Συνέντευξη, Δελτίο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας, τεύχος 48

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Συνέντευξη, Δελτίο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας, τεύχος 48"

Transcript

1 Ιάκωβος Κλεώπας Ιστορία και βασικά γνωρίσµατα της ψυχοσωµατικής σκέψης Συνέντευξη, Δελτίο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας, τεύχος 48 Δελτίο : Κύριε Κλεώπα, σας ευχαριστούµε που δεχθήκατε να έχετε µαζί µας αυτή τη συνοµιλία. Είστε ο πρόεδρος της Ελληνικής Ψυχοσωµατικής Εταιρείας. Μπορείτε να µας πείτε λίγα λόγια για την ιστορία, τους στόχους και τις δραστηριότητες της Εταιρείας; Ι. Κλεώπας : Θα ήθελα αρχικά να ευχαριστήσω το Δελτίο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας για την δυνατότητα αυτής της συζήτησης. Η Ελληνική Ψυχοσωµατική Εταιρεία - IPSO P. Marty (ΕΨΣΕ) ιδρύθηκε ως εταιρεία το 2001 και είναι µέλος της Διεθνούς Ένωσης Ψυχοσωµατικής - Pierre Marty. Η δηµιουργία της, ξεκίνησε το 1995 µε την πρωτοβουλία της Άννας Ποταµιάνου, η οποία ήταν ήδη µέλος και διδάσκουσα στον αρχικό πυρήνα της σηµερινής Διεθνούς Ένωσης. Δηλαδή στο Institut de Psychosomatique στο Παρίσι, το οποίο δηµιουργήθηκε το 1975 από τους Pierre Marty και Michel Fain. Συγκροτήθηκε έτσι στην Αθήνα µία πρώτη οµάδα από συναδέλφους ψυχαναλυτές µε ένα ιδιαίτερο κλινικό και θεωρητικό ενδιαφέρον για την ψυχοσωµατική. Τα επόµενα χρόνια, τα µέλη της αρχικής οµάδας πραγµατοποίησαν την εκπαίδευση στην ψυχοσωµατική, κυρίως στο Παρίσι, στην IPSO και ένα µέρος της στην Αθήνα. Το 2005 η Ελληνική Ψυχοσωµατική Εταιρεία αναγνωρίστηκε από την Διεθνή Ψυχοσωµατική Ένωση (Α.Ι.) ως µία από τις εταιρείες που παρέχουν εκπαίδευση στο πλαίσιο των κανονισµών της Διεθνούς Ένωσης. Έχει δηλαδή το δικαίωµα να παρέχει αυτόνοµα ένα πλήρες εκπαιδευτικό πρόγραµµα σπουδών στην ψυχαναλυτική ψυχοσωµατική στην Ελλάδα. Στόχος της ΕΨΣΕ, είναι η ανάπτυξη της ψυχοσωµατικής σκέψης και πράξης στο πλαίσιο της ψυχαναλυτικής θεωρίας και πρακτικής µε ειδική επικέντρωση στην εκπαίδευση και την έρευνα. Σύµφωνα µε τον κανονισµό της Διεθνούς Ένωσης Ψυχοσωµατικής η πλήρης εκπαίδευση στην ψυχαναλυτική ψυχοσωµατική προϋποθέτει να είναι ο εκπαιδευόµενος ψυχαναλυτής ή εκπαιδευόµενος σε µία από τις εταιρείες - µέλη της Διεθνούς Ψυχαναλυτικής Ένωσης. Εξ άλλου, σηµαντικός στόχος της εταιρείας είναι η ανάπτυξη της κλινικής και θεωρητικής έρευνας και εφαρµογής της ψυχοσωµατικής µέσα από διεπιστηµονικές συνεργασίες. Αυτές συχνά ξεκινούν από αιτήµατα που απευθύνονται προς την ΕΨΣΕ και τα µέλη της, εκ µέρους φορέων υγείας και εκπαίδευσης και ιδίως από συναδέλφους οι οποίοι εργάζονται στον χώρο της ψυχικής υγείας. Υπάρχουν επίσης αιτήµατα από ιατρούς άλλων ειδικοτήτων, οι οποίοι αναγνωρίζουν τη σηµασία της ψυχικής λειτουργίας στην εκδήλωση και την πορεία των οργανικών νοσηµάτων. Σε αυτό το πλαίσιο, οργανώνονται από την ΕΨΣΕ θεωρητικά και κλινικά σεµινάρια ευαισθητοποίησης στην ψυχοσωµατική. Δ : Θα θέλαµε να µας µιλούσατε για τους βαθύτερους λόγους που κατά την γνώµη σας έκαναν τους ψυχαναλυτές να αναπτύξουν την Ψυχοσωµατική ως ειδικό κλάδο. Να µας παρουσιάσετε δηλαδή, όσο αυτό είναι εφικτό στο πλαίσιο µιας συνοµιλίας, τα σηµεία της ψυχαναλυτικής µεταψυχολογίας και νοσογραφίας όπου η διαφοροποίηση αυτή ήταν απαραίτητη. 1

2 ΙΚ : Τα τελευταία χρόνια παρατηρούµε ότι οι αναφορές στην ψυχοσωµατική σκέψη των διαφόρων ψυχαναλυτικών σχολών και ιδίως της γαλλικής, πληθαίνουν. Ένα ερώτηµα λοιπόν είναι, όπως το θέτετε, γιατί η ψυχοσωµατική; Πρώτα απ όλα θα έλεγα, επειδή διατυπώνεται ένα ίσως όλο και αυξανόµενο αίτηµα για θεραπεία. Αυτό είναι αναµενόµενο σε περιόδους κρίσεων, προσωπικών ή συλλογικών όπως αυτή που διανύουµε τα τελευταία χρόνια, όπου η σωµατοψυχική οντότητα αναµετράται µε τα όριά της. Η ψυχοσωµατική σκέψη διαµορφώθηκε στην Γαλλία από τους Pierre Marty, Michel Fain, Michel de M Uzan και Christian David, ωθούµενη από κλινικά αιτήµατα και από την κλινική παρατήρηση ασθενών µε σωµατικά νοσήµατα. Η κλινική αυτή εργασία, η προσπάθεια κατανόησης των µηχανισµών αποδιοργάνωσης και αναδιοργάνωσης της σωµατοψυχικής λειτουργίας, καθώς και ο τρόπος µε τον οποίο εκφράζονται οι µηχανισµοί αυτοί εντός της θεραπευτικής σχέσης, έθεσαν και συνεχίζουν να θέτουν µία σειρά ερωτηµάτων στην ψυχαναλυτική θεωρία και πρακτική. Υπ αυτή την έννοια η ψυχοσωµατική είναι η ανταπόκριση της ψυχαναλυτικής σκέψης στο αίτηµα κλινικής εργασίας µε σωµατικούς ασθενείς και θεωρητικής κατανόησης της λειτουργίας της σωµατοψυχικής οντότητας. Αναφερθήκατε στην ψυχοσωµατική ως ειδικό κλάδο της ψυχανάλυσης. Θα έλεγα ότι αποτελεί έναν ειδικό κλάδο µε την έννοια ότι προϋποθέτει εξειδίκευση και εκπαίδευση. Θα µπορούσε ίσως να θεωρηθεί ειδικός κλάδος και επειδή ασχολείται µε µία ειδική κλινική οντότητα, την κλινική της χρηστικής σκέψης, της θεµελιώδους κατάθλιψης, της ανεπάρκειας ή κάµψης των ψυχικών και συναισθηµατικών διεργασιών που συναντάµε στην ψυχική λειτουργία ασθενών που παρουσιάζουν χρόνια ή οξέα νοσήµατα. Ωστόσο ένας τέτοιος διαχωρισµός θα δηµιουργούσε την εντύπωση ότι υπάρχουν ανάλογοι διαχωρισµοί εντός της ψυχικής λειτουργίας. Η κλινική εµπειρία δείχνει ότι η χρηστική σκέψη, οι κινήσεις αποεπένδυσης ή µορφολογικής παλινδρόµησης, το τραυµατικό δυναµικό για το οποίο µίλησε ο Fain, η ανάπτυξη τέλος τάσεων εκφόρτισης προς το σώµα, αποτελούν εν δυνάµει στοιχεία κάθε ψυχικής οργάνωσης. Αυτές οι ψυχικές κινήσεις ή µεταβάσεις, οι περιοχές κάµψης της ψυχικής οργάνωσης, συχνά καλυµµένες από µία λιγότερο ή περισσότερο νευρωτική, συµβολοποιηµένη λειτουργία, µπορούν να εµφανισθούν στο πλαίσιο γενικότερα της ψυχαναλυτικής εργασίας και µεταβιβαστικής σχέσης. Η ψυχοσωµατική σκέψη, όπως έχει αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια, απαντά σε αιτήµατα εµβάθυνσης και επέκτασης της ψυχαναλυτικής θεωρίας και θεραπευτικής του ναρκισσισµού, των διαταραχών του Εγώ, των µεταιχµιακών και τραυµατικών διαταραχών. Η ψυχοσωµατική σκέψη προσπαθεί εν τέλει να κατανοήσει γενικότερα τον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας της σωµατοψυχικής οντότητας. Σε αυτή την κατεύθυνση, προτάθηκαν, από τους Marty, Fain, De M Uzan και στην συνέχεια κυρίως από τον Claude Smadja, ορισµένες διαφοροποιήσεις στο θεωρητικό επίπεδο της µεταψυχολογίας. Στην φροϋδική µεταψυχολογία, η εµφάνιση πρωτογενών τρόπων λειτουργίας, µαζικής παλινδρόµησης και των αντίστοιχων ψυχικών, νοητικών ή και σωµατικών συµπτωµάτων, εξηγείται και ερµηνεύεται ως προϊόν της δράσης ασυνείδητων φαντασιώσεων, δηλαδή ενός υποκειµενικού µορφώµατος το οποίο ενέχει ψυχική αξία και εντός του οποίου διατυπώνεται η συγκρουσιακότητα της ασυνείδητης επιθυµίας. Η ψυχοσωµατική µεταψυχολογία, η οποία κινείται στην γραµµή σκέψης του Freud σχετικά µε την ενεστώσα νεύρωση, θεωρεί ότι ορισµένες καταστάσεις αποδιοργάνωσης, οι τραυµατικές καταστάσεις και η εκδήλωση σωµατικών νοσηµάτων, δηλώνουν την διακοπή της ψυχικής λειτουργίας. Πρόκειται για µία σιγή του ψυχικού οργάνου, µια παύση των δυναµικών διεργασιών, των επενδύσεων, των διεργασιών υποκειµενοποίησης και αντικειµενοποίησης, σύµφωνα µε τους όρους του Α.Green. Παράγεται έτσι συρρίκνωση 2

