ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΚΑΙ ΙΣΤΟΠΑΘΟΛΟΓΙΚΟΙ ΕΙΚΤΕΣ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΕΝ ΟΜΗΤΡΙΟΥ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΚΑΙ ΙΣΤΟΠΑΘΟΛΟΓΙΚΟΙ ΕΙΚΤΕΣ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΕΝ ΟΜΗΤΡΙΟΥ"

Transcript

1 ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΚΑΙ ΙΣΤΟΠΑΘΟΛΟΓΙΚΟΙ ΕΙΚΤΕΣ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΕΝ ΟΜΗΤΡΙΟΥ Νικολαΐδου Μαρία-Ευαγγελία Περίληψη Ο καρκίνος του ενδομητρίου είναι ο συχνότερος γυναικολογικός καρκίνος στον υτικό κόσμο και ο τέταρτος συχνότερος στις γυναίκες. Η συχνότητα της νόσου αλλά και η καλή πρόγνωση των περιπτώσεων που διαγιγνώσκονται σε αρχικά στάδια, επιβάλλει την ενδελεχή μελέτη της αιτιοπαθογένειας της νόσου μεταξύ άλλων και στο μοριακό επίπεδο, καθώς η προσοχή της επιστημονικής κοινότητας έχει πλέον στραφεί στην αναζήτηση εξατομικευμένων θεραπειών. Σκοπός του συγκεκριμένου ερευνητικού πρωτοκόλλου είναι η μέτρηση της αναλογίας μεταξύ κυτταρικού πολλαπλασιασμού και απόπτωσης των ενδομητρικών κυττάρων που λαμβάνονται από ασθενείς με καρκίνο του ενδομητρίου, ο συσχετισμός των δύο αυτών μηχανισμών με διαταραχές της έκφρασης των ορμονικών υποδοχέων και των ογκογονιδίων c-myc και c-erb-b2 στο ενδομήτριο και η σύνδεση των πληροφοριών αυτών με ιστοπαθολογικά χαρακτηριστικά καθώς και με κλινικές πληροφορίες που θα έχουν ληφθεί από το ιστορικό των ασθενών των οποίων οι ιστοί θα μελετηθούν. Η σχέση κυτταρικού πολλαπλασιασμού και απόπτωσης παίζει σημαντικό ρόλο στην ομαλή λειτουργία του ενδομητρίου, γι αυτό και η διαταραχή αυτής της σχέσης σχετίζεται με την καρκινογένεση. Σε ένα φυσιολογικό ενδομήτριο παρατηρούνται «κυκλικές» μεταβολές τόσο στον κυτταρικό πολλαπλασιασμό όσο και στην απόπτωση. Η εκτίμηση του κυτταρικού πολλαπλασιασμού πραγματοποιείται μέσω του προσδιορισμού του δείκτη Κi-67 με την μέθοδο της ανοσοϊστοχημείας και η απόπτωση προσδιορίζεται με την μέθοδο ΤUNEL. Τα τελευταία χρόνια η απόπτωση έχει μελετηθεί και συσχετισθεί με πολλές γυναικολογικές παθήσεις μεταξύ των οποίων η ενδομητρίωση, η αδενομύωση και ο καρκίνος του ενδομητρίου. Στον καρκίνο του ενδομητρίου, παρατηρείται διαταραχή του μηχανισμού της απόπτωσης και υπερ-έκφραση των αντι-αποπτωτικών γονιδίων και ιδιαίτερα του bcl-2, καθώς και μετάλλαξη του bax. Στον καρκίνο του ενδομητρίου παρατηρούνται επίσης μεταβολές στον βαθμό έκφρασης των οιστρογονικών και προγεστερονικών υποδοχέων. Από την έναρξη της εξαλλαγής των κυττάρων παρατηρείται ελάττωση του αριθμού υποδοχέων σε σχέση με τα φυσιολογικά κύτταρα, γεγονός που αποδεικνύει πως η εμφάνιση κακοήθειας έχει επίδραση και στην έκφραση των υποδοχέων. Το γονίδιο c-erb-b2 (HER-2 ή neu) είναι ογκογονίδιο οι διαταραχές του οποίου εμπλέκονται σε μεγάλο αριθμό κακοηθών νεοπλασμάτων, μεταξύ των οποίων και κακοήθειες του γυναικείου γεννητικού συστήματος. Το c-erb-b2 παρουσιάζει ενίσχυση και υπερέκφραση σε πολλές περιπτώσεις καρκίνου του ενδομητρίου και αυτές οι διαταραχές συνδέονται με κακή πρόγνωση και ελαττωμένη επιβίωση. Το γονίδιο c-myc είναι ογκογονίδιο ο ρόλος του οποίου δεν είναι ακόμη πλήρως αποσαφηνισμένος στην λειτουργία των κυττάρων. Το γονίδιο εμφανίζει αυξημένη έκφραση στις περιπτώσεις κακοήθειας σε σχέση με το φυσιολογικό ενδομήτριο. Λέξεις κλειδιά: Καρκίνος ενδομητρίου, κυτταρικός πολλαπλασιασμός, Ki-67, απόπτωση, ορμονικοί υποδοχείς, c-erb-b2, c-myc. Εισαγωγή Το ολοένα αυξανόμενο ενδιαφέρον και η προσπάθεια εξεύρεσης θεραπείας για τις διάφορες μορφές κακοηθειών έχει οδηγήσει τα τελευταία χρόνια στην στροφή της έρευνας προς την κυτταρική βιολογία και στην μελέτη των μοριακών μηχανισμών και της σχέσης τους με τον καρκίνο. Ο καρκίνος είναι πολυπαραγοντική νόσος και το γεγονός αυτό αποτελεί και μία σημαντική αιτία της δυσχέρειας αντιμετώπισης του. Η προσπάθεια διαλεύκανσης του και κατανόησης οδηγεί τελικά στο κύτταρο και στην διευκρίνιση nikolaidou.indd 338 4/12/2006 1:14:01 ìì

