Preconditioning & αναισθητικά φάρμακα: μελέτες σε ζώα και δυνατότητες κτηνιατρικής εφαρμογής

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Preconditioning & αναισθητικά φάρμακα: μελέτες σε ζώα και δυνατότητες κτηνιατρικής εφαρμογής"

Transcript

1 2013 Κτηνιατρική Σχολή ΑΠΘ Εκπόνηση Εργασίας 8ο εξάμηνο Υπεύθυνος: Σάββας Ιωάννης, επίκουρος καθηγητής Εκπόνηση: Μαλιδάκη Μαρία (7743) Μάστορα Χαρίκλεια (7645) Preconditioning & αναισθητικά φάρμακα: μελέτες σε ζώα και δυνατότητες κτηνιατρικής εφαρμογής

2 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Κατά τη διεξαγωγή πειραμάτων, παρατηρήθηκε σχετικά πρόσφατα ένας ιδιαίτερος μηχανισμός προστασίας των ιστών από την ισχαιμική βλάβη, ο οποίος φαίνεται να ενεργοποιείται μέσω διάφορων στρεσσικών και μη ερεθισμάτων, και αναφέρεται ως «προετοιμασία» (preconditioning). Από τα ερεθίσματα που έχουν μελετηθεί αρκετά, υπάρχει το ερέθισμα σύντομης ισχαιμίας, που οδηγεί στο ισχαιμικό preconditioning, και ερεθίσματα από φαρμακευτικές ουσίες που μιμούνται τον ισχαιμικό μηχανισμό, και καθιστούν το φαρμακολογικό preconditioning. Το αποτέλεσμα της ενεργοποιήσης του preconditioning, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, είναι η προστασία - λιγότερο ή περισσότερο - διάφορων ιστών, όπως το μυοκάρδιο και ο εγκέφαλος, από τις βλαβερές επιδράσεις της παρατεραμένης ισχαιμίας. Τα δεδομένα των ερευνών στηρίζονται κυρίως σε πειραματικά μοντέλα του σκύλου, του επίμυος και του κόνικλου, και έχουν δείξει ότι αρκετά αναισθητικά φάρμακα επηρεάζουν θετικά ή αρνητικά το preconditioning. Από αυτά, τα εισπνευστικά αναισθητικά και τα οπιοειδή φαίνεται να συνεισφέρουν θετικότερα στη διεξαγωγή του preconditioning. Αν και τα αποτελέσματα των ερευνών στοχεύουν κυρίως στην κλινική εφαρμογή στον άνθρωπο, θα μπορούσαν κάλλιστα να βρουν πεδία αξιοποίησης και σε ζώα συντροφιάς όπως ο σκύλος και η γάτα, που παρουσιάζουν παρόμοιες παθήσεις με πιθανότητα εμφάνισης ισχαιμικών επεισοδίων, ιδίως όσον αφορά το μυοκάρδιο και τον εγκέφαλο. 2

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 4 ΙΣΧΑΙΜΙΚΟ PRECONDITIONING ΣΕ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ... 4 Ιστοί δράσης, μέθοδοι ενεργοποίησης και χρονικό περιθώριο προστασίας... 5 Παράγοντες επίδρασης στην αποτελεσματικότητα του preconditioning... 6 ΑΝΑΙΣΘΗΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ ΚΑΙ PRECONDITIONING... 8 Εισπνευστικά αναισθητικά... 8 Ισοφλουράνιο... 9 Σεβοφλουράνιο Άλλα εισπνευστικά αναισθητικά (αλοθάνιο, ενφλουράνιο, δεσφλουράνιο) Ενέσιμα αναισθητικά Κεταμίνη Οπιοειδή Άλλα ενέσιμα αναισθητικά (προποφόλη, θειοπεντόνη) ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

4 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ως ισχαιμική προετοιμασία (ischemic preconditioning IPC) ορίζεται ο προστατευτικός μηχανισμός προσαρμογής που αναπτύσσεται στους ιστούς έπειτα απο μία ή περισσότερες σύντομες περιόδους ισχαιμίας, και που χαρακτηρίζεται από αξιοσημείωτη, αν και προσωρινή, αντίσταση των ιστών σε μια μεταγενέστερη, μεγαλύτερης διάρκειας ισχαιμία. 7 Το φαινόμενο αυτό φαίνεται να απασχολεί ιδιαίτερα την ερευνητική ιατρική, τόσο όσον αφορά τους μηχανισμούς ενεργοποίησης και δράσης όσο και την πιθανή κλινική εφαρμογή στον άνθρωπο και τα άλλα είδη ζώων, σε σχέση με την προστασία των ιστών από τη δημιουργία εμφράκτων, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια χειρουργικής επέμβασης. Εκτός του ισχαιμικού preconditioning, έχει παρατηρηθεί ότι διάφορα περιεγχειρητικά φάρμακα, και κυρίως τα αναισθητικά, δρουν με παρόμοιους μηχανισμούς που ενεργοποιούν το preconditioning, χωρίς να είναι απαραίτητη η πρόκληση μικρο-ισχαιμικών επεισοδίων. Η διαδικασία αυτή αναφέρεται ως φαρμακολογικό preconditioning (pharmacological preconditioning), και πιθανολογείται ως πιο ασφαλής μέθοδος ενεργοποίησης του προαναφερθέντος κυτταροπροστατευτικού μηχανισμού. Πειράματα έχουν διεξαχθεί κυρίως σε μοντέλα συγκεκριμένων ειδών ζώων (σκύλος, χοίρος, επίμυς, κόνικλος) και ιδίως όσον αφορά το μυοκάρδιο, ενώ υπάρχουν λίγα δεδομένα σχετικά με την κλινική εφαρμογή στον άνθρωπο, η οποία αποτελεί και τον κύριο στόχο της έρευνας, προς το παρόν. Όμως τα δεδομένα που εξάγονται από τις πειραματικές μελέτες θα μπορούσαν πιθανώς να βρουν εφαρμογή και στην κτηνιατρική κλινική πράξη, ιδίως στα ζώα συντροφιάς. Το επίκεντρο της παρούσας εργασίας είναι η βιβλιογραφική ανασκόπηση των δεδομένων που υπάρχουν σχετικά με το ισχαιμικό preconditioning στα ερευνητικά μοντέλα ζώων, και των αντίστοιχων δεδομένων όσον αφορά την πρόκληση preconditioning με τη χρήση αναισθητικών φαρμάκων, προκειμένου να διατυπωθούν μερικές πιθανές εφαρμογές του preconditioning στην κτηνιατρική χειρουργική. ΙΣΧΑΙΜΙΚΟ PRECONDITIONING ΣΕ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Το φαινόμενο του ισχαιμικού preconditioning περιγράφηκε για πρώτη φορά στο μυοκάρδιο σκύλου το 1986 (Murry et al. 1986), όπου το μυοκάρδιο υποβλήθηκε σε 4 σύντομες περιόδους ισχαιμίας (με απολίνωση της περισπώμενης στεφανιαίας αρτηρίας) εναλλασσόμενες με 5λεπτες περιόδους επαναιμάτωσης, προτού υποβληθεί σε μια 40λεπτη ισχαιμική προσβολή. Το προκαλούμενο έμφρακτο στο μυοκάρδιο είχε έκταση μόνο 7%, από 30% της συνολικής έκτασης υπό κίνδυνο που είχε προκληθεί χωρίς preconditioning. 4

5 Ο μηχανισμός έχει διαπιστωθεί σε πληθώρα ειδών, όπως στον μυ, τον επίμυ, το ινδικό χοιρίδιο, τον κόνικλο, το πρόβατο, την όρνιθα, το σκύλο, το χοίρο, αλλά και (τουλάχιστον έμμεσα) τον άνθρωπο. 3 Έχει προταθεί ότι ο μηχανισμός αυτός ίσως αναπτύχθηκε κατά την εξέλιξη των ειδών, με στόχο να αυξήσει την κυτταρική επιβίωση σε συγκεκριμένους ιστούς υπό συνθήκες μειωμένης παροχής ενέργειας ή/και επαναλαμβανόμενων επιβλαβών ερεθισμάτων. 4 Ιστοί δράσης, μέθοδοι ενεργοποίησης και χρονικό περιθώριο προστασίας Η δράση του preconditioning έχει παρατηρηθεί σε διάφορους ιστούς, συμπεριλαμβανομένων του μυοκαρδίου, των νεφρών, του εντέρου, του εγκεφάλου, του ήπατος και των πνευμόνων. 4 Όσον αφορά τον καρδιακό ιστό, πέραν της πρόκλησης μικρο-ισχαιμικών επεισοδίων, υπάρχουν και άλλοι στρεσσογόνοι παράγοντες που ενεργοποιούν τον μηχανισμό του preconditioning, όπως η υποξία, η μηχανική έκταση του μυοκαρδίου, ηλεκτρικοί, χημικοί και θερμικοί παράγοντες, η άσκηση και οι ενδοτοξίνες. 8 Επίσης, σύντομα ισχαιμικά επεισόδια στους νεφρούς, το μεσεντέριο ή τους σκελετικούς μύες μπορούν να ενεργοποιήσουν το preconditioning στο μυοκάρδιο (απομακρυσμένο remote preconditioning), όπως και τοπική πρόκληση ισχαιμίας στο μυοκάρδιο μπορεί να συντελέσει στην προστασία του συνόλου του μυοκαρδίου (preconditioning από απόσταση - preconditioning at a distance). 3 Γενικότερα, οι ουσίες που πυροδοτούν τη διαδικασία του preconditioning είναι παράγοντες που απελευθερώνονται κατά την ισχαιμία και πιθανώς κατά την επαναιμάτωση, και που εν τέλει προκαλούν αλλαγές στα μυοκύτταρα ώστε να επιβιώσουν τα ισχαιμικά επεισόδια για περισσότερο χρονικό διάστημα. Τέτοιες πιθανές ουσίες θα μπορούσαν να είναι α) ουσίες που αυξάνονται κατά τη διάρκεια της ισχαιμίας, β) ουσίες που χορηγούνται στο μυοκάρδιο ή στις στεφανιαίες αρτηρίες χωρίς την πρόκληση ισχαιμίας, και που προκαλούν φαρμακολογικό preconditioning, γ) ουσίες για τις οποίες η χορήγηση αναστολέων αναιρεί την προστασία του υπάρχοντος preconditioning και δ) ουσίες των οποίων οι αναστολείς εμποδίζουν τη διαδικασία του ισχαιμικού preconditioning, εάν χορηγηθούν. Όσον αφορά τις φαρμακευτικές ουσίες που μιμούνται το ισχαιμικό preconditioning, εφ όσον αυτές δε χορηγούνται σε τοξικές δόσεις, έχουν λίγες παρενέργειες, και υπό την προϋπόθεση ότι δεν προκαλείται ταχυφυλαξία, μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να μειώσουν τις βλάβες που προκαλούνται από την ισχαιμία, όταν η περίοδος ισχιαμίας είναι προβλέψιμη και ελεγχόμενη. 8 Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι το preconditioning δεν προλαμβάνει τον κυτταρικό θάνατο και τη δημιουργία, κατά συνέπεια, εμφράκτου, αλλά τον καθυστερεί σημαντικά για ένα περιορισμένο χρονικό διάστημα (2-3 πρώτες ώρες υπό ισχαιμία). 3 Ενώ πολλαπλά σύντομα 5