3 και πάγωµα των διεργασιών µέσα από τις οποίες κατά την εξέλιξη στην πορεία της ζωής, αναδύεται η ψυχική ζωή και οργανώνεται η ψυχική τοπική. Μπορούµε να πούµε ότι οι διαφοροποιήσεις της ψυχοσωµατικής µεταψυχολογίας προτείνουν επέκταση της φροϋδικής µεταψυχολογίας και όχι τροποποίηση της. Ένα παράδειγµα είναι η έννοια του ασυνειδήτου. Στον Freud το ασυνείδητο ή το εκείνο, οργανώνονται και λειτουργούν σε επαφή και σχέση µε το σώµα, έχοντας ως υπόβαθρο εκπροσώπους του σώµατος, µέσω δηλαδή της ενορµητικής διεργασίας. Στην θεωρία του Marty, το ασυνείδητο περιλαµβάνει αυτό καθαυτό το σώµα και τις λειτουργίες του. Εξάλλου, o Marty θεωρεί το ένστικτο της ζωής πέραν αλλά και ένθεν των ενορµήσεων, ως µία πρωταρχική τάση της σωµατοψυχικής οντότητας, γύρω από την οποία και µέσω των πρώιµων σχέσεων και βιωµάτων, αναπτύσσεται µία διεργασία ψυχικοποίησης, µε τελικό αποτέλεσµα τη συγκρότηση των ψυχικών συστηµάτων όπως περιγράφονται από την ψυχανάλυση. Υπό αυτή την έννοια, από κλινική και θεωρητική άποψη, η ψυχοσωµατική δεν είναι ένας ειδικός κλάδος αλλά µία ψυχαναλυτική οπτική. Μάλιστα το επόµενο συνέδριο της Διεθνούς Ένωσης Ψυχοσωµατικής στην Ισπανία, έχει ως θέµα αυτή ακριβώς την διάσταση, ότι δηλαδή η ψυχοσωµατική είναι µία ψυχαναλυτική άποψη, µια οπτική γωνία. Νοµίζω ότι εκτός του πεδίου της κλινικής εργασίας και θεραπευτικής τεχνικής µε σωµατικά πάσχοντες, οι διαφοροποιήσεις που εισάγει η ψυχοσωµατική απορρέουν από την ίδια την ψυχαναλυτική σκέψη και πράξη και εντάσσονται σε αυτήν. Δ : Η ψυχοσωµατική σκέψη έδωσε ώθηση στην ψυχαναλυτική σκέψη γενικότερα; Σκέπτοµαι ότι στη γαλλική ψυχανάλυση ένα βασικό κείµενο, εκείνο για την δηµιουργία της φαντασίωσης, το «Πρελούδιο στη φαντασιωτική ζωή» γράφτηκε από τον Michel Fain, έναν «ψυχοσωµατιστή». ΙΚ : Θα έλεγα ότι η ίδια η ψυχοσωµατική κλινική, η προσπάθεια κατανόησης και θεραπευτικής προσέγγισης των µηχανισµών ή των ελλειµµάτων που συνδέονται µε την χρηστική σκέψη, την θεµελιώδη κατάθλιψη, τις κινήσεις αποδιοργάνωσης και εκφόρτισης των διεγέρσεων προς την συµπεριφορά ή το σώµα, αναλογεί στην διερεύνηση και την κατανόηση των µηχανισµών της ψυχικής οικονοµίας, των ενορµητικών κινήσεων, της λειτουργίας του προσυνειδητού ή του Εγώ της δεύτερης τοπικής, της νοηµατοδότησης καθώς και της σύνδεσης µεταξύ αναπαραστάσεων και συναισθήµατος. Ένα άλλο πεδίο στο οποίο έχει συνεισφέρει η ψυχοσωµατική σκέψη στην ψυχανάλυση, είναι η κατανόηση της λειτουργίας της µεταβίβασης και της αντιµεταβίβασης σε ασθενείς οι οποίοι παρουσιάζουν σηµαντικά ελλείµµατα ψυχικής οργάνωσης, όπως στην περίπτωση της οριακής διαταραχής. Eπίσης η ψυχοσωµατική προσέγγιση επιτρέπει, βοηθά όπως λέγαµε νωρίτερα, την κατανόηση και τη δυνατότητα επεξεργασίας εντός της θεραπευτικής σχέσης, στοιχείων ή στιγµών ασυνέχειας, κάµψης και ανεπάρκειας της ψυχικής λειτουργίας, τα οποία εµφανίζονται ακόµη και στο κλινικό υλικό αναλυόµενων µε νευρωτική κατά τα άλλα οργάνωση. Αναφερθήκατε στο έργο του M.Fain. Θα θυµηθούµε ότι την δηµοσίευση του αναφερθέντος άρθρου και ορισµένων άλλων σχετικών κειµένων, θα ακολουθήσει, τρία χρόνια αργότερα, το 1974, η έκδοση ενός έργου αναφοράς στην ψυχοπαθολογία του βρέφους: «Το παιδί και το σώµα του» των Fain, Kreisler και Soulé. Ο Michel Fain, µέσα από την εξέταση ψυχοσωµατικών διαταραχών της πρώιµης ηλικίας, του µηρυκασµού και της αϋπνίας του βρέφους, ανέλυσε τη συµβολή της µητρικής λειτουργίας στην ανάπτυξη της φαντασιωτικής ζωής και των αναπαραστάσεων. Το Πρελούδιο του Fain, η εισαγωγή σε αυτές τις θεµελιώδεις ενδοψυχικές λειτουργίες, συνδέεται µε τις εναλλαγές, τους 3