2 των λειτουργιών του και των διαδικασιών που αυτό ακολουθεί. Ο καρκίνος του ενδομητρίου είναι ο συχνότερος γυναικολογικός καρκίνος στον υτικό κόσμο και ο τέταρτος συχνότερος στις γυναίκες. 1,4 Η συχνότητα της νόσου αλλά και η καλή πρόγνωση των περιπτώσεων που διαγιγνώσκονται σε αρχικά στάδια, επιβάλλει την ενδελεχή μελέτη της αιτιοπαθογένειας της νόσου μεταξύ άλλων και στο μοριακό επίπεδο, καθώς η προσοχή της επιστημονικής κοινότητας έχει πλέον στραφεί στην αναζήτηση εξατομικευμένων θεραπειών. Σκοπός του συγκεκριμένου ερευνητικού πρωτοκόλλου είναι η μέτρηση της αναλογίας μεταξύ κυτταρικού πολλαπλασιασμού και απόπτωσης των ενδομητρικών κυττάρων που λαμβάνονται από ασθενείς με καρκίνο του ενδομητρίου, ο συσχετισμός των δύο αυτών μηχανισμών με διαταραχές της έκφρασης των ορμονικών υποδοχέων και με διαταραχές της έκφρασης των ογκογονιδίων c-myc και c-erb-b2 στο ενδομήτριο και η σύνδεση των πληροφοριών αυτών με ιστοπαθολογικά χαρακτηριστικά καθώς και με κλινικές πληροφορίες που θα έχουν ληφθεί από το ιστορικό των ασθενών των οποίων οι ιστοί θα μελατηθούν. Απόπτωση και κυτταρικός πολλαπλασιασμός στο ενδομήτριο Η απόπτωση και ο κυτταρικός πολλαπλασιασμός αποτελούν κυτταρικές λειτουργίες που συνδέονται άμεσα με την βιωσιμότητα και την σωστή λειτουργία των αντιστοίχων ιστών. Οι τυχόν διαταραχές τους αποτελούν πιθανά ένα κομβικό σημείο της καρκινογένεσης και για τον λόγο αυτό τα τελευταία χρόνια οι δύο αυτές κυτταρικές λειτουργίες αποτελούν αντικείμενο μελέτης όσον αφορά τον καρκίνο του ενδομητρίου. 4,6 Είναι γνωστό πως η ισορροπία μεταξύ κυτταρικού πολλαπλασιασμού και κυτταρικού θανάτου στο ενδομήτριο είναι ορμονοεξαρτώμενη. Το ενδομήτριο αποτελεί έναν δυναμικά μεταβαλλόμενο ιστό. Η διαδοχή και αλληλουχία του κυτταρικού πολλαπλασιασμού, της ανάπτυξης των κυττάρων και της απόπτωσης είναι ταχύτατη και εξαρτάται άμεσα από τις ορμόνες που επιδρούν στο ενδομήτριο και από τα επίπεδά τους στην συγκεκριμένη φάση του κύκλου. Ανάλογα με τις ορμονικές αλλαγές στην διάρκεια του κύκλου μεταβάλλεται τόσο ο ρυθμός του κυτταρικού πολλαπλασιασμού όσο και της απόπτωσης. 4,5,9,12 Ο κυτταρικός πολλαπλασιασμός αντιπροσωπεύει ουσιαστικά την κυτταρική διαίρεση και αποτελεί έναν δείκτη της λειτουργίας των υγιών κυττάρων ενός ιστού. Ο ρυθμός κυτταρικού πολλαπλασιασμού ποικίλει ανάλογα με τον ιστό, τις περιβαλλοντικές συνθήκες αλλά και τις «έκτακτες» ανάγκες του ιστού και καθορίζεται από τρεις παραμέτρους: τον ρυθμό της κυτταρικής διαίρεσης (ο χρόνος που απαιτείται για την πραγματοποίηση μίας κυτταρικής διαίρεσης), το κλάσμα των κυττάρων του κυτταρικού πληθυσμού που πραγματοποιεί κυτταρική διαίρεση (κλάσμα ανάπτυξης) και τον ρυθμό κυτταρικής απώλειας του πληθυσμού. Ο ρυθμός της κυτταρικής διαίρεσης είναι μία καλά οργανωμένη διαδικασία η οποία συνδέεται με την κυτταρική ανάπτυξη, την διαφοροποίηση και με την αναδόμηση του ιστού. Τα κύτταρα φυσιολογικά δεν υφίστανται διαίρεση μέχρι να λάβουν κάποιο μήνυμα το οποίο να τα οδηγήσει στην «ενεργή» φάση του κυτταρικού κύκλου. Τα μηνύματα αυτά ονομάζονται αυξητικοί παράγοντες, κυτοκίνες ή μιτογόνα. Εκτός αυτών των παραγόντων, ο κυτταρικός πολλαπλασιασμός εξαρτάται επίσης από τους υποδοχείς της κυτταρικής μεμβράνης, τα ενδοκυττάρια μόρια μετάδοσης του μιτογόνου μηνύματος καθώς και από τους μεταγραφικούς παράγοντες του πυρήνα (Εικόνα 1). Η εκτίμηση του κυτταρικού πολλαπλασιασμού πραγματοποιείται μέσω του προσδιορισμού του δείκτη Κi-67 με την μέθοδο της ανοσοϊστοχημείας. 5, 10, 11 Ο δείκτης Κi-67 μας δίνει μία εκτίμηση της σύνθεσης του DNA μέσα στον πυρήνα του κυττάρου. Το Κi-67 είναι πυρηνική πρωτείνη η οποία συνδέεται με το DNA. Εκφράζεται σε κύτταρα που αναπαράγονται, σε όλες τις φάσεις του κυτταρικού κύκλου εκτός της φάσης Go και στις φάσεις επιδιόρθωσης του DNA. Ο δείκτης Κi-67 αποτελεί τον αριθμό των θετικών κυττάρων στο Κι-67 στον συνολικό αριθμό των εξεταζομένων κυττάρων ( κύτταρα).το ποσοστό το οποίο θεωρούμε «θετικό» δεν είναι θεσπισμένο. Τα περισσότερα εργαστήρια χρησιμοποιούν το 20%. Προκειμένου να διατηρήσει την ομοιοστασία του και την λειτουργικότητά του, ο κάθε ιστός ελέγχει συνέχεια τις παραμέτρους του κυτταρικού πολλαπλασιασμού. Φυσιολογικά ερεθίσματα τροποποιούν τους παράγοντες αυτούς προκειμένου το όργανο να εξυπηρετήσει τις ανάγκες του οργανισμού και να ανταποκριθεί στα ερεθίσματα. Τα ερεθίσματα αυτά οδηγούν σε αύξηση του κυτταρικού πολλαπλασιασμού, η οποία όμως στο φυσιολογικό κύτταρο σταματά όταν το ερέθισμα εκλείψει. Αντίθετα, το καρκινικό κύτταρο συνεχίζει τον πολλαπλασιασμό του ακόμη και μετά την απομάκρυνση του ερεθίσματος και εδώ συναντούμε μία από τις πολλές διαφοροποιήσεις της λειτουργίας των καρκινικών κυττάρων. Ο πολλαπλασιασμός πάντως των καρκινικών κυττάρων δεν είναι κατ ανάγκη ταχύτερος των φυσιολογικών, ούτε και διαφέρουν οι μηχανισμοί τους. Η μέτρηση του δείκτη Κi-67 αποτελεί τον κοινότερο τρόπο εκτίμησης κυτταρικού πολλαπλασιασμού σε νεοπλασματικούς ιστούς και τα τελευταία χρόνια έχει συσχετισθεί με τον βαθμό διαφοροποίησης των νεοπλασμάτων. 12,15 Η απόπτωση, ο προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος, αποτελεί μία θεμελιώδη φυσιολογική διαδικασία, υπεύθυνη για την διατήρηση της ομοιόστασης των πολυκύτταρων οργανισμών και την απομάκρυνση «γηρασμένων» και ελαττωματικών κυττάρων. Περιγράφηκε για πρώτη φορά στο ενδομήτριο από τους Hopwood και Levison το Ο προσδιορισμός της γίνεται με την μέθοδο ΤUNEL. 4 Τα τελευταία χρόνια έχει μελετηθεί και συσχετισθεί με πολλές nikolaidou.indd 339

3 ΑΥΞΗΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΥΠΟ ΟΧΕΑΣ ΕΝ ΟΚΥΤΤΑΡΙΑ ΜΟΡΙΑ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΓΡΑΦΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΠ ΟΠ ΠΕ ΜΕ ΟΕ ΕΡ Εικόνα 1. Παράγοντες του κυτταρικού πολλαπλασιασμού και η μεταξύ τους σύνδεση (Ιστοσελίδα Cancer Research Center) Εικόνα 2. ιακύμανση της απόπτωσης στο ενδομήτριο κατά την διάρκεια του κύκλου. ΠΠ = πρώιμη παραγωγική ( ημέρες 3 9), ΟΠ = όψιμη παραγωγική φάση (10 14), ΠΕ = πρώιμη εκκριτική (15 19), ΜΕ = μέση εκκριτική (20 26), ΟΕ = όψιμη εκκριτική (27 29), ΕΡ = έμμηνος ρύση (1 5) Ο κάθετος άξονας αντιπροσωπεύει το επί τοις % ποσοστό των κυττάρων που αποπίπτουν. (Ιστοσελίδα Regulation of apoptosis in female reproductive system, University of Oulu) γυναικολογικές παθήσεις μεταξύ των οποίων η ενδομητρίωση, η αδενομύωση και ο καρκίνος του ενδομητρίου. 2 Η απόπτωση, σε αντιδιαστολή με τη νέκρωση, δεν σχετίζεται με φλεγμονή και εμφανίζεται μεμονωμένα στα κύτταρα. Χαρακτηρίζεται από κατακερματισμό του DNA, δημιουργία αποπτωτικών σωματίων, κυτταρική συρρίκνωση και φαγοκυττάρωση και ρυθμίζεται από πολλά γονίδια η έκφραση των οποίων καθορίζεται από πρωτείνες όπως κυτοκίνες, ιντερλευκίνες και ορμόνες. Υπό την επίδραση των στεροειδών ορμονών της ωοθήκης, το ενδομήτριο και οι αδένες του υφίστανται ανατομικές και λειτουργικές αλλαγές. Οι μεταβολές αυτές εξυπηρετούν ουσιαστικά την δημιουργία ενός κατάλληλου υποστρώματος για το τυχόν γονιμοποιημένο ωάριο και την δημιουργία καταλλήλων συνθηκών για την εμφύτευση και ανάπτυξή του. Εφόσον δεν επιτευχθεί κύηση, το ενδομήτριο αποπίπτει προοδευτικά. Η απόπτωση αυτή εκδηλώνεται με την μορφή αιμόρροιας και αποτελεί την έμμηνο ρύση. Με άλλα λόγια, η απόπτωση σχετίζεται με την αποδόμηση του ενδομητρίου και την απόρριψη ιστού ο οποίος είναι πλέον περιττός. Οι τυχόν διαταραχές της αποτελούν ένα βήμα προς την καρκινική εξαλλαγή του ενδομητρικού κυττάρου. 6,9 Η απόπτωση ρυθμίζεται από γονίδια τα οποία ασκούν δράση είτε αντι-αποπτωτική, είτε αποπτωτική στο κύτταρο. Τέτοια γονίδια είναι το bcl-2, το bag (αντιαποπτωτικά), το bax, το bim, το p-53 (αποπτωτική δράση)κ.α. 1,2,4 Η σχέση κυτταρικού πολλαπλασιασμού και απόπτωσης παίζει σημαντικό ρόλο στην ομαλή λειτουργία του ενδομητρίου, γι αυτό και η διαταραχή τους σχετίζεται με την καρκινογένεση. Σε ένα φυσιολογικό ενδομήτριο παρατηρούνται «κυκλικές» μεταβολές τόσο στον κυτταρικό πολλαπλασιασμό όσο και στην απόπτωση. Στην διάρκεια της παραγωγικής φάσης παρουσιάζεται ελάττωση της απόπτωσης και αύξηση των θετικών στο Κi-67 κυττάρων ενώ από την αρχή της εκκριτικής φάσης μέχρι και την εμμηνορρυσία η αποπτωτική δραστηριότητα αυξάνει (Εικόνα 2). 10,11 Τα θετικά στον δείκτη Κi-67 κύτταρα του ενδομητρίου, ο αριθμός δηλαδή των κυττάρων που πολλαπλασιάζονται, ελαττώνεται στο τέλος της εκκριτικής φάσης για να αυξηθεί πάλι προεμμηνορυσιακά. 12 Επίσης έχει παρατηρηθεί πως η παρουσία προγεστερόνης ελαττώνει τον Κi-67 ενώ η οιστραδιόλη τον αυξάνει κατά δύο φορές σε σχέση με τα κύτταρα που δεν βρίσκονται σε οιστρογονικό περιβάλλον. 10, 11 Η χορήγηση ταμοξιφένης έχει ως αποτέλεσμα την ενεργοποίηση του κυτταρικού πολλαπλασιασμού και την αυξημένη έκφραση του Κι-67. Αντίθετα, η ραλοξιφένη δεν έχει τέτοια επίδραση στο ενδομήτριο. 14 Στον καρκίνο του ενδομητρίου, παρατηρείται διαταραχή του μηχανισμού της απόπτωσης και υπερ-έκφραση των αντι-αποπτωτικών γονιδίων και ιδιαίτερα του bcl-2, καθώς και μετάλλαξη του bax. 3,10 Οι διαταραχές της έκφρασης του bcl-2 και άρα και της απόπτωσης έχουν συσχετισθεί με τον βαθμό διαφοροποίησης και το στάδιο της νόσου και με την επιβίωση των ασθενών και την ανταπόκρισή τους στις θεραπείες. Επίσης συσχέτιση με τον βαθμό διαφοροποίησης των νεοπλασμάτων του ενδομητρίου γίνεται με τον δείκτη Κi-67. 5,6,15 Όσο καλύτερης διαφοροποίησης είναι το νεόπλασμα τόσο ελαττωμένος είναι ο δείκτης, ενώ παρουσιάζεται αυξημένος στα τύπου ΙΙ νεοπλάσματα σε σχέση με τα τύπου Ι. 7 Αύξηση του δείκτη εμφανίζεται επίσης σε περιοχές του όγκου που παρουσιάζουν αυξημένη συχνότητα οιστρογονικών υποδοχέων nikolaidou.indd 340