6 ισχαιμικά επεισόδια μπορούν να έχουν αθροιστική δράση υπέρ της προστασίας των κυττάρων, υπερβολικός αριθμός τέτοιων ερεθισμάτων αναιρεί την προστατευτική δράση τους. Επίσης, έχει δειχθεί 11,12 ότι ένα σύντομο ισχαιμικό επεισόδιο μπορεί να είναι τόσο αποτελεσματικό όσο και πολλαπλά επεισόδια, αν και σε άλλη έρευνα 14 παρατηρήθηκε ότι ένα ισχαιμικό επεισόδιο πρόκλησης preconditioning μείωσε το έμφρακτο μόνο κατά 40% σε αντίθεση με 3 συνεχόμενα επεισόδια που προκάλεσαν μείωση σχεδόν ως και 100%. Εκτός της κυτταρικής προστασίας και της μείωσης του μεγέθους του προκαλούμενου εμφράκτου, το preconditioning βελτιώνει επίσης τη μετα-ισχαιμική λειτουργική ανάρρωση και μειώνει την παρουσία αρρυθμιών, όσον αφορά το μυοκάρδιο. 3 Στα περισσότερα είδη που έχουν μελετηθεί, το preconditioning δείχνει να παρουσιάζεται σε 2 φάσεις: μια οξεία ή πρώιμη φάση, όπου η καρδιοπροστασία διατηρείται για 1-3 ώρες, και μια καθυστερημένη φάση ή δεύτερο παράθυρο προστασίας (second window of protection - SWOP), το οποίο επανεμφανίζεται περίπου 24 ώρες από την οξεία φάση, και μπορεί να κρατήσει ως και 72 ώρες. 22 Παρ ολ αυτά, μερικές έρευνες 9 έχουν παρουσιάσει αρνητικά αποτελέσματα όσον αφορά το δεύτερο παράθυρο προστασίας, όπως πχ μία μελέτη στον κόνικλο (Tanaka et al. 1994) η οποία έδειξε ότι δεν υπήρξε δεύτερη φάση προστασίας 24 και 48 ώρες μετά, σε ζώα που είχαν υποβληθεί στην πρώιμη φάση του preconditioning. Παρόμοια αποτελέσματα έδωσαν 2 έρευνες σε χοίρους, όπου δεν παρατηρήθηκε προστασία στις 24 ώρες μετά το αρχικό preconditioning, και σε επίμυες, όπου δεν παρατηρήθηκε η καθυστερημένη φάση. Όμως δεν έχουν διελευκανθεί οι παράγοντες που μπορεί να απέτρεψαν την εμφάνιση του δεύτερου παραθύρου προστασίας, ενώ φαίνεται να υπεισέρχονται ποικίλες παράμετροι στις μετρήσεις των προκαλούμενων εμφράκτων, όπως ο χρόνος μετρήσεων μετά το πρώιμο preconditioning, και το μεγάλο χρονικό διάστημα πρόκλησης του κύριου ισχαιμικού επεισοδίου. 9 Παράγοντες επίδρασης στην αποτελεσματικότητα του preconditioning Πολλοί παράγοντες φαίνεται ότι μπορούν να επηρεάσουν τη διεξαγωγή του ισχαιμικού preconditioning. Η διαδικασία ενεργοποιείται με τη διαμεσολάβηση ποικίλων υποδοχέων του σαρκολήμματος, όπως η αδενοσίνη, οι υποδοχείς πουρίνης, η ενδοθηλίνη, η ακετυλοχολίνη, η βραδυκινίνη, οι κατεχολαμίνες και οι υποδοχείς οπιοειδών, των οποίων η σημασία στη διεργασία του preconditioning εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το είδος του ζώου και το ερέθισμα που προκαλεί το preconditioning. 22 Εκτός αυτού, έχει προταθεί ότι και τα ίδια τα ερεθίσματα πρέπει να φτάσουν έναν συγκεκριμένο ουδό προκειμένου το preconditioning να επιτύχει προστατευτική δράση (Downey et al. 1997). 6

7 Η ηλικία φαίνεται να επηρεάζει τη δυνατότητα εμφάνισης των ευεργετικών αποτελεσμάτων του preconditioning, τουλάχιστον όσον αφορά το ηλικιωμένο μυοκάρδιο. Μάλιστα, αναφέρθηκε ότι σε ηλικιωμένους επίμυες, τα ισχαιμικά επεισόδια είτε δε μείωσαν ουσιαστικά την αναμενόμενη επιφάνεια νέκρωσης, 26 είτε προκάλεσαν αυξημένη βλάβη στο μυοκάρδιο, αντί της αναμενόμενης προστασίας. 4 Οι μεταβολικές διαταραχές, όπως ο διαβήτης και η υπερχοληστερολαιμία, έχουν επίσης αρνητική επίδραση στο preconditioning. Σε κόνικλους που διατράφηκαν με τροφή πλούσια σε χοληστερόλη για περισσότερες από 4 εβδομάδες, παρατηρήθηκε ότι έχασαν τη δυνατότητα προστασίας από το preconditioning στο μυοκάρδιο. Η αυξημένη γλυκόζη ορού μπορεί επίσης να αναστείλει την ενεργοποίηση του ΚATP καναλιού, η οποία αποτελεί σημαντικό μέρος για τη διεξαγωγή ενός επιτυχούς preconditioning. Η διαδικασία του preconditioning φαίνεται να διεξάγεται επιτυχώς σε μη-ινσουλινοεξαρτώμενους διαβητικούς επίμυες, ενώ η πρόκληση φαρμακολογικού preconditioning σε διαβητικούς σκύλους (με ισοφλουράνιο) αναφέρθηκε να έχει μετριασμένα αποτελέσματα, σε σχετικά πρόσφατη έρευνα. 4,32 Η χρονική απόσταση μεταξύ πρόκλησης του ισχαιμικού preconditioning και του αναμενόμενου, μεγαλύτερης διάρκειας εμφρακτικού επεισοδίου παίζει ρόλο στην επιτυχή προστασία του μυοκαρδίου από το preconditioning. Πειράματα σε σκύλους έχουν δείξει, για παράδειγμα, ότι εάν ο χρόνος μεταξύ preconditioning και δημιουργίας εμφράκτου μεταβληθεί από 5-10 λεπτά σε 1-3 ώρες, το μυοκάρδιο «ξεχνά» ότι έχει υποστεί preconditioning και η όποια δυνατότητα προστασίας αναιρείται. 7,12 Εάν, παρ ολ αυτά η χρονική απόσταση αυξηθεί σε ώρες, τότε το προστατευτικό αποτέλεσμα επανεμφανίζεται με, αν και όχι τόσο εντυπωσιακή, μείωση του εμφράκτου. Το φαινόμενο αυτό έχει παρουσιαστεί με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα στα μυοκάρδια παραγωγικών ζώων. Τέλος, οι αλλαγές στο σχήμα, τη δομή, το μέγεθος και τη φυσιολογία του μυοκαρδίου μετά από τραυματισμό (cardiac remodeling) δίνουν ποικίλα αποτελέσματα όσον αφορά την αποτελεσματικότητα του preconditioning σε μοντέλα επίμυων με πειραματική πρόκληση υπερτροφίας στο μυοκάρδιο και σε knockout μύες με έντονη αθηροσκλήρυνση, το preconditioning είχε προστατευτικό αποτέλεσμα, ενώ σε πειραματικό μοντέλο σκύλων με υπερτροφία (αορτική στένωση), δεν υπήρξαν ευρήματα καρδιοπροστασίας μέσω του preconditioning. 4 7

8 ΑΝΑΙΣΘΗΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ ΚΑΙ PRECONDITIONING Όπως προαναφέρθηκε, preconditioning μπορεί να προκληθεί και με τη χορήγηση φαρμακευτικών ουσιών (φαρμακολογικό preconditioning), πιθανώς με μεγαλύτερη ασφάλεια και ιδίως όσον αφορά το μη υγιές μυοκάρδιο. Στις ομάδες των φαρμακευτικών ουσιών που έχει δειχθεί ότι ενεργοποιούν, ενισχύουν αλλά και αναστέλλουν το preconditioning ανήκουν και πολλά από τα αναισθητικά φάρμακα. Τα αναισθητικά φάρμακα δεν είναι απαραίτητο να χορηγηθούν απευθείας στη στεφανιαία κυκλοφορία και οι δόσεις για την πρόκληση preconditioning δεν είναι τοξικές (δόσεις χειρουργικής αναισθησίας) 4, ενώ το γεγονός ότι χορηγούνται κατά τη διάρκεια της χειρουγικής επέμβασης τους δίνει ένα επιπλέον πλεονέκτημα, ιδίως σε επεμβάσεις ασθενών με σημαντικά καρδιακά νοσήματα. Παρ ολ αυτά, ενδέχεται να υπάρχουν διαφορές μεταξύ preconditioning μέσω ισχαιμίας και μέσω αναισθητικών φαρμάκων, όσον αφορά τους μηχανισμούς ενεργοποίησης σε κυτταρικό επίπεδο, καθώς και την πιθανότητα ταυτόχρονης πρόκλησης βλάβης στον καρδιακό ιστό, οι οποίες βρίσκονται υπό έρευνα. 3 Σε πειραματικά μοντέλα ζώων, έχει παρατηρηθεί η ενεργοποίηση ή η ενίσχυση του preconditioning στον καρδιακό ιστό κυρίως από πτητικά αναισθητικά και οπιοειδή. Υπάρχουν όμως σημαντικές διαφορές μεταξύ αναισθητικών φαρμάκων, όσον αφορά τη δράση τους στη διεξαγωγή του preconditioning. Παραδείγματος χάριν, το αλοθάνιο φαίνεται να αναστέλει τη δράση του preconditioning που προκαλείται από υποξία, ενώ δεν είναι βέβαιο αν τα πτητικά αναισθητικά, σε αντίθεση με τα οπιοειδή 4 προκαλούν και την καθυστερημένη φάση preconditioning. Είναι, λοιπόν, ουσιώδες να αναφερθούν τα δεδομένα που γνωρίζουμε σχετικά με την επίδραση των διάφορων αναισθητικών φαρμάκων, εισπνευστικών και ενέσιμων, στο preconditioning. Εισπνευστικά αναισθητικά Οι περισσότερες έρευνες που έχουν διεξαχθεί σχετικά με το preconditioning και τα εισπνευστικά αναισθητικά αφορούν το ισοφλουράνιο, και δευτερευόντως το σεβοφλουράνιο, το ενφλουράνιο και το αλοθάνιο. Πέραν του μυοκαρδίου, η προστατευτική δράση των εισπνευστικών αναισθητικών έχει μελετηθεί και όσον αφορά την ισχαιμία του εγκεφάλου. Σε συμφωνία με τα δεδομένα για το μυοκάρδιο, πειράματα σε μοντέλα επίμυων έχουν δείξει ότι το είδος, η δόση, ο χρόνος και η διάρκεια χορήγησης των εισπνευστικών αναισθητικών σε σχέση με τη βαρύτητα της εγκεφαλικής ισχαιμίας, αποτελούν βασικές παραμέτρους όσον αφορά το προστατευτικό αποτέλεσμα. 1 Η προκαλούμενη από τα εισπνευστικά αναισθητικά υπόταση 8

