ΜΕΛΕΤΗ ΟΦΘΑΛΜΙΚΩΝ ΚΙΝΗΣΕΩΝ ΠΡΟΣΗΛΩΣΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΜΕΛΕΤΗ ΟΦΘΑΛΜΙΚΩΝ ΚΙΝΗΣΕΩΝ ΠΡΟΣΗΛΩΣΗΣ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΟΠΤΙΚΗ ΚΑΙ ΟΡΑΣΗ ΜΕΛΕΤΗ ΟΦΘΑΛΜΙΚΩΝ ΚΙΝΗΣΕΩΝ ΠΡΟΣΗΛΩΣΗΣ ΒΡΕΤΤΌΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ : ΠΛΑΪΝΗΣ ΣΩΤΗΡΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟ

2 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΟΠΤΙΚΗ ΚΑΙ ΟΡΑΣΗ ΜΕΛΕΤΗ ΟΦΘΑΛΜΙΚΩΝ ΚΙΝΗΣΕΩΝ ΠΡΟΣΗΛΩΣΗΣ ΒΡΕΤΤΌΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ : ΠΛΑΪΝΗΣ ΣΩΤΗΡΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2006 Η παρούσα εργασία υπεβλήθη ως µέρος των υποχρεώσεων για την απονοµή του µεταπτυχιακού διπλώµατος ειδίκευσης του ιατµηµατικού Μεταπτυχιακού Προγράµµατος Σπουδών «Οπτική και Όραση» και παρουσιάστηκε στην Τριµελή Επιτροπή αποτελούµενη από τους: 1. ΠΛΑΪΝΗ ΣΩΤΗΡΗ 2. ΠΑΛΛΗΚΑΡΗ ΙΩΑΝΝΗ 3. ΠΑΛΛΗΚΑΡΗ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗ 2

3 Περιεχόµενα 1. Σύστηµα όρασης και οφθαλµικές κινήσεις Σύστηµα όρασης Κατανοµή φωτοϋποδοχέων Λειτουργικότητα του αµφιβληστροειδή Οφθαλµικοί µύες Σύστηµα παρατήρησης (gaze system) Το οφθαλµοκινητικό σύστηµα Σακκαδικές κινήσεις (saccades) Οµαλές κινήσεις παρακολούθησης (smooth pursuit movements) Κινήσεις σύγκλισης _ απόκλισης (vergence movements) Το σύστηµα σταθεροποίησης Κινήσεις τρέµουλο (tremors) Κινήσεις διολίσθησης (drifts) Μικροσακκαδικές κινήσεις (microsaccades) Το σύστηµα κίνησης του κεφαλιού Vestibular Ocular reflex Optokinetic reflex Ο ρόλος των οφθαλµικών κινήσεων προσήλωσης Καταγραφή οφθαλµικών κινήσεων Απαιτήσεις για ένα ιδανικό σύστηµα καταγραφής οφθαλµικών κινήσεων Τεχνικές καταγραφής οφθαλµικών κινήσεων Τεχνικές που βασίζονται σε ανακλώµενες ακτίνες Τεχνική που βασίζεται στην καταγραφή του ηλεκτρικού δυναµικού του δέρµατος / ElectroOculoGraphy Τεχνικές που βασίζονται σε χρήση φακών επαφής Σκοπός της εργασίας Μεθοδολογία Περιγραφή του συστήµατος ανίχνευσης καταγραφής οφθαλµικών κινήσεων Σύνθεση τµηµάτων συστήµατος καταγραφής Κεντρικός υπολογιστής (Host PC) Υπολογιστής προβολής ερεθισµάτων (Display PC) Κάσκα στήριξης καµερών ανίχνευσης (Headband) Κάρτα PCI (PCI card) Προετοιµασία καταγραφής µέσω του λογισµικού του συστήµατος Οθόνη ελέγχου ρυθµίσεων κάµερας (Camera Setup screen) Επιλογή µεθόδου καταγραφής

4 Επιλογή συχνότητας δειγµατοληψίας Βελτιστοποίηση απεικόνισης των ορίων της κόρης και του κερατοειδή Τοποθέτηση της κάµερας καταγραφής των κινήσεων του κεφαλιού Οθόνη ελέγχου βαθµονόµησης (calibration screen) Οθόνη ελέγχου αξιοπιστίας βαθµονόµησης (validation screen) Οθόνη ελέγχου γενικών επιλογών (Set Options screen) Οθόνες ελέγχου δεδοµένων εξόδου και ελέγχου διαδικασίας καταγραφής (Output Record screen) Πειραµατική διαδικασία Ερέθισµα (stimulus) Οργάνωση πειράµατος Ανάλυση στοιχείων Αποτελέσµατα Επίδραση του χρόνου Επίδραση του contrast Επίδραση του µεγέθους ιαφορά διόφθαλµης µονόφθαλµης όρασης Συµπεράσµατα Στατιστικές αναλύσεις αποτελεσµάτων

5 Abstract PURPOSE: It is known that the static visual field responsible for detecting and perceiving visual stimuli of interest depends on the photoreceptor / ganglion cell distribution on the retina. However the ability of the eyes to move continuously and coordinately expands the way we understand our environment. Eye movements are distinguished in those responsible for the detection of points of interest and those responsible for fixating them. The aim of the present study was to investigate fixational eye movements while attenuating the optical parameters of a fixation spot. Specifically, the effect of contrast and target size in the precision and stability of fixation was studied. Furthermore stability of the fixational system were studied under monocular and binocular conditions. METHODOLOGY: Eye position was recorded using a video based eye tracker (Eyelink II, SR Research) with high spatial resolution (< 0.01 ο ) and high sampling rate (500 Hz). Nine volunteers were measured, aged years, with the best spectacle-corrected vision for distance. The stimulus was a circle of constant luminance in its central half region increasing cosinusoidally in periphery. We used three different target sizes (1, 0.5 and 0.2 deg diameter). The target contrast changed between 100, 40, 10, 4 and 1% and the recording duration was 15 sec. Binocular and monocular recordings were performed, which allowed recording of both eyes. A system calibration was performed prior each recording so that the output results could refer to the exact position of the pupil s centre on the display screen. The fixation stability was analysed with the calculation of the Bivariate Ellipse Contour Areas which contained 68% of fixation points on their scatter plots. The fixation ability was expressed in terms of visual areas ( in arcmins 2 ) RESULTS: The fixation duration was found to influence significantly its stability as the elliptic areas of fixational points. Statistical significant differences were found between the first 5 sec and the first 10 sec and between first 5 sec and 15 sec of the recording. The effect of target size was found significant on the size of the elliptic areas. As the target increased in size the elliptic areas increased as well. The ellipse area when the diameter of the target was 1 deg was found smaller than the target 5

6 area but this reversed in the case of the two smaller targets. Target contrast was also found to affect the fixation stability for values, with this effect being more pronounced for contrast levels < 10% while no statistically-significant difference was found above this. Finally a reduced ability for fixation was found when viewing the target monocularly : elliptic areas were always larger than those of the binocular recordings at all conditions with the effect being more important at lower contrasts (3-4 times increase in fixation area under monocular conditions). When studying the effect of eye dominance (binocular recordings) a reduced ability for fixation was found for the non dominant eye in comparison to the dominant eye. At the corresponding monocular recordings eye dominance did not play a role in fixational ability : the occluded eye showed in all cases higher fixational instability. CONCLUSIONS : It is possible that the increasing area of fixation in the time domain is attributable to retinal fatigue and eye dryness. Considering the effect of target size on fixation, it seems that decreasing size can increase fixational ability up to a level that no further improvement can be made. The effect of target contrast is obvious for values below 10% and this may be due to the sensitivity for this stimulus (~2%C). The target is well detectable for values above 10% and maybe this is the reason why no significant differences were observed. The fixation area was significantly decreased, in comparison to binocular fixation, when fixating monocularly, especially for contrast values below 10%. This could partly be due to the fact that the sensitivity of monocular vision is reduced in comparison with the binocular vision (detection threshold ~4%). However, the 4 times difference reveals that the increased instability when fixating monocularly may arise from the activation of different group of cortical neurons under the two conditions. 6

7 Περίληψη Σκοπός : Το στατικό οπτικό πεδίο ανίχνευσης και αντίληψης των οπτικών ερεθισµάτων που µας περιβάλλουν εξαρτάται άµεσα από την κατανοµή των φωτοϋποδοχέων στον αµφιβληστροειδή. Η ικανότητα όµως των οφθαλµών να βρίσκονται σε συνεχή και συντονισµένη κίνηση επεκτείνει σε σηµαντικό βαθµό τον τρόπο µε τον οποίο αντιλαµβανόµαστε το περιβάλλον µας. Οι οφθαλµικές κινήσεις διακρίνονται σε κινήσεις υπεύθυνες για τον εντοπισµό σηµείων ενδιαφέροντος αλλά και για την εστίασή τους κατά την προσήλωση. Σκοπός της παρούσας εργασίας ήταν η επίδραση και µελέτη των οπτικών παραµέτρων του ερεθίσµατος, όπως το contrast και το µέγεθος, καθώς και η χρονική διάρκεια της προσήλωσης στην ακρίβεια και σταθερότητα των οφθαλµικών κινήσεων σε συνθήκες µονόφθαλµης και διόφθαλµης προσήλωσης. Μεθοδολογία : Οι καταγραφές των οφθαλµικών κινήσεων πραγµατοποιήθηκαν µε την χρήση ανιχνευτή οφθαλµικών κινήσεων Eyelink II, SR Research (της κατηγορίας video ανιχνευτών) υψηλής χωρικής ανάλυσης (<0.01 ο ) και υψηλής συχνότητας δειγµατοληψίας (500 Hz). Στο πείραµα έλαβαν µέρος εννέα εξεταζόµενοι ηλικίας ετών µε διορθωµένα διαθλαστικά σφάλµατα. Ο στόχος που χρησιµοποιήθηκε ήταν ένας κυκλικός στόχος σταθερής φωτεινότητας σε µία κεντρική µοίρα του και αυξανόµενης φωτεινότητας στην περιφέρεια του. Χρησιµοποιήθηκαν στόχοι διαφορετικής διαµέτρου 1, 0.5 και 0.2 deg. Το contrast του στόχου µεταβαλλόταν µεταξύ των τιµών 100, 40, 10, 4 και 1% και η διάρκεια των καταγραφών ήταν χρονικής διάρκειας 15sec. Πραγµατοποιήθηκαν διόφθαλµες και µονόφθαλµες καταγραφές στις οποίες υπήρχε η δυνατότητα καταγραφής και του καλυµµένου οφθαλµού. Πριν από κάθε καταγραφή έγινε βαθµονόµηση του συστήµατος ώστε τα εξαγόµενα αποτελέσµατα να αναφέρονται στην ακριβή θέση του κέντρου της κόρης του καταγραφόµενου οφθαλµού πάνω στην οθόνη προβολής. Η σταθερότητα της προσήλωσης ελέγχθηκε µέσω διµεταβλητών ελλειπτικών περιοχών (Bivariate Ellipse Contour Areas) οι οποίες περιείχαν το 68% των σηµείων προσήλωσης στα διαγράµµατα διασποράς τους. Στην πραγµατικότητα η ικανότητα της προσήλωσης σχετίστηκε µε το γωνιακό εµβαδόν αυτών των περιοχών. 7

8 Αποτελέσµατα : Η χρονική διάρκεια της προσήλωσης βρέθηκε να επηρεάζει σηµαντικά την σταθερότητα της καθώς ελέγχθηκαν οι ελλειπτικές περιοχές των σηµείων προσήλωσης στα πρώτα 5, 10 και 15sec της καταγραφής. Στατιστικά σηµαντικές διαφορές βρέθηκαν συγκρίνοντας τις ελλειπτικές περιοχές µεταξύ των πρώτων 5sec και πρώτων 10sec και µεταξύ των πρώτων 5sec και 15sec της καταγραφής. Στο µεσοδιάστηµα µεταξύ των 10sec και 15sec δεν βρέθηκε στατιστική διαφορά στο µέγεθος των ελλειπτικών περιοχών. Σηµαντική βρέθηκε να είναι και η επίδραση του µεγέθους του προβαλλόµενου ερεθίσµατος στο µέγεθος των ελλειπτικών περιοχών των σηµείων προσήλωσης. Όσο µεγαλύτερη η διάµετρος του προβαλλόµενου στόχου τόσο µεγαλύτερες βρέθηκαν και οι ελλειπτικές περιοχές. Στην περίπτωση του στόχου διαµέτρου 1deg το εµβαδόν των ελλειπτικών περιοχών βρέθηκε να είναι µικρότερο του εµβαδού του στόχου κάτι το οποίο δεν ίσχυε στην περίπτωση των δύο στόχων µικρότερης διαµέτρου. Επίσης σηµαντική βρέθηκε να είναι και η επίδραση του contrast του στόχου στην σταθερότητα της προσήλωσης για τιµές µικρότερες του 10%. Για µεγαλύτερες τιµές contrast δεν βρέθηκε σηµαντική επίδραση. Τέλος στις µονόφθαλµες καταγραφές βρέθηκε σηµαντικά µειωµένη η ικανότητα προσήλωσης για όλους τους εξεταζόµενους, καθώς οι ελλειπτικές περιοχές εµφάνισαν αύξηση 3-4 φορές σε σχέση µε τις αντίστοιχες διόφθαλµες. Το φαινόµενο αυτό έγινε περισσότερο αισθητό για τιµές contrast µικρότερες από 40%. Όλες οι αναλύσεις έγιναν διαχωρίζοντας τους οφθαλµούς των εξεταζοµένων σε κυρίαρχο και µη. Στις διόφθαλµες καταγραφές παρατηρήθηκε µειωµένη ικανότητα προσήλωσης του µη κυρίαρχου οφθαλµού σε σχέση µε τον κυρίαρχο. Στις αντίστοιχες µονόφθαλµες βρέθηκε µια αλλαγή σε αυτή την συµπεριφορά της ικανότητας προσήλωσης µεταξύ κυρίαρχου και µη οφθαλµού ανάλογα µε το ποιος οφθαλµός ήταν καλυµµένος. Ο καλυµµένος οφθαλµός βρέθηκε να είναι λιγότερο ικανός στην διαδικασία της προσήλωσης ανεξάρτητα από το αν ήταν ο κυρίαρχος ή ο µη κυρίαρχος. Συµπεράσµατα : Ο κύριος λόγος της αύξησης των ελλειπτικών περιοχών µε την πάροδο του χρονικού διαστήµατος προσήλωσης είναι πιθανόν η αποφυγή της κόπωσης των φωτοϋποδοχέων αλλά ίσως και η έλλειψη δακρύων µε τον χρόνο. Εξετάζοντας την επίδραση του µεγέθους του στόχου προκύπτει το συµπέρασµα ότι η ικανότητα προσήλωσης βελτιώνεται για µικρότερους στόχους µέχρι µια συγκεκριµένη τιµή. Η επίδραση του contrast είναι εµφανής για τιµές χαµηλότερες από 10% πιθανόν γιατί είναι κοντά στην ουδό για το συγκεκριµένο ερέθισµα (~2%). Η ικανότητα προσήλωσης 8

9 κατά την µονόφθαλµη προσήλωση βρέθηκε και αυτή σηµαντικά µειωµένη για τιµές contrast < 10% άλλα µε πιο έντονη επίδραση (αυτών των τιµών contrast) σε σχέση µε τις αντίστοιχες διόφθαλµες καταγραφές, ίσως λόγω του γεγονότος ότι η ευαισθησία της µονόφθαλµης όρασης είναι σηµαντικά µειωµένη σε σχέση µε την διόφθαλµη όραση (ουδός ευαισθησίας ~ 4%) οπότε και η επίδραση του contrast αναµένεται να είναι πιο σηµαντική για µικρές τιµές του. Είναι πιθανόν επίσης η διαφορά µονόφθαλµηςδιόφθαλµης προσήλωσης να οφείλεται σε ενεργοποίηση διαφορετικών φλοιικών περιοχών στην κάθε περίπτωση. 9