4 Καρκίνος του ενδομητρίου και ορμονικοί υποδοχείς Η ανίχνευση των υποδοχέων οιστραδιόλης και προγεστερόνης στους νεοπλασματικούς ιστούς θα γίνει με την μέθοδο της ανοσοϊστοχημείας. Η ύπαρξη των υποδοχέων είναι απαραίτητη για την δράση των αντιστοίχων ορμονών στο κύτταρο. Ο κυτταρικός πολλαπλασιασμός στο ενδομήτριο είναι αποτέλεσμα της αυξημένης συγκέντρωσης οιστραδιόλης και της υψηλής έκφρασης οιστρογονικών υποδοχέων στην κυτταρική μεμβράνη. Η έκφραση των υποδοχέων στο ενδομήτριο εμφανίζει μία κυκλική διακύμανση, ο αριθμός τους ελαττώνεται από την παραγωγική προς την εκκριτική φάση. 9 Από την έναρξη της εξαλλαγής των κυττάρων παρατηρείται ελάττωση του αριθμού των οιστρογονικών και των προγεστερονικών υποδοχέων σε σχέση με τα φυσιολογικά κύτταρα, γεγονός που αποδεικνύει πως η εμφάνιση κακοήθειας έχει επίδραση και στην έκφραση των υποδοχέων. 10,22 Συχνή είναι και η ετερογένεια της συχνότητας των υποδοχέων μεταξύ των διαφόρων περιοχών στους καρκινικούς ιστούς, ο αριθμός δηλαδή των υποδοχέων σε κάποιο σημείο του νεοπλάσματος διαφέρει με τον αριθμό σε άλλο σημείο του ιδίου νεοπλάσματος. 23 Σε έρευνες έχει παρατηρηθεί πως σε περιοχές με αυξημένη συχνότητα οιστρογονικών υποδοχέων υπάρχει και αυξημένος δείκτης Κi-67, 10 αυξημένος δηλαδή κυτταρικός πολλαπλασιασμός, ενώ η απώλεια των προγεστερονικών υποδοχέων συνδέεται με προχωρημένο στάδιο νόσου. 8 Όσο χαμηλότερης διαφοροποίησης είναι το νεόπλασμα, τόσο ελαττωμένη εμφανίζεται και η έκφραση των υποδοχέων. 22 Τα γονίδια c-erb-b2 και c-myc και η σχέση τους με τον καρκίνο του ενδομητρίου Ο αριθμός των εμπλεκομένων στην καρκινογένεση γονιδίων είναι πολύ μεγάλος και επεκτείνεται καθημερινά. Κάποια από αυτά έχουν πλέον μπει στην καθημερινή ιατρική πράξη ενώ για κάποια άλλα χρειάζονται ακόμα μελέτες που να αποσαφηνίζουν την λειτουργία τους. Ένα από τα πλέον μελετημένα γονίδια είναι το c-erb-b2 του οποίου η δράση είναι γνωστή και ιδιαίτερα μελετημένη στον καρκίνο του μαστού. Αντίθετα, το γονίδιο c-myc, αν και η διαταραγμένη λειτουργία του συμμετέχει σε μεγάλο ποσοστό κακοηθειών, 17 ανήκει σε εκείνα των οποίων η δράση δεν έχει πλήρως διαπιστωθεί. Και τα δύο παραπάνω γονίδια φαίνεται πως παίζουν σημαντικό ρόλο στον καρκίνο του ενδομητρίου και οι διαταραχές των βιοχημικών τους μονοπατιών καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό την καρκινική εξαλλαγή και την πορεία της νόσου. Το γονίδιο c-erb-b2 (HER-2 ή neu) είναι ογκογονίδιο που βρίσκεται στο μακρύ σκέλος του χρωμοσώματος 17. Φυσιολογικά παίζει ρόλο στην ανάπτυξη και διαφοροποίηση πολλών ιστών και οργάνων του ανθρωπίνου οργανισμού. (Μαζικός αδένας, ανάπτυξη, διαφοροποίηση, απόπτωση. Καρδιά, ανάπτυξη και λειτουργία. Νευρικό σύστημα, μυελίνωση νευρικών ινών από κύτταρα Schwann και διαφοροποίηση των ολιγοδενδροκυττάρων. Μυικό σύστημα, διατήρηση μυικής ατράκτου). Το ογκογονίδιο κωδικοποιεί μία διαμεμβρανική πρωτεϊνη που ανήκει στην οικογένεια των υποδοχέων αυξητικών παραγόντων και είναι κινάση της τυροσίνης. Η σύνδεση του υποδοχέα με κάποιον αυξητικό παράγοντα και η επακόλουθη ενεργοποίησή του έχει αποτέλεσμα την δραστηριοποίηση πολυάριθμων βιοχημικών μονοπατιών του κυττάρου που σχετίζονται με την κυτταρική διαίρεση, τον κυτταρικό πολλαπλασιασμό, τον μετασχηματισμό και την διαφοροποίηση του κυττάρου. Η πρωτείνη αυτή εκφράζεται σε πολλούς ιστούς και όργανα μεταξύ των οποίων το ενδομήτριο, η ωοθήκη, το πάγκρεας, ο προστάτης, κ.α. Χαρακτηριστική είναι η χαμηλή έκφρασή της στα μονοπύρηνα κύτταρα του μυελού των οστών (μάλλον λόγω διαφοροποίησης) και η υψηλότερη που εμφανίζεται στα κύτταρα του αίματος του ομφαλίου λώρου (πολυδύναμα κύτταρα). 21 Το c-erb-b2 εμπλέκεται σε μεγάλο αριθμό κακοηθών νεοπλασμάτων, όπως του μαστού, του προστάτη, του γυναικείου γεννητικού συστήματος, του πεπτικού, του πνεύμονα και του παγκρέατος, καθώς και αιματολογικές κακοήθειες. Η παραμικρή μεταβολή στην ρύθμιση των βιοχημικών οδών που εμπλέκεται το c-erb-b2 προκαλεί σημαντικές μεταβολές που μπορεί να οδηγήσουν στην καρκινογένεση. Συχνότερα στις περιπτώσεις καρκίνου εμφανίζεται μετάλλαξη που αλλάζει την στερεοδομή του υποδοχέα και τον καθιστά ενεργό ακόμη και χωρίς ερέθισμα ή ενίσχυση, αύξηση δηλαδή του αριθμού των αντιγράφων του γονιδίου στο κύτταρο, η οποία οδηγεί σε υπερέκφραση της πρωτείνης (Εικόνα 3). 24 Η εκτενής μελέτη του γονιδίου στον καρκίνο του μαστού μας έχει δώσει πολλές πληροφορίες για την δράση του στην καρκινογένεση. Στον μαστό συνδέεται με επιθετικούς όγκους και μικρότερη επιβίωση και υποτροπές. Οι ασθενείς αυτές παρουσιάζουν φτωχή ανταπόκριση στην χημειοθεραπεία και στην ταμοξιφένη. Η δημιουργία της τραστουζουμάμπης (Herceptin) αποτελεί το πρώτο βήμα στην γονιδιακή θεραπεία. Πρόκειται για μονοκλωνικό αντίσωμα που χρησιμοποιείται στον θετικό στο HER2 καρκίνο μαστού, κυρίως στα προχωρημένα στάδια. Συνδέεται με τον υποδοχέα και αναστέλλει τον περαιτέρω πολλαπλασιασμό του κυττάρου. 21 Το γονίδιο c-myc ανήκει στην οικογένεια γονιδίων Myc, η οποία περιλαμβάνει επίσης τα L-Myc και N-Myc. Είναι ογκογονίδιο που βρίσκεται στο χρωμόσωμα 8 και συνδέεται με τον μεταβολισμό, την κυτταρική ανάπτυξη και την απόπτωση. Η πρωτείνη που κωδικοποιεί είναι μία πυρηνική φωσφο-πρωτείνη που αποτελεί ουσιαστικά μεταγραφικό παράγοντα ο οποίος ρυθμίζει και τροποποιεί την έκφραση γονιδίων, η οποία συνδέεται με το DNA. Την έκφρασή της επάγουν αυξητικοί παράγοντες. Χαρακτηριστικό της είναι πως αποδομείται μετά την επαγωγή των γονιδίων nikolaidou.indd 341