9 φαίνεται να μην επηρεάζει το μέγεθος του προκαλούμενου εμφράκτου, όπως έδειξαν οι Piriou et al. (2002) σε συμφωνία με τους Cope et al. (1997). Ισοφλουράνιο Αρκετές μελέτες 2,3,13,14,15,16,17,20,29 έχουν δείξει ή αναφέρει ότι το ισοφλουράνιο σε αναισθητικές δόσεις μιμείται το ισχαιμικό preconditioning στο μυοκάρδιο και μειώνει την έκταση του προκαλούμενο εμφράκτου, εάν χορηγηθεί πριν την πρόκληση ισχαιμικού επεισοδίου στον καρδιακό ιστό. Σε μία έρευνα, 2 παρατηρήθηκε ότι η αγωγή με ισοφλουράνιο σε δόσεις που χρησιμοποιούνται κλινικά στον κόνικλο (1.1% = 0,5-0.6 MAC) πριν το ισχαιμικό επεισόδιο, ενεργοποίησε τη διαδικασία του preconditioning, η οποία διατηρήθηκε ενεργή για τουλάχιστον 15 λεπτά. Εισπνοή 1.1% τελο-εκπνευστικού ισοφλουράνιου για 15 λεπτά προκάλεσε μείωση κατά 30% του εμφράκτου, σε σύγκριση με το μέγεθος του εμφράκτου που παρουσίασε η ομάδα ελέγχου (στην οποία δε χορηγήθηκε ισοφλουράνιο). Παρ ολ αυτά, η αγωγή με ισοφλουράνιο δεν είχε τα ίδια αποτελέσματα με το ισχαιμικό preconditioning, το οποίο προκάλεσε μείωση της επιφάνειας εμφράκτου ως και 74%. Η συγκεκριμένη έρευνα, όμως, χρησιμοποιούσε και προποφόλη στο αναισθητικό πρωτόκολλο, της οποίας η χορήγηση διακοπτόταν κατά τη διάρκεια χορήγησης του ισοφλουρανίου στα ζώα για την αποφυγή πρόκλησης σημαντικής υπότασης, σε αντίθεση με τις άλλες ομάδες ζώων του πειράματος (ελέγχου και ισχαιμικού preconditioning), γεγονός που παραπέμπει στην περαιτέρω εξέταση των αποτελεσμάτων του πειράματος. Σε μοντέλο σκύλων με πρόκληση τοπικής ισχαιμίας στο μυοκάρδιο, 3 σημειώθηκε δοσοεξαρτώμενη προστασία του μυοκαρδίου με τη χρήση ισοφλουράνιου, όπου 0.25 MAC (0.3 vol/vol %) ήταν αρκετά για να μειώσουν το μέγεθος του προκαλούμενου εμφράκτου. Ένα ενδιαφέρον στοιχείο στην έρευνα αυτή ήταν ότι η παρεχόμενη προστασία από το ισοφλουράνιο σε χαμηλές τιμές MAC ήταν εξαρτώμενη της ύπαρξης παράπλευρης κυκλοφορίας, ενώ η εξάρτηση αυτή δεν υπήρχε σε υψηλότερες τιμές MAC. Παρόμοια αποτελέσματα στηρίζει και η έρευνα από τους Kehl et al. (2002), οι οποίοι έδειξαν ότι δόσεις ισοφλουράνιου τόσο χαμηλές όσο 0.25 MAC σε σκύλους ήταν ικανές να ενεργοποιήσουν το φαρμακολογικό preconditioning, και ότι δόσεις ισοφλουράνιου υψηλότερες των MAC έχουν καλύτερη αποτελεσματικότητα στην προστασία του μυοκαρδίου υπό συνθήκες χαμηλής παράπλευρης κυκλοφορίας αίματος. 9

10 Στους παράγοντες ελάττωσης της θετικής επίδρασης του ισοφλουράνιου στο μυοκάρδιο έχουν καταγραφεί το γήρας και ο διαβήτης, τα οποία φαίνεται ότι μπορούν να μετριάσουν την προστασία που παρέχει το preconditioning μέσω χορήγησης ισοφλουράνιου. Αντίθετα, αύξηση της επίδρασης του ισοφλουράνιου μπορεί να συμβεί σε συνδυασμό με τη χρήση προποφόλης 17 ή μορφίνης 20. Όσο αφορά τον εγκέφαλο, οι μελέτες που έχουν γίνει αφορούν κυρίως τρωκτικά και πειραματικά μοντέλα πρόκλησης εγκεφαλικής ισχαιμίας, ενώ δεν υπάρχουν αρκετά δεδομένα για γυρεγκέφαλα ζώα σε επίπεδο πρωτευόντων, εξαιρουμένου του ανθρώπου. 1 Στα τρωκτικά, η διεξαγωγή preconditioning με ισοφλουράνιο ως και 24 ώρες πριν την πρόκληση μόνιμης ή παροδικής εστιακής εγκεφαλικής ισχαιμίας, είχε ως αποτέλεσμα σημαντική μείωση της εγκεφαλικής βλάβης, ενώ σε πειραματική πρόκληση καρδιακής ανακοπής σε σκύλο, προηγούμενη αγωγή με ισοφλουράνιο μείωσε σε ικανοποιητικό βαθμό τα νευρολογικά ελλείμματα 20 ώρες μετά το ισχαιμικό επεισόδιο. 1 Επίσης, η πρόκληση preconditioning με ισοφλουράνιο 24 ώρες πριν από ένα επεισόδιο υποξίας/ισχαιμίας σε νεογέννητους θηλυκούς και αρσενικούς επίμυες, μείωσε την απώλεια και την βλάβη στα εγκεφαλικά κύτταρα (Zhao and Zuo, 2004). Όμως είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι σε μία έρευνα που αφορούσε το preconditioning με ισοφλουράνιο πριν από παροδικές εστιακές εγκεφαλικές ισχαιμίες σε μύες, παρατηρήθηκε το προστατευτικό φαινόμενο σε νεαρούς και μεσήλικες αρσενικούς μύες, αλλά όχι σε θηλυκούς (όπου σε μερικούς σημειώθηκε και επιδείνωση της εγκεφαλικής βλάβης), το οποίο γεννά την ερώτηση του εάν το φύλο έχει σημασία κατά την ανταπόκριση στο preconditioning με ισοφλουράνιο (Murphy et al, 2006). Σεβοφλουράνιο Τα πειραματικά αποτελέσματα σχετικά με το σεβοφλουράνιο και τη δυνατότητα πρόκλησης preconditioning είναι ποικίλα. Σε έρευνα που έγινε σε σκύλους από τους Toller et al. (1999), παρατηρήθηκε ότι το σεβοφλουράνιο ενεργοποιούσε τη διαδικασία του preconditioning στο μυοκάρδιο, μειώνοντας το μέγεθος του προκαλούμενου εμφράκτου, πιθανώς μέσω της μείωσης του καρδιακού ρυθμού και της συσπαστικότητας του μυοκαρδίου, και έτσι της μεταβολής στις σχέσεις προσφοράς-ζήτησης οξυγόνου από το μυοκάρδιο (συγκεκριμένα μέσω της ενεργοποίησης των ΚATP καναλιών). Επίσης, έδειξαν ότι το σεβοφλουράνιο οδηγούσε στη μείωση του ουδού για την πρόκληση ισχαιμικού preconditioning ανεξάρτητα του επιπέδου παράπλευρης κυκλοφορίας του αίματος, ενώ διακοπή χορήγησής του 30 λεπτά πριν από έναν αποκλεισμό διαρκείας της στεφανιαίας κυκλοφορίας δεν προκαλούσε προστασία του μυοκαρδίου, αλλά μείωνε το χρόνο που χρειάζονται τα μικρο-ισχαιμικά ερεθίσματα για να προκαλέσουν καρδιοπροστατευτική δράση. 10

11 Αντίθετα, στην έρευνα των Piriou et al. (2002) σε κόνικλους παρατηρήθηκε ότι 30λεπτη χορήγηση 1 MAC σεβοφλουράνιου πριν την πρόκληση εμφράκτου, ακολουθούμενη από 15 λεπτά απομάκρυνσης του αναισθητικού, δεν είχε καμία επίδραση όσον αφορά τη μείωση του προκαλούμενου εμφράκτου, ενώ η ίδια χορήγηση αμέσως πριν την πρόκληση εμφράκτου οδηγούσε στη μείωση του μεγέθους του. Μείωση παρατηρήθηκε επίσης και σε συνδυασμό δίλεπτης ισχαιμίας μετά τη χορήγηση σεβοφλουρανίου για 30 λεπτά και απομάκρυνση του αναισθητικού για 30 λεπτά μετά. Στα συμπεράσματα της έρευνας αναφέρθηκε ότι το σεβοφλουράνιο πιθανώς αδυνατεί να προκαλέσει φαρμακολογικό preconditioning. Στα ισχαιμικά επεισόδια του εγκεφάλου, οι Payne et al (2005) έδειξαν ότι το preconditioning με σεβοφλουράνιο 15 λεπτά ή 24 ώρες πριν ένα γενικευμένο επεισόδιο εγκεφαλικής ισχαιμίας, μείωσε την εγκεφαλική βλάβη σε δοκιμές σε επίμυες. 1 Άλλα εισπνευστικά αναισθητικά (αλοθάνιο, ενφλουράνιο, δεσφλουράνιο) Υπάρχουν λίγα στοιχεία σχετικά με αυτά τα εισπνευστικά αναισθητικά, τα οποία όμως δείχνουν ότι προστατεύουν το μυοκάρδιο κατά τα ισχαιμικά επεισόδια. 13,29 Στην έρευνα των Piriou et al. (2002), το δεσφλουράνιο φάνηκε να έχει τα καλύτερα αποτελέσματα σχετικά με την προστασία του μυοκαρδίου, σε σύγκριση με το ισοφλουράνιο, το αλοθάνιο και το σεβοφλουράνιο. Όσον αφορά το αλοθάνιο και την εγκεφαλική ισχαιμία, οι Kapinya et al (2002) παρατήρησαν ότι μία 3ωρη αγωγή με 1.2% (1 MAC) αλοθάνιο σε αρσενικούς επίμυες 24 ώρες πριν την πρόκληση μόνιμου ισχαιμικού επεισοδίου στον εγκέφαλο, μείωσε τον όγκο του εμφράκτου που προκλήθηκε, σε σχέση με επίμυες που δεν έλαβαν αγωγή. Σε ένα μοντέλο παροδικής εστιακής εγκεφαλικής ισχαιμίας σε αρσενικούς επίμυες, 1 ώρα έκθεσης σε 1% to 2% αλοθάνιο μετρίαζε τον όγκο του εμφράκτου σε σύγκριση με τη χορήγηση προποφόλης (10 mg/kg bolus, έγχυση 30 mg/kg ανά ώρα), ενώ δεν παρατηρήθηκαν διαφορές στο μέγεθος του εμφράκτου μεταξύ των ομάδων με αγωγή αλοθάνιου προποφόλης, όταν η έκθεση στα αναισθητικά φάρμακα πριν την ισχαιμία αυξήθηκε σε 8 ώρες (Bhardwaj et al, 2001). Ενέσιμα αναισθητικά Τα περισσότερο μελετημένα ενέσιμα αναισθητικά σχετικά με το φαρμακολογικό preconditioning είναι η κεταμίνη, τα οπιοειδή, και δευτερεύοντως η προποφόλη και η 11