10 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 10

11 1. Σύστηµα όρασης και οφθαλµικές κινήσεις 1.1 Σύστηµα όρασης Η ικανότητα να βλέπουµε εξαρτάται από την δράση διαφόρων δοµών µέσα και έξω από τον βολβό του µατιού οι οποίες δρουν αυτόνοµα και ενσωµατώνονται σε µια ενιαία αντίληψη του χώρου. Το πόσο ικανοποιητικά µπορούµε να κινούµαστε στον περιβάλλοντα χώρο και να αντιλαµβανόµαστε τις σκηνές που εξελίσσονται γύρω µας εξαρτάται από το πόσο αποτελεσµατικά ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τις οπτικές πληροφορίες που δέχεται. Η παρακάτω εικόνα παριστά µερικές από τις θεµελιώδεις δοµές του οπτικού συστήµατος του µατιού. Εικόνα 1. Ανατοµία του οφθαλµού του ανθρώπου Όταν κοιτάµε ένα αντικείµενο, ακτίνες φωτός ανακλώνται από το αντικείµενο προς τον κερατοειδή. Οι ακτίνες συγκλίνουν, διαθλώνται από τον 11

12 κερατοειδή, τον κρυσταλλοειδή φακό και το υαλώδες σώµα και εστιάζονται πάνω στον αµφιβληστροειδή. Η λειτουργία του φακού είναι η δηµιουργία όσο το δυνατόν ευκρινέστερου ειδώλου στον αµφ/δή. Εκεί µέσω των φωτοϋποδοχέων (κωνία και ραβδία, οι οποίοι απορροφούν και αποκρίνονται στο φως), η φωτεινή ενέργεια των οπτικών ερεθισµάτων µετατρέπεται σε ηλεκτρικά σήµατα (νευρικές ώσεις) τα οποία διαβιβάζονται στα δίπολα κύτταρα στη συνέχεια στα γαγγλιακά κύτταρα όπου µε τη σειρά τους µεταβιβάζουν το ηλεκτρικό σήµα δια µέσου του οπτικού νεύρου (optic nerve) αρχικά στον έξω γονατώδη πυρήνα (LGN) και στη συνέχεια στο κέντρο της όρασης (V1, πρωτοταγής οπτικός φλοιός) και σε ανώτερα κέντρα του εγκεφάλου για περαιτέρω επεξεργασία αναγκαία για την αντίληψη (π.χ. στο V4 για αποκωδικοποίηση του χρώµατος, της µορφής και του σχήµατος των εικόνων και στο V5 για τον προσανατολισµό, την κίνηση και το βάθος πεδίου των εικόνων) Κατανοµή φωτοϋποδοχέων Ο αµφιβληστροειδής ουσιαστικά, αποτελεί τον φωτοευαίσθητο χιτώνα του οφθαλµού και περιέχει δύο τύπους φωτοϋποδοχέων, τα κωνία και τα ραβδία. Είναι ελαφρώς µεγαλύτερος (32mm κατά µήκος του οριζόντιου άξονα) και λίγο παχύτερος (150µm στο κεντρικό βοθρίο, 400µm στο όριο του βοθρίου, 200µm στην περιφέρεια) από ένα γραµµατόσηµο. Περιέχει τρεις χαρακτηριστικές περιοχές (εικ.2) : (i) την ωχρά κηλίδα διαµέτρου περίπου 5.5mm (17 ο γωνίας όρασης η γωνία µεταξύ ειδώλου του αντικειµένου στον αµφ/δή και των κοµβικών σηµείων του οφθαλµού. Είδωλο διαµέτρου 300µm αντιστοιχεί περίπου σε 1 ο γωνίας όρασης. Η γωνία όρασης ισούται και µε τη γωνία που σχηµατίζεται µεταξύ των κοµβικών σηµείων του οπτικού µας συστήµατος και του µεγέθους του αντικειµένου) (ii) το βοθρίο το οποίο καταλαµβάνει την κεντρική περιοχή της ωχράς κηλίδας µε διάµετρο 1.5mm (5 ο ) µε µειωµένο πάχος, επειδή τα κυτταρικά σώµατα των εγγύς νευρώνων έχουν µετατοπισθεί προς τα πλάγια επιτρέποντας στους 12

13 φωτοϋποδοχείς της περιοχής (µόνο κωνία) να δεχθούν την οπτική εικόνα µε την ελάχιστη δυνατή παραµόρφωση. Η κεντρική του περιοχή (1 ο ) ονοµάζεται κεντρικό βοθρίο και αποτελεί το λεπτότερο σηµείο του αµφ/δή (~150µm), στερείται ραβδίων και εµφανίζει την µέγιστη ικανότητα ευκρίνειας λόγω της υψηλής πυκνότητας κωνίων. (iii) τη θηλή του οπτικού νεύρου που αποτελεί την περιοχή από την οποία οι ίνες του οπτικού νεύρου εγκαταλείπουν τον αµφ/δή. Η θηλή βρίσκεται 4.5mm (11.8 ο ) ρινικά του κεντρικού βοθρίου, στερείται φωτοϋποδοχέων και για αυτό δηµιουργεί ένα τυφλό σηµείο στο οπτικό µας πεδίο. Εικόνα 2. Πάνω : ιαστάσεις ωχράς κηλίδας και οπτικού νεύρου. εξιά : Τα όρια της περιοχής (a) αντιστοιχούν στο κεντρικό βοθρίο (κεντρική 1 ο ) και της περιοχής (b) στο βοθρίο (κεντρικές 5 ο ) Replotted from Hogan, 1971 Ο αµφιβληστροειδής περιέχει περίπου 5 εκατοµµύρια κωνία και 120 εκατοµµύρια ραβδία µε αποτέλεσµα να µην κατανέµονται οµοιόµορφα. Τα ραβδία βρίσκονται επί το πλείστον στην περιφέρεια του αµφ/δή, παρουσιάζοντας µέγιστη πυκνότητα περίπου στις 20 ο από το κέντρο της ωχράς κηλίδας, ενώ τα κωνία είναι επί το πλείστον συγκεντρωµένα στο κεντρικό βοθρίο, όπου και απουσιάζουν τα ραβδία. Στις εικόνες που ακολουθούν παριστάνεται η πυκνότητα και το µέγεθος των φωτοϋποδοχέων συναρτήσει της απόστασης τους από το κεντρικό βοθρίο. 13

14 Πυκνότητα (1000 / mm 2 ) Απόσταση από κεντρικό βοθρίο ( ο ) Εικόνα 3.1 Κατανοµή πυκνότητας φωτοϋποδοχέων Κεντρικό βοθρίο 1.35mm (5 o ) κωνία 5mm (19 o ) ραβδία 8mm (30 o ) Σε απόσταση 0.66mm από το κεντρικό βοθρίο (2 o ) 16mm (63 o ) From Curcio et al., (1990), J. Comp. Neur. 292: Εικόνα 3.2. Απεικόνιση κατανοµής φωτοϋποδοχέων 14

15 1.1.2 Λειτουργικότητα του αµφιβληστροειδή Λόγω της ανοµοιόµορφης κατανοµής των φωτοϋποδοχέων στον αµφ/δή, κάτι το οποίο είναι αποτέλεσµα της εξέλιξης, διακρίνονται δύο περιοχές διαφορετικής λειτουργικότητας. Μία κεντρική περιοχή µε µεγάλη διακριτική ικανότητα, λόγω της µεγάλης πυκνότητας κωνίων, υπεύθυνη για πολύπλοκη και λεπτοµερή οπτική επεξεργασία (φοβική όραση) και µία περιφερική περιοχή σηµαντική για την ανίχνευση και την κατεύθυνση των ερεθισµάτων λόγω της µεγάλης πυκνότητας ραβδίων (περιφερική όραση). Ο διαχωρισµός των δύο αυτών περιοχών του αµφ/δή προέρχεται από ανεξάρτητο τρόπο απόκρισης, λειτουργίας, και οργάνωσης των δύο ειδών φωτοϋποδοχέων. Η σηµαντικότερη λειτουργική διαφορά τους είναι ότι τα κωνία είναι υπεύθυνα για την διεκπεραίωση της έγχρωµης όρασης, (υπάρχουν τρία είδη κωνίων που περιέχουν το καθένα µια οπτική χρωστική σε διαφορετικά τµήµατα του ορατού φάσµατος µε αποτέλεσµα ο εγκέφαλος να αποκτά πληροφορίες συγκρίνοντας τις αποκρίσεις των τριών ειδών κωνίων) ενώ η όραση µέσω των ραβδίων (τα οποία περιέχουν ένα είδος χρωστικής, ροδοψίνη, µε αποτέλεσµα να απαντούν όλα µε τον ίδιο τρόπο σε διαφορετικά µήκη κύµατος) είναι «άχρωµη». Επίσης σηµαντική διαφορά είναι ότι τα ραβδία λειτουργούν σε αµυδρό φως και στο σκοτάδι, όταν τα φωτεινά ερεθίσµατα είναι πολύ αδύνατα για να διεγείρουν τα κωνία, αποκρίνονται δηλαδή σε χαµηλά επίπεδα φωτεινότητας ενώ τα κωνία είναι λιγότερο ευαίσθητα και υπεύθυνα για την όραση στο φως. Ο λόγος για τον οποίο συµβαίνει αυτό είναι ότι τα ραβδία περιέχουν περισσότερη φωτοευαίσθητη οπτική χρωστική από τα κωνία γεγονός που τα καθιστά ικανά να δεσµεύουν περισσότερο φως. Επιπλέον το σύστηµα των ραβδίων είναι συγκλίνον. Πολλά ραβδία συνάπτονται µε το ίδιο δίπολο (κοντά στο κεντρικό βοθρίο ένα διπολικό κύτταρο ραβδίων λαµβάνει σήµατα από 15 ραβδία), µε αποτέλεσµα τα σήµατα των ραβδίων, που είναι πολύ 15

16 περισσότερα από τα κωνία, να αλληλοενισχύονται και να αυξάνεται η προκαλούµενη από το φως απόκριση του κυττάρου κάτι που επιδρά άµεσα στην ικανότητα του εγκεφάλου να ανιχνεύει αµυδρό φως στο σκοτάδι. Η σύγκλιση όµως του συστήµατος των ραβδίων επιδρά αρνητικά στην οπτική τους οξύτητα (χωρική διακριτική ικανότητα) σε σχέση µε τα κωνία του κεντρικού βοθρίου, τα οποία δεν παρουσιάζουν σύγκλιση στα δίπολα, µε αποτέλεσµα να εµφανίζουν µεγαλύτερη οπτική οξύτητα (τα κωνία της περιφέρειας παρουσιάζουν και αυτά σύγκλιση αλλά σε µικρότερο βαθµό από τα ραβδία). Τα κωνία υπερτερούν επίσης από τα ραβδία στην χρονική διακριτική ικανότητα, κάτι το οποίο σηµαίνει ότι η απόκριση τους σε µία στιγµιαία λάµψη (flash) είναι πολύ ταχύτερη (απόκριση σε ~50msec) από αυτή των ραβδίων (απόκριση σε ~200msec). Λειτουργικές διαφορές παρουσιάζονται επίσης και στο επίπεδο των γαγγλιακών κυττάρων. Οι πληροφορίες για κάθε γαγγλιακό κύτταρο προέρχονται πάντα από τους ίδιους φωτοϋποδοχείς µιας περιγεγραµµένης περιοχής του αµφιβληστροειδή η οποία αποτελεί το υποδεκτικό πεδίο για το κύτταρο αυτό. Στην πραγµατικότητα το υποδεκτικό πεδίο του γαγγλιακού κυττάρου είναι η περιοχή του αµφ/δή την οποία το κύτταρο ελέγχει. Τα υποδεκτικά πεδία είναι κυκλικά και διαφέρουν σε µέγεθος στις διάφορες περιοχές του αµφ/δή. Έτσι στην περιοχή του κεντρικού βοθρίου, όπου η οπτική οξύτητα είναι µέγιστη, τα υποδεκτικά πεδία είναι µικρά ενώ στην περιφέρεια όπου η οπτική οξύτητα είναι µικρή, τα υποδεκτικά πεδία είναι µεγαλύτερα. Λόγω της διαφοράς των υποδεκτικών τους πεδίων τα γαγγλιακά κύτταρα διαχωρίζονται σε δύο κατηγορίες µε διαφορετικά φυσιολογικά και ανατοµικά χαρακτηριστικά. Τα κύτταρα τύπου M (από το λατινικό magni, δηλαδή µεγάλα) και τα κύτταρα τύπου Ρ (από το λατινικό parvi, δηλαδή µικρά). Τα κύτταρα τύπου Μ είναι λίγα σε αριθµό (αποτελούν το 10% που σχηµατίζουν το οπτικό νεύρο), βρίσκονται στην περιφέρεια του αµφ/δή και έχουν µεγάλα υποδεκτικά πεδία µε αποτέλεσµα να παρουσιάζουν µειωµένη χωρική διακριτική ικανότητα. Τα κύτταρα τύπου Ρ είναι περίπου 10 φορές περισσότερα και έχουν µικρά υποδεκτικά πεδία. Η χωρική διακριτική 16

17 ικανότητα τους είναι υψηλή λόγω του µεγέθους τους αλλά και της δυνατότητας άθροισης των αποκρίσεων τους και βρίσκονται επί το πλείστον στην περιοχή του κεντρικού βοθρίου, όπου οι απαιτήσεις ευκρινούς όρασης είναι µεγάλες (εικ.4). Εικόνα 4. Τα υποδεκτικά πεδία των κυττάρων τύπου Ρ (αριστερά) αποκρίνονται καλύτερα σε ερεθίσµατα υψηλότερης χωρικής συχνότητας από ότι τα υποδεκτικά πεδία των κυττάρων τύπου Μ (δεξιά) Το γεγονός ότι η εξέλιξη οδήγησε τον άνθρωπο στο να έχει ανισοτροπικό αµφιβληστροειδή βοηθάει στην παροχή ποιοτικής πληροφορίας, η οποία προέρχεται ως επί το πλείστον από τα κωνία, αλλά και στην ποσοτική παροχή πληροφορίας, (ο τρόπος κατανοµής των κωνίων δίνει την δυνατότητα µέγιστης εξαγωγής πληροφορίας). Αυτό αντικατοπτρίζεται στο γεγονός ότι η κεντρική περιοχή του αµφ/δή (κεντρικές 5 ο, 0.2% του αµφ/δή) η οποία σχετίζεται µε την ποιότητα και την ποσότητα της πληροφορίας προβάλλεται σε ποσοστό περίπου 40% στον οπτικό φλοιό του εγκεφάλου. Το φαινόµενο αυτό είναι γνωστό και ως φλοιώδης µεγέθυνση (εικ.5). 17

18 Striate cortex Εικόνα 5. Φλοιώδης µεγέθυνση Visual field 1.2 Οφθαλµικοί µύες Η κίνηση των οφθαλµών ελέγχεται αποκλειστικά από ένα σύστηµα τριών ανταγωνιστικών ζευγών εξοφθάλµιων µυών (εικ.6) υπεύθυνων για κινήσεις κροταφικές, ρινικές, προς τα πάνω και κάτω αλλά και κυκλοστροφικές. Από τους έξι αυτούς µύες οι τέσσερις είναι ορθοί και οι άλλοι δύο λοξοί. Με εξαίρεση τον κάτω λοξό όλοι οι οφθαλµοκινητικοί µύες εκφύονται από την κορυφή του κόγχου. Τα ανταγωνιστικά ζεύγη οφθαλµικών µυών είναι : άνω ορθός κάτω ορθός, έσω ορθός έξω ορθός, άνω λοξός κάτω λοξός. Ο άνω, ο κάτω και ο έσω ορθός µυς καθώς και ο κάτω λοξός νευρώνονται από την 3 η εγκεφαλική συζυγία ή κοινό κινητικό νεύρο (ΙΙΙ) (όλοι νευρώνονται από τον κάτω κλάδο του κοινού κινητικού έκτος από τον άνω ορθό που νευρώνεται από τον άνω κλάδο του κοινού κινητικού). Οι νευρικοί κλάδοι εισέρχονται στους αντίστοιχους µύες από την βολβική τους επιφάνεια. Ο έξω ορθός νευρώνεται από το απαγωγό νεύρο (VI) ενώ ο άνω λοξός νευρώνεται από το τροχιλιακό νεύρο (IV) που εισέρχεται στον µυ από την έξω κογχική επιφάνειά του. 18