5 Εικόνα 3: ράση του c-erb-b2 (HER-2) και ο υποδοχέας που κωδικοποιεί σε φυσιολογικό κύτταρο και σε περίπτωση ενίσχυσης/υπερέκφρασης. (Ιστοσελίδα Εικόνα 4: Το c-myc, ανάλογα με τα ερεθίσματα του περιβάλλοντος και την δράση άλλων γονιδίων, μπορεί να οδηγήσει το κύτταρο σε κυτταρική διαίρεση είτε σε απόπτωση. (Ιστοσελίδα Ο ρόλος του c-myc στην λειτουργία των κυττάρων δεν είναι ακόμη πλήρως αποσαφηνισμένος. Η παρουσία της πρωτεϊνης του σε φυσιολογικούς ταχέως αναπτυσσόμενους ιστούς υποδεικνύει σημαντικό ρόλο του γονιδίου στον κυτταρικό πολλαπλασιασμό αλλά και στην απόπτωση. Αντίθετα, η έκφρασή του ελαττώνεται στα στάδια της τελικής διαφοροποίησης. Η λειτουργίες του γονιδίου είναι ποικίλες, ανάλογες με τα ερεθίσματα που λαμβάνει το κύτταρο. (Εικόνα 4). Η πρωτείνη του c-myc περιλαμβάνει περιοχές που ρυθμίζουν την λειτουργία της και την δράση της (αυτοκαταστολή, ενεργοποίηση μεταγραφής). 17 Yπερέκφραση ή ενίσχυση του γονιδίου ανευρίσκεται στις περισσότερες κακοήθειες, όπως στον μαστό, ωοθήκη, έντερο, προστάτης κ.λπ. Η οικογένεια myc βρίσκεται ενεργοποιημένη στο 70% των ανθρωπίνων κακοηθειών. Η παρουσία του σχετίζεται με κακή πρόγνωση και μετάσταση της νόσου και παίζει σημαντικό ρόλο στη νέο-αγγείωση του όγκου. Το γονίδιο ενεργοποιείται στον καρκίνο μέσω διαφόρων μηχανισμών, όπως μετάθεση, ενίσχυση, υπερέκφραση ή μετάλλαξη. 24 Λίγες μελέτες έχουν γίνει σε σχέση με τον καρκίνο του ενδομητρίου και τα παραπάνω γονίδια. Το c-erb-b2 παρουσιάζει ενίσχυση και υπερέκφραση σε πολλές περιπτώσεις καρκίνου του ενδομητρίου και συνδέεται με αυξημένο δείκτη Κi Στα καλής και μέτριας διαφοροποίησης καρκινώματα η έκφρασή του είναι ελαττωμένη ενώ στα χαμηλής διαφοροποίησης μέτρια. Αυξημένη έκφραση σχετίζεται με προχωρημένο στάδιο της νόσου καθώς και με διήθηση αγγείων και λεμφαγγειακή διασπορά. Η υπερέκφραση συνδέεται με κακή πρόγνωση και ελαττωμένη επιβίωση. 20,18 Ακόμη λιγότερα είναι γνωστά όσον αφορά το c-myc και την δράση του στο ενδομήτριο. Το γονίδιο εμφανίζει nikolaidou.indd 342

6 αυξημένη έκφραση στις περιπτώσεις κακοήθειας σε σχέση με το φυσιολογικό ενδομήτριο. 16 Η θέση της πρωτείνης του μέσα στο κύτταρο φαίνεται να σχετίζεται με τον βαθμό διαφοροποίησης στον καρκίνο του ενδομητρίου: Στα χαμηλής διαφοροποίησης καρκινώματα του ενδομητρίου εντοπίζεται στον πυρήνα ενώ στα καλής διαφοροποίησης στο κυτταρόπλασμα. Επίσης, ασθενείς που εμφανίζουν ενίσχυση του C-myc παρουσιάζουν περισσότερο επιθετικούς όγκους με χειρότερη διαφοροποίηση και δυσμενέστερη πρόγνωση. 24 Η διευκρίνιση και αποσαφήνιση των μηχανισμών της απόπτωσης και του κυτταρικού πολλαπλασιασμού και η συσχέτισή τους με τις διαταραχές έκφρασης των παραπάνω γονιδίων στον καρκίνο του ενδομητρίου μπορεί να αποτελέσει σημαντικό στοιχείο στην εξερεύνηση της καρκινογένεσης του ενδομητρίου. Η διερεύνηση και αποκάλυψη των μοριακών μηχανισμών του κυττάρου αποτελεί το πρώτο βήμα στην ανεύρεση νέων δεικτών της νόσου αλλά και στην δημιουργία νέων φαρμάκων και παραγόντων ανοσοθεραπείας. Η σύνδεση των μηχανισμών αυτών με τα ιστοπαθολογικά χαρακτηριστικά των νεοπλασμάτων και με το ιστορικό των ασθενών ίσως να αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο για την εκτίμηση της ακριβέστερης πρόγνωσης και για την επιλογή εξατομικευμένων για κάθε ασθενή θεραπευτικών επιλογών, αναλόγων με το γονιδίωμα κάθε ασθενή και την έκφρασή του. Summary Endometrial cancer is the most frequent genital malignancy in women in Western societies and the 4 th most frequent in women in general. The frequency of the disease as well as the good prognosis of the early diagnosed cases impose constant study of the aitiopathology in a molecular base. The aim of the specific research protocol is the measurement of the ratio of cell proliferation and apoptosis in endometrial tumors, the relation between these processes and with hormone receptors expression alterations, as well as alterations in the expression of the oncogenes c-myc and c-erb-b2 in endometrium and the correlation of these information with histopathological characteristics and the patients history. The relation of cell proliferation and apoptosis is important for the normal endometrial function and any disorder of this relation might be related to carcinogenesis. In normal endometrium cyclic modifications occur in proliferation and apoptosis. The assessment of cell proliferation is accomplished by the determination of Ki-67 index, using immunohistochemistry, while apoptosis is identified by TUNEL. Recently, apoptosis has been studied and related to a great number of gynecological diseases, including endometriosis, adenomyosis and endometrial malignancies. In endometrial cancer alterations in apoptosis have been observed and over-expression of anti-apoptotic genes, specifically bcl-2, as well as mutation of bax. There are also variations in the hormone receptors expression, which seems to start by the initiation of the malignant transformation. The alterations of the oncogene c-erb-b2 (HER-2 or neu) expression implicate with a lot of malignancies, including malignancies of the female genital tract. In many cases of endometrial carcinoma there is amplification and/or over-expression of c-erb-b2, conversion which is related with poor prognosis and reduced survival. The role of the oncogene c-myc is not clarified regarding the cell function. In endometrial tumours there is over-expression of c-myc. Keywords: Endometrial cancer, cell proliferation, Ki-67, apoptosis, hormone receptors, c-erb-b2, c-myc. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Jones R., Searle R., Stewart J., Turner S., Bulmer J. Apoptosis, bcl-2 Expression, and Proliferative Activity in Human Endometrial Stroma and Endometrial Granulated Lymphocytes. Biol. of Reprod. 1998; 58: Jones R., Searle R., Stewart J., Bulmer J. Apoptosis and bcl-2 expression in normal human endometrium, endometriosis and adenomyosis. Hum. Reprod. 1998; 13: Busmanis I., Ho T., Tan S., Khoo K. p53 and bcl-2 Expression in Invasive and Pre-invasive Uterine Papillary Serous Carcinoma and Atrophic Endometrium. Ann. Acad. Med Singapore. 2005; 34: Li A., Felix J., Hao J., Minoo P., Jain J. Menstrual-like breakdown and apoptosis in human endometrial explants. Hum. Reprod. 2005; 20: Sivridis E., Giatromanolaki A. Proliferative activity in postmenopausal endometrium: the lurking potential for giving rise to an endometrial adenocarcinoma. J.of Clin.Path. 2004; 57: Dahmount M., Backstrom T., Boman K., Cajanger S. Apoptosis, proliferation and hormone receptor in endometrial carcinoma: Results depending on methods of analysis. Int. J.of Onc. 2003; 22: Veral A., Zekioglu O., Nart D., Ciris M., Ozdemir N. Erhan Y. p53, c-erb-b2, Ki-67, estrogen and progesterone receptor expression and histological parameters in types I and II endometrial carcinomas. Ann.of Saudi Med. 2002; 22: Henecamp E., Gielen S., Koopman E., Kuhne L., de Ruiter P., Ajwani S., Brinkmann A., Grootegoed A., Burger C., Huikeshoven F., Blok L. Consequences of Loss of Progesterone Receptor Expression in Development of Invasive Endometrial Cancer. Clin.Cancer Resear. 2003; 9: Bozdogan O., Atasoy P., Erekul S., Bosdogan N., Bayram M. Apoptosis-related proteins and steroid hormone receptors in normal, hyperplastic and neoplastic endometrium. Int.J. Gynecol. Pathol. 2002; 4: nikolaidou.indd 343