12 θειοπεντόνη. Παρ ολ αυτά, τα δεδομένα σχετικά με την επίδρασή τους στο μηχανισμό προστασίας των ιστών από την ισχαιμία δεν είναι τόσο πολυπληθή όσο στα εισπνευστικά αναισθητικά, πιθανώς γιατί έχει παρατηρηθεί καλύτερη δράση των εισπνευστικών αναισθητικών σε σχέση με αρκετά κοινά ενέσιμα αναισθητικά (πεντοβαρβιτάλη, ξυλαζίνηκεταμίνη), όσον αφορά το preconditioning. 29 Κεταμίνη Έχει δειχθεί ότι η κεταμίνη εμποδίζει την πυροδότηση του preconditioning, 13,18 αλλά η επίδραση αυτή εξαρτάται από τα εναντιομερή της χημικής ένωσης. 19 Οι Müllenheim et al (2001) έδειξαν ότι μία bolus δόση κεταμίνης στον κόνικλο δεν επιτρέπει τη διεξαγωγή του preconditioning, αλλά η S(1)-κεταμίνη δεν προκαλεί το ίδιο φαινόμενο. Οι Molojavyi et al. (2001) έδειξαν επίσης ότι το R(2)-ισομερές της κεταμίνης εμποδίζει τα καρδιοπροστατευτικά αποτελέσματα του ισχαιμικού preconditioning στο απομονωμένο μυοκάρδιο επίμυων, όμως τα in vitro αποτελέσματα πιθανώς δεν αντανακλούν την πολυπλοκότητα της κατάστασης σε in vivo συνθήκες. Αντίστοιχα, οι Zaugg et al. (2003) αναφέρουν ότι, στον κόνικλο, η ρακεμική κεταμίνη, αλλά όχι το στερεοϊσομερές S-κεταμίνη, εμποδίζουν τόσο το πρώιμο όσο και το καθυστερημένο preconditioning. Οπιοειδή Η προστατευτική δράση των ενδογενών οπιοειδών ενάντια στις βλάβες από ισχαιμία και υποξία είναι γνωστή από τη δραστηριότητά τους κατά τη χειμερία νάρκη. 27 Έχει δειχθεί σε διάφορα μοντέλα ζώων ότι η ενεργοποίηση υποδοχέων των οπιοειδών προστατεύει τα κύτταρα από καταστάσεις υποξίας, όπως συμβαίνει κατά τη διάρκεια επεισοδίων ισχαιμίας-επαναιμάτωσης, τόσο στο μυοκάρδιο όσο και στο κεντρικό νευρικό σύστημα, το έντερο και τους σκελετικούς μύες. Η ικανότητα των οπιοειδών να εισάγουν τους ιστούς σε κατάσταση preconditioning έχει παρουσιαστεί σε διάφορες εργασίες 13,20,21,22,27, όπως για παράδειγμα των Zhang et al. (2005), όπου η χορήγηση τριών 5λεπτων κύκλων ρεμιφεντανύλης με εναλλασσόμενα 5λεπτα διαστήματα επαναιμάτωσης σε επίμυες, επιτύγχανε μείωση του εμφράκτου στο μυοκάρδιο, και άρα καρδιοπροστασία και δράση παρόμοια αυτής του ισχαιμικού preconditioning. Παρατηρήθηκε, επίσης, ότι και η συστηματική χορήγηση ρεμιφεντανύλης είχε τα ίδια καρδιοπροστατευτικά αποτελέσματα. Οι Schultz et al. (1997) παρουσίασαν αποτελέσματα σε επίμυες σχετικά με τη χρήση μορφίνης για preconditioning, όπου πραγματοποίησαν 3 σύντομες 12

13 εγχύσεις μορφίνης (100 μg/kg i.v.) σε εναλλαγή με 5λεπτες περιόδους απομάκρυνσης του οπιοειδούς, πριν από μία 30λεπτη περίοδο ισχαιμίας και στη συνέχεια 2ωρη επαναιμάτωση. Η μείωση του εμφράκτου ήταν σχεδόν τόση όση στην προστασία που παρατηρήθηκε μετά από ισχαιμικό preconditioning. 22 Οι Peart and Gross (2004) αναφέρουν ότι χρόνια έκθεση σε οπιοειδή οδήγησε τους μύες ενός πειράματος σε έναν προστατευτικό φαινότυπο σημαντικής αντίστασης των κυττάρων στην ισχαιμική βλάβη, ο οποίος παρέμενε τουλάχιστον 48 ώρες μετά τη διακοπή χορήγησης των οπιοειδών. Το χρόνιο αυτό πρωτόκολλο preconditioning με οπιοειδή ήταν εξίσου δραστικό σε ηλικιωμένους μύες, αντίθετα με το μη επιτυχές άμεσο preconditioning σε μύες αυτής της ηλικίας. Ακόμη, δεδομένα από τους Ludwig et al. (2003) υποστηρίζουν ότι η συνδυαστική δράση μορφίνης και ισοφλουράνιου ενισχύει σημαντικά την προστασία του μυοκαρδίου από τα έμφρακτα στους επίμυες, σε σχέση με την ατομική δράση του καθενός από τα δύο αυτά αναισθητικά. Άλλα ενέσιμα αναισθητικά (προποφόλη, θειοπεντόνη) Στη δημοσίευση των Huang et al. (2011) αναφέρεται ότι αγωγή με υψηλές δόσεις προποφόλης σε ασθενείς που υποβάλλονται σε χειρουργική αορτοστεφανιαίας παράκαμψης (CABG - coronary artery bypass graft) μετριάζει τις βλάβες στο μυοκάρδιο από περιόδους ισχαιμίαςεπαναιμάτωσης, πιθανώς λόγω των αντιοξειδωτικών ιδιοτήτων του αναισθητικού αυτού. Όσον αφορά τη θειοπεντόνη, παρ ότι αναστέλλει τα κανάλια ΚATP σε απομονωμένα κύτταρα, φαίνεται αυτή της η δράση να μην εμποδίζει την καρδιοπροστατευτική ιδιότητα του ισχαιμικού preconditioning, σε πείραμα που διεξάχθηκε σε απομονωνομένο μυοκάρδιο επίμυος. Η ενεργοποίηση των καναλιών ΚATP αποτελεί σημαντική οδό για την εμφάνιση του προστατευτικού φαινομένου κατά το ισχαιμικό preconditioning. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ Αν και η κλινική εφαρμογή απέχει αρκετά από τις πειραματικές δοκιμές σε μοντέλα ζώων, υπάρχουν σημαντικά δεδομένα που μπορούν να υποστηρίξουν ότι μερικά αναισθητικά φάρμακα, ιδίως τα εισπνευστικά και τα οπιοειδή, μπορούν να επιφέρουν προστατευτικές 13

14 ιδιότητες στο μυοκάρδιο, και πιθανώς σε άλλα όργανα τα οποία πλήττονται από ισχαιμικά επεισόδια. Αν και η έρευνα κατευθύνεται κυρίως προς την εφαρμογή στον άνθρωπο, δεν θα πρέπει να παραβλεφθεί η πιθανή αξιοποίηση των αποτελεσμάτων στην κλινική κτηνιατρική πράξη. Ήδη τα ερευνητικά πωτόκολλα πραγματοποιούνται πάνω σε μοντέλα ζώων, τα οποία αποτελούν κυρίως ζώα συντροφιάς, όπως ο σκύλος και ο κόνικλος, και άρα τα δεδομένα τους μπορούν πιθανώς να δοκιμαστούν κλινικά με μεγαλύτερη ευκολία στα ζώα αυτά. Μιας και το preconditioning με αναισθητικά φάρμακα αφορά κυρίως σε καταστάσεις χειρουργικής επέμβασης, είναι μάλλον προφανές ότι η οποιαδήποτε χρήση του preconditioning θα μπορεί να βρει εφαρμογή στα ζώα συντροφιάς, στα οποία διεξάγονται χειρουργικές επεμβάσεις, σε αντίθεση με τα παραγωγικά ζώα τα οποία συνήθως αξιοποιούνται, ή οι χειρουργικές επεμβάσεις ρουτίνας δε συμβαίνουν υπό γενική αναισθησία. Το γεγονός ότι οι περισσότερες έρευνες επικεντρώνονται στην προστασία του μυοκαρδίου και του εγκεφάλου, μας επιτρέπει να θεωρήσουμε ότι το preconditioning θα ήταν χρήσιμο σε ζώα συντροφιάς όπως ο σκύλος και η γάτα, στα οποία πραγματοποιείται σε μεγαλύτερο ποσοστό χειρουργική της καρδιάς μιας και υπάρχει ευρύτερη μελέτη των καρδιολογικών παθήσεων, όπως επίσης και προσκόμιση περιστατικών με κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις και πιθανή ισχαιμία του εγκεφάλου. Δεν είναι σύνηθες να προσκομίζονται άλλα ζώα συντροφιάς, όπως οι επίμυες, οι μύες και οι κόνικλοι, για αντιμετώπιση περιστατικών που αφορούν τον εγκέφαλο ή την καρδιά, τουλάχιστον σε χειρουργικό επίπεδο ή ως επείγοντα περιστατικά. Έτσι, το preconditioning ιδίως με αναισθητικά φάρμακα θα μπορούσε να βρει εφαρμογή σε σκύλους και γάτες που προσκομίζονται με καρδιολογικά περιστατικά, όπως υπερτροφική ή διατατική μυοκαρδιοπάθεια, αορτική στένωση ή καρδιακή ανεπάρκεια, αλλά και σε ζώα που εισάγονται στην εντατική μετά από τραυματισμό του κεντρικού νευρικού συστήματος ή μετά πχ από έντονες επιληπτικές κρίσεις ή πρόσληψη ουσιών τοξικών για το κεντρικό νευρικό σύστημα καταστάσεις, δηλαδή, στις οποίες ο εγκέφαλος μπορεί να υποστεί ισχαιμικά επεισόδια. Δεν πρέπει να παραληφθεί ότι η ίδια η διαδικασία αναισθησίας και χειρουργικής επέμβασης δημιουργεί το ρίσκο επεισοδίων εγκεφαλικής ισχαιμίας, 1 οπότε η επιλογή αναισθητικών φαρμάκων με προστατευτικές για τον εγκέφαλο ιδιότητες θα ήταν επιθυμητή, ειδικά σε περιστατικά με σοβαρές παθήσεις και υψηλό κίνδυνο ισχαιμικών επεισοδίων. Σε συνθήκες εκτός χειρουργείου, τα οπιοειδή φάρμακα χρησιμοποιούνται ήδη στην αναλγησία, μεταξύ άλλων ειδών, του σκύλου και της γάτας, οπότε η χρόνια προστατευτική ιδιότητα που εμφανίζουν μπορεί να αξιοποιηθεί στα προαναφερθέντα περιστατικά, ως πχ ασπίδα προστασίας μετεγχειρητικά σε ένα περιστατικό χειρουργικής της καρδιάς, ή σε ένα ζώο που προσκομίστηκε με status epilepticus, μετά την επείγουσα αντιεπιληπτική αγωγή. 14

