ΕΝΤΟΜΑ & ΑΛΛΑ ΑΡΘΡΟΠΟΔΑ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΝΤΟΜΑ & ΑΛΛΑ ΑΡΘΡΟΠΟΔΑ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ"

Transcript

1 ΕΝΤΟΜΑ & ΑΛΛΑ ΑΡΘΡΟΠΟΔΑ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΑΤΘΙΛΔΗ ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΥ - ΣΟΥΛΤΑΝΗ ΣΤΕφΑΝΟΣ ΑΝΔρΕΑΔΗΣ ΧρΙΣΤΙΝΑ ΣΟΥΛΤΑΝΗ - ΖΟΥρΟΥΛΙΔΗ

2 ΕΝΤΟΜΑ & ΑΛΛΑ ΑρΘρΟΠΟΔΑ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ, ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ, ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΑΤΘΙΛΔΗ ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΥ - ΣΟΥΛΤΑΝΗ ΣΤΕφΑΝΟΣ ΑΝΔρΕΑΔΗΣ ΧρΙΣΤΙΝΑ ΣΟΥΛΤΑΝΗ - ΖΟΥρΟΥΛΙΔΗ Θεσσαλονίκη 2011 ISBN: Copyright K. N. Επισκόπου 7, Θεσσαλονίκη, Τ Το βιβλίο «Έντομα & άλλα αρθρόποδα υγειονομικής σημασίας» τυπώθηκε και βιβλιοδετήθηκε από την COPY CITY ΕΠΕ, με τεχνολογία φιλική προς το περιβάλλον, σε «πράσινες» ψηφιακές μηχανές, χωρίς χημικά απόβλητα, με μη τοξικά μελάνια, χαμηλής όχλησης και ενεργειακής κατανάλωσης. Απαγορεύεται η αναδημοσίευση ή αναπαραγωγή του παρόντος έργου στο σύνολό του ή τμημάτων του με οποιονδήποτε τρόπο, καθώς και η μετάφραση ή διασκευή του ή εκμετάλλευσή του με οποιονδήποτε τρόπο αναπαραγωγής έργου λόγου ή τέχνης, σύμφωνα με τις διατάξεις του ν.2121/1993 και της Διεθνούς Σύμβασης Βέρνης Παρισιού, που κυρώθηκε με το ν. 100/1975. Επίσης απαγορεύεται η αναπαραγωγή της στοιχειοθεσίας, σελιδοποίησης, εξωφύλλου και γενικότερα της όλης αισθητικής εμφάνισης του βιβλίου, με φωτοτυπικές, ηλεκτρονικές ή οποιεσδήποτε άλλες μεθόδους, σύμφωνα με το άρθρο 51 του ν. 2121/1993.

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ A ΜΕΡΟΣ ΚΛΑΣΗ ΕΝΤΟΜΑ (INSECTA) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΑΞΗ DIPTERA Οικογένεια CuliCidae Υποοικογένεια Toxorhynchitinae Υποοικογένεια Anophelinae Anopheles sacharovi An. maculipennis complex An. superpictus An. hyrcanus Υποοικογένεια Culicinae Aedes aegypti Ae. albopictus Ae. vexans Ochlerotatus caspius Culex pipiens complex Cx. territans Culiseta longiareolata Ελονοσία Ιώσεις Φιλαριάσεις κουνουπιών ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Οικογένεια ChIRoNomIDAE ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Οικογένεια PSyChoDIDAE Υποοικογένεια Phlebotominae ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Οικογένεια SImulIIDAE ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 Οικογένεια CERAToPogoNIDAE

4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Οικογένεια TabANIDAE Chrysops spp. Tabanus spp. Haematopota spp. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 Οικογένεια GloSSINIDAE Glossina palpalis ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Οικογένεια MuSCIDAE και FANNIIDAE Οικογένεια Muscidae Υποοικογένεια Stomoxydinae Stomoxys calcitrans Υποοικογένεια Muscinae Musca domestica Musca sorbens Οικογένεια FANNIIDAE Fannia spp. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 Οικογένειες Calliphoridae, Sarcophagidae και Oestridae Οικογένεια Calliphoridae (ιριδίζουσες μύγες) Cochliomyia hominivorax Chrysomya bezziana Lucilia spp. Calliphora spp. Οικογένεια Calliphoridae (μη ιριδίζουσες μύγες) Cordylobia anthropophaga Auchmeromyia senegalensis Οικογένεια Sarcophagidae Sarcophaga spp. Wohlfahrtia spp. Οικογένεια Oestridae Oestrus ovis Hypoderma bovis

5 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 Λοιπές οικογένειες Διπτερων Οικογένεια Rhagionidae Οικογένεια Drosophilidae Οικογένεια Ephydridae Οικογένεια Piophilidae Οικογένεια Tipulidae Οικογένεια Hippoboscidae ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 ΤΑΞΗ SIPHONAPTERA Οικογένεια Pulicidae Pulex irritans Ctenocephalides canis Ctenocephalides felis Xenopsylla cheopis Echidnophaga gallinacea Οικογένεια Tungidae Tunga penetrans ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12 ΤΑΞΗ ANOPLURA Οικογένεια Pediculidae Pediculus humanus capitis Pediculus humanus humanus Phthirus pubis ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13 ΤΑΞΗ HEMIPTERA Οικογένεια Cimicidae Cimex lectularius Οικογένεια Reduviιdae ΚΕΦΑΛΑΙΟ 14 ΤΑΞΗ DICTYOPTERA Υποτάξη BLATTARIA Οικογένεια Blattidae Blatta orientalis Periplaneta americana Οικογένεια Blattelidae Blattela germanica Supella longipalpa

6 Οικογένεια polyphagidae Polyphaga aegyptiaca Β ΜΕΡΟΣ ΚΛΑΣΗ ΑΡΑΧΝΙΔΙΑ (ARAChNIDA) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΥπΟΚΛΑΣΗ ACARI Υποτάξη MetastigMata Οικογένεια ixodidae Rhipicephalus sanguineus Dermacentor marginatus Dermacentor andersoni Ixodes ricinus Hyalomma marginatum Hyalomma anatolicum excavatum Haemaphysalis inermis Haemaphysalis punctata Οικογένεια argasidae ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Υποτάξη mesostigmata Οικογένεια dermanyssidae Dermanyssus gallinae Liponyssus bacoti ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Υποτάξη ASTIgmATA Οικογένεια tyroglyphidae Οικογένεια sarcoptidae Sarcoptes scabiei Sarcoptes scabiei var. hominis ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Υποτάξη PRoSTIgmATA Οικογένεια demodicidae demodex folliculorum Οικογένεια tarsonemidae Pediculoides ventricosus Οικογένεια Τrombiculidae

7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΤΑΞΗ ARANEAE ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΤΑΞΗ SCORPIONES ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ

8

9 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 0 Ταξη DIPTERA C U L I C I D A E ΟικΟγενεια

10

11 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΤΑΞΗ DIPTERA ΟΙΚΟγΕνΕΙΑ CULICIDAE ΤΑΞΗ DIPTERA Τα είδη της τάξεως χαρακτηρίζονται από το ότι έχουν ένα μόνο ζεύγος πτερύγων ενώ το δεύτερο, το οπίσθιο ζεύγος, είναι ατροφικό και έχει διαμορφωθεί σε ζεύγος ροπαλοειδών οργάνων που ονομάζονται αλτήρες (halteres) (εικ. 1.1). Οι αλτήρες πάλλονται κατά την πτήση των εντόμων και παίζουν ρόλο γυροσκοπίου. Υπάρχουν μερικά μόνο είδη που είναι δευτερογενώς άπτερα. Είναι κατά το πλείστον βλαβερά έντομα, ορισμένα μάλιστα αιμοβόρα και κατά συνέπεια φορείς παθογόνων οργανισμών που προκαλούν ασθένειες στον άνθρωπο και στα ζώα. Η οικογένεια περιλαμβάνει περίπου είδη μικρού έως μετρίου μεγέθους. Τα περισσότερα είδη είναι ημερόβια και πετούν άνετα. Ως προνύμφες έχουν αναπτύξει μία ποικιλία συνηθειών που συνεπάγονται σημαντικές μορφολογικές διαφορές. Η μεταμόρφωση είναι πλήρης. Το σώμα των ενηλίκων χωρίζεται ευκρινώς σε τρία μέρη, κεφαλή, θώρακα και κοιλία. Η κεφαλή είναι μεγάλη, σε σχέση με το μέγεθος του σώματος και το μεγαλύτερο μέρος της καταλαμβάνεται από τους σύνθετους οφθαλμούς. Σε μερικά Εικ. 1.1 Διάγραμμα διπτέρου. Κ: κεφαλή, Θ: θώρακας, ΚΛ: κοιλιά, ππ: πρόσθιο πόδι, μπ: μεσαίο πόδι, οπ: οπίσθιο πόδι, πρ: προβοσκίδα, κ: κεραία, ο: σύνθετος οφθαλμός, θρ: θυρεός, αλ: αλτήρες, πτ: πτερύγιο (squama), μ: μηρός, κν: κνήμη, τρ: ταρσός, αο: απλοί οφθαλμοί. (Από Smart 1956, τροποποιημένη).