4 ρυθµούς ή την µουσικότητα των διαφόρων µορφών που λαµβάνει η λειτουργία της µητέρας, που φροντίζει, που αισθάνεται και γίνεται αντιληπτή δια των αισθήσεων και του συναισθήµατος, περιβάλλει, κινητοποιεί, ικανοποιεί αλλά και ηρεµεί, το παιδί της, την σχέση µαζί του καθώς και τον ίδιο της τον ψυχισµό. Ο Fain µαζί µε την Braunsweik, ανέλυσαν την σύνδεση µεταξύ της ανάδυσης της ψυχικής ζωής και της δυνατότητας της µητέρας να υπάρξει ως «µητέρα της ηµέρας», αφοσιωµένη στο παιδί της και ως «µητέρα της νύχτας», όπου ξαναβρίσκει την ικανοποίηση της ερωτικής επιθυµίας στην σχέση µε τον σύντροφό της. Εισάγονται έτσι η λειτουργία του τρίτου και η διεργασία των πρωτογενών ταυτίσεων. Από θεωρητική άποψη οι προτάσεις του Fain είναι ένα πρελούδιο στην φροϋδική µεταψυχολογία, οι δε διεργασίες που περιγράφει αποτελούν προοίµιο, εισαγωγή στην δηµιουργία του ψυχικού οργάνου. Παράδειγµα διαλόγου µεταξύ ψυχοσωµατικής και ψυχανάλυσης είναι το έργο ορισµένων ψυχαναλυτών οι οποίοι µάλιστα δεν είναι ψυχοσωµατιστές. Παράδειγµα, το έργο του Cesar και της Sara Botella γύρω από την εικονοπλασία και την µορφολογική παλινδρόµηση, του René Rousillon γύρω από το αντικείµενο, ή του André Green, γύρω από την έννοια και την κλινική του αρνητικού, της νεκρής µητέρας, της λευκής ψύχωσης, των οριακών καταστάσεων. Όλα αυτά έδωσαν δυνατότητες διεύρυνσης και συνδέσεων µεταξύ της ψυχαναλυτικής και της ψυχοσωµατικής σκέψης. Θα ήθελα να προσθέσω σε αυτά µία παρατήρηση που προέρχεται από την εµπειρία των επιστηµονικών δραστηριοτήτων της Ελληνικής Ψυχοσωµατικής Εταιρείας. Στο πλαίσιο των συνεργασιών και των σεµιναρίων που οργανώνονται, βλέπουµε ότι η ψυχοσωµατική προσέγγιση, η συζήτηση γύρω από τα κλινικά και θεωρητικά ζητήµατα της ψυχοσωµατικής, ανακινεί στους συναδέλφους που συµµετέχουν, την σκέψη και την επιθυµία διερεύνησης της ψυχανάλυσης αλλά και εκπαίδευσης σε αυτήν. Δ : Μπορείτε να µας πείτε λίγα λόγια για την ιστορία της γαλλικής ψυχοσωµατικής σχολής; ΙΚ : Η ιστορία της ψυχοσωµατικής σχολής του Παρισιού ξεκινά την δεκαετία του πενήντα µέσα από την κλινική εργασία και την κλινική παρατήρηση σωµατικών ασθενών. Οι πρωτεργάτες της γαλλικής ψυχοσωµατικής, ο Marty, ο Fain, ο De M Uzan και ο David, ασχολήθηκαν στο πλαίσιο της νοσοκοµειακής εργασίας τους αρχικά µε ασθενείς µε κεφαλαλγίες και ραχιαλγίες καθώς και µε αλλεργικούς ασθενείς. Οι νόσοι αυτές απετέλεσαν τις πρώτες κλινικές οντότητες που περιγράφηκαν στην ψυχοσωµατική βιβλιογραφία. Ακολουθούν παρουσιάσεις και δηµοσιεύσεις βασισµένες σε αυτές τις κλινικές παρατηρήσεις. Το 1963 εκδίδεται το έργο «Η ψυχοσωµατική διερεύνηση» των Marty, De M Uzan και David. Τον Δεκέµβριο του 1972 ιδρύθηκε το Ινστιτούτο Ψυχοσωµατικής, η IPSO, από τον Marty και τον Fain, και, το 1978 άρχισε η λειτουργία του Νοσοκοµείου του Ινστιτούτου, το Hôpital Poterne des Peupliers. Παράλληλα ξεκίνησε το πρόγραµµα εκπαίδευσης στην ψυχοσωµατική. Στενός συνεργάτης του Marty ήταν ο Léon Kreisler ο οποίος ανέλαβε το τµήµα της ψυχοσωµατικής του παιδιού και βέβαια, οι Catherine Parat, Denise Braunschweig, Rosine Debray, Marilia Aisenstein, Άννα Ποταµιάνου και οι Robert Asséo, Νίκος Νικολαΐδης, Claude Smadja, Gérard Szwec και Jacques Press που απετέλεσαν τον πυρήνα των βασικών συνεχιστών του έργου του Marty. Τέλος το 1991 ξεκίνησε η έκδοση της Revue Française de Psychosomatique. Τώρα, το κλινικό µέρος των δραστηριοτήτων της IPSO έχει ενταχθεί στην τοµεοποιηµένη υπηρεσία Association de Santé Mentale του 13 ου διαµερίσµατος του Παρισιού. Παρατηρείται δηλαδή στο Παρίσι όπως και σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις, µία πλαισίωση 4

5 και στήριξη της ψυχοσωµατικής, από υπηρεσίες υγείας του Δηµοσίου. Σήµερα, δέκα χρόνια µετά την δηµιουργία της Διεθνούς Ένωσης Ψυχοσωµατικής, υπάρχουν έξι εκπαιδευτικές οµάδες (groupes formateurs), στο Παρίσι, στην Τουλούζη, στην Γενεύη, στην Βαρκελώνη και στην Μαδρίτη, στην Αθήνα και πρόσφατα στο Buenos Aires της Αργεντινής. Ίσως ένα χαρακτηριστικό στοιχείο του ενδιαφέροντος προς την ψυχοσωµατική είναι το γεγονός ότι έχει ξεκινήσει η οργάνωση και η εκπαίδευση αντίστοιχων οµάδων στην Μόσχα, την Κωνσταντινούπολη και την Λυών. Δ: Η ψυχοσωµατική υπάρχει και σε άλλες ψυχαναλυτικές σχολές πλην της γαλλικής. Μπορείτε να µας δώσετε πληροφορίες; ΙΚ : Βεβαίως υπάρχει σε άλλες ψυχαναλυτικές σχολές όπως επίσης υπάρχουν ορισµένες ψυχοδυναµικές προσεγγίσεις στη διασυνδετική ψυχιατρική και την ψυχοσωµατική ιατρική. Στον ψυχαναλυτικό χώρο, αναπτύχθηκε από την δεκαετία ήδη του τριάντα, η ψυχοσωµατική σκέψη και στην Αµερική. Βασικός εκπρόσωπος της είναι η σχολή του Σικάγο. Οι θεωρητικές της βάσεις ετέθησαν στις αρχές της δεκαετίας του πενήντα από τον Franz Alexander και την Helen Dunbar, οι οποίοι πρότειναν την σύνδεση συγκεκριµένων µορφών συναισθηµατικής λειτουργίας και συγκεκριµένων τύπων προσωπικότητας µε συγκεκριµένες µορφές σωµατικής παθολογίας. Έτσι, προτάθηκε η έννοια της «νεύρωσης οργάνου», έννοια βεβαίως που διατυπώθηκε αρχικά από τον Ferenzci. Οι Alexander και Dunbar, όπως επίσης ο Felix Deutch αναγνωρίζουν στην βάση αυτών των µορφών συναισθηµατικής λειτουργίας και προσωπικότητας, την ύπαρξη πρώιµων τραυµατικών βιωµάτων και σηµαντικών ναρκισσιστικών ελλειµµάτων, που προκαλούν ανεπάρκεια των ψυχικών λειτουργιών. Η προσέγγισή τους ωστόσο διαφοροποιείται από την γαλλική ψυχοσωµατική σχολή, καθώς θεωρούν ότι η εκδήλωση των οργανικών νοσηµάτων συνδέεται µε ενδοψυχικές συγκρούσεις. Με άλλα λόγια η οπτική αυτή διαφοροποιείται από την σχολή του Marty όπου κεντρικό ρόλο διαδραµατίζει η ιδέα του «παγώµατος» της ψυχικής δυναµικής που παρατηρείται στην χρηστική σκέψη. Μεγαλύτερη συνάφεια παρουσιάζει η προσέγγιση του Σιφναίου και του Nemiah το 1973, µε την έννοια της «αλεξιθυµίας». Όµως το ερώτηµα της ψυχοσωµατικής λειτουργίας υπάρχει και έχει εξετασθεί, από αρκετούς άλλους ψυχαναλυτές, όπως τον George Groddeck, που υποστήριξε ότι το σωµατικό σύµπτωµα έχει συµβολική σηµασία, τον Winnicott µέσα από τις έννοιες της κατάρρευσης και της αναδίπλωσης που επιφέρει το πάγωµα των ψυχικών διεργασιών, στον αντίποδα της λειτουργίας της παλινδρόµησης µέσα από την οποία µπορούν να κρατηθούν οι σχέσεις µε το αντικείµενο, τον Bion µε την λειτουργία Α και την αδυναµία διαχείρισης των ενδογενών και εξωγενών διεγέρσεων, έως πιο πρόσφατα από την Joyce McDougall, η οποία αναφέρθηκε στην αρχαϊκή υστερία και την εκφόρτιση προς το σώµα συναισθηµατικών καταστάσεων οι οποίες έχουν αποκλειστεί από την ψυχική διεργασία. Υπάρχει επίσης ένα ρεύµα της σηµερινής ψυχοσωµατικής ιατρικής και της διασυνδετικής ιατρικής που ακολουθεί µία ψυχοδυναµική προσέγγιση, εστιάζοντας για παράδειγµα στους ψυχικούς µηχανισµούς άµυνας ή σε συγκεκριµένους τύπους προσωπικότητας, οι οποίοι θεωρείται ότι συνδέονται µε την εµφάνιση µίας νόσου. Σε αυτή την κατεύθυνση θα πρέπει να αναφέρουµε την ανάπτυξη της ψυχοσωµατικής στην Γερµανία, όπου λειτουργούν πολλά νοσοκοµειακά τµήµατα ψυχοδυναµικής ψυχοσωµατικής ιατρικής. Τέλος ας αναφέρουµε το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αύξηση των δηµοσιεύσεων κειµένων γύρω από την ψυχοσωµατική στο International Journal of Psychoanalysis. 5

6 Δ : Το Συνέδριο που οργανώσατε είχε ως θέµα την Ψυχαναλυτική Θεραπευτική Τεχνική σε σωµατικά πάσχοντες ασθενείς. Η ψυχοσωµατική προσέγγιση διαφοροποιεί την θεραπευτική τεχνική της από την κλασική ψυχανάλυση. Μπορείτε να µας δώσετε κάποια βασικά στοιχεία γύρω από αυτό; ΙΚ : Η επιλογή του θέµατος του συνεδρίου, προήλθε από το αντίστοιχο ερώτηµα, θέµα συζήτησης και αίτηµα των συναδέλφων ψυχαναλυτών και συναδέλφων που εργάζονται κλινικά µε ασθενείς µε σωµατικές νόσους. Πρόκειται για µία θεραπευτική τεχνική η οποία διαφοροποιείται και συγχρόνως έχει ως έρεισµα, θα λέγαµε, την κλασική ψυχανάλυση. Αν και σκέπτοµαι ότι ο ίδιος ο χαρακτηρισµός «κλασική ψυχανάλυση» δηµιουργεί κάποια ερωτήµατα. Ποιά είναι η κλασσική ψυχανάλυση, ποιά είναι τα όρια της και, συνεπώς, πότε παύει να είναι µια τεχνική κλασσική ψυχαναλυτική. Όπως ακούσαµε από τις εισηγήσεις του συνεδρίου, οι διαφορές είναι απότοκες της ψυχοσωµατικής κλινικής και της παρατηρούµενης ευθραυστότητας της σωµατοψυχικής οργάνωσης. Στην ψυχοσωµατική κλινική, αντί της ισοµερώς κυµαινόµενης προσοχής, της συνειρµικής λειτουργίας του ζωντανού λόγου, της πολυσηµίας του υλικού της συνεδρίας που χαρακτηρίζουν την ψυχαναλυτική διεργασία, υπάρχει συχνά στον αναλυτή εστίαση της προσοχής και αναπτύσσεται µια διεργασία ενεργού αντίληψης των καταστάσεων της µεταβιβαστικής σχέσης. Στην ψυχαναλυτική ψυχοσωµατική, όπως στην ψυχανάλυση, η ανάπτυξη παλινδροµικών κινήσεων, εντός της θεραπευτικής σχέσης και ενδοψυχικά, είναι µέρος της θεραπευτικής τεχνικής. Ωστόσο στην ψυχοσωµατική, σύµφωνα µε την ψυχική οικονοµία και την δυνατότητα ανακίνησης ή διατήρησης των επενδύσεων του ασθενούς, καλούµεθα να σκεπτόµαστε, να συναισθανόµαστε και να δηµιουργούµε συνθήκες επαρκούς στήριξης αυτών των παλινδροµικών κινήσεων, έτσι ώστε να µην µεταβληθούν σε κινήσεις αποδιοργάνωσης. Στην εισήγησή του ο Claude Smadja, µας µίλησε για εναν τύπο ερµηνείας την δραµατική ερµηνεία. Αυτή αποβλέπει στην ανακίνηση της ψυχικής ζωής και στην άρση της κατάστασης υπερκορεσµού του συστήµατος του προσυνειδητού από ψυχικά µη µεταβολίσιµα στοιχεία και από αντιληπτικά δεδοµένα που προκύπτουν από την αµυντική αγκίστρωση στην αντιληπτική λειτουργία. Με ανάλογο τρόπο ακούσαµε τον Gérard Szwec να αναφέρεται στην τεχνική του ψυχοδράµατος στην ψυχοσωµατική. Το υλικό γύρω από το οποίο εργαζόµαστε, πολύ συχνά αφορά στο πραγµατικό, στο σωµατικό βίωµα και το αντιληπτικό δεδοµένο. Αντίστοιχα οι συνδέσεις και η εργασία νοηµατοδότησης περιστρέφονται γύρω από αυτά τα στοιχεία, έτσι ώστε να πρόκειται περισσότερο για επεξεργασία αντιληπτικών και λιγότερο αναπαραστατικών συνειρµών. Με τον τρόπο αυτό δηµιουργείται η δυνατότητα µίας σταδιακής υποκειµενικοποίησης των βιωµάτων και των προσλαµβανόµενων ερεθισµάτων. Στην πορεία της θεραπευτικής σχέσης, η ψυχοσωµατική θεραπευτική τεχνική αποβλέπει στη µετάβαση σε µία ψυχαναλυτική τεχνική. [Δηλαδή, εάν τοποθετούσαµε την τεχνική της ψυχοσωµατικής ως προς την ψυχαναλυτική µεταψυχολογία, θα µπορούσαµε να πούµε ότι προοδευτικά συντίθεται, κατασκευάζεται η διαθεσιµότητα ενός τόπου εντός του οποίου θα µπορέσει να διαµορφωθεί ο χώρος µίας µεταβατικής τοπικής και σταδιακά ο χώρος της τοπικής του ψυχικού οργάνου. Δ : Αναπτύσσεται ερευνητική δραστηριότητα στους κόλπους της ψυχαναλυτικής ψυχοσωµατικής; Υπάρχουν αν όχι αποδείξεις, τουλάχιστον ενδείξεις, για την αποτελεσµατικότητα των ψυχοσωµατικών θεραπειών; Καταλαβαίνουµε όλοι ότι αυτό είναι 6

7 ένα πολύ φλέγον ζήτηµα, καθώς εµπλέκει θέµατα πολιτικών γύρω από την υγεία γενικότερα. ΙΚ : Η έρευνα στην ψυχοσωµατική και ιδίως την έρευνα των θεραπευτικών αποτελεσµάτων, αποτελεί µεγάλο θέµα για µελέτη σε πολλά επίπεδα, εννοιολογικά, µεθοδολογικά, κλινικής και βεβαίως της ακολουθούµενης θεραπευτικής τεχνικής και του πλαισίου. Πριν να υπάρξει η ψυχαναλυτική ψυχοσωµατική πρακτική, τα ίδια ερωτήµατα έχουν τεθεί και για την ψυχανάλυση. Όπως λέτε, για την ψυχοσωµατική τίθεται επίσης το ζήτηµα της αξιολόγησης και της συµµετοχής της στην παροχή υπηρεσιών υγείας στα σωµατικά νοσήµατα. Στο παρελθόν και από τον καιρό του Marty, υπήρξαν ορισµένες προσπάθειες προς την κατεύθυνση της διερεύνησης της ψυχικής οργάνωσης, της ψυχοσωµατικής τάξης θα λέγαµε, σε οµάδες ασθενών. Παράδειγµα, η έρευνα του Jasmin για τον καρκίνο του µαστού, το 1990, ή στο Bilbao η χρήση της κλίµακας ψυχοσωµατικής ταξινόµησης του Marty σε σωµατικούς ασθενείς µε διάφορες αρχικές διαγνώσεις. Τα ευρήµατα δείχνουν να επιβεβαιώνουν την ψυχοσωµατική σκέψη. Επίσης υπάρχουν παγκοσµίως, όπως και στην Ελλάδα, πολλές έρευνες ψυχοδυναµικής κατεύθυνσης που χρησιµοποιούν δοκιµασίες, για παράδειγµα το τεστ του Rorschach, που επιτρέπουν την ψυχοδυναµική διερεύνηση της λειτουργίας της προσωπικότητας, σε διάφορες οµάδες οργανικών ασθενών. Ως προς την διερεύνηση του θεραπευτικού αποτελέσµατος στην ψυχοσωµατική, ήδη στο ευρύτερο πεδίο της ψυχοσωµατικής, τα συµπεράσµατα και οι σχετικές προτάσεις στην βιβλιογραφία, είναι φειδωλά. Αυτό βρίσκεται σε αντίθεση µε την συνεχή και αυξανόµενη προσπάθεια τεκµηρίωσης της σηµασίας της ψυχικής λειτουργίας για την διατήρηση της σωµατικής υγείας ή την εκδήλωση σωµατικών νοσηµάτων. Σαν δηλαδή να αποδεικνύεται ευκολότερα ή να γίνεται ευκολότερα αποδεκτό, ότι µπορεί να νοσεί κανείς και εξ αιτίας της ψυχικής του δυσλειτουργίας, παρά ότι η µεταβολή της ψυχικής λειτουργίας µπορεί να επηρεάσει ένα σωµατικό νόσηµα. Στην ψυχαναλυτική ψυχοσωµατική, το βασικό πεδίο έρευνας προέρχεται κατά κύριο λόγο από την κλινική εργασία και την επεξεργασία των δεδοµένων της. Στο πλαίσιο της Διεθνούς Ένωσης Ψυχοσωµατικής καθώς και σε κάθε µία από τις ευρωπαϊκές εταιρείες, οργανώνονται οµάδες εργασίας όπου συµµετέχουν συνάδελφοι από διάφορες χώρες και όπου παρουσιάζονται και συζητώνται αναλυτικά, παραδείγµατα κλινικής εργασίας. Αυτή η µορφή εργασίας δεν έχει βεβαίως δοµή ερευνητικού πρωτοκόλλου. Το βασικό όφελος που αποκοµίζουν οι συµµετέχοντες στις οµάδες αυτές εργασίας είναι η επεξεργασία της κλινικής τους πρακτικής, η κατανόηση της θεραπευτικής λειτουργίας, της πορείας και των αποτελεσµάτων των θεραπειών και η απότοκη θεωρητική επεξεργασία. Η εµπειρία µας από τις οµάδες αυτές είναι ιδιαίτερα εµπλουτιστική. Σε ένα περισσότερο δοµηµένο ερευνητικά επίπεδο, µπορούµε να σκεφθούµε την µετα-ανάλυση των δεδοµένων και ενδεχοµένως την παραγοντοποίησή τους, όπως γίνεται σε ερευνητικές προσεγγίσεις της IPA. Αυτό κατά την γνώµη µου είναι θεµιτό, υπό τον όρο ότι η µεθοδολογία της µεταανάλυσης, να ακολουθεί και να µην προκαθορίζει το βασικό κλινικό έργο. Δηλαδή, το σκεπτικό του πρωτοκόλλου της µετα-ανάλυσης δεν πρέπει να αντικαθιστά την κλινική, ψυχαναλυτική και ψυχοσωµατική σκέψη. Αλλά, αν υποτεθεί ότι έχουµε συγκεντρώσει και παραγοντοποιήσει τα δεδοµένα της µετα-ανάλυσης, το επόµενο ερώτηµα που θα τεθεί είναι τι, πώς και ιδίως µε ποιο σκεπτικό, θα επιχειρηθεί να συνδεθεί µία θεραπευτική τεχνική ή ένα µέρος του κλινικού υλικού µε την βελτίωση ή την επιδείνωση ενός νοσήµατος. Συχνά, προσπαθώντας ίσως να εξασφαλισθούν κριτήρια δηµοσιευσιµότητας, ακαδηµαϊκής αποδοχής ή και αποδοχής στο επίπεδο των πολιτικών της υγείας, δίδεται περισσότερη έµφαση στους βιολογικούς µηχανισµούς - απορρύθµισης του ανοσοποιητικού ή του καρδιαγγειακού συστήµατος εξ αιτίας του στρες για παράδειγµα - 7