15 Οι δόσεις, οι χρόνοι χορήγησης, η συνδυαστική δράση των αναισθητικών φαρμάκων και η διαφορετική δράση ανάλογα την κλινική και φυσική κατάσταση του ζώου, είναι ακόμα πεδία που πρέπει να αποσαφηνιστούν. Παρ ολ αυτά, η ιδέα της κλινικής εφαρμογής του αναισθητικού preconditioning στα ζώα συντροφιάς φαίνεται να έχει βάση τόσο όσον αφορά τα προστατευτικά αποτελέσματα που έχουν δειχθεί στα διάφορα είδη ζώων, όσο και στο ότι υπάρχουν όντως περιστατικά, τα οποία μάλιστα δεν είναι τόσο σπάνια, στα οποία το preconditioning θα μπορούσε να εφαρμοστεί και να βελτιώσει την πρόγνωση των ασθενών ζώων. 15

16 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Kitano H, Kirsch JR, Hurn PD, Murphy SJ. Inhalational anesthetics as neuroprotectants or chemical preconditioning agents in ischemic brain. J Cereb Blood Flow Metab. 2007;27: Cason B. A., Gamperl A. K., Slocum R. E., Hickey R. F. (1997). Anesthetic-induced preconditioning: previous administration of isoflurane decreases myocardial infarct size in rabbits. Anesthesiology 87, Zaugg M, Lucchinetti E, Uecker M, Pasch T, Schaub MC. Anaesthetics and cardiac preconditioning. Part I. Signalling and cytoprotective mechanisms. Br J Anaesth. 2003;91: Zaugg M, Lucchinetti E, Garcia C, Pasch T, Spahn DR, Schaub MC. Anaesthetics and cardiac preconditioning. Part II. Clinical implications. Br J Anaesth. 2003;91: Toller WG, Kersten JR, Pagel PS, Hettrick DA, Warltier DC (1999) Sevoflurane reduces myocardial infarct size and decreases the time threshold for ischemic preconditioning in dogs. Anesthesiology 91: Molojavyi A, Preckel B, Comfére T, Müllenheim J, Thämer V, Schlack W. Effects of ketamine and its isomers on ischemic preconditioning in the isolated rat heart. Anesthesiology. 2001;94: Parratt JR. Protection of the heart by ischaemic preconditioning: mechanisms and possibilities for pharmacological exploitation. Trends in Pharmacological Sciences. 1994;15(1): Yellon DM, Downey JM. Preconditioning the myocardium: from cellular physiology to clinical cardiology. Physiol Rev. 2003;11(4): Yellon DM, Baxter GF, Garcia-Dorado D, Heusch G, Sumeray MS. Ischaemic preconditioning: present position and future directions. Cardiovascular Research. 1998;37: Murry CE, Jennings RB, Reimer KA. Preconditioning with ischemia: a delay of lethal cell injury in ischemic myocardium. Circulation. 1986;11(5): Li GC, Vasquez JA, Gallagher KP, Lucchesi BR. Myocardial protection with preconditioning. Circulation 1990;82: Kloner RA, Jennings RB. Consequences of brief ischemia: Stunning, preconditioning, and their clinical implications: part 2. Circulation. 2001;104: Piriou V, Chiari P, Lhuillier F. et al. Pharmacological preconditioning: Comparison of desflurane, sevoflurane, isoflurane and halothane in rabbit myocardium. Br J Anaesth. 2002;89: Kehl F, Krolikowski JG, Mraovic B, Pagel PS, Warltier DC, Kersten JR. Is isoflurane-induced preconditioning dose related? Anesthesiology. 2002;96(3): Tanaka K, Weihrauch D, Kehl F, Ludwig LM, LaDisa JF, et al. (2002) Mechanism of preconditioning by isoflurane in rabbits: a direct role for reactive oxygen species. Anesthesiology 97: Belhomme D, Peynet J, Louzy M, et al. Evidence for preconditioning by isoflurane in coronary artery bypass graft surgery. Circulation 1999;100:II Huang Z, Zhong X, Irwin MG, Ji S, Wong GT, Liu Y, Xia Z, Finegan BA, Xia Z. Synergy of isoflurane preconditioning and propofol postconditioning reduces myocardial reperfusion injury in patients. Clin Sci. 2011;121: Han J, Kim N, Joo H, Kim E. Ketamine abolishes ischemic preconditioning through inhibition of K ATP channels in rabbit hearts. American Journal of Physiology. 2002;283(1):H13 H21. 16

17 19. Mullenheim J, Frassdorf J, Preckel B, Thamer V, Schlack W Ketamine, but not S(+)- ketamine, blocks ischemic preconditioning in rabbit hearts in vivo. Anesthesiology 94: Ludwig LM, Patel HH, Gross GJ, Kersten JR, Pagel PS, Warltier DC. Morphine enhances pharmacological preconditioning by isoflurane: role of mitochondrial K(ATP) channels and opioid receptors. Anesthesiology. 2003;98: Peart JN, Gross ER, Gross GJ. Opioid-induced preconditioning: recent advances and future perspectives. Vascul Pharmacol. 2005;13(5 6): Gross GJ. Role of opioids in acute and delayed preconditioning. J Mol Cell Cardiol. 2003;35(7): Schott RJ, Rohmann S, Braun ER, Schaper W. Ischemic preconditioning reduces infarct size in swine myocardium. Circulation Research. 1990;66(4): Ytrehus K, Liu Y, Downey JM. Preconditioning protects ischemic rabbit heart by protein kinase C activation. Am J Physiol. 1994;266(3 Pt 2):H1145 H Liu GS, Thornton J, Van Winkle DM, et al. Protection against infarction afforded by preconditioning is mediated by A1 adenosine receptors in rabbit heart. Circulation. 1991;84: Fenton RA, Dickson EW, Meyer TE, et al. Aging reduces the cardioprotective effect of ischemic preconditioning in the rat heart. J Mol Cell Cardiol. 2000;32: Zhang Y, Irwin MG, Wong TM, Chen M, Cao CM. Remifentanil preconditioning confers cardioprotection via cardiac kappa- and delta-opioid receptors. Anesthesiology. 2005;102: Müllenheim J, Molojavyi A, Preckel B, Thämer V, Schlack W. Thiopentone does not block ischemic preconditioning in the isolated rat heart. Can J Anaesth. 2001;48: Cope DK, Impastato WK, Cohen MV, Downey JM Volatile anesthetics protect the ischemic rabbit myocardium from infarction. Anesthesiology 86: Tanaka M, Fujiwara H, Yamasaki K, Miyamae M, Yokota R, Hasegawa K, Fujiwara T, Sasayama S. Ischemic preconditioning elevates cardiac stress protein but does not limit infarct size 24 or 48 h later in rabbits. Am J Physiol 1994;267:H Downey JM, Cohen MV. Signal transduction in is- to preconditioning stimuli, such as bradykinin, an- chemic preconditioning. Adv Exp Med Biol 1997;430: Tanaka K, Kehl F, Gu W, et al. Isofurane-induced preconditioning is attenuated by diabetes. Am J Physiol Heart Circ Physiol 2002; 282: H Zhao P, Zuo Z (2004) Isoflurane preconditioning induces neuroprotection that is inducible nitric oxide synthasedependent in neonatal rats. Anesthesiology 101: Murphy SJ, Kitano H, Hurn PD (2006) Isoflurane preconditioning in experimental stroke is gender-specific in young and middle-aged mice. Program No Neuroscience Meeting Planner. Atlanta, GA: Society for Neuroscience. Online 35. Kapinya KJ, Lowl D, Futterer C, Maurer M, Waschke KF, Isaev NK, Dirnagl U (2002a) Tolerance against ischemic neuronal injury can be induced by volatile anesthetics and is inducible NO synthase dependent. Stroke 33: Bhardwaj A, Castro III AF, Alkayed NJ, Hurn PD, Kirsch JR (2001) Anesthetic choice of halothane versus propofol: impact on experimental perioperative stroke. Stroke 32: Schultz JJ, Hsu AK, Gross GJ. Ischemic preconditioning and morphine-induced cardioprotection involve the delta-opioid receptor in the intact rat heart. J Mol Cell Cardiol 1997;29:

18 38. Peart, J.N., Gross, G.J., 2004b. Morphine-tolerant mice exhibit a profound and persistent cardioprotective phenotype. Circulation 109, Peart, J.N., Gross, G.J., 2004c. Chronic exposure to morphine produces a marked cardioprotective phenotype in aged mouse hearts. Exp. Gerontol. 39 (7),

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Από την καρδιοπνευμονική στην καρδιοεγκεφαλική αναζωογόνηση ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Μαρία Ι. Σεφέρου Ειδικευόμενη Καρδιολογίας Σισμανόγλειο Γ.Ν.Α. ΑΝΑΚΟΠΗ Ηλεκτρική Φάση Κυκλοφορική Φάση Μεταβολική Φάση ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση There are no translations available. Γιώργος Κολιός Καρδιολόγος Οι ασθενείς με συγκοπή αποτελούν το 2% των επισκέψεων στα τμήματα έκτακτων περιστατικών. Η ετήσια επίπτωση συγκοπτικών επεισοδίων στα ηλικιωμένα

Διαβάστε περισσότερα

Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης

Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης Ποια στοιχεία σχετικά με την κατάσταση της υγείας του ασθενή μας δίνει η δοκιμασία κόπωσης; Η δοκιμασία κόπωσης σε τάπητα χρησιμοποιείται κυρίως ως αναίμακτη