19 Εικόνα 6. Οι οφθαλµικοί µύες Ο κάθε ένας από τους οφθαλµικούς µύες είναι υπεύθυνος και για ξεχωριστή κίνηση ή συνδυασµό ξεχωριστών κινήσεων. Στον πίνακα που ακολουθεί φαίνεται η δράση τους. Μύες Έσω ορθός Έξω ορθός Άνω ορθός Κάτω ορθός Άνω λοξός Κάτω λοξός ράση Προσαγωγή (κίνηση ρινικά) Απαγωγή (κίνηση κροταφικά) Άνω στροφή, έσω κυκλοστροφή, προσαγωγή Κάτω στροφή, έξω κυκλοστροφή, προσαγωγή Κάτω στροφή, έσω κυκλοστροφή, απαγωγή Άνω στροφή, έξω κυκλοστροφή, απαγωγή Πίνακας 1. ράση των οφθαλµοκινητικών µυών 1.3 Σύστηµα παρατήρησης (gaze system) Η διαδικασία της προσήλωσης σε ένα αντικείµενο ελέγχεται από ένα συνδυασµό τριών υποσυστηµάτων οφθαλµοκινητικού ελέγχου τα οποία συνθέτουν ένα ολοκληρωµένο σύστηµα παρατήρησης (gaze system). Οι βασικές λειτουργίες του είναι να συλλαµβάνει τις εικόνες και να τις κρατάει σταθερές στην περιοχή του κεντρικού βοθρίου, να εµποδίζει δηλαδή την αποµάκρυνση 19

20 τους από εκεί και να σταθεροποιεί την εικόνα ακόµα και όταν τα αντικείµενα κινούνται ή όταν το κεφάλι κινείται 1,2. Τα τρία υποσυστήµατα οφθαλµοκινητικού ελέγχου είναι το οφθαλµοκινητικό σύστηµα (oculomotor system), το σύστηµα σταθεροποίησης (fixation system) και το σύστηµα κίνησης του κεφαλιού (headmovement system) Το οφθαλµοκινητικό σύστηµα Το οφθαλµοκινητικό σύστηµα υποστηρίζει την παρατήρηση ακίνητων και µη εικόνων. Είναι υπεύθυνο για την ύπαρξη τριών ειδών κινήσεων. Τις σακκαδικές, τις οµαλές κινήσεις παρακολούθησης (smooth pursuit movements) και τις κινήσεις σύγκλισης απόκλισης (vergence movements) Σακκαδικές κινήσεις (saccades) Είναι εκούσιες κινήσεις των µατιών (πάνω από ηµερησίως) µε τις οποίες «σαρώνουµε» µία εικόνα (εικ.7). Είναι οι πιο γρήγορες κινήσεις από όλες τις κινήσεις του ανθρωπίνου σώµατος (~700 ο /sec ) και είναι πολύ σύντοµες (~ 50 msec) 3. Το πλάτος και η κατεύθυνσή τους είναι εκούσια (1-20 ο ) ενώ η ταχύτητά τους είναι ακούσια και καθορίζεται από την εκκεντρότητα του στόχου. Επίσης η εκκεντρότητα και η προβλεψιµότητα του στόχου καθορίζει την καθυστέρησή τους. Τέλος, υφίστανται και χωρίς την απαραίτητη ύπαρξη στόχου ακόµα δηλαδή και σε σκοτοπικές συνθήκες. Εικόνα 7. Η τροχιά των σακκαδικών κινήσεων κατά την διάρκεια «σάρωσης» µιας εικόνας. Οι µαύρες κουκίδες ανάµεσα σε δυο σακκαδικές κινήσεις αντιπροσωπεύουν προσωρινά σηµεία σταθεροποίησης 20

21 Οµαλές κινήσεις παρακολούθησης (smooth pursuit movements) Είναι κινήσεις µε τις οποίες µπορούµε να παρακολουθήσουµε ένα κινούµενο αντικείµενο στο οπτικό µας πεδίο 4. Η µέγιστη ταχύτητά τους είναι ~100 ο /sec (πολύ µικρότερη από αυτή των σακκαδικών) και ελέγχεται από την ταχύτητα του κινούµενου αντικειµένου. Η προβλεψιµότητα της κίνησης του αντικειµένου (κατεύθυνση και στιγµή έναρξης) καθορίζει και την ταχύτητα απόκρισής τους Κινήσεις σύγκλισης _ απόκλισης (vergence movements) Είναι «ασύζευκτες» οφθαλµικές κινήσεις κατά τις οποίες τα µάτια είτε συγκλίνουν (convergence), κατά την διάρκεια της προσαρµογής, είτε αποµακρύνονται (divergence) το ένα από το άλλο. Λαµβάνουν µέρος όταν ένα αντικείµενο πλησιάζει ή αποµακρύνεται αντίστοιχα. Καθοδηγούνται από τον βαθµό ανοµοιότητας του αµφιβληστροειδικού ειδώλου (το είδωλο του αντικειµένου προβάλλεται σε διαφορετικές περιοχές του αµφ/δή σε κάθε µάτι (retinal disparity). Η σχετική αυτή κίνηση των µατιών αποτελεί µια πολύπλοκη διαδικασία η οποία απαιτεί ανώτερη επεξεργασία στον φλοιό του εγκεφάλου κάτι το οποίο συνεπάγεται καθυστέρηση στην απόκριση της κίνησης (γραφ.1). Ocular vergence (deg/sec) Γράφηµα 1. Απόκριση σύγκλισης (ocular vergence) συναρτήσει ταχύτητας στόχου (target vergence). Για µεγάλες ταχύτητες στόχου γίνεται φανερή η καθυστέρηση στην απόκριση της κίνησης Target vergence (deg/sec) 21

22 1.3.2 Το σύστηµα σταθεροποίησης Το σύστηµα σταθεροποίησης προσδιορίζεται από τις οφθαλµικές κινήσεις που λαµβάνουν µέρος κατά την διάρκεια που προσηλώνουµε σε ένα σταθερό σηµείο. Είναι υπεύθυνο για την ύπαρξη τριών ειδών κινήσεων. Τις τρέµουλο κινήσεις (tremors) τις κινήσεις διολίσθησης (drifts) και τις µικροσακκαδικές κινήσεις (microsaccades) Κινήσεις τρέµουλο (tremors) Αυτές οι κινήσεις συχνά αποκαλούνται και φυσιολογικός νυσταγµός. Είναι ακούσιες ταλαντωτικές κινήσεις του ενός ή και των δύο µατιών ικανές για να διατηρήσουν τους νευρώνες σε συνεχή λειτουργία. Ουσιαστικά είναι απεριοδικές κυµατοειδής κινήσεις των µατιών µε συχνότητα ~90 Hz 5,6. Αποτελούν τις µικρότερες οφθαλµικές κινήσεις, µε πλάτος περίπου όσο η διάµετρος ενός κωνίου στην περιοχή του βοθρίου (~0.5arcmin) 7,8. Είναι αρκετά δύσκολο να καταγραφούν µε ακρίβεια καθώς τα πλάτη και οι συχνότητες τους είναι συνήθως στο εύρος του θορύβου του συστήµατος καταγραφής. Η ακριβής συνεισφορά τους στην υποστήριξη της όρασης δεν έχει ακόµα ξεκαθαριστεί. Πολύ σηµαντικό είναι το γεγονός ότι η συχνότητα τους είναι µεγαλύτερη από το όριο flicker fusion (ο ρυθµός ενός flicker πάνω από τον οποίο ένα ερέθισµα εµφανίζεται σταθερό Hz για τον άνθρωπο) οπότε το τρέµουλο του ειδώλου µπορεί να είναι αναποτελεσµατικό σαν ερέθισµα 9,10. Τέλος έχουν καταγραφεί να είναι ανεξάρτητες στους δύο οφθαλµούς κάτι το οποίο σηµαίνει ότι ίσως να περιορίζουν την ικανότητα του οπτικού µας συστήµατος να συνδυάζει πληροφορίες από τους δύο αµφιβληστροειδείς, έχοντας άµεση επίπτωση στην στερεοσκοπική όραση. 22

23 Κινήσεις διολίσθησης (drifts) Είναι αργές καµπυλοειδείς κινήσεις οι οποίες λαµβάνουν χώρα ταυτόχρονα µε τις tremor κινήσεις στο χρονικό διάστηµα µεταξύ των µικροσακκαδικών κινήσεων. Κατά την διάρκεια των κινήσεων διολίσθησης (drifts) το είδωλο του στόχου «γλιστράει» δια µέσου 5-15 φωτοϋποδοχέων. Έχουν καταγραφεί και σαν συζυγείς και σαν µη συζυγείς. Η ύπαρξη τους αρχικά πιστευόταν ότι οφείλεται στην αστάθεια των οφθαλµοκινητικών µυών και ότι αντισταθµίζουν την αποµάκρυνση του ειδώλου από τη fovea λόγω των µικροσακκαδικών κινήσεων 11. Εντούτοις πρόσφατες έρευνες έχουν δείξει πως έχουν αντισταθµιστικό ρόλο στην υποστήριξη της ακριβούς προσήλωσης ακόµα και κατά την απουσία των µικροσακκαδικών ή σε διαστήµατα κατά τα οποία η αντιστάθµιση από τις µικροσακκαδικές είναι σχετικά ανεπαρκής 12,13. Τέλος όπως και οι τρέµουλο κινήσεις έτσι και οι κινήσεις διολίσθησης µπορεί να προέρχονται από τον θόρυβο και την µεταβλητότητα των νευρωνικών αποκρίσεων µε άµεση επιρροή στους οφθαλµικούς µύες 14, Μικροσακκαδικές κινήσεις (microsaccades) Οι µικροσακκαδικές είναι µικρές, απότοµες, ακούσιες κινήσεις οι οποίες παρουσιάζονται κατά την διάρκεια της προσήλωσης. Ουσιαστικά µεταφέρουν το αµφιβληστροειδικό είδωλο δια µέσου µερικών δεκάδων φωτοϋποδοχέων 16,23. Το πλάτος της κίνησης του κυµαίνεται µεταξύ arcmin 17 (δεν µπορούν όµως να προσδιορισθούν µόνο από το µέγεθός τους), η συχνότητα τους από 0,1-5 Hz 18 και διαρκούν περίπου 25ms. Μικροσακκαδικές κινήσεις έχουν παρατηρηθεί και σε διάφορα άλλα είδη εκτός του ανθρώπου και κυρίως σε είδη µε φοβική όραση (foveal vision). Ο πιθανότερος ρόλος των µικροσακκαδικών είναι να διορθώνουν µετατοπίσεις των µατιών οι οποίες παράγονται από τις κινήσεις διολίσθησης (drifts). Η πιθανότητα ύπαρξης, κατευθυντικότητας και πλάτους των εξαρτάται από προηγούµενες µετατοπίσεις του αµφιβληστροειδικού ειδώλου. Για 23

24 παράδειγµα αν οι κινήσεις διολίσθησης µεταφέρουν τον στόχο προσήλωσης µακριά από το κεντρικό βοθρίο, οι µικροσακκαδικές τείνουν να επαναφέρουν το είδωλο πίσω. Πρόσφατες έρευνες έχουν δείξει ότι ίσως να αντιδρούν στην αδρανοποίηση και την προσαρµογή των φωτοϋποδοχέων σε µια µικρή κλίµακα χρόνου και στην διόρθωση σφαλµάτων προσήλωσης σε µια πιο ευρεία κλίµακα χρόνου 19. Πολύ σηµαντική επίσης είναι και η γραµµική εξάρτηση της ταχύτητας τους µε το πλάτος της κίνησής τους 20,21 (γραφ.2). Γράφηµα 2. Γραµµική εξάρτηση πλάτους-ταχύτητας µικροσακκαδικών κινήσεων Οι οφθαλµικές κινήσεις µπορεί να είναι συζυγείς (conjugate) και µη συζυγείς (non conjugate). Κατά τις συζυγείς κινήσεις οι δύο οφθαλµοί κινούνται στην ίδια κατεύθυνση και περίπου κατά το ίδιο πλάτος και την ίδια γωνιακή ταχύτητα, όπως π.χ. κατά την διάρκεια µιας σακκαδικής κίνησης προς τα αριστερά όπου ο δεξιός οφθαλµός κινείται ρινικά και ο αριστερός κροταφικά. Κατά τις µη συζυγείς κινήσεις οι δύο οφθαλµοί κινούνται σε αντίθετες κατευθύνσεις όπως συµβαίνει στην σύγκλιση των οφθαλµών κατά την προσαρµογή. Στη παρακάτω εικόνα φαίνεται ότι το πλάτος των τρέµουλο κινήσεων είναι περίπου όσο η διάµετρος ενός κωνίου του κεντρικού βοθρίου, δηλαδή της τάξης των 2.5µm ή 0.5arcmin (αντιστοιχία σε γωνία όρασης), όπου το 1arcmin 24

25 είναι το 1/60 της µοίρας (deg). Αντίστοιχα το πλάτος των µικροσακκαδικών κινήσεων κυµαίνεται µεταξύ arcmin (25-100µm) και των κινήσεων διολίσθησης µεταξύ arcmin ( µm). Μικροσακκαδική Κίνηση διολίσθησης Τρέµουλο Κωνίο κεντρικού βοθρίου 10 µm (2 arc) Εικόνα 8. Οφθαλµικές µικροκινήσεις. Το είδωλο οδηγείται προς το κέντρο της ωχράς µέσω των µικροσακκαδικών κινήσεων (ευθείες µαύρες γραµµές) µετά από την αποµάκρυνσή του από αυτήν από τις κινήσεις διολίσθησης (καµπυλοειδής γραµµές). Οι µικρές ταλαντωτικές κινήσεις που λαµβάνουν χώρα ταυτόχρονα µε τις κινήσεις διολίσθησης είναι οι τρέµουλο κινήσεις Το σύστηµα κίνησης του κεφαλιού Το οφθαλµοκινητικό σύστηµα και το σύστηµα σταθεροποίησης συνδέονται άµεσα µε το σύστηµα κίνησης του κεφαλιού. Εξαιτίας της συνεχούς ακούσιας και εκούσιας κίνησης του κεφαλιού, το πλάτος και η κατεύθυνση των οφθαλµικών κινήσεων επηρεάζεται από το µέγεθος της κίνησης του. Παλαιότερες έρευνες έχουν δείξει ότι η κίνηση του κεφαλιού έχει βοηθητικό 25

26 ρόλο στην διαδικασία αποφυγής της οπτικής νευρωνικής προσαρµογής. Έτσι τα χαρακτηριστικά (µέγεθος, ταχύτητα, κατεύθυνση και συχνότητα) των οφθαλµικών κινήσεων σε συνθήκες όπου το κεφάλι είναι σταθεροποιηµένο διαφέρουν σε συνθήκες όπου το κεφάλι είναι ελεύθερο (γραφ.3). Γράφηµα 3. Ταυτόχρονη καταγραφή οριζοντίως και καθέτων κινήσεων του κεφαλιού και των οφθαλµών δύο εξεταζοµένων σε τρεις διαφορετικές συνθήκες. Με το κεφάλι τους σταθεροποιηµένο (πάνω), καθιστοί χωρίς σταθεροποιηµένο κεφάλι (µέση) και όρθιοι (κάτω). Το σύστηµα κίνησης του κεφαλιού ελέγχεται από δυο ειδών αντανακλαστικές κινήσεις (reflex). Το vestibular ocular reflex και το optokinetic reflex Vestibular Ocular reflex Είναι η πιο αρχέγονη αντανακλαστική κίνηση ελέγχου της προσήλωσης του βλέµµατος. Καθοδηγείται από ένα µηχανισµό στο εσωτερικό του αυτιού 26

27 (vestibular µηχανισµός) ο οποίος αποτελείται από τρεις ηµικυκλικούς σωλήνες µε υγρό οι οποίοι παρέχουν στον εγκέφαλο πληροφορίες για την θέση του σώµατος και του κεφαλιού στο χώρο. Ο µηχανισµός αυτός λειτουργεί έτσι ώστε να διατηρούµε το είδωλο µιας εικόνας στη fovea ακόµα και όταν το κεφάλι ή το σώµα κινούνται. Ουσιαστικά τα µάτια στρέφονται σε αντίθετη κατεύθυνση σε σχέση µε το κεφάλι ώστε να προσηλώνουν σε κάποιο σταθερό σηµείο Optokinetic reflex Αποτελείται από εναλλακτικές σακκαδικές κινήσεις και οµαλές κινήσεις παρακολούθησης, αντίθετης κατεύθυνσης, οι οποίες λαµβάνουν χώρα όταν προσπαθούµε να προσηλώσουµε σε διαδοχικά περάσµατα κινούµενων αντικειµένων (π.χ. όταν προσπαθούµε να παρακολουθήσουµε διαδοχικά περάσµατα αυτοκινήτων που περνάνε από µπροστά µας). Οι εναλλακτικές αυτές smooth pursuit (slow phase) και σακκαδικές (fast phase) κινήσεις συνθέτουν τον λεγόµενο οπτοκινητικό νυσταγµό (ΟΚΝ). 1.4 Ο ρόλος των οφθαλµικών κινήσεων προσήλωσης Ο ρόλος των οφθαλµικών κινήσεων κατά την διάρκεια που προσηλώνουµε σε ένα στόχο (αλλά και κατά την διάρκεια που ανιχνεύουµε το οπτικό µας περιβάλλον) είναι πολύ σηµαντικός για την λειτουργικότητα της όρασης. Μέσω των οφθαλµικών κινήσεων τα είδωλα των αντικειµένων κατευθύνονται στην κεντρική περιοχή του αµφ/δή, στην οποία υπάρχει και µεγαλύτερη πυκνότητα κωνίων, από όπου ξεκινάει µία πολύπλοκη διαδικασία επεξεργασίας της πληροφορίας σε ανώτερες εγκεφαλικές οδούς. Λόγω του ότι το περιβάλλον µας είναι συνεχώς µεταβαλλόµενο το νευρικό µας σύστηµα έχει εξελιχθεί έτσι ώστε να µπορούµε να ανιχνεύουµε «ξαφνικές» αλλαγές. Στάσιµες εικόνες προκαλούν «νευρωνική προσαρµογή» (αδρανοποίηση των οπτικών νευρώνων) µε αποτέλεσµα την αποτυχία της οπτικής µας αντίληψης 22 (σχ.10). 27

28 Εικόνα 9. Troxler s effect Προσηλώνοντας στην κόκκινη κηλίδα για λίγα δευτερόλεπτα ο κυκλικός δίσκος που την περιβάλλει εξαφανίζεται σταδιακά εξαιτίας της περιφερικής νευρωνικής προσαρµογής. Η απλούστερη εξήγηση αυτής της αποτυχίας της οπτικής µας αντίληψης είναι ότι το µέγεθος των µικροκινήσεων προσήλωσης είναι µικρότερο από το µέγεθος των υποδεκτικών πεδίων της περιφέρειας του αµφιβληστροειδή µε αποτέλεσµα να µην είναι ικανές να αποτρέψουν την περιφερική οπτική εξαφάνιση ειδικά για ερέθισµα χαµηλής φωτεινής αντίθεσης. Κίνηση των µατιών κάνει άµεσα τον κυκλικό δίσκο οπτικά αντιληπτό. Στην πραγµατικότητα η νευρωνική προσαρµογή αποφεύγεται λόγω του ότι η εικόνα που προβάλλεται στον αµφιβληστροειδή δεν είναι ποτέ σταθερή εξαιτίας της συνεχούς ακούσιας και εκούσιας κίνησης των µατιών µας ακόµα και όταν προσηλώνουµε το βλέµµα µας σε ένα ακίνητο στόχο 23 (εικ.10). Εικόνα 10. Τα µάτια µας είναι σε συνεχή κίνηση. Εστιάζοντας στην µαύρη κηλίδα για περίπου ένα λεπτό και αµέσως µετά στην άσπρη, γίνονται αντιληπτές οι οφθαλµικές κινήσεις προσήλωσης (1961 Taylor & Francis). 28

29 Ένα µεγάλο ερώτηµα το οποίο και παραµένει αναπάντητο είναι το ποιος είναι ο ακριβής λόγος συνύπαρξης των τριών αυτών διαφορετικών οφθαλµικών µικροκινήσεων προσήλωσης. Τα υποδεκτικά πεδία στην περιοχή της fovea είναι τόσο µικρά ώστε οι drift και οι tremor κινήσεις µπορούν και εξαλείφουν την αδρανοποίηση των νευρώνων ακόµα και κατά την απουσία των µικροσακκαδικών κινήσεων. Επίσης οι µικροσακκαδικές κινήσεις είναι επαρκείς για την υποστήριξη της όρασης ακόµα και κατά την απουσία των drifts και των tremors γιατί τα υποδεκτικά πεδία στην περιφέρεια είναι τόσο µεγάλα ώστε µόνο οι µικροσακκαδικές κινήσεις είναι αρκετά µεγάλες και γρήγορες (σε σύγκριση µε drifts και tremors) για να εµποδίσουν την νευρωνική αδρανοποίηση. Αδιευκρίνιστο επίσης παραµένει και το αν διαφέρει ο ρόλος των µικροσακκαδικών κινήσεων από αυτόν των drifts και tremors. Το πιο πιθανό είναι ότι οι µικροσακκαδικές κινήσεις είναι περισσότερο σηµαντικές για την περιφερική όραση και οι drifts και οι tremors περισσότερο σηµαντικές για την κεντρική όραση. Όσον αφορά την προτιµούµενη κατεύθυνση των µικροσακκαδικών και drift κινήσεων έχει αποδειχθεί 24,25 ότι είναι ένα αµιγώς ατοµικό χαρακτηριστικό που µπορεί να εξαρτάται από τις οπτικές εκτροπές, τον προσανατολισµό των νευρώνων ή την αστάθεια των οφθαλµοκινητικών µυών. 29

30 1.5 Καταγραφή οφθαλµικών κινήσεων Αυτόµατες καταγραφές της κατεύθυνσης του βλέµµατος ξεκίνησαν ήδη από το Ο βασικός στόχος που επιτεύχθηκε µε τις πρώτες τεχνικές καταγραφής ήταν απλά η συνεισφορά στην έρευνα για την συλλογή δεδοµένων της συµπεριφοράς του οφθαλµοκινητικού συστήµατος του ανθρώπου. Η συνεχής εξέλιξη της τεχνολογίας οδήγησε στην ανάπτυξη νέων εφαρµογών, ιδανικών για πιο ακριβή καταγραφή των οφθαλµικών κινήσεων Απαιτήσεις για ένα ιδανικό σύστηµα καταγραφής οφθαλµικών κινήσεων Ένα ιδανικό σύστηµα καταγραφής πρέπει να πληροί ορισµένες προϋποθέσεις όπως να : Μην παρεµβάλλεται στο οπτικό πεδίο του εξεταζοµένου. Έχει καλή εφαρµογή ώστε να µην τον ενοχλεί. Έχει ακρίβεια τουλάχιστον µερικών λεπτών της µοίρας. Π.χ. να µην δίνει τιµή 10 ο όταν πραγµατικά είναι 9 ο. Η ακρίβεια περιορίζεται από αθροιστικές επιδράσεις µη γραµµικότητας, θορύβου, διακριτικής ικανότητας του συστήµατος και άλλων πηγών σφάλµατος. Έχει διακριτική ικανότητα ενός λεπτού της µοίρας (1 ) ώστε να είναι ικανό να διακρίνει και τις µικρότερες αλλαγές στην κίνηση του µατιού. Η διακριτική ικανότητα περιορίζεται µόνο από τον θόρυβο του οργάνου. Μπορεί να καταγράφει κινήσεις από 1 έως και 45 ο και ταχύτητες από 1arcmin/sec έως 800 ο /sec. Λειτουργεί µε συχνότητα δειγµατοληψίας πάνω από 100Hz. Καταγράφει οριζόντιες, κάθετες και κυκλοστροφικές κινήσεις. Έχει την ικανότητα διόφθαλµης καταγραφής. 30

31 Έχει την ικανότητα καταγραφής κινήσεων του κεφαλιού και του σώµατος. Μπορεί να χρησιµοποιηθεί σε µεγάλη ποικιλία εξεταζοµένων. Οι παραπάνω απαιτήσεις βέβαια είναι οι επιθυµητές και όχι αναγκαίες για ένα κοινώς αποδεκτό σύστηµα καταγραφής οφθαλµικών κινήσεων Τεχνικές καταγραφής οφθαλµικών κινήσεων Τεχνικές που βασίζονται σε ανακλώµενες ακτίνες 1. Καταγραφή της κίνησης του σκληροκερατοειδικού ορίου (limbus tracking) Εξαιτίας του γεγονότος ότι το σκληροκερατοειδικό όριο (limbus) είναι οπτικά ανιχνεύσιµο (ο σκληρός χιτώνας είναι άσπρος ενώ η ίριδα σκουρόχρωµη) η κίνηση του µπορεί εύκολα να καταγραφεί. Λόγω του ότι αυτή η τεχνική βασίζεται στη καταγραφή της θέσης του limbus σε σχέση µε το κεφάλι πρέπει ή το κεφάλι να είναι κάπου σταθεροποιηµένο ή ο µηχανισµός καταγραφής να είναι σταθεροποιηµένος στο κεφάλι του εξεταζοµένου. Επίσης εξαιτίας της µερικής κάλυψης του limbus από τα βλέφαρα αυτή η τεχνική είναι κατάλληλη για καταγραφή οριζοντίων κινήσεων µόνο Καταγραφή της κίνησης του ορίου ίριδας κόρης (pupil tracking) Η τεχνική αυτή είναι παρόµοια µε την προηγούµενη µόνο που εδώ χρησιµοποιείται το όριο µεταξύ κόρης και ίριδας. Και σε αυτή την τεχνική ο µηχανισµός καταγραφής πρέπει να σταθεροποιείται στο κεφάλι του εξεταζοµένου. Τα πλεονεκτήµατα σε σχέση µε την προηγούµενη τεχνική είναι ότι υπάρχει δυνατότητα καταγραφής και των καθέτων κινήσεων (δεν υπάρχει επικάλυψη του ορίου από τα βλέφαρα) και ότι υπάρχει καλύτερη διακριτική ικανότητα λόγω του γεγονότος ότι το όριο ίριδας κόρης είναι πιο «αιχµηρό». Το µειονέκτηµα σε σχέση µε την προηγούµενη τεχνική είναι η δυσκολία ανίχνευσης του ορίου λόγω του µικρότερου contrast του. 31

32 3. Καταγραφή της σχετικής θέσης κερατοειδή κόρης / VideoOculoGraphy Όταν υπέρυθρη ακτινοβολία προσπίπτει στο µάτι του εξεταζοµένου λαµβάνουν χώρα πολλαπλές ανακλάσεις, οι λεγόµενες εικόνες Purkinje (εικ.11). Η πρώτη εικόνα Purkinje µαζί µε την ανάκλαση από το σκληροκερατοειδικό όριο µπορούν να βιντεοσκοπηθούν χρησιµοποιώντας µια υπέρυθρη κάµερα ως ένα φωτεινό σηµείο και ένα λιγότερο φωτεινό αντίστοιχα. Όταν το µάτι κινείται οριζόντια ή κάθετα η σχετική θέση των δύο ανακλάσεων αλλάζουν ανάλογα και η θέση του µατιού µπορεί να υπολογιστεί από αυτές τις σχετικές θέσεις. Το µειονέκτηµα αυτής της µεθόδου είναι ότι πλευρικές µετατοπίσεις του κεφαλιού µπορεί να τοποθετήσουν την εικόνα του µατιού εκτός εστίας ή ακόµα και εκτός του οπτικού πεδίου της υπέρυθρης κάµερας (εικ.12) Εικόνα 11. Οι εικόνες Purkinje Εικόνα 12. Απεικόνιση VOG Μια άλλη τεχνική που χρησιµοποιεί τις εικόνες Purkinje είναι η Dual Purkinje κατά την οποία χρησιµοποιούνται η πρώτη (ανάκλαση από την πρόσθια επιφάνεια του κερατοειδή) και η τέταρτη (ανάκλαση από την οπίσθια επιφάνεια του φακού) εικόνα. Η τεχνική αυτή είναι πιο ακριβής από τις άλλες και προσφέρει συχνότητα δειγµατοληψίας µεγαλύτερη από 4000Hz. Το µειονέκτηµα αυτής της τεχνικής είναι ότι η τέταρτη εικόνα Purkinje είναι σχετικά ασθενής οπότε ο περιβάλλοντας φωτισµός πρέπει να είναι ελεγχόµενος

33 4. Καταγραφή µε χρήση ποµπού δέκτη υπερύθρων / InfraRed OculoGraphy Εάν µια σταθεροποιηµένη πηγή φωτός κατευθύνεται προς το µάτι του εξεταζοµένου το ποσό της ακτινοβολίας που ανακλάται και συλλέγεται από τον δέκτη εξαρτάται από τη θέση του µατιού (εικ.13). Αυτή την αρχή εκµεταλλεύονται πολλά εµπορικά διαθέσιµα συστήµατα καταγραφής οφθαλµικών κινήσεων (eye trackers). Η ακτινοβολία που χρησιµοποιείται είναι υπέρυθρη, καθώς είναι «αόρατη» για το ανθρώπινο µάτι, και έτσι έχει το πλεονέκτηµα ότι δεν επηρεάζει τον εξεταζόµενο. Εφόσον οι ανιχνευτές υπερύθρων δεν επηρεάζονται από άλλες εκτεταµένες πηγές φωτός, ο περιβάλλον φωτισµός δεν επηρεάζει τις µετρήσεις. Η χωρική διακριτική ικανότητα (το µέγεθος της µικρότερης κίνησης που µπορεί να ανιχνευθεί) είναι καλή, της τάξης των 0.1 ο και χρονική διακριτική ικανότητα της τάξης του 1ms µπορεί να επιτευχθεί. Εικόνα 13. Αρχή τεχνικής IROG 33

34 Τεχνική που βασίζεται στην καταγραφή του ηλεκτρικού δυναµικού του δέρµατος / ElectroOculoGraphy Η τεχνική αυτή στηρίζεται στο γεγονός ότι ένα ηλεκτροστατικό πεδίο περιστρέφεται µαζί µε το µάτι. Καταγράφοντας τις µικρές αλλαγές του ηλεκτρικού δυναµικού γύρω από το µάτι η θέση του µπορεί να ανιχνευθεί. Η τεχνική αυτή δεν απαιτεί καθαρό οπτικό πεδίο κάτι το οποίο συνεπάγεται καταγραφή κινήσεων σε ένα εύρος περίπου ±70 ο. Το µειονέκτηµα της είναι ότι είναι ενοχλητική για τον εξεταζόµενο αφού απαιτείται άµεση επαφή ηλεκτροδίων γύρω από το µάτι του (εικ.14). Οι οφθαλµικές κινήσεις καταγράφονται από το βιοηλεκτρικό δυναµικό µεταξύ δύο ηλεκτροδίων που τοποθετούνται δερµατικά σε κάθε πλευρά του άξονα κερατοειδή αµφ/δή. Περιορίζεται σε καταγραφή καθέτων και οριζοντίων κινήσεων µόνο αλλά επιτρέπει την διόφθαλµη καταγραφή. Εικόνα 14. Τεχνική EOG Τεχνικές που βασίζονται σε χρήση φακών επαφής Οι οφθαλµικές κινήσεις είναι δυνατόν να καταγραφούν µε ακρίβεια και µε τη χρήση ειδικών φακών επαφής. Υπάρχουν δύο τεχνικές καταγραφής µε χρήση φακών επαφής. Με την πρώτη ένας ή περισσότεροι επίπεδοι καθρέφτες στηρίζονται πάνω στον φακό και οι ανακλάσεις από φωτεινές ακτίνες 34

35 χρησιµοποιούνται για την καταγραφή της κίνησης των µατιών 1. Με την δεύτερη τεχνική ένα µικροσκοπικό επαγωγικό πηνίο εµφυτεύεται µέσα στον φακό (scleral search coil) και η ακριβής θέση του µπορεί να καταγραφεί µε τη χρήση ηλεκτροµαγνητικού πεδίου µεγάλης συχνότητας το οποίο τοποθετείται γύρω από το κεφάλι του εξεταζοµένου (εικ.15). Αυτές οι δύο τεχνικές δεν συνίστανται για καθηµερινή χρήση διότι αφενός δεν έχουν προσδιοριστεί οι επιπτώσεις στην υγεία του εξεταζόµένου από τη χρήση του Η/Μ πεδίου και αφετέρου είναι άβολη και κουραστική για αυτόν λόγω της απαίτησης εφαρµογής του φακού επαφής. Εικόνα 15. Εµφυτευµένο επαγωγικό πηνίο σε φακό επαφής Το σύστηµα που χρησιµοποιήθηκε για τις καταγραφές των οφθαλµικών κινήσεων προσήλωσης, οι οποίες πραγµατοποιήθηκαν στο εργαστήριο οφθαλµικών κινήσεων του ΒΕΜΜΟ, ανήκει στην κατηγορία VideoOculoGraphy. Αναλυτική περιγραφή των αρχών λειτουργίας, των δυνατοτήτων του καθώς και των επιµέρους στοιχείων που συνθέτουν το σύστηµα καταγραφής ακολουθεί σε επόµενο κεφάλαιο. 35

36 1.6 Σκοπός της εργασίας Η καταγραφή των οφθαλµικών κινήσεων βρίσκει εφαρµογή σε πολλούς τοµείς της επιστήµης και της έρευνας όπως την οφθαλµολογία, τη νευρολογία, τη νευροφυσιολογία, τη ψυχοφυσική, τη ψυχιατρική, τη ψυχολογία, τη φαρµακολογία καθώς και σε άλλους τοµείς όπως την αεροπλοΐα, την έρευνα αγοράς (διαφηµίσεις, βελτιστοποίηση ιστοσελίδων διαδικτύου) και την βιοτεχνολογία. Πρωταρχικός σκοπός της εργασίας είναι η αξιολόγηση της συµπεριφοράς του οφθαλµοκινητικού συστήµατος και η µελέτη της επίδρασης του στη ψυχοφυσική της όρασης (Visual Psychophysics), τον συσχετισµό δηλαδή των φυσικών παραµέτρων των ερεθισµάτων µε την αντίληψη τους και την φυσιολογική δραστηριότητα των νευρώνων (αποκρίσεις). Πιο συγκεκριµένα εξετάζεται η επίδραση της φωτεινής αντίθεσης (contrast) και του µεγέθους του ερεθίσµατος, στην αµφιβληστροειδική χωρική και χρονική κατανοµή των σηµείων προσήλωσης. Η στατιστική ανάλυση των αποτελεσµάτων, που προέκυψαν από τις καταγραφές των οφθαλµικών κινήσεων προσήλωσης είναι δυνατόν να παράσχει σηµαντική πληροφορία για την λειτουργικότητα της όρασης σε όλες τις εκφάνσεις τις καθηµερινής ζωής. Τέτοιου είδους δεδοµένα µπορούν να χρησιµοποιηθούν άµεσα από αρµόδιους φορείς για την βελτιστοποίηση π.χ. χαρακτηριστικών των αυτοκινητοδρόµων (σήµατα τροχαίας, περιβαλλοντικός φωτισµός), ανάλογα µε την οπτική µας αντίληψη, καθώς επίσης και την σχεδίαση, ανάπτυξη και διεξαγωγή εξειδικευµένων δοκιµασιών αξιολόγησης της οπτικής συµπεριφοράς (για οδηγούς, πιλότους κ.λ.π.). Επιπλέον, η συνεχής βελτίωση της ποιότητας των οθονών (τηλεόραση, ηλεκτρονικοί υπολογιστές) προέρχεται από την βαθµονόµηση των οπτικών χαρακτηριστικών τους όπως η φωτεινότητα, η χρωµατικότητα και το contrast, ανάλογα µε την οπτική µας αντίληψη. 36

37 Σηµαντική µπορεί να είναι επίσης και η συνεισφορά στον τοµέα των ιατρικών επιστηµών, ιδιαίτερα στους κλάδους της νευρολογίας και της νευροφυσιολογίας, µε σκοπό την ανάπτυξη νέων µεθόδων διάγνωσης ασθενειών, που σχετίζονται µε το κεντρικό νευρικό σύστηµα του ανθρώπου, και την αξιολόγηση της αποτελεσµατικότητας διαφόρων θεραπευτικών µεθόδων. Αξίζει να σηµειωθεί ότι ήδη έχουν πραγµατοποιηθεί στο εργαστήριο οφθαλµικών κινήσεων του ΒΕΜΜΟ, στα πλαίσια πιλοτικών µετρήσεων, καταγραφές σε ασθενείς µε Parkinson, συγγενή νυσταγµό και spasmus nutans. 37

38 ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 38

39 2. Μεθοδολογία 2.1 Περιγραφή του συστήµατος ανίχνευσης καταγραφής οφθαλµικών κινήσεων Είναι κοινώς αποδεκτό ότι τα συστήµατα καταγραφής οφθαλµικών κινήσεων που βασίζονται στην τεχνική VideoOculoGraphy είναι τα απλούστερα στην οργάνωση και την λειτουργία τους. Εντούτοις, τα µεγάλα µειονεκτήµατά τους είναι η χαµηλή συχνότητα δειγµατοληψίας, η µικρή διακριτική ικανότητα, ο υψηλός θόρυβος και η συχνή απώλεια δεδοµένων. Παρόλα αυτά, η πρόοδος της τεχνολογίας, προκειµένου να ικανοποιήσει τις απαιτήσεις της έρευνας, δηµιούργησε κάµερες υψηλής συχνότητας δειγµατοληψίας και ανάλυσης. Το σύστηµα το οποίο χρησιµοποιήθηκε για την ανίχνευση και καταγραφή των οφθαλµικών κινήσεων (Eyelink II, SR Research, Canada) παρέχει πολύ υψηλή χωρική ανάλυση (<0.01 ο ) και πολύ µεγάλη συχνότητα δειγµατοληψίας (250 και 500 Hz κατόπιν επιλογής). Το βασικό τµήµα του συστήµατος αποτελείται από τρεις µικροσκοπικές κάµερες τοποθετηµένες πάνω σε µια ευπροσάρµοστη στο κεφάλι κάσκα. Είναι σχεδιασµένη µε τέτοιο τρόπο ώστε να είναι ελαφριά και µε το βάρος της κατάλληλα κατανεµηµένο ώστε να παρέχει σταθερότητα και άνεση προσαρµοζόµενη στο κεφάλι του εξεταζοµένου. Εικόνα 16 Κάσκα στήριξης καµερών ανίχνευσης 39

40 Οι δύο κάµερες (κάµερες καταγραφής οφθαλµικών κινήσεων) επιτρέπουν την διόφθαλµη ή, κατόπιν επιλογής, την µονόφθαλµη καταγραφή. Η τρίτη κάµερα (κάµερα καταγραφής της κίνησης του κεφαλιού) είναι µια οπτική κάµερα (λειτουργεί µε χρήση υπερύθρων) ενσωµατωµένη στην κάσκα και δίνει την δυνατότητα ακριβούς καταγραφής του σηµείου του βλέµµατος του εξεταζοµένου επιτρέποντάς του επιπλέον τις φυσικές κινήσεις του κεφαλιού. Η χρήση των ανακλάσεων από τον κερατοειδή σε συνδυασµό µε την ανίχνευση και καταγραφή της θέσης της κόρης (pupil corneal tracking), επιτρέπει την ακριβή καταγραφή των οφθαλµικών κινήσεων µειώνοντας τα σφάλµατα που µπορεί να προέρχονται από µετατοπίσεις της κάσκας ή από µικροκινήσεις του κεφαλιού. Επίσης, είναι δυνατή η καταγραφή µόνο της θέσης της κόρης, αν η καταγραφή των ανακλάσεων του κερατοειδή είναι αδύνατη. Μία από τις σηµαντικότερες δυνατότητες που παρέχει το σύστηµα είναι η εξαγωγή των δεδοµένων σε αρχεία αναλογικής µορφής, σε τρεις διαφορετικούς τύπους. Ο χειριστής έχει την δυνατότητα να πάρει άµεσες µετρήσεις της θέσης του κέντρου της κόρης ή της σχετικής θέσης κόρης κερατοειδή (Raw measurement), µετρήσεις που σχετίζονται µε την εφαπτοµένη της γωνίας περιστροφής των οφθαλµών σε σχέση µε τη θέση του κεφαλιού (Href measurement), και µετρήσεις της πραγµατικής θέσης του βλέµµατος πάνω σε µία οθόνη προβολής οπτικών ερεθισµάτων (Gaze measurement). 2.2 Σύνθεση τµηµάτων συστήµατος καταγραφής Το ολοκληρωµένο σύστηµα συνθέτεται από τέσσερα αλληλοσυνδεόµενα τµήµατα (εικ.17). Τον κεντρικό υπολογιστή (Host PC), τον υπολογιστή προβολής των οπτικών ερεθισµάτων (Display PC), την κάσκα που φέρει τις 40

Fixational eye movements

Fixational eye movements Fixational eye movements Γιάννης Βρεττός Μεταπτυχιακό πρόγραµµα Οπτική-Όραση 1 Εισαγωγή Ο ρόλος των οφθαλµικών κινήσεων κατά την διάρκεια που προσηλώνουµε αλλά και κατά την διάρκεια που «ανιχνεύουµε» το

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη. Fixational eye movements. Ο ρόλος των fixational eye movements στην οπτικη αντίληψη. Anisometropic retina. Κατανοµή φωτουποδοχέων

Περίληψη. Fixational eye movements. Ο ρόλος των fixational eye movements στην οπτικη αντίληψη. Anisometropic retina. Κατανοµή φωτουποδοχέων Fixational eye movements Περίληψη Εισαγωγή. Anisotropic retina. Gaze system. Οφθαλµικοί µυες. Τύποι οφθαλµικών κινήσεων. Τρόποι καταγραφής των οφθαλµικών κινήσεων. Monocular fixation in human eye movements

Διαβάστε περισσότερα

Όραση Α. Ιδιότητες των κυµάτων. Ανατοµικάστοιχείαοφθαλµού. Ορατό φως

Όραση Α. Ιδιότητες των κυµάτων. Ανατοµικάστοιχείαοφθαλµού. Ορατό φως Ιδιότητες των κυµάτων Όραση Α Μήκος κύµατος: απόσταση µεταξύ δύο διαδοχικών κυµατικών µορφών Συχνότητα: αριθµός κύκλων ανά δευτερόλεπτα (εξαρτάται από το µήκος κύµατος) Ορατό φως Ανατοµικάστοιχείαοφθαλµού

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική των οφθαλμών και της όρασης. Κική Θεοδώρου

Φυσική των οφθαλμών και της όρασης. Κική Θεοδώρου Φυσική των οφθαλμών και της όρασης Κική Θεοδώρου Περιεχόμενα Στοιχεία Γεωμετρικής Οπτικής Ανατομία του Οφθαλμού Αμφιβληστροειδής Ο ανιχνευτής φωτός του οφθαλμού Το κατώφλι της όρασης Φαινόμενα περίθλασης

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 6 Μηχανισμοί επεξεργασίας οπτικού σήματος Οι άλλες αισθήσεις Πέτρος Ρούσσος Η αντιληπτική πλάνη του πλέγματος Hermann 1 Πλάγια αναστολή Η πλάγια αναστολή (lateral inhibition)

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική οδός. Έξω γονατώδες σώµα. Οπτική ακτινοβολία

Οπτική οδός. Έξω γονατώδες σώµα. Οπτική ακτινοβολία Όραση Γ Όραση Οπτική οδός Έξω γονατώδες σώµα Οπτική ακτινοβολία Οπτικό χίασµα: Οι ίνες από το ρινικό ηµιµόριο περνούν στην αντίπλευρη οπτική οδό ενώ τα κροταφικά ηµιµόρια δεν χιάζονται. Εποµένως κάθε οπτική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΟΦΘΑΛΜΙΚΩΝ ΚΙΝΗΣΕΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΕΧΝΗΤΩΝ ΝΕΥΡΩΝΙΚΩΝ ΔΙΚΤΥΩΝ

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΟΦΘΑΛΜΙΚΩΝ ΚΙΝΗΣΕΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΕΧΝΗΤΩΝ ΝΕΥΡΩΝΙΚΩΝ ΔΙΚΤΥΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΟΦΘΑΛΜΙΚΩΝ ΚΙΝΗΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης. Σχολή Τεχνολογικών Εφαρμογών. Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής & Πολυμέσων

Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης. Σχολή Τεχνολογικών Εφαρμογών. Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής & Πολυμέσων Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης Σχολή Τεχνολογικών Εφαρμογών Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής & Πολυμέσων Πτυχιακή Εργασία Διεπαφή Χρήστη Υπολογιστή με την Τεχνολογία καταγραφής κίνησης οφθαλμού.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή σε οπτική και μικροσκοπία

Εισαγωγή σε οπτική και μικροσκοπία Εισαγωγή σε οπτική και μικροσκοπία Eukaryotic cells Microscope Cancer Μικροσκόπια Microscopes Ποια είδη υπάρχουν (και γιατί) Πώς λειτουργούν (βασικές αρχές) Πώς και ποια μικροσκόπια μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Συναπτική ολοκλήρωση. Η διαδικασία της άθροισης όλων των εισερχόμενων διεγερτικών και ανασταλτικών σημάτων σε ένα νευρώνα. Τετάρτη, 20 Μαρτίου 13

Συναπτική ολοκλήρωση. Η διαδικασία της άθροισης όλων των εισερχόμενων διεγερτικών και ανασταλτικών σημάτων σε ένα νευρώνα. Τετάρτη, 20 Μαρτίου 13 Συναπτική ολοκλήρωση Η διαδικασία της άθροισης όλων των εισερχόμενων διεγερτικών και ανασταλτικών σημάτων σε ένα νευρώνα http://www.mpg.de/13795/learning_memory_perception?print=yes 2 Τοποθεσία συνάψεων

Διαβάστε περισσότερα

ιακριτική ικανότητα του οφθαλµού (Οπτική οξύτητα)

ιακριτική ικανότητα του οφθαλµού (Οπτική οξύτητα) Περίληψη ιακριτική ικανότητα του οφθαλµού (Οπτική οξύτητα) Σωτήρης Πλαΐνης, PhD ΒΕΜΜΟ Visual Science Lab Αξιολόγηση οπτικής συµπεριφοράς Οπτική οξύτητα Ελάχιστη γωνία α ευκρίνειας περιοριστικοί παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά

Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά έχει σχήμα πεπλατυσμένης σφαίρας Η διάμετρος, στον ενήλικα, είναι περίπου 2,5 cm Αποτελείται από τρεις χιτώνες, το σκληρό, το χοριοειδή και τον αμφιβληστροειδή.