8 αφήνοντας την αξιολόγηση των ψυχικών διεργασιών σε µία γενικότητα κρυµµένη πίσω από την σταθµισµένη µέτρηση. Η δηµοσίευση των ερευνών αυτών είναι σε κάθε περίπτωση θετική, καθώς υποδεικνύει την επίδραση της ψυχικής λειτουργίας στη βιολογική δυσλειτουργία. Πολλές από τις έρευνες αυτές, δεν είναι ψυχαναλυτικές, καθώς στηρίζονται µόνον στην χρήση ψυχοδυναµικών εργαλείων αξιολόγησης και δεν αναλύουν ή δεν χρησιµοποιούν κλινικό ψυχαναλυτικό υλικό. Όµως, νοµίζω ότι είναι ευθύνη των ψυχαναλυτών και προς όφελος του έργου τους, να είναι παρόντες και να συµµετέχουν στις αναζητήσεις που πραγµατοποιούν συνάδελφοι και ερευνητές άλλων ειδικοτήτων, οι οποίοι εµπνέονται και προσπαθούν να εντάξουν στον δικό τους τρόπο σκέψης, στοιχεία από την ψυχαναλυτική ψυχοσωµατική σκέψη. Έτσι, εδώ ξεκινά ένα άλλο τµήµα ενός ερευνητικού έργου που επιχειρεί να µελετήσει τέτοιες συνδέσεις. Ένα αµφίδροµο έργο µεταφοράς, µετάφρασης θα έλεγα, των δεδοµένων και του νοήµατός τους, µεταξύ των δύο πεδίων. Ανακαλύπτοντας και δηµιουργώντας τα ενδιάµεσα πεδία και τους εν δυνάµει τρόπους σύνδεσής τους. Ένα θεµελιώδες και απαραίτητο αντικείµενο έρευνας είναι η σχέση ψυχανάλυσης και ψυχοσωµατικής. Και αυτό διότι, ας το επαναλάβουµε, η κλινική της ψυχοσωµατικής έχει ως βάση, ως θεραπευτικό εργαλείο, ως θεωρία αναφοράς των παραλλαγών τεχνικής που προτείνει, την ψυχαναλυτική κλινική. Εξάλλου, τίθεται και το αντίστροφο ερώτηµα και συγκεκριµένα σε ποιο επίπεδο µπορεί η ψυχοσωµατική σκέψη να εµπνεύσει την ψυχανάλυση. Στον διάλογο αυτ ο εντάσσεται και το θέµα του εποµένου συνεδρίου της ΕΨΣΕ, στις 17 και 18 Μαΐου 2013, που είναι η «Σχέση ενοχής και σωµατοποίησης», δηλαδή ενός βασικού εννοιολογικού και κλινικού ψυχαναλυτικού στοιχείου και της ψυχοσωµατικής κλινικής. Θα συµµετάσχουν οι Cesar Botella, Claude Smadja, Άννα Ποταµιάνου, Μαρίνα Παπαγεωργίου και Μαρίλια Aisenstein, καθώς επίσης τα µέλη της Εταιρείας. Δ : Προαναγγέλλεται εξαιρετικά ενδιαφέρον. Σας ευχαριστούµε για αυτή την συζήτηση και ελπίζουµε να επανέλθουµε µε την ευκαιρία του νέου συνεδρίου της ΕΨΣΕ. ΙΚ : Σας ευχαριστώ και εγώ για την ευκαιρία που µας δώσατε να θίξουµε κάποια από τα ζητήµατα της ψυχαναλυτικής ψυχοσωµατικής θεωρίας και τεχνικής. 8

Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής Εταιρείας, 23 Νοεμβρίου 2013.

Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής Εταιρείας, 23 Νοεμβρίου 2013. Ο παρανοϊκός, ο χρηστικός και η σχέση. (Eκτεταμένη περίληψη της εισήγησης στο 2ο Συμπόσιο της ΕΨΣΕ, Ενοχή & Σωματοποίηση ) του César Botella Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις Ψυχοσωματικής Η προσέγγιση της Γαλλικής Ψυχοσωματικής Σχολής. Ιάκωβος Κλεώπας, PhD. Εισαγωγή

Σημειώσεις Ψυχοσωματικής Η προσέγγιση της Γαλλικής Ψυχοσωματικής Σχολής. Ιάκωβος Κλεώπας, PhD. Εισαγωγή Σημειώσεις Ψυχοσωματικής Η προσέγγιση της Γαλλικής Ψυχοσωματικής Σχολής. Ιάκωβος Κλεώπας, PhD Εισαγωγή Η κλινική και θεωρητική προσέγγιση της γαλλικής ψυχοσωματικής σχολής αναπτύχθηκε στην βάση του έργου

Διαβάστε περισσότερα

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Εργασία στο πλαίσιο του Προγράμματος «Εισαγωγική Εκπαίδευση στην Ψυχαναλυτική Πράξη» ΕΠΕΚΕΙΝΑ Επιμέλεια: Αφροδίτη Στυλιαρά ψυχολόγος - Αγγελική Καραγιάννη ψυχολόγος. Εποπτεία:

Διαβάστε περισσότερα

1 Άννα Ποταµιάνου: Ψυχική Οικονοµία και Δυναµική στις Οριακές Καταστάσεις.

1 Άννα Ποταµιάνου: Ψυχική Οικονοµία και Δυναµική στις Οριακές Καταστάσεις. Μερικές πλευρές του ζητήµατος των οριακών οργανώσεων, µε αφορµή- αναφορά στο βιβλίο της Α. Ποταµιάνου «Ψυχική Οικονοµία και Δυναµική στις Οριακές Καταστάσεις» 1 από τον Β. Δηµόπουλο Η Άννα Ποταµιάνου,

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη (Δελτίο 48 της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας)

Συνέντευξη (Δελτίο 48 της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας) Άννα Ποταµιάνου Η ψυχοσωµατική οπτική, η ψυχικοποίηση, οι κάµψεις της και η αναλυτική στάση Συνέντευξη (Δελτίο 48 της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας) Δελτίο : Κυρία Ποταµιάνου, ευχαριστούµε που δεχθήκατε

Διαβάστε περισσότερα

Εµφάνιση ασθένειας στην αρχή µιας ψυχοθεραπείας. Gerard Szwec

Εµφάνιση ασθένειας στην αρχή µιας ψυχοθεραπείας. Gerard Szwec Εµφάνιση ασθένειας στην αρχή µιας ψυχοθεραπείας. Gerard Szwec Εκτεταµένη περίληψη της εισήγησης στο 3 ο Συµπόσιο της ΕΨΣΕ «Εκδήλωση σωµατικής νόσου κατά την ψυχαναλυτική διαδικασία» Πριν µερικά χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικασία συµβολοποίησης κατά την ψυχαναλυτική εργασία Φώτης Μπόµπος

Διαδικασία συµβολοποίησης κατά την ψυχαναλυτική εργασία Φώτης Μπόµπος Διαδικασία συµβολοποίησης κατά την ψυχαναλυτική εργασία Φώτης Μπόµπος Για τους ευνόητους λόγους της διαφύλαξης του προσωπικού απορρήτου, η κλινική περίπτωση που παρουσιάστηκε στο συνέδριο σχετικά µε την

Διαβάστε περισσότερα

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων.

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Σκέψη και ονειροπόληση της μητέρας Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Ο Bion εμπνεόμενος από το άρθρο του Freud του 1911,

Διαβάστε περισσότερα

2o µετασυµπόσιο της εψσε - ipso p. marty

2o µετασυµπόσιο της εψσε - ipso p. marty 2o µετασυµπόσιο της εψσε - ipso p. marty 15 Νοεµβρίου 2014 Συζήτηση της οµιλίας των Marilia Aisenstein & Claude Smadja, "Ψυχικές ανακατατάξεις διαµέσου µίας σωµατοποίησης" Μαρία Κισσανδράκη Η Μαργαρίτα,

Διαβάστε περισσότερα

Μία απάντηση στις παρατηρήσεις της Έλσας Κιτσίκη και του Βασίλη Καψαμπέλη

Μία απάντηση στις παρατηρήσεις της Έλσας Κιτσίκη και του Βασίλη Καψαμπέλη 1 Ψυχανάλυση και Νευροεπιστήμες Μία απάντηση στις παρατηρήσεις της Έλσας Κιτσίκη και του Βασίλη Καψαμπέλη Ι. Κλεώπας Θα ήθελα να ευχαριστήσω την Έλσα Σμιτ-Κιτσίκη και τον Βασίλη Καψαμπέλη για την συμμετοχή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program )

Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program ) Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program ) Αποστολή Ο σκοπός της εκπαίδευσης είναι να προωθήσει τη µελέτη της αµµοθεραπείας (παιχνίδι µε άµµο) όπως διδάσκεται από την Dora

Διαβάστε περισσότερα

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ: Ε.202-2 ΕΝΤΥΠΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΝΤΥΠΟ: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΚΔΟΤΗΣ: ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ A ΜΕΡΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΕΥ ΕΞΑΜΗΝΟ: Α ΜΑΘΗΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

14o ΣΥΜΠΟΣΙΟ. «Ναρκισσισµός: 100 χρόνια µετά» 27-29 Μαρτίου 2015. Αθήνα Ξενοδοχείο Divani Palace Acropolis ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

14o ΣΥΜΠΟΣΙΟ. «Ναρκισσισµός: 100 χρόνια µετά» 27-29 Μαρτίου 2015. Αθήνα Ξενοδοχείο Divani Palace Acropolis ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 14o ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Ναρκισσισµός: 100 χρόνια µετά» 27-29 Μαρτίου 2015 Αθήνα Ξενοδοχείο Divani Palace Acropolis ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2015 10.00-11.00 ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΣΥΝΕ ΡΙΑ Ν. Χαµπέρης Προσφωνήσεις Χαιρετισµοί

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΚΗ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ

Η ΨΥΧΙΚΗ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ Η ΨΥΧΙΚΗ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ Από τον Οκτώβριο του 2005, στo πλαίσιo της Ε.Ψ.Ε., µια οµάδα συναδέλφων, αποτελούµενη αυτή την περίοδο από τις κυρίες Aσσέρ, Ζέη, Κατσαρού, Τατέου, Παπανδρέου και τους

Διαβάστε περισσότερα

Επιµορφωτικό Σεµινάριο Κατάρτισης στην Θεραπεία Ζεύγους. Τίτλος Σεµιναρίου: «Εκπαίδευση στην Θεραπεία Ζεύγους & τα Οικογενειακά Δυναµικά»

Επιµορφωτικό Σεµινάριο Κατάρτισης στην Θεραπεία Ζεύγους. Τίτλος Σεµιναρίου: «Εκπαίδευση στην Θεραπεία Ζεύγους & τα Οικογενειακά Δυναµικά» Επιµορφωτικό Σεµινάριο Κατάρτισης στην Θεραπεία Ζεύγους Τίτλος Σεµιναρίου: «Εκπαίδευση στην Θεραπεία Ζεύγους & τα Οικογενειακά Δυναµικά» Τα τελευταία χρόνια ολοένα και περισσότερα ζευγάρια και οικογένειες

Διαβάστε περισσότερα

«Από τις νευρο-επιστήμες στην ψυχανάλυση: εξάρτηση από την οθόνη»

«Από τις νευρο-επιστήμες στην ψυχανάλυση: εξάρτηση από την οθόνη» Ευρωπαϊκή Εταιρεία Ψυχοπαθολογίας Παιδιού και Εφήβου (ΑΕΡΕΑ) και A Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Κέντρο Κοινοτικής Ψυχικής Υγιεινής Βύρωνα-Καισαριανής Υπηρεσία Παιδιών και Εφήβων ΗΜΕΡΙΔΑ «Από

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΙΚΕΣ ΑΝΑΚΑΤΑΤΑΞΕΙΣ ΔΙΑ ΜΕΣΟΥ ΜΙΑΣ ΣΩΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ

ΨΥΧΙΚΕΣ ΑΝΑΚΑΤΑΤΑΞΕΙΣ ΔΙΑ ΜΕΣΟΥ ΜΙΑΣ ΣΩΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ 3o ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ, ΜΑΙΟΣ 2014 ΨΥΧΙΚΕΣ ΑΝΑΚΑΤΑΤΑΞΕΙΣ ΔΙΑ ΜΕΣΟΥ ΜΙΑΣ ΣΩΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ MARILIA AISENSTEIN, CLAUDE SMADJA 1ο μέρος, Marilia Aisenstein Το κείμενο του Claude Smadja, το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση ιαταραχή Προσωπικότητας Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ

Η ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ Η ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ Σάββας Μπακιρτζόγλου, Ψυχολόγος ψυχαναλυτής Κέντρο Κοινωνικής Πρόνοιας Περιφέρειας Αττικής Παράρτημα ΑΜΕΑ Ανατολικής Αθήνας (ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Μετάφραση: Λιζέττα Κονσουλίδου Επιμέλεια μετάφρασης: Χρύσα Ξενάκη Εξώφυλλο: Ντίνα Κόφφα ISBN 978-960-9405-21-8

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΕΞΙΟΤΗ- ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ» ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΕΞΙΟΤΗ- ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ» ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 7-8 Μαΐου 2014, Πάτρα ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΑ Διοργάνωση: ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΒΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Βιογραφικό σημείωμα Europass ΨΑΡΡΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑ. Προσωπικές πληροφορίες. 17121 N. ΑΘΗΝΑ, (Ν.ΣΜΥΡΝΗ, Ελλάδα) mpsarrakou@gmail.com. Ελληνική.

Βιογραφικό σημείωμα Europass ΨΑΡΡΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑ. Προσωπικές πληροφορίες. 17121 N. ΑΘΗΝΑ, (Ν.ΣΜΥΡΝΗ, Ελλάδα) mpsarrakou@gmail.com. Ελληνική. Βιογραφικό σημείωμα Europass Προσωπικές πληροφορίες Επώνυμο (-α) / Όνομα (-τα) Διεύθυνση (-εις) ΘΡΑΚΗΣ 19, 17121 N. ΑΘΗΝΑ, (Ν.ΣΜΥΡΝΗ, Ελλάδα) Διεύθυνση (-εις) ηλεκτρονικού ταχυδρομείου Τηλέφωνο (-α) 2109329890

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΗΤΙΚH ΥΣΤEΡΗΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚH ΑΝΑΔΡΟΜH ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟI

ΝΟΗΤΙΚH ΥΣΤEΡΗΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚH ΑΝΑΔΡΟΜH ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟI ΝΟΗΤΙΚH ΥΣΤEΡΗΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚH ΑΝΑΔΡΟΜH ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟI Ξεκινώντας από τη μελέτη της έννοιας της νοητικής υστέρησης θα δώσουμε έναν αρχικό ορισμό : «Ο αποδεκτός από την κυβέρνηση όρος για τη νοητική λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική Διευθυντής: Καθηγητής Φ. Γουρζής ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ακ. Έτος 2014-2015 Πάτρα, 2014 Επιστημονικό Προσωπικό Ψυχιατρικής Κλινικής Διευθυντής: Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας»

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» «Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» Mαρίνα Οικονόµου-Λαλιώτη Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Προγράµµατος «αντι-στίγµα» ΕΠΙΨΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Ψυχαναλυτική Εταιρεία

Ελληνική Ψυχαναλυτική Εταιρεία δελτίο περιεχόµενα Συνέδριο της Γερµανικής Ψυχαναλυτικής Ενώσεως, Bad Homburg, Νοέµβριος 2011 Νίκος Τζαβάρας Διαπολιτισµική ψυχανάλυση στη Γερµανική Ψυχαναλυτική Ένωση Πολυτίµη Ζέη Αναπαραγωγή και συγκρούσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΤΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΨΥΧΟΔΡΑΜΑΤΙΣΤΗ

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΤΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΨΥΧΟΔΡΑΜΑΤΙΣΤΗ ΨΥΧΟΔΡΑΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΨΥΚΑΠ) Μιχαλακολούλου 173 115 27 ΑΘΗΝΑ Τηλ.: 2106462797 Δικτυακός Τόπος: http://www.psychodrama.gr Ηλεκτρονική Διεύθυνση: kostas.letsios@psychodrama.gr

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσµατα της οµαδικής Γνωσιακής/Συµπεριφοριστικής παρέµβασης στη διακοπή του καπνίσµατος µε και χωρίς τη χρήση bupropion

Τα αποτελέσµατα της οµαδικής Γνωσιακής/Συµπεριφοριστικής παρέµβασης στη διακοπή του καπνίσµατος µε και χωρίς τη χρήση bupropion Τα αποτελέσµατα της οµαδικής Γνωσιακής/Συµπεριφοριστικής παρέµβασης στη διακοπή του καπνίσµατος µε και χωρίς τη χρήση bupropion Αγγελή, Κ., Ευθυµίου, Κ., Χαρίλα,, Ν., Καλπάκογλου,, Θ., Βλάχου, Μ., & Καλαντζή

Διαβάστε περισσότερα

1.Ψυχολογία των µαζών

1.Ψυχολογία των µαζών 1.Ψυχολογία των µαζών Gustave Le Bon µετάφραση: Ι. Σ. Χριστοδούλου επιµέλεια σειράς: Άννα Αστρινάκη ηµοσιογραφικός Οργανισµός Λαµπράκη 180 σελ. ISBN 978-960-469-703-8, [Κυκλοφορεί] Παρίσι 1895: Ερµηνεύοντας

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

H Πορεία προσαρµογής ή Δυσπροσαρµογής των καρκινοπαθών στην Νόσο τους. Η συνεισφορά των Επαγγελµατιών Υγείας

H Πορεία προσαρµογής ή Δυσπροσαρµογής των καρκινοπαθών στην Νόσο τους. Η συνεισφορά των Επαγγελµατιών Υγείας H Πορεία προσαρµογής ή Δυσπροσαρµογής των καρκινοπαθών στην Νόσο τους. Η συνεισφορά των Επαγγελµατιών Υγείας Γιάννης Νικολής Ψυχίατρος Ψυχαναλυτής Οµάδας Η έννοια της προσαρµογής Προσαρµογή: Εφαρµογή,

Διαβάστε περισσότερα

πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση" Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος

πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος "Η χρόνια νόσος μέσα από το πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση" Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η ιατρική ομάδα

Διαβάστε περισσότερα

Όνειρο: μία ψυχαναλυτική προσέγγιση

Όνειρο: μία ψυχαναλυτική προσέγγιση Όνειρο: μία ψυχαναλυτική προσέγγιση Αλίκη Κατσαρού Ιατρική Ψυχολόγος, M.Sc., Ψυχοθεραπεύτρια, υπ. Μέλος της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας Ο Φρόυντ, στο βιβλίο του «Η Ερμηνεία των ονείρων» γραμμένο

Διαβάστε περισσότερα

Σαράντης Θανόπουλος 1

Σαράντης Θανόπουλος 1 Σαράντης Θανόπουλος 1 Η σαγήνη και η προσέγγιση του αντικειµένου Συνέντευξη στην Αριστέα Σκούλικα και τον Αθανάσιο Αλεξανδρίδη Α.Σ.: Eυχαριστούµε πολύ που δέχτηκες να συζητήσουµε για την σαγήνη και την

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ Public Relations Management Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα Διοίκηση Επικοινωνίας Δημοσίων Σχέσεων είναι ένα πλήρες και ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα με

Διαβάστε περισσότερα

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Γ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΤΟΜΕΑΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ.

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Γ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΤΟΜΕΑΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ. ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Γ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΤΟΜΕΑΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ. Πρόλογος Ο Εσωτερικός Κανονισµός Λειτουργίας της Γ' Πανεπιστηµιακής Ψυχιατρικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδος αξιοποίησης της Τέχνης στην εκπαιδευτική πράξη

Μέθοδος αξιοποίησης της Τέχνης στην εκπαιδευτική πράξη Μέθοδος αξιοποίησης της Τέχνης στην εκπαιδευτική πράξη Αλέξης Κόκκος Καθηγητής Εκπαίδευσης Ενηλίκων στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήµιο Πευκακίων 13, Αγία Παρασκευή, 15342 email: a-kokkos@otenet.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

Βιογραφικό σημείωμα Europass

Βιογραφικό σημείωμα Europass Βιογραφικό σημείωμα Europass Προσωπικές πληροφορίες πώνυμο (-α) / Όνομα (-τα) Διεύθυνση (-εις) ΨΑΡΡΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΡΑΚΗΣ 19, ΑΘΗΝΑ, 17121 Ν.ΣΜΥΡΝΗ Τηλέφωνο (-α) 2109329890, 6948595973 Διεύθυνση E-mail mpsarrakou@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΛΛΗΝΗΣ

ΙΑΤΡΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΛΛΗΝΗΣ ΙΑΤΡΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΛΛΗΝΗΣ Υπουργείο Υγείας- Διοίκηση 1 ης ΥΠΕ Αττικής Γενικό Νοσοκομείο Αττικής ΣΙΣΜΑΝΟΓΛΕΙΟ- ΑΜΑΛΙΑ ΦΛΕΜΙΝΓΚ Ν.Π.Δ.Δ. Μπαρδάνη Ειρήνη, Ψυχίατρος Παιδιών και Εφήβων, Σ. Δ/ντρια Μαυραντώνη

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος 6 ο - Άρθρο 2 α

Τεύχος 6 ο - Άρθρο 2 α Τεύχος 6 ο - Άρθρο 2 α ΚΑΘΟΔΗΓΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΓΗΡΑΝΣΗ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΝΟΣΟΥ ALZHEIMER ΓΙΑ ΝΑ ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΘΟΥΝ ΤΑ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΝΟΣΟ ALZHEIMER Μετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακές Γλωσσικές ιαταραχές. Ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών παρουσιάζουν προβλήµατα

Αναπτυξιακές Γλωσσικές ιαταραχές. Ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών παρουσιάζουν προβλήµατα Εισαγωγή Ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών παρουσιάζουν προβλήµατα κατά τη γλωσσική ανάπτυξη, καθώς η γλωσσική τους συµπεριφορά δεν είναι η αναµενόµενη για τη χρονολογική τους ηλικία (βλέπε, Schwartz, 2008,

Διαβάστε περισσότερα

PSYCHOLOGY. Δηλώσεις συμμετοχής: seminars@bca.edu.gr. Γνωσιακή-Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία

PSYCHOLOGY. Δηλώσεις συμμετοχής: seminars@bca.edu.gr. Γνωσιακή-Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία Σεμινάρια του τμήματος Ψυχολογίας του BCA για το Ακαδημαϊκό έτος 2012/2013 Γνωσιακή-Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία Το Τμήμα Ψυχολογίας του BCA σε συνεργασία με το Κέντρο Γνωσιακής και Συστημικής Ψυχοθεραπείας

Διαβάστε περισσότερα

Διετές εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Η Θεραπεία Συμπεριφοράς στις Διαταραχές Άγχους. Οργανώνεται από

Διετές εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Η Θεραπεία Συμπεριφοράς στις Διαταραχές Άγχους. Οργανώνεται από Διετές εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Η Θεραπεία Συμπεριφοράς στις Διαταραχές Άγχους Οργανώνεται από Το Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής (Ε.Π.Ι.Ψ.Υ.) Την Α Ψυχιατρική Κλινική του

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά µε την Ψυχανάλυση

Σχετικά µε την Ψυχανάλυση Σχετικά µε την Ψυχανάλυση Τι είναι η Ψυχανάλυση; Σε ποιους απευθύνεται η Ψυχαναλυτική Θεραπεία; Οι πιο σηµαντικές ανακαλύψεις και καινοτοµίες του Freud Το Ασυνείδητο Τα Πρώιµα Παιδικά Βιώµατα Η Ψυχοσεξουαλική

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ψυχοθεραπεία;

Τι είναι ψυχοθεραπεία; (M. HERSEN και W. SLEDGE, Encyclopedia of Psychotherapy Academic Press, 2002) 1 Τι είναι ψυχοθεραπεία; Ψυχοθεραπεία είναι η λεκτική επικοινωνία μεταξύ θεραπευόμενου και ψυχοθεραπευτή με σκοπό : Την διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΩΝ ΣΕ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΩΝ ΣΕ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΩΝ ΣΕ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ 1., Παπαδόπουλος Π., Νταϊλιάνης Κ., Παναγούλιας Ευστ. Κ.Ψ.Υ. Περιστερίου: οι 6 πρώτοι μήνες 12ο Πανελλήνιο Ψυχιατρικό Συνέδριο Βόλος, 18-21 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 129 133, έκδοση 2014 : σελίδες 124 129 ) 3.3.2 Παρακίνηση 3.3.2.1 Βασικές έννοιες Η υλοποίηση του έργου και η επίτευξη των στόχων στις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΟΑΕΔ Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Μαρμαρινός Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Η Ψυχοθεραπεία Κοινωνικοσυναισθηματικής Ανάπτυξης - ΨΚΣΑ στη διαχείριση των Διαταραχών Αυτιστικού Φάσματος Μέσης και Υψηλής Λειτουργικότητας: Εισαγωγή στις βασικές έννοιες. 9 Συναντήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΑΥΤΟΒΟΗΘΕΙΑΣ Με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Υγείας. Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΑΥΤΟΒΟΗΘΕΙΑΣ Με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Υγείας. Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων Εισαγωγικά Το Πρόγραμμα Προαγωγής Αυτοβοήθειας οργανώνει για το ακαδημαϊκό έτος 2013 2014 ένα πρόγραμμα εκπαίδευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων. Το εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

«Xρηστική Σκέψη και Σωµατοποίηση» Σ.Μπακιρτζόγλου Ψυχολόγος-Ψυχαναλυτής

«Xρηστική Σκέψη και Σωµατοποίηση» Σ.Μπακιρτζόγλου Ψυχολόγος-Ψυχαναλυτής Σειρά Βιωµατικών Εκπαιδευτικών Σεµιναρίων «ΕΠΕΚΕΙΝΑ». Απόσπασµα από τις σηµειώσεις του βιωµατικού σεµιναρίου µε θέµα «Σωµατοποίηση-Ψυχοσωµατικές Νόσοι» «Xρηστική Σκέψη και Σωµατοποίηση» Σ.Μπακιρτζόγλου

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό Πρόγραμμα Εκπαιδευτικού Σεμιναρίου με θέμα: «Κατανόηση και Αντιμετώπιση της Αυτοκαταστροφικής Συμπεριφοράς»

Αναλυτικό Πρόγραμμα Εκπαιδευτικού Σεμιναρίου με θέμα: «Κατανόηση και Αντιμετώπιση της Αυτοκαταστροφικής Συμπεριφοράς» Αναλυτικό Πρόγραμμα Εκπαιδευτικού Σεμιναρίου με θέμα: «Κατανόηση και Αντιμετώπιση της Αυτοκαταστροφικής Συμπεριφοράς» ΗΜΕΡΟ ΜΗΝΙΑ Πέμπτη 11/06/09 ΘΕΜΑ 1. Εισαγωγική Συνάντηση: o Η λειτουργία της Γραμμής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΕΡΙΓΕΝΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΒΡΕΦΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟ ΟΥ

ΜΕΤΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΕΡΙΓΕΝΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΒΡΕΦΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟ ΟΥ Ελληνική Εταιρεία για την Ψυχική Υγεία των Βρεφών ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ, ΤΗ ΝΕΟΓΝΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΡΕΦΙΚΗ ΠΕΡΙΟ Ο ΜΕΤΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΕΡΙΓΕΝΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 2012-2013

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 2012-2013 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 2012-2013 ΚΕΝΤΡΟ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ «ΒΙΛΧΕΛΜ ΡΑΪΧ» ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΝΕΥΡΟΦΥΤΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ & ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΤΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ () 3 ης Σεπτεμβρίου 84, 10434 ΑΘΗΝΑ, Τηλ: 210 8812139,

Διαβάστε περισσότερα

7 ο Ελληνόφωνο Συνέδριο της ΕΨΕ, Δεκέµβριος 2013 Θέµα: Το Αντικείµενο. Σκέψεις από τις Οµάδες Εργασίας

7 ο Ελληνόφωνο Συνέδριο της ΕΨΕ, Δεκέµβριος 2013 Θέµα: Το Αντικείµενο. Σκέψεις από τις Οµάδες Εργασίας 7 ο Ελληνόφωνο Συνέδριο της ΕΨΕ, Δεκέµβριος 2013 Θέµα: Το Αντικείµενο Σκέψεις από τις Οµάδες Εργασίας Οµάδα εργασίας: Μορφές αντικειµένου στη µεταβίβαση Συντονισµός Ιωάννα Παναγιωτοπούλου Αριέλλα Ασέρ:

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος. Ανακτήθηκε 1 Οκτωβρίου 2014, από http://www.iatrikostypos.com/iatrikos-meypografi/oi-omades-balint-kai-i-xrisomotita-tous-gia-tous-giatrous

Τύπος. Ανακτήθηκε 1 Οκτωβρίου 2014, από http://www.iatrikostypos.com/iatrikos-meypografi/oi-omades-balint-kai-i-xrisomotita-tous-gia-tous-giatrous ΟΙ ΟΜΑΔΕΣ BALINT KAI H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΓΙΑΤΡΟΥΣ 1 Οι ομάδες Balint δημιουργήθηκαν από τον γιατρό και ψυχαναλυτή Michael Balint (1896-1970) και την σύζυγό του Enid στη Μεγάλη Βρετανία στη δεκαετία

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

Ο ενορµητικός άξονας της επιθετικότητας: περί της ενορµήσεως του θανάτου.

Ο ενορµητικός άξονας της επιθετικότητας: περί της ενορµήσεως του θανάτου. Ο ενορµητικός άξονας της επιθετικότητας: περί της ενορµήσεως του θανάτου. Νοέµβριος 2013 Σάββας Μπακιρτζόγλου Ψυχολόγος-ψυχαναλυτής 1 Π ΕΡΙ Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α 1. Γενικά 2. Οι ψυχικές εντάσεις (διεγέρσεις) 3.

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής.

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Arist Von Schlippe, Jochen Schweitzer επιµέλεια: Βιργινία Ιωαννίδου µετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου και Κοινωνικού Κεφαλαίου ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΗΜΕΡ/ΝΙΑ ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΧΕΔΙΑΣΜΌΣ, ΔΙΟΊΚΗΣΗ, ΥΛΟΠΟΊΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΌΓΗΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΆΤΩΝ ΔΙΑΦΉΜΙΣΗΣ - ΛΕΙΤΟΥΡΓΊΑ ΤΗΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΙΚΉΣ ΕΤΑΙΡΊΑΣ ΚΑΙ ΑΓΟΡΆΣ. Planning and managing Advertising

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΦΟΡΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΦΟΡΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΦΟΡΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ 1 ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ 2 (2010) ΚΕΚ Κέντρου Ψυχικής Υγιεινής 3 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική

Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική 110 ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ 14 (2), 2003 Ερευνητική εργασία Research paper Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική Β. Μποζίκας, 1 Β. Τσιπροπούλου, 1 Χ. εσερή, 1 Μ. Κοσµίδου,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (ΔΕ.Π.Σ.ΣΥ.) Βασικό Πρόγραμμα Εκπαίδευσης ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (ΔΕ.Π.Σ.ΣΥ.) Βασικό Πρόγραμμα Εκπαίδευσης ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ Αθήνα: Κονίτσης 33, 15125 Μαρούσι Τηλ. 210-8063665, 6129290, Fax 210-8062113, e-mail: info@ergastirio.eu Site: www.ergastirio.eu ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Γ. Κουλιεράκης, Ph.D. Ψυχολόγος της Υγείας SYLLABUS Ακαδηµαϊκό Έτος 2009-2010 ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ M. Robin DiMatteo

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική Διευθυντής: Αν. Καθηγητής Φ. Γουρζής ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ακ. Έτος 2013-2014 Πάτρα, 2013 Επιστημονικό Προσωπικό Ψυχιατρικής Κλινικής Διευθυντής:

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου που αντιμετωπίζει ψυχικά προβλήματα λόγω της σωματικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Μεταψυχολογία και νευροεπιστήµες. Μιά άποψη

Μεταψυχολογία και νευροεπιστήµες. Μιά άποψη 1 Μεταψυχολογία και νευροεπιστήµες. Μιά άποψη Βασίλης Καψαµπέλης Ψυχίατρος, ψυχαναλυτής, µέλος της Ψυχαναλυτικής Εταιρείας Παρισιού Η ανάγνωση κειµένων τόσων πλούσιων όσο τά άρθρα τού Ιάκωβου Κλεώπα και

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών Γ Οµάδα Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας 11ο Μάθηµα Διερεύνηση Προϋποθέσεων Διδασκαλίας - Α : Η θεωρία του Jean Piaget για τη νοητική ανάπτυξη του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Κρίση και Κλινική/οι: Ψυχολογική αποδόµηση της Κρίσης. Ηθική ενός Επαγγέλµατος

Κρίση και Κλινική/οι: Ψυχολογική αποδόµηση της Κρίσης. Ηθική ενός Επαγγέλµατος Κρίση και Κλινική/οι: Ψυχολογική αποδόµηση της Κρίσης. Ηθική ενός Επαγγέλµατος Εισηγητής: ηµήτρης Σδρόλιας Κλινικός Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπευτής, Αναλυτής, Υπ. ιδάκτορας Φιλοσοφίας και Ψυχανάλυσης. Las Meninas,

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ. Negative feelings management

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ. Negative feelings management ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ Negative feelings management Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα για την Διαχείριση Αρνητικών Συναισθημάτων είναι μα πλήρης, αυτόνομη και ολοκληρωμένη εκπαιδευτική ενότητα

Διαβάστε περισσότερα

«Εφηβεία: Μια καταιγίδα στη ζωή;»

«Εφηβεία: Μια καταιγίδα στη ζωή;» «Εφηβεία: Μια καταιγίδα στη ζωή;» Η εφηβεία αποτελεί μία μεταβατική περίοδο στη ζωή του ανθρώπου. Αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Κατά τη διάρκειά της συντελούνται

Διαβάστε περισσότερα

Δυσκολίες και προκλήσεις στην εργασία Balint

Δυσκολίες και προκλήσεις στην εργασία Balint ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ TO 1 ο ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ BALINΤ ΑΘΗΝΩΝ 1 Δυσκολίες και προκλήσεις στην εργασία Balint Η επιλογή του συγκεκριμένου θέματος για το εκπαιδευτικό μας σαββατοκύριακο ίσως να μοιάζει κάπως παράξενη σε

Διαβάστε περισσότερα

προετοιμασίας και του σχεδιασμού) αρχικά στάδια (της αντιμετώπισή τους. προβλήματος της ΔΕ Ειρήνη Γεωργιάδη Καθηγήτρια Σύμβουλος της ΕΚΠ65 του ΕΑΠ

προετοιμασίας και του σχεδιασμού) αρχικά στάδια (της αντιμετώπισή τους. προβλήματος της ΔΕ Ειρήνη Γεωργιάδη Καθηγήτρια Σύμβουλος της ΕΚΠ65 του ΕΑΠ Δυσκολίες και προβλήματα που έχουν εντοπιστεί στα αρχικά στάδια (της προετοιμασίας και του σχεδιασμού) της ΔΕ στη ΘΕ ΕΚΠ 65 και προτάσεις για την αντιμετώπισή τους. Τα προβλήματα αφορούν κυρίως την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της διατροφής

Ψυχολογία της διατροφής ΚαλλιOΠη ΕμμανουηλIδου Ψυχολογία της διατροφής Πώς οι διατροφικές συνήθειες αντανακλούν τον συναισθηματικό μας κόσμο Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α Πρόλογος Εισαγωγή Η διατροφή στη ζωή μας Πώς σχετίζεται η επιστήμη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ 1. Η ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ 203. Η προσέγγιση εστιάζει στις χαρακτηριστικές ιδιότητες της καινοτοµικής επιχείρησης και όλα τα χαρακτηριστικά των δραστηριοτήτων καινοτοµίας και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ»

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ, Γ.Ν.Π. «Π.. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΟΜEΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΤΟΠΟΣ Επιστημονικές Εκδόσεις Επιμέλεια-Διόρθωση: Μαρία Αποστολοπούλου Ηλεκτρονική επεξεργασία: Κατερίνα Βαρουκτσή Εξώφυλλο: ΜΟΤΙΒΟ Α.Ε. 2011 Εκδόσεις Τόπος & Αναστάσιος Σταλίκας

Διαβάστε περισσότερα