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14 Αγγειοπλαστική Bypass Η αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νόσων περιλαμβάνει: φαρμακευτική αγωγή συστάσεις για αλλαγές στον τρόπο ζωής και τις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΕΝΗΣ ΑΤΡΗΣΙΑ ΤΟΥ ΣΤΕΛΕΧΟΥΣ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΗΣ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑΣ ΑΡΤΗΡΙΑΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΑ ΑΣΘΕΝΗ: ΜΙΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΣΠΑΝΙΑ ΑΝΩΜΑΛΙΑ

ΣΥΓΓΕΝΗΣ ΑΤΡΗΣΙΑ ΤΟΥ ΣΤΕΛΕΧΟΥΣ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΗΣ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑΣ ΑΡΤΗΡΙΑΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΑ ΑΣΘΕΝΗ: ΜΙΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΣΠΑΝΙΑ ΑΝΩΜΑΛΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗΣ ΑΤΡΗΣΙΑ ΤΟΥ ΣΤΕΛΕΧΟΥΣ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΗΣ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑΣ ΑΡΤΗΡΙΑΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΑ ΑΣΘΕΝΗ: ΜΙΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΣΠΑΝΙΑ ΑΝΩΜΑΛΙΑ X. ΓΡΑΪΔΗΣ, Δ. ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ, Β. ΚΑΡΑΣΑΒΙΔΗΣ, Ε. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΥ, Γ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ, Θ. ΜΠΙΤΣΗΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ Guidelines of American Heart Association/American Stroke Association 2013 EFNS Guidelines 2011 Royal College of Physicians National Clinical Guidelines

Διαβάστε περισσότερα

Μυϊκή Βλάβη, Οξειδωτικό στρες, αντιοξειδωτικά και άσκηση

Μυϊκή Βλάβη, Οξειδωτικό στρες, αντιοξειδωτικά και άσκηση Μυϊκή Βλάβη, Οξειδωτικό στρες, αντιοξειδωτικά και άσκηση Μυϊκή συστολή Αδυναμία δεσμίνης να δεχτεί την πίεση στην οποία υποβάλλεται ο μυς Χρονική σειρά γεγονότων στη μυϊκή βλάβη Proposed mechanism of

Διαβάστε περισσότερα

Το Xarelto είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ριβαροξαβάνη. Διατίθεται σε μορφή δισκίων (2,5, 10, 15 και 20 mg).

Το Xarelto είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ριβαροξαβάνη. Διατίθεται σε μορφή δισκίων (2,5, 10, 15 και 20 mg). EMA/230698/2013 EMEA/H/C/000944 Περίληψη EPAR για το κοινό ριβαροξαβάνη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ.

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. 314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΥΪΚΗΣ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑΣ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΧΡΟΝΙΑ Ή ΜΟΝΙΜΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΜΥΪΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

ΤΟ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΟ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΜΙΑ ΒΡΑΔΙΑ ΣΤΑ ΕΠΕΙΓΟΝΤΑ... «Ήταν μια χαρά μέχρι πριν από 1 ώρα» σας λέει με αγωνία η κόρη του 68χρονου που έχει έρθει στα επείγοντα όπου εργάζεστε.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Αθανάσιος Φ. Χαραλαμπόπουλος Β Καρδιολογικό Τμήμα, Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Νίκαιας Πειραιά

Αθανάσιος Φ. Χαραλαμπόπουλος Β Καρδιολογικό Τμήμα, Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Νίκαιας Πειραιά Αθανάσιος Φ. Χαραλαμπόπουλος Β Καρδιολογικό Τμήμα, Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Νίκαιας Πειραιά Σε ενδονοσοκομειακή ανακοπή ROSC σε 30% Από αυτούς 15 % εξιτήριο νευρολογικά άθικτοι Σε εξωνοσοκομειακή ανακοπή

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ Γεωργία Γ. Πίτσιου,, MD, PhD Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας ΑΠΘ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ Ανταγωνιστές

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονη αντιµετώπιση της νόσου των καρωτίδων στους ηλικιωµένους

Σύγχρονη αντιµετώπιση της νόσου των καρωτίδων στους ηλικιωµένους Σύγχρονη αντιµετώπιση της νόσου των καρωτίδων στους ηλικιωµένους Αδαµαντία Α. Πολυδώρου Εδικ. Καρδιολόγος 251 Γ.Ν.Αεροπορίας Τα αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια σύµφωνα µε την µελέτη Rochester αυξάνουν µε

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της οξειδάσης της ξανθίνης. στην οξειδοαναγωγική κατάσταση κατά την άσκηση

Ο ρόλος της οξειδάσης της ξανθίνης. στην οξειδοαναγωγική κατάσταση κατά την άσκηση Ο ρόλος της οξειδάσης της ξανθίνης στην οξειδοαναγωγική κατάσταση κατά την άσκηση Αριστείδης Σ. Βεσκούκης, PhD Βιοχημικός - Βιοτεχνολόγος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Βιοχημείας & Βιοτεχνολογίας Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013 ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013 Στην αρχαία Ελλάδα, όταν ήκμαζαν, η φιλοσοφία, τα μαθηματικά, η γεωμετρία, και γεννιόταν η ιατρική επιστήμη,

Διαβάστε περισσότερα

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία Τσάι Πράσινο Οι ιδιότητες και τα οφέλη του πράσινου τσαγιού είναι γνωστές εδώ και αιώνες σε πολλούς Ασιατικούς πολιτισμούς. Ωστόσο στο δυτικό κόσμο το πράσινο τσάι έγινε δημοφιλές πρόσφατα. Μόνο το τελευταίο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ανδρέας Π. Καραμπίνης Διευθυντής ΜΕΘ Π.Γ.Ν.Α. «Γ. Γεννηματάς» μεταμόσχευση ιστών και οργάνων αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της σύγχρονης ιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

Καθορίζει η νευρολογική κατάσταση μετά την ΚΑΡΠΑ την έκβαση του θύματος της ανακοπής;

Καθορίζει η νευρολογική κατάσταση μετά την ΚΑΡΠΑ την έκβαση του θύματος της ανακοπής; Καθορίζει η νευρολογική κατάσταση μετά την ΚΑΡΠΑ την έκβαση του θύματος της ανακοπής; Δήμητρα Κοντογιάννη Καρδιολόγος-Εντατικολόγος Επιμελήτρια Α Γενικό Νοσοκομείο Δυτικής Αττικής Εισαγωγή 80% ανακοπών

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 «Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;» Ηλίας Ν. Μυγδάλης Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα Ειδικό φροντιστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Οι τομείς πρακτικής άσκησης περιλαμβάνουν : Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Β. ΔΙΟΙΚΗΣΗ Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Α.1. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΣΤΗΝ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ

Οι τομείς πρακτικής άσκησης περιλαμβάνουν : Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Β. ΔΙΟΙΚΗΣΗ Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Α.1. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΣΤΗΝ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ Οι τομείς πρακτικής άσκησης περιλαμβάνουν : Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Β. ΔΙΟΙΚΗΣΗ Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Α.1. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ Η άσκηση σε νοσηλευτικά τμήματα παθολογικής ειδικότητας

Διαβάστε περισσότερα

Αορτοστεφανιαία παρακάμψη ή Bypass

Αορτοστεφανιαία παρακάμψη ή Bypass Αορτοστεφανιαία παρακάμψη ή Bypass Είναι γνωστό ότι η στεφανιαία νόσος οφείλεται σε στενώσεις των στεφανιαίων αρτηριών. Η εγχειρητική τεχνική παράκαμψης των στεφανιαίων στενώσεων ονομάζεται αορτοστεφανιαία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΑ και άλλες βιομηχανικές δραστηριότητες

ΕΤΑ και άλλες βιομηχανικές δραστηριότητες Το παρακάτω κείμενο περιέχει οδηγίες, παραδείγματα και διευκρινήσεις σχετικά με το τι θεωρείται Έρευνα και Τεχνολογική Ανάπτυξη, με έμφαση σε βιομηχανικές δραστηριότητες. Βασίζεται στο εγχειρίδιο Frascati

Διαβάστε περισσότερα

Κράμπα. Παράγοντες πρόκλησης μυϊκής κράμπας

Κράμπα. Παράγοντες πρόκλησης μυϊκής κράμπας Κράμπα -Η εμφάνιση κράμπας είναι συχνότερη σε άτομα της 3ης ηλικίας, σε μη γυμνασμένους και υπέρβαρους ανθρώπους ακόμα και στους αθλητές,ιδίως ύστερα απο μακρά εξαντλητική προσπάθεια και έντονη εφίδρωση.

Διαβάστε περισσότερα

Αντιυπερτασικά & σεξ. Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου»

Αντιυπερτασικά & σεξ. Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου» Αντιυπερτασικά & σεξ Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου» Υπέραταση & ED Η Υπέρταση αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για ED Feldman et al. J Urol

Διαβάστε περισσότερα

ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ

ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ Ι. Φυσιολογία και παθοφυσιολογία του πόνου... 15 1. Ορισμός και τύποι του πόνου... 15 1.1. Ο ορισμός του πόνου... 15 1.2.

Διαβάστε περισσότερα

Βιοχηµικοί δείκτες της επιβάρυνσης της προπόνησης

Βιοχηµικοί δείκτες της επιβάρυνσης της προπόνησης Βιοχηµικοί δείκτες της επιβάρυνσης της προπόνησης Βασίλης Μούγιος Καθηγητής βιοχηµείας της άσκησης Τµήµα Επιστήµης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισµού Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Επισκέπτης καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ ΑΜΠΡΑΧΙΜ ΣΑΡΑ-ΕΛΕΝΗ & ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΤΕΙΘ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: κ. ΚΑΡΑΒΑΣΙΛΕΙΑΔΟΥ ΣΑΒΒΑΤΩ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2009 ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΔΙΑΣ Το καρδιαγγειακό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΙΑΤΡΕΙΟ: ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ 46 ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗ 2310254030 ΠΑΝΟΡΑΜΑ 2310380000 Aρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Πια είναι η καλύτερη μέθοδος θεραπείας; Κιρσοί είναι το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετωπίζοντας τη διροφιλαρίωση των σκύλων

Αντιμετωπίζοντας τη διροφιλαρίωση των σκύλων Αντιμετωπίζοντας τη διροφιλαρίωση των σκύλων Ένα τσίμπημα είναι αρκετό Τι είναι η διροφιλαρίωση? Η διροφιλαρίωση (γνωστή και ως σκουλήκι της καρδιάς) είναι μια νόσος που πλήττει κυρίως τους σκύλους. Μεταδίδεται

Διαβάστε περισσότερα

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Επαγγελματίες υγείας και υπηρεσίες υγείας Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Σύσταση 40: Συστήνεται να γίνεται εκτίμηση των αναγκών του ασθενή, συμβουλευτική σε προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

Η αξονική στεφανιογραφία έχει θέση στην πρόληψη των καρδιαγγειακών επεισοδίων

Η αξονική στεφανιογραφία έχει θέση στην πρόληψη των καρδιαγγειακών επεισοδίων Σεμινάριο Ομάδων Εργασίας ΕΚΕ, Φεβρουάριος 2010 Ομάδα Εργασίας Επιδημιολογίας, Πρόληψης και Μεταβολικού Συνδρόμου Η αξονική στεφανιογραφία έχει θέση στην πρόληψη των καρδιαγγειακών επεισοδίων Νικόλαος

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ: 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΕ ΔΡΑΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ:

1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ: 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΕ ΔΡΑΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ: ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ GLIATILIN (Choline alfoscerate) 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ: GLIATILIN 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΕ ΔΡΑΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ: Μαλακές Κάψουλες:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ ΟΡΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΡΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Προς τα εµπρός ανεπάρκεια: αδυναµία προώθησης του αίµατος στη συστηµατική κυκλοφορία Προς τα πίσω ανεπάρκεια: αύξηση του όγκου

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ Burwell et al, Am J Med 1956 SLEEP BREATHING DISORDERS ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΩΝ ΑΠΝΟΙΩΝ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικά πορίσματα

Επιστημονικά πορίσματα Παράρτημα II Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την ανάκληση ή την τροποποίηση των όρων των αδειών κυκλοφορίας και λεπτομερής αιτιολόγηση των αποκλίσεων από τη σύσταση της PRAC 69 Επιστημονικά πορίσματα

Διαβάστε περισσότερα

Αντικείμενο. Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας.