12 ΕνΤΟΜΑ ΚΑΙ ΑΡΘΡΟΠΟΔΑ ΥγΕΙΟνΟΜΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ είδη και συνήθως στα αρσενικά άτομα, οι οφθαλμοί αυτοί είναι τόσο μεγάλοι ώστε η διαχωριστική μεταξύ τους λωρίδα να έχει σχεδόν εξαλειφθεί (εικ. 1.2Α). Στην περίπτωση αυτή η κεφαλή ονομάζεται ολοπτική (holoptic) ενώ όταν υπάρχει η διαχωριστική λωρίδα μεταξύ των σύνθετων οφθαλμών τότε ονομάζεται διχοπτική (dichoptic) (εικ. 1.2Β). Ακόμη στην κεφαλή μπορεί να υπάρχουν τρεις απλοί οφθαλμοί (ocelli) (εικ. 1.3). Τα στοματικά μόρια των ενηλίκων είναι σπογγίζοντος-μυζητικού τύπου (εικ. 1.4). Στα αιμοβόρα είδη τα στοματικά μόρια έχουν μορφή στιλέτου προσαρμοσμένου στο να τρυπά το δέρμα του ξενιστή και να μυζά αίμα (εικ. 1.5). Στα κυκλόρραφα έχει γίνει μία σημαντική προσαρμογή στον τρόπο λήψης της τροφής τους, έτσι είναι ικανά να εμέσουν σταγόνα εμετού (vomit drop) από το πρόσθιο έντερό τους για περαιτέρω διαλυτοποίηση της τροφής τους, όταν χρειάζεται. Ο θώρακας αποτελείται από μία σειρά σκληριτών (sclerites) που συνδέονται με ενδιάμεσες μεμβρανώδεις περιοχές. Σε μερικά είδη οι σκληρίτες του θώρακα έχουν ταξινομική σημασία. O προθώρακας και ο μεταθώρακας είναι μικροί και ενωμένοι με το μεγάλο μεσοθώρακα. Το μόνο ζεύγος πτερύγων, οι αλτήρες, που είναι ομόλογοι του δευτέρου ζεύγους, και τα τρία ζεύγη των ποδιών είναι προσαρτημένα στο θώρακα. Η κατασκευή των πτερύγων (εικ. 1.1) είναι ενδιαφέρουσα στα Δίπτερα. Οι πτέρυγες είναι μεμβρανώδεις, χωρίς λέπια (scales), αλλά υπάρχουν και κάποιες εξαιρέσεις όπως τα κουνούπια όπου οι πτέρυγες φέρουν σε ορισμένα σημεία λέπια (εικ. 1.6). Η μεμβράνη των πτερύγων μπορεί να φέρει λεπτές τρίχες που μερικές φορές είναι συγκεντρωμένες μόνο σε συγκεκριμένες θέσεις. Κύριο χαρακτηριστικό των πτερύγων είναι οι νευρώσεις. Ο τύπος που δημιουργείται από τις νευρώσεις, παχύνσεις και νεύρα στηρίζει τη μεμβράνη. Πολλά είδη μπορούν να αναγνωριστούν μόνο από τις νευρώσεις και συχνά είναι το σπουδαιότερο χαρακτηριστικό για την αναγνώριση των ειδών της οικογένειας. Πρέπει να δοθεί έμφαση στο ότι όταν συγκρίνουμε μία πτέρυγα διπτέρου με μία εικόνα, η σύγκριση πρέπει να γίνεται νεύρο προς νεύρο και πρέπει να είναι ακριβώς και όχι κατά προσέγγιση ίδια. Τα νεύρα χωρίζονται σε επιμήκη, που ξεκινούν από τη βάση της πτέρυγας και φθάνουν στην κορυφή και τα κάθετα (cross veins) που ενώνουν τα επιμήκη σε διάφορα σημεία μεταξύ τους. Τα πόδια δεν παρουσιάζουν ιδιαίτερους χαρακτήρες. Οι ταρσοί αποτελούνται από 5 άρθρα (εικ. 1.7). H κοιλία φέρει στο άκρο της τον γεννητικό οπλισμό (genitalia) που συχνά παρουσιάζει αρκετό ενδιαφέρον για τον προσδιορι-

13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΤΑΞΗ DIPTERA ΟΙΚΟγΕνΕΙΑ CULICIDAE 5 σμό. Γενικά ο εξωτερικός γεννητικός οπλισμός του αρσενικού συνίσταται από μία σειρά ενός ή περισσοτέρων εξαρτημάτων, τα περιφαλλικά όργανα, και ένα κεντρικό όργανο, τον φαλλό. Τα περιφαλλικά όργανα μπορεί να είναι ορατά όπως συμβαίνει στα κουνούπια (εικ. 1.8) ή μπορεί να είναι αναδιπλωμένα στην κοιλιά όταν δεν χρησιμοποιούνται όπως συμβαίνει στις μύγες τσε-τσε (εικ. 1.9). Τα εξωτερικά γεννητικά όργανα του θηλυκού αποτελούνται από το γεννητικό πόρο (genital orifice). Μπορεί να υπάρχει κάποια μορφή ωοθέτη, που αποτελείται από σκληρυμένα εκτατά μέρη των τελευταίων κοιλιακών άρθρων ή των τελευταίων άρθρων που έχουν μετατραπεί σε τηλεσκοπικά συσταλτό ωοθέτη. Α Β Εικ. 1.2 Ολοπτική κεφαλή από Tabanus sp. (A) και διχοπτική κεφαλή από Calliphoridae (B).

14 ΕνΤΟΜΑ ΚΑΙ ΑΡΘΡΟΠΟΔΑ ΥγΕΙΟνΟΜΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ Εικ. 1.3 Απλοί οφθαλμοί είδους Calliphoridae. Εικ. 1.4 Ελαφρώς πλάγια όψη προβοσκίδας της οικιακής μύγας (Musca domestica). Ρ: rostrum, H: haustellum, ΟΔ: στοματικός δίσκος, ΜΟ: στοματικό άνοιγμα, Κσκ: κεντρικό συλλεκτικό κανάλι ψευδοτραχειών, Δσκ: σκληρίτης του δίσκου, Φ: τροφικό κανάλι ανάμεσα στον υποφάρυγγα (Υπ) και το άνω χείλος (Αχ), Φυ: fulcrum που φαίνεται εκτός της χιτίνινης μεμβράνης (Χ), Κχ: κάτω χείλος, γ: γναθικό κορδόνι/ σύνδεσμος, γπ: γναθικές προσακτρίδες, Ψτ: ψευδοτραχείες (Από Smart 1956, τροποποιημένη).

15 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΤΑΞΗ DIPTERA ΟΙΚΟγΕνΕΙΑ CULICIDAE Οι προνύμφες είναι σκωληκόμορφες, άποδες και συχνά με κεφαλή μικρή. Τα στοματικά μόρια είναι μασητικού τύπου, όπως στα κουνούπια ή ξέοντος μυζητικού τύπου. Στα κυκλόρραφα τα στοματικά μόρια βρίσκονται κατά το μεγαλύτερο μέρος τους στο εσωτερικό του σώματος και αποτελούν τον κεφαλοφαρυγγικό σκελετό. H νύμφη είναι ελεύθερη ή κλεισμένη στο δερμάτιό της που έχει σκληρυνθεί και αποτελεί το νυμφικό περίβλημα (puparium). Bιολογία Στην πλειονότητά τους τα δίπτερα είναι ωοτόκα. Ωστόσο υπάρχουν είδη που αποθέτουν προνύμφες αντί αυγών. Από τα είδη Culicidae μόνο είδη αποθέτουν προνύμφες ενώ από τα Tabanidae πολλά είδη. Από τα Δίπτερα με υγειονομική σημασία, προνυμφοτοκία παρατηρείται σε ορισμένα Cyclorrhapha και Pupipara. Oι προνύμφες μπορεί να αποτίθενται ως 1ης ηλικίας (Sarcophaga sp.) ή ως πλήρως ανεπτυγμένες προνύμφες, που νυμφώνονται αμέσως μετά την απόθεσή τους (Glossina sp.). Ωοζωοτοκία έχουμε στην περίπτωση όπου αποτίθενται αυγά που περιέχουν προνύμφη και εκκολάπτονται αμέσως μετά την απόθεσή τους. Εικ. 1.5 Στοματικά μόρια θηλυκού κουνουπιού. επ: επιφάρυγγας, γπ: γναθική προσακτρίδα, κ: κεραία, αγ: άνω γνάθοι, κγ: κάτω γνάθοι, επ: άνω χείλος, επ: επιφάρυγγας, κχ: κάτω χείλος, λ: γλωσσίδιο, τφ: τροφικός αγωγός, σλ: σιελοφόρος αγωγός στον υποφάρυγγα, υπ: υποφάρυγγας. (Από Smart 1956, τροποποιημένη).

16 ΕνΤΟΜΑ ΚΑΙ ΑΡΘΡΟΠΟΔΑ ΥγΕΙΟνΟΜΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ Α Β Εικ. 1.6 Πτέρυγα κουνουπιού με λέπια και κροσσούς (Culex pipiens complex) (Α), και μεμβρανοειδής πτέρυγα διπτέρου χωρίς λέπια (Musca domestica) (B).

17 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΤΑΞΗ DIPTERA ΟΙΚΟγΕνΕΙΑ CULICIDAE 9 Εικ. 1.7 Πόδι από Musca domestica. Εικ. 1.8 Εξωτερικός γεννητικός οπλισμός κουνουπιού (Από Smart 1956, τροποποιημένη). Εικ. 1.9 Εξωτερικός γεννητικός οπλισμός μύγας τσε-τσέ (Από Smart 1956, τροποποιημένη).

18 10 ΕνΤΟΜΑ ΚΑΙ ΑΡΘΡΟΠΟΔΑ ΥγΕΙΟνΟΜΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΩΝ ΔΙΠΤΕΡΩΝ Υποτάξη ΝEMATOCERA Οικογένειες TIPULIDAE (Crane flies, Daddy Long Legs, Spinning Jennies) PSYCHODIDAE (Moth flies, Owl midges, Papatasi fly) CULICIDAE (Mosquitoes, Biting gnats) CHIRONOMIDAE (Midges non-biting, Gnats) CECIDOMYIIDAE (Gall midges) MYCETOPHILIDAE (Fungus gnats) CERATOPOGONIDAE (Biting midges) BIBIONIDAE (March flies, St. Mark s fly) SIMULIIDAE (Black flies, Buffalo gnats) ANISOPODIDAE (Window gnats) BLEPHAROCERIDAE (Net-winged midges) Υποτάξη BRACHYCERA Οικογένειες STRATIOMYIIDAE (Soldier flies) RHAGIONIDAE (Snipe flies) TABANIDAE (Horse flies) SCENOPINIDAE (Window flies) ASILIDAE (Robber flies, Assassin flies) BOMBYLIIDAE (Bee flies) EMPIDIDAE (Dance flies) DOLICHOPODIDAE (Long-legged flies, Fan-tailed flies) Υποτάξη CYCLORRHAPHA Οικογένειες PHORIDAE SYRPHIDAE (Hover flies, Flower flies) DROSOPHILIDAE (Small fruit flies) CHLOROPIDAE (Fruit flies, Gout flies, Eye flies) SEPSIDAE (Black scavenger flies, Ensign flies) PIOPHILIDAE (Cheese Skipper) GASTEROPHILIDAE (Horse bots) MUSCIDAE (House flies, etc) CALLIPHORIDAE (Blow flies) SARCOPHAGIDAE (Flesh fly) OESTRIDAE (Warble flies, Nostril flies) Υποτάξη PUPIPARA Οικογένειες HIPPOBOSCIDAE (Louse flies, Keds) STREBLIDAE (Bat flies) NYCTERIBIIDAE (Bat flies)