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητήρια όργανα Αισθήσεις

Αισθητήρια όργανα Αισθήσεις Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 10 Αισθητήρια όργανα Αισθήσεις Ειδικές Αισθήσεις Όραση Ακοή Δομή του οφθαλμικού βολβού Οφθαλμικός βολβός Σκληρός χιτώνας Χοριοειδής χιτώνας Αμφιβληστροειδής χιτώνας Μ.Ντάνος Σκληρός

Διαβάστε περισσότερα

ORIENTATIONAL SELECTIVITY OF THE HUMAN VISUAL SYSTEM. Polyak 1957

ORIENTATIONAL SELECTIVITY OF THE HUMAN VISUAL SYSTEM. Polyak 1957 Polyak 1957 ΗΡΑΚΛΕΙΟ 12/01/2005 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι Hubel & Weisel ήδη από το 1959 πειραµατιζόµενοι σε γάτες έδειξαν ότι πολλοί από τούς νευρώνες του πρωτοταγούς οπτικού φλοιού V1 αποκρίνονται διαφορετικά σε

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της προσαρμογής στη θόλωση παρουσία διαθλαστικού σφάλματος (Blur adaptation)

Μελέτη της προσαρμογής στη θόλωση παρουσία διαθλαστικού σφάλματος (Blur adaptation) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΠΤΙΚΗ ΚΑΙ ΟΡΑΣΗ Μεταπτυχιακή Εργασία Ειδίκευσης Μελέτη της προσαρμογής στη θόλωση παρουσία διαθλαστικού σφάλματος (Blur adaptation) Ελένη

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική Οπτική και Διαταραχές της Διάθλασης. Σοφία Ανδρούδη Επίκουρη Καθηγήτρια Οφθαλμολογίας

Κλινική Οπτική και Διαταραχές της Διάθλασης. Σοφία Ανδρούδη Επίκουρη Καθηγήτρια Οφθαλμολογίας Κλινική Οπτική και Διαταραχές της Διάθλασης Σοφία Ανδρούδη Επίκουρη Καθηγήτρια Οφθαλμολογίας ΟΡΑΣΗ Η όραση είναι ένας συνδυασμός: Ανατομικών Οπτικών Νευρικών μηχανισμών ΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Κερατοειδής Πρόσθιος

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ Μάθημα προς τους ειδικευόμενους γιατρούς στην Οφθαλμολογία, Στο Κ.Οφ.Κ.Α. την 18/11/2003. Υπό: Δρος Κων. Ρούγγα, Οφθαλμιάτρου. 1. ΑΝΑΚΛΑΣΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ Όταν μια φωτεινή ακτίνα ή

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδεις Δεξιότητες στην Οφθαλμολογία

Στοιχειώδεις Δεξιότητες στην Οφθαλμολογία Διευθυντές : Καθ. Σταύρος Α. Δημητράκος Καθ. Παναγιώτης Οικονομίδης Στοιχειώδεις Δεξιότητες στην Οφθαλμολογία Κεφάλαιο Ι Δεξιότητες 1-8 i. Παθοφυσιολογία όρασης ii. Κινητικότητα-Στραβισμός iii. Διόφθαλμη

Διαβάστε περισσότερα

Ηχρήση του χρώµατος στους χάρτες

Ηχρήση του χρώµατος στους χάρτες Ηχρήση του χρώµατος στους χάρτες Συµβατική χρήση χρωµάτων σε θεµατικούς χάρτες και «ασυµβατότητες» Γεωλογικοί χάρτες: Χάρτες γήινου ανάγλυφου: Χάρτες χρήσεων γης: Χάρτες πυκνότητας πληθυσµού: Χάρτες βροχόπτωσης:

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά Αισθητήρια Όργανα

Ειδικά Αισθητήρια Όργανα Ειδικά Αισθητήρια Όργανα Οφθαλμός Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας ΟΦΘΑΛΜΟΣ ΧΙΤΩΝΕΣ ΟΦΘΑΛΜΙΚΟΥ ΒΟΛΒΟΥ 1. Σκληρός: εξωτερικός ινοκολλαγονώδης χιτώνας 2. Ραγοειδήςήμέσοςήαγγειώδης:

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή άσκηση L0: Ασφάλεια και προστασία από ακτινοβολία Laser. Σύγκριση έντασης ακτινοβολίας Laser με συμβατικές πηγές φωτός

Εργαστηριακή άσκηση L0: Ασφάλεια και προστασία από ακτινοβολία Laser. Σύγκριση έντασης ακτινοβολίας Laser με συμβατικές πηγές φωτός Εργαστηριακή άσκηση L0: Ασφάλεια και προστασία από ακτινοβολία Laser. Σύγκριση έντασης ακτινοβολίας Laser με συμβατικές πηγές φωτός Σκοπός: Σκοπός της άσκησης αυτής είναι η κατανόηση και επίγνωση των κινδύνων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ 1 ΦΩΣ Στο μικρόκοσμο θεωρούμε ότι το φως έχει δυο μορφές. Άλλοτε το αντιμετωπίζουμε με τη μορφή σωματιδίων που ονομάζουμε φωτόνια. Τα φωτόνια δεν έχουν μάζα αλλά μόνον ενέργεια. Άλλοτε πάλι αντιμετωπίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Κίνηση των οφθαλμών και Οφθαλμοπληγία ΔΕΡΜΙΤΖΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΟΣ

Κίνηση των οφθαλμών και Οφθαλμοπληγία ΔΕΡΜΙΤΖΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΟΣ Κίνηση των οφθαλμών και Οφθαλμοπληγία ΔΕΡΜΙΤΖΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΟΣ Γιατί μιλάμε για συζυγείς κινήσεις των οφθαλμών? Αν τα μάτια δεν παρουσίαζαν «συζυγή», δηλ. σύγχρονη κίνηση θα κινούνταν άσκοπα προς

Διαβάστε περισσότερα

ιακριτική ικανότητα του οθφθαλµού - Οπτική οξύτητα

ιακριτική ικανότητα του οθφθαλµού - Οπτική οξύτητα ιακριτική ικανότητα του οθφθαλµού - Οπτική οξύτητα 1. Εισαγωγή Ψυχοφυσική της Όρασης (Visual Psychophysics) Η αίσθηση της όρασης αποτελεί ένα αµάλγαµα µιας οµάδας διαφορετικών ικανοτήτων, που λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγη στο στραβισμό- ΟΦΘΑΛΜΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ

Εισαγωγη στο στραβισμό- ΟΦΘΑΛΜΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Εισαγωγη στο στραβισμό- ΟΦΘΑΛΜΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΔΙΟΦΘΑΛΜΗ ΟΡΑΣΗ ΦΟΡΙΕΣ ΤΡΟΠΙΕΣ ΨΕΥΔΟΣΤΡΑΒΙΣΜΟΣ ΚΛΕΙΩ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ Επ. Καθηγήτρια Οφθαλμολογίας Τμήμα Στραβισμού, ΠΓΝΑ«Γ.Γεννηματάς» Διόφθαλμη όραση Εγκεφαλική

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ 1.1. Εισαγωγή Ο ζωντανός οργανισµός έχει την ικανότητα να αντιδρά σε µεταβολές που συµβαίνουν στο περιβάλλον και στο εσωτερικό του. Οι µεταβολές αυτές ονοµάζονται

Διαβάστε περισσότερα

DARK ADAPTATION. Τρισεύγενη Γιαννακοπούλου

DARK ADAPTATION. Τρισεύγενη Γιαννακοπούλου DARK ADAPTATION Τρισεύγενη Γιαννακοπούλου Ήταν το 1866 όταν ιστολογικές µελέτες του Max Schultze σε αµφιβληστροειδείς διαφόρων ειδών θηλαστικών οδήγησαν στο συµπέρασµα της ύπαρξης δύο διαφορετικών τύπων

Διαβάστε περισσότερα

Η ελάχιστη απαίτηση. Η κύρια λειτουργία των φωτοϋποδοχέων είναι η μετατροπή του φωτός. ενέργεια.

Η ελάχιστη απαίτηση. Η κύρια λειτουργία των φωτοϋποδοχέων είναι η μετατροπή του φωτός. ενέργεια. Η ελάχιστη απαίτηση για τη δημιουργία οφθαλμού είναι η ύπαρξη συμπλέγματος φωτοϋποδεκτικών κυττάρων που περιβάλλονται από κύτταρα που περιέχουν προστατευτική μαύρη χρωστική. Η κύρια λειτουργία των φωτοϋποδοχέων

Διαβάστε περισσότερα

Doppler Radar. Μεταφορά σήµατος µε την βοήθεια των µικροκυµάτων.

Doppler Radar. Μεταφορά σήµατος µε την βοήθεια των µικροκυµάτων. ρ. Χ. Βοζίκης Εργαστήριο Φυσικής ΙΙ 101 10. Άσκηση 10 Doppler Radar. Μεταφορά σήµατος µε την βοήθεια των µικροκυµάτων. 10.1 Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης Σκοπός της άσκησης είναι η γνωριµία των σπουδαστών

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ Επαναληπτικό στη Φυσική 1. Θέµα 1 ο

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ Επαναληπτικό στη Φυσική 1. Θέµα 1 ο ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ Επαναληπτικό στη Φυσική 1 Θέµα 1 ο 1. Το διάγραµµα του διπλανού σχήµατος παριστάνει τη χρονική µεταβολή της αποµάκρυνσης ενός σώµατος που εκτελεί απλή αρµονική ταλάντωση. Ποια από

Διαβάστε περισσότερα

ΠροσαρµοστικόςΣυγκλίνων Στραβισµός. Αγάθη Κουρή,FRCS Επιµελ. Α, Οφθ/κή Κλινική Νοσοκ. Παίδων «Π. & Α. Κυριακού»

ΠροσαρµοστικόςΣυγκλίνων Στραβισµός. Αγάθη Κουρή,FRCS Επιµελ. Α, Οφθ/κή Κλινική Νοσοκ. Παίδων «Π. & Α. Κυριακού» ΠροσαρµοστικόςΣυγκλίνων Στραβισµός Αγάθη Κουρή,FRCS Επιµελ. Α, Οφθ/κή Κλινική Νοσοκ. Παίδων «Π. & Α. Κυριακού» Αιτιολογία Συγκλίνων στραβισµός που οφείλεται στην ενεργοποίηση της προσαρµογής Έκλυση του

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις Ηλεκτρικές Μετρήσεις

Εισαγωγή στις Ηλεκτρικές Μετρήσεις Εισαγωγή στις Ηλεκτρικές Μετρήσεις Σφάλματα Μετρήσεων Συμβατικά όργανα μετρήσεων Χαρακτηριστικά μεγέθη οργάνων Παλμογράφος Λέκτορας Σοφία Τσεκερίδου 1 Σφάλματα μετρήσεων Επιτυχημένη μέτρηση Σωστή εκλογή

Διαβάστε περισσότερα

1. ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΜΕ ΙΣΟΤΟΠΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΙΟΝΤΙΖΟΥΣΩΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΩΝ

1. ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΜΕ ΙΣΟΤΟΠΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΙΟΝΤΙΖΟΥΣΩΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΩΝ 1. ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΜΕ ΙΣΟΤΟΠΑ 1 x y 1. γ-κάµερα ή Κύκλωµα Πύλης Αναλυτής Ύψους Παλµών z κάµερα Anger (H. Anger, Berkeley, 1958) Λογικό Κύκλωµα Θέσης ιάταξη Φωτοπολλαπλασιαστών Μολύβδινη Θωράκιση

Διαβάστε περισσότερα

«Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει»

«Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει» «Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει» Γνωστική Νευροεπιστήμη Πώς γίνεται αντιληπτή η αισθητική πληροφορία; Πώς σχηματίζονται οι μνήμες; Πώς μετασχηματίζονται σε λόγο οι αντιλήψεις και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΨΥΧΟΦΥΣΙΚΕΣ ΜΕΘΟ ΟΥΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΨΥΧΟΦΥΣΙΚΕΣ ΜΕΘΟ ΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΨΥΧΟΦΥΣΙΚΕΣ ΜΕΘΟ ΟΥΣ 1. Εισαγωγή Η αίσθηση της όρασης αποτελεί ένα αµάλγαµα µιας οµάδας διαφορετικών ικανοτήτων, που λειτουργούν αυτόνοµα και ενσωµατώνονται σε µια ενοποιηµένη αντίληψη του

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 10 Περιστροφική Κίνηση. Copyright 2009 Pearson Education, Inc.

Κεφάλαιο 10 Περιστροφική Κίνηση. Copyright 2009 Pearson Education, Inc. Κεφάλαιο 10 Περιστροφική Κίνηση Περιεχόµενα Κεφαλαίου 10 Γωνιακές Ποσότητες Διανυσµατικός Χαρακτήρας των Γωνιακών Ποσοτήτων Σταθερή γωνιακή Επιτάχυνση Ροπή Δυναµική της Περιστροφικής Κίνησης, Ροπή και

Διαβάστε περισσότερα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες O εγκέφαλος Ο εγκέφαλος είναι το κέντρο ελέγχου του σώματος μας και ελέγχει όλες τις ακούσιες και εκούσιες δραστηριότητες που γίνονται μέσα σε αυτό. Αποτελεί το

Διαβάστε περισσότερα

Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο.

Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο. ρ. Χ. Βοζίκης Εργαστήριο Φυσικής ΙΙ 63 6. Άσκηση 6 Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο. 6.1 Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης Σκοπός της άσκησης αυτής, καθώς και των δύο εποµένων, είναι η γνωριµία των σπουδαστών

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία καταγραφής κίνησης βλέμματος (eye tracking) στην αξιολόγηση ευχρηστίας

Τεχνολογία καταγραφής κίνησης βλέμματος (eye tracking) στην αξιολόγηση ευχρηστίας 11 Δεκεμβρίου 2008 Τεχνολογία καταγραφής κίνησης βλέμματος στην αξιολόγηση ευχρηστίας Ναθαναήλ Δημήτρης - Νίκος Μαρμαράς Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών - Μονάδα Εργονομίας Οι διαδρομές

Διαβάστε περισσότερα

Ανατομία - φυσιολογία του οφθαλμού. Α Πανεπιστημιακή Οφθαλμολογική Κλινική ΑΠΘ - ΑΧΕΠΑ

Ανατομία - φυσιολογία του οφθαλμού. Α Πανεπιστημιακή Οφθαλμολογική Κλινική ΑΠΘ - ΑΧΕΠΑ Ανατομία - φυσιολογία του οφθαλμού Α Πανεπιστημιακή Οφθαλμολογική Κλινική ΑΠΘ - ΑΧΕΠΑ Οφθαλμικός κόγχος Εξωφθάλμιοι βολβοκινητικοί μύες Άνω ορθός Κάτω ορθός Έσω ορθός Έξω ορθός Άνω λοξός Κάτω λοξός

Διαβάστε περισσότερα

2. Ο οφθαλμός ως οπτικό σύστημα

2. Ο οφθαλμός ως οπτικό σύστημα 2. Ο οφθαλμός ως οπτικό σύστημα 2 Απριλίου 20 Η δομή του οφθαλμού Ιδωμένος ως ένα οπτικό όργανο, ο ανθρώπινος οφθαλμός επιτελεί την ακόλουθη λειτουργία. Δέχεται εισερχόμενες ακτίνες φωτός από απομακρυσμένα

Διαβάστε περισσότερα

Όλα τα θέματα των εξετάσεων έως και το 2014 σε συμβολή, στάσιμα, ηλεκτρομαγνητικά κύματα, ανάκλαση - διάθλαση ΑΝΑΚΛΑΣΗ ΔΙΑΘΛΑΣΗ

Όλα τα θέματα των εξετάσεων έως και το 2014 σε συμβολή, στάσιμα, ηλεκτρομαγνητικά κύματα, ανάκλαση - διάθλαση ΑΝΑΚΛΑΣΗ ΔΙΑΘΛΑΣΗ ΑΝΑΚΛΑΣΗ ΔΙΑΘΛΑΣΗ Ερωτήσεις Πολλαπλής επιλογής 1. To βάθος µιας πισίνας φαίνεται από παρατηρητή εκτός της πισίνας µικρότερο από το πραγµατικό, λόγω του φαινοµένου της: α. ανάκλασης β. διάθλασης γ. διάχυσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Φωτοτεχνία. Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Φωτομετρία

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Φωτοτεχνία. Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Φωτομετρία ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Φωτοτεχνία Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Φωτομετρία Γεώργιος Χ. Ιωαννίδης Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών ΤΕ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Νευροφυσιολογία και Αισθήσεις

Νευροφυσιολογία και Αισθήσεις Biomedical Imaging & Applied Optics University of Cyprus Νευροφυσιολογία και Αισθήσεις Διάλεξη 11 The Central Visual System (Το Κεντρικό Οπτικό Σύστημα) ) Ρετινο-Φλοιακές Οδοί Οπτικό Νεύρο (Optic Nerve),

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Στοιχεία Θεωρίας

Εισαγωγή Στοιχεία Θεωρίας Εισαγωγή Σκοπός της άσκησης αυτής είναι η εισαγωγή στην τεχνογνωσία των οπτικών ινών και η μελέτη τους κατά τη διάδοση μιας δέσμης laser. Συγκεκριμένα μελετάται η εξασθένιση που υφίσταται το σήμα στην

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της οφθαλμοκινητικότητας σε ασθενείς με Parkinson

Μελέτη της οφθαλμοκινητικότητας σε ασθενείς με Parkinson ΠΑΝΕΠΙΣΗΜΙΟ ΚΡΗΣΗ ΔΙΑΣΜΗΜΑΣΙΚΟ ΜΕΣΑΠΣΤΦΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΤΔΨΝ ΟΠΣΙΚΗ & ΟΡΑΗ Μελέτη της οφθαλμοκινητικότητας σε ασθενείς με Parkinson Ευτυχία Ιωάννα Γκαβά Επιβλέπων: ωτήρης Πλαΐνης Ηράκλειο 2008 ΠΑΝΕΠΙΣΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ανίχνευση Κίνησης Παρουσίας. Κέντρο εκπαίδευσης ISC

Ανίχνευση Κίνησης Παρουσίας. Κέντρο εκπαίδευσης ISC Ανίχνευση Κίνησης Παρουσίας Κέντρο εκπαίδευσης ISC July 2009 > Ανίχνευση κίνησης και παρουσίας Περιεχόμενα Τι είναι ο ανιχνευτής κίνησης? Ανιχνευτές κίνησης & οφέλη για τον πελάτη Ανιχνευτές κίνησης στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΜΜΕΤΡΙΑΣ. Βασίλης Γιαννακόπουλος, Δρ. Δασολόγος

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΜΜΕΤΡΙΑΣ. Βασίλης Γιαννακόπουλος, Δρ. Δασολόγος ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΜΜΕΤΡΙΑΣ Βασίλης Γιαννακόπουλος, Δρ. Δασολόγος Φωτογραμμετρία Εισαγωγή Ορισμοί Πλεονεκτήματα Μειονεκτήματα Εφαρμογές Εισαγωγή Προσδιορισμός θέσεων Με τοπογραφικά όργανα Σχήμα Μέγεθος Συντεταγμένες

Διαβάστε περισσότερα

6.10 Ηλεκτροµαγνητικά Κύµατα

6.10 Ηλεκτροµαγνητικά Κύµατα Πρόταση Μελέτης Λύσε απο τον Α τόµο των Γ. Μαθιουδάκη & Γ.Παναγιωτακόπουλου τις ακόλουθες ασκήσεις : 11.1-11.36, 11.46-11.50, 11.52-11.59, 11.61, 11.63, 11.64, 1.66-11.69, 11.71, 11.72, 11.75-11.79, 11.81

Διαβάστε περισσότερα

Ύλη ένατου µαθήµατος. Οπτικό µικροσκόπιο, Ηλεκτρονική µικροσκοπία σάρωσης, Ηλεκτρονική µικροσκοπία διέλευσης.

Ύλη ένατου µαθήµατος. Οπτικό µικροσκόπιο, Ηλεκτρονική µικροσκοπία σάρωσης, Ηλεκτρονική µικροσκοπία διέλευσης. ιάλεξη 9 η Ύλη ένατου µαθήµατος Οπτικό µικροσκόπιο, Ηλεκτρονική µικροσκοπία σάρωσης, Ηλεκτρονική µικροσκοπία διέλευσης. Μέθοδοι µικροσκοπικής ανάλυσης των υλικών Οπτική µικροσκοπία (Optical microscopy)

Διαβάστε περισσότερα

ÊÏÑÕÖÇ ÊÁÂÁËÁ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΦΥΣΙΚΗ

ÊÏÑÕÖÇ ÊÁÂÁËÁ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΦΥΣΙΚΗ Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 007 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΦΥΣΙΚΗ ZHTHMA Στις ερωτήσεις έως 4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7. Όραση - Φωτισμός

Κεφάλαιο 7. Όραση - Φωτισμός Κεφάλαιο 7 Όραση - Φωτισμός Το Φως: Φυσική Περιγραφή Φως αποκαλούμε τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα που ενεργοποιούν τη λειτουργία της όρασης. Η συχνότητα, το μήκος κύματος και η ενέργεια των ηλεκτρομαγνητικών

Διαβάστε περισσότερα

Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα. Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ

Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα. Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ Πουλιάσης Αντώνης Φυσικός M.Sc. 2 Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα Γεωμετρική

Διαβάστε περισσότερα

Μετρήσεις µε παλµογράφο

Μετρήσεις µε παλµογράφο Η6 Μετρήσεις µε παλµογράφο ΜΕΡΟΣ 1 ο ΠΑΛΜΟΓΡΑΦΟΣ Α. Γενικά Κατά την απεικόνιση ενός εναλλασσόµενου µεγέθους (Σχήµα 1), είναι γνωστό ότι στον κατακόρυφο άξονα «Υ» παριστάνεται το πλάτος του µεγέθους, ενώ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 35 ΠερίθλασηκαιΠόλωση. Copyright 2009 Pearson Education, Inc.

Κεφάλαιο 35 ΠερίθλασηκαιΠόλωση. Copyright 2009 Pearson Education, Inc. Κεφάλαιο 35 ΠερίθλασηκαιΠόλωση ΠεριεχόµεναΚεφαλαίου 35 Περίθλαση απλής σχισµής ή δίσκου Intensity in Single-Slit Diffraction Pattern Περίθλαση διπλής σχισµής ιακριτική ικανότητα; Κυκλικές ίριδες ιακριτική

Διαβάστε περισσότερα

Κλειώ Χατζηστεφάνου, Μαθήµατα ΕΟΕ, 7/12/2010. Επίκουρος Καθηγήτρια Οφθαλμολογίας Α Πανεπιστημιακή Οφθαλμολογική Κλινική, ΠΓΝΑ «Γ.

Κλειώ Χατζηστεφάνου, Μαθήµατα ΕΟΕ, 7/12/2010. Επίκουρος Καθηγήτρια Οφθαλμολογίας Α Πανεπιστημιακή Οφθαλμολογική Κλινική, ΠΓΝΑ «Γ. Π Ρ Ι Σ Μ Α Τ Α Κλειώ Χατζηστεφάνου Επίκουρος Καθηγήτρια Οφθαλμολογίας Α Πανεπιστημιακή Οφθαλμολογική Κλινική, ΠΓΝΑ «Γ. Γεννηματάς» ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΠΡΙΣΜΑΤΑ Στοιχεία οπτικής Ορισμός: Ως πρίσμα ορίζεται τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΟΠΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΟΠΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΟΠΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ Άσκηση 4. Διαφράγματα. Θεωρία Στο σχεδιασμό οπτικών οργάνων πρέπει να λάβει κανείς υπόψη και άλλες παραμέτρους πέρα από το πού και πώς σχηματίζεται το είδωλο ενός

Διαβάστε περισσότερα

Ένωση Ελλήνων Φυσικών ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ 2015 Πανεπιστήμιο Αθηνών, Εργαστήριο Φυσικών Επιστημών, Τεχνολογίας, Περιβάλλοντος

Ένωση Ελλήνων Φυσικών ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ 2015 Πανεπιστήμιο Αθηνών, Εργαστήριο Φυσικών Επιστημών, Τεχνολογίας, Περιβάλλοντος Γ Λυκείου 7 Μαρτίου 2015 ΟΔΗΓΙΕΣ: 1. Η επεξεργασία των θεμάτων θα γίνει γραπτώς σε χαρτί Α4 ή σε τετράδιο που θα σας δοθεί (το οποίο θα παραδώσετε στο τέλος της εξέτασης). Εκεί θα σχεδιάσετε και όσα γραφήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΠΤΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΜΕΤΑΞΥ ΟΦΘΑΛΜΙΚΩΝ ΦΑΚΩΝ ΚAI ΦΑΚΩΝ ΕΠΑΦΗΣ

ΟΠΤΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΜΕΤΑΞΥ ΟΦΘΑΛΜΙΚΩΝ ΦΑΚΩΝ ΚAI ΦΑΚΩΝ ΕΠΑΦΗΣ ΟΠΤΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΜΕΤΑΞΥ ΟΦΘΑΛΜΙΚΩΝ ΦΑΚΩΝ ΚAI ΦΑΚΩΝ ΕΠΑΦΗΣ Σ. Πλαΐνης, MSc, PhD Ινστιτούτο Οπτικής και Όρασης, Σχολή Επιστηµών Υγείας, Πανεπιστήµιο Κρήτης O. Λουκαΐδης, MSc Optical House, Ρόδος 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Εξοπλισμός για τον Ερασιτέχνη Αστρονόμο. Χάρης Καμπάνης

Εξοπλισμός για τον Ερασιτέχνη Αστρονόμο. Χάρης Καμπάνης Εξοπλισμός για τον Ερασιτέχνη Αστρονόμο Χάρης Καμπάνης Τι μας ενδιαφέρει να παρατηρούμε πώς και από πού. Μας Ενδιαφέρει Παρατήρηση Πλανητών, Ηλιακή Παρατήρηση, Βαθύς Ουρανός; Θα Παρατηρούμε μέσα από την

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΒΙΣΜΟΣ ΠΡΟΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ - ΙΑΓΝΩΣΗ - ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ. III Cranial nerve. IV Cranial nerve. VI Cranial nerve Κ.ΠΑΠΑ Ε ΕΣ

ΣΤΡΑΒΙΣΜΟΣ ΠΡΟΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ - ΙΑΓΝΩΣΗ - ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ. III Cranial nerve. IV Cranial nerve. VI Cranial nerve Κ.ΠΑΠΑ Ε ΕΣ ΣΤΡΑΒΙΣΜΟΣ ΠΡΟΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ - ΙΑΓΝΩΣΗ - ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ III Cranial nerve IV Cranial nerve VI Cranial nerve 23.10 10.2012 Κ.ΠΑΠΑ Ε ΕΣ ΘΕΩΡΙΑ ιόφθαλµη όραση 3 βαθµίδες α. Ταυτόχρονη αντίληψη β. Ταύτιση

Διαβάστε περισσότερα

Συστήµατα DAQ. 6.1 Εισαγωγή

Συστήµατα DAQ. 6.1 Εισαγωγή 6 Συστήµατα DAQ 6.1 Εισαγωγή Με τον όρο Acquisition (Απόκτηση) περιγράφουµε τον τρόπο µε τον οποίο µεγέθη όπως η πίεση, η θερµοκρασία, το ρεύµα µετατρέπονται σε ψηφιακά δεδοµένα και απεικονίζονται στην

Διαβάστε περισσότερα

Ã. ÁÓÉÁÊÇÓ ÐÅÉÑÁÉÁÓ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. ΘΕΜΑ 1 ο

Ã. ÁÓÉÁÊÇÓ ÐÅÉÑÁÉÁÓ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. ΘΕΜΑ 1 ο Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ ο Στι ερωτήσει - 4 να γράψετε στο τετράδιό σα τον αριθµό των ερώτηση και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.. Τροχό κυλίεται πάνω σε οριζόντιο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 32 Φως: Ανάκλασηκαι ιάθλαση. Copyright 2009 Pearson Education, Inc.

Κεφάλαιο 32 Φως: Ανάκλασηκαι ιάθλαση. Copyright 2009 Pearson Education, Inc. Κεφάλαιο 32 Φως: Ανάκλασηκαι ιάθλαση Γεωµετρική θεώρηση του Φωτός Ανάκλαση ηµιουργίαειδώλουαπόκάτοπτρα. είκτης ιάθλασης Νόµος του Snell Ορατό Φάσµα και ιασπορά Εσωτερική ανάκλαση Οπτικές ίνες ιάθλαση σε

Διαβάστε περισσότερα

ΝΥΣΤΑΓΜΟΙ. Μάθημα στους ειδικευόμενους της Οφθαλμολογίας. Κ.Οφ.Κ.Α. 4 Δεκεμβρίου 2012-11-30

ΝΥΣΤΑΓΜΟΙ. Μάθημα στους ειδικευόμενους της Οφθαλμολογίας. Κ.Οφ.Κ.Α. 4 Δεκεμβρίου 2012-11-30 ΝΥΣΤΑΓΜΟΙ Μάθημα στους ειδικευόμενους της Οφθαλμολογίας. Κ.Οφ.Κ.Α. 4 Δεκεμβρίου 2012-11-30 Δρ ΡΟΥΓΓΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ, MD, PhD, FEBOph Συντ. Δ/ντής Οφθ/κής Κλινικής Νος. «Άγιος Σάββας». Ο όρος «νυσταγμός»

Διαβάστε περισσότερα

Στα 1849 ο Sir David Brewster περιγράφει τη μακροσκοπική μηχανή λήψης και παράγονται οι πρώτες στερεοσκοπικές φωτογραφίες (εικ. 5,6).

Στα 1849 ο Sir David Brewster περιγράφει τη μακροσκοπική μηχανή λήψης και παράγονται οι πρώτες στερεοσκοπικές φωτογραφίες (εικ. 5,6). ΣΤΕΡΕΟΣΚΟΠΙΑ Η στερεοσκοπία είναι μια τεχνική που δημιουργεί την ψευδαίσθηση του βάθους σε μια εικόνα. Στηρίζεται στο ότι η τρισδιάστατη φυσική όραση πραγματοποιείται διότι κάθε μάτι βλέπει το ίδιο αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογικό και μυωπικό μάτι:

Φυσιολογικό και μυωπικό μάτι: ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΑΘΛΑΣΗ (ΘΕΩΡΙΑ) ΔΙΑΘΛΑΣΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΟΦΘΑΛΜΟΥ: ΕΜΜΕΤΡΩΠΙΑ & ΑΜΕΤΡΟΠΙΑ. ΜΥΩΠΙΑ, ΥΠΕΡΜΕΤΡΩΠΙΑ, ΑΣΤΙΓΜΑΤΙΣΜΟΣ Τσίτσας Θωμάς Καλιακούδας Μάριος Καραγιαννίδης Αλέξανδρος Μιχόπουλος Σπυρίδων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ. Ευάγγελος Παντελής Επ. Καθ. Ιατρικής Φυσικής Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Ιατρική Σχολή Αθηνών

ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ. Ευάγγελος Παντελής Επ. Καθ. Ιατρικής Φυσικής Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Ιατρική Σχολή Αθηνών ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ Ευάγγελος Παντελής Επ. Καθ. Ιατρικής Φυσικής Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Ιατρική Σχολή Αθηνών ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ Διαγνωστικές και θεραπευτικές εφαρμογές ακτινοβολιών : Κεφάλαιο 11 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΛΑΣΗ. β' νόμος της ανάκλασης: Η γωνία πρόσπτωσης και η γωνία ανάκλασης είναι ίσες.