7 10. Mitselou A., Ioachim E., Kitsou E., Vougiouklalis T., Zagorianakou N., Makrydimas G., Stefanaki S., Agnantis NJ. Immunihistochemical study of apoptosis-related Bcl-2 protein and its correlation with proliferation indices (Ki67, PCNA), tumor suppressor genes (p53, prb), the oncogene c-erb-b2, sex hormone receptors and other clinicopathological features, in normal, hyperplastic and neoplastic endometrium. In Vivo, 2003; 17(5): Mertens H., Heineman M., Evers J. The expression of apoptosis-related proteins Bcl-2 and Ki67 in endometrium of ovulatory menstrual cycles. Gynecol.Obst.Inv. 2002; 53(4): Coates P., Hales S., Hall P. The association between cell proliferation and apoptosis: studies using the cycle-associated proteins Ki67 and DNA polymeras alpha. J. Pathol. 1996; 178(1): Lax S., Pizer E., Ronnet B., Kurman R. Clear cell carcinoma of the endometrium is characterized by a distinctive profile of p53, Ki-67, estrogen and progesterone receptor expression. Hum.Pathol. 1998; 29(6): Koda M., Jarzabek K., Haczynski J., Knapp P., Sulkowski S., Wolczynski S. Differential effects of raloxifene and tamoxifene on the expression of estrogen receptors and antigen Ki-67 in human endometrial adenocarcinoma cell line. Oncol.Rep. 2004; 12(3): Kallakury B., Ambros R., Hayner-Buchan A., Sheehan C., Malfetano J., Ross J. Cell proliferation-associated proteins in endometrial carcinomas, including papillary serous and endometrioid sybtypes. Int.J.Gynecol.Pathol. 1998;17(4): Bircan S., Ensari A., Ozturk S., Erdogan N., Dundar I., Ortac F. Immunohistochemical Analysis of c-myc, c-jun and Estrogen Receptor in Normal, Hypeplastic and Neoplastic Endometrium. Path.Onc.Res. 2005; 11(1): Dang C. c-myc Target Genes Involved in Cell Growth, Apoptosis and Metabolism. Moll.and Cell.Biol. 1999;19(1): Suzuki C., Matsumoto T., Sonoue H., Arakawa A., Furugen Y., Kinoshita K. Prognostic significance of the infiltrative pattern invasion in endometrioid adenocarcinoma of the endometrium. Pathol.Int. 2003; 53(8): Rasty G., Murray R., Lu L., Kubilis P., Benrubi G., Masood S. Expression of HER2/neu in normal, hyperplastic and malignant endometrium. Ann.Clin.Lab.Sci. 1998;28(3): Cirisano F., Karlan B. The role of the HER2/neu oncogene in gynecological cancers. J.Soc.Gynecol.Inv. 1996; 3(3): Paik S. Clinical significance of erbb-2 (HER2/neu) protein. Cancer Inv. 1992; 10(6): Milonas I., jeschke U., Snabani N., Kuhn C., Kriegel S., Kupka M., Friese K. Normal and malignant human endometrium express immunohistochemically estrogen receptor alpha (ER-alpha), estrogen receptor beta (ER-beta) and progesterone receptor (PR). Anticancer Res. 2005;25(3A): Ferrandina G., Ranelleti F., Gallota V., Martinelli E., Zannoti G., Gessi M., Scambia G. Expression of cycloxygenase-2 (COX-2), receptors for estrogen (ER), and progesterone (PR), p53, ki67, and neu protein in endometrial cancer. Gyn.Onc. 2005;98(3): Bizari L., Silva A., Tajara E. Gene amplification in carcinogenesis. Gen.and Mol. Biol. 2006; 29:1-7. Ιατρός, Υπ. ιδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών Αλληλογραφία: Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο «Αττικόν», Γ Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Ρίμινι 1, Χαϊδάρι, Τηλ.: , attikonhospital.gr nikolaidou.indd 344

Μελέτη της έκφρασης του ογκοκατασταλτικού γονιδίου Cyld στον καρκίνο του μαστού

Μελέτη της έκφρασης του ογκοκατασταλτικού γονιδίου Cyld στον καρκίνο του μαστού Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Βιολογίας Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Κατεύθυνση: Εφαρμοσμένη γενετική και βιοτεχνολογία ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Μελέτη της έκφρασης του ογκοκατασταλτικού γονιδίου

Διαβάστε περισσότερα

Ογκογονίδια και ογκοκατασταλτικά γονίδια

Ογκογονίδια και ογκοκατασταλτικά γονίδια , Φυσικός MSc 1 Ογκογονίδια και ογκοκατασταλτικά γονίδια O καρκίνος είναι μια νόσος προκαλούμενη από ογκογονίδια, από ογκοκατασταλτικά γονίδια και από γονίδια micrοrna. Οι αλλαγές αυτές είναι συνήθως γεγονότα

Διαβάστε περισσότερα

Η Κυτταρογενετική στις αιματολογικές κακοήθειες

Η Κυτταρογενετική στις αιματολογικές κακοήθειες Εργαστήριο Υγειοφυσικής & Περιβαλλοντικής Υγείας, ΙΠΤ-Α, Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. «Δημόκριτος» Η Κυτταρογενετική στις αιματολογικές κακοήθειες Μανωλά Καλλιόπη, Ph.D Ερευνήτρια Γ Κυτταρογενετική Κλάδος της Γενετικής

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του 1 Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του μαστού. Ο καρκίνος του μαστού είναι με μεγάλη διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ: ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: ΤΣΕΖΟΥ ΑΣΠΑΣΙΑ ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Βασίλης, PhD Λάρισα, 2012 ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Αποτελεί την πιο κοινή μορφή

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΤΕΡΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΤΗΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΠΑΣ ΣΤΗΝ ΟΓΚΟΛΟΠΑ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΤΕΡΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΤΗΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΠΑΣ ΣΤΗΝ ΟΓΚΟΛΟΠΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΤΕΡΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΤΗΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΠΑΣ ΣΤΗΝ ΟΓΚΟΛΟΠΑ A.A. Σπαντίδοο 1 2, Μ. Χατζηπαναγιώτου 1 2, Β. Ζουμπουρλής 1 2 1. Ινστιτούτο Βιολογικών Ερευνών και Βιοτεχνολογίας, Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών,

Διαβάστε περισσότερα

Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα

Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα Δημοσθένης Σκάρλος Παθολόγος-ογκολόγος, αμ. Εηικ. Καθηγητής Παν/μίου Αθηνών, Διευθυντής β' ογκολογικής κλινικής Νοσοκομείου Ερρίκος Ντυνάν θεραπεία του καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015. Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία. Δ Ροντογιάννη

TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015. Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία. Δ Ροντογιάννη TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015 Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία Δ Ροντογιάννη Νευροενδοκρινή νεοπλάσματα Ταξινόμηση Βιολογικοί δείκτες Μοριακή Παθολογία Νευροενδοκρινή νεοπλάσματα Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

HPV και Καρκίνος του Λάρυγγα

HPV και Καρκίνος του Λάρυγγα Δρ Βασίλειος Νικολαΐδης Επικ. Καθηγητής Α.Π.Θ. Β Πανεπιστηµιακή ΩΡΛ κλινική Γ.Ν. Παπαγεωργίου ü HPV Καρκίνος του Οροφάρυγγα Αίτιο Πρόγνωση Ανταπόκριση στη θεραπεία ü HPV?????? Άλλοι Καρκίνοι Κεφαλής και

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΒΛΑΣΤΩΜΑΤΟΣ (ΟΓΚΟΥ ΤΟΥ WILMS) Σπυριδάκης Ιωάννης 2, Καζάκης Ι 2, Δογραματζής Κωνσταντίνος 1, Κοσμάς Νικόλαος 1,

ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΒΛΑΣΤΩΜΑΤΟΣ (ΟΓΚΟΥ ΤΟΥ WILMS) Σπυριδάκης Ιωάννης 2, Καζάκης Ι 2, Δογραματζής Κωνσταντίνος 1, Κοσμάς Νικόλαος 1, 1 Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Στρατιωτική Σχολή Αξιωματικών Σωμάτων, 2Β Πανεπιστημιακή Κλινική Χειρουργικής Παίδων ΑΠΘ, Γ.Ν Παπαγεωργίου (Διευθυντής: Καθηγητής Αντώνιος Φιλιππόπουλος) Εισαγωγή Ο όγκος του Wilms

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Θέµα 1 ο 1. Τα άτοµα που είναι ετερόζυγα για τη β-θαλασσαιµία: α. Εµφανίζουν ήπια αναιµία β. Έχουν ευαισθησία στην ελονοσία γ. Συνθέτουν µεγάλη ποσότητα HbF δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥΣ ΣΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΦΟΡΕΙΣ ΤΟΥ ΟΓΚΟΓΟΝΙΔΙΟΥ BRCA1 ΚΑΙ BRCA2. Βασούλλα

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα Κύτταρο Το κύτταρο αποτελείται από μέρη τα οποία έχουν συγκεκριμένη δομή και επιτελούν μία συγκεκριμένη λειτουργία στην όλη οργάνωση του κυττάρου. Δομή κυτταροπλασματικής μεμβράνης Συστήματα επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανισμοί Ογκογένεσης

Μηχανισμοί Ογκογένεσης ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ Μηχανισμοί Ογκογένεσης Δρ. Α. ΓΑΛΑΝΗΣ agalanis@mbg.duth.gr Μηχανισμοί Ογκογένεσης Ενότητα 4. Απορρύθμιση του κυτταρικού κύκλου και

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ κλάδος της ιατρικής ο οποίος ασχολείται µε τις ασθένειες του ενδοκρινολογικού συστήµατος. το ενδοκρινολογικό σύστηµα αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ I ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιμος Π. Βανδώρος ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ Οι βασικές δομές που εξετάζουμε στην ανατομία μπορούν ιεραρχικά να ταξινομηθούν ως εξής:

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ιωάννης µορφή κακοήθειας που αναπτύσεται από

Διαβάστε περισσότερα

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία Κίττυ Παυλάκη Jeanne Calment Κάπνιζε µέχρι τα 117 Πέθανε στα 122 Η σωστή λειτουργία των οργανισµών απαιτεί τη δυνατότητα προσαρµογής των κυττάρων και κατά συνέπεια και των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΧΕΤΕ ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΔΙΑΓΝΩΣΘΕΙ με πρώιμο καρκίνο του μαστού;

ΕΧΕΤΕ ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΔΙΑΓΝΩΣΘΕΙ με πρώιμο καρκίνο του μαστού; ΕΧΕΤΕ ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΔΙΑΓΝΩΣΘΕΙ με πρώιμο καρκίνο του μαστού; Anne-Marie Μητέρα Επιστήμονας Ιατρικής από την Ιρλανδία και ασθενής με καρκίνο μαστού που έκανε το Oncotype DX Ένας εκπαιδευτικός οδηγός που δημιουργήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΙ-ΠΡΟΒΛΕΠΤΙΚΟΙ ΠΡΟΒΛΕΠΤΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ. Λυδία Νακοπούλου. Β Εργαστήριο Παθολογικής Ανατομικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΙ-ΠΡΟΒΛΕΠΤΙΚΟΙ ΠΡΟΒΛΕΠΤΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ. Λυδία Νακοπούλου. Β Εργαστήριο Παθολογικής Ανατομικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΙ-ΠΡΟΒΛΕΠΤΙΚΟΙ ΠΡΟΒΛΕΠΤΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ Λυδία Νακοπούλου Β Εργαστήριο Παθολογικής Ανατομικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΙ-ΠΡΟΒΛΕΠΤΙΚΟΙ ΠΡΟΒΛΕΠΤΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ Ο καρκίνος του μαστού

Διαβάστε περισσότερα

Cell growth, proliferation and cancer

Cell growth, proliferation and cancer Cell growth, proliferation and cancer US Mortality, 2006 Rank Cause of Death No. of deaths % of all deaths 1. Heart Diseases 631,636 26.0 2. Cancer 559,888 23.1 3. Cerebrovascular diseases 137,119 5.7

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία του μαθητή Θ. Σιδηρόπουλου :καρκίνος και μεταλλάξεις. Τμήμα Γ 2

Εργασία του μαθητή Θ. Σιδηρόπουλου :καρκίνος και μεταλλάξεις. Τμήμα Γ 2 ΚΑΡΚΙΝΟΣ: Ο Καρκίνος είναι ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα υγείας που παρατηρούνται σήμερα στις αναπτυγμένες χώρες. Οι στατιστικές δείχνουν ότι αποτελεί τη δεύτερη πιο συχνή αιτία θανάτου μετά τις καρδιοπάθειες.

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι Ο πιο απλός ορισμός είναι ότι ο καρκίνος είναι μια ομάδα ασθενειών που χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτη ανάπτυξη και διασπορά ανώμαλων κυττάρων. Αν η εξάπλωση δεν ελεγχθεί θα οδηγήσει στο θάνατο. Ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα

Σχέση στεφανιαίας νόσου και άγχους - κατάθλιψης

Σχέση στεφανιαίας νόσου και άγχους - κατάθλιψης Τρίμηνη, ηλεκτρονική έκδοση του Τμήματος Νοσηλευτικής Α, Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Αθήνας _ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ_ Πολυκανδριώτη Μαρία 1, Φούκα Γεωργία 2 1. Καθηγήτρια Εφαρμογών Νοσηλευτικής Α, ΤΕΙ Αθήνας 2.

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Συσχέτιση της σωματικής δραστηριότητας (ΣΔ) με τον κίνδυνο για νεοπλασίες

Διαβάστε περισσότερα

Γρηγόριος Τιμόλογος M.Med.Sc. Γενικός Διευθυντής Κέντρο Μοριακής Βιολογίας και Γενετικής ΚΑΡΥΟ

Γρηγόριος Τιμόλογος M.Med.Sc. Γενικός Διευθυντής Κέντρο Μοριακής Βιολογίας και Γενετικής ΚΑΡΥΟ Γρηγόριος Τιμόλογος M.Med.Sc. Γενικός Διευθυντής Κέντρο Μοριακής Βιολογίας και Γενετικής ΚΑΡΥΟ Φαρμακογενωμική Κλϊδοσ τησ γενετικόσ Προβλϋπει την ανταπόκριςη του αςθενό ςε φαρμακευτικϋσ αγωγϋσ μελετώντασ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Ηεξέλιξη της πολυκυτταρικότητας

Ηεξέλιξη της πολυκυτταρικότητας ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τα κύτταρα επικοινωνούν µεταξύ τους και µε το περιβάλλον προκειµένου να συντονίζουν τις λειτουργίες που απαιτούνται για την αύξηση, ανάπτυξη και λειτουργία ενός οργανισµού Η επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Βαλαβάνης. Μονάδα Μοριακής Ιστοπαθολογίας Τµήµα Παθολογικής Ανατοµικής Ε.Α.Ν.Π. «ΜΕΤΑΞΑ»

Χρήστος Βαλαβάνης. Μονάδα Μοριακής Ιστοπαθολογίας Τµήµα Παθολογικής Ανατοµικής Ε.Α.Ν.Π. «ΜΕΤΑΞΑ» ΑΠΟΠΤΩΣΗ Μοριακοί Μηχανισµοί Μέθοδοι ανίχνευσης Κλινικές εφαρµογές Χρήστος Βαλαβάνης Μονάδα Μοριακής Ιστοπαθολογίας Τµήµα Παθολογικής Ανατοµικής Ε.Α.Ν.Π. «ΜΕΤΑΞΑ» Προγραµµατισµένος Κυτταρικός Θάνατος (ΠΚΘ)

Διαβάστε περισσότερα

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Φραγκίσκος Κολίσης Καθηγητής Βιοτεχνολογίας, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ, Διευθυντής Ινστιτούτου Βιολογικών Ερευνών και Βιοτεχνολογίας, EIE

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Αντωνίου Χαρά Διευθύντρια Β Χειρουργικής Κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Χανίων ΣΕ ΤΙ ΘΑ ΑΝΑΦΕΡΘΟΥΜΕ??? Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του μαστού? Ποια αίτια τον προκαλούν?

Διαβάστε περισσότερα

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική.

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική. Από τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Φυσιολογικά Ανθρώπινα Χαρακτηριστικά Ανταπόκριση στο Περιβάλλον Δέσποινα Σανούδου,, PhD FACMG Επίκουρη Καθηγήτρια Molecular Biology Biomedical

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. δ Α3. α Α4. α Α5. γ

ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. δ Α3. α Α4. α Α5. γ ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. δ Α3. α Α4. α Α5. γ ΘΕΜΑ B B1. Η συχνότητα των ετερόζυγων ατόμων με δρεπανοκυτταρική αναιμία ή β- θαλασσαιμία είναι αυξημένη σε περιοχές όπως οι χώρες της Μεσογείου, της Δυτικής και Ανατολικής

Διαβάστε περισσότερα

HPV DNA, E6, E7, L1, L2, E2, p16, prb, κυκλίνες, κινάσες, Ki67. Τι από όλα αυτά πρέπει να γνωρίζει ο κλινικός γιατρός; Αλέξανδρος Λαµπρόπουλος

HPV DNA, E6, E7, L1, L2, E2, p16, prb, κυκλίνες, κινάσες, Ki67. Τι από όλα αυτά πρέπει να γνωρίζει ο κλινικός γιατρός; Αλέξανδρος Λαµπρόπουλος HPV DNA, E6, E7, L1, L2, E2, p16, prb, κυκλίνες, κινάσες, Ki67. Τι από όλα αυτά πρέπει να γνωρίζει ο κλινικός γιατρός; Αλέξανδρος Λαµπρόπουλος δεν υπάρχει σύγκρουση συµφερόντων Ø Ποιό HPV τεστ είναι το

Διαβάστε περισσότερα

Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος

Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος MOPIAKH BIOΛOΓIA ΦAPMAKEYTIKHΣ ΔIAΛEΞΕΙΣ 10-12 Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος (Πως γίνονται αντιληπτά τα μηνύματα και πως δίδονται οι απαντήσεις) Δρ. Xρήστος Παναγιωτίδης, Tµήµα Φαρµακευτικής

Διαβάστε περισσότερα

Τα ορμονικά μόρια και η διαχείριση τους μέσα στο φυτό

Τα ορμονικά μόρια και η διαχείριση τους μέσα στο φυτό Φυσιολογία Φυτών Διαχείριση ορμονικών μορίων Τα ορμονικά μόρια και η διαχείριση τους μέσα στο φυτό Φυσιολογία Φυτών 3 ου Εξαμήνου Δ. Μπουράνης, Σ. Χωριανοπούλου 1 Φυσιολογία Φυτών Διαχείριση ορμονικών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Εξυπνα φάρμακα στον καρκίνο

Εξυπνα φάρμακα στον καρκίνο Εξυπνα φάρμακα στον καρκίνο Σπύρος Λιναρδόπουλος Διευθυντής του Εργαστηρίου για την ανακάλυψη νέων φαρμάκων στον καρκίνο The Breakthrough Breast Cancer Research Centre and Cancer Research UK Centre for

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ. Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος. Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ. Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος. Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος Λέκτορας, 2 η Πανεπιστημιακή Κλινική Μαιευτικής Γυναικολογίας Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο καρκίνος ωοθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes Αλληλεπιδράσεις φυτο-οιστρογόνων της διατροφής με γονίδια που εμπλέκονται στον μεταβολισμό των οστών Ρωξάνη Τέντα Roxane Tenta Assistant Prof. in Human Physiology Interactions between diet-derived phytoestrogens

Διαβάστε περισσότερα

Η επιστήμη της Φυσιολογίας μελετά: 1. Τα χαρακτηριστικά και 2. Τους μηχανισμούς λειτουργίας του ανθρωπίνου σώματος τα οποία τον καθιστούν ζωντανό όν

Η επιστήμη της Φυσιολογίας μελετά: 1. Τα χαρακτηριστικά και 2. Τους μηχανισμούς λειτουργίας του ανθρωπίνου σώματος τα οποία τον καθιστούν ζωντανό όν Η επιστήμη της Φυσιολογίας μελετά: 1. Τα χαρακτηριστικά και 2. Τους μηχανισμούς λειτουργίας του ανθρωπίνου σώματος τα οποία τον καθιστούν ζωντανό όν 01/27 -Η μικρότερη δομική και λειτουργική μονάδα ζωντανής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ 1 ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Δ. Κιόρτσης Ενδοκρινολόγος Αν. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων European SCOPE fellow 1η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ελληνική Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ

ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ Ανωορρηκτικοί κύκλοι Εξωγενή οιστρογόνα Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών Παχυσαρκία Όγκοι ωοθηκών Εφηβία Παραγωγική ηλικία Κλιμακτήριο εμμηνόπαυση ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Παράρτημα 1 Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Η Επιτροπή Ορφανών Φαρμάκων (COMP), έχοντας εξετάσει την αίτηση, κατέληξε στα ακόλουθα: Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος

Διαβάστε περισσότερα

«ΣΤΟΧΕΥΟΝΤΑΣ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΙΚΑ ΒΛΑΣΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ : ΝΕΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» ΣΑΝΤΑΡΜΑΚΗ ΒΑΛΕΝΤΙΝΗ Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια

«ΣΤΟΧΕΥΟΝΤΑΣ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΙΚΑ ΒΛΑΣΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ : ΝΕΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» ΣΑΝΤΑΡΜΑΚΗ ΒΑΛΕΝΤΙΝΗ Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ιατµηµατικό Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών «Κλινική Φαρµακολογία και Θεραπευτική» «ΣΤΟΧΕΥΟΝΤΑΣ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΙΚΑ ΒΛΑΣΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ : ΝΕΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» ΣΑΝΤΑΡΜΑΚΗ ΒΑΛΕΝΤΙΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ Μετεµµηνοπαυσιακό Ορµονικό Προφίλ (Για µετεµµηνοπαυσιακούς και ακανόνιστους κύκλους) Η εµµηνόπαυση προκαλείται από σταδιακή µεταβολή της ευαισθησίας των ωοθηκών προς τις Γοναδοτροπίνες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ. Ονοματεπώνυμο:

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του ογκοκατασταλτικού γονιδίου στον καρκίνο του ανθρώπου. Βασίλειος Κ. Ζουμπουολής

Ο ρόλος του ογκοκατασταλτικού γονιδίου στον καρκίνο του ανθρώπου. Βασίλειος Κ. Ζουμπουολής Ο ρόλος του ογκοκατασταλτικού γονιδίου στον καρκίνο του ανθρώπου ρ53 Βασίλειος Κ. Ζουμπουολής Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών, Εργαστήριο Μοριακής Ογκολογίας και Βιοτεχνολογίας, Αθήνα Τμήμα Ιατρικής, Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΙΣΤΟΧΗΜΙΚΕΣ ΚΑ! ΜΟΡΙΑΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ. Β. Ζουμπουρλήςΐ

ΑΝΟΣΟΙΣΤΟΧΗΜΙΚΕΣ ΚΑ! ΜΟΡΙΑΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ. Β. Ζουμπουρλήςΐ ΑΝΟΣΟΙΣΤΟΧΗΜΙΚΕΣ ΚΑ! ΜΟΡΙΑΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Β. Ζουμπουρλήςΐ 1. Εργαστήριο Μοριακής Ογκολογίας και Βιοτεχνολογίας, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Αθήνα. Η Μοριακή Βιολογία και κατ' επέκταση η Μοριακή

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση της έκφρασης ιστικής τρανσγλουταμινάσης με κλινικούς και μοριακούς προγνωστικούς παράγοντες σε ασθενείς με καρκίνο του μαστού

Συσχέτιση της έκφρασης ιστικής τρανσγλουταμινάσης με κλινικούς και μοριακούς προγνωστικούς παράγοντες σε ασθενείς με καρκίνο του μαστού Συσχέτιση της έκφρασης ιστικής τρανσγλουταμινάσης με κλινικούς και μοριακούς προγνωστικούς παράγοντες σε ασθενείς με καρκίνο του μαστού Ε.Ξυδάκης*, Ε.Κυπαρίδου #, Α.Αθανασιάδης $, Μ.Παπαδάκου*, Α.Οικονομίδου*,

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός»

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΓΕΝΗ HPV Α γένος: βλεννογόνοι αιτιολογική συσχέτιση µε καρκίνο τραχήλου µήτρας, πρωκτού, αιδοίου, πέους

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ Ονοματεπώνυμο : Φάραχ Βαλεντίνα Αρ. Φοιτητικής Ταυτότητας : 2008899422 ΚΥΠΡΟΣ- ΛΕΥΚΩΣΙΑ 2012

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Γυναικεία Ορµονικά Προφίλ (για την αναπαραγωγική και περιεµµηνοπαυσιακή ηλικία) Οι ωοθήκες βρίσκονται στο δεξιό και αριστερό τµήµα της πυελική κοιλότητας, πλησίον της µήτρας και

Διαβάστε περισσότερα

Ορμονικοί Υποδοχείς και Συσχέτισή τους με τον Καρκίνο Hormone Receptors and their Relation with Cancer

Ορμονικοί Υποδοχείς και Συσχέτισή τους με τον Καρκίνο Hormone Receptors and their Relation with Cancer 28 ΑΧΑΪΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ Τόμος 30ος, τεύχος 1, Απρίλιος 2011 Aνασκόπηση Review Ορμονικοί Υποδοχείς και Συσχέτισή τους με τον Καρκίνο Hormone Receptors and their Relation with Cancer ABSTRACT Hormone Receptors

Διαβάστε περισσότερα

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Κουτρούµπα Ι, Χαϊδόπουλος Δ, Θωµάκος Ν, Σωτηροπούλου Μ, Καθοπούλης Ν, Βλάχος

Διαβάστε περισσότερα

Ωρολόγιο Πρόγραμμα Χειμερινού Εξαμήνου Ακαδημαϊκό Έτος 2014-2015

Ωρολόγιο Πρόγραμμα Χειμερινού Εξαμήνου Ακαδημαϊκό Έτος 2014-2015 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙ ΑΣ Τ Μ Η Μ Α Ι ΑΤ Ρ Ι ΚΗΣ Π Ρ Ο Γ Ρ ΑΜ Μ Α Μ Ε Τ Α Π Τ Υ Χ Ι ΑΚ Ω Ν Σ Π Ο Υ Δ Ω Ν «Β Ι Ο Λ Ο Γ Ι Α Τ Η Σ Α Ν Α Π Α Ρ Α Γ Ω Γ Η Σ» Βιόπολις, 41110 Λάρισα E-mail:

Διαβάστε περισσότερα

Ιδιαίτερες νοσολογικές οντότητες στα λεμφώματα υψηλού βαθμού κακοηθείας

Ιδιαίτερες νοσολογικές οντότητες στα λεμφώματα υψηλού βαθμού κακοηθείας Ιδιαίτερες νοσολογικές οντότητες στα λεμφώματα υψηλού βαθμού κακοηθείας Απαρτιωμένη διδασκαλία στην Αιματολογία 2015 Αργύρης Σ. Συμεωνίδης Οντότητες μη Hodgkin λεμφωμάτων που θα αναφερθούν Πρωτοπαθές Β-λέμφωμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Χρ.Τσοµπανίδου Παθολογοανατόµος Συντονίστρια Διευθύντρια Νοσοκοµείο Θεσ/νίκης «Άγιος Δηµήτριος» προέρχονται από το φυσιολογικό επιθήλιο µε την

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Αυτό σημαίνει ότι χρησιμοποιούμε μόνο ενέσιμα φάρμακα και μόνο στο σημείο που πάσχει. ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Ξεκίνησε στη λογική του γιατί να μη χορηγήσω ένα αντιφλεγμονώδες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟΥ ΤΩΝ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΩΝ Τ- ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΓΟΝΙΔΙΟΥ Foxp3 ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟΥ ΤΩΝ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΩΝ Τ- ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΓΟΝΙΔΙΟΥ Foxp3 ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Μονάδα Ανοσολογίας Καρκίνου, Εργαστήριο Ανοσολογίας-Ιστοσυμβατότητας Πνευμονολογική Κλινική, Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Λάρισας Τμήμα Ιατρικής, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟΥ ΤΩΝ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Τηλεφωνικό Κέντρο 210 69 66 000 Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση

Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση Ο καρκίνος είναι μια ιδιαίτερα ετερογενής νόσος, που προκύπτει από συσσώρευση μεταλλάξεων του DNA. Η αιτιολογία του καρκίνου είναι πολυπαραγοντική,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΘΕΜΑ 1 Ο. 3. Το DNA των μιτοχονδρίων έχει μεγαλύτερο μήκος από αυτό των χλωροπλαστών.

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΘΕΜΑ 1 Ο. 3. Το DNA των μιτοχονδρίων έχει μεγαλύτερο μήκος από αυτό των χλωροπλαστών. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να γράψετε τον αριθμό της καθεμιάς από τις παρακάτω προτάσεις 1-5 και δίπλα του τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή Λάθος, αν η πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΕΑΝ ΠΙΣΙΜΙΣΗ ΕΛΕΝΗ

Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΕΑΝ ΠΙΣΙΜΙΣΗ ΕΛΕΝΗ Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΕΑΝ ΠΙΣΙΜΙΣΗ ΕΛΕΝΗ ΠΕ Νοσηλεύτρια, MSc, PhD Διευθύντρια Νοσηλευτικής Υπηρεσίας Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο «ΑΤΤΙΚΟΝ» Πανεπιστημιακό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ Η µήτρα (εικόνα 1) είναι κοίλο µυώδες όργανο µήκους περίπου 8 cm που προέρχεται από την συνένωση

Διαβάστε περισσότερα

94 95 96 97 98 Ο ρόλος της αγγειογένεσης στη μετάσταση Η νεοαγγείωση αποτελεί ένα απαραίτητο τμήμα της ογκογόνου διεργασίας που διασφαλίζει τη γρηγορότερη και ανεμπόδιστη ανάπτυξη του όγκου. Η λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

ÖÑÏÍÔÉÓÔÇÑÉÏ ÈÅÙÑÇÔÉÊÏ ÊÅÍÔÑÏ ÁÈÇÍÁÓ - ÐÁÔÇÓÉÁ

ÖÑÏÍÔÉÓÔÇÑÉÏ ÈÅÙÑÇÔÉÊÏ ÊÅÍÔÑÏ ÁÈÇÍÁÓ - ÐÁÔÇÓÉÁ ΘΕΜΑ 1 ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2009 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Καρκινογόνα Κυρίως τρεις τύποι: Χηµικά (µόλυνση, κάπνισµα, αµίαντος) Φυσικά (ιονίζουσα ακτινοβολία, µή- ιονίζουσα???) Βιολογικά (ιοί π.χ.. HPV) Καρκίνος παχέος εντέρου ΓΕΝΕΤΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΒΑΝΤΖΑΣ Επίκουρος Καθηγητής

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΒΑΝΤΖΑΣ Επίκουρος Καθηγητής ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΒΑΝΤΖΑΣ Επίκουρος Καθηγητής ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ Επιφυσιοβλάστωµα Επιφυσιοκύττωµα Ογκος

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 20 Η ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς

Κεφάλαιο 20 Η ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς Κεφάλαιο 20 Η ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς Πυρίνας ανθρώπινου μεσοφασικού κυττάρου στον οποίο παρατηρούμε, με ανοσοφθορισμό, τη διάστικτη κατανομή της απακετυλάσης των

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΧΗΜΙΚΟΣ

ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΧΗΜΙΚΟΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΧΗΜΙΚΟΣ Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Κρήτης ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΠΙΘΕΤΟ: ΟΝΟΜΑ: ΠΑΤΡΩΝΥΜΟ: ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΓΕΝΝΗΣΗΣ: 29/01/1977

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΕΡΟΣ Α' ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΩΤΕΡΑ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΙΔΡΥΜΑΤΑ Μάθημα: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία και ώρα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΛΑΚΟΣΑΜΙΔΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΦΑΡΜΑΚΟΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑΚΗ ΕΠΙΛΗΨΙΑ Κωνσταντίνα Κυπριανού Α.Τ.:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ 1) ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ ΣΤΟΝ ΑΡΙΘΜΟ ΤΩΝ ΧΡΩΜΟΣΩΜΑΤΩΝ ΕΥΠΛΟΕΙΔΙΑ: ΚΑΘΕ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΟ ΤΟΥ ΑΡΙΘΜΟΥ Ν (ΑΠΛΟΕΙΔΕΣ ΓΟΝΙΔΙΩΜΑ) 3Ν ΑΥΘΟΡΜΗΤΕΣ ΑΠΟΒΟΛΕΣ 4Ν τριπλοειδία Α) Γονιμοποίηση ωαρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 8 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ 5ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΙΛΙΟΥ 1 8. Εφαρμογές της Βιοτεχνολογίας στην Ιατρική Φαρμακευτικές πρωτεΐνες Τι είναι οι φαρμακευτικές

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ Δομή και λειτουργία του αναπαραγωγικού συστήματος 1. Να ονομάσετε τις αριθμημένες δομές του παρακάτω σχήματος. Βλέπε εικ. 12.1 της σ. 219 του βιβλίου του μαθητή. 2. Να ενώσετε

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Καταφεύγουµε στις µοριακές τεχνικές Συλλέγουµε το δείγµα για µοριακές τεχνικές ιάσπαση ιστικών δοµών ιαχωρισµός των κυττάρων ιάσπαση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. γ Α4. α Α5. δ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. γ Α4. α Α5. δ ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. γ Α4. α Α5. δ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2010 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

DEPARTMENT OF IMMUNOLOGY & HISTOCOMPATIBILITY UNIVERSITY OF THESSALY

DEPARTMENT OF IMMUNOLOGY & HISTOCOMPATIBILITY UNIVERSITY OF THESSALY Μαμάρα Α. (1), Καλαλά Φ. (1), Λιαδάκη Κ. (1), Παπαδούλης Ν. (2), Μανδαλά Ε. (3), Παπαδάκης Ε. (4), Γιαννακούλας N. (5), Παλασοπούλου M. (5), Λαφιωνιάτης Σ. (6), Κιουμή A. (4), Κοραντζής I. (4), Καρτάσης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση;

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση; ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση; Δ. Καραγιάννη, Β. Κουρκούμπας, Δ. Μπαλτζής, Γ. Κοτρώνης, Ε. Κιντιράκη, Χ.Τρακατέλλη, Α. Παυλίδου, Μ. Σιών Γ Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, ΓΠΝΘ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα.

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα. ΚΕΦ. 1 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ 1. Να κατατάξετε σε σειρά αυξανόμενου μεγέθους τις παρακάτω έννοιες που σχετίζονται με το γενετικό υλικό των οργανισμών: νουκλεόσωμα, χρωμόσωμα, αδενίνη, νουκλεοτίδιο, γονίδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΑΙΜΟΦΟΡΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΡΤΗΡΙΕΣ - ΦΛΕΒΕΣ - ΤΡΙΧΟΕΙ Η 1 ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ Μεγάλη και µικρή κυκλοφορία Σχηµατική

Διαβάστε περισσότερα