19 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΤΑΞΗ DIPTERA ΟΙΚΟγΕνΕΙΑ CULICIDAE 11 ΟΙΚΟγΕΝΕΙΑ CULICIDAE Tα μέλη της οικογένειας είναι περίπου.500. Είναι πολύ λεπτά έντομα με μακριά προβοσκίδα και δεν φέρουν απλούς οφθαλμούς. Τα πόδια είναι λεπτά και μακριά. Οι πτέρυγες φέρουν λέπια στην οπίσθια παρυφή και κατά μήκος των νεύρων. Οι προνύμφες είναι υδρόβιες και πολύ δραστήριες με μεταπνευστικό αναπνευστικό σύστημα και πολύ ευρύ θώρακα. Οι νύμφες είναι επίσης υδρόβιες και ζωηρές και μπορούν να μετακινούνται μέσα στο νερό. Είναι είδη πολύ διαδεδομένα σε όλη τη γη και έχουν υψηλό αναπαραγωγικό δυναμικό. Ο αριθμός γενεών ανά έτος ποικίλλει με το είδος του κουνουπιού και τις συνθήκες του περιβάλλοντος. Εξωτερική μορφολογία ενηλίκων Τα ενήλικα είναι συνήθως μικρού μεγέθους, με μήκος -mm που σπάνια μπορεί να φθάσει τα 9mm, σε ορισμένα είδη. Έχουν μεγάλους σύνθετους οφθαλμούς. Οι κεραίες στα αρσενικά είναι πτεροειδείς και στα θηλυκά νηματοειδείς τριχωτές (εικ. 1.10). Τα στοματικά μόρια είναι νύσσοντος-μυζητικού τύπου και έχουν τη μορφή επιμήκους προβοσκίδας, που προεκτείνεται εμφανώς και στα δύο φύλα παρόλο που τα αρσενικά κουνούπια δεν νύσσουν. Το μεγαλύτερο εξάρτημα των στοματικών μορίων είναι το μακρύ και ελαστικό σωληνοειδές κάτω χείλος που καταλήγει σε ένα ζεύγος μικρών κυματιστών σχηματισμών που ονομάζονται γλωσσίδια (labella). Σε κάθετη τομή (εικ. 1.5) το χείλος φαίνεται να κυκλώνει τα υπόλοιπα εξαρτήματα των στοματικών μορίων και χρησιμεύει ως προστατευτική θήκη. Στα πλάγια της προβοσκίδας υπάρχουν οι γναθικές προσακτρίδες. Ο κυρίαρχος σχηματισμός, το άνω χείλος, είναι λεπτό, μυτερό και με ραβδώσεις στην κοιλιακή επιφάνεια. Ανάμεσα στο άνω και κάτω χείλος υπάρχουν 5 βελονοειδείς σχηματισμοί, που είναι ένα ζεύγος οδοντωτών κάτω γνάθων, ένα ζεύγος άνω γνάθων, που είναι πιο τέλεια οδοντωτές, και τέλος ένα μεμονωμένο μη οδοντωτό κοίλο στιλέτο, ο υποφάρυγγας. Όταν ένα θηλυκό κουνούπι νύσσει τον ξενιστή, τα γλωσσίδια στην άκρη του σαρκώδους κάτω χείλους, ακουμπούν στο δέρμα, και το κάτω χείλος που δεν μπορεί να τρυπήσει το δέρμα, κυρτώνεται προς τα πίσω (εικ. 1.5). Αυτό επιτρέπει στο ζεύγος των άνω γνάθων, στο ζεύγος των κάτω γνάθων, στο άνω χείλος και στον υποφάρυγγα να τρυπήσουν το δέρμα του ξενιστή. Σίελος, που παράγεται από ένα ζεύγος τρίλοβων σιελογόνων αδέ-

20 12 ΕνΤΟΜΑ ΚΑΙ ΑΡΘΡΟΠΟΔΑ ΥγΕΙΟνΟΜΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ Εικ Πτεροειδείς (Α) και νηματοειδείς τριχωτές κεραίες (Β) αρσενικών και θηλυκών του είδους Culex pipiens complex αντίστοιχα. νων, τοποθετημένων κοιλιακά στο πρόσθιο μέρος του θώρακα, χύνεται μέσα στον υποφάρυγγα. Ο σίελος, τουλάχιστο σε μερικά είδη, περιέχει αντιπηκτικές ουσίες που εμποδίζουν το αίμα να πήξει και να φράξει τον τροφικό αγωγό και είναι υπεύθυνες για τους ερεθισμούς του δέρματος μετά τη νύξη. Ο σίελος επίσης περιέχει αναισθητικές ουσίες που βοηθούν στη μείωση του πόνου που προκαλείται από το νύγμα, ώστε να μειώνονται οι αμυντικές αντιδράσεις του ξενιστή. Παρόλο που τα αρσενικά κουνούπια έχουν προβοσκίδα, οι γνάθοι έχουν συνήθως μειωμένο μέγεθος, ή λείπουν οι άνω γνάθοι, οπότε τα αρσενικά δεν μπορούν να νύσσουν.

21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΤΑΞΗ DIPTERA ΟΙΚΟγΕνΕΙΑ CULICIDAE 1 Εικ Κοιλιά κουνουπιού πριν και μετά τη λήψη αίματος και απόθεσης των αυγών. Οι πτέρυγες είναι λεπτές διαφανείς και φέρουν λέπια στα νεύρα και την περιφέρεια, όπου υπάρχουν επίσης τρίχες που σχηματίζουν «κροσσό» (εικ. 6). Η διάταξη των νεύρων είναι χαρακτηριστική. Στην κορυφή των πτερύγων καταλήγει ένα απλό νεύρο ( ο επίμηκες) ανάμεσα σε δύο διακλαδισμένα (2 ο και ο ). Βιολογία ενηλίκων Τα περισσότερα κουνούπια συζευγνύονται αμέσως μετά την ενηλικίωσή τους. Τα σπερματοζωάρια, που περνούν από το αρσενικό στη σπερματοθήκη του θηλυκού, συνήθως αρκούν για τη γονιμοποίηση όλων των αυγών που γεννά κατά τη διάρκεια της ζωής του, επομένως, μόνο μια σύζευξη ανά θηλυκό είναι απαραίτητη. Με μερικές εξαιρέσεις, ένα θηλυκό κουνούπι πρέπει να πάρει ένα γεύμα με αίμα για να έχει τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά για την ανάπτυξη των αυγών στις ωοθήκες. Αυτή είναι η κανονική διαδικασία και αναφέρεται ως μη αυτογενής ανάπτυξη (anautogenous develolpment). Μερικά είδη όμως, μπορούν να αναπτύξουν την πρώτη ομάδα αυγών χωρίς να προηγηθεί γεύμα με αίμα. Αυτή η διαδικασία αποκαλείται αυτογενής ανάπτυξη (autogenous development). Η ταχύτητα της πέψης του αίματος εξαρτάται από τη θερμοκρασία, και στα περισσότερα τροπικά είδη διαρκεί μόνο 2- ημέρες αλλά στις μεσογειακές χώρες η πέψη του αίματος μπορεί να διαρκέσει από έως 1 ημέρες. Μετά το γεύμα με αίμα, η κοιλιά του κουνουπιού είναι διογκωμένη (εικ. 1.11), με έντονο ερυθρό χρώμα, αλλά μερικές ώρες αργότερα το χρώμα της γίνεται σκούρο ερυθρό. Με την πέψη του αίματος και καθώς τα αυγά, που είναι λευκά, εξελίσσονται στις ωοθήκες, η κοιλιά γίνεται λευκή στο πίσω μέρος και σκού-

22 1 ΕνΤΟΜΑ ΚΑΙ ΑΡΘΡΟΠΟΔΑ ΥγΕΙΟνΟΜΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ ρα ερυθρά στο πρόσθιο. Αυτή η κατάσταση αντιπροσωπεύει ένα ενδιάμεσο σημείο της πέψης του αίματος και της ανάπτυξης των αυγών στις ωοθήκες και το κουνούπι αναφέρεται ως ημι-πλήρες (half-gravid). Σταδιακά, όλο το αίμα πέπτεται και η κοιλιά παραμένει διογκωμένη αλλά γίνεται λευκή λόγω του σχηματισμού των πλήρως ανεπτυγμένων αυγών. Το θηλυκό, στην κατάσταση αυτή χαρακτηρίζεται ως πλήρες (gravid) και ψάχνει για το κατάλληλο περιβάλλον όπου θα αποθέσει τα αυγά του. Μετά την ωοτοκία το θηλυκό κουνούπι παίρνει άλλο ένα γεύμα με αίμα και ύστερα από 2 ημέρες (στα τροπικά κλίματα) ωριμάζει μια νέα ομάδα αυγών. Αυτή η διαδικασία της θρέψης με αίμα και της ωρίμασης των αυγών, που ακολουθείται από την ωοτοκία, επαναλαμβάνεται πολλές φορές κατά τη διάρκεια της ζωής του θηλυκού, και αναφέρεται ως γονοτροφικός κύκλος (gonotrofic cycle). Ανάλογα με το είδος, τα θηλυκά κουνούπια αποθέτουν αυγά σε κάθε ωοτοκία. Τα αυγά είναι μικρά, επιμήκη, με μήκος 1mm ή και λιγότερο, λευκά ή γενικά ανοιχτόχρωμα μόλις αποτεθούν ενώ στη συνέχεια γίνονται τεφρά, μαύρα και γενικά σκούρου χρώματος. Τα αυγά των Mansonia έχουν ένα οξύ άκρο (εικ. 1.12). Τα είδη του γένους Mansonia αποθέτουν τα αυγά τους σε μια κολλώδη μάζα που προσκολλάται στο κάτω μέρος των φύλλων φυτών που επιπλέουν. Τα αυγά αυτών των κουνουπιών είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στην ξηρασία. Στα τροπικά κλίματα, τα αυγά εκκολάπτονται μέσα σε 2- ημέρες, αλλά σε ψυχρότερες περιοχές μπορεί να εκκολαφθούν ύστερα από -1 ημέρες ή και περισσότερο. Ανάλογα με το είδος, τα αυγά τοποθετούνται ένα-ένα ή σε ομάδες που ονομάζονται «σχεδίες» (rafts) (εικ. 1.3), στην επιφάνεια του νερού, στη λάσπη ή ακόμη, από ορισμένα είδη που ανήκουν στα γένη Aedes, Psorophora και Haemagogus στο έδαφος αλλά σε σημεία που κάποια στιγμή θα κατακλυστούν με νερό. Τα αυγά αυτών των ειδών μπορούν να επιζήσουν στην ξηρασία, ιδιαίτερα αυτών που ανήκουν στα γένη Aedes και Psorophora, που μπορούν να μείνουν αφυδατωμένα για μήνες ή ακόμη και χρόνια, αλλά παραμένουν ζωντανά και εκκολάπτονται όταν βυθιστούν στο νερό. Μπορεί να χρειασθούν διαδοχικές βυθίσεις στο νερό που θα ακολουθούνται από σύντομες περιόδους ξηρασίας πριν την εκκόλαψη. Τα είδη Aedes και Psorophora μπορούν να διαχειμάσουν στο στάδιο του αυγού, σε διάπαυση. Περιβαλλοντικοί παράγοντες, όπως η μείωση της περιεκτικότητας του νερού σε οξυγόνο ή αλλαγές στη διάρκεια της ημέρας και στη θερμοκρασία μπορούν να διακόψουν τη διάπαυση.

23 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΤΑΞΗ DIPTERA ΟΙΚΟγΕνΕΙΑ CULICIDAE 15 Η επιλογή της κατάλληλης θέσης απόθεσης των αυγών από ένα θηλυκό κουνούπι του γένους Culex επηρεάζεται από μία φερομόνη που ονομάζεται φερομόνη ωοθεσίας (oviposition pheromone). Εκλύεται από σταγονίδια που σχηματίζονται στο ακραίο τμήμα του κάθε αυγού, λίγο μετά την απόθεσή του στο νερό. Παρόμοια σταγονίδια έχουν περιγραφεί και σε είδη άλλων γενών όπως Culiseta και Uranotaenia όπου και αυτά αποθέτουν τα αυγά τους σε μορφή σχεδίας (Clements 1999). Η χημική ανάλυση των σταγονιδίων αποκάλυψε ότι η φερομόνη ωοθεσίας του κουνουπιού Cx. quinquefasciatus είναι το στερεοϊσομερές ( )-(5R,S) της ένωσης -ακετοξυ-5-δεκαεξανολίδιο (Laurence and Pickett, 192). Η φερομόνη των κουνουπιών Culex έχει το χαρακτηριστικό ότι είναι φερομόνη συνάθροισης για απόθεση αυγών δηλαδή ότι δρα ως υποκινητής για να εναποθέσουν αυγά και άλλα άτομα στον ίδιο χώρο (Mihou and Michaelakis 2010). Συμπεριφορά ενηλίκων Η διάρκεια ζωής των ενηλίκων εξαρτάται από τη θερμοκρασία. Είναι γνωστό ότι το Aedes aegypti ζει κανονικά ημέρες αλλά μπορεί να μην ξεπεράσει τις 11 ημέρες σε υψηλότερη θερμοκρασία. Στους 2 ο C αρνείται να τραφεί ενώ στους 20 ο C μένει αδρανές. Τα αρσενικά συνήθως δεν μπαίνουν στις κατοικίες του ανθρώπου. Πολλά είδη νύσσουν ανθρώπους για να έχουν το γεύμα τους και μερικά προτιμούν να τρέφονται από αυτούς αντί από άλλα ζώα. Παρόλα αυτά υπάρχουν είδη που προτιμούν να μην τρέφονται από ανθρώπους και αρκετά είδη δεν νύσσουν ποτέ ανθρώπους. Τα είδη που τρέφονται συνήθως από ανθρώπους λέγεται ότι είναι ανθρωποδίαιτα ως προς τις τροφικές τους συνήθειες ενώ αυτά που τρέφονται κυρίως από άλλα ζώα λέγονται ζωοδίαιτα. Μερικά είδη κουνουπιών μπαίνουν συχνά σε κατοικίες για να τραφούν και λέγονται ενδοφαγικά στις συνήθειες θρέψης τους ενώ αυτά που νύσσουν τους ξενιστές τους έξω από τις κατοικίες λέγονται εξωφαγικά. Αφού έχουν νύξει ανθρώπους ή άλλους ξενιστές, είτε μέσα είτε έξω από κατοικίες, τα κουνούπια ψάχνουν για τόπο ανάπαυσης, όπου θα προστατευτούν κατά τη διάρκεια της πέψης του γεύματός τους. Κάποια είδη αναπαύονται μέσα σε κατοικίες κατά τη διάρκεια του χρόνου που χρειάζεται για την πέψη του αίματος και την ωρίμαση των ωαρίων και λέγονται ενδοφιλικά. Αντίθετα, κουνούπια που αναπαύονται σε εξωτερικούς χώρους λέγονται εξωφιλικά. Λίγα είδη παρόλα αυτά είναι αποκλειστικά ανθρω-

24 1 ΕνΤΟΜΑ ΚΑΙ ΑΡΘΡΟΠΟΔΑ ΥγΕΙΟνΟΜΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ Α Β

25 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΤΑΞΗ DIPTERA ΟΙΚΟγΕνΕΙΑ CULICIDAE 1 γ Δ Εικ Oμάδα αυγών των Mansonia με οξύ άκρο (Α), ομάδα αυγών του Culex quinquefasciatus (Β), μεμονωμένα αυγά του Aedes aegypti (γ) και μεμονωμένα αυγά με πλωτήρες του Anopheles stephensi (Δ).

26 1 ΕνΤΟΜΑ ΚΑΙ ΑΡΘΡΟΠΟΔΑ ΥγΕΙΟνΟΜΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ ποδίαιτα ή ζωοδίαιτα, ενδοφαγικά ή εξωφαγικά, ενδοφιλικά ή εξωφιλικά. Τα περισσότερα δείχνουν σε διάφορο βαθμό αυτή τη συμπεριφορά. Η συμπεριφορά θρέψης ενός είδους μπορεί να αλλάξει. Για παράδειγμα, σε συγκεκριμένες περιοχές και εποχές, ένα είδος μπορεί να νύσσει αποκλειστικά ανθρώπους (ανθρωποδίαιτο), μέσα σε κατοικίες (ενδοφαγικό) και να παραμένει μέσα σε κατοικίες (ενδοφιλικό) ενώ σε άλλες, κυρίως όταν υπάρχουν λίγοι άνθρωποι και πολλά ζώα στην περιοχή, το είδος μπορεί να γίνει αποκλειστικά ζωοδίαιτο, καθώς και εξωφαγικό και εξωφιλικό. Κάποια είδη έχουν μικρότερη προσαρμοστικότητα στην τροφική τους συμπεριφορά και ποτέ δεν αναπαύονται μέσα σε κατοικίες ούτε μπαίνουν μέσα σε κατοικίες για να τραφούν από ανθρώπους. Η συμπεριφορά των θηλυκών κουνουπιών σε ότι αφορά στη νύξη (τσίμπημα) μπορεί να είναι πολύ σημαντική για την επιδημιολογία της μετάδοσης των ασθενειών. Τα κουνούπια που τρέφονται αποκλειστικά από ανθρώπους σε εξωτερικούς χώρους και αργά τη νύχτα, δεν θα νύξουν πολλά μικρά παιδιά, γιατί θα είναι σε εσωτερικό χώρο και θα κοιμούνται εκείνη την ώρα. Άρα για τα παιδιά είναι δύσκολο να μολυνθούν με όποια παθογόνα αυτά τα κουνούπια μπορούν να μεταφέρουν. Κατά τη διάρκεια θερμών και ξηρών περιόδων του έτους, πολλοί άνθρωποι κοιμούνται σε εξωτερικούς χώρους και επομένως μπορεί να δεχτούν νύγματα πιο συχνά από εξωφαγικά είδη κουνουπιών. Κάποια κουνούπια νύσσουν αποκλειστικά μέσα σε δάση ή περιοχές με δέντρα. Επομένως, οι άνθρωποι θα δεχθούν νύγματα μόνο όταν επισκέπτονται αυτά τα μέρη. Προφανώς τόσο η συμπεριφορά των ανθρώπων όσο και των κουνουπιών είναι σχετικές με την μετάδοση των αιτίων των ασθενειών. Η συμπεριφορά των ενήλικων κουνουπιών κάθε είδους μπορεί να είναι ένας σημαντικός παράγοντας για τον σχεδιασμό μέτρων καταπολέμησης. Στις τροπικές χώρες τα ενήλικα θηλυκά κουνούπια ζουν κατά μέσο όρο 1-2 εβδομάδες ενώ στις μεσογειακές χώρες η διάρκεια ζωής των ενηλίκων είναι - εβδομάδες, αλλά κάποια είδη μπορεί να ζουν και περισσότερο. Τα αρσενικά ενήλικα έχουν συνήθως μικρότερη διάρκεια ζωής από τα θηλυκά. Τροφή ενηλίκων και τροφικοί μηχανισμοί Είναι γνωστό ότι τα κουνούπια ρουφούν αίμα για να προμηθευτούν την απαραίτητη πρωτεΐνη για την ανάπτυξη των ωοθηκών,

ΕΝΤΟΜΑ & ΑΛΛΑ ΑΡΘΡΟΠΟΔΑ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ

ΕΝΤΟΜΑ & ΑΛΛΑ ΑΡΘΡΟΠΟΔΑ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ ΕΝΤΟΜΑ & ΑΛΛΑ ΑΡΘΡΟΠΟΔΑ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ Ματθίλδη Σαββοπούλου-Σουλτάνη, Kαθηγήτρια Eντομολογίας Πτυχιούχος της Γεωπονικής Σχολής και διδάκτορας της ίδιας Σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (Τ.Ε.Ι.) ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (Τ.Ε.Ι.) ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (Τ.Ε.Ι.) ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΔΙΟΤΗΤΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΦΥΣΙΚΗΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ ΟΥΣΙΩΝ ΣΕ ΠΡΟΝΥΜΦΕΣ ΔΙΠΤΕΡΩΝ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Άνθρωπος και έντοµα Η γενικότερη και η υγειονοµική σηµασία τους. Γεώργιος Σταθάς ΑΤΕΙ Καλαµάτας Τµήµα Φυτικής Παραγωγής

Άνθρωπος και έντοµα Η γενικότερη και η υγειονοµική σηµασία τους. Γεώργιος Σταθάς ΑΤΕΙ Καλαµάτας Τµήµα Φυτικής Παραγωγής Άνθρωπος και έντοµα Η γενικότερη και η υγειονοµική σηµασία τους Γεώργιος Σταθάς ΑΤΕΙ Καλαµάτας Τµήµα Φυτικής Παραγωγής (Carboniferous) Λιθανθρακοφόρος περίοδος 312 εκατ. Έτη Παν/µιο Μασαχουσέτης Dermestes

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι. Εργαστηριακή άσκηση: Εξάποδα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι. Εργαστηριακή άσκηση: Εξάποδα Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Τομέας Βιολογίας Ζώων ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι Εργαστηριακή άσκηση: Εξάποδα Επιμέλεια: Σίνος Γκιώκας Πάτρα 2015 1 ΕΞΑΠΟΔΑ ΠΡΑΚΤΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΤΑΞΕΩΝ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ο. Έντομα (Μορφολογία Κατηγορίες)

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ο. Έντομα (Μορφολογία Κατηγορίες) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ο Έντομα (Μορφολογία Κατηγορίες) Δασική Εντομολογία Αντικείμενο: Μελέτη των εντόμων που βλάπτουν τα δασικά δέντρα και το ξύλο σε χρήση. Στη δασική πράξη: α. Εντοπισμός προσβολής επιδημικής

Διαβάστε περισσότερα

ζωικοί εχθροί ανθοκηπευτικών

ζωικοί εχθροί ανθοκηπευτικών ζωικοί εχθροί ανθοκηπευτικών Τάξη: Diptera πτέρυγες: πρόσθιες μεμβρανώδεις, οπίσθιες ελλείπουν (διαμορφωμένες σε αλτήρες) στοματικά μόρια: νύσσο - μυζητικού τύπου ολομετάβολα προνύμφη: ακέφαλη - άποδη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί αρχή µιας µεγαλύτερης έρευνας που ξεκίνησε µε στόχο την καταγραφή της πανίδας των κουνουπιών της Κρήτης, καθώς

ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί αρχή µιας µεγαλύτερης έρευνας που ξεκίνησε µε στόχο την καταγραφή της πανίδας των κουνουπιών της Κρήτης, καθώς Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΑΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΟΚΟΜΙΑΣ ΠτυχιακήΜελέτη ΤΑ ΚΟΥΝΟΥΠΙΑ ΤΗΣΚΡΗΤΗΣ Φοιτητής : Κώστας Νιαµούρης Εισηγήτρια: Γιώτα Ψειροφωνιά Ηράκλειο

Διαβάστε περισσότερα

ζωικοί εχθροί ανθοκηπευτικών

ζωικοί εχθροί ανθοκηπευτικών ζωικοί εχθροί ανθοκηπευτικών Τάξη: Hemiptera πτέρυγες: πρόσθιες ημιέλυτρα, οπίσθιες μεμβρανώδεις ή λείπουν στοματικά μόρια: νύσσο - μυζητικού τύπου ετερομετάβολα - παουρομετάβολα Υποτάξεις: Homoptera -

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι. Εργαστηριακή άσκηση: Αρθρόποδα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι. Εργαστηριακή άσκηση: Αρθρόποδα Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Τομέας Βιολογίας Ζώων ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι Εργαστηριακή άσκηση: Αρθρόποδα Επιμέλεια: Σίνος Γκιώκας Πάτρα 2015 ΧΗΛΗΚΕΡΑΙΩΤΑ & ΜΥΡΙΑΠΟΔΑ ΧΗΛΗΚΕΡΑΙΩΤΑ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΑΡΑΧΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κατα ολέµησηκουνου ιών

Κατα ολέµησηκουνου ιών Κατα ολέµησηκουνου ιών Κουνού ιακαιάνθρω ος: µια δύσκολη συµβίωση Α. Μιχαηλάκης Εργαστήριο Γεωργικής Εντοµολογίας, Τµήµα Εντοµολογίας και Γ. Ζωολογίας, Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Βιολογικός κύκλος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΛΟΓΟΓΟΣ ΠΑΡΑΣΙΤΩΝ

ΚΑΤΑΛΟΓΟΓΟΣ ΠΑΡΑΣΙΤΩΝ ΚΑΤΑΛΟΓΟΓΟΣ ΠΑΡΑΣΙΤΩΝ ΚΑΤΣΑΡΙΔΕΣ > Brownbanded > Αμερικανική > Ανατολική > Γερμανική ΚΟΡΙΟΙ ΨΥΛΛΟΙ ΚΟΥΝΟΥΠΙΑ ΜΥΓΕΣ Blow Fly Δροσοφιλα Κρεατόμυγα Μυγάκι Φρεατίων Μυγάκι με Καμπούρα Οικιακή Μύγα ΜΥΡΜΗΓΚΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Προκαταρκτική μελέτη για τα κουνούπια της Κρήτης

Προκαταρκτική μελέτη για τα κουνούπια της Κρήτης Προκαταρκτική μελέτη για τα κουνούπια της Κρήτης της Γιώτας Ψειροφωνιά Τι είναι τα κουνούπια; Ως κουνούπια περιγράφονται τα δίπτερα που ανήκουν κυρίως σε δύο υποοικογένειες της οικογενείας Culicidae: την

Διαβάστε περισσότερα

Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο

Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο Ελληνική ημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο Ενότητα 2: Έντομα: Μέρη του σώματος (Κεφαλή & εξαρτήματα) Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Καθηγήτρια Εντομολογίας 1 ΑνοιχτάΑκαδημαϊκάΜαθήματαστοΤΕΙΗπείρου

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Μελέτη. Η χρήση αιθερίων ελαίων ως προνυμφοκτόνα κουνουπιών

Πτυχιακή Μελέτη. Η χρήση αιθερίων ελαίων ως προνυμφοκτόνα κουνουπιών ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Πτυχιακή Μελέτη Η χρήση αιθερίων ελαίων ως προνυμφοκτόνα κουνουπιών ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΔΗΜΗΤΡΑ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΨΕΙΡΟΦΩΝΙΑ ΗΡΑΚΛΕΙΟ,

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Βιολογία Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Σειρά: Γενικό Λύκειο Θετικές Επιστήμες Νότα Λαζαράκη, Βιολογία Γ Λυκείου Γενικής Παιδείας Υπεύθυνος έκδοσης: Αποστόλης Αντωνόπουλος Θεώρηση κειμένου: Κυριάκος Εμμανουηλίδης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Δρ. Φανή Χατζήνα Βιολόγος Ινστιτούτο Μελισσσοκομίας Χαλκιδικής ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Βιολογία Μέλισσας Μέλισσες: Εμφανίστηκαν στη γη πριν περίπου 80 εκ. χρόνια Κοινή μέλισσα: Apis mellifera

Διαβάστε περισσότερα

ζωικοί εχθροί ανθοκηπευτικών

ζωικοί εχθροί ανθοκηπευτικών ζωικοί εχθροί ανθοκηπευτικών χρυσονηματώδης της πατάτας Globodera rostochiensis (συν. Heterodera rostochiensis) οικ. Heteroderidae χρυσονηματώδης της πατάτας μορφολογία εμφανίζουν έντονο γενετικός διμορφισμός

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2 ΑΡΘΡΟΠΟ Α. 2.1 Εξέλιξη - Μεταµέρεια

Κεφάλαιο 2 ΑΡΘΡΟΠΟ Α. 2.1 Εξέλιξη - Μεταµέρεια Κεφάλαιο 2 ΑΡΘΡΟΠΟ Α Τα Έντοµα (λατινικά Insecta) και τα Ακάρεα (Acarina) κατατάσσονται στο φύλο του Ζωικού Βασίλειου Αρθρόποδα (Phylum Arthropoda). Το όνοµα του Φύλου προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις

Διαβάστε περισσότερα

e-mail: g.koliopoulos@bpi.gr

e-mail: g.koliopoulos@bpi.gr 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΤΟΥ ΦΟΡΟΥΜ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Εντοµολογική επιτήρηση για την αντιµετώπιση της ελονοσίας ρ Γεώργιος Κολιόπουλος Εργαστήριο Ελέγχου Γεωργικών Φαρµάκων Τµήµα Ελέγχου

Διαβάστε περισσότερα

Αιμορραγικός πυρετός Κριμαίας Κονγκό. Crimean Congo Hemorrhagic Fever (CCFV)

Αιμορραγικός πυρετός Κριμαίας Κονγκό. Crimean Congo Hemorrhagic Fever (CCFV) Αιμορραγικός πυρετός Κριμαίας Κονγκό Crimean Congo Hemorrhagic Fever (CCFV) Αιμορραγικός πυρετός Κριμαίας Κονγκό Λοιμώδης μεταδοτική νόσος των ζώων Οφείλεται σε ιό RNA του γένους Nairovirus της οικογένειας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ

ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΜΙΧΑΗΛ Π. ΜΙΧΑΗΛ ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΜΙΧΑΗΛ Π. ΜΙΧΑΗΛ ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Θεσσαλονίκη 2011 Copyright

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Βιολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης. Μορφολογία και Ανατομία Δεκάποδου Καρκινοειδούς

Τμήμα Βιολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης. Μορφολογία και Ανατομία Δεκάποδου Καρκινοειδούς Τμήμα Βιολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Μορφολογία και Ανατομία Δεκάποδου Καρκινοειδούς Iάσμη Στάθη Δέσποινα Δοκιανάκη Ηράκλειο, Σπονδυλωτά Ασπόνδυλα Καρκινοειδή ΦΥΛΟ: Αρθρόποδα Χαρακτηριστικά Μεταμέρεια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ ΑΦΙΔΑ ΤΟΥ ΒΑΜΒΑΚΙΟΥ Aphis gossypii (Hemiptera-Homoptera,Aphididae) Βιολογία Aphis gossypii στο βαμβάκι 2.Με την άνοδο της θερμοκρασίας και τη δράση των φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

c-sc: µεταξύ costa και subcosta r: µεταξύ γειτονικών διακλαδώσεων του radius r-m: µεταξύ radius και media m-cu: µεταξύ media και cubitus

c-sc: µεταξύ costa και subcosta r: µεταξύ γειτονικών διακλαδώσεων του radius r-m: µεταξύ radius και media m-cu: µεταξύ media και cubitus Σύστηµα Comstock-Needham Needham: Costa (C) το ακραίο νεύρο που σχηµατίζει το κράσπεδο του φτερού Subcosta (Sc) δεύτερο επίµηκες νεύρο, το οποίο τυπικά δεν διακλαδίζεται Radius (R) τρίτο επίµηκες νεύρο,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (Α.Τ.Ε.Ι.) ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (Α.Τ.Ε.Ι.) ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (Α.Τ.Ε.Ι.) ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Τοξική δράση στις προνύμφες και απωθητική δράση στα ενήλικα του Aedes albopictus (Díptera:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ 1. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ Η µέλισσα είναι έντοµο ολοµετάβολο και για την ολοκλήρωση του βιολογικού της κύκλου διέρχεται από τα στάδια του αυγού, της

Διαβάστε περισσότερα

Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο

Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο Ελληνική ημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο Ενότητα 3: Έντομα: Μέρη του σώματος (Θώρακας Κοιλία & τα εξαρτήματά τους) Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Καθηγήτρια Εντομολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο

Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο Ελληνική ημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο Ενότητα 8: Οι Τάξεις των εντόμων (Ενδοπτερυγωτά) Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Καθηγήτρια Εντομολογίας 1 ΑνοιχτάΑκαδημαϊκάΜαθήματαστοΤΕΙΗπείρου

Διαβάστε περισσότερα

Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο

Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο Ελληνική ημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο Ενότητα 4: Αναπαραγωγή, ανάπτυξη & μεταμόρφωση των εντόμων Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Καθηγήτρια Εντομολογίας 1 ΑνοιχτάΑκαδημαϊκάΜαθήματαστοΤΕΙΗπείρου

Διαβάστε περισσότερα

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική Μύες Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική κινητικότητα, την σπλαχνική κινητικότητα και τη κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Ζωϊκοί εχθροί της ελιάς

Ζωϊκοί εχθροί της ελιάς Ζωϊκοί εχθροί της ελιάς Ο ΡΥΓΧΙΤΗΣ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ Rhynchites cribripennis Κηκιδόμυγα των βλαστών της ελιάς, Resseliella oleisuga Αντώνης Παρασκευόπουλος, Γεωπόνος Δ/ντής Αγροτικής Οικονομίας & Κτηνιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό. Grapholita molesta Busck. (Lepidoptera: Tortricidae) (κν.

Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό. Grapholita molesta Busck. (Lepidoptera: Tortricidae) (κν. Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό Grapholita molesta Busck. (Lepidoptera: Tortricidae) (κν. βλαστορύκτης της ροδακινιάς) σε ροδάκινα και νεκταρίνια για εξαγωγή στη Ρωσία Για φυτοϋγειονομικούς

Διαβάστε περισσότερα

Ανατομία και μορφολογία πτηνού

Ανατομία και μορφολογία πτηνού Ανατομία και μορφολογία πτηνού Τα πτηνά είναι ομοιόθερμα σπονδυλωτά που φυλογενετικά σχετίζονται με τους Δεινοσαύρους Τα αρτίγονα πουλιά (Νεόρνιθες) διαιρούνται σε δύο ομάδες: (1) Παλαιόγναθα (κίβι, έμου,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Η μέλισσα έχει τρίχωμα διαφορετικού χρώματος στο σώμα της που κάνουν τις ρίγες των μελισσών να φαίνονται καφέ και κίτρινες. Στο κεφάλι της έχει δεξιά και αριστερά δύο μεγάλα μάτια,

Διαβάστε περισσότερα

5.4 Το μυοσκελετικό σύστημα του ανθρώπου ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

5.4 Το μυοσκελετικό σύστημα του ανθρώπου ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ 3. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση: Α. Η μέλισσα είναι έντομο που: α. έχει σπονδυλική στήλη β. μπορεί να κολυμπάει γ. πετάει με τη βοήθεια μεμβρανωδών

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ.. ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2015/2016

ΓΥΜΝΑΣΙΟ.. ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2015/2016 ΓΥΜΝΑΣΙΟ.. ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2015/2016 ΒΑΘ.:... / 40 ΟΛΟΓΡ.:... ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2016 ΥΠΟΓΡ.:... ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: dd/mm/yyyy ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΑ (ΒΙΟΛΟΓΙΑ) ΧΡΟΝΟΣ: 1 h 30 min

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ, ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ, ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ, ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ 1. ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Το σώµα της µέλισσας χωρίζεται σε 3 διακριτά µέρη: την κεφαλή, το θώρακα και την κοιλία. Σε κάθε ένα από αυτά βρίσκονται διάφορα

Διαβάστε περισσότερα

Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο

Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο Ελληνική ημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο Ενότητα 9: Προνύμφες & νύμφες των ολομετάβολων εντόμων Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Καθηγήτρια Εντομολογίας 1 ΑνοιχτάΑκαδημαϊκάΜαθήματαστοΤΕΙΗπείρου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΕΝΝΕΑ (9) ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΕΝΝΕΑ (9) ΣΕΛΙΔΕΣ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2011-2012 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1:30 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΜΗΜΑ:...

Διαβάστε περισσότερα

Η μεταμόρφωση στη Drosophila. Δίσκοι ενηλίκου

Η μεταμόρφωση στη Drosophila. Δίσκοι ενηλίκου Η μεταμόρφωση στη Drosophila Δίσκοι ενηλίκου Ο κύκλος ζωής της Drosophila Νευροεκκριτικά κύτταρα Προθωρακικοτρόπος ορμόνη Προθωρακικός αδένας Εκδυσόνη Μεταμόρφωση Έκδυση Μεταμόρφωση Έκδυση Νεανική ορμόνη

Διαβάστε περισσότερα

ΝΙΚΟΛΑΟΥ Ι. ΣΠΑΡΤΣΗ ΣΥΝΤΑΞΙΟΥΧΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΟΥ Τ.Ε.Ι. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. ΠΑΤΑΤΑ Solanum Tuberosum

ΝΙΚΟΛΑΟΥ Ι. ΣΠΑΡΤΣΗ ΣΥΝΤΑΞΙΟΥΧΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΟΥ Τ.Ε.Ι. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. ΠΑΤΑΤΑ Solanum Tuberosum ΝΙΚΟΛΑΟΥ Ι. ΣΠΑΡΤΣΗ ΣΥΝΤΑΞΙΟΥΧΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΟΥ Τ.Ε.Ι. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΤΑΤΑ Solanum Tuberosum ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2006 i Νικόλαος Ι. Σπάρτσης ΠΑΤΑΤΑ, Solanum Tuberosum C P ublish Eκδόσεις: ity Κίτρους Επισκόπου 7 Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΛΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Προπτυχιακό ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ 7 Ο ΕΧΘΡΟΙ ΑΠΟΘΗΚΕΥΜΕΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

Εξωτερική µορφολογία και εσωτερική οργάνωση οστεϊχθύος. Συστηµατική κατάταξη

Εξωτερική µορφολογία και εσωτερική οργάνωση οστεϊχθύος. Συστηµατική κατάταξη 2 η ΑΣΚΗΣΗ Εξωτερική µορφολογία και εσωτερική οργάνωση οστεϊχθύος Συστηµατική κατάταξη Κλάση Τάξη Οστεϊχθύες Perciformes Οικογένεια Cichlidae Γένος Tilapia Γενικά : Η οικογένεια Cichlidae περιλαµβάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΥΒΙΑΔΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ

ΕΥΡΥΒΙΑΔΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΕΥΡΥΒΙΑΔΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ 2010-11 Κεφάλαιο 1: Η Οργάνωση της ζωής 1. Από ποια μέρη αποτελείται το μικροσκόπιο; 2. Στην εικόνα φαίνεται ένα μικροσκόπιο. Να γράψετε τα μέρη του όπως υποδεικνύονται από

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Α. ΤΑΞΙΝΌΜΗΣΗ ΤΗΣ ΜΈΛΙΣΣΑΣ Η μέλισσα, σύμφωνα με τη συστηματική κατάταξη του ζωικού βασίλειου, ταξινομείται στο Φύλο: Arthropoda, Κλάση: Insecta, Υποκλάση: Pterygota,

Διαβάστε περισσότερα

Προληπτικές εφαρμογές καταπολέμησης αφίδων σε πυρηνόκαρπα και γιγαρτόκαρπα

Προληπτικές εφαρμογές καταπολέμησης αφίδων σε πυρηνόκαρπα και γιγαρτόκαρπα Προληπτικές εφαρμογές καταπολέμησης αφίδων σε πυρηνόκαρπα και γιγαρτόκαρπα Ανήκει στην υποκατηγορία cyanomidines των νεονικοτινοειδών και γι αυτό: 1. Δεν εφαρμόζεται στο έδαφος 2. Δεν θεωρείται πολύ τοξικό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΚΟΥΝΟΥ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙ. ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ ΣΤΑΜΠΟΛΙΔΟΥ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΚΟΥΝΟΥ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙ. ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ ΣΤΑΜΠΟΛΙΔΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ Τ.Ε.Ι. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ Κατεύθυνση: Οπωροκηπευτικών ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΚΟΥΝΟΥ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΜΟΤΑΞΙΑ: ΝΗΜΑΤΩΔΕΙΣ

ΣΥΝΟΜΟΤΑΞΙΑ: ΝΗΜΑΤΩΔΕΙΣ ΣΥΝΟΜΟΤΑΞΙΑ: ΝΗΜΑΤΩΔΕΙΣ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Σώμα νηματοειδούς μορφής, καλύπτεται εξωτερικά από παχύ, υαλώδες και ελαστικό στρώμα (εφυμενίδα): είναι διαπερατή στο νερό αλλά αδιαπέραστη σε πολλές ουσίες προστατεύει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ. Ζωολογία Ι. -Ανατοµ ή σε χερσαίο γαστερόποδο-

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ. Ζωολογία Ι. -Ανατοµ ή σε χερσαίο γαστερόποδο- ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Ζωολογία Ι -Ανατοµ ή σε χερσαίο γαστερόποδο- Υπεύθυνος µαθήµατος: Καθ. Μυλωνάς Μωυσής Επιµέλεια σηµειώσεων: Παρµακέλης Άρης ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2000

Διαβάστε περισσότερα

ζωικοί εχθροί ανθοκηπευτικών

ζωικοί εχθροί ανθοκηπευτικών ζωικοί εχθροί ανθοκηπευτικών τετράνυχοι Tetranychus urticae (κοινός τετράνυχος) Panonychys citri (κόκκινος τετράνυχος) οικ.: Tetranychidae κοινός τετράνυχος μορφολογία ακμαίο σχήμα ωοειδές μέγεθος 0,5

Διαβάστε περισσότερα

Bιολογία γενικής παιδείας

Bιολογία γενικής παιδείας Bιολογία γενικής παιδείας Α1. 1. δ 2. α 3. β 4. δ ΘΕΜΑ Α Α2. ΟΛΑ ΚΑΠΟΙΑ Τοξίνες + Πλασματική μεμβράνη + Κυτταρικό τοίχωμα + Αποικίες + Κάψα + Πλασμίδια + Μαστίγια + Ριβοσώματα + Πυρηνοειδές + Ενδοσπόρια

Διαβάστε περισσότερα

1. ΑΠΟ ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΣΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ

1. ΑΠΟ ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΣΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 1. ΑΠΟ ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΣΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ ΚΥΤΤΑΡΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΙ Ο ανθρώπινος οργανισμός συνίσταται α- πό τρισεκατομμύρια κύτταρα. Τα κύτταρα αυτά εμφανίζουν σημαντική ποικιλομορφία, που αφορά το μέγεθος,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5 ΑΝΑΠΤΥΞΗ, ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ, ΙΑΠΑΥΣΗ

Κεφάλαιο 5 ΑΝΑΠΤΥΞΗ, ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ, ΙΑΠΑΥΣΗ Κεφάλαιο 5 ΑΝΑΠΤΥΞΗ, ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ, ΙΑΠΑΥΣΗ 5.1 Ανάπτυξη Τα περισσότερα έντοµα υφίστανται σηµαντικές µεταβολές της µορφής κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης των. Για παράδειγµα οι πεταλούδες εξελίσσονται από

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί: είναι οι οργανισμοί ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ που δεν μπορούμε να Η τους ΜΙΚΡΟΒΙΑ διακρίνουμε με γυμνό μάτι (μέγεθος < 0,1 mm)

Μικροοργανισμοί: είναι οι οργανισμοί ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ που δεν μπορούμε να Η τους ΜΙΚΡΟΒΙΑ διακρίνουμε με γυμνό μάτι (μέγεθος < 0,1 mm) Μικροοργανισμοί: είναι οι οργανισμοί ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ που δεν μπορούμε να Η τους ΜΙΚΡΟΒΙΑ διακρίνουμε με γυμνό μάτι (μέγεθος < 0,1 mm) Πού και πώς ζουν 1. στο φυσικό περιβάλλον (νιτροποιητικά βακτήρια)

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

Κυψέλη - το σπίτι της μέλισσας

Κυψέλη - το σπίτι της μέλισσας Κυψέλη - το σπίτι της μέλισσας Ο ΘΑΥΜΑΣΤΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ του ΣΠΥΡΟΥ ΣΚΑΡΕΑ, Γεωπόνου-Εντομολόγου Όλοι μας έχουμε δει μέλισσες να πετούν από λουλούδι σε λουλούδι. Όλοι μας έχουμε απολαύσει το μέλι,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΛΙΣΣΑ, Η ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΟΥΣ. Κατερίνα Καρατάσου, κτηνίατρος Ο.Μ.Σ.Ε.

Η ΜΕΛΙΣΣΑ, Η ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΟΥΣ. Κατερίνα Καρατάσου, κτηνίατρος Ο.Μ.Σ.Ε. Η ΜΕΛΙΣΣΑ, Η ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΟΥΣ Κατερίνα Καρατάσου, κτηνίατρος Ο.Μ.Σ.Ε. Βλέπουμε συχνά μέλισσες στα λουλούδια Τι ξέρουμε γι αυτές; Ημέλισσα είναι έντομο Υπάρχει στη Γη εδώ και 30 εκατομμύρια

Διαβάστε περισσότερα

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.1 Ομοιόσταση 4.2 Ασθένειες 4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.3 Αμυντικοί μηχανισμοί του ανθρώπινου οργανισμού 4.4 Τρόποι ζωής και ασθένειες Μάρθα Καρβουνίδου ΠΕ1404

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 3 ο ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ - ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 3 ο ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ - ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 3 ο ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ - ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ 1 Οικολογία δασικών εντόμων Παράγοντες: 1. Κλιματικές συνθήκες 2. Είδος δέντρων 3. Δασοπονική μορφή 4. Ρύπανση ατμόσφαιρας 2 Οικολογία δασικών εντόμων

Διαβάστε περισσότερα

Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο

Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο Ελληνική ημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο Ενότητα 5: Οι Τάξεις των εντόμων (Απτερυγωτά) Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Καθηγήτρια Εντομολογίας 1 ΑνοιχτάΑκαδημαϊκάΜαθήματαστοΤΕΙΗπείρου

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής

Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής Κεφάλαιο 12ο Αναπαραγωγή Ανάπτυξη Μαυροματάκης Γιώργος- Βιολόγος σχολική χρονιά 2011-2012 1ο Μάθημα Κεφ. 12 Οι ζωντανοί οργανισμοί, ανεξάρτητα εάν ανήκουν στα Βακτήρια,

Διαβάστε περισσότερα

Σκορπιός Χειλόποδο Διπλόποδο Ορθόπτερο Ημίπτερο Υμενόπτερο Κολεόπτερο. Φυλογενετικό δέντρο

Σκορπιός Χειλόποδο Διπλόποδο Ορθόπτερο Ημίπτερο Υμενόπτερο Κολεόπτερο. Φυλογενετικό δέντρο Σχολές Συστηματικής Σκορπιός Χειλόποδο Διπλόποδο Ορθόπτερο Ημίπτερο Υμενόπτερο Κολεόπτερο Φυλογενετικό δέντρο Σκορπιός Χειλόποδο Διπλόποδο Ορθόπτερο Ημίπτερο Υμενόπτερο Κολεόπτερο 14 12 11 7 Φαινόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό τεστ στην Ενότητα 5

Τελικό τεστ στην Ενότητα 5 Ενότητα 5 - Σελίδα 1 Τελικό τεστ στην Ενότητα 5 1. Διαβάστε τις προτάσεις και εισάγετε τη σωστή έκφραση. εισπνεύσετε, οσφυαλγίας, Η οστεοπόρωση, αποτέλεσμα, δισκία, με ραντεβού, εξετάσεις, αϋπνία, χοληστερίνη,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ

ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ Κεφάλαιο 4 ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ 4.1 Εξωτερική ανατοµία Επιπρόσθετα στα γενικά χαρακτηριστικά του Φύλου Αρθρόποδα, τα οποία είναι κοινά για όλες τις Κλάσεις του, τα ενήλικα Έντοµα έχουν:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ. Ζαρφτζιάν Μαριλένα Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Μακεδονίας

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ. Ζαρφτζιάν Μαριλένα Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Μακεδονίας ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΑΥΛΑΚΩΣΗ Αυλάκωση ονομάζεται η διαίρεση του ζυγωτού Η πρώτη μιτωτική διαίρεση σε 2 κύτταρα γίνεται 30 ώρες μετά τη γονιμοποίηση Ακολουθούν πολλές μιτωτικές διαιρέσεις και 5 7 μέρες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 ο ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΔΑΣΙΚΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΔΡΥΟΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 ο ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΔΑΣΙΚΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΔΡΥΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 ο ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΔΑΣΙΚΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΔΡΥΟΣ 1 1. Ξηρασία νέκρωση δρυός 2. Σηψιρρίζια 3. Ιώδης σηψιρρίζια. Ο μύκητας Helicobacidium purpureum σκεπάζει τις ρίζες με μυκήλια, ενώ τα καρποσώματα

Διαβάστε περισσότερα

TELEFAX: SC.

TELEFAX: SC. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα 23-12- 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΕΝΙΚΗ /ΝΣΗ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Αριθ.Πρωτ.: 126225 /ΝΣΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ Ταχ. /νση: Συγγρού

Διαβάστε περισσότερα

Σύνοψη της σημερινής διάλεξης

Σύνοψη της σημερινής διάλεξης Γενική Εντομολογία Νικόλαος Παπαδόπουλος Καθηγητής, Εργαστήριο Εντομολογίας & Γεωργικής Ζωολογίας, Σχολή Γεωπονικών Επιστημών, Τμήμα Φυτικής Παραγωγής, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τηλ.: 24210 93285 E-mail:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΜΔΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ. Βιολογία A λυκείου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μαριλένα Ζαρφτζιάν Σχολικό έτος:

ΔΑΜΔΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ. Βιολογία A λυκείου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μαριλένα Ζαρφτζιάν Σχολικό έτος: ΔΑΜΔΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Βιολογία A λυκείου Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μαριλένα Ζαρφτζιάν Σχολικό έτος: 2013-2014 Ένα αισθητικό σύστημα στα σπονδυλωτά αποτελείται από τρία βασικά μέρη: 1. Τους αισθητικούς υποδοχείς,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΚΕΛΕΤΟΣ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ

Ο ΣΚΕΛΕΤΟΣ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Ο ΣΚΕΛΕΤΟΣ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Αυχενικοί σπόνδυλοι 7 Θωρακικοί σπόνδυλοι 12 Οσφυϊκοί σπόνδυλοι 5 Ιερό οστό 5 συνοστεομένοι σπόνδυλοι Κόκκυγας Φυσιολογικά Κυρτώματα Σ.Σ. Η σπονδυλική στήλη δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικών Επιστημών. Θέμα: Εφαρμογή του ΑΠ των Φυσικών Επιστημών

Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικών Επιστημών. Θέμα: Εφαρμογή του ΑΠ των Φυσικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικών Επιστημών Θέμα: Εφαρμογή του ΑΠ των Φυσικών Επιστημών Κατά τη Β Φάση της Διαμόρφωσης των ΑΠ, το Πρόγραμμα Σπουδών των Φυσικών Επιστημών, το οποίο θα εφαρμοστεί κατά τη φετινή

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

Στέφανος Πατεράκης (Φυσικ/τής)

Στέφανος Πατεράκης (Φυσικ/τής) ΜΥΣ Οι μύες είναι όργανα του ανθρωπίνου σώματος. Σχηματίζονται από μυϊκό ιστό. Μαζί με τους τένοντες συμβάλουν στην κίνηση των οστών. Είδη των μυών Ο μυς της καρδιάς, Οι λείοι, και Οι γραμμωτοί. Ο μυς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ. 1.4 Αλληλεπιδράσεις και προσαρμογές

ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ. 1.4 Αλληλεπιδράσεις και προσαρμογές ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ 1.4 Αλληλεπιδράσεις και προσαρμογές Οι οργανισμοί διαφέρουν στην εμφάνιση, στον τρόπο με τον οποίο ζουν, στον τόπο όπου κατοικούν Ποιο είναι το μυστικό της τεράστιας ποικιλομορφίας;

Διαβάστε περισσότερα

Τα αρθρόποδα ως ζωικοί εχθροί στο Αστικό και το Περιαστικό περιβάλλον-σηµασία για τη δηµόσια υγεία Χρήστος Γ. Αθανασίου

Τα αρθρόποδα ως ζωικοί εχθροί στο Αστικό και το Περιαστικό περιβάλλον-σηµασία για τη δηµόσια υγεία Χρήστος Γ. Αθανασίου Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Σχολή Γεωπονικών Επιστηµών Τµήµα Φυτικής Παραγωγής και Αγροτικού Περιβάλλοντος Τα αρθρόποδα ως ζωικοί εχθροί στο Αστικό και το Περιαστικό περιβάλλον-σηµασία για τη δηµόσια υγεία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: ΒΙΞ4Β-4ΥΛ Αναρτητέα στο διαδίκτυο

ΑΔΑ: ΒΙΞ4Β-4ΥΛ Αναρτητέα στο διαδίκτυο Αναρτητέα στο διαδίκτυο ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 11-3-2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Αριθ. Πρωτ.:1849/23497 Δ/ΝΣΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΦΥΤ. ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

15/1/2010. Φυτοπροστασία Δενδρωδών Εχθροί. Εισαγωγή. Πασχάλης Γιαννούλης 2009

15/1/2010. Φυτοπροστασία Δενδρωδών Εχθροί. Εισαγωγή. Πασχάλης Γιαννούλης 2009 15/1/2010 Φυτοπροστασία Δενδρωδών Εχθροί Εισαγωγή Πασχάλης Γιαννούλης 2009 1 15/1/2010 MΙΚΡΟΒΙΑΚΗ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ EXΘΡΩΝ ΔΕΝΔΡΩΔΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ 2 15/1/2010 3 15/1/2010 4 15/1/2010 5 15/1/2010 6 15/1/2010

Διαβάστε περισσότερα

ΞΕΝΑ ΕΙΔΗ: Μελέτη και Βιολογική Αντιμετώπιση της Tuta absoluta (Lepidoptera:Gelechiidae) στην Μεσόγειο

ΞΕΝΑ ΕΙΔΗ: Μελέτη και Βιολογική Αντιμετώπιση της Tuta absoluta (Lepidoptera:Gelechiidae) στην Μεσόγειο ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ:ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΟΜΕΑΣ: ΦΥΤΩΝ ΜΕΓΑΛΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΞΕΝΑ ΕΙΔΗ: Μελέτη και Βιολογική Αντιμετώπιση της Tuta absoluta

Διαβάστε περισσότερα

Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο

Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο Ελληνική ημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο Ενότητα 1: Εισαγωγή Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Καθηγήτρια Εντομολογίας 1 ΑνοιχτάΑκαδημαϊκάΜαθήματαστοΤΕΙΗπείρου Τμήμα:

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικό πρόγραμμα ελέγχου για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία, ενίσχυση της επιτήρησης στην ελληνική επικράτεια (MIS )

Ειδικό πρόγραμμα ελέγχου για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία, ενίσχυση της επιτήρησης στην ελληνική επικράτεια (MIS ) «Ειδικό πρόγραμμα ελέγχου για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία, ενίσχυση της επιτήρησης στην ελληνική επικράτεια» Παραδοτέο Π1.21 Έκθεση αποτελεσμάτων της μελέτης διαχείμασης Υπεύθυνοι φορείς:

Διαβάστε περισσότερα

«Μεταλλάξεις και ο ρόλος τους στην γενετική ποικιλότητα»

«Μεταλλάξεις και ο ρόλος τους στην γενετική ποικιλότητα» «Μεταλλάξεις και ο ρόλος τους στην γενετική ποικιλότητα» «Τι είναι Μετάλλαξη» Γενικά με τον όρο μετάλλαξη ονομάζουμε τις αλλαγές στο γενετικό υλικό, το DNA δηλαδή ενός ζωντανού οργανισμού και πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΖΩΩΝ I. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΑΛΑΚΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΣΟΥΠΙΑΣ Sepia officinalis. Διδάσκων: Σ. Νταϊλιάνης

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΖΩΩΝ I. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΑΛΑΚΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΣΟΥΠΙΑΣ Sepia officinalis. Διδάσκων: Σ. Νταϊλιάνης ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΖΩΩΝ I ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΑΛΑΚΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΣΟΥΠΙΑΣ Sepia officinalis Διδάσκων: Σ. Νταϊλιάνης Βασίλειο: Animalia Υπερσυνομοταξία/Υπερφύλο: Λοφοτροχόζωα Συνομοταξία/Φύλο: Μαλάκια

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΟΝΤΑΡΙ. Η οικογένεια των λιονταριών. Λιοντάρια

ΛΙΟΝΤΑΡΙ. Η οικογένεια των λιονταριών. Λιοντάρια Μέγεθος Βάρος Τροφή Περιοχή Λιοντάρια ως 1,90 µέτρα µήκος ως 1,10 µέτρα ύψος µέχρι 250 κιλά τρώνε ζώα µεγάλα, όπως καµηλοπαρδάλεις, αντιλόπες, ζέβρες Αφρική και Ινδία ΛΙΟΝΤΑΡΙ Τα λιοντάρια είναι τα µεγαλύτερα

Διαβάστε περισσότερα

Πτυσσόμενη για εύκολη αποθήκευση και μεταφορά καθώς και γρήγορη συναρμολόγηση χωρίς την χρήση εργαλείων.

Πτυσσόμενη για εύκολη αποθήκευση και μεταφορά καθώς και γρήγορη συναρμολόγηση χωρίς την χρήση εργαλείων. BG-SENTINEL Trap Παγίδα κουνουπιών με μοναδικό σχεδιασμό και ελαφριά κατασκευή ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Πτυσσόμενη για εύκολη αποθήκευση και μεταφορά καθώς και γρήγορη συναρμολόγηση χωρίς την χρήση εργαλείων.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΛΕΟΠΤΕΡΑ. (κυριότερα τάξα)

ΚΟΛΕΟΠΤΕΡΑ. (κυριότερα τάξα) ΚΟΛΕΟΠΤΕΡΑ (κυριότερα τάξα) Αδηφάγα (τα πίσω ισχία αρθρώνονται σφιχτά στο μεταστέρνο και δεν μπορούν να κινηθούν, οι κεραίες είναι νηματοειδείς με 11 άρθρα): Rhysodidae, Cicindelidae, Carabidae, Gyrinidae,

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις εργαστηρίου

Σημειώσεις εργαστηρίου Σημειώσεις εργαστηρίου Ανατομή του χερσαίου γαστερόποδου Cantareus aspersus Δρ. Κατερίνα Βαρδινογιάννη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης Πανεπιστήμιο Κρήτης Ηράκλειο 2014 Ανατομή χερσαίου γαστερόποδου Cantareus

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ. SERESTO 1,25 g + 0,56 g, περιλαίμιο για σκύλους 8 kg ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ ΓΙΑ ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗ ΧΡΗΣΗ

ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ. SERESTO 1,25 g + 0,56 g, περιλαίμιο για σκύλους 8 kg ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ ΓΙΑ ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗ ΧΡΗΣΗ Τα στοιχεία του παρόντος Φ.Ο.Χ. αφορούν στα εγκεκριμένα από τον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων (Ε.Ο.Φ.) στην Ελλάδα. ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ SERESTO 1,25 g + 0,56 g, περιλαίμιο για σκύλους 8 kg ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014-2015 ΒΑΘ.:... ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΟΛΟΓΡ.:... ΥΠΟΓΡ.:... ΤΑΞΗ: Α ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 05-06-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ ΧΡΟΝΟΣ: 1 ΩΡΑ και 30 ΛΕΠΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ 2. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ 2. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ιωάννα Δ. Αναστασοπούλου Βασιλική Δρίτσα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ 2. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 26 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Μονάδες 25 Α1.

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό.

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Καστρίου 2013 Tι είναι τα ποτάμια; Τα ποτάμια είναι φυσικά ρεύματα νερού. Δημιουργούνται από το νερό των βροχών και των λιωμένων πάγων, που κατεβαίνει από πιο ψηλές περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7 ΦΥΣΙΚΟΙ ΕΧΘΡΟΙ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ

Κεφάλαιο 7 ΦΥΣΙΚΟΙ ΕΧΘΡΟΙ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ Κεφάλαιο 7 ΦΥΣΙΚΟΙ ΕΧΘΡΟΙ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ Το δυναµικό για υψηλούς ρυθµούς αναπαραγωγής στα έντοµα αντισταθµίζεται συνήθως από υψηλή θνησιµότητα. Υπάρχουν δύο ευρύτερες οµάδες παραγόντων θνησιµότητας, εκείνων

Διαβάστε περισσότερα

Η Λούλα η Καρδούλα. Ένα παραμύθι με ήρωες που ξεπηδούν μέσα από το ίδιο μας το σώμα. ΕλEνη ΤYμπα-ΨυρροποYλου ΚλεοπAτρα ΠαγιαβλH

Η Λούλα η Καρδούλα. Ένα παραμύθι με ήρωες που ξεπηδούν μέσα από το ίδιο μας το σώμα. ΕλEνη ΤYμπα-ΨυρροποYλου ΚλεοπAτρα ΠαγιαβλH Η Λούλα η Καρδούλα Ένα παραμύθι με ήρωες που ξεπηδούν μέσα από το ίδιο μας το σώμα ΕλEνη ΤYμπα-ΨυρροποYλου ΚλεοπAτρα ΠαγιαβλH EικονογρAφηση: ΓαβριHλ ΨαρρAς Προτείνεται από την Εταιρεία Μελέτης Καρδιαγγειακών

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης. 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3

Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης. 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3 Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3 Πώς προσαρμόζονται οι οργανισμοί στις αλλαγές του περιβάλλοντος (τροφή, κλίμα κ. ά.); Κληρονομώντας ευνοϊκά

Διαβάστε περισσότερα

Οι Κοριοί BIOΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Οι Κοριοί BIOΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ Έλεγχος των Κοριών Οι κοριοί αποτελούν πρόβλημα για πολλά ξενοδοχεία, ξενώνες, νοσοκομεία, στρατόπεδα, κατοικίες και διαμερίσματα. Η γνώση της βιολογίας και της συμπεριφοράς των κοριών συνδυαζόμενη με

Διαβάστε περισσότερα