ΑΝΑΚΛΑΣΗ. β' νόμος της ανάκλασης: Η γωνία πρόσπτωσης και η γωνία ανάκλασης είναι ίσες. ΑΝΑΚΛΑΣΗ Η ακτίνα (ή η δέσμη) πριν ανακλασθεί ονομάζεται προσπίπτουσα ή αρχική, ενώ μετά την ανάκλαση ονομάζεται ανακλώμενη. Η γωνία που σχηματίζει η προσπίπτουσα με την κάθετη στην επιφάνεια στο σημείο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Εισαγωγή Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης είναι η μελέτη του ηλεκτροοπτικού φαινομένου (φαινόμενο Pockels) σε θερμοκρασία περιβάλλοντος για κρύσταλλο KDP και ο προσδιορισμός της τάσης V λ/4. Στοιχεία Θεωρίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία "Η ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΣΤΗ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ" Ειρήνη Σωτηρίου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή εξάσκηση στις διαταραχές κίνησης και οπτικής αντίληψης. Χειμερινό εξάμηνο 2013 2014 Διδάσκων:Ανάργυρος Καραπέτσας

Εργαστηριακή εξάσκηση στις διαταραχές κίνησης και οπτικής αντίληψης. Χειμερινό εξάμηνο 2013 2014 Διδάσκων:Ανάργυρος Καραπέτσας Εργαστηριακή εξάσκηση στις διαταραχές κίνησης και οπτικής αντίληψης Χειμερινό εξάμηνο 2013 2014 Διδάσκων:Ανάργυρος Καραπέτσας 1 Ο οφθαλμός απαρτίζεται από ένα οπτικό τμήμα, το οποίο εστιάζει την οπτική

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ε π α ν α λ η π τ ι κ ά θ έ µ α τ α 0 0 5 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΘΕΜΑ 1 o Για τις ερωτήσεις 1 4, να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΕΠΗΡΕΑΣΜΟΥ ΤΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ- ΑΠΟΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ BRAILLE ΑΠΟ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΤΥΦΛΩΣΗ

ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΕΠΗΡΕΑΣΜΟΥ ΤΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ- ΑΠΟΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ BRAILLE ΑΠΟ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΤΥΦΛΩΣΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΕΠΗΡΕΑΣΜΟΥ ΤΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ- ΑΠΟΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ BRAILLE

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΣΗΜΟ ΓΛΥΦΑΔΑΣ. 7.1 Τι είναι το ταλαντούμενο ηλεκτρικό δίπολο; Πως παράγεται ένα ηλεκτρομαγνητικό

ΟΡΟΣΗΜΟ ΓΛΥΦΑΔΑΣ. 7.1 Τι είναι το ταλαντούμενο ηλεκτρικό δίπολο; Πως παράγεται ένα ηλεκτρομαγνητικό ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ηλεκτρομαγνητικά κύματα. Ηλεκτρομαγνητικά κύματα 7. Τι είναι το ταλαντούμενο ηλεκτρικό δίπολο; Πως παράγεται ένα ηλεκτρομαγνητικό κύμα; 7.2 Ποιες εξισώσεις περιγράφουν την ένταση του ηλεκτρικού

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ. Παρουσιάσεις από το βιβλίο Σύγχρονη Εργονοµία

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ. Παρουσιάσεις από το βιβλίο Σύγχρονη Εργονοµία ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ Παρουσιάσεις από το βιβλίο Σύγχρονη Εργονοµία ρ. Λάµπρου Λάϊου ρ. Μαρίας Γιαννακοπούλου Σιουτάρη Εισηγητής: ρ. Γεώργιος Σκρουµπέλος 1 ΚΕΦ.5.5-H H OΠTIKH O O ΟΣO & Η ΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εκτίµηση παχών ασφαλτικών στρώσεων οδοστρώµατος µε χρήση γεωφυσικής µεθόδου

Εκτίµηση παχών ασφαλτικών στρώσεων οδοστρώµατος µε χρήση γεωφυσικής µεθόδου Εκτίµηση παχών ασφαλτικών στρώσεων οδοστρώµατος µε χρήση γεωφυσικής µεθόδου Ανδρέας Λοΐζος Αν. Καθηγητής ΕΜΠ Χριστίνα Πλατή Πολιτικός Μηχανικός ΕΜΠ Γεώργιος Ζάχος Πολιτικός Μηχανικός ΕΜΠ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΜΕΛΕΤΗ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΠΡΟΓΝΩΣΗΣ ΘΕΡΑΠΕΪΑΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ ΥΑΛΟΕΙΔΟΑΜΦΙΒΛΗΣΤΡΟΕΙΔΙΚΗΣ ΕΛΞΗΣ (ΣΥΕ) Ν. Λυγερός - Π. Πέτρου

ΠΡΟΜΕΛΕΤΗ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΠΡΟΓΝΩΣΗΣ ΘΕΡΑΠΕΪΑΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ ΥΑΛΟΕΙΔΟΑΜΦΙΒΛΗΣΤΡΟΕΙΔΙΚΗΣ ΕΛΞΗΣ (ΣΥΕ) Ν. Λυγερός - Π. Πέτρου ΠΡΟΜΕΛΕΤΗ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΠΡΟΓΝΩΣΗΣ ΘΕΡΑΠΕΪΑΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ ΥΑΛΟΕΙΔΟΑΜΦΙΒΛΗΣΤΡΟΕΙΔΙΚΗΣ ΕΛΞΗΣ (ΣΥΕ) Ν. Λυγερός - Π. Πέτρου Στα πλαίσια της φυσιολογικής διαδικασίας γήρανσης, το υαλώδες σώμα, το οποίο υπό φυσιολογικές

Διαβάστε περισσότερα

Ανάκτηση Εικόνας βάσει Υφής με χρήση Eye Tracker

Ανάκτηση Εικόνας βάσει Υφής με χρήση Eye Tracker Ειδική Ερευνητική Εργασία Ανάκτηση Εικόνας βάσει Υφής με χρήση Eye Tracker ΚΑΡΑΔΗΜΑΣ ΗΛΙΑΣ Α.Μ. 323 Επιβλέπων: Σ. Φωτόπουλος Καθηγητής, Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα «Ηλεκτρονική και Υπολογιστές», Τμήμα Φυσικής,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ. Κεφάλαιο 17

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ. Κεφάλαιο 17 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ 1 ο Παράδειγµα (διάρκεια: 15 λεπτά) Κεφάλαιο 17 Α. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΜΑΘΗΤΗ:... ΤΑΞΗ:... ΤΜΗΜΑ:... ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... Β.

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το γλαύκωμα;

Τι είναι το γλαύκωμα; Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας. Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις στη Κυκλική Κίνηση

Ασκήσεις στη Κυκλική Κίνηση 1 Ασκήσεις στη Κυκλική Κίνηση 1.Δυο τροχοί ακτινών R 1=40cm και R 2=10cm συνδέονται με ιμάντα και περιστρέφονται ο πρώτος με συχνότητα f 1=4Hz, ο δε δεύτερος με συχνότητα f 2. Να βρεθεί ο αριθμός των στροφών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Φυσική Γ Λυκείου (Θετικής & Τεχνολογικής κατεύθυνσης)

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Φυσική Γ Λυκείου (Θετικής & Τεχνολογικής κατεύθυνσης) Θέµα 1 ο ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Φυσική Γ Λυκείου (Θετικής & Τεχνολογικής κατεύθυνσης) 1.1 Πολλαπλής επιλογής A. Ελαστική ονοµάζεται η κρούση στην οποία: α. οι ταχύτητες των σωµάτων πριν και µετά την κρούση

Διαβάστε περισσότερα

Επεξεργασία Χαρτογραφικής Εικόνας

Επεξεργασία Χαρτογραφικής Εικόνας Επεξεργασία Χαρτογραφικής Εικόνας ιδάσκων: Αναγνωστόπουλος Χρήστος Βασικά στοιχεία εικονοστοιχείου (pixel) Φυσική λειτουργία όρασης Χηµική και ψηφιακή σύλληψη (Κλασσικές και ψηφιακές φωτογραφικές µηχανές)

Διαβάστε περισσότερα

1.Η δύναμη μεταξύ δύο φορτίων έχει μέτρο 120 N. Αν η απόσταση των φορτίων διπλασιαστεί, το μέτρο της δύναμης θα γίνει:

1.Η δύναμη μεταξύ δύο φορτίων έχει μέτρο 120 N. Αν η απόσταση των φορτίων διπλασιαστεί, το μέτρο της δύναμης θα γίνει: ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΣΜΟΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ Ηλεκτρικό φορτίο Ηλεκτρικό πεδίο 1.Η δύναμη μεταξύ δύο φορτίων έχει μέτρο 10 N. Αν η απόσταση των φορτίων διπλασιαστεί, το μέτρο της δύναμης θα γίνει: (α)

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις (Ηλεκτρισμός-Οπτική) Κ.-Α. Θ. Θωμά

Ασκήσεις (Ηλεκτρισμός-Οπτική) Κ.-Α. Θ. Θωμά Ασκήσεις (Ηλεκτρισμός-Οπτική) Ηλεκτρισμός 6 η. Ηλεκτρόνια κινούμενα με ταχύτητα 0 m / sec εισέρχονται σε χώρο μαγνητικού πεδίου όπου διαγράφουν κυκλική τροχιά ακτίνας 0.0m. Να βρεθεί η ένταση του μαγνητικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΩΝΥΜΟ ΟΝΟΜΑ ΤΑΞΗ ΤΜΗΜΑ ΗΜ/ΝΙΑ ΚΥΡΙΑΚΗ 11/3/2012 ΧΡΟΝΟΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 10:30-13:30

ΕΠΩΝΥΜΟ ΟΝΟΜΑ ΤΑΞΗ ΤΜΗΜΑ ΗΜ/ΝΙΑ ΚΥΡΙΑΚΗ 11/3/2012 ΧΡΟΝΟΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 10:30-13:30 ΕΠΩΝΥΜΟ ΟΝΟΜΑ ΤΑΞΗ ΤΜΗΜΑ ΗΜ/ΝΙΑ ΚΥΡΙΑΚΗ 11/3/2012 ΧΡΟΝΟΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 10:30-13:30 Στις ημιτελείς προτάσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση,

Διαβάστε περισσότερα

Φύση του φωτός. Θεωρούμε ότι το φως έχει διττή φύση: διαταραχή που διαδίδεται στο χώρο. μήκος κύματος φωτός. συχνότητα φωτός

Φύση του φωτός. Θεωρούμε ότι το φως έχει διττή φύση: διαταραχή που διαδίδεται στο χώρο. μήκος κύματος φωτός. συχνότητα φωτός Γεωμετρική Οπτική Φύση του φωτός Θεωρούμε ότι το φως έχει διττή φύση: ΚΥΜΑΤΙΚΗ Βασική ιδέα Το φως είναι μια Η/Μ διαταραχή που διαδίδεται στο χώρο Βασική Εξίσωση Φαινόμενα που εξηγεί καλύτερα (κύμα) μήκος

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση Γωνίας Brewster Νόμοι του Fresnel

Μέτρηση Γωνίας Brewster Νόμοι του Fresnel Μέτρηση Γωνίας Bewse Νόμοι του Fesnel [] ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στο πείραμα, δέσμη φωτός από διοδικό lase ανακλάται στην επίπεδη επιφάνεια ενός ακρυλικού ημι-κυκλικού φακού, πολώνεται γραμμικά και ανιχνεύεται από ένα

Διαβάστε περισσότερα

Bασική διάταξη τηλεπικοινωνιακού συστήµατος οπτικών ινών

Bασική διάταξη τηλεπικοινωνιακού συστήµατος οπτικών ινών ΕΙ ΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ - διαφάνεια 1 - Bασική διάταξη τηλεπικοινωνιακού συστήµατος οπτικών ινών ιαµορφωτής Ηλεκτρικό Σήµα Ποµπός Οπτικό Σήµα Οπτική Ίνα διαµορφωτής: διαµορφώνει τη φέρουσα συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΣΥΣΤΗΜΑ ΟΠΤΙΚΗΣ ΒΙΟΜΕΤΡΙΑΣ ΜΗ ΕΠΑΦΗΣ

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΣΥΣΤΗΜΑ ΟΠΤΙΚΗΣ ΒΙΟΜΕΤΡΙΑΣ ΜΗ ΕΠΑΦΗΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΣΥΣΤΗΜΑ ΟΠΤΙΚΗΣ ΒΙΟΜΕΤΡΙΑΣ ΜΗ ΕΠΑΦΗΣ Σ.Β. % Α ΓΕΝΙΚΑ Σύστημα Ψηφιακής Βιομετρίας μη επαφής για Οφθαλμολογική χρήση με εξαιρετική ακρίβεια των και των αποτελεσμάτων, εύκολο στη χρήση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 25 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 25 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ 1ο ΑΡΧΗ 1ΗΣΣΕΛΙ ΑΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 5 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς

Διαβάστε περισσότερα

Όλα τα θέματα των εξετάσεων έως και το 2014 σε συμβολή, στάσιμα, ηλεκτρομαγνητικά κύματα, ανάκλαση - διάθλαση Η/Μ ΚΥΜΑΤΑ. Ερωτήσεις Πολλαπλής επιλογής

Όλα τα θέματα των εξετάσεων έως και το 2014 σε συμβολή, στάσιμα, ηλεκτρομαγνητικά κύματα, ανάκλαση - διάθλαση Η/Μ ΚΥΜΑΤΑ. Ερωτήσεις Πολλαπλής επιλογής Η/Μ ΚΥΜΑΤΑ 1. Τα ηλεκτροµαγνητικά κύµατα: Ερωτήσεις Πολλαπλής επιλογής α. είναι διαµήκη. β. υπακούουν στην αρχή της επαλληλίας. γ. διαδίδονται σε όλα τα µέσα µε την ίδια ταχύτητα. δ. Δημιουργούνται από

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΤΟΜΙΑ- ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΟΔΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΠΕΔΙΩΝ. Δρ Ρούγγας Κων., MD, FEBOph. Δντής Οφθ/κής Κλινικής Νοσ.

ΑΝΑΤΟΜΙΑ- ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΟΔΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΠΕΔΙΩΝ. Δρ Ρούγγας Κων., MD, FEBOph. Δντής Οφθ/κής Κλινικής Νοσ. ΑΝΑΤΟΜΙΑ- ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΟΔΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΠΕΔΙΩΝ Δρ Ρούγγας Κων., MD, FEBOph Δντής Οφθ/κής Κλινικής Νοσ. «Άγιος Σάββας» 28/9/2010 Κ.Οφ.Κ.Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι γνώσεις ενός Οφθαλμιάτρου

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΙ

ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΙ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΙ ΘΕΜΑ 1 ο (βαθµοί 2) Σώµα µε µάζα m=5,00 kg είναι προσαρµοσµένο στο ελεύθερο άκρο ενός κατακόρυφου ελατηρίου και ταλαντώνεται εκτελώντας πέντε (5) πλήρης ταλαντώσεις σε χρονικό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Αναλυτική Μέθοδος- Αναλυτικό Πρόβλημα. Ανάλυση, Προσδιορισμός και Μέτρηση. Πρωτόκολλο. Ευαισθησία Μεθόδου. Εκλεκτικότητα. Όριο ανίχνευσης (limit of detection, LOD).

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΚΙΝΗΣΗΣ. Εξελικτική Κρισιµότητα της Κίνησης

ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΚΙΝΗΣΗΣ. Εξελικτική Κρισιµότητα της Κίνησης ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΚΙΝΗΣΗΣ Εξελικτική Κρισιµότητα της Κίνησης 1. Χρήση από θήραµα και θηρευτή 2. Προσέλκυση Προσοχής 3. Αντίληψη 3D αντικειµένων 4. ιαχωρισµός Φιγούρας-Φόντου (καµουφλάζ) 5. Πλοήγηση στο περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

r r r r r r r r r r r Μονάδες 5 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

r r r r r r r r r r r Μονάδες 5 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ Α Β ) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 0 ΜΑÏΟΥ 011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα