΣΓΟΡΟΥΔΗ ΘΑΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ και ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΣΙΓΚΟΥΔΗΣ ΓΡΗΓΟΡΗΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΡΙΤΗΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ: ΣΙΓΚΟΥΔΗ ΚΩΣΤΑ και ΣΓΟΡΟΥΔΗ ΘΑΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ και ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΣΙΓΚΟΥΔΗΣ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΡΙΤΗΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ: ΣΙΓΚΟΥΔΗ ΚΩΣΤΑ και ΣΓΟΡΟΥΔΗ ΘΑΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ και ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΣΙΓΚΟΥΔΗΣ ΓΡΗΓΟΡΗΣ Κάρολος Δαρβίνος Ο Κάρολος Ροβέρτος Δαρβίνος ήταν Άγγλος φυσιοδίφης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΕΞΕΛΙΞΗ. Ερευνητική Εργασία Β' Τετραμήνου. Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Μ.Φρονίμου

Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΕΞΕΛΙΞΗ. Ερευνητική Εργασία Β' Τετραμήνου. Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Μ.Φρονίμου Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΕΞΕΛΙΞΗ Ερευνητική Εργασία Β' Τετραμήνου Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Μ.Φρονίμου Στην επιστήμη της βιολογίας, με τον όρο εξέλιξη εννοείται η αλλαγή στις ιδιότητες ενός πληθυσμού οργανισμών στο πέρασμα

Διαβάστε περισσότερα

έ ό ή ΔΑΡΒΙΝΟΣ ΕΞΕΛΙΞΗ & ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ

έ ό ή ΔΑΡΒΙΝΟΣ ΕΞΕΛΙΞΗ & ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΔΑΡΒΙΝΟΣ ΕΞΕΛΙΞΗ & ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ Η βιοποικιλότητα είναι γύρω μας, παντού. «Όλα τα είδη προέρχονται από έναν κοινό πρόγονο. Κάποια αποκλίνουν και δημιουργούν νέα είδη. Οι αποκλίσεις γίνονται μέσω τηςδιεργασίαςτηςφυσικήςεπιλογήςσύμφωναμετηνοποίαένας

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Χειμερινό εξάμηνο 2014-2015 Γενετική Πειραματική επιστήμη της κληρονομικότητας Προέκυψε από την ανάγκη κατανόησης της κληρονόμησης οικονομικά σημαντικών χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

Ο Κάρολος Δαρβίνος (1809-1894) και η Εξέλιξη Eλένη Σβορώνου

Ο Κάρολος Δαρβίνος (1809-1894) και η Εξέλιξη Eλένη Σβορώνου Ο Κάρολος Δαρβίνος (1809-1894) και η Εξέλιξη Eλένη Σβορώνου Το καλύτερο σχολείο είναι η φύση. Το σχολείο του φαινόταν βαρετό, αντίθετα ο φυσικός κόσμος ήταν για κείνον το συναρπαστικότερο σχολείο του κόσμου.

Διαβάστε περισσότερα

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Φραγκίσκος Κολίσης Καθηγητής Βιοτεχνολογίας, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ, Διευθυντής Ινστιτούτου Βιολογικών Ερευνών και Βιοτεχνολογίας, EIE

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας

Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: DNA Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc29 Μηλαθιανάκης Μιχάλης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ: Η επιστήμη της ζωής

ΒΙΟΛΟΓΙΑ: Η επιστήμη της ζωής Τμήμα Βιολογικών Επιστημών http://www.ucy.ac.cy/goto/biosci/el-gr/home.aspx ΒΙΟΛΟΓΙΑ: Η επιστήμη της ζωής Μελετά ό,τι έχει σχέση με τους ζωντανούς οργανισμούς στον πλανήτη μας, από το μικροσκοπικό επίπεδο

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο 1. β 2. γ 3. α 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2ο 1. Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. 1 Η ιστορία της εξελικτικής βιολογίας: Εξέλιξη και Γενετική 2 Η Προέλευση της Μοριακής Βιολογίας 3 Αποδείξεις για την εξέλιξη 89

Περιεχόμενα. 1 Η ιστορία της εξελικτικής βιολογίας: Εξέλιξη και Γενετική 2 Η Προέλευση της Μοριακής Βιολογίας 3 Αποδείξεις για την εξέλιξη 89 Περιεχόμενα Οι Συγγραφείς Πρόλογος της Ελληνικής Έκδοσης Πρόλογος της Αμερικανικής Έκδοσης Σκοπός και Αντικείμενο του Βιβλίου ΜΕΡΟΣ Ι ΜΙΑ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 1 Η ιστορία της εξελικτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Είμαστε σίγουροι πως έχετε ακούσει πολλές φορές ότι τα παιδιά παίρνουν από 7 γενιές. Αυτό αποτέλεσε αφετηρία για την παρουσίαση μας με θέμα τη

Είμαστε σίγουροι πως έχετε ακούσει πολλές φορές ότι τα παιδιά παίρνουν από 7 γενιές. Αυτό αποτέλεσε αφετηρία για την παρουσίαση μας με θέμα τη Είμαστε σίγουροι πως έχετε ακούσει πολλές φορές ότι τα παιδιά παίρνουν από 7 γενιές. Αυτό αποτέλεσε αφετηρία για την παρουσίαση μας με θέμα τη κληρονομικότητα στον άνθρωπο. 1 Καταρχήν, η πρώτη επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 20/05/2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ Λ. Αναστασίου Κωνσταντίνος Δεληγιάννη Ισαβέλλα Ζωγοπούλου Άννα Κουκάκης Γιώργος Σταθάκη Αρετιάννα

ΟΜΑΔΑ Λ. Αναστασίου Κωνσταντίνος Δεληγιάννη Ισαβέλλα Ζωγοπούλου Άννα Κουκάκης Γιώργος Σταθάκη Αρετιάννα ΟΜΑΔΑ Λ Αναστασίου Κωνσταντίνος Δεληγιάννη Ισαβέλλα Ζωγοπούλου Άννα Κουκάκης Γιώργος Σταθάκη Αρετιάννα ΒΙΟΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Τι είναι η βιοπληροφορική; Αποκαλείται ο επιστημονικός κλάδος ο οποίος προέκυψε από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ www.romvos.edu.gr ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α 1.Β 2.Γ 3.Α 4.Δ 5.Γ ΘΕΜΑ Β Β1) 1.Α 2.Β 3.Β 4.Α 5.Α 6.Α 7.Β 8.Β Β2) Σελ. 40 σχολικού βιβλίου : Κατά την έναρξη

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις βιολογίας κατεύθυνσης 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις βιολογίας κατεύθυνσης 2014 Θέμα Α Α1. δ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. β Θέμα Β ΑΓ.ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ 11 -- ΠΕΙΡΑΙΑΣ -- 18532 -- ΤΗΛ. 210-4224752, 4223687 Ενδεικτικές απαντήσεις βιολογίας κατεύθυνσης 2014 Β1. 4 2 1 6 3 5 Β2. α. DNA πολυμεράση

Διαβάστε περισσότερα

Οι «πουλάκηδες», το FaceBook, ο Αριστοτέλης, και το BBC.

Οι «πουλάκηδες», το FaceBook, ο Αριστοτέλης, και το BBC. Αγαπητοί Φίλοι, Σας ευχαριστούμε ιδιαίτερα για την τιμή που κάνετε στην εκδήλωσή μας, για την τιμή που κάνετε στον τόπο μας, στη Μυτιλήνη. Σε μια κοινή εκδήλωση, μαζί με το Σύλλογο Καλλονιατών Λέσβου,

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Β Β1. 4 2 1 6 3 5 Β2. α. DNA πολυμεράση β. πριμόσωμα γ. DNA δεσμάση δ. DNA ελκάση ε. RNA πολυμεράση Β3. Σχολικό βιβλίο, Σελ.: 98: «Η διάγνωση των

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας

Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μελλίδης Κ. Πασσιά Α. Θέμα Α Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας Να

Διαβάστε περισσότερα

Σίνος Γκιώκας Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Πάτρα 2015 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι - ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ - Σίνος Γκιώκας - Πανεπιστήμιο Πατρών 2015 1

Σίνος Γκιώκας Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Πάτρα 2015 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι - ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ - Σίνος Γκιώκας - Πανεπιστήμιο Πατρών 2015 1 Σίνος Γκιώκας Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Πάτρα 2015 2015 1 Αντικείμενο μαθήματος: Περιεχόμενο μαθήματος: Προτεινόμενο σύγγραμμα: Διδάσκοντες: Μέθοδοι διδασκαλίας: Μέθοδοι αξιολόγησης: Τύπος μαθήματος:

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Συνοπτικό πλαίσιο μετακίνησης και εγκατάστασης Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί και πώς μετακινούμαστε από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Πού μένουμε από τα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ AAT TCG CGA TTCC

ΓΕΝΕΤΙΚΗ AAT TCG CGA TTCC ΓΕΝΕΤΙΚΗ 1. Το πιο κάτω γενεαλογικό δέντρο δείχνει τον τρόπο κληρονόμησης μιας ασθένειας σε μια οικογένεια. Τα μαυρισμένα τετράγωνα συμβολίζουν αρσενικά άτομα με την πάθηση και οι μαυρισμένοι κύκλοι θηλυκά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια

Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια Η διάκριση του φύλου στα καναρίνια αποτελούσε και αποτελεί ένα πάγιο ερώτημα των ερασιτεχνών εκτροφέων καναρινιών. Πόσοι από μας που ερασιτεχνικά και μόνο από αγάπη εκτρέφουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (Μονάδες 25)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (Μονάδες 25) ΤΣΙΜΙΣΚΗ &ΚΑΡΟΛΟΥ ΝΤΗΛ ΓΩΝΙΑ THΛ: 270727 222594 ΑΡΤΑΚΗΣ 12 - Κ. ΤΟΥΜΠΑ THΛ: 919113 949422 ΕΠΩΝΥΜΟ:... ΟΝΟΜΑ:... ΤΜΗΜΑ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ) ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 17/02/2013 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Τα

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Οι περιοχές του DNA που μεταφράζονται σε αμινοξέα ονομάζονται α. εσώνια β. εξώνια γ. υποκινητές δ. 5 αμετάφραστες περιοχές.

Α1. Οι περιοχές του DNA που μεταφράζονται σε αμινοξέα ονομάζονται α. εσώνια β. εξώνια γ. υποκινητές δ. 5 αμετάφραστες περιοχές. ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμίας

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Γενετική Τα πειράματα του Mendel

Δασική Γενετική Τα πειράματα του Mendel Δασική Γενετική Τα πειράματα του Mendel Χειμερινό εξάμηνο 2014-2015 Παράδοξο... Οι απόγονοι μοιάζουν στους γονείς τους Δεν είναι όμως ακριβώς ίδιοι, ούτε με τους γονείς τους, ούτε μεταξύ τους Κληρονομικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 24 ΜΑΪΟΥ 2013

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 24 ΜΑΪΟΥ 2013 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 24 ΜΑΪΟΥ 2013 ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. β Α3. α Α4. δ Α5. α ΘΕΜΑ Β Β1. Σελ. 123 124 σχολ. βιβλίου: «Η διαδικασία που ακολουθείται παράγουν το ένζυμο ADA». Β2. Σελ. 133 σχολ.

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής

Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής Κεφάλαιο 12ο Αναπαραγωγή Ανάπτυξη Μαυροματάκης Γιώργος- Βιολόγος σχολική χρονιά 2011-2012 1ο Μάθημα Κεφ. 12 Οι ζωντανοί οργανισμοί, ανεξάρτητα εάν ανήκουν στα Βακτήρια,

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή 15/02/2015 Ημερομηνία

Κυριακή 15/02/2015 Ημερομηνία Διαγώνισμα 2014-15 Ενδεικτικές απαντήσεις Κυριακή 15/02/2015 Ημερομηνία Βιολογία Κατεύθυνσης Εξεταζόμενο μάθημα Γ Λυκείου Τάξη Θέμα 1 ο : 1 α, 2 γ, 3 ε, 4 α, 5 ε Θέμα 2 ο : Α. Η απεικόνιση των μεταφασικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. δ Α4. γ Α5. β

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. δ Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. δ Α4. γ Α5. β 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΤΕΤΑΡΤΗ 10 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 5ο

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 5ο ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 5ο ΜΟΝΟΫΒΡΙΔΙΣΜΟΣ ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗ-ΥΠΟΛΕΙΠΟΜΕΝΑ 1. Διασταυρώνονται δυο μοσχομπίζελα, το ένα με κανονικό σχήμα καρπού και το άλλο με περιεσφιγμένο σχήμα. Να βρεθεί

Διαβάστε περισσότερα

κληρονοµικότητα Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες

κληρονοµικότητα Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες 12 Φυλοσύνδετη στο Χ Ή την τοπική σας κλινική γενετικής διάγνωσης: κληρονοµικότητα Εργαστήριο Ιατρικής Γενετικής Πανεπιστήµιο Αθηνών Νοσοκοµείο Παίδων " Αγία Σοφία" Αθήνα Τηλ: +210 7795553 http://iatriki-genetiki.med.uoa.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΚΗΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΚΗΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΚΗΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΤΜΗΜΑ Γ2 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΣΤΟΛΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχουν περάσει περίπου 15 χρόνια από τη δημιουργία γενετικά τροποποιημένων

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Στα πτηνά το φύλο «καθορίζεται από τη μητέρα». Αυτό γιατί, το αρσενικό άτομο φέρει τα χρωμοσώματα ZZ ενώ το θηλυκό τα ZW. Έτσι εναπόκειται στο που θα

Στα πτηνά το φύλο «καθορίζεται από τη μητέρα». Αυτό γιατί, το αρσενικό άτομο φέρει τα χρωμοσώματα ZZ ενώ το θηλυκό τα ZW. Έτσι εναπόκειται στο που θα 1 Όπως όλοι γνωρίζουμε κάθε ζωντανός οργανισμός αποτελείται από κύτταρα. Μέσα στον πυρήνα των κυττάρων υπάρχουν τα χρωμοσώματα, τα οποία αποτελούν to γενετικό υλικό (DNA). Στα χρωμοσώματα αυτά βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014

Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014 Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014 ΘΕΜΑ Α Α1.δ Α2.γ Α3.β Α4.γ Α5.β ΘΕΜΑ Β Β1. 4,2,1,6,3,5 Β2. α. DNA πολυμεράση β. πριμόσωμα γ.

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α A1. Τα πλασμίδια είναι: δ. κυκλικά δίκλωνα μόρια DNA

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013

Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013 Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ Κεφάλαιο 5 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΘΕΜΑ 1 ο Γράψτε τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω προτάσεις και δίπλα το γράμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2014

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2014 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ : - ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2014 ΘΕΜΑ A Α1. δ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ B Β1. 4 2 1 6 3 5 Β2. α. DNA πολυμεράση β. Πριμόσωμα γ. DNA δεσμάση δ. DNA

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Ομάδα Βιολόγων της Ώθησης

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Ομάδα Βιολόγων της Ώθησης ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Ομάδα Βιολόγων της Ώθησης 1 Παρασκευή, 22 Μα ου 2015 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ Α A1. Οι περιοχές του DNA που μεταφράζονται σε αμινοξέα ονομάζονται α. εσώνια β. εξώνια γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου Θετικής κατεύθυνσης

Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου Θετικής κατεύθυνσης Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μελλίδης Κ. Πασσιά Α. Θέμα Α Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου Θετικής κατεύθυνσης

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA

Τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA Τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA Ε Ι Σ Α Γ Ω Γ Η Φώτης Καρβέλης Ιστορική αναδρομή Ανακάλυψη του DNA Μελέτη αντιγραφής Απομόνωση ενζύμων Μελέτη της δράσης τους Αποκάλυψη των περιοριστικών ενδονουκλεασών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την ορθή πρόταση: ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1. Το κωδικόνιο του mrna που κωδικοποιεί το αµινοξύ µεθειονίνη είναι α. 5 GUA

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 11 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης χρησιμοποιούνται:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης χρησιμοποιούνται: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/03/12 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα, που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. α Α2. γ Α3. δ Α4. β Α5. γ ΘΕΜΑ Β Β1. Σελ. 120 «Τα κύτταρα των οργάνων να είναι επιτυχείς» Β2. Σελ. 136 «Το 1997 γέννησε την Dolly»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΣΤΙΚΟΤΗΤΑ- ΦΥΣΙΚΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΣΥΝΟΠΤΙΚΉ ΠΑΡΟΥΣΊΑΣΗ ΣΕΝΑΡΊΟΥ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΣΤΙΚΟΤΗΤΑ- ΦΥΣΙΚΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΣΥΝΟΠΤΙΚΉ ΠΑΡΟΥΣΊΑΣΗ ΣΕΝΑΡΊΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΚΡΙΤΣΙΝΙΩΤΗ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ 1.1. ΤΙΤΛΟΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Προσαρμοστικότητα- Φυσική Επιλογή 1.2. ΕΜΠΛΕΚΌΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΈΣ ΠΕΡΙΟΧΈΣ Εξέλιξη-Δαρβινική Θεωρία-Φυσική επιλογή ΠΡΟΣΑΡΜΟΣΤΙΚΟΤΗΤΑ-

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 5ο

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 5ο ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 5ο ΔΙΫΒΡΙΔΙΣΜΟΣ ΟΜΑΔΑ Α 1. Από τη διασταύρωση μοσχομπίζελων προκύπτουν στην επόμενη γενιά τα εξής άτομα: 110 άτομα με κίτρινο χρώμα σπέρματος και ιώδες χρώμα άνθους. 109 άτομα με

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Θέµα 1 ο 1. Τα άτοµα που είναι ετερόζυγα για τη β-θαλασσαιµία: α. Εµφανίζουν ήπια αναιµία β. Έχουν ευαισθησία στην ελονοσία γ. Συνθέτουν µεγάλη ποσότητα HbF δ.

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 θεμα: Ιστορικη Εξελιξη Αγωγης και Προαγωγης Υγειας. Η προαγωγη υγειας είναι συνδεδεμενη με τις αλλαγες που

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη φράση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Θετική Κατεύθυνση

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Θετική Κατεύθυνση ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Θετική Κατεύθυνση ΘΕΜΑ Α Α1. α Α2. γ Α3. δ Α4. β Α5. γ ΘΕΜΑ Β Β1. Σελίδα 120 σχολικού βιβλίου : «Τα κύτταρα των οργάνων να είναι επιτυχείς.» Β2. Σελίδα 136 σχολικού βιβλίου : «Το 1997

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις στα θέματα βιολογίας γενικής παιδείας 2015

Απαντήσεις στα θέματα βιολογίας γενικής παιδείας 2015 Απαντήσεις στα θέματα βιολογίας γενικής παιδείας 2015 Θέμα Α Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ Θέμα Β Β1. Β2. 1. Β 2. Α 3. Α 4. Β 5. Β 6. Α 7. Α 8. Β Το γενετικό υλικό ενός ιού διαθέτει πληροφορίες : α) Για

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Βιολογία Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Σειρά: Γενικό Λύκειο Θετικές Επιστήμες Νότα Λαζαράκη, Βιολογία Γ Λυκείου Γενικής Παιδείας Υπεύθυνος έκδοσης: Αποστόλης Αντωνόπουλος Θεώρηση κειμένου: Κυριάκος Εμμανουηλίδης

Διαβάστε περισσότερα

www.epignosi.edu.gr ΘΕΜΑ Α

www.epignosi.edu.gr ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στην κόλλα σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία συμπληρώνει σωστά την ημιτελή πρόταση.

Διαβάστε περισσότερα

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Θ Ε Μ Α Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: Α1. Στην τεχνολογία

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ (σύφιλη) Α2. α (ερυθρός μυελός των οστών)

Διαβάστε περισσότερα

ÖÑÏÍÔÉÓÔÇÑÉÏ ÈÅÙÑÇÔÉÊÏ ÊÅÍÔÑÏ ÁÈÇÍÁÓ - ÐÁÔÇÓÉÁ

ÖÑÏÍÔÉÓÔÇÑÉÏ ÈÅÙÑÇÔÉÊÏ ÊÅÍÔÑÏ ÁÈÇÍÁÓ - ÐÁÔÇÓÉÁ ΘΕΜΑ 1 ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2009 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ - 9900 ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ

ΜΕ - 9900 ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΕ9900 ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή Λέκτορας Διάλεξη

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: ΠΑΣΣΙΑ Α. Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: Α1. Κάθε μεταφορικό RNA

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΦΩΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ. Το άρθρο αυτό έχει ως σκοπό την παράθεση των αποτελεσμάτων πάνω σε μια έρευνα με τίτλο, οι ιδέες των παιδιών σχετικά με το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. γ 2. α 3. β 4. δ 5. δ Β. Ερωτήσεις σωστού - λάθους 1. Σωστό 2. Λάθος 3. Λάθος 4. Λάθος 5. Σωστό ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ Β ΘΕΜΑ Γ. Α1. δ. Α2. γ. Α3. β. Α4. γ. Α5. β Β1. Η σωστή σειρά είναι: 4,2,1,6,3,5. Β2. α. DNA πολυμεράση. β. Πριμόσωμα. γ.

ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ Β ΘΕΜΑ Γ. Α1. δ. Α2. γ. Α3. β. Α4. γ. Α5. β Β1. Η σωστή σειρά είναι: 4,2,1,6,3,5. Β2. α. DNA πολυμεράση. β. Πριμόσωμα. γ. ΘΕΜΑ Α ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ(ΟΜΑ Α Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. δ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ Β Β1. Η σωστή

Διαβάστε περισσότερα

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι;

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; Κανένα από αυτά τα ζώα. Στο απόλυτο σκοτάδι είναι αδύνατο να δει κανείς ο,τιδήποτε. Ποια δουλειά

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri Μιχάλης Μακρή EFIAP Copyright: 2013 Michalis Makri Copyright: 2013 Michalis Makri Less is more Less but better Copyright: 2013 Michalis Makri Ο μινιμαλισμός ορίζεται ως η εξάλειψη όλων των στοιχείων που

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α. Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β 3-2 - 5-1 - 6-4. α-dna πολυμεράση β-πριμόσημα γ- DNA δεσμάση δ- DNA ελικάση ε- RNA πολυμεράση

ΘΕΜΑ Α. Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β 3-2 - 5-1 - 6-4. α-dna πολυμεράση β-πριμόσημα γ- DNA δεσμάση δ- DNA ελικάση ε- RNA πολυμεράση ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) Τετάρτη, 4 Ιουνίου 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α A1. Τα πλασμίδια είναι: δ. κυκλικά δίκλωνα μόρια DNA

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΓΟΥΛΑΝ ΡΗ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΓΑΙΑ σας προσκαλεί να γιορτάσουµε όλοι µαζί, µικροί και µεγάλοι, τη ΝΥΧΤΑ ΜΟΥΣΕΙΩΝ το Σάββατο 16 ΜΑΪΟΥ από τις 7.00 µ.µ. έως τα µεσάνυχτα και την ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Χρωµοσωµικές Αλλαγές. Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες

Χρωµοσωµικές Αλλαγές. Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες 12 Orphanet Ιστοσελίδα ελεύθερης πρόσβασης που παρέχει πληροφορίες για τις σπάνιες παθήσεις, τα κλινικά πειράµατα, τα φάρµακα και συνδέσµους για οµάδες υποστήριξης σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ιστοσελίδα: www.orpha.net

Διαβάστε περισσότερα

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Σύμφωνα με τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας που διατύπωσε ο Αϊνστάιν, το βαρυτικό πεδίο κάθε μάζας δημιουργεί μια καμπύλωση στον χώρο (μάλιστα στον χωροχρόνο),

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 22 Μαΐου 2015. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 22 Μαΐου 2015. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 22 Μαΐου 2015 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α A1. β A2. γ A3. α A4. δ Α5. γ ΘΕΜΑ Β Β1. 1. Στην πλειονότητά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ:

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΡΙΜΗΚΥΡΙΟΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ, Δρ. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Στο πλαίσιο των Αξόνων Προτεραιότητας:

Στο πλαίσιο των Αξόνων Προτεραιότητας: «ΘΑΛΗΣ: Ενίσχυση της Διεπιστημονικής ή και Διιδρυματικής έρευνας και καινοτομίας με δυνατότητα προσέλκυσης ερευνητών υψηλού επιπέδου από το εξωτερικό μέσω της διενέργειας βασικής και εφαρμοσμένης έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Στασίνου 36, Γραφ. 102, Στρόβολος 2003 Λευκωσία, Κύπρος Τηλ: 22378101- Φαξ:22379122 cms@cms.org.cy, www.cms.org.cy ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Η Κυπριακή Μαθηματική Εταιρεία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση γραπτού λόγου Επίπεδο Α (αρχάριο) Τρίτη διδακτική πρόταση Μικρές Αγγελίες Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Ενσωμάτωση δεξιοτήτων: Υλικό: 1 διδακτική ώρα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!»

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» Υπεύθυνες Προγράμματος: Κιοσκερίδου Αικατερίνη Σχολική Νοσηλεύτρια. Παπαγερίδου Φωτεινή Κοινωνική Λειτουργός ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ: Διαφυλικές

Διαβάστε περισσότερα

Ζώα υπό εξαφάνιση - Το Γιγάντιο Πάντα

Ζώα υπό εξαφάνιση - Το Γιγάντιο Πάντα Ζώα του δάσους υπό εξαφάνιση Τμήμα Α4 Σχ. Έτος 2012-20132013 Α τετράμηνο Είναι διεθνές σύμβολο της WWF. Τ α υ τ ό τ η τ α Όνομα : Γιγάντιο Πάντα Βάρος : 86-125 κιλά Ύψος : 1.20-1.90μ. Βιότοπος, εξάπλωση

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Ένας επιστημονικός κλάδος που με τα επιτεύγματά του προκάλεσε έντονες συζήσεις στο τέλος του 20 ου αιώνα και αναμένεται να απασχολήσει εξίσου έντονα, αν όχι να μονοπωλήσει το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 22 ΜΑΙΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 22 ΜΑΙΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 22 ΜΑΙΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα