Σκήκα: Οξγάλσζε θαη Γηνίθεζε Δπηρεηξήζεσλ

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Σκήκα: Οξγάλσζε θαη Γηνίθεζε Δπηρεηξήζεσλ"

Transcript

1 Σκήκα: Οξγάλσζε θαη Γηνίθεζε Δπηρεηξήζεσλ ΠΣΤΥΙΑΚΗ ΔΡΓΑΙΑ ΑΞΗΟΠΟΗΖΖ ΠΑΡΑΛΗΧΝ Χ ΣΟΤΡΗΣΗΚΟ ΠΡΟΗΟΝ-ΜΟΡΦΔ ΘΑΛΑΗΟΤ ΣΟΤΡΗΜΟΤ. ΔΚΠΟΝΗΗ ΚΟΤΣΑΝΣΟΤ ΑΗΚΑΣΔΡΗΝΖ ΔΠΙΒΛΔΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΣΗ Κνο ΓΧΝΗΑΝΑΚΖ ΔΜΜΑΝΟΤΖΛ 1

2 «Το πραγματικό ταξίδι της ανακάλυψης δεν συνίσταται στην αναζήτηση νέων τοπίων, αλλά στην απόκτηση νέας προοπτικής» Μαρσέλ Προυστ 2

3 Πεξίιεςε Σν παξφλ ζπγγξαθηθφ εγρείξεκα αθνξά ηνλ παξάθηην θαη παξαζαιάζζην ηνπξηζκφ ηεο Διιάδαο θαη ηνλ ηξφπν κε ηνλ νπνίν απηφο ιεηηνπξγεί επηθνπξηθά γηα ηελ νηθνλνκηθή ηεο ελίζρπζε. Σα ηειεπηαία ρξφληα, νινέλα θαη πεξηζζφηεξεο, είλαη νη ππνδνκέο νη νπνίεο αλαπηχζζνληαη γηα λα πξνζειθχνπλ πιήζνο ηνπξηζηψλ. Ο ηνπξηζκφο πιένλ δελ πεξηνξίδεηαη κφλν ζε κεξηθνχο κήλεο ηνλ ρξφλν αιιά εθηείλεηαη ζε νιφθιεξν ηνλ ρξφλν εθφζνλ έρνπλ αλεπξεζεί ηξφπνη λα ηνλ ππνζηεξίδνπλ. Κάηη ηέηνην έρεη απνδεηρηεί αξθεηά ειπηδνθφξν κηαο θαη ε ρψξα καο ελδείθλπηαη ηφζν γηα παξαζεξηζηηθφ ηνπξηζκφ φζν θαη γηα ελαιιαθηηθφ θαη ζξεζθεπηηθφ. Ζ πνξεία ηνπ ειιεληθνχ ηνπξηζκνχ ζηνλ 21 ν αηψλα έρεη ζεκεηψζεη άικαηα πξνφδνπ θαζψο ν ηνπξηζκφο πηα εληάζζεηαη κέζα ζε επηζηεκνληθνχο θιάδνπο θαη δελ απνηειεί απηφλνκν θαη αλεμάξηεην θνκκάηη. Μέζα απφ ηελ παξνχζα εξγαζία δηαθαίλεηαη ν δηεπηζηεκνληθφο ηνπ ραξαθηήξαο θαη αλαδχνληαη νη δπλαηφηεηεο πνπ παξέρεη ζηνπο αλζξψπνπο, ζηελ θνηλσλία θαη ζηελ νηθνλνκία. Έρνπλ αλαπηπρζεί πνιιά είδε ηνπξηζκνχ φπσο απηά ηνπ γηφηηλγθ θαη ηεο θξνπαδηέξαο αιιά θαη ηα παξάθηηα φπσο είλαη ε θνιχκβεζε, ην windsurfing, ην ςάξεκα, ν ηνπξηζκφο παξαιίαο, ε παξαθνινχζεζε ηεο ζαιάζζηαο παλίδαο θ.α. Απνηειεί αδηακθηζβήηεην γεγνλφο φηη ε Διιάδα ζα εμαθνινπζήζεη λα έρεη πνιιά πιενλεθηήκαηα έλαληη άιισλ ρσξψλ ηα νπνία αλαθχνληαη απφ ηελ θπζηθή ηεο νκνξθηά, ην βαζηθφ φκσο είλαη νη εηδήκνλεο ηνπ ηνπξηζκνχ λα δξάηηνληαη ησλ επθαηξηψλ ψζηε ε ρψξα καο λα έρεη ηηο νηθνλνκηθέο απνιαβέο πνπ ηεο αμίδνπλ, κέζα απ απηφ. 3

4 Πεξηερόκελα Δηζαγσγή.. ζει. 6 Κεθάιαην Πξψην 1. Βαζηθά ραξαθηεξηζηηθά ηνπ ηνπξηζκνχ. ζει Ο ηνπξηζκφο θαη νη θχξηνη άμνλέο ηνπ. ζει Οη ηνπξίζηεο θαη ε πξνζέγγηζε ησλ θπξίαξρσλ ραξαθηεξηζηηθψλ ηνπο... ζει Ο πνιπεπηζηεκνληθφο ραξαθηήξαο ηεο κειέηεο ηνπ ηνπξηζκνχ. ζει Σνπξηζηηθφο ζρεδηαζκφο: δηνίθεζε θαη εθπαίδεπζε. ζει. 12 Κεθάιαην Γεχηεξν 2. Ο ηνπξηζκφο ζηελ θνηλσλία θαη ζηελ ειιεληθή νηθνλνκία ζει Ζ πνξεία ηνπ ειιεληθνχ ηνπξηζκνχ ζηνλ 21ν αηψλα. ζει Ζ ζπκβνιή ηνπ ηνπξηζκνχ ζηελ ειιεληθή νηθνλνκία. ζει Ο ξφινο ηνπ ηνπξηζκνχ ζηελ αλάπηπμε θαη ζηελ αλάθακςε ηεο Διιάδαο. ζει Ο ηνπξηζκφο γελλάεη λέεο επθαηξίεο κέζα ζηελ θξίζε. ζει Δπηδξάζεηο ηνπ ηνπξηζκνχ ζηελ θνηλσλία... ζει Σνπξηζηηθέο ππνδνκέο ζηελ Διιάδα....ζει Βηψζηκε ηνπξηζηηθή αλάπηπμε ησλ λεζηψλ ζει Παξάγνληεο νη νπνίνη θαζηζηνχλ ηα λεζηά ηδηαίηεξνπο πξννξηζκνχο... ζει.28 Κεθάιαην Σξίην 3. Θαιάζζηνο θαη παξάθηηνο ηνπξηζκφο ζει Θαιάζζηνο Σνπξηζκφο ζει Σνπξηζκφο γίνηηλγθ θαη ηζηηνπινΐαο ζει Σνπξηζκφο θξνπαδηέξαο.. ζει Παξάθηηνο ηνπξηζκφο.. ζει Σνπξηζκφο παξαιίαο.. ζει Παξάθηην ςάξεκα. ζει Ζ παξαηήξεζε απφ ηε μεξά ζαιάζζησλ ζειαζηηθψλ.. ζει Ζ παξαθνινχζεζε ηνπ θαηλνκέλνπ ηεο παιίξξνηαο ζει Ζ απφιαπζε ηνπ ζαιάζζηνπ πεξηβάιινληνο ζει Κνιχκβεζε. ζει Σν surfing (θπκαηνδξνκία). ζει. 40 4

5 3.12 Windsurfing... ζει Θαιάζζην αιεμίπησην ζει Μεραλνθίλεηα κέζα ζαιάζζηαο αλαςπρήο ζει Καλφ θαη θαγηάθ... ζει. 42 πκπεξάζκαηα. ζει. 43 Παξάξηεκα.. ζει. 44 Διιεληθή βηβιηνγξαθία ζει. 52 Ξέλε βηβιηνγξαθία ζει. 52 Ηζηνζειίδεο πνπ αμηνπνηήζεθαλ ζει. 53 5

6 Δηζαγσγή Ζ παξνχζα εξγαζία πξαγκαηεχεηαη ηνλ ζαιάζζην ηνπξηζκφ θαη ηελ ζπλεηζθνξά ηεο αθηήο θαη ηεο παξαιίαο ζε απηφλ θαζψο θαη ηελ πξνζνδνθφξα ηθαλφηεηά ηνπο ζηελ ειιεληθή νηθνλνκία. Ζ Διιάδα, εθ ηνπ θπζηθνχ ηεο θάιινπο έρεη λα επηδείμεη έλα πιήζνο απφ νκνξθηέο πνπ αθνξνχλ είηε ηνλ ιακπξφ ηεο ήιην είηε ηηο θαηαπιεθηηθέο ηεο ζάιαζζεο. Όπσο θαη λα ρεη ν ηνπξίζηαο έρεη πνιινχο ιφγνπο γα λα πξνζέιζεη ζηελ ρψξα καο γηα ηηο θαινθαηξηλέο ηνπ δηαθνπέο θαη φρη κφλν. Ζ εξγαζία δηαξζξψλεηαη ζε ηξία θεθάιαηα, ην θαζέλα είλαη επηθνξηηζκέλν κε ηελ δηθή ηνπ απνζηνιή. Σα θεθάιαηα ρσξίδνληαη ζε ππνθεθάιαηα θαη ζην ηέινο δηεμάγνληαη ηα ζπκπεξάζκαηα θαη παξαηίζεηαη θη έλα παξάξηεκα κε θσηνγξαθηθφ πιηθφ απφ αθηέο ηεο Διιάδαο νη νπνίεο πξνζθέξνληαη γηα ηνπξηζκφ. Σν πξψην θεθάιαην αθνξά ηα βαζηθά ραξαθηεξηζηηθά ηνπ ηνπξηζκφ, ησλ ηνπξηζηψλ θαη γεληθφηεξα ηνπο θχξηνπο άμνλεο απφ ηνπο νπνίνπο δηέπεηαη απηφο ν θιάδνο. Σν δεχηεξν θεθάιαην αλαιχεη πεξηζζφηεξν εκπεξηζηαησκέλα ηελ ζπκβνιή ηνπ, ηφζν ζηελ θνηλσλία φζν θαη ζηελ νηθνλνκία ηεο Διιάδαο θαη ζίγεη ην δήηεκα ησλ ηνπξηζηηθψλ ππνδνκψλ θαη ηεο βηψζηκεο ηνπξηζηηθήο αλάπηπμεο ησλ λεζηψλ. Σν ηξίην θεθάιαην αλαθέξεηαη ζηνλ θαηεμνρήλ ζαιάζζην θαη παξάθηην ηνπξηζκφ θαη ζηνλ ηξφπν πνπ νη παξαιίεο πξνζθέξνληαη γηα πιήζνο δξαζηεξηνηήησλ φρη κφλν ηνπο θαινθαηξηλνχο κήλεο αιιά νιφθιεξν ηνλ ρξφλν. Σα ζπκπεξάζκαηα ηα νπνία αθνινπζνχλ είλαη εθείλα ηα νπνία δηεμήρζεζαλ κεηά ηελ εθπφλεζε ηεο εξγαζίαο θαη αθνξνχλ ηελ άπνςε πνπ έρεη απνθξπζηαιισζεί γηα ηελ νηθνλνκηθή ελίζρπζε πνπ παξέρεηαη ζηελ Διιάδα απφ ηελ αμηνπνίεζε ησλ ρηιηνκέηξσλ παξαιίαο πνπ δηαζέηεη θαη ησλ θεξνπζψλ ηνπξηζηηθψλ ππνδνκψλ ηεο. 6

7 Κεθάιαην Πξώην 4 Βαζηθά ραξαθηεξηζηηθά ηνπ ηνπξηζκνύ 1.1 Ο ηνπξηζκόο θαη νη θύξηνη άμνλέο ηνπ Οη πξνζπάζεηεο λα νξηνζεηεζεί ελλνηνινγηθά ν ηνπξίζηαο ζπλδέζεθαλ άκεζα κε ηελ αχμεζε ηνπ αξηζκνχ θαη ησλ ηχπσλ ησλ ηνπξηζηηθψλ ηαμηδηψλ, ηδηαίηεξα ζηε κεηαπνιεκηθή πεξίνδν. Δίλαη άιισζηε ραξαθηεξηζηηθφ ην φηη ζηνλ δηεζλψο πιένλ απνδεθηφ νξηζκφ ζπλδπάδνληαη ζηελ έλλνηα ηνπ φξνπ ηνπξίζηαο ν ζθνπφο θαη ε δηάξθεηα ηνπ ηνπξηζηηθνχ ηαμηδηνχ. Οη δπζθνιίεο λα θαηαιήμνπλ ζ απηφλ ηνλ νξηζκφ θξάηε θαη δηεζλείο νξγαληζκνί ζπλδένληαη άκεζα ηφζν κε ηελ πνιππινθφηεηα ησλ δηαδηθαζηψλ ηνπ ηνπξηζηηθνχ ηαμηδηνχ φζν θαη κε ηελ αλάγθε ν νξηζκφο απηφο λα κπνξεί λα πεξηγξάςεη ηα ηνπξηζηηθά ηαμίδηα κε θνηλά απνδεθηφ επηζηεκνληθά θαη ζηαηηζηηθά έγθπξν ηξφπν. Υαξαθηεξηζηηθφ ζηνηρείν απηψλ ησλ δπζθνιηψλ είλαη ην γεγνλφο φηη νη πξψηεο πξνζπάζεηεο μεθηλνχλ ην 1937 θαη νινθιεξψλνληαη ζην ηέινο ηεο δεθαεηίαο ηνπ 60 φηαλ απηφο ν νξηζκφο γίλεηαη απνδεθηφο (Σζάξηαο, Π., 2001). Σν ηειηθφ απνηέιεζκα απηήο ηεο δηαδηθαζίαο είλαη ε ζαθήο δηαθνξνπνίεζε ζηηο ζηαηηζηηθέο ησλ ελλνηψλ ηνπξίζηαο θαη εθδξνκέαο, κε βάζε θπξίσο ηε δηάξθεηα ηνπ ηαμηδηνχ: ν ηνπξίζηαο ηαμηδεχεη απφ 24 ψξεο έσο 12 κήλεο εθηφο ηνπ ηφπνπ κφληκεο δηακνλήο ηνπ θαη γηα δηάθνξνπο ζθνπνχο ελψ ν εθδξνκέαο ηαμηδεχεη απφ 24 ψξεο. Ζ απνδνρή απηνχ ηνπ νξηζκνχ δηεπθφιπλε ηε ζηαηηζηηθή ηαμηλφκεζε ησλ ηνπξηζηηθψλ ηαμηδηψλ, ηδηαίηεξα δε απηψλ ηνπ δηεζλνχο ηνπξηζκνχ. Παξά ην γεγνλφο φκσο φηη είλαη θνηλά απνδεθηφ ην φηη απηφο ν νξηζκφο αθνξά θαη ηα ηαμίδηα εζσηεξηθνχ ηνπξηζκνχ, ππάξρνπλ δεδνκέλα πνπ νδεγνχλ ηνλ εζσηεξηθφ ηνπξηζκφ ζε κηα δηαθνξεηηθή ελλνηνινγηθή νξηνζέηεζε. Σέηνηα δεδνκέλα είλαη: Ζ πηνζέηεζε απφ ηηο ζηαηηζηηθέο ππεξεζίεο ρσξψλ φπσο νη Ζ.Π.Α. θαη ν Καλαδάο θξηηεξίνπ απφζηαζεο (Dollinger, M., 1999) γηα ηελ ηαμηλφκεζε ελφο ηαμηδηνχ σο ηνπξηζηηθνχ. Σν θξηηήξην απηφ κπνξεί λα νδεγήζεη ζε ππνεθηίκεζε ηνπ αξηζκνχ ησλ ηαμηδηψλ εζσηεξηθνχ ηνπξηζκνχ, ελψ παξάιιεια νδεγεί θαη ζε δηαθνξεηηθέο εθηηκήζεηο ηνπ αξηζκνχ ησλ δηεζλψλ 7

8 ηαμηδηψλ ζηελ νπνία δελ ππεηζέξρεηαη βέβαηα σο πεξηνξηζηηθφ θξηηήξην ε ρηιηνκεηξηθή απφζηαζε. Ζ δπζθνιία λα εθηηκεζεί ε δηάξθεηα παξακνλήο κε βάζε ην γεγνλφο φηη ε δηαλπθηέξεπζε κπνξεί λα γίλεη είηε ζε ζπκπιεξσκαηηθφ θαηάιπκα, είηε ζε κε κφληκν ηνπξηζηηθφ, είηε ζε ζπγγελείο ή θίινπο. εκαληηθφ πξφβιεκα απνηειεί, φπσο πξνθχπηεη θαη απφ ηε δηεζλή βηβιηνγξαθία ε άπνςε φηη ηα ηαμίδηα ζε παξαζεξηζηηθά ζπίηηα είηε πξέπεη λα απνθιείνληαη απφ ηηο ζηαηηζηηθέο είηε πξέπεη λα πεξηιακβάλνληαη κε βάζε φκσο νξηζκέλεο πξνδηαγξαθέο θαη θξηηήξηα. Ζ άπνςε απηή κπνξεί λα νδεγήζεη ζε ζεκαληηθέο ππνεθηηκήζεηο ηνπ πξαγκαηηθνχ αξηζκνχ ησλ ηαμηδηψλ ηδηαίηεξα ζε ρψξεο κε παξάδνζε ζηνλ ηνπξηζκφ φπσο είλαη ε Γαιιία θαη ε Διιάδα (Σζάξηαο, Π., 2001). Όζνλ αθνξά ηελ ζπκβνιή ηνπ ηνπξηζκνχ ζηελ νηθνλνκηθή αλάπηπμε, ππάξρνπλ πνιιέο θαη ζπζηεκαηηθέο αλαιχζεηο είηε ζε δηεζλέο θαη εζληθφ επίπεδν είηε ζε πεξηθεξεηαθφ θαη ηνπηθφ γηα ηε ζπκβνιή ηνπ δηεζλνχο ηνπξηζκνχ ζηελ νηθνλνκηθή αλάπηπμε. Οη πεξηζζφηεξεο απφ απηέο εζηηάδνπλ ην ελδηαθέξνλ ηνπο ζηελ πνιιαπιαζηαζηηθή επίδξαζε ηνπ ηνπξηζηηθνχ ζπλαιιάγκαηνο (Σζάξηαο, Π., 2001) ζηηο νηθνλνκίεο ησλ ηνπξηζηηθψλ ρσξψλ ή πεξηνρψλ. Αληίζεηα, κηα ζπζηεκαηηθή απνηίκεζε ηεο ζπκβνιήο εηδηθά ηνπ εζσηεξηθνχ ηνπξηζκνχ ιείπεη, κε απνηέιεζκα λα ππνεθηηκάηαη ν ξφινο ηνπ ηφζν ζηελ εζληθή νηθνλνκία φζν θαη ζηε ιεηηνπξγία ηεο παξαγσγηθήο δνκήο ησλ ηνπξηζηηθψλ πεξηνρψλ αιιά θαη ζηελ ηνπηθή απαζρφιεζε. αο ζεκεησζεί φηη ζε φιεο ηηο ηνπξηζηηθέο ρψξεο ηδηαίηεξα ζε απηέο πνπ αλήθνπλ ζηνλ αλαπηπγκέλν θφζκν, ππάξρνπλ ηνπξηζηηθέο πεξηνρέο φπνπ πιεηνςεθνχλ νη ηνπξίζηεο ηνπ εζσηεξηθνχ ηνπξηζκνχ (Σζάξηαο, Π., 2001). Όζνλ αθνξά ζηελ ζεκαζία ηνπ ηνπξηζκνχ ζηελ αλάπηπμε ησλ παξαζεξηζηηθψλ πεξηνρψλ, παξα ην γεγνλφο φηη έρνπκε κειέηεο νη νπνίεο δηεξεπλνχλ ηηο δηαδηθαζίεο αλάπηπμεο θαη ηα εηδηθφηεξα θνηλσληθννηθνλνκηθά ραξαθηεξηζηηθά ησλ παξαζεξηζηηθψλ πεξηνρψλ, ππάξρεη κηθξή ή ειιηπήο εθηίκεζε ηεο ζεκαζίαο 8

9 ηνπ ηνπξηζκνχ γηα ηελ αλάπηπμε απηψλ ησλ πεξηνρψλ. Σν γεγνλφο απηφ πηζαλφηαηα ζρεηίδεηαη κε ηελ εθηίκεζε φηη παξαζεξηζκφο θαη ηνπξηζκφο είλαη δπν δηαθνξεηηθά θαηλφκελα (E. Cohen, R. Jackson, 1974). Αο ζεκεησζεί φκσο φηη πνιιέο είλαη νη παξαζεξηζηηθέο πεξηνρέο πνπ δηαζέηνπλ ζπγθεθξηκέλνπο ηνπξηζηηθνχο πφξνπο νη νπνίνη ειθχνπλ ζπζηεκαηηθά ηνπξίζηεο. Δπίζεο, ε θνηλσληθή θαη πνιηηηζκηθή δηάζηαζε ηεο αλάπηπμεο ηνπ ηνπξηζκνχ γηα ηνπο θαηνίθνπο ησλ ηνπξηζηηθψλ πεξηνρψλ αλαδεηθλχεηαη πςίζηεο ζεκαζίαο. ε απηφ άιισζηε νθείιεηαη θαη ην κεγάιν πνζνζηφ ηεο δηεζλνχο θαη ειιεληθήο βηβιηνγξαθίαο ε νπνία αθνξά ηελ ηνπξηζηηθή αλάπηπμε θαη έρεη επηθεληξσζεί ζηε κειέηε θαη δηεξεχλεζε ηεο ζρέζεο πνπ δεκηνπξγείηαη αλάκεζα ζηνπο ηνπξίζηεο θαη ζηνπο ληφπηνπο. Ο ηχπνο ηεο επηθνηλσλίαο ε νπνία εδξαηψλεηαη αιιά θαη νη επηπηψζεηο απφ ην γεγνλφο φηη πξφθεηηαη ζπρλά γηα πιεζπζκνχο κε δηαθνξεηηθά θνηλσληθννηθνλνκηθά θαη πνιηηηζκηθά ραξαθηεξηζηηθά απνηεινχλ βαζηθέο παξακέηξνπο ηεο αλάπηπμεο ηνπ ηνπξηζκνχ. Ζ θνηλσληθή θαη πνιηηηζκηθή δηάζηαζε φκσο ηεο παξνπζίαο κεγάινπ αξηζκνχ εκεδαπψλ ηνπξηζηψλ δελ έρεη εθηηκεζεί επαξθψο (J.Jafari, 1986), θαη επνκέλσο ζ απηφ ην πιαίζην δελ κπνξνχλ λα ππάξμνπλ έγθπξα ζπκπεξάζκαηα γηα ην πψο εθηηκνχλ νη ληφπηνη ην ξφιν ηνπ ηνπξηζκνχ. Ο ξφινο ηνπ ηνπξηζκνχ ζηελ αλάπηπμε ζπγθεθξηκέλσλ εηδηθψλ θαη ελαιιαθηηθψλ κνξθψλ ηνπξηζκνχ έρεη απνδεηρηεί απφ ηε κειέηε δήηεζεο απηψλ. ηελ πεξίπησζε αξθεηψλ εηδηθψλ θαη ελαιιαθηηθψλ κνξθψλ ηνπξηζκνχ ππάξρεη νπζηαζηηθή θαη ζπζηεκαηηθή ζπκβνιή ηνπ εζσηεξηθνχ ηνπξηζκνχ ζηελ εδξαίσζε θαη επέθηαζή ηνπο. Ο ξφινο φκσο απηφο ηνπ ηνπξηζκνχ θαη ε ηδηαίηεξε ζεκαζία ηνπ γηα ηελ ηνπξηζηηθή αλάπηπμε δελ έρνπλ νχηε πιήξσο αλαιπζεί (αίηηα, θίλεηξα) νχηε θαη εθηηκεζεί (νηθνλνκηθέο δξάζεηο) ηφζν δηεζλψο φζν θαη ζηε ρψξα καο (Π. Σζάξηαο, Δ. Μαλσιφγινπ, Α. Μάξθνπ,2001) 9

10 1.2 Οη ηνπξίζηεο θαη ε πξνζέγγηζε ησλ θπξίαξρσλ ραξαθηεξηζηηθώλ ηνπο Γηα λα γίλεη αθφκε πην θαηαλνεηή ε έλλνηα ηνπ ηνπξηζκνχ θαη ηεο ηνπξηζηηθήο δξαζηεξηφηεηαο, αμίδεη λα αλαθεξζνχλ θάπνηα απφ ηα εδξαησκέλα θαη βαζηθά ραξαθηεξηζηηθά ηνπ. χκθσλα µε ηνλ θαζεγεηή θ. Καξαγηάλλεο-Έμαξρνο (2006) ν ηνπξηζκφο κπνξεί λα έρεη ηα εμήο ραξαθηεξηζηηθά: Ο ηνπξηζκφο είλαη απνηέιεζκα κεκνλσκέλεο ή νκαδηθήο κεηαθίλεζεο αλζξψπσλ ζε δηάθνξνπο ηνπξηζηηθνχο πξννξηζκνχο θαη ε δηακνλή ηνπο ζε απηνχο δηαξθνχλ ηνπιάρηζηνλ έλα 24σξν, µε ζθνπφ ηελ ηθαλνπνίεζε ησλ ηνπξηζηηθψλ αλαγθψλ ή επηζπκηψλ ηνπο. Οη δηάθνξεο κνξθέο ηνπξηζκνχ, φπνηεο θαη αλ είλαη απηέο, πεξηέρνπλ απαξαίηεηα δχν βαζηθά ζηνηρεία θαη ζπγθεθξηκέλα ην ηαμίδη ζηνλ ηνπξηζηηθφ πξννξηζκφ θαη ηε δηακνλή ζ απηφλ µε ηελ επξχηεξε έλλνηα ηνπ φξνπ, δειαδή ζπκπεξηιακβαλνκέλεο θαη ηεο δηαηξνθήο. Σν ηαμίδη θαη ε δηακνλή ιακβάλνπλ ρψξα εθηφο ηνπ ηφπνπ ηεο κφληκεο δηακνλήο ησλ αλζξψπσλ πνπ απνθαζίδνπλ λα κεηαθηλεζνχλ γηα ηνπξηζηηθνχο ιφγνπο. Ζ κεηαθίλεζε αλζξψπσλ ζε δηάθνξνπο ηνπξηζηηθνχο πξννξηζκνχο είλαη πξνζσξηλνχ θαη βξαρπρξφληνπ ραξαθηήξα, πνπ ζεκαίλεη φηη πξφζεζε ηνπο είλαη λα επηζηξέςνπλ ζηνλ ηφπν ηεο κφληκεο δηακνλήο ηνπο κέζα ζε ιίγεο εκέξεο, εβδνκάδεο ή κήλεο. Οη άλζξσπνη επηζθέπηνληαη δηάθνξνπο ηνπξηζηηθνχο πξννξηζκνχο γηα ηνπξηζηηθνχο ζθνπνχο, δειαδή γηα ζθνπνχο άιινπο απφ εθείλνπο ηεο κφληκεο δηακνλήο ηνπο ή ηεο επαγγεικαηηθήο απαζρφιεζεο ηνπο (θαθηαλάθεο, Μ., 2000). 1.3 Ο πνιπεπηζηεκνληθόο ραξαθηήξαο ηεο κειέηεο ηνπ ηνπξηζκνύ Σν πνιπζχλζεην θαηλφκελν ηνπ ηνπξηζκνχ έρεη πξνζεγγηζζεί απφ κηα ζεηξά επηζηεκψλ: ηελ αλζξσπνινγία, ηελ θνηλσληνινγία, ηε γεσγξαθία, ηελ θνηλσληθή ςπρνινγία, ην κάξθεηηλγθ θαη ηηο ζπνπδέο δηνίθεζεο επηρεηξήζεσλ. Αλακθίβνια ε ζπκβνιή πνιιψλ δηαθνξεηηθψλ επηζηεκνληθψλ θιάδσλ, έρεη νδεγήζεη ηνλ εκπινπηηζκφ θαη ζηελ εηδίθεπζε ηεο κειέηεο ηνπ ηνπξηζκνχ απφ ηε ζθνπηά ηεο 10

11 πνηθηιίαο ησλ ζεκάησλ πνπ εμεηάδνληαη, ησλ δεηεκάησλ ζεσξεηηθήο θαη πξαθηηθήο ζεκαζίαο πνπ ζίγνληαη θαζψο θαη ησλ εξεπλεηηθψλ κεζφδσλ πνπ εθαξκφδνληαη. Ζ ίδξπζε ησλ επηζηεκνληθψλ πεξηνδηθψλ φπσο ην international journal ζεκαηνδνηεί ηελ αλαγλψξηζε ηνπ ηνπξηζκνχ σο δηαθξηηνχ, απηφλνκνπ αληηθεηκέλνπ έξεπλαο θαη αλάιπζεο. Απνθαιχπηεη επίζεο ην γεγνλφο φηη, ηδηαίηεξα ηηο δπν ηειεπηαίεο δεθαεηίεο, φιν θαη πεξηζζφηεξνη επηζηήκνλεο ζπλεηδεηνπνηνχλ ηα πιενλεθηήκαηα κηαο πνιπεπηζηεκνληθήο πξνζέγγηζεο ηνπ ηνπξηζκνχ. Γηα παξάδεηγκα ην θνξπθαίν πεξηνδηθφ ζηνλ ρψξν ηνπ ηνπξηζκνχ, ην Annals for tourism Research, δηαθεξχηηεη ζην πιαίζην ηεο ηδξπηηθήο ηνπ θηινζνθίαο ηελ πξφζεζή ηνπ λα ιεηηνπξγήζεη σο δίαπινο γηα ηελ αληαιιαγή απφςεσλ θαη ζέζεσλ πξνεξρφκελσλ απφ δηαθνξεηηθέο επηζηήκεο. Χο ηφζν αλ θαη ππάξρνπλ ελδείμεηο φηη θάπνηα επηθνηλσλία έρεη επηηεπρζεί κεηαμχ δηαθνξεηηθψλ επηζηεκνληθψλ θιάδσλ, αλάκεζά ηνπο, δελ έρεη πξαγκαηνπνηεζεί θακία νπζηαζηηθή ζχλζεζε ησλ πνηθίισλ θαη ζπρλά αληηζεηηθψλ πξνζεγγίζεσλ. Σν εηδηθφ ηεχρνο ησλ Annals θαιχπηεη ηε ζεκαηηθή ελφηεηα Σνπξηζκφο θαη Κνηλσληθέο Δπηζηήκεο, βάζε δέθα άξζξσλ ηα νπνία πξαγκαηεχνληαη ηε ζχδεπμε ηνπ ηνπξηζκνχ κε ηελ αλζξσπνινγία, ηελ νηθνλνκία, ηελ νηθνινγηθή επηζηήκε, ην κάξθεηηλγθ, ηελ ςπρνινγία θαη ηελ θνηλσληνινγία. Ζ αμία ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ εγρεηξήκαηνο εδξάδεηαη ζηνλ ηξφπν πνπ ν θάζε ζπγγξαθέαο ζπλδέεη ην επηζηεκνληθφ ηνπ πεδίν κε ηνλ ηνπξηζκφ θπξίσο κέζσ ηεο εθαξκνγήο βαζηθψλ αλαιπηηθψλ εξγαιείσλ θαη επξχηεξα απνδεθηψλ δεηεκάησλ έξεπλαο (Β. Γαιάλε, Μνπηάθε, 2002). Θεσξείηαη φηη απηφ ην εηδηθφ ηεχρνο πξνβάιιεη θαη θσηίδεη πεξηζζφηεξν ηελ δηεπηζηεκνληθή ζθνπηά ηελ νπνία επηδηψθεη λα ηεθκεξηψζεη. Πεξηζζφηεξν αλαγλσξίζηκε φκσο ίζσο είλαη ε πνιπεπηζηεκνληθή πξνζέγγηζε ηεο κειέηεο ηνπ ηνπξηζκνχ παξα κηα δηεπηζηεκνληθή ζθνπηά. Οξηζκέλνη ζπγγεληθνί κεηαμχ ηνπο επηζηεκνληθνί θιάδνη έρνπλ ηελ δπλαηφηεηα λα αλαπηχμνπλ θάπνηα κνξθή δηαιφγνπ ζηε βάζε νξηζκέλσλ εζηηαθψλ ζεκείσλ, φπνπ ν ηνπξηζκφο δηαζηαπξψλεηαη κε άιια επξείαο θιίκαθαο θαηλφκελα ή δηαδηθαζίεο, ε κειέηε ησλ νπνίσλ ζπρλά ζπλδέεηαη κε ηελ επεμεξγαζία ελλνηψλ θαη ηελ θαζηέξσζε λέσλ αλαιπηηθψλ κνληέισλ. 11

12 Γηα παξάδεηγκα ζηε κειέηε ηνπ ηνπξηζκνχ ηέηνηα ζεκεία εζηίαζεο γηα ηελ θνηλσληνινγία, ηελ αλζξσπνινγία θαη ηελ νηθνλνκηθή επηζηήκε είλαη ην δήηεκα ηεο θαηαλάισζεο θαη νη δηαδηθαζίεο θνηλσληθήο θαη νηθνλνκηθήο αιιαγήο. Ζ ζπγθξφηεζε ηεο ηαπηφηεηαο ελφςεη ηεο εκπεηξίαο ηεο εηεξφηεηαο ζπληζηά έλα επηπιένλ εξεπλεηηθφ δήηεκα ζρεηηθά κε ην νπνίν επηζηεκνληθνί θιάδνη φπσο ε θνηλσληθή αλζξσπνινγία, ε γλσζηηθή ςπρνινγία θαη ε ηζηνξία έρνπλ ηε δπλαηφηεηα λα επεμεξγαζηνχλ θαη λα εθαξκφζνπλ θνηλέο έλλνηεο. Έλα πξφζζεην αληηθείκελν έξεπλαο, ην νπνίν έρεη πξνζειθχζεη ην ελδηαθέξνλ ηεο θνηλσληνινγίαο, ηεο θνηλσληθήο αλζξσπνινγίαο, ηεο πνιηηηζκηθήο γεσγξαθίαο θαη ηνπ κάξθεηηλγθ ζρεηίδεηαη κε ηε κειέηε ησλ ηνπξηζηηθψλ αλαπαξαζηάζεσλ, ησλ ηξφπσλ κε ηνπο νπνίνπο απεηθνλίδνληαη θαη παξνπζηάδνληαη νη ηφπνη πξννξηζκνχ θαη νη θάηνηθνί ηνπο απφ ηε δηαθήκηζε θαη γεληθά απφ ηνπο ηνπηθνχο, εζληθνχο θαη δηεζλείο κεζνιαβεηέο ηνπ ηνπξηζκνχ. Βέβαηα ε αλαγλψξηζε φηη νξηζκέλεο εξεπλεηηθέο πεξηνρέο ή ζέκαηα έξεπλαο πξνζειθχνπλ ην ελδηαθέξνλ δπν ή θαη πεξηζζφηεξσλ επηζηεκνληθψλ θιάδσλ δελ καο ιέεη ηίπνηα γηα ηηο κεζφδνπο πνπ εθαξκφδνπλ, ηα εξσηήκαηα πνπ ζέηνπλ, ηηο κνλάδεο θαη ηηο ζηξαηεγηθέο αλάιπζεο πνπ επηιέγνπλ, ηνπο ζθνπνχο ηεο αλάιπζεο, θαη γηα ην είδνο ησλ δεδνκέλσλ πνπ ζπγθεληξψλνπλ (Β. Γαιάλε, Μνπηάθε, 2002) 1.4 Σνπξηζηηθόο ζρεδηαζκόο: δηνίθεζε θαη εθπαίδεπζε χκθσλα κε ηνλ Βαξβαξέζν (. Βαξβαξέζνο,2008) εληνπίδνληαη νξηζκέλεο απφ ηηο αδπλακίεο πνπ παξνπζηάδεη ηνλ ειιεληθφ ηνπξηζηηθφ πξντφλ θαη ν ίδηνο πξνηείλεη ηε βηνκεραλνπνίεζε ηνπ ηνπξηζκνχ, δειαδή ηελ παξαγσγή κεγάινπ αξηζκνχ ηνπξηζηηθψλ πξντφλησλ ηππνπνηεκέλσλ θαη επξείαο θπθινθνξίαο, σο πξνυπφζεζε γηα ηελ αλάπηπμε ηνπ ηνπξηζηηθνχ ηνκέα. Πξνηείλεη ηε εθαξκνγή κηαο ζηξαηεγηθήο πνπ λα αληαπνθξίλεηαη ηφζν ζηηο εμειίμεηο πνπ παξνπζηάδεη ε ηνπξηζηηθή δξαζηεξηφηεηα φζν θαη ζηηο βαζηέο κεηαβνιέο πνπ πξαγκαηνπνηνχληαη ζηνλ θιάδν ηνπ ηνπξηζκνχ. Δπηπιένλ θαηά ηνλ Βαξβαξέζν, ε βειηίσζε ησλ παξαδνζηαθψλ ιεηηνπξγηψλ ηεο ηνπξηζηηθήο βηνκεραλίαο πξνυπνζέηεη θαηάιιειεο πνιηηηθέο ζε επηκέξνπο ηνκείο ηνπ ηνπξηζκνχ πνπ αθνξνχλ ζηελ παξαγσγή, εκπνξεπκαηνπνίεζε, απαζρφιεζε θαη ρξεκαηνδφηεζε θαζψο θαη λνκηθέο θαη δηνηθεηηθέο ξπζκίζεηο. 12

13 Ο ίδηνο ζπγγξαθέαο εμεηάδεη ηα ραξαθηεξηζηηθά εθείλα ηα νπνία ζπλζέηνπλ ηελ ηδηνκνξθία ηνπ ηνπξηζηηθνχ ηνκέα, επηζεκαίλνληαο ηνπο ελδνγελείο θαη εμσγελείο παξάγνληεο πνπ απνηξέπνπλ ηελ αλαβάζκηζε ηνπ ειιεληθνχ ηνπξηζκνχ. Δηδηθφηεξα, ιακβάλνληαο ππφςε ηηο δπζιεηηνπξγηθέο δνκέο ηεο ειιεληθήο δεκφζηαο δηνίθεζεο, πξνηείλεη ηελ αλαζεψξεζε ηνπ ηξφπνπ ιεηηνπξγίαο ησλ κεραληζκψλ πνπ πιαηζηψλνπλ ηνλ ηνπξηζηηθφ ηνκέα. Θεσξεί, φηη ε ζπληερληαθή θαη ε βηνηερληθή δνκή θαη νξγάλσζε ηνπ ηνπξηζηηθνχ ηνκέα, θαζψο θαη ν θαηαθεξκαηηζκφο ηνλ νπνίνλ εκθαλίδεη ηνπ ζηεξνχλ ηνλ ραξαθηεξηζκφ ηνπ βηνκεραληθνχ παξα ηελ πςειή ηνπ εμεηδίθεπζε. Ο δε απιντθφο εκπεηξηζκφο, ν νπνίνο εθθξάδεη ηελ επηθξαηνχζα ινγηθή ησλ θνξέσλ ηεο ηνπξηζηηθήο πνιηηηθήο, απνηειεί κηα αθφκα πξαθηηθή δπζρέξεηα γηα ηνλ ζρεδηαζκφ θαη ηελ πινπνίεζε κηαο ζηξαηεγηθήο/πνιηηηθήο αλαβάζκηζεο ηνπ ηνπξηζηηθνχ ηνκέα (Βαξβαξέζνο,., 2008). Σνλίδεηαη επίζεο ε αλάγθε ηνπ απνραξαθηεξηζκνχ ηνπ ηνπξηζκνχ σο ηνκέα νηθνλνκίαο θαη ηελ ππαγσγή ηνπ ζηελ θαηεγνξία ηεο ηειηθήο δήηεζεο θαη πην ζπγθεθξηκέλα ηνλ επαλαπξνζδηνξηζκφ ηνπ σο κηα εηεζίσο ηδηαίηεξα δηακνξθνχκελε ηδησηηθή θαηαλάισζε. Τπνγξακκίδεηαη ε αλάγθε ε ηνπξηζηηθή πνιηηηθή λα ζπληζηά ηε ζχλζεζε φισλ ζρεδφλ ησλ πνιηηηθψλ ηνπ θξάηνπο, ν ζπγγξαθέαο επηθεληξψλεη ηε κειέηε αθελφο ζηνλ πξνζδηνξηζκφ ησλ αλαγθαίσλ θαηεπζχλζεσλ ηεο παξέκβαζεο ηνπ θξάηνπο ζηνλ ηνπξηζκφ θαη αθεηέξνπ ζε κηα ζχληνκε θξηηηθή αληηπαξάζεζε κε ηε βάζε ηεο ινγηθήο ηνπ ηνπξηζηηθνχ πνιηηηθνχ γίγλεζζαη ζηελ Διιάδα. Αλαγλσξίδνληαο ηνλ θξίζηκν ξφιν ηνλ νπνίνλ δηαδξακαηίδεη ε εθπαίδεπζε ζηελ αλάπηπμε ηεο ηνπξηζηηθήο βηνκεραλίαο εμεηάζηεθε ε πνηφηεηα ηνπ εθπαηδεπηηθνχ ζπζηήκαηνο ζε ζπλάξηεζε κε ηελ δηαρείξηζε ηεο θηινμελίαο. Δθπνλψληαο έξεπλεο κε ηελ εθαξκνγή πνηνηηθψλ κεζφδσλ θαηεγξάθεζαλ θαη αλαιχζεθαλ νη απφςεηο απνθνίησλ ησλ ζρνιψλ ηνπξηζκνχ θαη μελνδνρεηαθήο νξγάλσζεο. Πξνθχπηεη φηη νη απφθνηηνη πξνγξακκάησλ ζπνπδψλ δηαρείξηζεο ηεο θηινμελίαο ζηελ Διιάδα, δελ αηζζάλνληαη πιήξσο πξνεηνηκαζκέλνη γηα λα αληαπνθξηζνχλ επαξθψο ζηηο απαηηήζεηο ηεο ηνπξηζηηθήο βηνκεραλίαο θαη ηνπ μελνδνρεηαθνχ θιάδνπ. Δπηβάιιεηαη ε εηζαγσγή λέσλ ηξφπσλ κάζεζεο θαη ηελ εθαξκνγή πεξηζζφηεξν εμεηδηθεπκέλσλ ηερληθψλ δηδαζθαιίαο. 13

14 Κεθάιαην Γεύηεξν 5 Ο ηνπξηζκόο ζηελ θνηλσλία θαη ζηελ ειιεληθή νηθνλνκία 2.1 Η πνξεία ηνπ ειιεληθνύ ηνπξηζκνύ ζηνλ 21ν αηώλα Καηά ζρεδφλ θνηλή νκνινγία ν ηνπξηζκφο απνηειεί πιένλ ηνλ βαζηθφηεξν ηνκέα ζηελ αλαπηπμηαθή ζηξαηεγηθή ηεο ρψξαο ζηνλ 21 ν αηψλα. ε δπλαηφηεηά ηνπ λα αληαπνθξηζεί επηηπρεκέλα ζε απηφλ ηνλ νπζηαζηηθφ ξφιν φκσο, ζα εμαξηεζεί, απφ νξηζκέλα θξίζηκα πεδία αλάπηπμεο θαη πνιηηηθήο ζηα νπνία ην ειιεληθφ ηνπξηζηηθφ πξντφλ εκθαλίδεη πζηεξήζεηο θαη πξνβιήκαηα. Σν γεγνλφο φηη ε ρψξα παξνπζηάδεη κηα ζρεηηθά ζηαζεξή δηεζλή δήηεζε δηαρξνληθά θαζψο θαη φηη ε ειιεληθή πεξηθέξεηα σθειήζεθε νπζηαζηηθά απφ ηελ αλάπηπμε ηνπ ηνπξηζκνχ, νδεγεί ζπρλά ζε ηδηαίηεξα ζεηηθέο θαη αηζηφδνμεο πξνβιέςεηο γηα ηε καθξνπξφζεζκε αλάπηπμε ηνπ ειιεληθνχ ηνπξηζηηθνχ πξντφληνο. Απηέο νη εθηηκήζεηο δελ ιακβάλνπλ ππφςε ηνλ δηαξθψο εληεηλφκελν δηεζλή αληαγσληζκφ, ηνλ πνιπζχλζεην ραξαθηήξα ηεο ιεηηνπξγίαο ηνπ ζχγρξνλνπ ηνπξηζκνχ, ηα ζπζζσξεπκέλα πξνβιήκαηα θαζψο θαη ηηο ρξνληθέο πζηεξήζεηο ζε ζρέζε κε ηνλ αληαγσληζκφ ζηελ αλαβάζκηζε ηνπ ειιεληθνχ ηνπξηζκνχ, ηα νπνία απαηηνχλ ιχζεηο (θαθηαλάθεο, Μ., 2000). ε θαζέλα απφ ηα δεηήκαηα πνπ ζεσξνχκε βαζηθά, αλαθέξνληαη ηα θπξηφηεξα πξνβιήκαηα ηα νπνία ππάξρνπλ θαζψο θαη ηηο αλαγθαίεο πνιηηηθέο θαη δξάζεηο γηα ηε ιχζε ηνπο. 2.2 Η ζπκβνιή ηνπ ηνπξηζκνύ ζηελ ειιεληθή νηθνλνκία ηαζεξφ ραξαθηεξηζηηθφ ηεο ειιεληθήο κεηαπνιεκηθήο νηθνλνκηθήο αλάπηπμεο απνηειεί ην κνλίκσο ειιεηκκαηηθφ εκπνξηθφ ηζνδχγην. Αο ζεκεησζεί φηη απηφ ζπκβαίλεη ζε κηα πεξίνδν θαηά ηελ νπνία νη εμαγσγέο ηεο ρψξαο απμάλνληαη ζηαζεξά θαη νη ξπζκνί αλάπηπμεο είλαη ζεκαληηθνί. Σν πξφβιεκα φκσο δεκηνπξγείηαη απφ ηελ αλεπαξθή θαη ιάζνο πξνζαλαηνιηζκέλε βηνκεραληθή αλάπηπμε ηεο ρψξαο, ε νπνία έρεη σο απνηέιεζκα ηελ έιιεηςε βαξηάο βηνκεραλίαο αιιά θαη ηε κηθξή παξαγσγή θαηαλαισηηθψλ αγαζψλ θαη πξντφλησλ πςειήο ηερλνινγίαο πνπ είρε αλάγθε ε ειιεληθή νηθνλνκία ζηε πξψηε κεηαπνιεκηθή εηθνζαεηία. 14

15 Σε ιχζε δίλεη ε ζπλερήο αχμεζε ησλ εηζαγσγψλ γηα ηηο νπνίεο φκσο απαηηείηαη ζηαζεξά θαη ζπρλά βξαρππξφζεζκα, ζπλάιιαγκα. Οη βαζηθέο πεγέο ζπλαιιάγκαηνο είλαη ην κεηαλαζηεπηηθφ, ην λαπηηιηαθφ θαη ην ηνπξηζηηθφ ζπλάιιαγκα. Σηο ηειεπηαίεο δεθαεηίεο παξαηεξνχκε φηη ηφζν ην κεηαλαζηεπηηθφ φζν θαη ην λαπηηιηαθφ ζπλάιιαγκα κεηψλνληαη, κε απνηέιεζκα λα απμάλεηαη δηαξθψο ην πνζνζηφ ηνπ ηνπξηζηηθνχ ζπλαιιάγκαηνο ζηνπο άδεινπο πφξνπο, νη νπνίνη θαη ζπκβάιινπλ ζηελ θάιπςε ηνπ εκπνξηθνχ ειιείκκαηνο (Σζάξηαο Π.,2010). Δίλαη γλσζηφ θαη ζα θαηαδείμνπκε θαη θαησηέξσ νηη ν ηνπξηζκφο ζπκβάιιεη ζε εμαηξεηηθά κεγάιν βαζκφ ζηε δηακφξθσζε ηνπ ΑΔΠ ηεο ρψξαο. Δπηπιένλ, ιφγσ ηεο δηαζπνξάο ησλ ηνπξηζηηθψλ πξννξηζκψλ αλά ηε ρψξα, ν ηνπξηζκφο ζηελ Διιάδα έρεη θαη θαηαιπηηθφ ξφιν ζηελ δηαζπνξά ηνπ εζληθνχ εηζνδήκαηνο ζηηο πεξηθέξεηεο ηεο ρψξαο. Απφ ηελ άιιε πιεπξά, ιφγσ θαη ηεο πξσηνθαζεδξίαο ηνπ ηνπξηζκνχ «Ήιηνο θαη Θάιαζζα», ν ηνπξηζκφο απνηειεί επνρηαθή δξαζηεξηφηεηα κε επαθφινπζν ηελ επηβάξπλζε θπζηθψλ θαη αλζξσπνγελψλ πφξσλ ηνπο κήλεο αηρκήο θαη αρξεζηίαο ηνπο ρεηκεξηλνχο κήλεο. Δπηπιένλ, ε επνρηαθή δξαζηεξηφηεηα αλαγθαζηηθά νδεγεί θαη ζηελ επνρηαθή απαζρφιεζε κε επαθφινπζν ηελ κε απαζρφιεζε ησλ εξγαδνκέλσλ ζηνλ ηνπξηζηηθφ ηνκέα γηα κεγάιεο ρξνληθέο πεξηφδνπο, κε απνηέιεζκα ηελ αζηάζεηα ηνπ εηζνδήκαηφο ηνπο αιιά θαη ζεκαληηθέο επηπηψζεηο ζηελ θνηλσληθή δξαζηεξηφηεηα ζηηο ηνπξηζηηθέο πεξηνρέο (Ζ ζπκβνιή ηνπ ηνπξηζκνχ ζηελ ειιεληθή νηθνλνκία ην 2014, ζπλνπηηθή απεηθφληζε βαζηθψλ κεγεζψλ, Φεβξνπάξηνο 2015, χλδεζκνο ειιεληθψλ ηνπξηζηηθψλ επηηεξήζεσλ) Ο ειιεληθφο ηνπξηζκφο πξέπεη λα αθνινπζήζεη ηξνρηά αλφδνπ, παξά ηελ θξίζηκε νηθνλνκηθή ζπγθπξία ηεο ρψξαο. Μεξηθέο πξνηάζεηο πνπ κπνξνχλ λα βνεζήζνπλ πξνο αλάπηπμε ηνπ ηνπξηζηηθνχ πξντφληνο κέζσ ελίζρπζεο ησλ επελδχζεσλ θαη πξνψζεζε ζηηο κεγαιχηεξεο μελνδνρεηαθέο κνλάδεο. Απηή ηελ θαηεχζπλζε είλαη: Αλάπηπμε ηνπ ηνπξηζηηθνχ πξντφληνο κέζσ ελίζρπζεο ησλ επελδχζεσλ θαη πξνψζεζε ζηηο κεγαιχηεξεο μελνδνρεηαθέο κνλάδεο. 15

16 Μεγαιχηεξε αμηνπνίεζε ηεο πνιηηηζκηθήο θιεξνλνκηάο ηνπ ηφπνπ. Πεξαηηέξσ κείσζε ηεο παξανηθνλνκίαο. Αλάπηπμε ρεηκεξηλνχ θαη θνηλσληθνχ ηνπξηζκνχ. Δλίζρπζε ζηελ εθπαίδεπζε πξνζσπηθνχ ππνδνρήο ηνπξηζηψλ θαη πξνψζεζε ηεο λέαο ηερλνινγίαο ζε αθφκε κεγαιχηεξν εχξνο παξνρήο ππεξεζηψλ ηνπ ηνπξηζηηθνχ ηνκέα. Όια ηα παξαπάλσ, ζε ζπλάξηεζε κε ηνλ θπζηθφ πινχην ηεο ρψξαο, ζα απνηειέζνπλ αλακθηζβήηεηα πφιν έιμεο γηα ηνπξηζκφ πςειφηεξνπ εηζνδεκαηηθνχ επηπέδνπ. Χζηφζν, ην δεηνχκελν είλαη λα κπνξέζεη ε ρψξα λα επαλέιζεη ζε θαζεζηψο νκαιφηεηαο ζηε βαζηθή θαζεκεξηλφηεηα θαη λα μεθαζαξίζεη ην ηνπίν ζε ζρέζε κε ηελ πνιηηηθή παξάκεηξν πνπ επεξεάδεη ζε ζεκαληηθφ βαζκφ ην παξαγφκελν ηνπξηζηηθφ πξντφλ (Σζάξηαο, Π., 2001). 2.3 Ο ξόινο ηνπ ηνπξηζκνύ ζηελ αλάπηπμε θαη ζηελ αλάθακςε ηεο Διιάδαο Όπσο αλαθέξζεθε θαη ζε πξνεγνχκελεο ελφηεηεο, αλέθαζελ ν ηνπξηζκφο απνηεινχζε έλαλ βαζηθφ ππιψλα αλάπηπμεο γηα ηελ ειιεληθή νηθνλνκία κε κεγάιε ζπλεηζθνξά ζην ΑΔΠ θαη παξάιιεια ηε δεκηνπξγία λέσλ ζέζεσλ απαζρφιεζεο, εληζρχνληαο ηελ εμσζηξέθεηα θαη ηε δπλακηθή ηνπ. Μηα ελδερφκελε αχμεζε ηεο ηνπξηζηηθήο θίλεζεο ζηα ρξφληα πνπ αθνινπζνχλ ζα επηθέξεη 16.5 δηο έζνδα εηεζίσο θαη ζα δεκηνπξγήζεη 225 ρηιηάδεο ζέζεηο εξγαζίαο. Δπηπιένλ αμίδεη λα ζεκεησζεί φηη γηα έλα εθαηνκκχξην ηνπξίζηεο πνπ θαηαθζάλνπλ ζηε ρψξα καο ζεκεηψλεηαη αχμεζε ηνπ ΑΔΠ θαηά 1%. Σα παξαπάλσ ζηνηρεία θαζηζηνχλ ζαθέο φηη ηα ηειεπηαία ρξφληα ν ηνπξηζκφο ζηελ Διιάδα έρεη σξηκάζεη θαη φηη είλαη θιάδνο ηφζν αμηφινγνο φζν θαη νινέλα θαη πεξηζζφηεξν αλαπηπζζφκελνο. Πξσηαξρηθφο ζηφρνο είλαη λα δηαηεξεζνχλ νη παξαδνζηαθέο επξσπατθέο αγνξέο απφ ηηο νπνίεο πξνέξρεηαη ν κεγαιχηεξνο φγθνο ησλ ηνπξηζηηθψλ εηζξνψλ. Σα αλνίγκαηα ζηηο ππφινηπεο αγνξέο ηεο Βξαδηιίαο, ηεο Κίλαο, ηεο Ηλδίαο θαη ηεο Απζηξαιίαο κε κεζνδηθφηεηα θαη νξγάλσζε ζα κπνξνχζαλ 16

17 λα επηηεπρζνχλ θαη λα απνθέξνπλ ζεκαληηθά απνηειέζκαηα θαη νηθνλνκηθά νθέιε ζηε ρψξα. Παξά ηελ νηθνλνκηθή θξίζε πνπ καζηίδεη ηα ηειεπηαία ρξφληα ηελ Διιάδα, πξσηνπνξεί ζε ηνπξηζηηθέο επηδφζεηο ζε ζρέζε κε άιιεο ρψξεο φπσο απηέο ηεο Σνπξθίαο θαη ηεο Πνξηνγαιίαο (Σζάξηαο, Π., 2001). Πην ζπλνπηηθά, πθίζηαηαη κηα ηνπξηζηηθή άλζηζε θαη ν ηνπξηζκφο έρεη ηελ ηθαλφηεηα λα απνηειεί φιν θαη πεξηζζφηεξν έλαλ θιάδν πνπ δηαδξακαηίδεη θνκβηθφ ξφιν ζηελ νηθνλνκία. Απνηειεί κηα ζίγνπξε δεμακελή παξνρήο ζέζεσλ εξγαζίαο θαη πξνβάιιεη ζηνρεπκέλα ηε ρψξα καο ζην εμσηεξηθφ, δεκηνπξγψληαο ζηαζεξφ απφζεκα ζεηηθήο θήκεο θαη αζθάιεηαο πξννξηζκνχ. Πξνηεξαηφηεηα ηεο αξκφδηαο ηάμεο είλαη λα πξνάγεη εθείλεο ηηο θαηεπζχλζεηο ράξε ζηηο νπνίεο ζα επέιζεη ν ελαξκνληζκφο ηεο παξνχζαο θαηάζηαζεο κε ηα λέα δεδνκέλα πνπ δηέπνπλ ηελ παγθφζκηα αγνξά, αθνινπζψληαο ζεκαληηθέο κεζφδνπο κάξθεηηλγθ. Ζ Διιάδα ζήκεξα δηαζέηεη φια ηα πιενλεθηήκαηα γηα λα γίλεη κηα ζεκαληηθή, ζχγρξνλε, αληαγσληζηηθή ρψξα ππνδνρήο ηνπξηζηηθψλ επελδχζεσλ. Πξνο απηή ηελ θαηεχζπλζε ην ππνπξγείν Σνπξηζκνχ εηζήγαγε λέα ζχγρξνλα ηνπξηζηηθά πξντφληα (ζχλζεηα ηνπξηζηηθά θαηαιχκαηα, condo hotels, μελψλεο λεφηεηαο) θαη πξνρψξεζε ζηελ απινχζηεπζε ησλ δηαδηθαζηψλ αδεηνδφηεζεο ησλ ηνπξηζηηθψλ θαηαιπκάησλ θαη γεληθφηεξα ησλ επελδχζεσλ. Δθζπγρξνλίζηεθε ην εηδηθφ ρσξνηαμηθφ γηα ηνλ ηνπξηζκφ. Φεθίζηεθε ν λένο λφκνο πνπ δηεπθνιχλεη ηελ παξακνλή επελδπηψλ ηξίησλ ρσξψλ, ησλ νπνίσλ νη επελδχζεηο έρνπλ ραξαθηεξηζηεί ζηξαηεγηθέο (Σζάξηαο, Π., 2001). Έηζη έκπξαθηα, κε γελλαίεο κεηαξξπζκίζεηο, πνπ έπξεπε λα είραλ γίλεη εδψ θαη πνιιά ρξφληα, δφζεθε θαη δίλεηαη ε αλαγθαία πξνηεξαηφηεηα ζηελ πξνζέιθπζε ηνπξηζηηθψλ επελδχζεσλ. Αμίδεη λα ζεκεησζεί φηη ήδε έρνπλ δξνκνινγεζεί ηνπξηζηηθέο επελδχζεηο ζε λεζηά φπσο ε Σδηα θαη ε Μήινο, ελψ αξθεηέο αθφκα επελδχζεηο είλαη ψξηκεο γηα λα πξνρσξήζνπλ ζηελ αδεηνδφηεζε ηνπο. ε πεξηφδνπο θξίζεο, ζαλ απηή πνπ δηαλχνπκε, νθείινπκε λα ξίρλνπκε βάξνο ζηα ζπγθξηηηθά πιενλεθηήκαηα ηεο νηθνλνκίαο καο. Ο ηνπξηζκφο είλαη έλα απφ απηά. Σε 17

18 ζεκαζία ηνπ εληζρχεη ε νξηδφληηα αιιειεπίδξαζή ηνπ κε άιινπο ηνκείο, φπσο ε πξσηνγελήο παξαγσγή, ε εζηίαζε θαη ε ςπραγσγία, ε επηρεηξεκαηηθφηεηα θαη ε εκπνξηθή δξαζηεξηφηεηα, νη κεηαθνξέο. Παξάιιεια, δελ κπνξνχκε λα αγλνεζεί ε ζηαζεξά πςειή ζπλεηζθνξά ηνπ ζην ΑΔΠ θαη ηε δεκηνπξγία ζέζεσλ εξγαζίαο, ηελ νπνία κάιηζηα θαηάθεξε λα εληζρχζεη ηελ ηειεπηαία πεληαεηία, φηαλ άιινη νηθνλνκηθνί θιάδνη θαηέξξεαλ, σο επαθφινπζν ηεο θξίζεο. Υσξίο πεξηηηά ιφγηα, κε απηά ζηνηρεία θαη κεηξήζηκα απνηειέζκαηα ζηελ θαζεκεξηλφηεηά καο, απνδεηθλχεηαη φηη ν ηνπξηζκφο κπνξεί λα παίμεη θαηαιπηηθφ ξνιφ ζηελ νξηζηηθή έμνδν ηεο ρψξαο απφ ηελ θξίζε θαη φηη δίθαηα απνηειεί ηελ πην ζίγνπξε θαη ζηαζεξή νδφ πξνο ηελ νηθνλνκηθή αλάθακςε (Σζάξηαο, Π., 2001). 2.4 Ο ηνπξηζκόο γελλάεη λέεο επθαηξίεο κέζα ζηελ θξίζε Γηεζλήο νηθνλνκηθή θξίζε, εγρψξηα επίζεο, κε ηα νηθνλνκηθά ηνπ θξάηνπο λα κε βξίζθνληαη ζε θαιφ επίπεδν, δηαξθήο πνιηηηθή αβεβαηφηεηα θαη απνγνήηεπζε γηα ηνπο Έιιελεο πνιίηεο. Μηα θξίζε εηζαγφκελε ηελ νπνία δπζθνιεπφκαζηε λα αληηκεησπίζνπκε ιφγσ ηεο ειιηπνχο ζσξάθηζεο ηεο νηθνλνκίαο καο. Καη φκσο, δελ έρνπκε πιεγεί ζε βαζκφ πνπ λα δηθαηνινγείηαη ν ζφξπβνο απηφο. Αλακθηζβήηεηα, νη θξίζεηο γελλνχλ επθαηξίεο. Απηφ είλαη θάηη πνπ ηα ζεκεξηλά ζηειέρε πξέπεη λα ην έρνπλ δηαξθψο θαηά λνπ. Γηαρείξηζε θξίζεσλ, αληνρή ζηελ πίεζε, θαηλνηνκία θαη ζίγνπξα ςπρξαηκία είλαη νη αξεηέο πνπ επηδεηθλχνπλ νη εγέηεο νκάδσλ, εηαηξηψλ. Έηζη, θάπνηνη ζα βγνπλ σθειεκέλνη απφ απηή ηελ θαηάζηαζε. Όζνη εξγαζηνχλ κεζνδηθά, έμππλα θαη πάλσ απ' φια φζνη δψζνπλ ηελ απαξαίηεηε πξνζνρή ζηελ πνηφηεηα ησλ πξντφλησλ-ππεξεζηψλ πνπ παξέρνπλ ζηνλ πειάηε ηνπο, απηνί είλαη πνπ ζα κπνξέζνπλ θαη λα επηβηψζνπλ. Αθνχγεηαη πσο ηελ πεξίνδν πνπ δηαλχνπκε ειάρηζηα ζηειέρε κεηαθηλνχληαη θαη πσο θάηη ηέηνην εκπεξηέρεη πνιχ κεγάιν ξίζθν. Θεσξψ πσο ηελ ίδηα κεγάιε πξνζνρή πνπ έδηλε έλα ζηέιερνο γηα ην επφκελν βήκα ζηελ επαγγεικαηηθή ηνπ θαξηέξα, ηελ ίδηα ζα πξέπεη λα δίλεη θαη ζηνπο θαηξνχο απηνχο. Μπνξεί, ινηπφλ, ζε κηα δχζθνιε θαηάζηαζε πνπ βηψλεη ηψξα ε εηαηξία ηνπ λα αλαιάβεη επζχλεο, λα δηακνξθψζεη ζηξαηεγηθή θαη λα θαηαθέξεη λα ηε βγάιεη αιψβεηε απφ ηε δπζκελή νηθνλνκηθή ζπγθπξία πνπ βηψλνπκε. Μπνξεί, φκσο, 18

19 θαη λα δερζεί πξφηαζε λα κεηαθηλεζεί ζε κηα εηαηξία πνπ ηνλ ρξεηάδεηαη, πνπ ηνπ δίλεη πεξηζζφηεξν έδαθνο λα αλαπηχμεη ηηο ηθαλφηεηέο ηνπ, ζε κηα εηαηξία πνπ «βιέπεη» κέιινλ θαη γη' απηήλ θαη γηα ηνλ εαπηφ ηνπ. Καη ηφηε είλαη πνπ πξέπεη λα ζηαζκίζεη ηνπο θηλδχλνπο, λα αμηνινγήζεη πξνζεθηηθά ηελ πξφηαζε θαη λα πάξεη ηελ απφθαζή ηνπ. Όηη δειαδή ζα έθαλε θαη ζε πεξίνδν «νηθνλνκηθήο εηξήλεο» αλ ππνζέζνπκε φηη απηή κπνξεί λα ππάξμεη (Orams, 1999). Σα ηειεπηαία ρξφληα ε νηθνλνκηθή θξίζε, ηφζν ζηελ Διιάδα φζν θαη ζηνλ ππφινηπν θφζκν, παξνπζηάδεηαη ζαλ εκπφδην ζε θάζε είδνπο λέα επηρεηξεκαηηθή ηδέα. Τπάξρνπλ φκσο θάπνηνη πνπ είδαλ ηελ νηθνλνκηθή θξίζε φρη ζαλ εκπφδην, αιιά ζαλ πξφθιεζε. Απηνί είλαη πνπ καο έθεξαλ ζηελ επνρή ηνπ collaborative consumption ή αιιηψο ηεο ζπλεξγαηηθήο θαηαλάισζεο. Πξφθεηηαη γηα ηε λέα ηάζε ζηελ νηθνλνκία, γηα έλα κνληέιν πνπ αθήλεη ηνπο ελδηάκεζνπο ζηελ άθξε θαη ζπλδέεη απεπζείαο θαηαλαισηή κε θαηαλαισηή. Μέζα απφ απηφ νη θαηαλαισηέο κνηξάδνληαη ρξφλν, δεμηφηεηεο, πξάγκαηα, αθφκα θαη ηνλ πξνζσπηθφ ηνπο ρψξν. Ξεθίλεζε απφ ηελ Ακεξηθή αιιά εμαπιψλεηαη κε γξήγνξνπο ξπζκνχο θαη βαζίδεηαη ζε δχν πξάγκαηα. Αξρηθά, ζηελ αλάγθε ησλ πνιηηψλ γηα πην θηελέο ππεξεζίεο, πην θηελά ηαμίδηα, πην θηελφ θαγεηφ θαη πάεη ιέγνληαο. Καη δεχηεξνλ, ζην Γηαδίθηπν. Απφ εθεί φια είλαη δπλαηά. Μέζα απφ έλαλ ειεθηξνληθφ ππνινγηζηή κπνξεί θαλείο ζήκεξα λα θάλεη ηα πάληα. Αο πεξάζνπκε φκσο ζε απηά παξαδείγκαηα ηνπ collaborative consumption, παξνπζηάδνληαο δχν απφ ηα πην ραξαθηεξηζηηθά websites/ ππεξεζίεο. Σν πξψην είλαη ην Task Rabbit. Πξφθεηηαη γηα κηα ηζηνζειίδα, ζηελ νπνία εγγξάθεηαη θαλείο δσξεάλ, θαη ε νπνία πξνζθέξεη κηα ηδηαίηεξα θαηλνηφκα δπλαηφηεηα. Αθνχ γξαθηεί θαλείο ζην site κπνξεί έπεηηα λα «πνζηάξεη» κηα δνπιεηά πνπ έρεη λα θάλεη θαη ζα ήζειε λα ηνπ ηελ θάλεη θάπνηνο άιινο γηαηί είηε βαξηέηαη, είηε δελ έρεη ρξφλν, είηε γηα νπνηνλδήπνηε άιιν ιφγν, φπσο είλαη γηα παξάδεηγκα ηα ςψληα ηνπ ζνχπεξ κάξθεη ή ε βφιηα ηνπ ζθχινπ ηνπ. Παξάιιεια αλαθέξεη θαη ην ρξεκαηηθφ πνζφ πνπ είλαη δηαηεζεηκέλνο λα δψζεη ζηνλ άλζξσπν πνπ ζα ηνπ θάλεη ηε δνπιεηά. Αθνχ γίλεη ε αλάξηεζε, δηαιέγεη απφ ηα 19

20 πξνζθεξφκελα task rabbits (ηνπο ιαγνχο εξγαζηψλ) πνηνλ ζέιεη λα ηνλ εμππεξεηήζεη ή αθήλεη ην site λα δηαιέμεη γηα εθείλνλ. Ζ πιεξσκή γίλεηαη αθνχ ε δνπιεηά έρεη νινθιεξσζεί. Καη έηζη πνιχ απιά έρεηο γιπηψζεη ρξφλν θαη θάπνηνο άιινο έρεη βγάιεη ιίγα ρξήκαηα. Απφ ηνλ θαηαλαισηή ζηνλ θαηαλαισηή. Σν δεχηεξν παξάδεηγκα είλαη ην Airbnb. Δίλαη κηα ππεξεζία πνπ δίλεη ζηνπο ηαμηδηψηεο ηελ επθαηξία λα βξνπλ θηελφηεξε δηακνλή. Άλζξσπνη απφ φιν ηνλ θφζκν, λαη θαη απφ ηελ Διιάδα, πξνζθέξνπλ έλα δηακέξηζκα πνπ έρνπλ άδεην, έλα δσκάηην ηνπ ζπηηηνχ ηνπο, έλα ηξνρφζπηην, κηα ζθελή ή νπνηνλδήπνηε άιιν ειεχζεξν ρψξν δηαζέηνπλ, ζε ηαμηδηψηεο γηα λα πεξάζνπλ ηηο λχρηεο ηνπο εθεί αληί λα κείλνπλ ζε μελνδνρείν. Σν αληίηηκν πνπ πιεξψλνπλ νη θηινμελνχκελνη, αλάινγα κε ην ρψξν, είλαη ζαθψο κηθξφηεξν απφ ηηο ηηκέο ησλ μελνδνρείσλ, ελψ παξάιιεια γλσξίδνπλ πεξηζζφηεξν θφζκν, παίξλνπλ πην εχθνια πιεξνθνξίεο γηα ηνλ ηφπν πνπ έρνπλ επηζθεθηεί θαη ρηίδνπλ αθφκα θαη θηιίεο. Όινη νη νηθνδεζπφηεο βαζκνινγνχληαη θαη ζρνιηάδνληαη απφ ηνπο θηινμελνχκελνχο ηνπο, ελψ ζηελ ηζηνζειίδα ππάξρνπλ θσηνγξαθίεο ηνπ θάζε ρψξνπ θαζψο θαη ηα ζηνηρεία θαη θσηνγξαθία ηνπ νηθνδεζπφηε. Τπνινγίδεηαη φηη ζα δεκηνπξγήζεη ζέζεηο εξγαζίαο ηελ επφκελε δεθαεηία: Τπεχζπλνο νξγάλσζεο δξαζηεξηνηήησλ ζηηο δηάθνξεο κνξθέο ηνπξηζκνχ (ηαηξηθφο, ζξεζθεπηηθφο, αζιεηηθφο, πεξηπαηεηηθφο, αξραηνινγηθφο, ελαιιαθηηθφο). Τπεχζπλνο θαηαιχκαηνο ή ηαμηδησηηθνχ πξαθηνξείνπ. Ξελαγφο ζε ηζηνξηθά αμηνζέαηα ή θαη ελάιηεο αξραηφηεηεο. Τπεχζπλνο πνιηηηζηηθψλ εθδειψζεσλ γηα ηελ νξγάλσζε εθζέζεσλ, παξαζηάζεσλ θ.ιπ. Τπεχζπλνο εκπνξίνπ εμεηδηθεπκέλσλ εηδψλ πνπ αθνξνχλ ην βνπλφ ή ηε ζάιαζζα. εθ, δηεπζπληήο ηξνθίκσλ θαη πνηψλ. 20

21 ηέιερνο δηαδηθηπαθνχ ηνπξηζηηθνχ marketing 2.5 Δπηδξάζεηο ηνπ ηνπξηζκνύ ζηελ θνηλσλία Ο ηνπξηζκφο απφ ηελ κηα πιεπξά λαη κελ απνηειεί έλα νηθνλνκηθφ θαηλφκελν αιιά πξφθεηηαη θαη γηα έλα πνιπδηάζηαην θνηλσληθφ θαηλφκελν, επνκέλσο δελ πξέπεη θαλείο λα αγλνεί θαη ηηο θνηλσληθέο ηνπ επηδξάζεηο. Οη βαζηθφηεξεο απφ απηέο ηηο θνηλσληθέο επηδξάζεηο είλαη νη παξαθάησ: Αλάπηπμε αιιά θαη δηεχξπλζε ησλ θνηλσληθψλ ζρέζεσλ Ο ηνπξηζκφο απνηειεί παξάγνληα θνηλσληθήο πξνζέγγηζεο αλζξψπσλ απφ δηαθνξεηηθέο ρψξεο, κε δηαθνξεηηθή γιψζζα θαη ζπλήζεηεο. Κάησ απφ απηέο ηηο ζπλζήθεο νη ηνπξίζηεο έξρνληαη ζε επαθή κε ηνπο αλζξψπνπο ησλ πξννξηζκψλ ηνπο νπνίνπο επηζθέπηνληαη ζην θπζηθφ ηνπο πεξηβάιινπλ, ελψ κπνξεί λα εληζρπζεί ηφζν ε θνηλσληθή φζν θαη ε νηθνλνκηθή αλάπηπμε ησλ ιηγφηεξν επλνεκέλσλ πεξηνρψλ πκβάιιεη ζηελ ηζνθαηαλνκή ηνπ πιεζπζκνχ θαη ζηελ απνθπγή ηεο αζηηθνπνίεζεο Καζψο ν ηνπξηζκφο ζπκβάιεη ζηελ αληηκεηψπηζε ηεο αλεξγίαο ζε ηνπηθφ επίπεδν κέζα απφ ηε δεκηνπξγία θαηλνχξγησλ ζέζεσλ απαζρφιεζεο, έρεη ηε δπλαηφηεηα λα ζπκβάιεη ζηε ζπγθξάηεζε ηνπ πιεζπζκνχ ζηελ χπαηζξν. Έηζη, νη λένη άλζξσπνη δελ εγθαηαιείπνπλ ηνλ ηφπν θαηαγσγήο ηνπο θαη απαζρνινχληαη ζε μελνδνρεηαθέο κνλάδεο, ζε εζηηαηφξηα θαη ηαμηδησηηθά γξαθεία. Γεκηνπξγία λέσλ επαγγεικάησλ. Πέξα απφ ηε δεκηνπξγία ησλ λέσλ ζέζεσλ εξγαζίαο, ν ηνπξηζκφο ζπκβάιεη ζηελ αλάπηπμε θάπνησλ λέσλ επαγγεικάησλ, αλάινγα κε ηηο ζπλζήθεο νη νπνίεο δεκηνπξγνχληαη κε βάζε ηελ ηνπξηζηηθή δήηεζε. Σα ηειεπηαία ρξφληα έληνλε είλαη ε επαγγεικαηηθή θηλεηηθφηεηα θαη ε ζηξνθή ηεο εθπαίδεπζεο ζηελ πξνψζεζε ηεο ηνπξηζηηθήο παηδείαο θαη ηελ θαιιηέξγεηα ηεο ηνπξηζηηθήο ζπλείδεζεο. Ζ θνηλσληθή νκάδα πνπ θαίλεηαη λα επλνείηαη πεξηζζφηεξν απφ ηελ εμέιημε απηή είλαη νη γπλαίθεο. Φπραγσγία. Γελ κπνξεί λα αγλνεζεί ε ζπκβνιή ηνπ θαηλνκέλνπ ζηνλ ίδην ηνλ ηνπξίζηα σο επθαηξία γηα πνιππφζεηε μεθνχξαζε θαη ςπραγσγία, αιιά θαη επθαηξία λα γλσξίζεη λέα κέξε, δηεπξχλνληαο ηηο γλψζεηο θαη ηηο 21

22 εκπεηξίεο ηνπ. Γεληθφηεξα, ε αιιαγή ηνπ πεξηβάιινληνο ρψξνπ θαη ηνπ θιίκαηνο απελεξγνπνηεί ηε θπζηθή αληίζηαζε θαη κεηψλεη ηε λεπξηθή έληαζε. Γηεζλήο ζπλεξγαζία. Ο δηεζλήο ηνπξηζκφο είλαη εθείλνο ν νπνίνο ζπκβάιεη ζηε δεκηνπξγία ελφο θιίκαηνο πνπ επλνεί ηελ αλάπηπμε ηεο δηεζλνχο ζπλεξγαζίαο, θαζψο βνεζάεη ζηελ πξνζέιθπζε μέλσλ επελδπηηθψλ θεθαιαίσλ αιιά θαη ηεο ηερλνγλσζίαο γηα ηελ ελίζρπζε δηαθφξσλ ηνπξηζηηθψλ αλαπηπμηαθψλ ζρεδίσλ. Λήςε κέηξσλ θνηλσληθήο πξφλνηαο. Ζ αχμεζε ησλ θξαηηθψλ εζφδσλ ε νπνία νθείιεηαη ζηελ ηνπξηζηηθή δξαζηεξηφηεηα ηεο ρψξαο επηηξέπεη ζην θξάηνο λα ζέηεη ζε εθαξκνγή έλα εληαίν πξφγξακκα θνηλσληθήο πνιηηηθήο γηα λα αληηκεησπηζηνχλ ζεκαληηθά θνηλσληθά πξνβιήκαηα, φπσο είλαη γηα παξάδεηγκα ε έιιεηςε ζηέγεο, ε αλαγθαηφηεηα δεκηνπξγίαο ηδξπκάησλ παξνρήο ππεξεζηψλ πγείαο θαη πεξίζαιςεο αλαμηνπαζνχλησλ αηφκσλ (Walton, 1983). 2.6 Σνπξηζηηθέο ππνδνκέο ζηελ Διιάδα ν ηνπξηζκφο απνηειεί έλαλ λεπξαιγηθφ ηνκέα γηα ηελ Διιάδα, άξα ε ρψξα είλαη επφκελν λα έρεη δεκηνπξγήζεη ηελ θαηάιιειε ππνδνκή πξνθεηκέλνπ λα κπνξεί λα αμηνπνηήζεη θαηά ηνλ θαιχηεξν δπλαηφ ηξφπν ην αληαγσληζηηθφ πιενλέθηεκα πνπ ηεο πξνζθέξεη ν θιάδνο απηφο. Έλα απφ ηα πην βαζηθά ραξαθηεξηζηηθά πνπ αθνξνχλ ζηελ ειιεληθή ηνπξηζηηθή ππνδνκή είλαη ε χπαξμε πιείζηνλ επηρεηξήζεσλ κηθξνχ κεγέζνπο, νη νπνίεο απαηηνχλ αλακθίβνια ηελ θξαηηθή βνήζεηα πξνθεηκέλνπ λα δηακνξθψζνπλ ηα θαηάιιεια έξγα, ηηο απαξαίηεηεο εγθαηαζηάζεηο. Οη κηθξέο απηέο επηρεηξήζεηο κπνξεί λα είλαη μελνδνρεηαθέο κνλάδεο φπσο είλαη γηα παξάδεηγκα νη επηρεηξήζεηο κε ελνηθηαδφκελα δσκάηηα, νη παλζηφλ θαη νη ηαβέξλεο θαη άιιεο επηζηηηζηηθέο κνλάδεο θαη ηα γξαθεία ηαμηδηψλ. ηηο ηνπξηζηηθέο επηρεηξήζεηο βέβαηα δελ κπνξνχλ λα εληαρζνχλ κφλν ηηο επηρεηξήζεηο νη νπνίεο πξνζθέξνπλ ηηο άκεζα ζρεηηδφκελεο ππεξεζίεο. Μηα δηάθξηζε πνπ ζα κπνξνχζε λα γίλεη, ζρεηηθά κε ηηο ππνδνκέο είλαη κεηαμχ γεληθψλ θαη εηδηθψλ. ηηο γεληθέο ππνδνκέο ππάγνληαη ηα κεηαθνξηθά δίθηπα, ηα δίθηπα ειεθηξνδφηεζεο θαη πδξνδφηεζεο, ηα δίθηπα κεηαθνξψλ θαη ηειεπηθνηλσληψλ θαη νη εγθαηαζηάζεηο πγείαο. Ο φξνο γεληθέο παξαπέκπεη θαη ζην γεγνλφο φηη πξφθεηηαη γηα ππεξεζίεο 22

23 γεληθήο ρξήζεο, πνπ εμππεξεηνχλ επίζεο ηνκείο ηεο νηθνλνκηθήο έθθαλζεο θαη ηεο δσήο ησλ πνιηηψλ. ηηο εηδηθέο ππνδνκέο ζπκπεξηιακβάλνληαη νη καξίλεο, νη εγθαηαζηάζεηο γηα γθνιθ, γηα ζθη θαη ινηπέο αζιεηηθέο εγθαηαζηάζεηο θαζψο θαη νη εγθαηαζηάζεηο άκεζνπ ηνπξηζηηθνχ επηρεηξεκαηηθνχ ραξαθηήξα, φπσο ηα μελνδνρεία θαη ινηπά θαηαιχκαηα ηαμηδησηηθά γξαθεία, επηζηηηζηηθέο επηρεηξήζεηο, γξαθεία ελνηθίαζεο απηνθηλήησλ. Αλαιχνληαο πην ζπγθεθξηκέλα ηνλ ηνκέα ησλ ηνπξηζηηθψλ επηρεηξήζεσλ, ζα κπνξνχζαλ λα νξηζηνχλ σο νη επηρεηξήζεηο εθείλεο νη νπνίεο εμππεξεηνχλ θαηά θχξην ιφγν ηνπξίζηεο. Πην ζπγθεθξηκέλα, ππάξρνπλ εθείλεο νη νπνίεο εμππεξεηνχλ απνθιεηζηηθά ηνπξίζηεο νη νπνίεο νλνκάδνληαη ακηγείο ηνπξηζηηθέο επηρεηξήζεηο φπσο είλαη ηα παξαζαιάζζηα μελνδνρεηαθά ζπγθξνηήκαηα, θαζψο θαη εθείλεο πνπ εμππεξεηνχλ θαη άιιεο νκάδεο πειαηψλ, φπσο επαγγεικαηίεο θαη θαηνίθνπο ηεο πεξηνρήο πνπ είλαη νη κεηθηνχ ραξαθηήξα ηνπξηζηηθέο επηρεηξήζεηο. Με γλψκνλα ην βαζηθφ αληηθείκελν ελαζρφιεζεο ηνπο, νη ηνπξηζηηθέο επηρεηξήζεηο ζα κπνξνχζαλ λα ρσξηζηνχλ ζηηο παξαθάησ θαηεγνξίεο: α) Καηαιχκαηα. ηε θαηεγνξία απηή ζπκπεξηιακβάλνληαη ηα μελνδνρεία θαη μελνδνρεηαθά ζπγθξνηήκαηα, ηα ελνηθηαδφκελα δσκάηηα, ηα δηακεξίζκαηα θαη ηα κνηέι. Με ηελ έλλνηα μελνδνρεηαθέο επηρεηξήζεηο ελλνείηαη ε θάζε επίζεκε κνξθή ηνπξηζηηθνχ θαηαιχκαηνο, δειαδή επηρεηξήζεηο πνπ παξέρνπλ θαηά θχξην ιφγν ζηνπο ηαμηδηψηεο ππνδνκέο δηακνλήο θαζψο θαη πιήζνο άιισλ ζπλνδεπηηθψλ δξαζηεξηνηήησλ θαη αλέζεσλ (Σζάξηαο, Π., 2001). Οη μελνδνρεηαθέο επηρεηξήζεηο ρσξίδνληαη ζε θχξηα μελνδνρεηαθά θαηαιχκαηα θαη ζε κε θχξηα μελνδνρεηαθά θαηαιχκαηα. ηα θχξηα μελνδνρεηαθά θαηαιχκαηα ζπκπεξηιακβάλνληαη ηα μελνδνρεία, ηα μελνδνρεία επηπισκέλσλ δηακεξηζκάησλ, ηα μελνδνρεία ηχπνπ motel, νη κεηθηέο επηρεηξήζεηο, ηα μελνδνρεία κεηθηνχ ηχπνπ, ελνηθίαζεο δσκαηίσλ θαη επηπισκέλσλ δηακεξηζκάησλ ή ηνπξηζηηθά ρσξηά, ηα πδξνζεξαπεπηήξηα, ηα θέληξα παξαζεξηζκνχ γπκληζηψλ, ηα ρηνλνδξνκηθά θέληξα, ηα μελνδνρεία αεξνδξνκίσλ, ηα μελνδνρεία καθξάο δηακνλήο θαη ηα ιεγφκελα Bungalows. ηα κε θχξηα μελνδνρεηαθά θαηαιχκαηα εληάζζνληαη νη Οξγαλσκέλεο ηνπξηζηηθέο θαηαζθελψζεηο ή Campings, ηα απηνεμππεξεηνχκελα θαηαιχκαηα, ηα ελνηθηαδφκελα 23

24 επηπισκέλα δηακεξίζκαηα θαη δσκάηηα, ηα ηνπξηζηηθά θαηαιχκαηα ζε παξαδνζηαθνχο νηθηζκνχο, νη παλζηφλ θαη ηα κεηαθηλνχκελα μελνδνρεία. β) Σνπξηζηηθά πξαθηνξεία. ε απηή ηε θαηεγνξία ππάγνληαη ηα γξαθεία εζσηεξηθνχ ηνπξηζκνχ, ηνπ γεληθνχ ηνπξηζκνχ θαη ηα λαπινκεζηηηθά γξαθεία. Σα ηνπξηζηηθά γξαθεία είλαη επηρεηξήζεηο πνπ, κε ηα κέζα πνπ δηαζέηνπλ θαη ηηο ππεξεζίεο ηηο νπνίεο πξνζθέξνπλ, αλαιακβάλνπλ ηε κεηαθνξά, ηε δηαθίλεζε, ηε δηακνλή κεκνλσκέλσλ αηφκσλ ή νκάδσλ ζηελ Διιάδα αιιά αθφκε θαη ζε ρψξεο ηνπ εμσηεξηθνχ. Δίλαη, επνκέλσο, ηνπξηζηηθέο κνλάδεο νη νπνίεο δξαζηεξηνπνηνχληαη γηα ηελ ηθαλνπνίεζε αλαγθψλ νη νπνίεο πξνθχπηνπλ θαηά ηε δηαθίλεζε ησλ ηνπξηζηψλ, ησλ Διιήλσλ θαη ησλ αιινδαπψλ, εληφο θαη εθηφο ηεο ρψξαο. ε αληίζεζε κε ηνπο άιινπο θιάδνπο ηεο ηνπξηζηηθήο βηνκεραλίαο ηα μελνδνρεία θαη ηα εζηηαηφξηα, ηα ηνπξηζηηθά γξαθεία είλαη εγθαηεζηεκέλα ζην ζεκείν απφ ην νπνίν μεθηλά ν ηαμηδηψηεο θαη φρη ζηνλ ηφπν πξννξηζκνχ ηνπ. γ) Μεηαθνξηθέο επηρεηξήζεηο. ηηο κεηαθνξηθέο επηρεηξήζεηο ζπκπεξηιακβάλνληαη νη αεξνπνξηθέο αιιά θαη νη λαπηηιηαθέο εηαηξείεο, νη επηρεηξήζεηο ηνπξηζηηθψλ ιεσθνξείσλ, νη επηρεηξήζεηο ελνηθίαζεο ησλ απηνθηλήησλ θαη ησλ ζθαθψλ θαη άιιεο. Πξφθεηηαη ινηπφλ γηα φιεο εθείλεο ηηο επηρεηξήζεηο νη νπνίεο πξνζθέξνπλ ηα κέζα ζηνπο ηαμηδηψηεο γηα λα κεηαθηλεζνχλ ζηνλ ηφπν ηνλ νπνίν επηζθέπηνληαη θαζψο θαη λα μελαγεζνχλ ζε ηφπνπο γηα ηνπο νπνίνπο θεκίδεηαη ην κέξνο απηφ φπσο είλαη γηα παξάδεηγκα ηα κνπζεία, ηα κλεκεία θαη ηα θπζηθά ηνπία. δ) Δπηζηηηζηηθέο επηρεηξήζεηο θαη θέληξα δηαζθέδαζεο. Οη επηζηηηζηηθέο επηρεηξήζεηο αιιά θαη ηα θέληξα δηαζθέδαζεο απνηεινχλ έλαλ πνιχκνξθν θιάδν ησλ ηνπξηζηηθψλ επηρεηξήζεσλ, ζηνλ νπνίν εληάζζνληαη ηα εζηηαηφξηα, νη ηαβέξλεο, ηα ηαρπθαγεία, ηα κπαξ, νη θαθεηέξηεο, θαη ηα λπθηεξηλά θέληξα. Πξφθεηηαη επνκέλσο γηα εθείλεο ηηο επηρεηξήζεηο πνπ εμαζθαιίδνπλ ζηνπο ηαμηδηψηεο ηελ δηαηξνθή θαη ηα πνηά ηα νπνία επηζπκνχλ λα θαηαλαιψζνπλ, ελψ θάπνηεο θνξέο ππάξρεη θαη ην δηαζθεδαζηηθφ κέξνο θαηά ηελ θαηαλάισζε ησλ αλσηέξσ πξντφλησλ. ε) Άιιεο επηρεηξήζεηο άκεζεο ή έκκεζεο εμππεξέηεζεο ηνπξηζηψλ. Σέηνηεο επηρεηξήζεηο είλαη εθείλεο νη νπνίεο πνπινχλ αλακλεζηηθά θαη δψξα απφ ηνπο δηάθνξνπο ηνπξηζηηθνχο πξννξηζκνχο, επηρεηξήζεηο θχιαμεο απνζθεπψλ, επηρεηξήζεηο πγείαο, κνπζηθνρνξεπηηθέο νκάδεο πνπ ζπκκεηέρνπλ ζε εθδειψζεηο θαηά ηελ πεξίνδν απμεκέλεο ηνπξηζηηθήο θίλεζεο. Φπζηθά, θαλείο δελ κπνξεί λα 24

25 αγλνήζεη ηηο παξαηνπξηζηηθέο επηρεηξήζεηο, νη νπνίεο κε ηε δξαζηεξηφηεηα ηνπο εμππεξεηνχλ έκκεζα ηνπο ηνπξίζηεο (Σζάξηαο, Π., 2001). Παξαδείγκαηα ηέηνησλ επηρεηξήζεσλ είλαη εθείλεο νη νπνίεο εθνδηάδνπλ κε εκηεπεμεξγαζκέλα πξντφληα ηηο επηζηηηζηηθέο επηρεηξήζεηο, νη βηνηερλίεο παξαγσγήο παξαδνζηαθψλ θαη αλακλεζηηθψλ αληηθεηκέλσλ πνπ αγνξάδνληαη απφ ηνπο ηνπξίζηεο, αιιά θαη νη επηρεηξήζεηο θνηλήο σθέιεηαο φπσο είλαη ε ΓΔΖ, παξνρείο λεξνχ θαη λνζνθνκεία. Σν Ηλζηηηνχην Σνπξηζηηθψλ Δξεπλψλ θαη Πξνβιέςεσλ παξνπζηάδεη σο αλεμάξηεηνπο ηνπξηζηηθνχο θιάδνπο απηνχο ησλ μελνδνρείσλ, ησλ εζηηαηνξίσλ, ησλ θέληξσλ δηαζθέδαζεο, ησλ ηνπξηζηηθψλ πξαθηνξείσλ, ησλ θξνπαδηέξσλ, ησλ εηδηθψλ δηαξθψλ θαηαλαισηηθψλ αγαζψλ πνπ ζπλδένληαη ζηελά κε ηνλ ηνπξηζκφ (π.ρ. βαιίηζεο, ππλφζαθνη), ησλ κεηαθνξψλ, ησλ γξαθείσλ ελνηθίαζεο απηνθηλήησλ θαη ησλ κνπζείσλ θαη βηβιηνζεθψλ. Ζ δηακνλή, δηαθίλεζε θαη θπξίσο ε θαηαλάισζε ησλ εηεζίσο 14 εθαη. ηνπξηζηψλ κε ηηο πεξηζζφηεξεο απφ 100 εθαη. δηαλπθηεξεχζεηο ζηα πάζεο θχζεσο θαηαιχκαηα ηεο Διιάδνο ππνζηεξίδεηαη απφ έλα θχθισκα ππνθιάδσλ απνθιεηζηηθήο παξαγσγήο θαη δηάζεζεο ηνπξηζηηθψλ αγαζψλ θαη ππεξεζηψλ κε ηα αθφινπζα ζε γεληθέο γξακκέο κεγέζε: Σνπξηζηηθά γξαθεία. 738 Σνπξηζηηθέο επηρεηξήζεηο νδηθψλ κεηαθνξψλ Γξαθεία ελνηθίαζεο απηνθηλήησλ Η.Υ. ρσξίο νδεγφ 200 Ναπινκεζηηηθά γξαθεία γηα ηελ αληηπξνζψπεπζε πεξηζζνηέξσλ απφ ζθάθε αλαςπρήο Δπηρεηξήζεηο εζηίαζεο θαθεηέξηεο- δηαζθέδαζεο. 350 Κάκπηλγθ κε πεξίπνπ ζέζεηο θαηαζθήλσζεο. ηελ εηδηθή ηνπξηζηηθή ππνδνκή ζπκπεξηιακβάλνληαη 5 πλεδξηαθά θέληξα θαη άιια 9 ππφ θαηαζθεπή, 5 Γήπεδα Γθνιθ θαη 1 ππφ θαηαζθεπή, 16 ρηνλνδξνκηθά θέληξα, 62 νξεηλά θαηαθχγηα, 3 θέληξα ζαιαζζνζεξαπείαο θαη 5 ππφ θαηαζθεπή, 17 πδξνζεξαπεπηήξηα, 28 ιηκέλεο ζθαθψλ αλαςπρήο 24 Ηλζηηηνχην Σνπξηζηηθψλ Δξεπλψλ θαη Πξνβιέςεσλ. Δπίζεο, ζπκπεξηιακβάλνληαη ηα 86 κνπζεία 25

26 επνπηεπφκελα απφ ην Τπνπξγείν Πνιηηηζκνχ, θαζψο θαη 64 επηζθέςηκνη αξραηνινγηθνί ρψξνη (Walton, 1983). 2.7 Βηώζηκε ηνπξηζηηθή αλάπηπμε ησλ λεζηώλ Σα λεζηά απνηεινχλ εηδηθή πεξίπησζε ηνπξηζηηθψλ πξννξηζκψλ, ηδηαίηεξα ηα κηθξά ζε έθηαζε, κε ζεκαληηθά πεξηνξηζκέλνπο θπζηθνχο πφξνπο θαη ειάρηζηεο ελαιιαθηηθέο δπλαηφηεηεο γηα αλάπηπμε Ζ αλάπηπμε ηνπ ηνπξηζκνχ ζηα λεζηά μεθίλεζε κε ηδηαίηεξα έληνλνπο ξπζκνχο απφ ηελ δεθαεηία ηνπ 60. Ζ βειηίσζε ησλ κεηαθνξψλ επλφεζε ηελ θαηάζηαζε απηή θαη έθαλε δπλαηή ηελ πξφζβαζε ζε λεζηά κέρξη ηφηε απνκνλσκέλα. Ο Αξηζκφο ησλ ηνπξηζηψλ απμήζεθε έθηνηε θαηά 600%, αχμεζε ζεκαληηθά κεγαιχηεξε απφ φηη απηή ησλ επεηξσηηθψλ πξννξηζκψλ. Σα λεζηά είλαη πεξηνρέο κε ηδηαίηεξν ελδηαθέξνλ δηφηη: 1. Υαξαθηεξίδνληαη απφ ηελ χπαξμε κηαο επαίζζεηεο ηζνξξνπίαο κεηαμχ πεξηβάιινληνο, νηθνλνκίαο θαη θνηλσλίαο, φπνπ κηα δηαηαξαρή ζην έλα ππνζχζηεκα επεξεάδεη ζεκαληηθά θαη ηα ππφινηπα. Ζ δπλακηθή απηή είλαη ηδηαίηεξα αηζζεηή ζηα κηθξά λεζηά. Χζηφζν ε θαηάζηαζε ηνπ ηνπξηζκνχ αλέζηξεςε ζε νξηζκέλα απφ απηά ηα λεζηά ηελ αξλεηηθή απηή εμέιημε. 2. Δπίζεο πνιιά λεζηά έρνπλ απνηειέζεη ηφπνπο ηνπξηζηηθνχ πξννξηζκνχ κε ζεακαηηθή άλνδν θαη εμέιημε σο πφινη έιμεο, ιφγσ ησλ πιενλεθηεκάησλ πνπ παξνπζηάδνπλ. Ο ηνπξηζκφο ζε πνιιέο πεξηπηψζεηο απνηειεί κνριφ νηθνλνκηθήο αλάπηπμεο αθνχ εληζρχεη ηελ απαζρφιεζε, ηελ νηθνλνκία ηεο πεξηνρήο θαη ηελ πξνβνιή ηεο ρψξαο ζην εμσηεξηθφ. Χζηφζν, ην πξφηππν ηεο ηνπξηζηηθήο αλάπηπμεο πνπ είρε πηνζεηεζεί επηδίσθε ελίζρπζε ηνπ ηνπξηζκνχ δειαδή ηνλ καδηθφ ηνπξηζκφ ελψ απφ ηελ άιιε αδηαθνξνχζε γηα ηηο δηάθνξεο ζπλέπεηεο πνπ κπνξεί λα πξνέθππηαλ. Ο ηνπξηζκφο ζηα λεζηά κπνξεί λα απνηειέζεη επθαηξία θαη πξφθιεζε ζε ηφπνπο πξννξηζκνχ, αιιά γηα λα γίλεη απηφ ζα πξέπεη λα νξγαλσζεί ν ηξφπνο αλάπηπμεο ηνπ ηνπξηζκνχ κε ηδηαίηεξν ζεβαζκφ ζηηο ηνπηθέο, θπζηθέο, νηθνλνκηθέο, θνηλσληθέο θαη πνιηηηζκηθέο ηδηαηηεξφηεηεο ηεο θάζε πεξηνρήο. πλεπψο απαηηείηαη ηδηαίηεξε πξνζνρή ζηνλ πξνγξακκαηηζκφ, ζηελ κειέηε θαη θαηαζθεπή ηεο λέαο αιιά θαη βειηίσζε ηεο ππάξρνπζαο ππνδνκήο κεηαθνξψλ ζηα λεζηά. 26

27 Πξνθεηκέλνπ φκσο λα ππάξμνπλ βειηηψζεηο ζα πξέπεη λα ππάξρεη αλάινγε δηνηθεηηθή ππνζηήξημε, λα ζπζηαζνχλ θνξείο λεζησηηθνχ πεξηβάιινληνο, θαη λα ζηεξηρηνχλ νη θνξείο πινπνίεζεο. εκαληηθφ ξφιν ζηελ επίηεπμε ησλ παξαπάλσ πξσηνβνπιηψλ ζα δηαδξακαηίζεη ε ελεκέξσζε ησλ ηνπηθψλ θνηλσληθψλ γηα ηελ αμία θαη ηελ αλάγθε δηαθχιαμεο ηνπ ηνπηθνχ πεξηβάιινληνο. Ζ βηψζηκε ηνπξηζηηθή αλάπηπμε ησλ λεζηψλ ζα πξέπεη λα απνηειεί κέξνο κηαο επξχηεξεο ζηξαηεγηθήο πνπ ζα επηδηψθεη ηελ κεγηζηνπνίεζε ησλ νθειψλ απφ ηελ ρξήζε ησλ ηνπηθψλ πφξσλ κέζσ ηεο ελζάξξπλζεο θαη άιισλ δξαζηεξηνηήησλ νη βαζηθέο παξάκεηξνη ηεο βηψζηκεο ηνπξηζηηθήο αλάπηπμεο είλαη νη εμήο: 1. Ζ ηζνξξνπία ε νπνία απνηειεί ζεκαληηθφ ζηφρν θαη βαζηθή επηδίσμε ηνπ ζρεδηαζκνχ ζηηο ηνπξηζηηθέο πεξηνρέο. Ζ ηζνξξνπία έρεη λα θάλεη κε ηελ ηζφξξνπε έληαμε ηνπ ηνπξηζκνχ ζηα ήδε ππάξρνληα δεδνκέλα ηεο ηνπηθήο αλάπηπμεο κηαο πεξηνρήο. Έξρεηαη ζε έληνλε αληίζεζε κε ην πξφηππν αλάπηπμεο ηνπ ηνπξηζκνχ ην νπνίν βαζίδεηαη ζηνλ καδηθφ ηνπξηζκφ θαη ν νπνίνο ππνβαζκίδεη ηελ ζεκαζία ηνπ πεξηβάιινληνο, ηνπ πνιηηηζκνχ θαη ηεο θνηλσλίαο πξνο φθεινο κίαο νηθνλνκίαο ρσξίο ειέγρνπο. 2. Υαξαθηεξηζηηθφ ζεκείν ηεο βηψζηκεο ηνπξηζηηθήο αλάπηπμεο είλαη ε πξνζπάζεηα δηεχξπλζεο ηεο παξαγσγηθήο βάζεο ζε ηνπηθφ επίπεδν κέζσ ζπλεξγαζηψλ ησλ αγξνηηθψλ, κεηαθνξηθψλ, βηνηερληθψλ θιάδσλ θαη ηνπ θιάδνπ ησλ ππεξεζηψλ. Παξάιιεια επηδίσμε ηνπ βηψζηκνπ ηνπξηζκνχ είλαη ε βειηίσζε ηεο πνηφηεηαο ηνπ αλζξψπηλνπ δπλακηθνχ θαη ε πξνψζεζε ηνπ ηνπηθνχ ηνπξηζηηθνχ πξντφληνο ζηηο δηάθνξεο ηνπξηζηηθέο αγνξέο. 3. Ζ πξνψζεζε ηεο βηψζηκεο ηνπξηζηηθήο αλάπηπμεο έρεη άκεζε ζρέζε κε ηελ ζέζπηζε ελφο ζεζκηθνχ πιαηζίνπ ην νπνίν ζα αλαδεηθλχεη ηε ζπκκεηνρή φισλ ησλ ηνπηθψλ θαη θνηλσληθψλ θνξέσλ ζηελ αλάπηπμε ηνπ ηνπξηζκνχ. Γελ ζα πξέπεη λα ιεζκνλνχκε φηη ε βηψζηκε ηνπξηζηηθή αλάπηπμε έρεη σο βαζηθφ ραξαθηεξηζηηθφ ηελ «ηνπηθφηεηα». 4. Σν θπζηθφ πεξηβάιινλ απνηειεί έλαλ απφ ηνπο ζεκαληηθφηεξνπο ζηφρνπο ηεο βηψζηκεο ηνπξηζηηθήο αλάπηπμεο. Σν θπζηθφ πεξηβάιινλ απνηειεί έλαλ πφξν ηδηαίηεξα πινχζην αιιά θαη επαίζζεην ε χπαξμε ηνπ νπνίνπ εμαξηάηαη απφ ηελ ηνπξηζηηθή πνιηηηθή πνπ ζα εθαξκνζηεί. 27

28 5. Οη ελαιιαθηηθέο κνξθέο ηνπξηζκνχ απνηεινχλ ηελ ιχζε ζηελ ηνπξηζηηθή αλάπηπμε. Δηδηθφηεξα πνιιέο απφ απηέο εληάζζνληαη κε ήπην ηξφπν ζηελ ηνπηθή παξαγσγηθή θαη απαηηνχλ κηθξήο έθηαζεο ππνδνκέο επηδηψθνληαο παξάιιεια ηελ πξνζηαζία ηνπ πεξηβάιινληνο (Σζάξηαο, Π., 2001). 2.8 Παξάγνληεο νη νπνίνη θαζηζηνύλ ηα λεζηά ηδηαίηεξνπο πξννξηζκνύο Μέρξη θαη ζήκεξα δελ έρνπλ ππάξμεη αλαηξνπέο ησλ βαζηθψλ ηνπξηζηηθψλ κνληέισλ πνπ θπξηάξρεζαλ ζηελ Διιάδα αλ θαη έρνπλ πξαγκαηνπνηεζεί ζεκαληηθέο αιιαγέο νη νπνίεο επεξεάδνπλ ηηο δπλαηφηεηεο αλάπηπμεο ησλ λεζηψλ. Σέηνηεο αιιαγέο είλαη νη ηερλνινγηθέο πνπ έρνπλ πξαγκαηνπνηεζεί νη νπνίεο επηηξέπνπλ ηελ επαλεθηίκεζε νξηζκέλσλ αξρψλ φπσο είλαη νη νηθνλνκίεο θιίκαθαο θαη νη νηθνλνκίεο ζπγθέληξσζεο ζρεηηθά κε ηελ νξγάλσζε ηνπ ρψξνπ θαη ηεο παξαγσγηθήο δηαδηθαζίαο. Ζ εθαξκνγή ησλ ηερλνινγηθψλ αιιαγψλ ζην ηνκέα ηεο παξαγσγήο αλαβαζκίδεη ηηο κηθξνκεζαίεο επηρεηξήζεηο ζηα λεζηά θαη ηνπο επηηξέπεη λα ελζσκαηψλνπλ άκεζα ηηο λέεο ηερλνινγίεο θαη ηα κελχκαηα ηεο αγνξάο, ελψ παξάιιεια δεκηνπξγνχλ λέεο ζέζεηο εξγαζίαο. Οη κηθξνκεζαίεο επηρεηξήζεηο κπνξνχλ ππφ ην λέν απηφ θαζεζηψο ηεο ηερλνινγηθήο εμέιημεο λα απνηειέζνπλ ηε θηλεηήξηα δχλακε ησλ λεζηψλ πξνο κηα λέα αλαπηπμηαθή δηαδηθαζία. Οη ηερλνινγηθέο αιιαγέο φπσο νη λέεο κνξθέο ελέξγεηαο θαη ε εμέιημε ζηηο κεηαθνξέο θαηαθέξλνπλ λα πεξηνξίζνπλ ηηο επηπηψζεηο πνπ πξνέξρνληαη απφ ην κηθξφ κέγεζνο θαη ηελ απνκφλσζε ησλ λεζηψλ. εκαληηθφο παξάγνληαο είλαη επίζεο θαη νη ηνπξηζηηθέο ππεξεζίεο πνπ παξέρνληαη γεγνλφο πνπ απειεπζεξψλεη ηα λεζηά απφ πεξηνξηζκνχο φπσο ε έιιεηςε επαξθψλ θπζηθψλ πφξσλ, ε κηθξή θέξνπζα ηθαλφηεηα ηνπο θαη ε κηθξή ηνπηθή αγνξά. Βαζηθνί ζηφρνη ηεο θάζε λεζησηηθήο πεξηνρήο είλαη ε δηαηήξεζε ηεο πνηφηεηαο ηνπ πεξηβάιινληνο, ε πξνηίκεζε γηα πξντφληα "πγηεηλά" θαη πςειήο πνηφηεηαο, ε πξνζέγγηζε ηνπηθψλ πνιηηηζκψλ, ε βειηίσζε ηνπ πιαηζίνπ ηεο θαζεκεξηλήο δσήο κε ζηξνθή πξνο ηηο κηθξέο θιίκαθεο. Ζ επίηεπμε ησλ ζηφρσλ απηψλ ζα νδεγήζεη ζηελ πεξαηηέξσ αλάπηπμε ησλ λεζηψλ θαη ζα απαγθηζηξψζνπλ νξηζκέλα λεζηά απφ ηελ απνκφλσζε δεκηνπξγψληαο αλάινγα πιενλεθηήκαηα. Δπίζεο ζα πξέπεη λα εληζρπζεί ην πεξηθεξεηαθφ θαη ηνπηθφ επίπεδν ιήςεο απνθάζεσλ γηα ηε ξχζκηζε ησλ αληζνξξνπηψλ ηεο λεζησηηθήο αγνξάο κε ζηφρν ηελ θαιχηεξε δηαρείξηζε ησλ ηνπηθψλ πξνβιεκάησλ. 28

29 Με βάζε ζπκπεξαίλνπκε φηη ην πεξηβάιινλ κέζα ζην νπνίν δξνπλ ηα λεζηά έρεη κεηαβιεζεί ζεκαληηθά θαη ζπλερίδεη λα εμειίζζεηαη κε ηέηνην ηξφπν ψζηε λα δεκηνπξγεζνχλ νη πξνυπνζέζεηο γηα ηελ αλάπηπμε ηνπο. Οξηζκέλα ηδηαίηεξα ραξαθηεξηζηηθά ησλ λεζηψλ, πνπ κέρξη ζήκεξα αλαγλσξίδνληαλ σο θπζηθά κε αλαζηξέςηκα κεηνλεθηήκαηα θαη ζαλ εκπφδηα ζηελ αλάπηπμε, εμειίζζνληαη ζε πιενλεθηήκαηα. Πνιιά απφ ηα λεζηά δηαζέηνπλ ζε αθζνλία αξθεηνχο απφ ηνπο "πφξνπο" πνπ επηζπκεί λα "θαηαλαιψζεη" ν ζεκεξηλφο θάηνηθνο ησλ αλαπηπγκέλσλ ρσξψλ, κε απνηέιεζκα λα απνθηά ην θάζε λεζί έλα ζπγθξηηηθφ πιενλέθηεκα. 29

30 Κεθάιαην Σξίην 6 Θαιάζζηνο θαη παξάθηηνο ηνπξηζκόο 3.1 Θαιάζζηνο ηνπξηζκόο Με ηνλ φξν ζαιάζζηνο ηνπξηζκφο ραξαθηεξίδεηαη θάζε ηνπξηζηηθή δξαζηεξηφηεηα πνπ έρεη σο θπξίαξρν θίλεηξν ηε ζάιαζζα θαη ηηο αθηέο ηεο, είηε σο πεδίν δξαζηεξηνηήησλ ηνπξηζκνχ είηε σο εηδηθφ ελδηαθέξνλ, ζπρλά κε αζιεηηθή ή πνιηηηζηηθή δηάζηαζε. Δίλαη γεγνλφο φηη ν ήιηνο σο ζεφηεηα ιαηξεπφηαλ απφ πνιχ παιηά απφ ηνπο αξραίνπο Έιιελεο, ηνπο Αηγχπηηνπο θαη ηνπ Ρσκαίνπο θαη ζεσξνχληαλ πεγή αγλφηεηαο θαη πγείαο. Σνλ 20 ν αηψλα απηή ε ιαηξεία ζπλδέζεθε κε ηηο θαινθαηξηλέο δηαθνπέο θαη ε έθζεζε ζηνλ ήιην απνηέιεζε ζπλήζεηα ησλ λεφηεξσλ ρξφλσλ. Έηζη, ε καπξηζκέλε επηδεξκίδα ήηαλ ζπλψλπκν ηεο πγείαο, ηεο ειθπζηηθφηεηαο, ηεο μεγλνηαζηάο θαη ησλ θαινθαηξηλψλ δηαθνπψλ. ήκεξα ιφγσ ηεο ππεξηψδνπο αθηηλνβνιίαο ππάξρνπλ απζηεξφηεξεο πξνυπνζέζεηο αλαθνξηθά κε ηελ έθζεζε ηνπ ζψκαηνο ζηνλ ήιην παξφια απηά εμαθνινπζεί λα ζεκαηνδνηεί έλα ηδηαίηεξν ραξαθηεξηζηηθφ ζεκαληηθφ θνηλσληθφ πξφηππν. Δμάιινπ, αο κε μερλάκε, φηη ελψ ε ζηαδηαθή έθζεζε ζηνλ ήιην μεθίλεζε γηα ηαηξηθνχο ιφγνπο ζχληνκα έγηλε ζπλψλπκν ηεο θαιήο πγείαο, ελψ ην σρξφ ρξψκα ζεσξνχληαλ αξξσζηεκέλν. Ζ κεγάιε πξνζέιεπζε ηνπξηζηψλ ζηηο ζάιαζζεο θαη ζηηο αθηέο έρεη θαηαζηήζεη απαξαίηεηε ηελ νξγάλσζή ηνπο γηα θαιχηεξε δηαρείξηζε κε απνηέιεζκα ηε δεκηνπξγία νξγαλσκέλσλ παξαιηψλ (πιαδ). Δθηφο, φκσο, απφ ηηο ελεξγέο ζαιάζζηεο δηαθνπέο ππάξρνπλ θαη νη πην παζεηηθέο πνπ έρνπλ λα θάλνπλ κε ηελ παξαηήξεζεο ηεο ζαιάζζηαο ρισξίδαο θαη παλίδαο. Πεξηπηψζεηο παξαηήξεζεο ζαιάζζησλ ζειαζηηθψλ κάιηζηα έρνπλ θαηαγξαθεί απφ ηελ αξραηφηεηα. Ζ Μεζφγεηνο, σο θνηηίδα πνιηηηζκνχ θαη ζπγρξφλσο ζαιάζζηα ιεθάλε κε πνηθηιία λεζηψλ πξνζέιθπζε απφ πνιχ λσξίο ην ελδηαθέξνλ γηα ηηο ζαιάζζηεο πεξηεγήζεηο. 30

31 ηελ Διιάδα ν ζαιάζζηνο ηνπξηζκφο αλαπηχρζεθε ζε κεγάιν βαζκφ απφ ηε δεθαεηία ηνπ 1950, παξάιιεια κε ηελ αλάπηπμε ηνπ ηνπξηζκνχ θαινθαηξηλψλ δηαθνπψλ (νξγαλσκέλνπ καδηθνχ ηνπξηζκνχ δηαθνπψλ, παξαζεξηζκνχ θαη λαπηαζιεηηζκνχ). ε απηφ ζπλέβαιιε θαη ε ζαιαζζηλή γεσκνξθνινγία ηεο ρψξαο, ε κεγάιεο έθηαζεο θαη πνηφηεηαο αθηνγξακκή, ηα λεζηά θαη ε ζάιαζζα. Έρεη εθηηκεζεί φηη πεξηζζφηεξνο απφ ην κηζφ πιεζπζκφ ηνπ πιαλήηε θαηνηθεί ζε απφζηαζε 60 ρηιηνκέηξσλ ή ιηγφηεξν απφ παξάθηηεο πεξηνρέο κε ην πνζνζηφ απηφ λα απμάλεηαη δηαξθψο. Σφζν ν ζθνπφο φζν θαη ν ζηφρνο ηνπ ζαιάζζηνπ ηνπξηζκνχ είλαη ε αλάπηπμε δξαζηεξηνηήησλ αλαςπρήο κε πεδίν δξάζεο θαη αλαθνξάο ην ζαιάζζην ζηνηρείν απφ εηαηξείεο πνπ παξέρνπλ εμεηδηθεπκέλνο ππεξεζίεο θαη ζθάθε ή απφ ηνπο ίδηνπο ηνπο ηνπξίζηεο. Πξφθεηηαη γηα ζπλδπαζκφ δξαζηεξηνηήησλ ζηε ζάιαζζα θαη ηελ παξάθηηα δψλε κε βαζηθά θίλεηξα ηηο δηαθνπέο, ηνλ αζιεηηζκφ, ηελ πνιηηηζηηθή πεξηήγεζε, πάληνηε ζε ζπλδπαζκφ κε ην ζαιάζζην ζηνηρείν. Ζ νξγάλσζε θαη ε δηαρείξηζε ηνπ ηαμηδηνχ πξαγκαηνπνηείηαη είηε απφ ηνλ ίδην ηνλ ηνπξίζηα ή απφ ηαμηδησηηθφ γξαθείν. Οη ηχπνη ηνπ ζαιάζζηνπ ηνπξηζκνχ θαζνξίδνληαη απφ ηνλ ζπλδπαζκφ ησλ ζθαθψλ ή ησλ κέζσλ πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη αιιά θαη απφ ηνλ ζπλδπαζκφ ησλ θηλήηξσλ ή ησλ δξαζηεξηνηήησλ ησλ ηνπξηζηψλ, ζε ηνπξηζκφ γηφηηλγθ, θξνπαδηέξα, λαπηαζιεηηζκφ. 3.2 Σνπξηζκόο γίνηηλγθ θαη ηζηηνπινΐαο Ο ηνπξηζκφο γηφηηλγθ θαη ηζηηνπινΐαο πξαγκαηνπνηείηαη κε ηελ εθκίζζσζε δηαθνξεηηθψλ ηχπσλ ζθαθψλ ηα νπνία κπνξνχλ λα ρξεζηκνπνηεζνχλ σο ηφπνο δηακνλήο θαη αλαςπρήο απν νκάδα αηφκσλ κε νκνεηδή ραξαθηεξηζηηθά πνπ δηακνξθψλνπλ απφ θνηλνχ πξφγξακκα ζαιάζζηαο πεξηήγεζεο. Σα πξψηα νξγαλσκέλα ζθάθε αλαςπρήο πξνο ελνηθίαζε εκθαλίζηεθαλ ήδε απφ ην 1955, ζηε Κπαλή αθηή. Ζ δπλαηφηεηα καδηθήο παξαγσγήο πην νηθνλνκηθψλ θαη αμηφπηζησλ ζθαθψλ απφ αινπκίλην, ζηδεξνηζηκέλην, πνιπανζπιέλην, fiberglass, έδσζε ψζεζε ζηελ αλάπηπμε απηήο ηεο κνξθήο ηνπξηζκνχ. Σα ζθάθε έρνπλ ζαθψο κεγαιχηεξε εκβέιεηα πιεχζεο θαη απαηηνχλ ιηγφηεξε ζπληήξεζε απ φηη ηα παιηφηεξα μχιηλα. εκαληηθή αιιαγή επέθεξε θαη ε ρξήζε εμσιέκβηαο κεραλήο ε 31

32 νπνία κε ηα ραξαθηεξηζηηθά ηεο (ειαθξφηεξε, ηζρπξφηεξε, νηθνλνκηθφηεξε), άιιαμε άξδεο ηελ πνξεία ηνπ ηνπξηζκνχ γηφηηλγθ. Δπνκέλσο εθφζνλ ηα ζθάθε κπνξνχλ λα είλαη ειαθξά, θηελά θαη αλνηρηά ζπγθξηηηθά κε ηα πην κεγάια θαη βαξηά ζθάθε ηνπ παξειζφληνο κπνξνχλ λα ηαμηδέςνπλ κε κεγαιχηεξε επθνιία θαη λα απεπζχλνληαη ζε κεγαιχηεξν αξηζκφ πειαηψλ. Χο ηδηαίηεξν ηκήκα ηνπ ζαιάζζηνπ ηνπξηζκνχ, ην γηφηηλγθ άξρηζε λα αλαπηχζζεηαη απφ ην Αξρηθά αλαπηχρζεθε ην γαιιηθφ κνληέιν ιηκέλσλ αλαςπρήο πνπ βαζίδεηαη ζηελ αξρή έλα ζθάθνο, κηα ζέζε ειιηκεληζκνχ αιιά θαη ζηελ Ηηαιία ε αλάπηπμε ησλ ιηκέλσλ μεθίλεζε ηελ ίδηα πεξίνδν κε ηελ Γαιιία κε ηελ ρξεζηκνπνίεζεο ηνπ παιηνχ δηθηχνπ ςαξάδηθσλ θαη εκπνξηθψλ ιηκαληψλ. ηελ Ηζπαλία παξφηη ππήξμε ρξνληθή πζηέξεζε, ν απνηειεζκαηηθφο ζρεδηαζκφο επέηξεςε ηε γξήγνξε δεκηνπξγία ηδησηηθψλ θπξίσο ιηκέλσλ. ηελ Διιάδα νη πξψηεο καξίλεο θαηαζθεπάζηεθαλ ηε δεθαεηία : ηεο Βνπιηαγκέλεο ην 1963, ηεο Εέαο ην 1966, ηεο Αξεηζνχο ην 1973 ελψ κέρξη ηε δεθαεηία ηνπ 1960 ν Βαζηιηθφο Ναπηηθφο Όκηινο Διιάδνο ήηαλ ν κνλαδηθφο λαπηηθφο φκηινο κε ππνδνκή γηα θηινμελία ζθαθψλ αλαςπρήο. Μφιηο ηε δεθαεηία ηνπ 1970, ε ελνηθίαζε κεηαηξάπεθε ζε εηδηθφ ηνπξηζηηθφ πξντφλ ην νπνίν δελ ήηαλ πιένλ πξνζαλαηνιηζκέλν κφλν πξνο κηα πειαηεία κε απηφ ην ρφκπη αιιά πξνο κηα πειαηεία ε νπνία ζεσξνχζε πφιν έιμεο ηηο δηαθνπέο ζε κέξε θαηλνχξγηα γη απηήλ, κέξε αλεμεξεχλεηα θαη δχζθνια πξνζβάζηκα κε άιινπο ηξφπνπο. Ο ηνπξηζκφο κε κεραλνθίλεηα γηνη ηζηηνθφξα μεθίλεζε σο ηδέα απφ ηελ νηθνγέλεηα Nicholson έπεηηα απφ έλα ηαμίδη ηεο ζηελ Απζηξαιία ην Ύζηεξα απφ κηα επίζθεςε ζην λεζί ηεο Καξατβηθήο Αληίγθνπα, δεκηνπξγήζεθε ε εηαηξεία Nicholson Yacht Charters, ελψ δξαζηεξηνπνηνχληαλ ζηα λεζηά Virgin (παξακέλνπλ αθφκα νη πην δεκνθηιήο πεξηνρή ζε παγθφζκην επίπεδν). Ζ flotilla, (νκαδηθή νξγαλσκέλε κεηαθίλεζε κε ηζηηνθφξα ηνπ ίδηνπ ηχπνπ) μεθίλεζε ην 1974, φηαλ ν Eric Richardson θαη θάπνηνη θίινη ηνπ αγφξαζαλ δέθα κηθξά ηζηηνθφξα κε ζθνπφ ηε λαχισζε γηα νξηζκέλν ρξνληθφ δηάζηεκα. 32

33 Κάπνηνο απφ ηελ νκάδα πξφηεηλε λα απνπιεχζνπλ φινη καδί θαη απηφο πνπ είρε κεγαιχηεξε εκπεηξία θαζνδεγνχζε ηα γηνη ζηε δηάξθεηα ηνπ ηαμηδηνχ. Απηή ε ηδέα έγηλε δεκνθηιήο θαη αλαπηχρζεθε γηα ηα επφκελα είθνζη πεξίπνπ ρξφληα απφ ηηο εηαηξίεο ηεο Μ. Βξεηαλίαο φπσο ηε Yacht Cruising Association θαη ηε Seven Seas and Island Sailing Ltd. Παξάιιεια ηα ηειεπηαία ρξφληα, δίλεηαη ε δπλαηφηεηα ζηηο πεξηζζφηεξεο δηεζλείο αθηέο κε γηνη λα γίλνπλ πξνζβάζηκεο κε εκεξήζηα πηήζε απνγεηψλνληαο έηζη απηφ ην είδνο ηνπξηζκνχ. ε γεληθέο γξακκέο ε λαχισζε ζθαθψλ γηα ςπραγσγηθνχο ιφγνπο ζεσξείηαη ε πην παξαγσγηθή θαη ζπλαιιαγκαηνθφξα δξαζηεξηφηεηα ηνπ ηνπξηζκνχ. θνπφο θαη ζηφρνο ηνπ ηνπξηζκνχ γηφηηλγθ θαη ηζηηνπινΐαο είλαη νη ζαιάζζηεο δξαζηεξηφηεηεο θαηά ηηο νπνίεο ν ηαμηδηψηεο ρξεζηκνπνηεί ζαιακεγφ, κεραλνθίλεην ζθάθνο ή ηζηηνθφξν γηα ιφγνπο αλαςπρήο. Tελ νξγάλσζε θαη ηελ δηαρείξηζε απηνχ ηνπ είδνπο ηνπ ηνπξηζκνχ έρεη ηελ ηδηαηηεξφηεηα λα ηελ επσκίδεηαη ν επηβαίλσλ ζην ζθάθνο θαη θαζνξίδεη ν ίδηνο ηνλ ρξφλν θαη ηνλ ρψξν ησλ δξαζηεξηνηήησλ αλαςπρήο. Δπηπιένλ, ζπλδπάδεη ηελ άγξηα πνιπηέιεηα κε ηελ ζρεηηθή πνιπηέιεηα ζε έλα παθέην κε φκνξθν πεξηβάιινλ, πξφθιεζε θαη ζπκκεηνρή κηθξψλ νκάδσλ. Οη θαηεγνξίεο ησλ γηνη ρσξίδνληαη ζε πινία αλαςπρήο ζαιακεγά θαη θφηεξα ζπκβαηηθνχ ή κεγαιχηεξνπ εθηνπίζκαηνο ηα νπνία θέξνπλ ζαιάκνπο επηβαηψλ θαη ινηπνχο ρψξνπο (θνπδίλα, ρψξνπο πγηεηλήο θ. α.). Οη θαηεγνξίεο γηφηηλγθ απφ άπνςε εθκεηάιιεπζεο ρσξίδνληαη: ζε γηφηηλγθ κε ηδηφθηεην ζθάθνο ηδησηηθήο ρξήζεο ρσξίο λαχιν φπνπ ν ηδηνθηήηεο ηνπ ζθάθνπο πξαγκαηνπνηεί ζαιάζζηεο δξαζηεξηφηεηεο αλαςπρήο, κφλνο ή κε ζπλνδεία θαη ζε γηφηηλγθ κε επαγγεικαηηθφ ζθάθνο κε λαχιν, φπνπ ν ελδηαθεξφκελνο λαπιψλεη επαγγεικαηηθφ ζθάθνο αλαςπρήο. Ζ λαχισζε επαγγεικαηηθψλ ζθαθψλ αλαςπρήο δηαθξίλεηαη ζε λαχισζε ζθάθνπο κε πιήξσκα δειαδή επαλδξσκέλα ζθάθε κε κφληκν πιήξσκα θαη ζε λαχισζε ζθάθνπο ρσξίο πιήξσκα δειαδή κε επαλδξσκέλν ηνπξηζηηθφ πινηάξην, ρσξίο κφληκν πιήξσκα γηα πέληε έσο έμη άηνκα. Δπίζεο ππάξρεη άιιε κηα θαηεγνξία γηνηηλγθ, εθείλε κε ηα εξαζηηερληθά ζθάθε. 33

34 3.3 Σνπξηζκόο θξνπαδηέξαο Ο ηνπξηζκφο θξνπαδηέξαο ζπλδπάδεη ζε έλα ηαμίδη κεηαθνξά, εζηίαζε, πνιηηηζκφ, ηνπξηζκφ αλαςπρήο θαη δξαζηεξηφηεηεο ςπραγσγίαο ελ πισ. Δίλαη γεγνλφο φηη ε ζαιάζζηα πεξηήγεζε δελ απνηειεί θαηλφκελν ησλ λεφηεξσλ ρξφλσλ. Ήδε απφ ηελ αξραηφηεηα ππήξραλ πινία πνπ ρξεζηκνπνηνχληαλ γηα ςπραγσγηθνχο ιφγνπο κε ζεκαληηθφηεξν ην πξαθνπζία πνπ κεηνλνκάζηεθε ζε Αιεμαλδξίδα. ηελ αξραία Αζήλα, ε ζαιάζζηα πεξηήγεζε θαζηεξψζεθε απφ ηνλ Πεξηθιή ζηελ επνρή ηνπ νπνίνπ πξσηνρξεζηκνπνηήζεθε γηα εθπαηδεπηηθά θαη ςπραγσγηθά ηαμίδηα. πγθεθξηκέλα θάζε ρξφλν εμήληα ηξηήξεηο κε εμήληα αζελαίνπο πνιίηεο έθαλαλ ζαιάζζηεο εθδξνκέο νθηάκελεο δηάξθεηαο. Πεξί ην 1835, ε εηαηξεία Penisula & Oriental δηνξγάλσζε ηελ πξψηε θξνπαδηέξα, αξρηθά κε πξννξηζκφ ηε Μεζφγεην θαη ζηε ζπλέρεηα ηε Καξατβηθή θαη ηε Βαιηηθή, ελψ ην πξψην ηαμίδη αλαςπρήο πξαγκαηνπνηήζεθε ην Οη θξνπαδηέξεο σο κνξθή νξγαλσκέλεο νκαδηθήο πεξηήγεζεο κε κεραλνθίλεηα ζθάθε αξρηθά θαη κεηά κεγάια επηβαηεγά πινία ζηε ζπλέρεηα, αλαπηχρζεθαλ θπξίσο ηνλ 20 ν αηψλα θαη ηδηαίηεξα κεηά ηνλ Β Παγθφζκην πφιεκν κε βαζηθφ ραξαθηεξηζηηθφ ην ζπλδπαζκφ ηαμηδηψλ δηαθνπψλ θαη πνιηηηζκηθήο πεξηήγεζεο, πνπ παξείρε εμεηδηθεπκέλεο ππεξεζίεο ζε απηφλ ηνλ ηχπν ζαιάζζηαο δξαζηεξηφηεηαο. Οη πεξηνρέο νη νπνίεο γεσγξαθηθά ζπγθεληξψλνπλ ηνλ κεγαιχηεξν αξηζκφ θξνπαδηέξσλ είλαη ε Μεζφγεηνο, ν Δηξεληθφο σθεαλφο θαη ε Βφξεηα Δπξψπε. Ζ θξνπαδηέξα παξαδνζηαθά ζπλίζηαην πεξηζζφηεξν ζηελ απφιαπζε ηνπ ηαμηδηνχ θαη ιηγφηεξν ζηε γλσξηκία λέσλ ηνπξηζηηθψλ πξννξηζκψλ. 3.4 Παξάθηηνο ηνπξηζκόο Οη αλζξψπηλεο δξαζηεξηφηεηεο αλαςπρήο θαηά θαλφλα ιαβαίλνπλ ρψξα ζην ρεξζαίν πεξηβάιινλ ηνπ πιαλήηε µε ην νπνίν ν άλζξσπνο είλαη πεξηζζφηεξν εμνηθεησκέλνο. Τπάξρνπλ θαη δξαζηεξηφηεηεο αλαςπρήο νη νπνίεο ιαβαίλνπλ ρψξα ζην ζαιάζζην πεξηβάιινλ. Πέξα απφ ηηο ρεξζαίεο θαη ζαιάζζηεο δξαζηεξηφηεηεο αλαςπρήο ππάξρνπλ θαη εθείλεο νη δξαζηεξηφηεηεο αλαςπρήο πνπ έρνπλ κηθηφ ραξαθηήξα. Οη δξαζηεξηφηεηεο απηέο δελ δχλαηαη λα αλαπηπρζνχλ ρσξίο αλαθνξά ζπγρξφλσο ζην ρεξζαίν θαη 34

35 ζαιάζζην πεξηβάιινλ. Απηέο νη δξαζηεξηφηεηεο αλαςπρήο έρνπλ σο πεδίν αλάπηπμεο, δξάζεο θαη αλαθνξάο ην ζαιάζζην ζηνηρείν θαη ηελ παξαιία αιιά ζηελ νπζία εδξάδνληαη ζην ρεξζαίν ρψξν θαη εηδηθφηεξα ζην παξάθηην πεξηβάιινλ ην νπνίν ζρεκαηίδεηαη απφ ηε ζπλάληεζε ηεο μεξάο θαη ηεο ζάιαζζαο. Οθείινληαη ζηελ έιμε πνπ αζθεί ε ζάιαζζα θαη ζηελ πνηθηιία ησλ κνξθψλ αλαςπρήο πνπ πξνζθέξεη ζηνλ ηνπξίζηα είηε βξίζθεηαη ζηε ζάιαζζα είηε βξίζθεηαη ζηελ αθηή. Ζ δήηεζε γηα ηηο παξαιίεο θαη ηηο επθνιίεο γηα ζαιάζζηα ινπηξά θηλείηαη παξάιιεια µε ηηο δεκνγξαθηθέο εμειίμεηο. Οη αθηέο θνληά ζηα αζηηθά θέληξα ζεσξνχληαη ζε πνιχ κεγάιν βαζκφ, σο ε κνλαδηθή δηέμνδνο αλαςπρήο, γηα έλα αμηφινγν θνκκάηη ηνπ αζηηθνχ πιήζνπο (West, 1990). Απηή ε δήηεζε αληαλαθιάηαη ζηνπο πνιχ κεγάινπο αξηζκνχο αλζξψπσλ πνπ επηζθέπηνληαη αθηέο, γηα παξάδεηγκα ζην Ματάµη, ζηε Φιφξηληα, ε νπνία δέρεηαη πάλσ απφ έλα εθαηνκκχξην επηζθέπηεο αλά ρξφλν. Ζ δεκνηηθφηεηα ησλ αθηψλ ή ησλ πεξηνρψλ νη νπνίεο δηαζέηνπλ αθηέο, σο ηνπξηζηηθά θαηαιχκαηα αληαλαθιάηαη ζηε ιατθή θνπιηνχξα, φπσο απηή αληηπξνζσπεχεηαη ζηε κνπζηθή, ζηε ηέρλε, ζηηο θηλεκαηνγξαθηθέο ηαηλίεο, ηελ ηειεφξαζε θαη ηε ινγνηερλία. Έλαο απφ ηνπο ιφγνπο ηεο δεκνηηθφηεηαο είλαη ε ηζρπξή ζεηηθή εηθφλα πνπ έρνπλ νη παξαιίεο (Giotart 1996). Γηα πνιινχο αλζξψπνπο ε αλάπαπζε θαη ε αλαςπρή είλαη ζπλπθαζκέλεο µε ηελ εηθφλα κηαο παξαιίαο. Απηέο νη εηθφλεο θαη νη παξαζηάζεηο αζθνχλ ηεξάζηηα επίδξαζε θαη έρνπλ αμηνπνηεζεί µε επηηπρία απφ ηα Μ.Μ.Δ. θαη ηε δηαθήκηζε πξνθεηκέλνπ λα επεξεάζνπλ ηηο απνθάζεηο ησλ αλζξψπσλ φζνλ αθνξά ηε ρξήζε ηνπ ειεχζεξνπ ρξφλνπ ηνπο. Δίλαη γλσζηφ φηη ε ζηεξενηππηθή εηθφλα ησλ ηξηψλ S (Sun=Ήιηνο, Sund=Άµµνο θαη Sea=Θάιαζζα) γηα δεθαεηίεο πξνζδηφξηζε θαη ελδερνκέλσο θαη εμαθνινπζεί λα πξνζδηνξίδεη γηα νξηζκέλεο ηνπξηζηηθέο πεξηνρέο ηηο επηινγέο πιήζνπο αλζξψπσλ. Οη παξάθηηεο δξαζηεξηφηεηεο αλαςπρήο ραξαθηεξίδνληαη σο παξάθηηνο ηνπξηζκφο θαη απνηεινχλ ηδηάδνπζα ππνθαηεγνξία ηνπ ζαιάζζηνπ ηνπξηζκνχ. Ο παξάθηηνο ηνπξηζκφο ζπκπεξηιαβαίλεη ηηο δξαζηεξηφηεηεο αλαςπρήο πνπ ιαβαίλνπλ ρψξα ζηελ παξαιία θαη ραξαθηεξίδνληαη σο ηνπξηζκφο παξαιίαο θαη ηηο δξαζηεξηφηεηεο αλαςπρήο πνπ γίλνληαη ζην ζαιάζζην ρψξν αιιά θνληά ζηελ αθηή. 35

36 3.5 Σνπξηζκόο παξαιίαο ε απηφ ην είδνο, ηνπ ηνπξηζκνχ παξαιίαο ην θχξην βαζηθφ ραξαθηεξηζηηθφ είλαη φηη ν ηνπξίζηαο απνιακβάλεη ην ζαιάζζην πεξηβάιινλ αιιά ρσξίο λα απνκαθξχλεηαη απφ ηελ μεξά. Οη παξαιίεο απνηεινχλ πνιχ βαζηθά ζηνηρεία αλάπηπμεο δξαζηεξηνηήησλ αλαςπρήο θαη γεληθφηεξνπ ηνπξηζκνχ. Αζθαιψο ε πνηθηιία ησλ δξαζηεξηνηήησλ αλαςπρήο παξαιίαο παξέρεη ηε δπλαηφηεηα γηα δηαθνξεηηθά επίπεδα αλάπαπζεο αιιά θαη ελζνπζηαζκνχ. ηελ πξαγκαηηθφηεηα, πνιιέο απφ απηέο, πξνζθέξνπλ θαη ηα δχν. Σέηνηεο δξαζηεξηφηεηεο είλαη: ε ειηνζεξαπεία, ην βάδηζκα ζηελ παξαιία θαη ηα παηρλίδηα παξαιίαο φπσο γηα παξάδεηγκα ην beach volley θαη νη ξαθέηεο. Πιένλ, ν ηξφπνο απηφο αλαςπρήο ζπλδέεηαη µε ηελ θαζαξφηεηα αιιά θαη ηελ εξεκία ηεο ζάιαζζαο θαη πξνζειθχεη πιήζνο ηνπξηζηψλ. Ζ ζπγθέληξσζε ππεξάξηζκσλ ηνπξηζηψλ θαη θαηαλαισηψλ πξνυπνζέηεη ηελ παξνρή ππεξεζηψλ ζ απηνχο. Έηζη αλαπηχζζνληαη επηρεηξεκαηηθά ζρέδηα παξνρήο ππεξεζηψλ ησλ νπνίσλ ε εθαξκνγή ηνπο νδεγεί ζηελ δεκηνπξγία εηδηθνχ ρψξνπ ζηελ παξαιία ε νπνία νλνκάδεηαη νξγαλσκέλε παξαιία-πιαδ. Ζ παξνρή ππεξεζηψλ ζπλίζηαηαη ζηελ παξνπζία λαπαγνζψζηε γηα ηελ επηηήξεζε ησλ ινπνκέλσλ, ζηελ παξνρή ππεξεζηψλ ειηνπξνζηαζίαο (νκπξέιεο θαη ζηέγαζηξα), θαζηζκάησλ παξαιίαο, ζηελ παξνρή ππεξεζηψλ εζηίαζεο (αλαςπθηήξηα, εζηηαηφξηα, µπαξ θ.ιπ.), ζηε ιεηηνπξγία απνδπηεξίσλ θαη ρψξσλ πγηεηλήο, ζηελ παξνρή ηαηξηθψλ ππεξεζηψλ, ζηε εθκίζζσζε ζαιάζζησλ κέζσλ αλαςπρήο (θαλφ, jet ski, θ.ιπ.), ζηε ιεηηνπξγία ζρνιψλ εθκάζεζεο ζαιαζζίσλ αζιεκάησλ θαη ην ςάξεκα απφ ηελ αθηή. 3.6 Παξάθηην ςάξεκα Σν ηειεπηαίν απνηειεί δεκνθηιή δξαζηεξηφηεηα αλαςπρήο θαζψο ην ςάξεκα ζηελ πξάμε, ζπκπεξηιακβάλεη πεξηφδνπο αδξάλεηαο, νη νπνίεο δίλνπλ ηε δπλαηφηεηα γηα αλάπαπζε θαη ραιάξσζε, ελψ επίζεο πξνζθέξεη πεξηφδνπο δξάζεο ζηελ πεξίπησζε πνπ ην ςάξη ηζηµπήζεη, αγθηζηξσζεί θαη ηειηθά αλαζπξζεί. Ζ εκπεηξία ηεο πξνζπάζεηαο ηεο ζχιιεςεο ηνπ ςαξηνχ, ε απφιαπζε ηεο απφδξαζεο απφ ηελ εξγαζία αιιά θαη ηελ θαζεκεξηλφηεηα, είλαη γεληθά πεξηζζφηεξν νπζηαζηηθή απφ ην πξαγκαηηθφ γεγνλφο δειαδή ε αιίεπζε κεγάιεο πνζφηεηαο ςαξηψλ. Μέζα απφ ην ςάξεκα ν άλζξσπνο έξρεηαη ζε επαθή µε ην θπζηθφ πεξηβάιινλ θαη απνιακβάλεη 36

37 ηελ ραιάξσζε θαη ηελ δξάζε πνπ ηνπ πξνζθέξεη ε δξαζηεξηφηεηα απηή θαζεαπηή (Kenchington, 1990). Απηφ απνδεηθλχεηαη θαη απφ ηελ ηαθηηθή ηνπ ςαξέκαηνο θαη ηεο απειεπζέξσζεο πνπ αθνινπζείηαη ζε πνιιέο πεξηνρέο φπνπ δει. νη ςαξάδεο ςαξεχνπλ ηα ςάξηα θαη ζηελ ζπλέρεηα ηα απειεπζεξψλνπλ ζην θπζηθφ ηνπο πεξηβάιινλ. ε πνιιέο πεξηνρέο ην ςάξεκα απφ ηελ αθηή έρεη νξγαλσζεί µε ηέηνην ηξφπν ψζηε θαζίζηαηαη ηνπξηζηηθφ πξντφλ. Πσινχληαη άδεηεο αιηείαο πεξηνξηζκέλεο ρξνληθήο δηάξθεηαο, ελνηθηάδνληαη δσκάηηα ζε ηνπξηζηηθά ζέξεηξα ηεο πεξηνρήο απφ ηνπξίζηεο νη νπνίνη έξρνληαη απνθιεηζηηθά θαη µφλν γηα ηε ζπγθεθξηκέλε δξαζηεξηφηεηα θαη παξέρνληαη ππεξεζίεο μελαγνχ θαη νδεγνχ γηα ηελ επξχηεξε πεξηνρή ηνπ ςαξέκαηνο. Υαξαθηεξηζηηθφ παξάδεηγκα απαληάηαη ζηελ Κνχβα. Σν Τπνπξγείν Σνπξηζκνχ ηεο Κνχβαο ζε θνηλνπξαμία µε ηελ ηηαιηθή εηαηξεία Avalon εθκεηαιιεχηεθε ηελ εξαζηηερληθή αιηεία σο ηνπξηζηηθή δξαζηεξηφηεηα. Οη εξαζηηέρλεο ςαξάδεο αθνινπζνχλ ηελ ηαθηηθή ηεο ζχιιεςεο θαη απειεπζέξσζεο ησλ αιηεπκάησλ. Δπίζεο ειέγρεηαη απζηεξά ν αξηζκφο ησλ εξαζηηερλψλ αιηέσλ γηα λα µελ ππεξβαίλεη ηε θέξνπζα ηθαλφηεηα ηεο πεξηνρήο (Benshley 2002). Δπίζεο ζηηο ρψξεο Ηζιαλδία, Ηξιαλδία θαη θνηία ε αιηεία ηνπ ζνινκνχ απφ ηελ μεξά µε ην θαιάκη έρεη θαηαζηεί ηνπξηζηηθφ πξντφλ θαη έρεη αλαπηπρζεί ζε ηέηνην βαζκφ ψζηε γίλεηαη ιφγνο γηα βηνκεραλία ηνπ αιηεπηηθνχ ηνπξηζκνχ. 3.7 Η παξαηήξεζε από ηελ μεξά ζαιάζζησλ ζειαζηηθώλ Απφ ηε δεθαεηία ηνπ 1960 άξρηζε λα εθδειψλεηαη έληνλν ελδηαθέξνλ γηα ηε ζαιάζζηα παλίδα. χµθσλα µε ηνλ Masters D. ζην έξγν ηνπ «Marine Wildlife Tourism: developing a quality approach in the Highlands and Islands», σο ζαιάζζηνο ηνπξηζκφο άγξηαο δσήο νξίδεηαη ε ηνπξηζηηθή δξαζηεξηφηεηα ε νπνία απνζθνπεί ζηελ παξαηήξεζε, ζηε κειέηε θαη ζηελ απφιαπζε ηεο ζαιάζζηαο άγξηαο δσήο (Masters, 1998). Ζ παξαηήξεζε θαιαηλψλ σο δξαζηεξηφηεηα αλαςπρήο ζπλίζηαηαη ζηελ παξαηήξεζε ησλ ζειαζηηθψλ απηψλ ζην θπζηθφ ηνπο πεξηβάιινλ. Ζ παξαηήξεζε ιαβαίλεη ρψξα απφ ζθάθνο, αεξνπιάλν ή απφ βξάρν. Ζ παξαηήξεζε σο δξαζηεξηφηεηα αλαςπρήο αθνξά θαη άιια ζειαζηηθά φπσο ηα δειθίληα θαη ηηο θψθηεο. ηελ έλλνηα ηεο 37

38 παξαηήξεζεο ζπκπεξηιακβάλεηαη θαη ε θνιχκβεζε µε ηα ζειαζηηθά θαζψο θαη ζηηηζκφο ηνπο (Connor and Smolker, 1985). Ζ φιε απηή δηαδηθαζία σο ηνπξηζηηθή δξαζηεξηφηεηα αλαπηχζζεηαη ηηο ηειεπηαίεο δεθαεηίεο. Ζ απαξρή απηήο ηεο δξαζηεξηφηεηαο είλαη ην 1955 ζηε λφηηα αθηή ηεο Καιηθφξληαο. Σα ρξφληα πνπ αθνινχζεζαλ παξαηεξήζεθε ζηαζεξή αχμεζε ηεο θίλεζεο. ηα ηέιε ηεο δεθαεηίαο ηνπ 1980 ε παξαηήξεζε θαιαηλψλ εμειίρζεθε ζε ηνπξηζηηθή δξαζηεξηφηεηα ζηελ Απζηξαιία, Ν. Εειαλδία, Καλάξηα Νεζηά, Ηαπσλία θαη Ννξβεγία. Αθνινχζεζαλ ην Υνλγθ Κνλγθ, ε Tατβάλ θαη ε Ηζιαλδία ηε δεθαεηία ηνπ Σν 1995 πάλσ απφ 65 ρψξεο νξγάλσλαλ ζε δηάθνξεο 6 πεξηνρέο παξαηήξεζε θαιαηλψλ, ελλέα απφ ηηο νπνίεο ήηαλ ρψξεο ηεο Δπξψπεο (Hoyt, 1995). 3.8 Η παξαθνινύζεζε ηνπ θαηλνκέλνπ ηεο παιίξξνηαο Σν θαηλφκελν ηεο παιίξξνηαο ζπλδπάδεηαη µε ηελ επίζθεςε ζε θάπνηα πεξηνρή θπζηθνχ θάιινπο ή πνιηηηζηηθνχ ελδηαθέξνληνο, φπνπ νη επηζθέπηεο ζπλδπάδνπλ ηελ επίζθεςε ζηε ζάιαζζα µε ηελ παξαηήξεζε ηνπ µκνλαδηθνχ παιηξξντθνχ θαηλνκέλνπ ην νπνίν ζπκβαίλεη ζπάληα. Υαξαθηεξηζηηθφ είλαη θαη ην παξάδεηγκα ηνπ ιηκαληνχ ηνπ Πφξηζµνπζ ζηε Μεγάιε Βξεηαλία φπνπ ε επίζθεςε ζην Ναπηηθφ Μνπζείν ηεο πεξηνρήο ζπλδπάδεηαη µε ηελ παξαηήξεζε ηνπ παιηξξνηαθνχ θαηλνκέλνπ πνπ ζπκβαίλεη εθεί. 3.9 Η απόιαπζε ηνπ ζαιάζζηνπ πεξηβάιινληνο Έλα είδνο παξάθηηνπ ηνπξηζκνχ πνπ ζπλδπάδεη ηελ παξνρή ηνπξηζηηθψλ ππεξεζηψλ πςεινχ επηπέδνπ π.ρ. απφ παξάθηηα μελνδνρεία, ζέξεηξα θ.ιπ. Υαξαθηεξηζηηθή είλαη ε πεξίπησζε ηεο πφιεο ηνπ Μπξάηηνλ. Σν Μπξάηηνλ είλαη έλα απφ ηα παιαηφηεξα θαη ίζσο ηα πην γλσζηά παξαζαιάζζηα ζέξεηξα ηεο Αγγιίαο. Αλ θαη ε αλάπηπμε ηεο πεξηνρήο σο ζέξεηξνπ δχλαηαη λα αλαδεηεζεί πίζσ ζηηο αξρέο ηνπ 18νπ αηψλα, ε πεξηνρή αλαπηχρζεθε σο βαζηθφ ζέξεηξν ην 19ν αηψλα. Ζ αλάπηπμε πφιεσλ παξαζαιάζζησλ θαη ζέξεηξσλ φπσο ην Μπξάηηνλ απνηέιεζαλ βαζηθέο κνξθέο ζηελ ηζηνξία ηνπ ζαιάζζηνπ ηνπξηζκνχ (Orams, 1999). Ζ κεγάιε αιιαγή φκσο ζεκεηψζεθε ην ηειεπηαίν κηζφ ηνπ 20νπ αηψλα. Πξηλ απφ ην Β Παγθφζκην Πφιεκν ε πιεηνςεθία ησλ δξαζηεξηνηήησλ αλαςπρήο πνπ ζπλδένληαλ µε ηε ζάιαζζα είραλ σο βάζε θπξίσο ηελ μεξά. Παξαζαιάζζηα ζέξεηξα, αθηέο, απνβάζξεο θαη δξφκνη πεξηπάηνπ, θηινμελνχζαλ δξαζηεξηφηεηεο πνπ επέηξεπαλ ηελ 38

39 απφιαπζε ηεο ζάιαζζαο, φπσο ην πεξπάηεκα ζηελ παξαιία, ε πεδνπνξία, νη θνηλσληθέο ζρέζεηο θαη γεληθά ε ραιάξσζε, αιιά ππήξραλ ειάρηζηεο δξαζηεξηφηεηεο πνπ απαηηνχζαλ άκεζε είζνδν ζην ζαιάζζην πεξηβάιινλ (π.ρ. θνιχµβεζε). ε κεξηθέο πεξηνρέο ρξεζηκνπνηνχζαλ ζθάθε αλαςπρήο, αιιά απηέο ήηαλ αθξηβέο θαη ην είδνο απηφ δελ ζπλεζηδφηαλ. Τπήξρε δπζθνιία πξφζβαζεο ζηε ζάιαζζα θαη σο απνηέιεζκα απηνχ ε πξνζθνξά ηνπ ζαιάζζηνπ ηνπξηζκνχ πεξηνξηδφηαλ ζηνλ ηνπξηζκφ παξαιίαο. Δθηφο απφ ηνλ ηνπξηζκφ παξαιίαο ν νπνίνο πεξηιακβάλεη δξαζηεξηφηεηεο φπσο πεξηγξάθηεθαλ πην πάλσ ππάξρνπλ θαη δξαζηεξηφηεηεο αλαςπρήο νη νπνίεο γίλνληαη ζην ζαιάζζην ρψξν αιιά θνληά ζηηο αθηέο φπσο είλαη γηα παξάδεηγκα ε θνιχκβεζε, ην ζαιάζζην ζθη, ην ζέξθηλγθ, ην para-sailing. Ο ηνπξηζκφο απηφο δηέπεηαη απφ ηελ αληίζεηε ζρέζε κεηαμχ ηεο απφζηαζεο απφ ηελ αθηή θαη ηεο ππθλφηεηαο ρξήζεο. Απηφ ην κνληέιν είλαη απνιχησο ινγηθφ, θαζψο νη άλζξσπνη έρνπλ βάζε ηνπο ηε ζηεξηά θαη είλαη δχζθνιν λα επηβηψζνπλ ζε έλα πγξφ πεξηβάιινλ Κνιύκβεζε Σν πδάηηλν ζηνηρείν αζθεί κεγάιε έιμε ζηνλ άλζξσπν. Οη Αηγχπηηνη, νη Αζζχξηνη, νη Έιιελεο αιιά θαη νη Ρσµαίνη ήηαλ ιανί νη νπνίνη επηδίδνληαλ ζηελ θνιχκβεζε γηα ιφγνπο αλαςπρήο αιιά θαη εθγχκλαζεο. ηελ αξραία Διιάδα, ε θνιχκβεζε απνηεινχζε θνκκάηη ηεο βαζηθήο εθπαίδεπζεο ησλ παηδηψλ, αιιά θαη θνκκάηη ηεο ζηξαηησηηθήο εθπαίδεπζεο. Μάιηζηα ν Πιάησλαο ζεσξνχζε ακφξθσην φπνηνλ δελ ήμεξε θνιχκπη. ην Βξεηαληθφ Μνπζείν εθηίζεληαη αγαικαηίδηα µε θηγνχξεο θνιπκβεηψλ νη νπνίεο ρξνλνινγνχληαη απφ ην 850 π.υ. Οη Ρσκαίνη αγαπνχζαλ ηδηαίηεξα ην λεξφ θαη ζεσξνχζαλ ηελ θνιχκβεζε σο θνξπθαίν θνηλσληθφ γεγνλφο. Ο Ηνχιηνο Καίζαξαο ήηαλ δεηλφο θνιπκβεηήο. Ζ θνιχκβεζε αλάινγα µε ηηο θνηλσληθέο ζπλζήθεο θάζε ρψξαο θαη θάζε επνρήο ππήξμε αληηθείκελν ππνζηήξημεο ή δηψμεσλ ζε ηέηνην βαζκφ πνπ ζεσξήζεθε ακαξηία θαη αλήζηθε πξαθηηθή. Αληίζεηα ζε άιιεο θνπιηνχξεο ε θνιχκβεζε επηβαιιφηαλ σο δξαζηεξηφηεηα, φπσο ζηελ Ηαπσλία ηνπ 17νπ αηψλα, φηαλ ν Ηάπσλαο απηνθξάηνξαο Go-Yoozei επέβαιε ζηνπο µκαζεηέο λα µκαζαίλνπλ θνιχκβεζε. 39

40 Αμίδεη λα ζεκεησζεί φηη κεγάιν κέξνο απηήο ηεο δξαζηεξηφηεηαο πνπ ζπλδέεηαη µε ηηο παξάθηηεο δηαθνπέο, δελ βαζηδφηαλ ζηελ πξαγκαηηθφηεηα ζηε ζάιαζζα. Οη δηαθνπέο ζηηο παξαζαιάζζηεο ηνπνζεζίεο απηέο θπξηαξρνχληαλ ζπλήζσο απφ δξαζηεξηφηεηεο νη νπνίεο επηθεληξψλνληαλ ζηηο θνηλσληθέο ζπλαζξνίζεηο, ηε δηαζθέδαζε, ηηο ζεαηξηθέο παξαζηάζεηο θαη ηηο ζπλαπιίεο, ηα κνπζηθά ζπκβάληα, ηα πάξθα θαη ηα ςψληα θαη γηα ηνπο άλδξεο, ζε νξηζκέλεο ηνπνζεζίεο, ηα δεκφζηα ζπίηηα, ην ραξηνπαίγλην θαη ε πνξλεία (Walton 1983). Παξ φια απηά ε ζάιαζζα απνηεινχζε πφιν έιμεο θαη ήηαλ ζπλεζηζκέλεο δξαζηεξηφηεηεο ε θνιχκβεζε, ην πεξπάηεκα ζηελ απνβάζξα θαη ε παξαθνινχζεζε αγψλσλ ζθαθψλ Σν surfing (θπµαηνδξνµία) Ζ θπκαηνδξνκία απνηειεί µηα δεκνθηιή δξαζηεξηφηεηα αλαςπρήο αιιά θαη άζιεκα. Σν άηνκν θηλείηαη ζηελ επηθάλεηα ηεο ζάιαζζαο µε ηε βνήζεηα ησλ θπκάησλ αμηνπνηψληαο µηα ζαλίδα ε νπνία θαηαζθεπάδεηαη απφ fiberglass, μχιν ή πιαζηηθφ. Σν surfing εκθαλίζηεθε πξηλ απφ ρηιηάδεο ρξφληα, ζηηο λφηηεο ζάιαζζεο ηνπ Δηξεληθνχ σθεαλνχ. Αμηνπνηήζεθε απφ ηνπο ηζαγελείο ησλ λεζηψλ ηεο Πνιπλεζίαο νη νπνίνη κάζαηλαλ λα γιηζηξνχλ πάλσ ζηα ςειά θχκαηα έσο ηελ αθηή, ρξεζηκνπνηψληαο μχιηλεο ζαλίδεο.. Πηζηεχεηαη φηη ε ρξήζε ηνπ surfing αλάγεηαη ζην 10ν αηψλα (Brasch, 1995). ηηο αξρέο ηνπ 19νπ αηψλα ην surfing ζεσξήζεθε απφ ηνπ ρξηζηηαλνχο ηεξαπνζηφινπο πνπ έθηαζαλ ζηα λεζηά ηεο Υαβάεο σο εδνληζηηθή δξαζηεξηφηεηα θαη απαγνξεχηεθε, µε απνηέιεζκα ζρεδφλ λα εμαθαληζηεί. ηαδηαθά ην surfing µέζσ ηεο πξνβνιήο ηνπ απφ ηηο θηλεκαηνγξαθηθέο ηαηλίεο, ηε κνπζηθή θαη ηε κφδα ζηα ξνχρα, θαηέζηε δεκνθηιέο θαη δεκηνπξγήζεθε µηα παγθφζκηα. ήκεξα ππάξρνπλ ζε φιν ηνλ θφζκν, εθαηνκκχξηα ελεξγνί ζέξθεξο. Ζ θιαζηθή ηαηλία ηνπ Bruce Brown θπξηνιεθηηθά χκλεζε ην surf ζε µηα αλαδήηεζε ηνπ ηέιεηνπ θχκαηνο αλά ηνλ θφζκν Windsurfing Σν windsurfing ή αιιηψο board sailing, σο δξαζηεξηφηεηα αλαςπρήο πξνέξρεηαη απφ ην surfing, ζε ζπλδπαζκφ µε ηελ ηζηηνπινΐα (sailing). Σν windsurf είλαη πδαηνζηεγήο πισηήξαο ζηνλ νπνίν ηνπνζεηείηαη ηζηφο µε ηζηίν ν νπνίνο θηλείηαη µε ηελ πλνή ηνπ αέξα θαη ηνπο θαηάιιεινπο ρεηξηζκνχο ηνπ ηζηίνπ απφ ηνλ επηβαίλνληα. Οπζηαζηηθά 40

41 είλαη ε θίλεζε ζην λεξφ πάλσ ζε µηα κηθξή ζαλίδα 2-4,7 κέηξσλ, µε ηε βνήζεηα ελφο παληνχ πνπ ζπλδέεηαη µε ηε ζαλίδα µε µηα επθίλεηε έλσζε. Σελ ηδέα γηα ηελ ηνπνζέηεζε ελφο άικπνπξνπ θαη παληνχ ζηε ζαλίδα ηνπ surf θέξεηαη φηη είραλ έλαο λαπηηθφο, ν Jim Drake, θαη έλαο θίινο ηνπ surfing, o Hoyle Schweizer. Οη δχν θίινη θαηαζθεχαζαλ έλα εηδηθφ ζχλδεζκν θαη κεραληζκφ ν νπνίνο επέηξεπε ζην rig λα ζηεξεψλεηαη πάλσ ζε µία ζαλίδα ηνπ surf, θηηαγκέλε απφ πνιπαηζπιέλην, λα πεξηζηξέθεηαη θαη λα θηλείηαη ειεγρφκελα πξνο θάζε θαηεχζπλζε. O ζπλδπαζκφο απηφο ζαλίδαο θαη παληνχ έδσζε έλα πνιχ ειαθξφ ηζηηνπιντθφ ζθάθνο, πνπ µκπνξνχζε λα ηαμηδεχεη ρσξίο ηηκφλη Θαιάζζην αιεμίπησην (parasailing) Σν parasailing ή parashooting είλαη κηα δξαζηεξηφηεηα αλαςπρήο θαηά ηελ νπνία έλα άηνκν αλπςψλεηαη, δειαδή ίπηαηαη µε ηε βνήζεηα εηδηθνχ αιεμίπησηνπ ην νπνίν έιθεηαη απφ θαηάιιειν ηαρχπινν ζθάθνο. Ζ δξαζηεξηφηεηα έρεη σο θχξην ζθνπφ ηελ αλαςπρή Μεραλνθίλεηα κέζα ζαιάζζηαο αλαςπρήο Σερλνινγηθέο θαηλνηνκίεο θαη εθεπξέζεηο βειηίσζαλ ηελ ηθαλφηεηα ηνπ αλζξψπνπ ζηελ αμηνπνίεζε ηνπ ζαιάζζηνπ πεξηβάιινληνο γηα αλαςπρή. Απφ ην 1950 ε εθεχξεζε κηαο πνηθηιίαο ζθαθψλ, κεραλψλ θαη γεληθφηεξα ε αλάπηπμε ηεο ηερλνινγίαο, θπξηνιεθηηθά κεηακφξθσζε ηε ζαιάζζηα αλαςπρή. Ζ ζάιαζζα έπαςε λα ζεσξείηαη σο ερζξηθφ πεξηβάιινλ θαη νη άλζξσπνη έπαςαλ λα είλαη δεκέλνη ζηελ μεξά. ήκεξα ρξεζηκνπνηνχληαη πνιιά κεραλνθίλεηα είδε κέζσλ ζαιάζζηαο αλαςπρήο ηα νπνία είλαη ειαθξά, εχρξεζηα θαη µκεηαθέξνληαη εχθνια γεγνλφο πνπ ηα θαζηζηά εμαηξεηηθά δεκνθηιή. Μεξηθά απφ ηα δεκνθηιή κεραλνθίλεηα κέζα ζαιάζζηαο αλαςπρήο είλαη: Aqua scooter είλαη κηθξή βελδηλνθίλεηε κεραλή πνπ έρεη ηε δπλαηφηεηα λα επηπιέεη θαη λα έιθεη ζηε ζάιαζζα ηνλ θνιπκβεηή πνπ βξίζθεηαη ζε πξελή ή χπηηα ζέζε. Θαιάζζην κνηνπνδήιαην (Sea bike, surf jet, jet ski), είλαη πισηφ βελδηλνθίλεην µέζν ζην νπνίν κπνξεί λα επηβαίλνπλ έσο 3 άηνκα. 41

42 Θαιάζζην έιθεζξν είλαη πλεπζηφ µέζν αλαςπρήο πνπ απνηειείηαη απφ έλα θεληξηθφ θπιηλδξηθφ πισηήξα θαη δχν κηθξφηεξνπο κνλίκσο πξνζαξηεκέλνπο, δεμηά θαη αξηζηεξά πισηήξεο. Σν µέζν απηφ έιθεηαη απφ ηαρχπινν ζθάθνο. Θαιάζζην δαθηπιίδη είλαη πλεπζηφ θπθιηθφ µέζν αλαςπρήο µε πιαζηηθφ δάπεδν. Σν ζαιάζζην δαθηπιίδη έιθεηαη απφ ηαρχπινν ζθάθνο Καλό θαη θαγηάθ Σα θαλφ (canoe) είλαη ειαθξηά θαη µκαθξφζηελα ζθάθε ρσξίο θαξίλα, πνπ θηλνχληαη µε ηε κπτθή δχλακε ελφο ή πεξηζζνηέξσλ θσπειαηψλ πνπ αμηνπνηνχλ θνππί δηπιφ ή κνλφ. Θεσξείηαη φηη ηα ζθάθε απηά ρξεζηκνπνηήζεθαλ αξρηθά απφ ηνπο ηζαγελείο ηεο Αµεξηθήο. Απηνί θαηαζθεχαδαλ έλα ειαθξχ μχιηλν ζθειεηφ, πνπ ηνλ έληπλαλ µε θινηνχο δέλδξσλ, θαη ηνλ ζηεγαλνπνηνχζαλ µε ξεηζίλη. Σα θαλφ ήηαλ πξνζαξκνζκέλα ζηηο αλάγθεο ησλ θαηαζθεπαζηψλ ηνπο θαη ζηε λνκαδηθή ηνπο δσή. Ήηαλ ηφζν ειαθξηά, ψζηε ν θσπειάηεο µκπνξνχζε λα µκεηαθέξεη πάλσ ζην θεθάιη ηνπ ην θαλφ ηνπ αξθεηά ρηιηφκεηξα, φηαλ νη ζπλζήθεο ηνλ αλάγθαδαλ λα βγεη απφ ην λεξφ. Σα θαγηάθ (kayak) είλαη ζθάθε ειαθξηά θαη επέιηθηα θαη µκηθξφηεξα ζε µκέγεζνο απφ ηα θαλφ, µε µκαθξφζηελε πιψξε θαη πξχκλε θαη ζπλήζσο µε έλα µφλν άλνηγκα. Ο θσπειάηεο θάζεηαη ζην µκνλαδηθφ άλνηγκα ηνπ ζθάθνπο θαη αμηνπνηεί δηπιφ µκνλνθφκκαην θνππί, µε ηα πφδηα απισκέλα ζην κπξνζηηλφ κέξνο. Ζ νλνκαζία ηνπο ζεκαίλεη βάξθα ηνπ άλδξα. ηελ Δπξψπε ην θαλφ θαη ην θαγηάθ έγηλαλ γλσζηά ην 19ν αηψλα, φηαλ έλαο Βξεηαλφο δηθεγφξνο, ν John MacGregor, ν νπνίνο αξγφηεξα έγηλε γλσζηφο σο ηαμηδησηηθφο ζπγγξαθέαο, µκειέηεζε απηά ηα ζθάθε, ζρεδίαζε έλα δηθφ ηνπ θαη άξρηζε λα πεξηεγείηαη ζηα πνηάκηα θαη ηηο ιίκλεο ηεο Δπξψπεο. Σν εγρείξεκα ηνπ απηφ βξήθε πνιινχο κηκεηέο πνπ βξήθαλ ζπλαξπαζηηθή ηελ εμεξεχλεζε ηεο θχζεο µε απηφ ην µέζν. 42

43 πκπεξάζκαηα Ο παξάθηηνο ηνπξηζκφο πεξηιακβάλεη έλα πιήζνο δξαζηεξηνηήησλ αλαςπρήο. Ζ αλάπηπμε θάζε παξάθηηαο δξαζηεξηφηεηαο αλαςπρήο θαη ε αμηνπνίεζή ηεο γηα ηε δεκηνπξγία ηνπξηζηηθήο ξνήο ζπλαξηάηαη µε ηνλ γεσγξαθηθφ ρψξν θαη γεληθφηεξα ηελ ηδηαηηεξφηεηα ηνπ παξάθηηνπ πεξηβάιινληνο πνπ επηβάιιεη ή απνθιείεη ζπγθεθξηκέλεο δξαζηεξηφηεηεο, ηελ θνηλσληθννηθνλνκηθή δηάζηαζε ηεο θάζε δξαζηεξηφηεηαο θαη ηελ πξνβνιή ηεο απφ ηα Μ.Μ.Δ. Ο ηνπξηζκφο είλαη ζήκεξα ν δπλακηθφηεξα αλαπηπζζφκελνο ηνκέαο ηεο ειιεληθήο νηθνλνκίαο, ν νπνίνο θαηαγξάθεη ηθαλνπνηεηηθέο επηδφζεηο ζε παγθφζκην επίπεδν. Γη απηφλ ην ιφγν ε πξνζπάζεηα δηαηήξεζεο ηεο ρψξαο καο ζε πςειά επίπεδα ηνπξηζηηθήο αληαγσληζηηθφηεηαο πξέπεη λα απνηειεί έλαλ απφ ηνπο βαζηθνχο ζηφρνπο ηεο πνιηηείαο θαη ηεο επηρεηξεκαηηθήο θνηλφηεηαο. Ζ ζπκκεηνρή ηνπ ζην ΑΔΠ είλαη ζηαζεξά κεγαιχηεξε απφ 15% θαη θαηά πεξηφδνπο μεπέξαζε ην 18%. Τπνινγίδεηαη φηη ε ηνπξηζηηθή θαηαλάισζε επεξεάδεη ην 60% ησλ θιάδσλ ηεο ειιεληθήο νηθνλνκίαο, ελψ ν ηνπξηζηηθφο πνιιαπιαζηαζηήο εθηηκάηαη ζε 2,184 ή κε άιια 130 ιφγηα θάζε επξψ πνπ θαηαλαιψλεηαη ζηνλ ηνπξηζκφ δεκηνπξγεί ππεξδηπιάζηα δεπηεξνγελή θαηαλάισζε ζηελ ππφινηπε νηθνλνκία. Ζ ζπκβνιή ηνπ ηνπξηζκνχ είλαη επίζεο ζεκαληηθή ζηελ θνηλσληθννηθνλνκηθή αλάπηπμε, ζε πεξηθεξεηαθφ θαη ηνπηθφ επίπεδν. αθήο έλδεημε, έσο απφδεημε, είλαη ε αχμεζε ηνπ πιεζπζκνχ ζηνπο ηνπξηζηηθνχο λνκνχο ζηε δηάξθεηα κηαο πεξηφδνπ φπνπ, νη πεξηζζφηεξνη λνκνί ράλνπλ πιεζπζκφ ιφγσ ηεο εζσηεξηθήο κεηαλάζηεπζεο πνπ πξνθαιεί ε θαηά ηφπνπο αλεξγία. 43

44 ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Γαιαδνπξάζηλα λεξά θαη ιεπθή άκκνο. Απφηνκνη γθξεκνί θαη βξάρνη πάλσ απφ ην θεθάιη ησλ ινπνκέλσλ. Μαχξα θαη θφθθηλα βφηζαια, ππθλή βιάζηεζε θαη πεχθα ζπκπιεξψλνπλ ην ζθεληθφ. Δίλαη πνιιέο θαη αμηνιάηξεπηεο νη ειιεληθέο παξαιίεο. Κάζε κηα έρεη ηελ δηθή ηεο ηδηαηηεξφηεηα Ναπάγην - Εάθπλζνο Μπάλορ - Κπήηη 44

45 Λινδορ - Ρόδορ Ππαζζονήζι - Ρόδορ 45

46 Εγκπεμνοί - Λεςκάδα Ελαθονήζι - Κπήηη 46

47 απακίνικο - Μύλορ Πλάκα - Νάξορ 47

48 Πόπηο Καηζίκι - Λεςκάδα Παλαιοκαζηπίηζα - Κέπκςπα 48

49 Μύπηορ - Κεθαλονιά Φακίζηπα - Πήλιο 49

50 Σζιγπάδο - Μήλορ Λογαπάρ - Πάπορ 50

51 Λάζζη - Κεθαλονιά Διιεληθή Βηβιηνγξαθία Βαξβαξέζνο,., (2000). Σνπξηζκφο: Οηθνλνκηθέο πξνζεγγίζεηο, Αζήλα, Πξνπνκπφο Γαιάλε Μνπηάθε, Β., (2002). Έξεπλεο γηα ηνλ ηνπξηζκφ ζηελ Διιάδα θαη ζηε Κχπξν, Αζήλα, Πξνπνκπφο Ζ ζπκβνιή ηνπ ειιεληθνχ ηνπξηζκνχ ζηελ ειιεληθή νηθνλνκία ην 2014, πλνπηηθή απεηθφληζε ζεκαληηθψλ βαζηθψλ κεγεζψλ (Φεβξνπάξηνο, 2015), χλδεζκνο Διιεληθψλ Σνπξηζηηθψλ επηηεξήζεσλ Καξαγηάλλεο,. θαη Έμαξρνο, Γ. (2006). Σνπξηζκφο: Σνπξηζηηθή Οηθνλνκία Αλάπηπμε Πνιηηηθή. Ζξάθιεην: Κέληξν Σερλνινγηθήο Έξεπλαο Κξήηεο θαθηαλάθεο, Μ. (2000). Δλαιιαθηηθέο Μνξθέο Σνπξηζκνχ. Αζήλα: ΔΛΛΖΝ. Σζάξηαο, Π., (2001). Πνηνηηθά ραξαθηεξηζηηθά θαη ηάζεηο δήηεζεο ηνπξηζκνχ, Δζληθφ Κέληξν Κνηλσληθψλ Δξεπλψλ εζσηεξηθνχ 51

Κεθάλαιο 1. Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ. Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ. Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger

Κεθάλαιο 1. Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ. Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ. Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger Κεθάλαιο 1 Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ 2 ΠΛΑΝΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Κεθάιαην 1: Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ Σπγγξαθείο: Δξ. Andrea Grimm, Δξ.

Διαβάστε περισσότερα

Κευάλαιο 8 Μονοπωλιακή Συμπεριφορά- Πολλαπλή Τιμολόγηση

Κευάλαιο 8 Μονοπωλιακή Συμπεριφορά- Πολλαπλή Τιμολόγηση Κευάλαιο 8 Μονοπωλιακή Συμπεριφορά- Πολλαπλή Τιμολόγηση Πώς πρέπει να τιμολογεί ένα μονοπώλιο; Μέρξη ζηηγκήο ην κνλνπώιην έρεη ζεσξεζεί ζαλ κηα επηρείξεζε ε νπνία πσιεί ην πξντόλ ηεο ζε θάζε πειάηε ζηελ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP

ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP ηότοι εργαζηηρίοσ ην πιαίζην ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ εξγαζηεξίνπ ζα παξνπζηαζηνύλ βαζηθέο ιεηηνπξγίεο ησλ Windows XP πνπ ζρεηίδνληαη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Α ΛΤΚΕΙΟΤ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Σχολικό έτος: 2011-2012 Καθηγήτριες: Κεφαλληνού Λουκία- Καλλία Αθηνά ΙΙ. ΟΙ ΑΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΑΠΟ ΣΟΤ ΠΡΟΙΣΟΡΙΚΟΤ ΥΡΟΝΟΤ ΕΩ ΚΑΙ ΣΟ Μ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ 1. ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Α. Εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ηξηγσλνκεηξηθήο εμίζσζεο κε αξρηθό παξάδεηγκα ηελ εκx = 2

Α. Εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ηξηγσλνκεηξηθήο εμίζσζεο κε αξρηθό παξάδεηγκα ηελ εκx = 2 ΣΡΙΓΩΝΟΜΔΣΡΙΚΔ EΞΙΩΔΙ Πνηα παξαδείγκαηα εμηζώζεσλ ή θαη πξνβιεκάησλ πηζηεύεηαη όηη είλαη θαηάιιεια γηα ηελ επίιπζε ηνπο θαηά ηελ δηάξθεηα ηεο δηδαθηηθήο δηαδηθαζίαο κέζα ζηελ ηάμε; 1 ε ΓΙΓΑΚΣΙΚΗ ΩΡΑ Α.

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια Έρεσνα «Καηαναλωηής & Ελληνικό Προϊόν»

Πανελλήνια Έρεσνα «Καηαναλωηής & Ελληνικό Προϊόν» Πανελλήνια Έρεσνα «Καηαναλωηής & Ελληνικό Προϊόν» Γεώργιος Μπάληας, Οικονομικό Πανεπιζηήμιο Αθηνών Προκόπης Θεοδωρίδης, Πανεπιζηήμιο Παηρών Ταπηόηεηα ηεο έξεπλαο Σθνπόο: Αλίρλεπζε ηεο αγνξαζηηθήο ζπκπεξηθνξάο

Διαβάστε περισσότερα

1. Σα ζηάδηα απφ ηα νπνία πεξλάεη ε νηθνλνκία ζηε δηάξθεηα ελφο θχθινπ, ιέγνληαη θάζεηο ηνπ νηθνλνκηθνχ θχθινπ.

1. Σα ζηάδηα απφ ηα νπνία πεξλάεη ε νηθνλνκία ζηε δηάξθεηα ελφο θχθινπ, ιέγνληαη θάζεηο ηνπ νηθνλνκηθνχ θχθινπ. ΑΘ. ΧΑΡΙΣΩΝΙΔΗ : ΑΡΧΕ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΙΙ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 Ο : ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕ ΔΙΑΚΤΜΑΝΕΙ ΠΛΗΘΩΡΙΜΟ - ΑΝΕΡΓΙΑ 9.1. ΕΡΩΣΗΕΙ ΩΣΟΤ ΛΑΘΟΤ Για ηιρ παπακάηυ πποηάζειρ, να γπάτεηε ζηην κόλλα ζαρ ηον απιθμό ηηρ καθεμιάρ

Διαβάστε περισσότερα

Μονοψϊνιο. Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ.

Μονοψϊνιο. Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ. Μονοψϊνιο Ολιγοψώνιο Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ. Οπιακή αξία Δπηπξόζζεηα νθέιε από ηελ ρξήζε/θαηαλάισζε κηαο επηπξόζζεηε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_1382/153 1. Καη όηαλ έγηλε ε ππνρώξεζε αξγά ην απόγεπκα, επεηδή θνβήζεθαλ νη νιηγαξρηθνί κήπσο νη δεκνθξαηηθνί, αθνύ θάλνπλ επίζεζε, θαηαιάβνπλ

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Μπριζκόλας. Πρόεδρος και Διεσθύνων Σύμβοσλος ηης EUROCERT A.E.

Γεώργιος Μπριζκόλας. Πρόεδρος και Διεσθύνων Σύμβοσλος ηης EUROCERT A.E. Γεώργιος Μπριζκόλας Πρόεδρος και Διεσθύνων Σύμβοσλος ηης EUROCERT A.E. Τηνζέηεζε Γηεζλψλ Πξνηχπσλ απφ ηε Βηνκεραλία Εθελοντικά πρότυπα Υποχρεωτική νομοθεσία ISO 9001 ISO14001 ISO 50001 OHSAS 18001 ISO

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα πτςσιακών επγασιών για το Υειμ. Εξαμ. 2015-2016 τος τμήματορ Διοίκησηρ Επισειπήσεων

Θέματα πτςσιακών επγασιών για το Υειμ. Εξαμ. 2015-2016 τος τμήματορ Διοίκησηρ Επισειπήσεων Θέματα πτςσιακών επγασιών για το Υειμ. Εξαμ. 2015-2016 τος τμήματορ Διοίκησηρ Επισειπήσεων Α/Α ΣΙΣΛΟ ΠΣΤΥΙΑΚΗ ΚΑΘΗΓΗΣΗ ΑΡΙΜΟ ΦΟΙΣΗΣΩΝ ΕΞΑΜΗΝΟ ΑΝΑΘΕΗ ΠΣΤΥΙΑΚΗ ΕΡΓΑΙΑ 1 Σα κνληέια πξνψζεζεο Above-the-Line

Διαβάστε περισσότερα

Γραφεύα Επικοινωνύασ & Ενημϋρωςησ ϋρρεσ, Τψηλϊντου 4 3οσ Όροφοσ ΣΗΛ 2321023640 ΥΑΦ 2321051861

Γραφεύα Επικοινωνύασ & Ενημϋρωςησ ϋρρεσ, Τψηλϊντου 4 3οσ Όροφοσ ΣΗΛ 2321023640 ΥΑΦ 2321051861 Οπγάνωζη και διοίκηζη ηοςπιζηικών επισειπήζεων (ξενοδοσεία, ηοςπιζηικά γπαθεία ) Α) ΑΔΙ ΣΔΙ και Β) ΑΠΟΦΟΙΣΟΙ ΤΠΟΥΡΔΩΣΙΚΗ ΓΔΤΣΔΡΟΒΑΘΜΙΑ και ΜΔΣΑΓΔΤΣΔΡΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ Ρν πξόγξακκα απηό ζρεδηάζηεθε γηα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ

ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ 1.Απηόο πνπ ζα αλαγλσξηζηεί απνπζηάδεη γηα πνιύ θαηξό. 2.Δπηζηξέθεη κε πιαζηή ηαπηόηεηα ή κεηακνξθσκέλνο. 3.Απνκνλώλνληαη ηα δύν πξόζσπα 4.Άξζε κεηακόξθσζεο 5.Απνθάιπςε 6.Ακθηβνιίεο-απνδεηθηηθά

Διαβάστε περισσότερα

Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 2011-12

Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 2011-12 Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 11-12 Project 6: Ταμίδη κε ηε Μεραλή ηνπ Φξόλνπ Υπεύζπλνη Καζεγεηέο: Ε. Μπηιαλάθε Φ. Αλησλάηνο Δρώηηζη 3: Πνηα από ηα παξαθάησ ΜΜΕ ηεξαξρείηε από πιεπξάο ζεκαζίαο;

Διαβάστε περισσότερα

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ Φξεζηκόηεηα καζεκαηηθώλ Αξρή θαηακέηξεζεο Όζα έδσζαλ νη Έιιελεο... Τξίγσλνη αξηζκνί Τεηξάγσλνη αξηζκνί Δπηκήθεηο αξηζκνί Πξώηνη αξηζκνί Αξηζκνί κε μερσξηζηέο ηδηόηεηεο Γίδπκνη πξώηνη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ

ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ Σν ζύγρξνλν πξόηππν αληηκεηώπηζεο ηεο ηεξεδόλαο ελειίθσλ δελ εζηηάδεηαη κόλν ζηελ απνθαηάζηαζε ησλ ηεξεδνληθώλ βιαβώλ πνπ έρνπλ εθδεισζεί, αιιά έρεη

Διαβάστε περισσότερα

Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING

Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING Ναηαιία Σπαλνύ, spanou@igme.gr & natspanou@gmail.com Τερληθόο Γεσιόγνο (M.Sc.) Πεξηγξαθή Χάξηεο ρσξηθήο θαηαλνκήο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΡΟΜΟ ΠΡΟ ΣΟ «ΑΕΙΦΟΡΟ ΧΟΛΕΙΟ» ένα φωτογπαφικό ταξίδι

Ο ΔΡΟΜΟ ΠΡΟ ΣΟ «ΑΕΙΦΟΡΟ ΧΟΛΕΙΟ» ένα φωτογπαφικό ταξίδι Ο ΔΡΟΜΟ ΠΡΟ ΣΟ «ΑΕΙΦΟΡΟ ΧΟΛΕΙΟ» ένα φωτογπαφικό ταξίδι ηα Δθπαηδεπηήξηα Πάλνπ ππνζηεξίδνπκε ηελ άπνςε όηη ην «αεηθόξν ζρνιείν» είλαη έλα όξακα εθηθηό. Η εθπαίδεπζε γηα ηελ αεηθνξία δελ είλαη κάζεκα, αιιά

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Οξηδόληηα θαη θαηαθόξπθε κεηαηόπηζε παξαβνιήο

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Οξηδόληηα θαη θαηαθόξπθε κεηαηόπηζε παξαβνιήο ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Οξηδόληηα θαη θαηαθόξπθε κεηαηόπηζε παξαβνιήο 1 ε Δξαζηεξηόηεηα Αλνίμηε ην αξρείν «Μεηαηόπηζε παξαβνιήο.ggb». Με ηε καύξε γξακκή παξηζηάλεηαη ε γξαθηθή παξάζηαζε ηεο f(x)=αx 2 πνπ ζα ηελ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου ΠΡΟΒΛΗΜΑ Σε έλα ηνπξλνπά βόιετ δήισζαλ ζπκκεηνρή νκάδεο Γπκλαζίσλ ηεο Κύπξνπ.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΗΑΓΩΝΗΣΜΑ ΣΤΑ ΜΑΘΖΜΑΤΗΚΑ. Ύλη: Μιγαδικοί-Σσναρηήζεις-Παράγωγοι Θεη.-Τετν. Καη Εήηημα 1 ο :

ΓΗΑΓΩΝΗΣΜΑ ΣΤΑ ΜΑΘΖΜΑΤΗΚΑ. Ύλη: Μιγαδικοί-Σσναρηήζεις-Παράγωγοι Θεη.-Τετν. Καη Εήηημα 1 ο : ΓΗΑΓΩΝΗΣΜΑ ΣΤΑ ΜΑΘΖΜΑΤΗΚΑ Ον/μο:.. Γ Λσκείοσ Ύλη: Μιγαδικοί-Σσναρηήζεις-Παράγωγοι Θεη.-Τετν. Καη. 11-1-11 Εήηημα 1 ο : Α. Γηα ηελ ζπλάξηεζε f, λα βξείηε ην δηάζηεκα ζην νπνίν είλαη παξαγσγίζηκε θαζώο θαη

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις θέματος 2. Παξαθάησ αθνινπζεί αλαιπηηθή επίιπζε ησλ εξσηεκάησλ.

Απαντήσεις θέματος 2. Παξαθάησ αθνινπζεί αλαιπηηθή επίιπζε ησλ εξσηεκάησλ. Απαντήσεις θέματος 2 Απηά πνπ έπξεπε λα γξάςεηε (δελ ρξεηαδόηαλ δηθαηνιόγεζε εθηόο από ην Γ) Α return a*b; Β 0:acegf2, 1: acegf23, 2: acegf234, 3:acegf2345, 4:acegf23456, 5:acegf234567, 6:acegf2345678,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ

ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ α. Η ΕΚΚΛΗΙΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ β. ΣΟ ΠΝΕΤΜΑΣΙΚΟ ΜΑ ΚΕΝΣΡΟ γ. Η ΠΑΝΟΡΑΜΙΚΗ ΘΕΗ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ α. Η ΕΚΚΛΗΙΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ. Η Εθθιεζία ηνπ ρσξηνύ καο, ε Αγία Άλλα, είλαη θηηζκέλε πξηλ πνιιά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΛΘΤΑΗΚΘΔΗΡ Τ.

ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΛΘΤΑΗΚΘΔΗΡ Τ. ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΟΑIΤΜΘΔΘ ΡΕ ΛΕΓΑΚΞ ΓΗΟΕΔΞ 11V11 ΗΚΘΙΘΑ 6-10 ΤΠΞΜΩΜ ΛΕΘΞΜΕΙΗΛΑΑ ΞΣ ΟΑΘΤΜΘΔΘΞΣ ΡΕ ΛΕΓΑΚΞ ΓΗΟΕΔΞ ΓΘΑ ΟΑΘΙΕΡ ΗΚΘΙΘΑΡ 6-10 ΕΩΜ Η ΔΘΑΔΠΞΛΗ ΑΟΞ Η ΛΘΑ ΕΡΘΑ ΡΗΜ ΑΚΚΗ ΕΘΜΑΘ ΛΕΓΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 13. Ποσοτικές Μέθοδοι. θαη λα ππνινγίζεηε ην θόζηνο γηα 10000 παξαγόκελα πξντόληα. Να ζρεδηαζηεί γηα εύξνο πξντόλησλ έσο 30000.

ΔΕΟ 13. Ποσοτικές Μέθοδοι. θαη λα ππνινγίζεηε ην θόζηνο γηα 10000 παξαγόκελα πξντόληα. Να ζρεδηαζηεί γηα εύξνο πξντόλησλ έσο 30000. ΔΕΟ 13 Ποσοτικές Μέθοδοι Σσνάρηηζη Κόζηοσς C(), μέζο κόζηος C()/. Παράδειγμα 1 Μηα εηαηξεία δαπαλά γηα θάζε πξντόλ Α πνπ παξάγεη 0.0 λ.κ. Τα πάγηα έμνδα ηεο εηαηξείαο είλαη 800 λ.κ. Ζεηείηαη 1) Να πεξηγξάςεηε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_1379/50 1. Όηαλ ινηπόλ ήξζαλ [νη πξέζβεηο ζηελ Αζήλα], αθνύ ζπλέιαβαλ νη Αζελαίνη θαη ηνπο πξέζβεηο σο ππνθηλεηέο ζηάζεο θαη όζνπο έπεηζαλ [νη πξέζβεηο], ηνπο ζπγθέληξσζαλ γηα αζθάιεηα ζηελ Αίγηλα.

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο 10ης διάλεξης ΒΑΙΚΔ ΑΡΥΔ ΑΘΛΗΣΙΚΟΤ ΜΑΡΚΔΣΙΝΓΚ

Περιεχόμενο 10ης διάλεξης ΒΑΙΚΔ ΑΡΥΔ ΑΘΛΗΣΙΚΟΤ ΜΑΡΚΔΣΙΝΓΚ Περιεχόμενο 10ης διάλεξης ΒΑΙΚΔ ΑΡΥΔ ΑΘΛΗΣΙΚΟΤ ΜΑΡΚΔΣΙΝΓΚ Σα βασικότεπα σαπακτηπιστικά τος αθλητισμού ωρ ςπηπεσία Είναι: άπιε βησκαηηθή δελ απνζεθεχεηαη επεξεάδεηαη θαηαλαιψλεηαη ηαπηφρξνλα κε ηελ παξαγσγή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ. Η Μηκή ζθέθηεθε έλαλ ηξόπν, γηα λα ζπγθξίλεη κεξηθά δηαθνξεηηθά αληειηαθά πξντόληα. Απηή θαη ν Νηίλνο ζπλέιεμαλ ηα αθόινπζα πιηθά:

ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ. Η Μηκή ζθέθηεθε έλαλ ηξόπν, γηα λα ζπγθξίλεη κεξηθά δηαθνξεηηθά αληειηαθά πξντόληα. Απηή θαη ν Νηίλνο ζπλέιεμαλ ηα αθόινπζα πιηθά: ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ Η Μηκή θαη ν Νηίλνο αλαξσηήζεθαλ πνην αληειηαθό πξντόλ παξέρεη ηελ θαιύηεξε πξνζηαζία ζην δέξκα ηνπο. Τα αληειηαθά πξντόληα έρνπλ έλα δείθηε αληειηαθήο πξνζηαζίαο (SPF), ν νπνίνο δείρλεη πόζν

Διαβάστε περισσότερα

Κεθάιαην 20. Ελαχιστοποίηση του κόστους

Κεθάιαην 20. Ελαχιστοποίηση του κόστους Κεθάιαην 0 Ελαχιστοποίηση του κόστους Ειαρηζηνπνίεζε ηνπ θόζηνπο Μηα επηρείξεζε ειαρηζηνπνηεί ην θόζηνο ηεο αλ παξάγεη νπνηνδήπνηε δεδνκέλν επίπεδν πξντόληνο y 0 ζην κηθξόηεξν δπλαηό ζπλνιηθό θόζηνο. Τν

Διαβάστε περισσότερα

EL Eνωμένη στην πολυμορυία EL B8-0165/7. Τροπολογία. Salvatore Cicu, Lambert van Nistelrooij εμ νλόκαηνο ηεο Οκάδαο PPE

EL Eνωμένη στην πολυμορυία EL B8-0165/7. Τροπολογία. Salvatore Cicu, Lambert van Nistelrooij εμ νλόκαηνο ηεο Οκάδαο PPE 1.2.2016 B8-0165/7 7 Αιτιολογική σκέψη A Α. ιακβάλνληαο ππόςε όηη νηζιυηικέρ πεπιοσέρ, οι οποίερ νξίδνληαη σο πεξηθέξεηεο NUT επηπέδνπ 2 θαη 3, έρνπλ θνηλά θαη κόληκα εηδηθά ραξαθηεξηζηηθά πνπ ηιρ δηαθνξνπνηνύλ

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και Δομή Παρουσιάσεων

Οργάνωση και Δομή Παρουσιάσεων Οργάνωση και Δομή Παρουσιάσεων Οη παξνπζηάζεηο κε βνήζεηα ηνπ ππνινγηζηή γίλνληαη κε πξνγξάκκαηα παξνπζηάζεσλ, όπσο ην OpenOffice.org Impress [1] θαη ην Microsoft Office PowerPoint [2]. Απηά ηα πξνγξάκκαηα

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ. Σρήκα 1. Σρήκα 2

ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ. Σρήκα 1. Σρήκα 2 ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ Τν Σρήκα 1 δείρλεη ηελ αιιαγή ηεο ζηάζκεο ηεο Λίκλεο Τζαλη, ζηε Σαράξα ηεο Βόξεηαο Αθξηθήο. Η Λίκλε Τζαλη εμαθαλίζηεθε ηειείσο γύξσ ζην 20.000 π.χ., θαηά ηε δηάξθεηα ηεο ηειεπηαίαο επνρήο ησλ

Διαβάστε περισσότερα

Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training. Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis

Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training. Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis Stylianos Kalaitzis Μνλνϋβξηδηζκνο 1 Γπν γνλείο, εηεξόδπγνη γηα ηνλ αιθηζκό θάλνπλ παηδηά. Πνία ε πηζαλόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΕΚΔΟΗ 8.0.0

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΕΚΔΟΗ 8.0.0 ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΕΚΔΟΗ 8.0.0 Γενικά Η έθδνζε 8.0.0 ηνπ ελόηεηεο: Business ERP, πεξηιακβάλεη λέεο ιεηηνπξγίεο πνπ αλαιύνληαη ζηηο παξαθάησ Γεληθόηεξε ιεηηνπξγία ηεο εθαξκνγήο Εκπνξηθή Δηαρείξηζε 7/2/2013 SingularLogic

Διαβάστε περισσότερα

ΙNCOFRUIT - (HELLAS).

ΙNCOFRUIT - (HELLAS). Πξνο ΟΛΑ ΤΑ ΜΔΛΗ Κε Σπλάδειθε Θέκα: Ιζπαλία & Γεξκαλία 5 ε ΔΒΓΟΜΑΓΑ 2011 (31 Ιαλ έσο 30 Φεβξ.2011) Παξαζέηνπκε θαησηέξσ: Αλαζθόπεζε ηεο 4 εο εβδνκάδνο 2011 κε ηηο ηηκέο ησλ εζπεξηδνεηδώλ πνπ δηακνξθώζεθαλ

Διαβάστε περισσότερα

γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε

γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε γηα «ην θνηλό θαη ην θύξην» (Γ.νισκόο) γηα λα ρηίδω πάληα κε ηνλ ίδηνλε ηξόπν, κε ηηο ίδηεο θαηαζθεπαζηηθέο θαη πιαζηηθέο πξννπηηθέο, κε ηελ ίδηαλε πάληνηε πίζηε θαη αγάπε.. Α.Κ.

Διαβάστε περισσότερα

Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots)

Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots) Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots) 1.1 Σςνοπτική Πεπιγπαυή Hot Spots Σα ζεκεία αζύξκαηεο πξόζβαζεο πνπ επηιέρζεθαλ αλαθέξνληαη ζηνλ επόκελν πίλαθα θαη παξνπζηάδνληαη αλαιπηηθά ζηηο επόκελεο παξαγξάθνπο.

Διαβάστε περισσότερα

Παλειιαδηθέο Δμεηάζεηο Ηκεξεζίωλ Δπαγγεικαηηθώλ Λπθείωλ Δμεηαδόκελν Μάζεκα: Αξρέο Οηθνλνκηθήο Θεωξίαο Σεηάξηε 15 Ινπλίνπ 2017

Παλειιαδηθέο Δμεηάζεηο Ηκεξεζίωλ Δπαγγεικαηηθώλ Λπθείωλ Δμεηαδόκελν Μάζεκα: Αξρέο Οηθνλνκηθήο Θεωξίαο Σεηάξηε 15 Ινπλίνπ 2017 www.romvos.edu.gr Παλειιαδηθέο Δμεηάζεηο Ηκεξεζίωλ Δπαγγεικαηηθώλ Λπθείωλ Δμεηαδόκελν Μάζεκα: Αξρέο Οηθνλνκηθήο Θεωξίαο Σεηάξηε 15 Ινπλίνπ 217 ΘΔΜΑ Α Α1. α. Σσζηφ β. Λάζνο γ. Λάζνο δ. Σσζηφ ε. Σσζηφ Α2.

Διαβάστε περισσότερα

Βάσεις Δεδομέμωμ. Εξγαζηήξην V. Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016

Βάσεις Δεδομέμωμ. Εξγαζηήξην V. Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016 Βάσεις Δεδομέμωμ Εξγαζηήξην V Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016 2 Σκοπός του 5 ου εργαστηρίου Σθνπόο απηνύ ηνπ εξγαζηεξίνπ είλαη: ε κειέηε ζύλζεησλ εξσηεκάησλ ζύλδεζεο ζε δύν ή πεξηζζόηεξεο ζρέζεηο ε κειέηε

Διαβάστε περισσότερα

Γοκή επαλάιευες Δληοιές Όζο & Μέτρης_όηοσ

Γοκή επαλάιευες Δληοιές Όζο & Μέτρης_όηοσ Αιγόξηζκνη 2.2.7.4 Γοκή επαλάιευες Δληοιές Όζο & Μέτρης_όηοσ Εηζαγσγή ζηηο Αξρέο ηεο Επηζηήκεο ησλ Η/Υ 1 Άζθεζε 34 ζει 53 Έλα ςεθηαθό θσηνγξαθηθό άικπνπκ έρεη απνζεθεπηηθό ρώξν N Mbytes. Να αλαπηύμεηε

Διαβάστε περισσότερα

Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική ΑΔ

Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική ΑΔ Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική Δίζηε μησανικόρ διοίκηζηρ μεγάληρ καηαζκεςαζηικήρ εηαιπείαρ και καλείζηε να ςλοποιήζεηε ηο έπγο πος πεπιγπάθεηαι από ηον Πίνακα 1. Κωδ.

Διαβάστε περισσότερα

Δπηιέγνληαο ην «Πξνεπηινγή» θάζε θνξά πνπ ζα ζπλδέεζηε ζηελ εθαξκνγή ζα βξίζθεζηε ζηε λέα ρξήζε.

Δπηιέγνληαο ην «Πξνεπηινγή» θάζε θνξά πνπ ζα ζπλδέεζηε ζηελ εθαξκνγή ζα βξίζθεζηε ζηε λέα ρξήζε. ΑΝΟΙΓΜΑ ΝΔΑ ΥΡΗΗ 1. Γεκηνπξγείηε ηε λέα ρξήζε από ηελ επηινγή «Παξάκεηξνη/Παξάκεηξνη Δηαηξίαο/Γηαρείξηζε Δηαηξηώλ». Πιεθηξνινγείηε ηνλ θσδηθό ηεο εηαηξίαο ζαο θαη παηάηε Enter. Σηελ έλδεημε «Υξήζεηο» παηάηε

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Ελληνικής τεχνολογίας μηχανών ηλεκτροπαραγωγής ORC

Ανάπτυξη Ελληνικής τεχνολογίας μηχανών ηλεκτροπαραγωγής ORC Εθνικό Συνέδριο «Γεωθερμική Ηλεκτροπαραγωγή» Ξενοδοχείο Divani Caravel Αθήνα 20 Νοεμβρίου 2013 Ανάπτυξη Ελληνικής τεχνολογίας μηχανών ηλεκτροπαραγωγής ORC Α.Μπένου, Ι. Χωροπανίτης Τμήμα Γεωθερμικής Ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ

Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ ΤΕΙ Δσηικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομητανικού Στεδιαζμού Εργαζηήριο C 3 www.c3.teiwm.gr C 3 LAB www.c3.teiwm.gr 1 Εηζαγσγή Πεπιεσόμενα ύκβνια

Διαβάστε περισσότερα

Τν Πξόγξακκα ζα αλαθνηλσζεί, ακέζσο κεηά ηηο γηνξηέο ηνπ Πάζρα.

Τν Πξόγξακκα ζα αλαθνηλσζεί, ακέζσο κεηά ηηο γηνξηέο ηνπ Πάζρα. Οι Πανελλαδικέρ Δξεηάζειρ για ηην ειζαγωγή ζηην ηπιηοβάθμια εκπαίδεςζη θα ππαγμαηοποιηθούν ππιν ηιρ απολςηήπιερ ενδοζσολικέρ εξεηάζειρ ηων μαθηηών και ηων μαθηηπιών. Τν Πξόγξακκα ζα αλαθνηλσζεί, ακέζσο

Διαβάστε περισσότερα

Από ηε κεραλνξγάλσζε ησλ ππεξεζηώλ ζηε ςεθηαθή πόιε. Μηα λέα καηηά ζην ηξόπν ζρεδηαζκνύ παξνρήο ππεξεζηώλ

Από ηε κεραλνξγάλσζε ησλ ππεξεζηώλ ζηε ςεθηαθή πόιε. Μηα λέα καηηά ζην ηξόπν ζρεδηαζκνύ παξνρήο ππεξεζηώλ Από ηε κεραλνξγάλσζε ησλ ππεξεζηώλ ζηε ςεθηαθή πόιε. Μηα λέα καηηά ζην ηξόπν ζρεδηαζκνύ παξνρήο ππεξεζηώλ Μνρηαλάθεο Κσλ/λνο Πξντζηάκελνο Πιεξνθνξηθήο Γήκνπ Ηξαθιείνπ Η κεραλνξγάλσζε ησλ ππεξεζηώλ 1990-

Διαβάστε περισσότερα

Η αξρή ζύλδεζεο Client-Server

Η αξρή ζύλδεζεο Client-Server Η αξρή ζύλδεζεο Client-Server Δηαθνκηζηήο (Server) Πξνζθέξεη ππεξεζίεο ζηνπο Πειάηεο (Client) Μεγάινη ππνινγηζηέο γηα ηηο ππεξεζίεο Internet (π.ρ. WWW, FTP) Λακβάλεη εξσηήζεηο θαη δίδεη απαληήζεηο Πειάηεο

Διαβάστε περισσότερα

Κεθάλαιο 7. Πξνζθνξά ηνπ θιάδνπ Μ. ΨΥΛΛΑΚΗ

Κεθάλαιο 7. Πξνζθνξά ηνπ θιάδνπ Μ. ΨΥΛΛΑΚΗ Κεθάλαιο 7 Πξνζθνξά ηνπ θιάδνπ 1 Προζθορά ανηαγωνιζηικού κλάδοσ Πώο πξέπεη λα ζπλδπαζηνύλ νη απνθάζεηο πξνζθνξάο ησλ πνιιώλ επηκέξνπο επηρεηξήζεσλ ελόο αληαγσληζηηθνύ θιάδνπ γηα λα βξνύκε ηελ θακπύιε πξνζθνξάο

Διαβάστε περισσότερα

iii. iv. γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ: f (1) 2 θαη

iii. iv. γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ: f (1) 2 θαη ΔΠΑΝΑΛΗΠΣΙΚΑ ΘΔΜΑΣΑ ΣΟ ΓΙΑΦΟΡΙΚΟ ΛΟΓΙΜΟ Μάρτιος 0 ΘΔΜΑ Να ππνινγίζεηε ηα όξηα: i ii lim 0 0 lim iii iv lim e 0 lim e 0 ΘΔΜΑ Γίλεηαη ε άξηηα ζπλάξηεζε '( ) ( ) γηα θάζε 0 * : R R γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΟΤ ΣΟΤΡΙΜΟΤ ΣΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΟΤ ΣΟΤΡΙΜΟΤ ΣΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΙΔΡΤΜΑ: ΑΣΕΙ ΚΡΗΣΗ ΧΟΛΗ: ΔΟ-ΔΙΟΙΚΗΗ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΜΗΜΑ: ΛΟΓΙΣΙΚΉ & ΧΡΗΜΑΣΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΟΤ ΣΟΤΡΙΜΟΤ ΣΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΣΗ: ΕΠΙΚΟΤΡΟ ΚΑΘΗΓΗΣΗ ΑΡΒΑΝΙΣΗ ΣΑΤΡΟ ΦΟΙΣΗΣΡΙΕ: ΓΙΑΝΝΑΚΑΚΗ ΙΟΤΛΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

A. Αιιάδνληαο ηε θνξά ηνπ ξεύκαηνο πνπ δηαξξέεη ηνλ αγωγό.

A. Αιιάδνληαο ηε θνξά ηνπ ξεύκαηνο πνπ δηαξξέεη ηνλ αγωγό. ΤΠΟΤΡΓΔΙΟ ΠΑΙΓΔΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΣΙΜΟΤ ΛΔΤΚΩΙΑ ΦΤΛΛΟ ΔΡΓΑΙΑ Μειέηε ηωλ παξαγόληωλ από ηνπο νπνίνπο εμαξηάηαη ε ειεθηξνκαγλεηηθή δύλακε. Τιηθά - πζθεπέο: Ηιεθηξνληθή δπγαξηά, ηξνθνδνηηθό ηάζεο, ξννζηάηεο, ακπεξόκεηξν,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ/Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/09/2014

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ/Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/09/2014 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 204-205 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ/Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/09/204 A ΟΜΑΓΑ Οδηγία: Να γράυεηε ζηο ηεηράδιο ζας ηον αριθμό κάθε μιας από ηις παρακάηφ ερφηήζεις Α.-Α.8 και

Διαβάστε περισσότερα

7. ΚΑΤΑΧΩΡΗΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ. 3. Έλαο θαηαρσξεηήο SISO ησλ 4 bits έρεη: α) Μία είζνδν, β) Δύν εηζόδνπο, γ) Σέζζεξεηο εηζόδνπο.

7. ΚΑΤΑΧΩΡΗΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ. 3. Έλαο θαηαρσξεηήο SISO ησλ 4 bits έρεη: α) Μία είζνδν, β) Δύν εηζόδνπο, γ) Σέζζεξεηο εηζόδνπο. 7. ΚΑΤΑΧΩΡΗΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1. Ση είλαη έλαο θαηαρσξεηήο; O θαηαρσξεηήο είλαη κηα νκάδα από flip-flop πνπ κπνξεί λα απνζεθεύζεη πξνζσξηλά ςεθηαθή πιεξνθνξία. Μπνξεί λα δηαηεξήζεη ηα δεδνκέλα ηνπ

Διαβάστε περισσότερα

Constructors and Destructors in C++

Constructors and Destructors in C++ Constructors and Destructors in C++ Σύνθεζη Πνιύ ζπρλά ζηε C++ κία θιάζε κπνξεί λα πεξηέρεη ζαλ κέιεδεδνκέλα αληηθείκελα άιισλ θιάζεσλ. Πνηα είλαη ε ζεηξά κε ηελ νπνία δεκηνπξγνύληαη θαη θαηαζηξέθνληαη

Διαβάστε περισσότερα

Μηα ζπλάξηεζε κε πεδίν νξηζκνύ ην Α, ζα ιέκε όηη παξνπζηάδεη ηοπικό μέγιζηο ζην, αλ ππάξρεη δ>0, ηέηνην ώζηε:

Μηα ζπλάξηεζε κε πεδίν νξηζκνύ ην Α, ζα ιέκε όηη παξνπζηάδεη ηοπικό μέγιζηο ζην, αλ ππάξρεη δ>0, ηέηνην ώζηε: 1 ΟΡΙΜΟΙ MONOTONIA AKΡOTATA Μηα ζπλάξηεζε κε πεδίν νξηζκνύ ην Α, ζα ιέκε όηη παξνπζηάδεη ηοπικό μέγιζηο ζην, αλ ππάξρεη δ>0, ηέηνην ώζηε: Σν ιέγεηαη ζέζε ή ζεκείν ηνπ ηνπηθνύ κεγίζηνπ θαη ην ( ηνπηθό κέγηζην.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΥΔ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΔΩΡΙΑ ΛΤΔΙ ΓΙΑΓΩΝΙΜΑΣΟ ΚΔΦΑΛΑΙΟΤ 2

ΑΡΥΔ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΔΩΡΙΑ ΛΤΔΙ ΓΙΑΓΩΝΙΜΑΣΟ ΚΔΦΑΛΑΙΟΤ 2 ΑΥΔ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΔΩΙΑ ΛΤΔΙ ΙΑΩΝΙΜΑΣΟ ΚΔΦΑΛΑΙΟΤ 2 1: Λάζος (είλαη ηζνζθειήο ππεξβνιή) Α2: Λάζος (ην ζεηηθό πξόζεκν ζεκαίλεη όηη ε Πνζνζηηαία Μεηαβνιή Δηζνδήκαηνο θαη ε Πνζνζηηαία Μεηαβνιή Πνζόηεηαο ήηαλ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ

ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ ΘΔΜΑ Α Α1. α. Σ β. Σ γ. Λ δ. Λ ε. Λ ζη. Σ Α2. Γ Α3. 1. γ 2. ε 3. δ 4. α Β1. ΘΔΜΑ Β Οη ηειηθνί ππνινγηζηέο παίξλνπλ απνθάζεηο δξνκνιόγεζεο κόλν γηα ηα δηθά ηνπο απηνδύλακα

Διαβάστε περισσότερα

Δράζεις Πρόνοιας ζηη Νέα Προγραμμαηική Περίοδο

Δράζεις Πρόνοιας ζηη Νέα Προγραμμαηική Περίοδο Δράζεις Πρόνοιας ζηη Νέα Προγραμμαηική Περίοδο Έφη Μπέκοσ Γενική Γραμματέας Πρόνοιας ΤΠΟΤΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΦΑΛΙΗ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΣΕΙΑ ΠΡΟΝΟΙΑ ΔΙΑΓΩΓΗ - Πξνώζεζε ηεο θνηλσληθήο έληαμεο θαη

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες τρήζης για λειηοσργία μεηαθοράς καναλιών ζε υηθιακό δέκηη OST-7060 HD

Οδηγίες τρήζης για λειηοσργία μεηαθοράς καναλιών ζε υηθιακό δέκηη OST-7060 HD Οδηγίες τρήζης για λειηοσργία μεηαθοράς καναλιών ζε υηθιακό δέκηη OST-7060 HD Γηα ηε δηεπθόιπλζή ζαο θαηά ην switch-off ηεο πεξηνρήο ηεο Πεινπνλλήζνπ έρνπκε πξνζζέζεη ζηνπο ςεθηαθνύο καο δέθηεο κία λέα,

Διαβάστε περισσότερα

Σνπξηζκόο Τγείαο θαη Δπεμίαο Πεξηπησζηνινγηθή Πεξίπησζε: Λαζπόινπηξα Κξελίδσλ

Σνπξηζκόο Τγείαο θαη Δπεμίαο Πεξηπησζηνινγηθή Πεξίπησζε: Λαζπόινπηξα Κξελίδσλ Σ.Δ.Ι. ΚΑΒΑΛΑ ΥΟΛΗ: ΓΟ ΣΜΗΜΑ: ΓΙΟΙΚΗΗ ΔΠΙΥΔΙΡΗΔΩΝ Πηπρηαθή Δξγαζία ΘΔΜΑ Σνπξηζκόο Τγείαο θαη Δπεμίαο Πεξηπησζηνινγηθή Πεξίπησζε: Λαζπόινπηξα Κξελίδσλ Δξγαζία ησλ: Μαξαγθνδάθε Δπαγγειία (5434) σηεξάθε Δπζπκία

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 1 - Μοπυοποίηση Κειμένου

Άσκηση 1 - Μοπυοποίηση Κειμένου Άσκηση 1 - Μοπυοποίηση Κειμένου Σηηο παξαθάησ γξακκέο εθαξκόζηε ηε κνξθνπνίεζε πνπ πεξηγξάθνπλ Γξακκή κε έληνλε γξαθή Γξακκή κε πιάγηα γξαθή Γξακκή κε ππνγξακκηζκέλε γξαθή Γξακκή κε Arial Font κεγέζνπο

Διαβάστε περισσότερα

Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα. Κώδικες 28, 78 και 84

Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα. Κώδικες 28, 78 και 84 Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα Κώδικες 28, 78 και 84 Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα Οη Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα εθαξκόδνληαη γηα ηελ απνξξνθνύκελε ελέξγεηα από Αηνιηθά Πάξθα πνπ είλαη ζπλδεδεκέλα ζην

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου έλαξμεο 09.30 ιήμεο 09.45 Σην παξαθάησ ζρήκα θαίλεηαη ηκήκα ελόο πνιενδνκηθνύ ζρεδίνπ κηαο πόιεο. Οη ζθηαζκέλεο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΔΜΒΑΔΙ ΔΤΑΙΘΗΣΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΓΙΑ ΣΟΝ HIV/AIDS ΣΗΝ ΑΚΣΟΓΡΑΜΜΗ ΣΩΝ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΩΝ ΔΝΟΣΗΣΩΝ ΣΗ ΚΔΝΣΡΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΑΤΓΟΤΣΟ 2014

ΠΑΡΔΜΒΑΔΙ ΔΤΑΙΘΗΣΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΓΙΑ ΣΟΝ HIV/AIDS ΣΗΝ ΑΚΣΟΓΡΑΜΜΗ ΣΩΝ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΩΝ ΔΝΟΣΗΣΩΝ ΣΗ ΚΔΝΣΡΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΑΤΓΟΤΣΟ 2014 ΠΑΡΔΜΒΑΔΙ ΔΤΑΙΘΗΣΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΓΙΑ ΣΟΝ HIV/AIDS ΣΗΝ ΑΚΣΟΓΡΑΜΜΗ ΣΩΝ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΩΝ ΔΝΟΣΗΣΩΝ ΣΗ ΚΔΝΣΡΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΑΤΓΟΤΣΟ 2014 Σν ΚΔ.ΔΛ.Π.ΝΟ., Γξαθείν Θεζζαινλίθεο θαη ε Γηεύζπλζε Γεκόζηαο Τγείαο ηεο

Διαβάστε περισσότερα

Σήκαηα Β Α Γ Γ Δ Λ Η Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Υ Γ Ι Α Λ Δ Ξ Η - ( 2 ) ΕΙΣΑΓΨΓΗ ΣΤΙΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΨΝΙΕΣ

Σήκαηα Β Α Γ Γ Δ Λ Η Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Υ Γ Ι Α Λ Δ Ξ Η - ( 2 ) ΕΙΣΑΓΨΓΗ ΣΤΙΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΨΝΙΕΣ Σήκαηα 1 Β Α Γ Γ Δ Λ Η Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Υ Γ Ι Α Λ Δ Ξ Η - ( 2 ) Σήκαηα Οξηζκόο ζήκαηνο Ταμηλόκεζε ζεκάησλ Σεηξέο Fourier Μεηαζρεκαηηζκόο Fourier Σπλέιημε Σπζρέηηζε θαη Φαζκαηηθή Ππθλόηεηα 2 Οξηζκόο Σήκαηνο

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεζη ηαλανηώζεων. Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο:

Σύνθεζη ηαλανηώζεων. Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο: Σύνθεζη ηαλανηώζεων Α. Σύλζεζε δύν α.α.η ηεο ίδιας ζστνόηηηας Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο: Η απνκάθξπλζε

Διαβάστε περισσότερα

IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ

IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ Να σαπακηηπίζεηε ηιρ πποηάζειρ, πος ακολοςθούν, υρ ππορ ηην οπθόηηηά ηοςρ, με ηην ένδειξη Σωστό ή Λάθος 1. ηελ αξραία Ρώκε νη πιεβείνη δελ είραλ αξρηθά

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτική Άσκηση - Δέντρα

Επαναληπτική Άσκηση - Δέντρα Η NovelGadgets Α.Ε. είλαη κηα πνιπεζληθή εηαηξεία πνπ δξαζηεξηνπνηείηαη ζηνλ ρώξν ηεο πιεξνθνξηθήο θαη θαηαζθεπάδεη θαηλνηνκηθέο εθαξκνγέο (gadgets) γηα ηνπο πειάηεο ηεο. Πξόζθαηα, δεκηνύξγεζε έλα λέν

Διαβάστε περισσότερα

Η «έμππλε» ρξεκαηνδόηεζε ηεο λεαληθήο επηρεηξεκαηηθόηεηαο Υξεκαηνδνηψληαο εθπαίδεπζε, θίλεηξα θαη εξγαιεία

Η «έμππλε» ρξεκαηνδόηεζε ηεο λεαληθήο επηρεηξεκαηηθόηεηαο Υξεκαηνδνηψληαο εθπαίδεπζε, θίλεηξα θαη εξγαιεία Η «έμππλε» ρξεκαηνδόηεζε ηεο λεαληθήο επηρεηξεκαηηθόηεηαο Υξεκαηνδνηψληαο εθπαίδεπζε, θίλεηξα θαη εξγαιεία λεαληθήο επηρεηξεκαηηθφηεηαο Η αξρηηεθηνληθή ηεο πξώηεο επηρείξεζεο Δπηρεηξεκαηηθή ΙΓΔΑ Ο ΔΠΙΥΔΙΡΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

πκβνιή ησλ βηβιηνζεθνλφκσλ ζηελ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΗ ΠΑΙΓΔΙΑ

πκβνιή ησλ βηβιηνζεθνλφκσλ ζηελ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΗ ΠΑΙΓΔΙΑ πκβνιή ησλ βηβιηνζεθνλφκσλ ζηελ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΗ ΠΑΙΓΔΙΑ Σηέλλα Κορομπίλη, Ph.D., Αλαπιεξψηξηα Καζεγήηξηα, Σκήκα Βηβιηνζεθνλνκίαο-Α.Σ.Δ.Ι. Θεζζαινλίθεο Αθροδίηη Μάλλιαρη, Ph.D, Δξγαζηεξηαθφο πλεξγάηεο, Σκήκα

Διαβάστε περισσότερα

ΡΤΘΜΙΕΙ ΔΙΚΣΤΟΤ ΣΑ WINDOWS

ΡΤΘΜΙΕΙ ΔΙΚΣΤΟΤ ΣΑ WINDOWS ηότοι εργαζηηρίοσ ΡΤΘΜΙΕΙ ΔΙΚΣΤΟΤ ΣΑ WINDOWS ην πιαίζην ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ εξγαζηεξίνπ ζα παξνπζηαζηεί ε δηαδηθαζία ηωλ ξπζκίζεωλ δηθηύνπ ζε ιεηηνπξγηθό ζύζηεκα Windows XP. Η δηαδηθαζία ζε γεληθέο γξακκέο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΗΜΙΟ ΠΑΣΡΩΝ. Η οικολογική διατείριζη ηης προζηαηεσμένης περιοτής ηοσ όροσς Βόρα ζηην περιοτή ηης Αριδαίας.

ΠΑΝΕΠΙΣΗΜΙΟ ΠΑΣΡΩΝ. Η οικολογική διατείριζη ηης προζηαηεσμένης περιοτής ηοσ όροσς Βόρα ζηην περιοτή ηης Αριδαίας. ΠΑΝΕΠΙΣΗΜΙΟ ΠΑΣΡΩΝ Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών πουδών στις Περιβαλλοντικές Επιστήμες χολή Θετικών Επιστημών Σμήμα Βιολογίας Η οικολογική διατείριζη ηης προζηαηεσμένης περιοτής ηοσ όροσς Βόρα ζηην

Διαβάστε περισσότερα

Παλαιοσλαβική Γλώσσα. Ενότητα 11: Μορφολογία Τα Ονόματα/Αντωνυμίες. Αλεξάνδρα Ιωαννίδου. Τμήμα Σλαβικών Σπουδών

Παλαιοσλαβική Γλώσσα. Ενότητα 11: Μορφολογία Τα Ονόματα/Αντωνυμίες. Αλεξάνδρα Ιωαννίδου. Τμήμα Σλαβικών Σπουδών Παλαιοσλαβική Γλώσσα Ενότητα 11: Μορφολογία Τα Ονόματα/Αντωνυμίες Αλεξάνδρα Ιωαννίδου Τμήμα Σλαβικών Σπουδών Γ1.2. ΟΗ ΑΝΣΧΝΤΜΗΔ ηελ παιαηά εθθιεζηαζηηθή ζιαβηθή, νη αλησλπκίεο δηαθξίλνληαλ ζε δπν κεγάιεο

Διαβάστε περισσότερα

Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ. Καξθηά 3 θηιά πεξίπνπ κε κήθνο ηξηπιάζην από ην πάρνο ηνπ μύινπ θπξί κεγάιν θαη ππνκνλή

Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ. Καξθηά 3 θηιά πεξίπνπ κε κήθνο ηξηπιάζην από ην πάρνο ηνπ μύινπ θπξί κεγάιν θαη ππνκνλή Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 10 ε : ΜΗΥΑΝΙΚΗ ΜΔΡΟ Β ΠΙΔΗ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Καξέθια θαθίξε Όξγαλα Τιηθά Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΔΣΑΙΡΔΙΑ ΠΑΓΚΤΠΡΙΟ ΓΙΑΓΩΝΙ ΜΟ

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΔΣΑΙΡΔΙΑ ΠΑΓΚΤΠΡΙΟ ΓΙΑΓΩΝΙ ΜΟ ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΔΣΑΙΡΔΙΑ ΠΑΓΚΤΠΡΙΟ ΓΙΑΓΩΝΙ ΜΟ Α ΛΤΚΔΙΟΤ Ζμεπομηνία: 18/12/10 Ώπα εξέτασηρ: 09:30-12:30 ΠΡΟΣΕΙΝΟΜΕΝΕ ΛΤ ΕΙ 1. Δίλεηαη ην πνιπώλπκν Αλ θαη., λα βξείηε ην ηειεπηαίν ςεθίν ηνπ αξηζκνύ έρνπκε:

Διαβάστε περισσότερα

Α) Λα εμαρζεί αιγεβξηθά θαη λα ζπδεηεζεί ηη ππνδειψλεη ν πνιιαπιαζηαζηήο ζε κηα αλνηθηή νηθνλνκία κε δεκφζην ηνκέα.

Α) Λα εμαρζεί αιγεβξηθά θαη λα ζπδεηεζεί ηη ππνδειψλεη ν πνιιαπιαζηαζηήο ζε κηα αλνηθηή νηθνλνκία κε δεκφζην ηνκέα. ΘΔΚΑ 1 Α) Λα εμαρζεί αιγεβξηθά θαη λα ζπδεηεζεί ηη ππνδειψλεη ν πνιιαπιαζηαζηήο ζε κηα αλνηθηή νηθνλνκία κε δεκφζην ηνκέα. Β) Λα ζπδεηεζεί ην παξάδνμν ηεο θεηδνχο. ΘΔΚΑ 2 Λα εμαρζεί ε βξαρπρξφληα θακπχιε

Διαβάστε περισσότερα

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Σ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ. ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα.

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Σ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ. ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα. Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα Γηαθξάγκαηα Δξγαιεία Καηαζθεπέο 2 Η θαηαζθεπή πεξηγξάθεηαη ζηελ αληίζηνηρε ελόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΓΤ Μεηαπηπρηαθφ Πξφγξακκα «Γηνίθεζε Τπεξεζηψλ Τγείαο» 34

ΔΓΤ Μεηαπηπρηαθφ Πξφγξακκα «Γηνίθεζε Τπεξεζηψλ Τγείαο» 34 ΔΓΤ Μεηαπηπρηαθφ Πξφγξακκα «Γηνίθεζε Τπεξεζηψλ Τγείαο» 34 1. Σίηινο καζήκαηνο Αξρέο Γηνίθεζεο θαη ηξαηεγηθήο Τπεξεζηψλ Τγείαο 2. Τπεχζπλνο καζήκαηνο Νίθνο Μαληαδάθεο 3. θνπφο θνπφο ηνπ καζήκαηνο είλαη

Διαβάστε περισσότερα

α) ηε κεηαηόπηζε x όηαλ ην ζώκα έρεη κέγηζην ξπζκό κεηαβνιήο ζέζεο δ) ην κέγηζην ξπζκό κεηαβνιήο ηεο ηαρύηεηαο

α) ηε κεηαηόπηζε x όηαλ ην ζώκα έρεη κέγηζην ξπζκό κεηαβνιήο ζέζεο δ) ην κέγηζην ξπζκό κεηαβνιήο ηεο ηαρύηεηαο Έξγν ελέξγεηα 3 (Λύζε) Σώκα κάδαο m = 4Kg εξεκεί ζηε βάζε θεθιηκέλνπ επηπέδνπ γσλίαο θιίζεο ζ κε εκζ = 0,6 θαη ζπλζ = 0,8. Τν ζώκα αξρίδεη λα δέρεηαη νξηδόληηα δύλακε θαη μεθηλά λα αλεβαίλεη ζην θεθιηκέλν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ. Ύλη: Εσθύγραμμη Κίνηζη

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ. Ύλη: Εσθύγραμμη Κίνηζη ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ Είμαζηε ηυχεροί που είμαζηε δάζκαλοι Ον/μο:.. A Λσκείοσ Ύλη: Εσθύγραμμη Κίνηζη 8-11-2015 Θέμα 1 ο : 1. Η εμίζωζε θίλεζεο ελόο θηλεηνύ πνπ θηλείηαη επζύγξακκα είλαη ε x = 5t. Πνηα

Διαβάστε περισσότερα

Φςζική Πποζαναηολιζμού Γ Λςκείος. Αζκήζειρ Ταλανηώζειρ 1 ο Φςλλάδιο

Φςζική Πποζαναηολιζμού Γ Λςκείος. Αζκήζειρ Ταλανηώζειρ 1 ο Φςλλάδιο Φςζική Πποζαναηολιζμού Γ Λςκείος Αζκήζειρ Ταλανηώζειρ 1 ο Φςλλάδιο Επιμέλεια: Αγκανάκηρ Α. Παναγιώηηρ Επωηήζειρ Σωζηό- Λάθορ Να χαπακηηπίζεηε ηιρ παπακάηω πποηάζειρ ωρ ζωζηέρ ή λάθορ: 1. Η ηαιάλησζε είλαη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟΔΚΠΑΙΓΔΤΣΙΚΟ ΙΓΡΤΜΑ ΚΑΒΑΛΑ ΣΜΗΜΑ ΓΙΟΙΚΗΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΥΟΛΗ: ΓΙΟΙΚΗΗ ΔΠΙΥΔΙΡΗΔΩΝ

ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟΔΚΠΑΙΓΔΤΣΙΚΟ ΙΓΡΤΜΑ ΚΑΒΑΛΑ ΣΜΗΜΑ ΓΙΟΙΚΗΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΥΟΛΗ: ΓΙΟΙΚΗΗ ΔΠΙΥΔΙΡΗΔΩΝ ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟΔΚΠΑΙΓΔΤΣΙΚΟ ΙΓΡΤΜΑ ΚΑΒΑΛΑ ΣΜΗΜΑ ΓΙΟΙΚΗΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΥΟΛΗ: ΓΙΟΙΚΗΗ ΔΠΙΥΔΙΡΗΔΩΝ ΘΔΜΑ Ο ξόινο ηεο Γηνίθεζεο Αλζξώπηλσλ Πόξσλ ζηελ πνηόηεηα ησλ παξερόκελσλ ππεξεζηώλ. Μειέηε πεξίπησζεο: Σα μελνδνρεία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΔΡΗΓΡΑΦΖ ΛΔΗΣΟΤΡΓΗΚΟΣΖΣΑ ΥΔΓΗΟΤ ΑΡΗΘΜ. 1

ΠΔΡΗΓΡΑΦΖ ΛΔΗΣΟΤΡΓΗΚΟΣΖΣΑ ΥΔΓΗΟΤ ΑΡΗΘΜ. 1 ΠΔΡΗΓΡΑΦΖ ΛΔΗΣΟΤΡΓΗΚΟΣΖΣΑ ΥΔΓΗΟΤ ΑΡΗΘΜ. 1 ΒΟΤΣΑΗΟ 7,5Υ40m ΑΓΔΛΑΓΩΝ ΓΑΛΑΚΣΟΠΑΡΑΓΩΓΖ ΔΛΔΤΘΔΡΟΤ ΣΑΒΛΗΜΟΤ ΜΔ 48 ΑΣΟΜΗΚΔ ΘΔΔΗ Τν άξκεγκα ελδείθλπηαη λα γίλεηαη ζε αξκεθηήξην ηύπνπ ςαξνθόθθαιν 2Χ4 ζέζεσλ. Οη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ

ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ Εδώ ζα ππνινγίζνπκε ην κεηαζρεκαηηζκό Fourier κεξηθώλ αθόκα ζεκάησλ, πξνζπαζώληαο λα μεθηλήζνπκε από ην κεηαζρεκαηηζκό Fourier γλσζηώλ ζεκάησλ

Διαβάστε περισσότερα

Η Οικονομική Κρίση & οι Επιπτώσεις της

Η Οικονομική Κρίση & οι Επιπτώσεις της Δ ε ί κ η η ρ Τ ά ζ ε ω ν Α γ ο π ά ρ Ε π γ α ζ ί α ρ 2010 Η Οικονομική Κρίση & οι Επιπτώσεις της ειδικό θέμα σοπηγόρ Δρ. Όλγα Επιηροπάκη Αναπλ. Καθ., Ακαδημαϊκή Έδπα «Σηαύπορ Κωζηόποςλορ» ζηη Διοίκηζη

Διαβάστε περισσότερα

ΦΤΛΛΟ ΔΡΓΑΙΑ 1 Βαζηθέο Έλλνηεο & Καηεγνξίεο Γηθηύσλ Τπνινγηζηώλ

ΦΤΛΛΟ ΔΡΓΑΙΑ 1 Βαζηθέο Έλλνηεο & Καηεγνξίεο Γηθηύσλ Τπνινγηζηώλ ΦΤΛΛΟ ΔΡΓΑΙΑ 1 Βαζηθέο Έλλνηεο & Καηεγνξίεο Γηθηύσλ Τπνινγηζηώλ Γξαζηεξηόηεηα 1ε αο δίλεηαη ν ελλνηνινγηθφο ράξηεο "Γίθηπα Τπνινγηζηψλ - Βαζηθέο Έλλνηεο" πνπ αθνξά ζηελ θεληξηθή έλλνηα "Γίθηπα Τπνινγηζηψλ".

Διαβάστε περισσότερα

Παλαιοσλαβική Γλώσσα. Ενότητα 9: Το σύστημα των συμφώνων. Αλεξάνδρα Ιωαννίδου. Τμήμα Σλαβικών Σπουδών

Παλαιοσλαβική Γλώσσα. Ενότητα 9: Το σύστημα των συμφώνων. Αλεξάνδρα Ιωαννίδου. Τμήμα Σλαβικών Σπουδών Παλαιοσλαβική Γλώσσα Ενότητα 9: Το σύστημα των συμφώνων Αλεξάνδρα Ιωαννίδου Τμήμα Σλαβικών Σπουδών (11) Σνλ 9ν-10ν αηώλα κ.υ. ηα πγξά θαη είραλ ζαθή ζπιιαβνπνηεηηθή ιεηηνπξγία ζαλ θη απηή πνπ εκθαλίδεηαη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου έλαξμεο 09.30 ιήμεο 09.45 Σην παξαθάησ ζρήκα θαίλεηαη ηκήκα ελόο πνιενδνκηθνύ ζρεδίνπ κηαο πόιεο. Οη ζθηαζκέλεο

Διαβάστε περισσότερα

Η ζςμβολή ηηρ μείωζηρ ηος οικολογικού. αποηςπώμαηορ ζηην πποώθηζη πωλήζεων ζε. ξενοδοσειακέρ μονάδερ και μελέηη πεπιπηώζεωρ ζε. ξενοδοσείο ζηην Αθήνα

Η ζςμβολή ηηρ μείωζηρ ηος οικολογικού. αποηςπώμαηορ ζηην πποώθηζη πωλήζεων ζε. ξενοδοσειακέρ μονάδερ και μελέηη πεπιπηώζεωρ ζε. ξενοδοσείο ζηην Αθήνα ΣΜΗΜΑ ΣΟΡΙΣΙΚΩΝ ΔΠΙΥΔΙΡΗΔΩΝ ΣΔΙ ΚΡΗΣΗ Η ζςμβολή ηηρ μείωζηρ ηος οικολογικού αποηςπώμαηορ ζηην πποώθηζη πωλήζεων ζε ξενοδοσειακέρ μονάδερ και μελέηη πεπιπηώζεωρ ζε ξενοδοσείο ζηην Αθήνα ΚΟΜΑΝΣΟ ΠΑΛΟ Δπηβιέπσλ:

Διαβάστε περισσότερα

6 η Εργαζηηριακή Άζκηζη Επαλήθεσζη Λειηοσργίας Βαζικών Φλιπ-Φλοπ

6 η Εργαζηηριακή Άζκηζη Επαλήθεσζη Λειηοσργίας Βαζικών Φλιπ-Φλοπ 6 η Εργαζηηριακή Άζκηζη Επαλήθεσζη Λειηοσργίας Βαζικών Φλιπ-Φλοπ Σηα πιαίζηα ηεο έθηεο εξγαζηεξηαθήο άζθεζεο ζα ρξεζηκνπνηεζεί απνθιεηζηηθά ην πεξηβάιινλ αλάπηπμεο νινθιεξσκέλσλ θπθισκάησλ IDL-800 Digital

Διαβάστε περισσότερα

Οινθιεξωκέλεο ιύζεηο γηα ηελ γαιαθηνβηνκεραλία

Οινθιεξωκέλεο ιύζεηο γηα ηελ γαιαθηνβηνκεραλία ΧΗΜΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ Α.Ε Οινθιεξωκέλεο ιύζεηο γηα ηελ γαιαθηνβηνκεραλία Πνηνί είκαζηε Η ΜΙΝΔΡΑΛ ΥΗΜΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΣΑ Α.Δ. μεθίλεζε ηελ πνξεία ηεο ην 1976. Από ηελ αξρή ζπλεξγαζηήθακε κε πξωηνπόξνπο εηαηξείεο ζηνλ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΖΜΑ ΣΔΣΑΡΣΟ Ζ ΑΣΑΘΔΗΑ ΣΟΤ ΠΑΓΚΟΜΗΟΤ ΤΣΖΜΑΣΟ

ΜΑΘΖΜΑ ΣΔΣΑΡΣΟ Ζ ΑΣΑΘΔΗΑ ΣΟΤ ΠΑΓΚΟΜΗΟΤ ΤΣΖΜΑΣΟ ΜΑΘΖΜΑ ΣΔΣΑΡΣΟ Ζ ΑΣΑΘΔΗΑ ΣΟΤ ΠΑΓΚΟΜΗΟΤ ΤΣΖΜΑΣΟ ΣΟ ΝΔΟ ΠΑΓΚΟΜΗΟ ΤΣΖΜΑ Ζ λέα επνρή ηεο νηθνλνκίαο ηεο αγνξάο, πνπ ζπλνδεχεηαη κε ην άλνηγκα ησλ δηεζλψλ αγνξψλ θαη ησλ ζπλφξσλ ησλ εζληθψλ νηθνλνκηψλ απνηειεί

Διαβάστε περισσότερα

Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα!

Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα! Cpyright 2013 Λόγος & Επικοινωνία // All rights Reserved Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα! Αυηό ηο παιχνίδι έχει ζηόχους: 1. ηελ εθγύκλαζε ηεο αθνπζηηθήο κλήκεο ησλ παηδηώλ 2. ηελ εμάζθεζε ζηελ

Διαβάστε περισσότερα

Α Ο Κ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η ( S E A R C H )

Α Ο Κ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η ( S E A R C H ) Ξ G O O G L E S C H O L A R Α Ο Ξ Ε Κ Ε Θ Λ Θ Α Λ Η Τ Α Μ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η Ρ Οξαγκαηνπνηώληαο αλαδήηεζε ζην GoogleScholar (http://scholar.google.com/) ν ρξήζηεο κπνξεί λα εληνπίζεη πιηθό αθαδεκαϊθνύ θαη

Διαβάστε περισσότερα

Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67)

Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67) Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67) Γηα λα επαλαθέξεηε ην FritzBox Fon WLAN 7140 ζηηο πξνεπηιεγκέλεο ηνπ ξπζκίζεηο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟΤ ΠΑΣΡΧΝ ΣΜΖΜΑ ΓΗΟΗΚΖΖ ΔΠΗΥΔΗΡΖΔΧΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΔΣΑΠΣΤΥΗΑΚΧΝ ΠΟΤΓΧΝ ΝΔΔ ΑΡΥΔ ΓΗΟΗΚΖΖ ΔΠΗΥΔΗΡΖΔΧΝ (ΜΒΑ) ΣΑΣΗΡΗ Υ. ΗΡΑΚΛΔΙΑ ΓΗΠΛΧΜΑΣΗΚΖ ΔΡΓΑΗΑ

ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟΤ ΠΑΣΡΧΝ ΣΜΖΜΑ ΓΗΟΗΚΖΖ ΔΠΗΥΔΗΡΖΔΧΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΔΣΑΠΣΤΥΗΑΚΧΝ ΠΟΤΓΧΝ ΝΔΔ ΑΡΥΔ ΓΗΟΗΚΖΖ ΔΠΗΥΔΗΡΖΔΧΝ (ΜΒΑ) ΣΑΣΗΡΗ Υ. ΗΡΑΚΛΔΙΑ ΓΗΠΛΧΜΑΣΗΚΖ ΔΡΓΑΗΑ ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟΤ ΠΑΣΡΧΝ ΣΜΖΜΑ ΓΗΟΗΚΖΖ ΔΠΗΥΔΗΡΖΔΧΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΔΣΑΠΣΤΥΗΑΚΧΝ ΠΟΤΓΧΝ ΝΔΔ ΑΡΥΔ ΓΗΟΗΚΖΖ ΔΠΗΥΔΗΡΖΔΧΝ (ΜΒΑ) ΣΑΣΗΡΗ Υ. ΗΡΑΚΛΔΙΑ ΓΗΠΛΧΜΑΣΗΚΖ ΔΡΓΑΗΑ κε ζέκα: Γηερεύνηζη ηων επιπηώζεων ηοσ ηοσριζμού ζε

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΣΑΞΖ ΔΝΗΑΗΟΤ ΛΤΚΔΗΟΤ ΔΞΔΣΑΕΟΜΔΝΟ ΜΑΘΖΜΑ: ΜΑΘΖΜΑΣΗΚΑ ΘΔΣΗΚΩΝ ΚΑΗ ΟΗΚΟΝΟΜΗΚΩΝ ΠΟΤΓΩΝ ΤΝΑΡΣΖΔΗ ΟΡΗΑ ΤΝΔΥΔΗΑ (έως Θ.Bolzano) ΘΔΜΑ Α

Γ ΣΑΞΖ ΔΝΗΑΗΟΤ ΛΤΚΔΗΟΤ ΔΞΔΣΑΕΟΜΔΝΟ ΜΑΘΖΜΑ: ΜΑΘΖΜΑΣΗΚΑ ΘΔΣΗΚΩΝ ΚΑΗ ΟΗΚΟΝΟΜΗΚΩΝ ΠΟΤΓΩΝ ΤΝΑΡΣΖΔΗ ΟΡΗΑ ΤΝΔΥΔΗΑ (έως Θ.Bolzano) ΘΔΜΑ Α Γ ΣΑΞΖ ΔΝΗΑΗΟΤ ΛΤΚΔΗΟΤ ΔΞΔΣΑΕΟΜΔΝΟ ΜΑΘΖΜΑ: ΜΑΘΖΜΑΣΗΚΑ ΘΔΣΗΚΩΝ ΚΑΗ ΟΗΚΟΝΟΜΗΚΩΝ ΠΟΤΓΩΝ ΤΝΑΡΣΖΔΗ ΟΡΗΑ ΤΝΔΥΔΗΑ (έως Θ.Bolzano). Να δηαηππώζεηε ην Θ.Bolzano. 5 ΘΔΜΑ Α μονάδες A. Να απνδείμεηε όηη γηα θάζε πνιπωλπκηθή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΤ ΥΟΛΗ ΔΠΙΣΗΜΧΝ ΣΗ ΓΙΟΙΚΗΗ ΣΜΗΜΑ ΓΙΟΙΚΗΗ ΔΠΙΥΔΙΡΗΔΧΝ ΠΣΤΥΙΑΚΗ ΔΡΓΑΙΑ

ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΤ ΥΟΛΗ ΔΠΙΣΗΜΧΝ ΣΗ ΓΙΟΙΚΗΗ ΣΜΗΜΑ ΓΙΟΙΚΗΗ ΔΠΙΥΔΙΡΗΔΧΝ ΠΣΤΥΙΑΚΗ ΔΡΓΑΙΑ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΤ ΥΟΛΗ ΔΠΙΣΗΜΧΝ ΣΗ ΓΙΟΙΚΗΗ ΣΜΗΜΑ ΓΙΟΙΚΗΗ ΔΠΙΥΔΙΡΗΔΧΝ ΠΣΤΥΙΑΚΗ ΔΡΓΑΙΑ ΘΔΜΑ «Δπιπηώζειρ ηος ηοςπιζμού ζηην πεπιθεπειακή ανάπηςξη Μελέηη πεπίπηυζη Αναηολικήρ Δύβοιαρ» Από ΚΑΣΔΡΙΝΑ ΝΣΟΤΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΟ ΣΧΔΓΙΟ ΙΙ

ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΟ ΣΧΔΓΙΟ ΙΙ 1 Σ. Δ. Ι. ΓΤ Σ Ι Κ Η Μ Α Κ Δ Γ Ο Ν Ι Α ΥΟΛΗ ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΔΦΑΡΜΟΓΩΝ Σ Μ Η Μ Α Μ Η Υ Α Ν ΟΛΟ Γ Ι Α Δξγαζηήξην Μεραλνπξγηθώλ Καηεξγαζηώλ & CAD ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΟ ΣΧΔΓΙΟ ΙΙ ΜΑΘΗΜΑ 2: Πνηόηεηα Δπηθάλεηαο Γξ. Βαξύηεο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΤΝΗΣΙΚΗ ΕΡΓΑΙΑ ΓΙΑ ΣΙ ΤΝΕΠΕΙΕ ΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΗ

ΕΡΕΤΝΗΣΙΚΗ ΕΡΓΑΙΑ ΓΙΑ ΣΙ ΤΝΕΠΕΙΕ ΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΗ ΕΡΕΤΝΗΣΙΚΗ ΕΡΓΑΙΑ ΓΙΑ ΣΙ ΤΝΕΠΕΙΕ ΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΗ 1 ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΤΚΕΙΟ ΝΑΤΠΑΚΣΟΤ Ηκεξνκελία: 10 Ιαλνπαξίνπ 2012 Οη καζεηέο πνπ εξγάζηεθαλ γηα ηελ εξγαζία ζρεηηθά κε ηηο ζπλέπεηεο ηεο νηθνλνκηθήο θξίζεο

Διαβάστε περισσότερα