Αντικείμενο. Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας. Αντικείμενο Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας. Θανατηφόρα ατυχήματα από ηλεκτροπληξία στην Ελλάδα κατά την περίοδο 1980-1995

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π.

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π. ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π. ΓΛΟΙΩΜΑΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΓΛΟΙΩΜΑΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΠΙΛΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟ ΑΣΤΡΟΚΥΤΩΜΑ (WHO I) ΑΣΤΡΟΚΥΤΩΜΑ (WHO II) ΑΝΑΠΛΑΣΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Συνέδριο: Εξελίξεις στην Καρδιαγγειακή Ιατρική 2015

Συνέδριο: Εξελίξεις στην Καρδιαγγειακή Ιατρική 2015 Πρότυπο Κέντρο Καρδιάς και Αγγείων Athens Heart Center Διευθυντής: Καθηγητής Χριστόδουλος. Στεφανάδης Συνέδριο: Εξελίξεις στην Καρδιαγγειακή Ιατρική 2015 Καρδιολογική Κλινική Ι. Γιαλάφος Δ/ντης Κ. Αθανασόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Η επιστημονική εξέλιξη των μεταμοσχεύσεων

Η επιστημονική εξέλιξη των μεταμοσχεύσεων Η επιστημονική εξέλιξη των μεταμοσχεύσεων Άλκης Κωστάκης Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών μεταμόσχευση αποτελεί πλέον τη μόνη θεραπευτική λύση για την τελικού σταδίου ανεπάρκεια καρδιάς, ήπατος και πνευμόνων

Διαβάστε περισσότερα

Το Pradaxa είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ετεξιλική δαβιγατράνη. Διατίθεται υπό μορφή καψακίων (75, 110 και 150 mg).

Το Pradaxa είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ετεξιλική δαβιγατράνη. Διατίθεται υπό μορφή καψακίων (75, 110 και 150 mg). EMA/47517/2015 EMEA/H/C/000829 Περίληψη EPAR για το κοινό ετεξιλική δαβιγατράνη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο

Διαβάστε περισσότερα

ΖΩΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΜΥΣ ΕΠΙΜΥΣ ΙΝΔΟΧΟΙΡΟΣ ΚΡΙΚΗΤΟΣ ΚΟΝΙΚΛΟΣ ΧΟΙΡΟΣ

ΖΩΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΜΥΣ ΕΠΙΜΥΣ ΙΝΔΟΧΟΙΡΟΣ ΚΡΙΚΗΤΟΣ ΚΟΝΙΚΛΟΣ ΧΟΙΡΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΖΩΙΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΣΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Δρ. ΑΛΚΗΣΤΙΣ ΠΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΚΤΗΝΙΑΤΡΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΑΘΗΝΩΝ Πειραματόζωο νερό

Διαβάστε περισσότερα

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική.

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική. Από τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Φυσιολογικά Ανθρώπινα Χαρακτηριστικά Ανταπόκριση στο Περιβάλλον Δέσποινα Σανούδου,, PhD FACMG Επίκουρη Καθηγήτρια Molecular Biology Biomedical

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ Η χοληστερίνη ή η χοληστερόλη είναι κηρώδης στερόλης που βρίσκεται στη μεμβράνη των κυττάρων όλων των ιστών του σώματος, και στο πλάσμα του αίματος όλων των ζώων. Μικρότερες ποσότητες χοληστερίνης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΠΡΟΣ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟΥΣ - Για την καλύτερη εξυπηρέτησή σας να κλείνετε ραντεβού εκ των προτέρων. - Να προσέρχεστε στην προκαθορισμένη ώρα του

ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΠΡΟΣ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟΥΣ - Για την καλύτερη εξυπηρέτησή σας να κλείνετε ραντεβού εκ των προτέρων. - Να προσέρχεστε στην προκαθορισμένη ώρα του ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΠΡΟΣ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟΥΣ - Για την καλύτερη εξυπηρέτησή σας να κλείνετε ραντεβού εκ των προτέρων. - Να προσέρχεστε στην προκαθορισμένη ώρα του ραντεβού σας. - Να μην έχετε γευματίσει τουλάχιστον μία

Διαβάστε περισσότερα

Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση

Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση Κωνσταντίνος Κώντσας, Παρασκευή Τριβήλου, Αναστασία Καραγκιούλη, Ελένη Τριανταφυλλίδη Εργαστήριο Καρδιοαναπνευστικής

Διαβάστε περισσότερα

Foex P, et al. Pasternack PF et al. Mangano DT et al. Br J Anaesth 1973; 45:671 81 Anesthesiology 1988; 68:495 500

Foex P, et al. Pasternack PF et al. Mangano DT et al. Br J Anaesth 1973; 45:671 81 Anesthesiology 1988; 68:495 500 Αναγνώρισηασθενώνµεπιθανό όφελοςαπότηνπροεγχειρητική έναρξηβ-αποκλειστών Νύκταρη Β. Αναισθησιολόγος Πανεπιστηµιακό Νοσοκοµείο Ηρακλείου β-αποκλειστές στηνπρο-εγχειρητικήπερίοδο Μηκαρδιοχειρουργικέςεπεµβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Patient Information Sheet (Greek) - Πληροφοριακό Φύλλο Ασθενών MRI - Magnetic Resonance Imaging Μαγνητική Τοµογραφία (MRI)

Patient Information Sheet (Greek) - Πληροφοριακό Φύλλο Ασθενών MRI - Magnetic Resonance Imaging Μαγνητική Τοµογραφία (MRI) Patient Information Sheet (Greek) - Πληροφοριακό Φύλλο Ασθενών MRI - Magnetic Resonance Imaging Μαγνητική Τοµογραφία (MRI) 1. Τι είναι η Μαγνητική Τοµογραφία; Η Μαγνητική Τοµογραφία (MRI) είναι µια προηγµένη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΙΑΚΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ Ι (ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ) ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ. ΤΣΙΒΓΟΥΛΗΣ AΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ

ΑΓΓΕΙΑΚΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ Ι (ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ) ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ. ΤΣΙΒΓΟΥΛΗΣ AΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ ΑΓΓΕΙΑΚΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ Ι (ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ) ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ. ΤΣΙΒΓΟΥΛΗΣ AΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Αγγειακό Εγκεφαλικό Επεισόδιο (AEE) είναι κάθε κλινικό σύνδρομο,

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία υγιών εθελοντών Κ. Καράτζη, PhD (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο) Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΠΟΤΑ ΘΕΜΑ : ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΤΩΝ

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΠΟΤΑ ΘΕΜΑ : ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΠΟΤΑ ΘΕΜΑ : ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΤΩΝ 2ο ΛΥΚΕΙΟ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ ΟΝΟΜΑ ΟΜΑΔΑΣ: 3Ε ΟΝΟΜΑΤΑ ΜΕΛΩΝ: ΓΚΟΤΙΝΟΠΟΥΛΟΥ ΕΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρα σχέσης. Ιωάννα Τζουλάκη Λέκτορας Επιδημιολογίας Υγιεινή και Επιδημιολογία

Μέτρα σχέσης. Ιωάννα Τζουλάκη Λέκτορας Επιδημιολογίας Υγιεινή και Επιδημιολογία Μέτρα σχέσης Ιωάννα Τζουλάκη Λέκτορας Επιδημιολογίας Υγιεινή και Επιδημιολογία Στο τέλος...(learning outcomes) Να γνωρίζετε τα κυριότερα μέτρα σχέσης που χρησιμοποιούνται για μετρήσουμε μια συσχέτηση μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Οι επιπτώσεις της έκθεσης των επαγγελματιών υγείας στα πτητικά αναισθητικά αέρια

Οι επιπτώσεις της έκθεσης των επαγγελματιών υγείας στα πτητικά αναισθητικά αέρια REVIEW ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2012, 29(1):23-28 Οι επιπτώσεις της έκθεσης των επαγγελματιών υγείας στα πτητικά αναισθητικά αέρια Copyright Athens Medical Society www.mednet.gr/archives ARCHIVES OF HELLENIC

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΠΑΡΟΧΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΟ 2 ΠΡΟΦΟΡΤΙΟ ΜΕΤΑΦΟΡΤΙΟ ΣΥΣΤΑΛΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ

ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΠΑΡΟΧΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΟ 2 ΠΡΟΦΟΡΤΙΟ ΜΕΤΑΦΟΡΤΙΟ ΣΥΣΤΑΛΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΗΜΕΡΙ Α: «Οι β αποκλειστές στην Αναισθησιολογία σήµερα. Τι νεότερο;» ΑΘΗΝΑ 12-3-2011 Η χρήση των β αποκλειστών κατά τη διεγχειρητική περίοδο ΜΕΤΑΞΙΑ ΜΠΑΡΕΚΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΟΣ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Π.Γ.Ν.

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας.

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας. CUMMULATINE SUCCESS SCORE % ΙΣΧΙΟ CUMMULATINE SUCCESS RATE % YΛΙΚΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 42 ΑΝΔΡΕΣ 16 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 26 ΗΛΙΚΙΑ 63.1 (42-92) ΥΨΟΣ 171 (162-191) Δ.Μ.Σ 36 (22-47) Το ποσοστό των ασθενών που αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ιωάννης µορφή κακοήθειας που αναπτύσεται από

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας.

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος Η κλινική εικόνα της πάθησης περιλαμβάνει την παρουσια γενικων συμπτωματων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Αλλεργία και άσθμα; Αν πάσχετε από αυτές τις παθήσεις, θα υποφέρετε για όλη σας τη ζωή ; ΟΙ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΛΕΝΕ ΟΧΙ. Η Ελληνική Εταιρεία Αλλεργιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 e-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΙΚΗ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΑΞΟΝΙΚΗ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΑ ΑΞΟΝΙΚΗ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΑ ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΙΔΟΥ ΤΑΤΙΑΝΑ ακτινολόγος ΚΑΡΑΔΗΜΗΤΡΑΣ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ καρδιολόγος Τι είναι αξονική στεφανιογραφία; Είναι μέθοδος απεικόνισης των στεφανιαίων αγγείων με πολυτομικό αξονικό τομογράφο

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Παθολόγος Αξιολόγηση βαρύτητας περιστατικού - Από την βαρύτητα των κλινικών σημείων (αναπνευστική συχνότητα >35, ταχυκαρδία,

Διαβάστε περισσότερα

Κολπική Μαρμαρυγή σε προγραμματισμένο χειρουργείο. Χρήστος Ε. Χαρίτος, MD, FECTS ιευθυντής Καρδιοχειρουργικού Τμήματος Θεραπευτηρίου «Ο Ευαγγελισμός»

Κολπική Μαρμαρυγή σε προγραμματισμένο χειρουργείο. Χρήστος Ε. Χαρίτος, MD, FECTS ιευθυντής Καρδιοχειρουργικού Τμήματος Θεραπευτηρίου «Ο Ευαγγελισμός» Κολπική Μαρμαρυγή σε προγραμματισμένο χειρουργείο Χρήστος Ε. Χαρίτος, MD, FECTS ιευθυντής Καρδιοχειρουργικού Τμήματος Θεραπευτηρίου «Ο Ευαγγελισμός» Η συχνότητα της Κολπικής Μαρμαρυγής αυξάνεται συνεχώς

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο Δεν είναι ασθένεια αλλά ένα σύμπλεγμα από ιατρικές διαταραχές που

Διαβάστε περισσότερα

20 ο ΕΑΡΙΝΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ. β-αποκλειστές: Χαράλαμπος Βλαχόπουλος Λέκτορας, Α Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο ΓΝΑ

20 ο ΕΑΡΙΝΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ. β-αποκλειστές: Χαράλαμπος Βλαχόπουλος Λέκτορας, Α Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο ΓΝΑ 20 ο ΕΑΡΙΝΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ β-αποκλειστές: ποιο φάρμακο σε ποιον άρρωστο; Χαράλαμπος Βλαχόπουλος Λέκτορας, Α Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο ΓΝΑ Υπέρταση Γενικά οι β 1 -εκλεκτικοί

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικές δραστηριότητες

Κλινικές δραστηριότητες Ο ηλικιωμένος ασθενής στη δευτεροβάθμια περίθαλψη Φλώρα Ζερβού-Βάλβη MPhil Med, Δρ Οδοντ Συντονίστρια Διευθύντρια Οδοντιατρικού Τμήματος Ειδικής Μονάδας ΑΜΕΑ Γενικού Νοσοκομείου «Ασκληπιείο Βούλας» Ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα

4 ο Διεθνές Συνέδριο Ωνασείου Καρδιοχειρουργικού Κέντρου Current Advances in Cardiac Surgery and Cardiology

4 ο Διεθνές Συνέδριο Ωνασείου Καρδιοχειρουργικού Κέντρου Current Advances in Cardiac Surgery and Cardiology 4 ο Διεθνές Συνέδριο Ωνασείου Καρδιοχειρουργικού Κέντρου Current Advances in Cardiac Surgery and Cardiology ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Μέσα στο 2007 αναμένεται να αρχίσει και στο Ωνάσειο η διαδερμική αντιμετώπιση των

Διαβάστε περισσότερα

«ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ. Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

«ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ. Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης «ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης «ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ Ο ωοθηκικός κύκλος και

Διαβάστε περισσότερα

Βιοϊατρική τεχνολογία

Βιοϊατρική τεχνολογία Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Βιοϊατρική τεχνολογία Ενότητα 7: Φυσιολογία της καρδιάς Αν. καθηγητής Αγγελίδης Παντελής e-mail: paggelidis@uowm.gr ΕΕΔΙΠ Μπέλλου Σοφία e-mail: sbellou@uowm.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Λειτουργίες

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη «Το κόκκινο κρασί κάνει καλό στην καρδιά» «ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ»

Διαβάστε περισσότερα

(Monitored Anesthesia Care MAC)

(Monitored Anesthesia Care MAC) ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΑΣ ΣΕ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΜΙΑ ΗΜΕΡΑΣ Α. Μπαϊρακτάρη, Β. Αρώνη, Φ. Γιαννακά, Μ. Κοκολάκη, Ε. Μαστροκώστα H χειρουργική και η αναισθησία σε επεµβάσεις µιας ηµέρας θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Τι πρέπει να γνωρίζετε για τη στείρωση των ζώων

Τι πρέπει να γνωρίζετε για τη στείρωση των ζώων Τι πρέπει να γνωρίζετε για τη στείρωση των ζώων Υπάρχει πρόβλημα υπερπληθυσμού αδέσποτων ζώων? Κάθε χρόνο, εκατομμύρια αδέσποτα σκυλιά και γατιά, συμπεριλαμβανομένων κουταβιών και μικρών ψιψίνων, τραυματίζονται,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών Πορεία, Πρόγνωση Η πορεία είναι κρίσιμος παράγοντας για την εκτίμηση των κοινωνικών συνεπειών, του κόστους,

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια είναι μια νόσος που μπορεί να προληφθεί και να θεραπευθεί, και περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Κυκλοφορικό σύστημα Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Η καρδία Χτύπα 2 δισεκατομμύρια φορές σε όλη μας τη ζωή. Βρίσκεται στο θώρακα, κέντρο προς αριστερά. Έχει το μέγεθος μιας γροθιάς. Αλεξάνδρα, Αναστασία,

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες

Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες Συµµαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής ΕΚΕΤΑ Δίπλα Κωνσταντίνα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ

Διαβάστε περισσότερα

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις 267 ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις Χ. Βέρρας 1, Α. Μελιδώνης 2 1 Τμήμα Γενικής Ιατρικής και 2 Α Παθολογική Κλινική &

Διαβάστε περισσότερα

www.cirse.org Περιφερική Αγγειοπάθεια Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική

www.cirse.org Περιφερική Αγγειοπάθεια Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Περιφερική Αγγειοπάθεια Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική www.cirse.org Cardiovascular and Interventional Radiological Society of Europe Cardiovascular and Interventional

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες για την περιεγχειρητική καρδιαγγειακή εκτίµηση και αντιµετώπιση ασθενών που υποβάλλονται σε µη καρδιοχειρουργική επέµβαση (2007). Φωτεινή Ντάνου, Σοφία Σγουροπούλου, Πολυξένη Στρατήγη.

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα ΙΙ. Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι απόρριψης

Παράρτημα ΙΙ. Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι απόρριψης Παράρτημα ΙΙ Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι απόρριψης 4 Επιστημονικά πορίσματα Γενική περίληψη της επιστημονικής αξιολόγησης του Levothyroxine Alapis και των λοιπών εμπορικών ονομασιών του (βλ. Παράρτημα

Διαβάστε περισσότερα

ΨΕΥΔΕΙΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΜΥΟΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΙΣΧΑΙΜΙΑΣ

ΨΕΥΔΕΙΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΜΥΟΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΙΣΧΑΙΜΙΑΣ 91 ΨΕΥΔΕΙΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΜΥΟΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΙΣΧΑΙΜΙΑΣ Κωνσταντίνος Δ. Μάλλιος Α.Ε. Καθηγητής Καρδιολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών. Διευθυντής Α Καρδιολογικής Κλινικής Θεραπευτηρίου ΥΓΕΙΑ Το ΗΚΓ/φημα συμπλήρωσε ήδη έναν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ Τ.Ε.Ι. ΛΑΡΙΣΑΣ Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ Ονοματεπώνυμο φοιτητριών: ΤΣΙΜΗΤΡΑ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΤΣΙΩΡΑ ΓΕΩΡΓΙΑ Υπεύθυνη καθηγήτρια: κ. ΚΥΠΑΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Στεφανιαία νόσος: Σύγχρονη διάγνωση - θεραπευτική αντιμετώπιση

Στεφανιαία νόσος: Σύγχρονη διάγνωση - θεραπευτική αντιμετώπιση Στεφανιαία νόσος: Σύγχρονη διάγνωση - θεραπευτική αντιμετώπιση Αθανάσιος Μανώλης Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής Ασκληπιείου Βούλας, Αναπληρωτής Καθηγητής Καρδιολογίας Emory University, Ατλάντα, ΗΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΣΤΟΣ Κ. ΚΟΥΤΙΝΑΣ, DVM,

ΧΡΗΣΤΟΣ Κ. ΚΟΥΤΙΝΑΣ, DVM, Καρδιοφαρµακολογία ΧΡΗΣΤΟΣ Κ. ΚΟΥΤΙΝΑΣ, DVM, PhD Λέκτορας Παθολογίας Ζώων Συντροφιάς Κλινική Ζώων Συντροφιάς, Κτηνιατρική Σχολή Α.Π.Θ. Κατηγορίες φαρµάκων ιουρητικά Αγγειοδιασταλτικά Θετικά ινοτρόπα Αρνητικά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Βασιλείου Ιωάννα Φαρμακοποιός Μ.Ρ.Α.

ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Βασιλείου Ιωάννα Φαρμακοποιός Μ.Ρ.Α. ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Βασιλείου Ιωάννα Φαρμακοποιός Μ.Ρ.Α. ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Το μπόλντο ανήκει στην οικογένεια των Monimiaceae. Eίναι αυτοφυές της περιοχής των Άνδεων της Χιλής και του Περού, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΤΙΘΡΟΜΒΩΤΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ. Ανδρέας Μ. Λάζαρης ΠΓΝ «Αττικόν»

ΠΕΡΙΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΤΙΘΡΟΜΒΩΤΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ. Ανδρέας Μ. Λάζαρης ΠΓΝ «Αττικόν» ΠΕΡΙΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΤΙΘΡΟΜΒΩΤΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ Ανδρέας Μ. Λάζαρης ΠΓΝ «Αττικόν» Αντιπηκτική θεραπεία Βαλβιδοπάθειες προσθετικές βαλβίδες Κολπική μαρμαρυγή Φλεβική θρόμβωση πνευμονική εμβολή Γενικά

Διαβάστε περισσότερα

12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0. ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία

12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0. ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία 12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0 Στρογγυλό Τραπέζι: Συγγενείς καρδιοπάθειες ενηλίκων- πνευµονική υπέρταση ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία Κωνσταντίνος Θωµαϊδης, Γ.Ν. «Γ.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ»

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, υγρό χρυσάφι κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ, ΜSc Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή θρεπτικών συστατικών

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος; 1,2

Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος; 1,2 Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα