Φαρμακευτική αντιμετώπιση αδενωμάτων της υπόφυσης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Φαρμακευτική αντιμετώπιση αδενωμάτων της υπόφυσης"

Transcript

1 22 Μέρος VΙ: ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΔΕΝΩΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΥΠΟΦΥΣΗΣ Φαρμακευτική αντιμετώπιση αδενωμάτων της υπόφυσης Γεώργιος Π. Πιαδίτης 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα αδενώματα της υπόφυσης προέρχονται από διάφορα κύτταρα που τη συγκροτούν και χαρακτηρίζονται ως ορμονοεκκριτικά, όταν έχουν τη δυνατότητα παραγωγής και έκκρισης μιας ορμόνης, και ως μη ορμονοεκκριτικά, όταν στερούνται της δυνατότητας αυτής. Η φαρμακευτική αγωγή στόχο έχει τα ορμονοεκκριτικά αδενώματα, καθόσον προς το παρών δεν υπάρχει διαθέσιμο σκεύασμα για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των μη ορμονοεκκριτικών. Η χρήση της εξειδικεύεται ανάλογα της ορμονικής δραστηριότητας και εξαρτάται άμεσα από το μέγεθος του αδενώματος. Συνήθως αποφεύγεται στα μακροαδενώματα εκείνα, τα οποία συνοδεύονται από σημαντικού βαθμού περιορισμό των οπτικών πεδίων, απόρροια σημαντικής και παρατεταμένης πίεσης επί του οπτικού νεύρου. Τα σημαντικότερα των ορμονοεκκριτικών αδενωμάτων είναι τα σωματοτρόπα που εκκρίνουν αυξητική ορμόνη (GH) και προκαλούν μεγαλακρία, τα προλακτινώματα που εκκρίνουν προλακτίνη (PRL) και προκαλούν κυρίως αναστολή της λειτουργίας του αναπαραγωγικού συστήματος σε αμφότερα τα φύλα και γαλακτόρροια στις γυναίκες και τα κορτικοτρόπα που εκκρίνουν ACTH και ευθύνονται για τη νόσο Cushing. 2. ΣΩΜΑΤΟΤΡΟΠΑ ΑΔΕΝΩΜΑΤΑ - ΜΕΓΑΛΑΚΡΙΑ Η μεγαλακρία είναι σπάνια νόσος (4/10 6 κατοίκους), η οποία εκτός από τις σημαντικές και συχνά ταχύτατα εξελισσόμενες σωματικές παραμορφώσεις που τη συνοδεύουν, χαρακτηρίζεται από υψηλή νοσηρότητα και θνησιμότητα 1-3 ως απόρροια κυρίως καρδιαγγειακών, αναπνευστικών και μεταβολικών παθήσεων που προκαλούνται ή επιδεινώνονται από τα χρονίως αυξημένα επίπεδα GH και IGF-I 4. Είναι επομένως προφανές ότι πρωταρχικός στόχος είναι η διάγνωση της νόσου σε όσο το δυνατόν πιο πρώιμα στάδια και στη συνέχεια ο πλήρης έλεγχος της εκκριτικής δραστηριότητας και του μεγέθους του αδενώματος με την κατάλληλη θεραπευτική αγωγή, καθόσον έτσι αποκαθίσταται πλήρως το προσδόκιμο επιβίωσης και εξομοιώνεται με αυτό που παρατηρείται στον γενικό πληθυσμό 5.

2 316 Γ.Π. Πιαδίτης Η χρήση της φαρμακευτικής αγωγής, σύμφωνα με τις τελευταίες οδηγίες, συνιστάται ως θεραπεία δεύτερης γραμμής και συγκεκριμένα στις περιπτώσεις εκείνες που η χειρουργική θεραπεία έχει αποτύχει να ελέγξει πλήρως τη νόσο. Σαν θεραπεία πρώτης γραμμής μπορεί να δοθεί όταν: 1) η χειρουργική θεραπεία δεν αναμένεται να θεραπεύσει πλήρως τη νόσο και συγκεκριμένα στις περιπτώσεις μακρο-αδενωμάτων με επέκταση στον υπερ-εφιππιακό χώρο και/ή στους σηραγγώδεις κόλπους, 2) ο ασθενής αρνείται να υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση και 3) σοβαροί λόγοι υγείας καθιστούν την εγχείρηση ανέφικτη. Πλήρης έλεγχος της μεγαλακρίας θεωρείται όταν τα επίπεδα της GH σε τυχαία αιμοληψία είναι μικρότερα του 1μg/L ή μικρότερα των 0.4 μg/l κατά τη διάρκεια του OGTT, ενώ τα επίπεδα του IGF-Ι είναι εντός των φυσιολογικών ορίων για το φύλο και την ηλικία του ασθενούς 6. Για τον σκοπό αυτό η φαρμακευτική αγωγή βασίζεται στις ακόλουθες κατηγορίες φαρμάκων: 1) ανάλογα σωματοστατίνης μακράς δράσης, 2) αγωνιστές της ντοπαμίνης και 3) Ανάλογα του μορίου της GH, τα οποία ανασταλούν τη δράση της στο επίπεδο του υποδοχέα. 3. ΠΡΟΛΑΚΤΙΝΩΜΑΤΑ - ΚΟΡΤΙΚΟΤΡΟΠΑ ΑΔΕΝΩΜΑΤΑ (ΝΟΣΟΣ CUSHING) Τα προλακτινώματα είναι τα πλέον συχνά νεοπλάσματα της υπόφυσης με συχνότητα εμφάνισης στους ενήλικες από 100 έως 775 περιστατικά/10 6 κατοίκους 7. Εμφανίζονται συχνότερα στις γυναίκες απ ότι στους άνδρες σε αναλογία 10:1 σε ηλικίες μικρότερες των 50 ετών. Σε μεγαλύτερες ηλικίες η συχνότητα εμφάνισης είναι η ίδια μεταξύ των δύο φύλων. Οι σημαντικότερες κλινικές εκδηλώσεις οφείλονται στο μέγεθος του αδενώματος και στα αυξημένα επίπεδα προλακτίνης, τα οποία προκαλούν αναστολή της λειτουργίας του αναπαραγωγικού συστήματος σε αμφότερα τα φύλα και γαλακτόρροια στις γυναίκες. Επομένως, οι κύριες επιδιώξεις της φαρμακευτικής αγωγής θα πρέπει να είναι: 1) Η αντιμετώπιση της υπερπρολακτιναιμίας και των συνεπειών της (στειρότητα, υπογοναδισμός, οστεοπόρωση), 2) ο έλεγχος του μεγέθους του αδενώματος, 3) η αποκατάσταση ή διασφάλιση της υποφυσιακής λειτουργίας και 4) η πρόληψη της υποτροπής ή της εξέλιξης της νόσου. Οι διαθέσιμες φαρμακευτικές ουσίες που χρησιμοποιούνται στη θεραπεία των προλακτινωμάτων είναι οι αγωνιστές των υποδοχέων της ντοπανμίνης. Οι συχνότερα χρησιμοποιούμενοι στην κλινική πράξη είναι η βρωμοκρυπτίνη (bromocriptine), η καμπεργολίνη (cabergoline), η περγολίδη (pergolide) και η κιναγολίδη (quinagolide) (Εικόνα 1). Λιγότερο συχνά χρησιμοποιούνται η λισουρίδη (lisuride) και η τεργουρίδη (terguride), καθόσον ταυτόχρονα εκδηλώνουν και αντισεροτονινεργική δράση. Η βρωμοκρυπτίνη και κυρίως η καμπεργολίνη είναι οι πλέον ευρέως χρησιμοποιούμενοι αγωνιστές των υποδοχέων της ντοπαμίνης και με αυτές έχει αποκτηθεί το σύνολο σχεδόν της κλινικής μας εμπειρίας. Με τη χρήση των φαρμάκων αυτών πλήρης έλεγχος της έκκρισης της προλακτίνης και του μεγέθους των αδενωμάτων επιτυγχάνεται σε ποσοστό μεγαλύτερο του 95% των περιπτώσεων 7. Δυστυχώς μέχρι σήμερα δεν υπάρχει διαθέσιμη αποτελεσματική φαρμακευτική θεραπεία για τον έλεγχο της έκκριση της ACTH. Με τη λογική ότι D 2 υποδοχείς ντοπαμίνης εκφράζονται στα ACTH-αδενώματα 8, αγωνιστές της ντοπαμίνης έχουν χρησιμοποιηθεί σε ελάχιστες εργασίες και σε πολύ μικρό αριθμό ασθενών με ποικίλα αποτελέσματα, τα οποία δεν ενθαρρύνουν τη γενίκευση της χρήσης τους 9,10.

3 Φαρμακευτική αντιμετώπιση αδενωμάτων της υπόφυσης 317 Εικόνα 1. Βιοχημική δομή των αγωνιστών της ντοπαμίνης. Πρόσφατα αναπτύχθηκε ένα νέο ανάλογο σωματοστατίνης SOM230 (pasireotide), το οποίο έχει την ικανότητα να συνδέεται με αυξημένη συγγένεια με πολλαπλούς υποδοχείς (sst1, sst2, sst3 και sst5). Η αποτελεσματικότητά του στη νόσο Cushing βρίσκεται ακόμα υπό διερεύνηση (κλινική μελέτη φάσης ΙΙΙ). Τα πρώτα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά ως προς τον έλεγχο της νόσου με κόστος όμως τη συχνή αύξηση των επιπέδων του σακχάρου. 4. ΑΝΑΛΟΓΑ ΣΩΜΑΤΟΣΤΑΤΙΝΗΣ ΜΑΚΡΑΣ ΔΡΑΣΗΣ (ΑΣΜΔ) 4.1. Κλασσικές μορφές ΑΣΜΔ Η σωματοστατίνη είναι υποθαλαμικό πεπτίδιο το οποίο φυσιολογικά αναστέλλει την έκκριση της GH από τον πρόσθιο λοβό της υπόφυσης ενεργοποιώντας μία οικογένεια 5 διαφορετικών υποδοχέων (sst 1-5) συνδεδεμένων με τις G-πρωτεΐνες Η χρήση της φυσικής σωματοστατίνη για την αντιμετώπιση της μεγαλακρίας δεν είναι εφικτή καθόσον μεταβολίζεται και αδρανοποιείται ταχύτατα καθιστώντας έτσι αναγκαία τη σύνθεση αναλόγων μακράς δράσης. Μακροχρόνιες προσπάθειες οδή-

4 318 Γ.Π. Πιαδίτης γησαν στη σύνθεση δύο ΑΣΜΔ, της οκτρεοτίδης (octreotide) και της λανρεοτίδης (lanreotide), και στη συνέχεια τη δημιουργία των depot μορφών τους σταθερής απελευθέρωσης στην κυκλοφορία (octreotide-lar και lanreotide-lar αντίστοιχα) με δυνατότητα χορήγησης σε μηνιαία βάση. Οι μορφές αυτές είναι οι πλέον ευρέως χρησιμοποιούμενες σήμερα και με αυτές έχει αποκτηθεί η μεγαλύτερη κλινική εμπειρία. Η αποτελεσματικότητα των δύο αυτών αναλόγων οφείλεται στο γεγονός ότι συνδέονται με υψηλή συγγένεια κυρίως με τους sst-2 υποδοχείς και μικρότερη με τους sst-5, οι οποίοι εκφράζονται συνηθέστερα στα GH-αδενώματα της υπόφυσης. Η έκφραση των άλλων sst υποδοχέων ποικίλει ευρύτατα. Η συνιστώμενη μέγιστη δοσολογία για το Sandostatin-LAR είναι τα 30 mg και για το Lanreotide-LAR τα 120 mg κάθε μήνα. Το θεραπευτικό αυτό σχήμα έχει επιτρέψει τον πλήρη έλεγχο της μεγαλακρίας στο 60-70% περίπου των περιπτώσεων, ενώ η επίδρασή τους στη συρρίκνωση του αδενώματος δεν έχει προσδιορισθεί με την ανάλογη ακρίβεια. Από τις υπάρχουσες μελέτες φαίνεται ότι ανιχνεύσιμη σμίκρυνση του αδενώματος παρατηρείται στο 80% των περιπτώσεων, ενώ το μέγεθος της μείωσης του μεγέθους ποικίλει ευρύτατα φτάνοντας περιστασιακά το 80% ή και στην πλήρη εξαφάνισή του σε περιπτώσεις μικρο-αδενωμάτων 4,6. Μετά τη μακροχρόνια χρήση των ΑΣΜΔ εγείρονται τα ακόλουθα ερωτήματα: 1) η προεγχειρητική χρήση τους βελτιώνει το χειρουργικό αποτέλεσμα; 2) μπορούν να χρησιμοποιηθούν σαν θεραπεία πρώτης γραμμής με την ίδια αποτελεσματικότητα όπως η χειρουργική επέμβαση; 3) η περαιτέρω αύξηση της συχνότητας ή της μέγιστης δόσης μπορεί να βελτιώσει τη θεραπευτική τους αποτελεσματικότητα; Προεγχειρητική χρήση των ΑΣΜΔ -Επίδραση στο χειρουργικό αποτέλεσμα. Τα αποτελέσματα από τις υπάρχουσες δημοσιευμένες μελέτες είναι αντικρουόμενα. Υποστηρίζεται ότι η προεγχειρητική χορήγηση ΑΣΜΔ αυξάνει σημαντικά το ποσοστό αποκατάστασης στα φυσιολογικά όρια των επιπέδων της GH και του IGF-I, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, ενώ παράλληλα μειώνει τη διάρκεια νοσηλείας των ασθενών 14,15. Όμως τα ευρήματα αυτά δεν επιβεβαιώνονται από ανάλογες μελέτες 16,17. Ένας σημαντικός παράγοντας που πιθανόν να επηρεάζει το χειρουργικό αποτέλεσμα είναι η διάρκεια χορήγησης των ΑΜΔ προεγχειρητικά. Είναι γνωστό ότι τα GH-αδενώματα στερούνται αληθούς κάψας και επομένως είναι πιθανόν ενεργά κύτταρα να παραμένουν διάσπαρτα κατά μήκος της διαδρομής συρρίκνωσης του αδενώματος και να αποτελούν την αιτία της αναποτελεσματικότητα των ΑΜΔ που παρατηρείται σε ορισμένες μελέτες. Πιθανόν η μακροχρόνια προεγχειρητική χορήγηση των ΑΜΔ να οδηγήσει στην απόπτωση των διάσπαρτων GH-κυττάρων και να βελτιώσει σημαντικά και μόνιμα το χειρουργικό αποτέλεσμα. Η υπόθεση αυτή βασίζεται στην απλή λογική ότι η μετατροπή ενός μακροαδενώμετος με επέκταση κυρίως στον σηραγγώδη κόλπο σε μικροαδένωμα χωρίς επέκταση καθιστά ευκολότερη την πλήρη χειρουργική του εξαίρεση 14,15,18. Χρήση των ΑΣΜΔ ως θεραπεία πρώτης γραμμής - Σύγκριση με τη χειρουργική θεραπεία Παρά το γεγονός ότι η χειρουργική επέμβαση συνιστάται ως θεραπεία πρώτης

5 Φαρμακευτική αντιμετώπιση αδενωμάτων της υπόφυσης 319 εκλογής για την αντιμετώπιση της μεγαλακρίας, υπάρχουν πρόσφατα δεδομένα που υποστηρίζουν ότι εξίσου αποτελεσματική σαν θεραπεία πρώτης επιλογής μπορεί να είναι και η φαρμακευτική θεραπεία με τα ΑΣΜΔ. Σε μία πρόσφατη εργασία μελετήθηκαν 81 πρωτοδιαγνωμένοι μεγαλακρικοί ασθενείς, εκ των οποίων οι 40 έλαβαν θεραπεία με ΑΜΔ και οι 41 υποβλήθηκαν σε διασφηνοειδική επέμβαση. Τα αποτελέσματα της μελέτης κατά την 48 η εβδομάδα της παρακολούθησης έδειξαν ότι το ποσοστό πλήρους ελέγχου των επιπέδων της GH (<2,5 ng/ml) και του IGF-I (εντός φυσιολογικών ορίων) ήταν παρόμοιο μεταξύ των δύο ομάδων. Οι παρενέργειες από τη χορήγηση των ΑΣΜΔ ήταν χολολιθίαση (38%), γαστρεντερικές διαταραχές (18%) και διαταραχή ανοχής στη γλυκόζη (3%). Αντίθετα οι παρενέργειες από τη χειρουργική θεραπεία ήταν σημαντικότερες και ήταν υποφυσιακή ανεπάρκεια (14%), ρινική αιμορραγία (11%), διαρροή εγκεφαλονωτιαίου υγρού που χρειάσθηκε χειρουργική αποκατάσταση (6%) και σοβαρής μορφή μηνιγγίτιδα (5%). Με βάση τα αποτελέσματα αυτά οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι τα ΑΣΜΔ μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σαν θεραπεία πρώτης επιλογής, καθόσον είναι εξίσου αποτελεσματικά με τη χειρουργική θεραπεία, ενώ ταυτόχρονα έχουν σημαντικά λιγότερες παρενέργειες. Θα πρέπει να διευκρινισθεί ότι αυτό δεν μπορεί να γενικευθεί, αλλά να περιοριστεί στα μακροαδενώματα, καθόσον στη μελέτη συμμετείχαν ελάχιστοι ασθενείς με μικροαδένωμα (8/81), και εφόσον επιβεβαιωθεί και σε άλλες μελέτες 19. Αύξηση της συχνότητας ή της μέγιστης δόσης των ΑΣΜΔ για καλύτερο θεραπευτικό αποτέλεσμα Με τη χρήση των ΑΣΜΔ στη συνιστώμενη μέγιστη δοσολογία έλεγχος της μεγαλακρίας επιτυγχάνεται στο 60-70% περίπου των περιπτώσεων. Επομένως το 1/3 των ασθενών παραμένει με ενεργό νόσο, για το οποίο η μόνη εναλλακτική θεραπεία είναι η ακτινοβολία. Όμως η ακτινοβολία συνοδεύεται από σημαντικές παρενέργειες και απαιτεί μεγάλο χρονικό διάστημα για τον πλήρη έλεγχο της νόσου, γεγονός που οδηγεί στην αναζήτηση νέων θεραπευτικών σχημάτων. Πρόσφατα δεδομένα δείχνουν ότι η αύξηση της δόσης, σε αντίθεση με την αύξηση της συχνότητας χορήγησης των ΑΣΜΔ, φαίνεται να βελτιώνει σημαντικά το θεραπευτικό αποτέλεσμα. Αύξηση της δόσης χορήγησης του octreotide-lar στα 40 mg σε μεγαλακρικούς ασθενείς ανθεκτικών στη συνήθη δοσολογία των 30 mg φαίνεται να προκαλεί περαιτέρω μείωση των επιπέδων της GH και του IGF-I και πλήρη έλεγχο της μεγαλακρίας στο 35% των περιπτώσεων, ενώ παράλληλα προκαλεί σημαντική περαιτέρω σμίκρυνση των αδενωμάτων 20. Σε μία άλλη πρόσφατη εργασία συγκρίθηκε η αποτελεσματικότητα της αύξησης της συχνότητας χορήγησης (κάθε 21 ημέρες) με εκείνη της αύξησης της δόσης (60 mg) χορήγησης του octreotide-lar σε μία ομάδα μεγαλακρικών ασθενών ανθεκτικών στη συνήθη δοσολογία 21. Μετά από συνεχή θεραπεία για 24 εβδομάδες η αύξηση της συχνότητας απέτυχε να μειώσει σημαντικά τα επίπεδα της GH και του IGF-I ή το μέγεθος των αδενωμάτων. Αντίθετα η αύξηση της δόσης στα 60 mg μείωσε σημαντικά τα επίπεδα του IGF-I στο 91% και πλήρη νορμαλοποίηση των επιπέδων παρατηρήθηκε στο 35% των περιπτώσεων. Τα επίπεδα της GH και το μέγεθος των αδενωμάτων έμειναν ανεπηρέαστα. Τα αποτελέσματα αυτά δείχνουν ότι η αύξηση της δόσης των ΑΣΜΔ μπορεί να βελτιώσει το θεραπευτικό αποτέλεσμα και

6 320 Γ.Π. Πιαδίτης μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε επιλεγμένα περιστατικά και συγκεκριμένα σε μεγάλα αδενώματα στα οποία έχει αφαιρεθεί το μέγιστο δυνατόν τμήμα τους χειρουργικά και η χορήγηση ΑΣΜΔ στις συνήθεις δόσεις με ή χωρίς ντοπαμινεργικούς αγωνιστές έχει αποτύχει να ελέγξει πλήρως τη νόσο Νεότερες μορφές ΑΣΜΔ Όπως ήδη ελέχθη ένα σημαντικό ποσοστό των μεγαλακρικών ασθενών δεν ανταποκρίνονται στα ήδη χρησιμοποιούμενα ΑΣΜΔ. Πιθανότατα αυτό οφείλεται στο γεγονός, αν και δεν υπάρχουν επαρκεί δεδομένα, ότι σε ορισμένα GH-αδενώματα δεν εκφράζονται ή εκφράζονται σε πολύ μικρή πυκνότητα οι sst2 και sst5 υποδοχείς, αλλά οι sst1 και sst3 σε άλλοτε άλλη αναλογία 22,23. Έτσι δημιουργήθηκε η ανάγκη για τη σύνθεση ΑΣΜΔ με δυνατότητα σύνδεσης με μεγαλύτερο αριθμό sst υποδοχέων. Μετά από πολλές προσπάθειες δημιουργήθηκε ένα σταθερό cyclohexapeptide μόριο, στο οποίο ενσωματώθηκαν ορισμένα δομικά τμήματα του μορίου της φυσικής σωματοστατίνης, καθώς και ορισμένα συνθετικά αμινοξέα, και το οποίο ονομάστηκε SOM230 (pasireotide). Το μόριο αυτό συγκρινόμενο με την οκτρεοτίδη εμφανίζει 30-, 5- και 40-φορές μεγαλύτερη συγγένεια με τους sst1, sst3 and sst5 υποδοχείς αντίστοιχα και 2.5-φορές μικρότερη συγγένεια με τους sst2. Σημαντικό πλεονέκτημα του SOM230 είναι ότι εμφανίζει χρόνο μισής ζωής στον άνθρωπο που ξεπερνά τις 27 ώρες. Μελέτες in vitro έδειξαν ότι το SOM230 είναι ένας ισχυρός αναστολέας της έκκρισης της ACTH, GH και PRL από καλλιέργειες κυττάρων προερχόμενων από αντίστοιχα υποφυσιακά αδενώματα 23,24. Η αποτελεσματικότητά του in vivo στον άνθρωπο βρίσκεται ακόμα υπό διερεύνηση (κλινικές μελέτες φάσης ΙΙΙ). Τα πρώτα αποτελέσματα δείχνουν ότι: 1. Το SOM230 χορηγούμενο σε εφάπαξ δόση των 250 μg σε μεγαλακρικούς ασθενείς είναι 3 φορές ισχυρότερο από ότι η οκτρεοτίδη σε δόση 100 μg, ως προς τη μείωση των επιπέδων της αυξητικής ορμόνης. 2. Χορήγηση 900 μg SOM230 δύο φορές την ημέρα σε ασθενείς με νόσο Cushing μείωσε κατά 48% την ελεύθερη κορτιζόλη ούρων 24ώρου, ενώ εντός φυσιολογικών ορίων μειώθηκε στο 25% των ασθενών. Ενδιαφέρουσα είναι πρόσφατη παρατήρηση ότι η δράση του SOM230 ενισχύεται σημαντικά από τη συγχορήγηση καρμπεγολίνης ΑΓΩΝΙΣΤΕΣ ΤΗΣ ΝΤΟΠΑΜΙΝΗΣ Κύριος εκπρόσωπος των αγωνιστών της ντοπαμίνης είναι η βρωμοκρυπτίνη, η οποία χρησιμοποιήθηκε ευρέως για πολλά χρόνια στην αντιμετώπιση κυρίως των προλακτινωμάτων και λιγότερο της μεγαλακρίας. Η χρήση της συνάντησε σημαντικές δυσκολίες λόγω των σοβαρών παρενεργειών που παρουσίασε κυρίως από το γαστρεντερικό και το κυκλοφοριακό σύστημα. Η χρήση της έχει αντικατασταθεί σχεδόν πλήρως από νέους αγωνιστές της ντοπαμίνης και κυρίως από την καμπεργολίνη, η οποία χαρακτηρίζεται από αυξημένη αποτελεσματικότητα, άριστη ανεκτικότητα από τους ασθενείς και ιδιαίτερα παρατεταμένο χρόνο μισής ζωής (43 ώρες), γεγονός που επιτρέπει τη χορήγησή της σε εβδομαδιαία βάση. Η καμπεργολίνη ασκεί τη δράση της συνδεόμενη με υψηλού βαθμού συγγένεια με τους D 2 υποδοχείς της ντοπαμίνης, οι οποίοι είναι αυτοί που κυρίως εκφράζονται στην πλειονότητα των προλακτινωμάτων

7 Φαρμακευτική αντιμετώπιση αδενωμάτων της υπόφυσης 321 και σε σημαντικό ποσοστό των GH-αδενωμάτων. Δύο είναι οι κύριοι τύποι υποδοχέων ντοπαμίνης που έχουν αναγνωριστεί, ο D 1 ο οποίος διεγείρει τη δραστηριότητα της αδενυλικής κυκλάσης και ο D 2 που την αναστέλλει. Επίσης, έχουν αναγνωριστεί 3 επιπλέον υπότυποι ο D 3, D 4 και D 5, οι οποίοι όμως έχουν ελάχιστη συμμετοχή στη ρύθμιση της έκκρισης της προλακτίνης και της αυξητικής ορμόνης. Για την αντιμετώπιση της μεγαλακρίας η καμπεργολίνη έχει χρησιμοποιηθεί σε περιορισμένο αριθμό εργασιών με ολιγάριθμους ασθενείς, ώστε τα διαθέσιμα στοιχεία να είναι περιορισμένα για ασφαλή συμπεράσματα. Ο κύριος λόγος είναι η εμφάνιση των ΑΣΜΔ της σωματοστατίνης, τα οποία χαρακτηρίζονται από σημαντικά μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα. Όμως, η θεραπεία με τα ΑΣΜΔ είναι ιδιαίτερα ακριβή και όπως ήδη ελέχθη παραμένει αναποτελεσματική σε σημαντικό ποσοστό των μεγαλακρικών ασθενών. Έτσι η χρήση της καμπεργολίνης έχει αρχίσει να επανέρχεται στο προσκήνιο. Από τις υπάρχουσες μελέτες φαίνεται ότι η προσθήκη καμπεργολίνη στη θεραπεία με ΑΣΜΔ βελτιώνει σημαντικά την αποτελεσματικότητά τους. Η προσθήκη 1 έως 3.5 mg/εβδομάδα καρμπεγολίνης σε μεγαλακρικούς ασθενείς υπό θεραπεία με ΑΣΜΔ στη μέγιστη συνιστώμενη μέχρι σήμερα δοσολογία, τα οποία απέτυχαν να ελέγξουν πλήρως τη νόσο, μειώνει περαιτέρω τα επίπεδα της GH και του IGF-I στο 33-47%, ενώ ελέγχει πλήρως τη νόσο στο 16-44% των περιπτώσεων Τα αποτελέσματα αυτά δείχνουν ότι είναι πολύ πιθανόν η προσθήκη της καμπεργολίνη να μπορεί 1) να αυξήσει σημαντικά την αποτελεσματικότητα των ΑΣΜΔ, 2) να μειώσει τη δοσολογία των ΑΣΜΔ για τον πλήρη έλεγχο της μεγαλακρίας και 3) να μειώσει σημαντικά το κόστος θεραπείας της μεγαλακρίας. Προϋπόθεση για τα ανωτέρω είναι η επιβεβαίωση με νέες προοπτικές μελέτες σε μεγαλύτερο αριθμό ασθενών. Η αποτελεσματικότητα της καμπεργολίνης στην αντιμετώπιση της υπερπρολακτιναιμίας και η ανωτερότητά της σε σύγκριση με τη βρωμοκρυπτίνη είναι ευρέως γνωστή 7. Μείωση των επιπέδων της προλακτίνης με 1 mg καμπεργολίνης την εβδομάδα σε μακροχρόνια βάση επιτυγχάνεται στο 90% των υπερπρολακτιναιμιών 29. Σε μία από τις μεγαλύτερες μελέτες, στην οποία συμμετείχαν 459 ασθενείς με υπερπρολακτιναιμία, η χορήγηση καμπεργολίνης μείωσε την προλακτίνη στα φυσιολογικά επίπεδα στο 83%, ενώ της βρωμοκρυπτίνης στο 59% των ασθενών 30. Σε μία άλλη παρόμοια μελέτη η χορήγηση καμπεργολίνης σε 455 ασθενείς μείωσε την προλακτίνη στα φυσιολογικά επίπεδα στο 92% των περιπτώσεων με ιδιοπαθή υπερπρολακτιναιμία ή μικρο-προλακτινώματα και στο 77% των ασθενών με μακρο-προλακτινώματα 31. Εντυπωσιακή είναι και η μείωση του μεγέθους των προλακτινωμάτων που επιτυγχάνεται με τη χορήγηση της καμπεργολίνης. Σε ασθενείς με μάκρο-προλακτινώματα μείωση μεγαλύτερη του 20% παρατηρείται στο 80% των ασθενών, ενώ πλήρης εξαφάνιση του αδενώματος στο 26-36% 32. Επίσης, με την καμπεργολίνη επιτυγχάνεται περαιτέρω μείωση του μεγέθους των μακρο-προλακτινωμάτων, από εκείνη που έχει επιτευχθεί από προηγηθείσα θεραπεία με άλλους αγωνιστές της ντοπαμίνης 33. Τα τελευταία χρόνια η ασφάλεια της θεραπείας με καμπεργολίνη έχει αμφισβητηθεί, καθόσον σε δύο μελέτες βρέθηκε ότι η χορήγησή της σε ασθενείς με νόσο Parkinson συνοδεύεται από αυξημένο κίνδυνο ανεπάρκειας των καρδιακών βαλβίδων 34,35. Χαρακτηριστικά παρατηρείται εκτεταμένη ίνωση, η οποία οδηγεί σε πάχυνση, συρρίκνωση και δυσκαμψία των γλωχίνων με τελικό αποτέλεσμα την ανεπάρκεια των βαλβίδων. Οι ιστολογικές αυτές αλλοιώσεις προσομοιάζουν με εκείνες

8 322 Γ.Π. Πιαδίτης που παρατηρούνται στο καρκινοειδές σύνδρομο που οφείλονται στη δράση της υπερπαραγόμενης σεροτονίνης. Έτσι, η παρενέργεια αυτή αποδίδεται στην αυξημένη συγγένεια που εκδηλώνει η καμπεργολίνη με τους 2B (5HT2B) υποδοχείς της 5-υδροξυτριπταμίνης (σεροτονίνης), οι οποίοι εκφράζονται στις καρδιακές βαλβίδες. Θα πρέπει να επισημανθεί ότι η παρενέργεια αυτή της καμπεργολίνης εκδηλώνεται μετά από χορήγηση μεγάλων δόσεων, μεγαλύτερων των 4 mg ημερησίως 36, οι οποίες είναι πολύ μεγαλύτερες εκείνων που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση των προλακτινωμάτων ή της μεγαλακρίας. Όμως, πρόσφατες ανακοινώσεις δείχνουν ότι ο πλήρης έλεγχος των επιπέδων της προλακτίνης και η συρρίκνωση του αδενώματος σε ασθενείς με μακροπρολακτινώματα ανθεκτικά στις συνήθεις δόσεις καμπεργολίνης μπορεί να επιτευχθεί σε σχεδόν όλες τις περιπτώσεις αυξάνοντας τη δόση μέχρι και τα 12 mg ημερησίως 37. Η δόσεις αυτές δεν απέχουν πολύ από εκείνες στις οποίες εκδηλώνονται βαλβιδοπάθειες και εγείρουν ερωτήματα ως προς την ασφάλεια της θεραπείας με υψηλές δόσεις. Αν και ότι ο αριθμός των δημοσιευμένων εργασιών είναι περιορισμένος για ασφαλείς απαντήσεις, στην πλειονότητα τους συμφωνούν ότι η χορήγηση καμπεργολίνης στις συνήθεις δόσεις που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση των αδενωμάτων της υπόφυσης δεν φαίνεται να αυξάνει τη συχνότητα εμφάνισης καρδιακής βαλβιδοπάθειας 38. Παρόλα αυτά προς το παρόν συνιστάται η χορήγηση της καμπεργολίνης στη μικρότερη δυνατή δοσολογία και για όσο το δυνατόν μικρότερο χρονικό διάστημα, ενώ υπερηχογραφικός έλεγχος της καρδιάς δεν δικαιολογείται να γίνεται σε όλα ανεξαιρέτως τα περιστατικά, αλλά να περιορίζεται σε εκείνα στα οποία χορηγείται μακροχρόνια και σε μεγάλες δόσεις θεραπεία. 6. ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ ΤΩΝ ΥΠΟΔΟΧΕΩΝ ΤΗΣ ΑΥΞΗΤΙKΗΣ ΟΡΜΟΝΗΣ Μοναδικός εκπρόσωπος της κατηγορίας αυτής είναι το pervisomant (PGM), το οποίο έχει σχεδιαστεί ειδικά να συνδέεται με τους υποδοχείς της GH, χωρίς όμως να τους ενεργοποιεί, και έτσι να αναστέλλει τη δράση της. Η GH αποτελείται από 191 αμινοξέα και για να ασκήσει τη δράση της πρέπει να συνδεθεί με τον υποδοχέα της στη επιφάνεια της κυτταρικής μεμβράνης, ο οποίος είναι ένα διμερές αποτελούμενο από δύο πανομοιότυπες και ανεξάρτητες υπομονάδες (Εικόνα 2). Η GH διαθέτει δύο διακριτές θέσεις σύνδεσης με τον υποδοχέα της, την 1 και 2. Συνδέεται πρώτα με τη θέση 1 στη μία υπομονάδα και στη συνέχεια με τη θέση 2 στη δεύτερη υπομονάδα του υποδοχέα προκαλώντας έτσι τον διμερισμό και τη λειτουργική του ενεργοποίηση. Αντικαθιστώντας συγκεκριμένα αμινοξέα του μορίου της GH, αρχικά της γλυκίνης-120 και στη συνέχεια άλλων 8 αμινοξέων προκαλείται αδρανοποίηση της μιας εκ των δύο θέσεων σύνδεσης με τον υποδοχέα της και έτσι δημιουργήθηκε το PGM 39. Το μόριο αυτό έχει τη δυνατότητα να συνδέεται με τη μία μόνο υπομονάδα του υποδοχέα της GH, ώστε ο διμερισμός και η ενεργοποίηση του υποδοχέα να καθίσταται αδύνατος (Εικόνα 2). Επειδή εμφάνιζε μικρό χρόνο μισής ζωής (30 min), παρόμοιο με εκείνο της GH, στο νέο μόριο προστέθηκαν πολλαπλά μόρια PEG (polyethylene glycol) με αποτέλεσμα να αυξηθεί το μέγεθός του και ο χρόνος μισής ζωής να ξεπεράσει τις 100 ώρες. Το PGM είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικό στην αντιμετώπιση της μεγαλακρίας, όπως έχει δείξει μεγάλος αριθμός εργασιών μέχρι σήμερα. Χορήγηση PGM σε δόσεις από 10 έως 60 mg και για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο

9 Φαρμακευτική αντιμετώπιση αδενωμάτων της υπόφυσης 323 Εικόνα 2. Σχηματική παράσταση του τρόπου δράσης της GH και του Pegvisomant. των 12 μηνών επιτυγχάνει αποκατάσταση των επιπέδων του IGF-I στα φυσιολογικά όρια και επομένως πλήρη έλεγχο της μεγαλακρίας σε ποσοστό μεγαλύτερο του 95% 40. Η θεραπευτική αποτελεσματικότητα του PGM είναι σημαντικά μεγαλύτερη εκείνης των ΑΣΜΔ, καθόσον χορήγηση PGM σε μεγαλακρικούς ασθενείς με ανθεκτικότητα στη μέγιστη δόση ΑΣΜΔ, επιτυγχάνει πλήρη έλεγχο της νόσου σε ποσοστό

10 324 Γ.Π. Πιαδίτης μεγαλύτερο του 80% 41,42. Όμως η χρήση του ως μονοθεραπεία περιορίζεται σημαντικά για του ακόλουθους λόγους: 1) Δεν επηρεάζει το μέγεθος του αδενώματος στην πλειονότητα των περιπτώσεων, ενώ αντίθετα αύξηση του μεγέθους παρατηρείται σε ποσοστό περίπου 4-6,7% 43,44. 2) Προκαλεί σημαντική αύξηση των ηπατικών ενζύμων σε ποσοστό 4-8% 40,45. Η διαταραχή αυτή είναι δοσοεξαρτώμενη, εμφανίζεται από τον πρώτο μήνα της χορήγησης του PGM και είναι πλήρως αναστρέψιμη μετά τη διακοπή της θεραπείας. Με βάση τα δεδομένα αυτά συνιστάται έλεγχος των ηπατικών ενζύμων μία φορά τον μήνα για τους πρώτους 6 μήνες της θεραπείας με PGM. Λόγω των παρενεργειών αυτών το PGM δεν θεωρείται θεραπεία πρώτης γραμμής, παρά την εντυπωσιακή αποτελεσματικότητά του, αλλά συνιστάται σε περιπτώσεις αποτυχίας με τα ΑΣΜΔ. Πρόσφατες μελέτες έδειξαν ότι προσθήκη PGM στη θεραπεία με ΑΣΜΔ 1) βελτιώνει σημαντικά το θεραπευτικό αποτέλεσμα, επιτυγχάνοντας έλεγχο της νόσου στο 90% των περιπτώσεων, 2) ελέγχει το μέγεθος του αδενώματος σε όλους τους ασθενείς, ενώ σημαντική μείωση επιτυγχάνεται στο 20% των περιπτώσεων και 3) βελτιώνει την ποιότητα ζωής των ασθενών. Η μόνη παρενέργεια είναι η αύξηση των ηπατικών ενζύμων σε ποσοστό 15% 46. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Nabarro JDN. Acromegaly. Clin Endocrinol (Oxf) 1987;26: Bengtsson B-A, Eden S, Ernest I, Oden A, Sjogren B. Epidemiology and long-term survival in acromegaly. Acta Med Scand 1988;223: Holdaway IM, Rajasoorya RC, Gamble GD. Factors influencing mortality in acromegaly. J Clin Endocrinol Metab 2004;89: Melmed S, Colao A, Barkan A, Molitch M, et al. Guidelines for Acromegaly Management: An Update. J Clin Endocrinol Metab 2009;94: Holdaway IM, Bolland MJ, Gamble GD. A meta-analysis of the effect of lowering serum levels of GH and IGF-I on mortality in acromegaly. Eur J Endocrinol 2008;159: Giustina A, Chanson P, Bronstein MD, et al. A Consensus on Criteria for Cure of Acromegaly. J Clin Endocrinol Metab 2010, 95: Gillam MP, Molitch ME, Lombardi G, Colao A. Advances in the Treatment of Prolactinomas. Endoc Rev 2006;27: Pivonello R, Ferone D, De Herder WW, et al. Dopamine receptor expression and function in corticotroph pituitary tumors. J Clin Endocrinol Metab 2004;89: Lamberts SW, Birkenhager JC. Bromocriptine in Nelson s syndrome and Cushing s disease. Lancet 1976;2: Miller JW, Crapo L. The medical treatment of Cushing s syndrome. Endoc Rev 1993;14: Reisine T, Bell GI. Molecular biology of somatostatin receptors. Endocr Rev 1995;16: Patel YC Molecular pharmacology of somatostatin receptor subtypes. J Endocrinol Invest 1997;20: Patel YC, Srikant CB. Somatostatin receptor. Trends in endocrinology. Metabolism 1997;10: Colao A, Ferone D, Cappabianca P, et al. Effect of Octreotide Pretreatment on Surgical Outcome in Acromegaly. J Clin Endocrinol Metab 1997;82: Abe T, Luedecke DK. Effects of preoperative octreotide treatment on different subtypes of 90 GH-secreting pituitary adenomas and outcome in one surgical centre. Eur J Endocrinol 2001;145:

11 Φαρμακευτική αντιμετώπιση αδενωμάτων της υπόφυσης Stevenaert A, Beckers A. Presurgical octreotide: treatment in acromegaly. Metabolism 1996;45: Plockinger U, Quabbe HJ. Presurgical octreotide treatment in acromegaly: no improvement of final growth hormone (GH) concentration and pituitary function. Along-term case-control study. Acta Neurochir (Wien) 2005;147: Losa M, Mortini P, Urbaz L, Ribotto P, Castrignano T, Giovanelli M. Presurgical treatment with somatostatin analogs in patients with acromegaly: effects on the remission and complication rates. J Neurosurg 2006;104: Colao A, Cappabianca P, Caron P, et al. Octreotide LAR vs. surgery in newly diagnosed patients with acromegaly: a randomized, open-label, multicentre study. Clin Endocrinol 2009; 70: Colao A, Pivonello R, Auriemma RS, Galdiero M, Savastano S, Lombardi G. Beneficial effect of dose escalation of Octreotide-LAR as first-line therapy in patients with acromegaly. Eur J Endocrinol 2007;157: Giustina A, Bonadonna S, Bugari G, S et al. High-dose intramuscular octreotide in patients with acromegaly inadequately controlled on conventional somatostatin analogue therapy: a randomised controlled trial. Eur J Endocrinol 2009;161: Hofland LJ, Lamberts SW. The pathophysiological consequences of somatostatin receptor internalization and resistance. Endocr Rev 2003;24: Hofland LJ, Van Der Hoek J, Van Koetsveld PM, et al. The Novel Somatostatin Analog SOM230. Is a Potent Inhibitor of Hormone Release by Growth Hormone- and Prolactin-Secreting Pituitary Adenomas in Vitro. J Clin Endocrinol Metab 2004;89: Hofland LJ, Van Der Hoek J, Feelders R, et al. The multi-ligand somatostatin analogue SOM230 inhibits ACTH secretion by cultured human corticotroph adenomas via somatostatin receptor type 5. Eur J Endocrinol 2005;152: Feelders RA, de Bruin C, Pereira AM, et al. Pasireotide Alone or with Cabergoline and Ketoconazole in Cushing s Disease. N Engl J Med 2010;362: Selvarajah D, Webster J, Ross R, Newell-Price J. Effectiveness of adding dopamine agonist therapy to long-acting somatostatin analogues in the management of acromegaly. Eur J Endocrinol 2005;152: Gatta B, Huu Hau D, Catargi B, Roger P, Tabarin A. Re-evaluation of the efficacy of the association of cabergoline to somatostatin analogues in acromegalic patients. Clin Endocrinol 2005;63: Cozzi R, Attanasio R, Lodrini S, Lasio G. Cabergoline addition to depot somatostatin analogues in resistant acromegalic patients: efficacy and lack of predictive value of prolactin status. Clin Endocrinol 2004;61: Webster J, Piscitelli G, Polli A, et al. The efficacy and tolerability of long-term cabergoline therapy in hyperprolactinaemic disorders: an open, uncontrolled, multicentre study. European Multicentre Cabergoline Study Group. Clin Endocrinol (Oxf) 1993;39: Webster J, Piscitelli G, Polli A, Ferrari CI, Ismail I, Scanlon MF. A comparison of cabergoline and bromocriptine in the treatment of hyperprolactinemic amenorrhea. Cabergoline Comparative Study Group. N Engl J Med 1994;331: Verhelst J, Abs R, Maiter D, et al. Cabergoline in the treatment of hyperprolactinemia: a study in 455 patients. J Clin Endocrinol Metab 1999;84: Colao A, Di Sarno A, Landi ML, et al. Long-term and low-dose treatment with cabergoline induces macroprolactinoma shrinkage. J Clin Endocrinol Metab 1997;82: Colao A, Di Sarno A, Landi ML, et al. Macroprolactinoma shrinkage during cabergoline treatment is greater in naive patients than in patients pretreated with other dopamine agonists: a prospective study in 110 patients. J Clin Endocrinol Metab 2000;85:

12 326 Γ.Π. Πιαδίτης 34. Zanettini R, Antonini A, Gatto G, Gentile R, Tesei S, Pezzoli G. Valvular heart disease and the use of dopamine agonists for Parkinson s disease. N Engl J Med 2007;356: Schade R, Andersohn F, Suissa S, Haverkamp W, Garbe E. Dopamine agonists and the risk of cardiac-valve regurgitation. N Engl J Med 2007;356: Gillam M, Molitch ME, Lombardi G, Colao A. Advances in the Treatment of Prolactinomas. Endoc Rev 2006;27: Ono M, Miki N, Kawamata T, et al. Prospective Study of High-Dose Cabergoline Treatment of Prolactinomas in 150 Patients. J Clin Endocrinol Metab 2008;93: Valassi E, Klibanski A, Biller BMK. Potential cardiac valve effects of dopamine agonists in hyperprolactinemia. J Clin Endocrinol Metab 2010;95: Muller AF, Kopchick JJ, Flyvbjerg A, Van Der Lely AJ. Growth Hormone Receptor Antagonists. J Clin Endocrinol Metab 2004;89: Higham CE, Chung TT, Lawrance J, Drake WM, Trainer PJ. Long-term experience of pegvisomant therapy as a treatment for acromegaly. Clin Endocrinol 2009;71: Colao A, Pivonello R, Auriemma RS, et al. Efficacy of 12-month treatment with the GH receptor antagonist pegvisomant in patients with acromegaly resistant to long-term, high-dose somatostatin analog treatment: effect on IGF-I levels, tumor mass, hypertension and glucose tolerance. Eur J Endocrinol 2006;154: Marazuela M, Lucas T, Alvarez-Escola T, et al, Long-term treatment of acromegalic patients resistant to somatostatin analogues with the GH receptor antagonist pegvisomant: its efficacy in relation to gender and previous radiotherapy. Eur J Endocrinol 2009;160: Marazuela M, Paniagua AE, Gahete MD, et al. Somatotroph Tumor Progression during Pegvisomant Therapy: A Clinical and Molecular Study. J Clin Endocrinol Metab 2011;96: E Buchfelder M, Weigel D, Droste M, et al. On behalf of the investigators of the German Pegvisomant Observational Study. Pituitary tumor size in acromegaly during pegvisomant treatment: experience from MR re-evaluations of the German Pegvisomant Observational Study. Eur J Endocrinol 2009;161: Biering H, Saller B, Bauditz J, et al. Elevated transaminases during medical treatment of acromegaly: a review of the German pegvisomant surveillance experience and a report of a patient with histologically proven chronic mild active hepatitis. Eur J Endocrinol 2006;154: Neggers SJC, Van Der Lely AJ. Somatostatin analog and pegvisomant combination therapy for acromegaly. J Nat Rev Endocrinol 2009;5:

Καλτσάς Γρηγόριος. Τμήμα Παθολογικής Φυσιολογίας Πανεπιστήμιο Αθηνών

Καλτσάς Γρηγόριος. Τμήμα Παθολογικής Φυσιολογίας Πανεπιστήμιο Αθηνών AΔΕΝΩMATA ΥΠΟΦΥΣΕΩΣ Καλτσάς Γρηγόριος Μονάδα Eνδοκρινολογίας δ λ ί Διαβήτη Τμήμα Παθολογικής Φυσιολογίας Πανεπιστήμιο Αθηνών Ανατομία - φυσιολογία υποφύσεως - υποθαλάμου Ανατομία υποφύσεως-υποθαλάμου υποθαλάμου

Διαβάστε περισσότερα

109 3.3. Διαγνωστική προσέγγιση

109 3.3. Διαγνωστική προσέγγιση 7 Μέρος ΙII: ΑΔΕΝΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΥΠΟΦΥΣΗΣ Υπερπρολακτιναιμία - Προλακτίνωμα Ανδρομάχη Βρυωνίδου, Νικόλαος Κλωνάρης 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η προλακτίνη, ίσως αποτελεί την πιο οικεία προς τους ενδοκρινολόγους ορμόνη, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

Μετεκπαιδευτικά Μαθήµατα Ενδοκρινολογίας 2003. Υπόφυση

Μετεκπαιδευτικά Μαθήµατα Ενδοκρινολογίας 2003. Υπόφυση Υπόφυση 1 Ενδοκρινολογική Κλινική ΓΝΘ Ιπποκρατείου /ντής αµ. επ. καθηγητής Α. Αβραµίδης Χρωµόφοβα αδενώµατα και προλακτινώµατα Ι. Σαρρής Ενδοκρινολόγος Ενδοκρινολογική Κλινική ΓΝΘ «Ιπποκράτειο» ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Prognostic groups in 1676 patients with T3 rectal cancer treated without preoperative

Διαβάστε περισσότερα

Αύξηση & Ανάπτυξη. Υπερπλασία: αύξηση του αριθµού των κυττάρων & Υπερτροφία : αύξηση του µεγέθους των κυττάρων

Αύξηση & Ανάπτυξη. Υπερπλασία: αύξηση του αριθµού των κυττάρων & Υπερτροφία : αύξηση του µεγέθους των κυττάρων Αύξηση & Ανάπτυξη Αύξηση Κυτταρική διαίρεση και καθαρή πρωτεϊνική σύνθεση & Ανάπτυξη Αύξηση διαστάσεων (ανάστηµα) Αύξηση οστών (σπονδυλική στήλη και κάτω άκρα) Αύξηση σκελετικού µυ Αύξηση σπλάχνων Υπερπλασία:

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Υποφυσιακά αίτια υπογοναδοτροφικού υπογοναδισµού στη γυναίκα 1

Υποφυσιακά αίτια υπογοναδοτροφικού υπογοναδισµού στη γυναίκα 1 Υποφυσιακά αίτια υπογοναδοτροφικού υπογοναδισµού στη γυναίκα 1 Μ. ΤΖΑΝΕΛΑ, 2 Ε. ΜΑΡΓΕΛΟΥ, 2 Α. ΒΑΛΑΤΣΟΥ 10 1 Επιμελήτρια Α, 2 Ειδικευόμενη, Ενδοκρινολογικό Τμήμα, ΓΝΑ «Ο Ευαγγελισμός», Αθήνα Εισαγωγή πρακτική

Διαβάστε περισσότερα

Ενδοκρινολογικές μεταβολές στην παχυσαρκία

Ενδοκρινολογικές μεταβολές στην παχυσαρκία Διατροφή Παρουσίαση ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ Κοκκόρης Παναγιώτης Ενδοκρινολογικές μεταβολές στην παχυσαρκία Παναγιώτης Κοκκόρης Ενδοκρινολόγος- Διαβητολόγος Επιμελητής Ενδοκρινολογικής Κλινικής του 251 Γενικού Νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

Μεγαλακρία 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2. ΙΣΤΟΡΙΑ

Μεγαλακρία 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2. ΙΣΤΟΡΙΑ Μέρος ΙII: ΑΔΕΝΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΥΠΟΦΥΣΗΣ 9 Μεγαλακρία Παύλος Γεωργιάδης 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η μεγαλακρία είναι ένα σύνδρομο, που οφείλεται στην υπερέκκριση αυξητικής ορμόνης μετά τη σύγκλειση των επιφύσεων των μακρών

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΑ«Ο Ευαγγελισμός» Ενδοκρινολογικό Τμήμα Διαβητολογικό Κέντρο Συντονιστής Διευθυντής: Σ. Τσαγκαράκης

ΓΝΑ«Ο Ευαγγελισμός» Ενδοκρινολογικό Τμήμα Διαβητολογικό Κέντρο Συντονιστής Διευθυντής: Σ. Τσαγκαράκης Παρουσίαση: Ο. Καραπάνου Ειδικευόμενη Ενδοκρινολογίας ΓΝΑ«Ο Ευαγγελισμός» Ενδοκρινολογικό Τμήμα Διαβητολογικό Κέντρο Συντονιστής Διευθυντής: Σ. Τσαγκαράκης Παρούσα νόσος 1 Γυναίκα ηλικίας 43 ετών, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

AΔΕΝΩMATA ΥΠΟΦΥΣΕΩΣ ΥΠΟΦΥΣΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΥΠΟΘΑΛΑΜΟΥ. Καλτσάς Γρηγόριος Eνδοκρινολόγος

AΔΕΝΩMATA ΥΠΟΦΥΣΕΩΣ ΥΠΟΦΥΣΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΥΠΟΘΑΛΑΜΟΥ. Καλτσάς Γρηγόριος Eνδοκρινολόγος AΔΕΝΩMATA ΥΠΟΦΥΣΕΩΣ ΥΠΟΦΥΣΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΥΠΟΘΑΛΑΜΟΥ Καλτσάς Γρηγόριος Eνδοκρινολόγος Ανατομία υποφύσεως-υποθαλάμου Υποθαλαμικοί και άλλοι τροποιητικοί παράγοντες και συστήματα παλλίνδρομης ρύθμισης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Από την καρδιοπνευμονική στην καρδιοεγκεφαλική αναζωογόνηση ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Μαρία Ι. Σεφέρου Ειδικευόμενη Καρδιολογίας Σισμανόγλειο Γ.Ν.Α. ΑΝΑΚΟΠΗ Ηλεκτρική Φάση Κυκλοφορική Φάση Μεταβολική Φάση ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012»

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» «Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 Ηλίας Ν. Μυγδάλης Συντονιστής Διευθυντής Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα 9o Πανελλήνιο Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Παναγιώτης Κοκκόρης Ενδοκρινολόγος- ιαβητολόγος Επιµελητής Ενδοκρινολογικής Κλινικής του 251 Γενικού Νοσοκοµείου Αεροπορίας ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Η παχυσαρκία είναι µια κατάσταση που

Διαβάστε περισσότερα

Dept. Urology, Athens Medical School, J. Varkarakis ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΑΡΑΚΑΡΑΚΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΘΗΝΩΝ ΣΙΣΜΑΝΟΓΛΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

Dept. Urology, Athens Medical School, J. Varkarakis ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΑΡΑΚΑΡΑΚΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΘΗΝΩΝ ΣΙΣΜΑΝΟΓΛΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΑΡΑΚΑΡΑΚΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΘΗΝΩΝ ΣΙΣΜΑΝΟΓΛΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΟΓΚΟΙ T1G3 Συχνότητα 20% Υποτροπή 80% Πρόοδος σε διηθητική νόσο 53% Θνησιμότητα 34% Rhijn et al Eur Urol 2009 Canookson

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΕ ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ

Η ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΕ ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ Ι. Ντότης- Ημερίδα Α Παιδιατρικής Κλινικής Α.Π.Θ 2013 Η ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΕ ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ Ιωάννης Ντότης Παιδίατρος Εντατικολόγος Επιμελητής Α Π/Δ Κλινική Ι. Ντότης- Ημερίδα

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργίες μαστού. Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος ΑΔΑΜΙΔΗΣ Δ. "ΜΙΛΕΝΑ ΡΟΥΖΚΟΒΑ 2014"

Λειτουργίες μαστού. Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος ΑΔΑΜΙΔΗΣ Δ. ΜΙΛΕΝΑ ΡΟΥΖΚΟΒΑ 2014 Λειτουργίες μαστού Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος Στάδια Ανάπτυξης Μαστού εφηβεία ενήλικη εγκυμοσύνη γαλουχία απογαλακτισμός λόβια Θηλαία άλω Θηλή λίπος Γαλακτοφόροι πόροι Μυοεπιθηλιακά κύτταρα (ωκυτοκίνη

Διαβάστε περισσότερα

1.6 Φαρμακοθεραπευτική κατηγορία: Aναστολέας έκκρισης προλακτίνης 2. ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ ΓΙΑ ΤΟ ΦΑΡΜΑΚΟ ΠΟΥ ΣΑΣ ΧΟΡΗΓΗΣΕ Ο ΓΙΑΤΡΟΣ ΣΑΣ

1.6 Φαρμακοθεραπευτική κατηγορία: Aναστολέας έκκρισης προλακτίνης 2. ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ ΓΙΑ ΤΟ ΦΑΡΜΑΚΟ ΠΟΥ ΣΑΣ ΧΟΡΗΓΗΣΕ Ο ΓΙΑΤΡΟΣ ΣΑΣ ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΧΡΗΣΤΗ DOSTINEX 1. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1.1 Ονομασία DOSTINEX 1.2 Σύνθεση Δραστική ουσία: Cabergoline Εκδοχα: Λακτόζη, Λευκίνη 1.3 Φαρμακοτεχνική μορφή: Δισκία 1.4

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ Γεωργία Γ. Πίτσιου,, MD, PhD Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας ΑΠΘ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ Ανταγωνιστές

Διαβάστε περισσότερα

Διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση ασθενoύς με νεφραγγειακή υπέρταση

Διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση ασθενoύς με νεφραγγειακή υπέρταση Διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση ασθενoύς με νεφραγγειακή υπέρταση Γκαλιαγκούση Ευγενία MD, PhD Medical School, King s College University of London Νεφραγγειακή νόσος Safian RD,NEJM,2001 Αιτίες στένωσης

Διαβάστε περισσότερα

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ LDL-C : μείζων

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτοπαθής αλδοστερονισμός. Δούμας Μιχάλης Παθολόγος

Πρωτοπαθής αλδοστερονισμός. Δούμας Μιχάλης Παθολόγος Πρωτοπαθής αλδοστερονισμός Δούμας Μιχάλης Παθολόγος Πρωτοπαθής Αλδοστερονισμός Σύνδρομο: υπέρταση αλδοστερόνη ρενίνη Ερωτήματα Γιατί πρέπει να ψάξουμε; Είναι συχνός; Αξίζει τον κόπο και τα χρήματα; Ποιούς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Η αυξητική

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση

Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση Α Μαιευτική - Γυναικολογική Κλινική ΑΠΘ Ιατρική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση Δημήτριος Γ. Γουλής Ενδοκρινολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Uroswords II Καρκίνος κύστης T1 High Grade: Η κυστεκτοµή είναι απαραίτητη; ιαιτητής:. Μητρόπουλος Οι µονοµάχοι: Β. Τζώρτζης Κ.

Uroswords II Καρκίνος κύστης T1 High Grade: Η κυστεκτοµή είναι απαραίτητη; ιαιτητής:. Μητρόπουλος Οι µονοµάχοι: Β. Τζώρτζης Κ. Uroswords II Καρκίνος κύστης T1 High Grade: Η κυστεκτοµή είναι απαραίτητη; ιαιτητής:. Μητρόπουλος Οι µονοµάχοι: Β. Τζώρτζης Κ. Χατζηµουρατίδης Ερώτηση 1 Κυστεκτοµή ή συντηρητική αγωγή; Η νόσος αντιµετωπίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ. Δισκία επίπεδα, χαραγμένα, σε σχήμα κάψουλας, λευκά δισκία διαστάσεων 4 x 8 mm.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ. Δισκία επίπεδα, χαραγμένα, σε σχήμα κάψουλας, λευκά δισκία διαστάσεων 4 x 8 mm. ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ DOSTINEX 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ Κάθε δισκίο περιέχει Cabergoline 0,5 mg. 3. ΦΑΡΜΑΚΟΤΕΧΝΙΚΗ ΜΟΡΦΗ Δισκία επίπεδα,

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Τύπου. Για περισσότερες πληροφορίες: www.boehringer-ingelheim.com

Δελτίο Τύπου. Για περισσότερες πληροφορίες: www.boehringer-ingelheim.com Η εμπαγλιφλοζίνη είναι το μόνο φάρμακο για το σακχαρώδη διαβήτη που έχει δείξει στατιστικά σημαντική μείωση τόσο του καρδιαγγειακού κινδύνου όσο και του καρδιαγγειακού θανάτου, σε μελέτη ειδικά σχεδιασμένη

Διαβάστε περισσότερα

παράκαμψη κατά Roux-en-Y σε 4 ασθενείς με κρανιοφαρυγγίωμα

παράκαμψη κατά Roux-en-Y σε 4 ασθενείς με κρανιοφαρυγγίωμα παράκαμψη κατά Roux-en-Y 1 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 2 ΓΝΑ «ΛΑΪΚΟ», Αθήνα, 3 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 4Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 5 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris,

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων Μυοσκελετικού Συστήματος Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα 2012 2013 Νοσοκομείο ΚΑΤ, 17 Ιανουαρίου 2013 Παραθυρεοειδείς αδένες 1880 Ο Σουηδός φοιτητής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ Ορίζουμε ως διαβιβαστή μια ουσία που απελευθερώνεται από έναν νευρώνα σε μια σύναψη και που επηρεάζει ένα άλλο κύτταρο, είτε έναν νευρώνα είτε ένα κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ 2. ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ Οι όγκοι χαρακτηρίζονται από πολλαπλές αλλαγές του μεταβολισμού. Η χαρακτηριστική μεταβολική λειτουργία μπορεί να μετρηθεί in vivo με τη βοήθεια ενός ραδιοσημασμένου

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση

Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση 1 Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση Τα θεραπευτικά σχήματα τα οποία περιγράφονται παρακάτω είναι βασισμένα σε κλινικές μελέτες Φάσης ΙΙΙ και στις εγκρίσεις θεραπειών από τους Οργανισμό Φαρμάκων

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

Προφανής κλινική διάγνωση: Ισχαιμικό έμφρακτο αριστερής Μέσης Εγκεφαλικής Αρτηρίας

Προφανής κλινική διάγνωση: Ισχαιμικό έμφρακτο αριστερής Μέσης Εγκεφαλικής Αρτηρίας Περιστατικό 4. Γυναίκα 80 ετών με Κολπική Μαρμαρυγή Ηκ. Ελένη Κ. είναι 80 ετών με Κολπική Μαρμαρυγή, μόνιμη Λαμβάνει κουμαρινικά. INR προ εβδομάδος 2.24 Ιστορικό Υπέρτασης Πλήρως αυτοεξυπηρετούμενη, χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Υπερκορτιζολαιμία (Σ. Cushing) Διερεύνηση-Διάγνωση Αντιμετώπιση

Υπερκορτιζολαιμία (Σ. Cushing) Διερεύνηση-Διάγνωση Αντιμετώπιση Υπερκορτιζολαιμία (Σ. Cushing) Διερεύνηση-Διάγνωση Αντιμετώπιση Αθανάσιος Ε. Παναγιώτου Επιμελητής Ενδοκρινολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Journal of Neurosurgery: July 2002 / Vol.

Διαβάστε περισσότερα

Σπήλιος Μανωλακόπουλος. Γαστρεντερολόγος Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ

Σπήλιος Μανωλακόπουλος. Γαστρεντερολόγος Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ Πότε και ποιους ασθενείς πρέπει κατά προτεραιότητα να θεραπεύσουµε,ώστε να επιτύχουµε την εξάλειψη των κλινικών επιπλοκών της νόσου (Καρκίνος & Κίρρωση) Σπήλιος Μανωλακόπουλος Γαστρεντερολόγος Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

Περιορισμοί στη χρήση των νεότερων. αντιπηκτικών

Περιορισμοί στη χρήση των νεότερων. αντιπηκτικών Περιορισμοί στη χρήση των νεότερων αντιπηκτικών Στέλιος Τζέης MD, PhD, FESC Επιμελητής A - Καρδιολογική Κλινική Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΥΠΕΡ νεότερων αντιπηκτικών γιατί. Προβλέψιμη φαρμακοκινητική /

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΠΑΛΟΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΛΤΟΓΙΑΝΝΗΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙ ΗΣ ΜΑΡΙΑ ΑΓΓΕΛΑΚΗ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΛΑΧΟΣ ΑΓΑΘΟΚΛΕΙΑ ΜΗΤΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Νευροενδοκρινολογία. 15ος κύκλος. Εντατική Εκπαίδευση στην Ενδοκρινολογία. Αθήνα, 10-12 Φεβρουαρίου 2012. Μαγγίνειο Αμφιθέατρο Αρεταίειον Νοσοκομείο

Νευροενδοκρινολογία. 15ος κύκλος. Εντατική Εκπαίδευση στην Ενδοκρινολογία. Αθήνα, 10-12 Φεβρουαρίου 2012. Μαγγίνειο Αμφιθέατρο Αρεταίειον Νοσοκομείο ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΩΝ Εντατική Εκπαίδευση στην Ενδοκρινολογία 15ος κύκλος Νευροενδοκρινολογία Αθήνα, 10-12 Φεβρουαρίου 2012 Μαγγίνειο Αμφιθέατρο Αρεταίειον Νοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 «Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;» Ηλίας Ν. Μυγδάλης Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα Ειδικό φροντιστήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΙΑΤΡΕΙΟ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΜΑΣΤΟΥ: ΟΙ 1000 ΠΡΩΤΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΚΟΥ Γ MD, ΚΑΠΙΡΗΣ Σ MD, ΚΟΛΟΒΕΛΩΝΗΣ Γ MD, ΜΑΛΛΙΔΗΣ Ε MD,

ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΙΑΤΡΕΙΟ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΜΑΣΤΟΥ: ΟΙ 1000 ΠΡΩΤΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΚΟΥ Γ MD, ΚΑΠΙΡΗΣ Σ MD, ΚΟΛΟΒΕΛΩΝΗΣ Γ MD, ΜΑΛΛΙΔΗΣ Ε MD, Γ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥ ΓΝΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ Εισαγωγή Ο καρκίνος του μαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος των γυναικών στον Δυτικό κόσμο. Από την έναρξη λειτουργίας του Ιατρείου Παθήσεων Μαστού (του Γ Χειρουργικού

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

<<Διαγνωστικά Προβλήματα και θεραπευτική προσέγγιση>> Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος

<<Διαγνωστικά Προβλήματα και θεραπευτική προσέγγιση>> Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος Η οστεοπόρωση στον άνδρα συνήθως εμφανίζεται με κατάγματα ΕΝΩ στη γυναίκα διαγιγνώσκεται με την εξέταση ρουτίνας της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΤΙΘΡΟΜΒΩΤΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ. Ανδρέας Μ. Λάζαρης ΠΓΝ «Αττικόν»

ΠΕΡΙΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΤΙΘΡΟΜΒΩΤΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ. Ανδρέας Μ. Λάζαρης ΠΓΝ «Αττικόν» ΠΕΡΙΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΤΙΘΡΟΜΒΩΤΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ Ανδρέας Μ. Λάζαρης ΠΓΝ «Αττικόν» Αντιπηκτική θεραπεία Βαλβιδοπάθειες προσθετικές βαλβίδες Κολπική μαρμαρυγή Φλεβική θρόμβωση πνευμονική εμβολή Γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Γαστροστομία. Αθηνά Καπράλου,MD. Γενικός Χειρουργός. Δεκέμβριος, 2013

Γαστροστομία. Αθηνά Καπράλου,MD. Γενικός Χειρουργός. Δεκέμβριος, 2013 Γαστροστομία Αθηνά Καπράλου,MD Γενικός Χειρουργός Δεκέμβριος, 2013 ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΓΙΑ ΓΑΣΤΡΟΣΤΟΜΙΑ Νευρολογικές παθήσεις Ογκολογικές παθήσεις Άλλες κλινικές καταστάσεις Α.Ε.Ε. Όγκοι ώτων Ανορεξία/ Άρνηση

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση αντιμετώπιση οξείας επινεφριδιακής ανεπάρκειας. Γρηγόριος Καλτσάς Παθολογική Φυσιολογία Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διάγνωση αντιμετώπιση οξείας επινεφριδιακής ανεπάρκειας. Γρηγόριος Καλτσάς Παθολογική Φυσιολογία Πανεπιστήμιο Αθηνών Διάγνωση αντιμετώπιση οξείας επινεφριδιακής ανεπάρκειας Γρηγόριος Καλτσάς Παθολογική Φυσιολογία Πανεπιστήμιο Αθηνών ευροενδοκρινική ρύθμιση της επινεφριδιακής έκκρισης στεροειδών - - - + CRH/AVP + ACTH

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα ΙΙΙ. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης

Παράρτημα ΙΙΙ. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης Παράρτημα ΙΙΙ Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης Σημείωση : Οι τροποποιήσεις στην Περίληψη των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικά πορίσματα

Επιστημονικά πορίσματα Παράρτημα ΙΙ Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος, της επισήμανσης και του φύλλου οδηγιών χρήσης που παρουσιάστηκαν από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό

Διαβάστε περισσότερα

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση There are no translations available. Γιώργος Κολιός Καρδιολόγος Οι ασθενείς με συγκοπή αποτελούν το 2% των επισκέψεων στα τμήματα έκτακτων περιστατικών. Η ετήσια επίπτωση συγκοπτικών επεισοδίων στα ηλικιωμένα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΜΙΔΑΖΟΛΑΜΗΣ PER OS ΩΣ ΠΡΟΝΑΡΚΩΣΗΣ, ΣΤΗΝ ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΒΟΥΒΩΝΟΚΗΛΗΣ ΜΕ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΑ ΣΕ ΕΡΓΑΣΙΑ.

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΜΙΔΑΖΟΛΑΜΗΣ PER OS ΩΣ ΠΡΟΝΑΡΚΩΣΗΣ, ΣΤΗΝ ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΒΟΥΒΩΝΟΚΗΛΗΣ ΜΕ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΑ ΣΕ ΕΡΓΑΣΙΑ. OS ΩΣ ΠΡΟΝΑΡΚΩΣΗΣ, ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ Χειρουργική Κλινική, Γ.Ν. Γιαννιτσών Εισαγωγή Η τοπική αναισθησία (ΤΑ) είναι μέθοδος εκλογής για πλειάδα μικρών και μεσαίων επεμβάσεων στην χειρουργική της μίας ημέρας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ

ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ ΠΟΝΟΥ Ο όρος πόνος προέρχεται από τη λατινική λέξη POENA που σημαίνει PUNISHMENT(τιμωρία)

Διαβάστε περισσότερα

Αγόρι ηλικίας 3 ετών με επαναλαμβανόμενα επεισόδια υπογλυκαιμίας

Αγόρι ηλικίας 3 ετών με επαναλαμβανόμενα επεισόδια υπογλυκαιμίας ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ, 2008 211 ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΑ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αγόρι ηλικίας 3 ετών με επαναλαμβανόμενα επεισόδια υπογλυκαιμίας Φ. ΤΖΙΦΗ, Κ. ΑΘΑΝΑΣΑΚΗ, Ε. ΛΑΓΚΩΝΑ, Α. ΔΑΚΟΥ-ΒΟΥΤΕΤΑΚΗ Παρουσίαση περιστατικού

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα III. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους των πληροφοριών προϊόντος

Παράρτημα III. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους των πληροφοριών προϊόντος Παράρτημα III Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους των πληροφοριών προϊόντος Σημείωση: Οι αλλαγές στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών Προϊόντος και του Φύλλου Οδηγιών Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Καινοτόμα Προγράμματα της Έδρας UNESCO Εφηβικής Υγείας και Ιατρικής για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Παιδικής και Εφηβικής Παχυσαρκίας

Καινοτόμα Προγράμματα της Έδρας UNESCO Εφηβικής Υγείας και Ιατρικής για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Παιδικής και Εφηβικής Παχυσαρκίας Καινοτόμα Προγράμματα της Έδρας UNESCO Εφηβικής Υγείας και Ιατρικής για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Παιδικής και Εφηβικής Παχυσαρκίας UNESCO Chair in Adolescent Medicine and Health Care Φλώρα Μπακοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D.

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D. Τι είναι σακχαρώδης διαβήτης; Παθοφυσιολογική κατάσταση η οποία χαρακτηρίζεται από αυξημένη συγκέντρωση σακχάρου στο αίμα Καμπύλη σακχάρου (75

Διαβάστε περισσότερα

Ινσουλινοθεραπεία (Βασική +ΑΔ)

Ινσουλινοθεραπεία (Βασική +ΑΔ) Ινσουλινοθεραπεία (Βασική +ΑΔ) Δήλωση Συμφερόντων Το περιεχόμενο της παρουσίασης αντανακλά τις απόψεις του ομιλητή.ο ομιλητής έχει λάβει τιμητικές αμοιβές για ομιλίες από τις ακόλουθες φαρμακευτικές εταιρείες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑ. Χατζημιχαηλίδου Σοφία

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑ. Χατζημιχαηλίδου Σοφία ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑ Χατζημιχαηλίδου Σοφία ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΙΤΙΔΕΣ Οσφυαλγία (φλεγμονώδους τύπου) Ιερολαγονίτιδα Ασύμμετρη περιφερική αρθρίτιδα Ενθεσίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ Σύμφωνα με τις πρόσφατες Κατευθυντήριες Οδηγίες (ESC/ERS 2009 και ACCF/AHA 2009) προκειμένου να αποφασιστεί η κατάλληλη θεραπευτική αγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακευτ μακε ική Φροντίδα : όταν ο ασθενή ασθε ς βρίσκετ ίσκε αι στ αι ο κέντ κέ ρο της επ ε ιχειρ ιχε ηματικότητας

Φαρμακευτ μακε ική Φροντίδα : όταν ο ασθενή ασθε ς βρίσκετ ίσκε αι στ αι ο κέντ κέ ρο της επ ε ιχειρ ιχε ηματικότητας Φαρμακευτική Φροντίδα : όταν ο ασθενής βρίσκεται στο κέντρο της επιχειρηματικότητας 22/1/2012 Dr. Ίνα Πιπεράκη 1 Επιχειρηματικότητα εν μέσω κρίσης Τον κυρίαρχο ρόλο του Φαρμακοποιού Διευκολύνει στη μείωση

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Πια είναι η καλύτερη μέθοδος θεραπείας; Κιρσοί είναι το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Λειτουργίες

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση ασθενούς με στεφανιαία και περιφερική αγγειακή νόσο

Αντιμετώπιση ασθενούς με στεφανιαία και περιφερική αγγειακή νόσο Αντιμετώπιση ασθενούς με στεφανιαία και περιφερική αγγειακή νόσο Αθανάσιος Καπετανόπουλος Καπετανόπουλος, FACC, FESC, FSCAI Επεμβατικός Καρδιολόγος, EUROMEDICA, Γενική Κλινική Θεσσαλονίκης Συχνότητα συνδυασμένης

Διαβάστε περισσότερα

Γκαναβίας Λάμπρος Επίατρος-Πνευμονολόγος Επιμελητής Πνευμονολογικής Κλινικής 424 ΓΣΝΕ

Γκαναβίας Λάμπρος Επίατρος-Πνευμονολόγος Επιμελητής Πνευμονολογικής Κλινικής 424 ΓΣΝΕ Γκαναβίας Λάμπρος Επίατρος-Πνευμονολόγος Επιμελητής Πνευμονολογικής Κλινικής 424 ΓΣΝΕ Ελάττωση θνησιμότητας κατά 33% 1. Αυξημένη υπόνοια 2. Αυξημένος αριθμός εξετάσεων 3. Προφύλαξη σε ασθενείς υψηλού κινδύνου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Γενικά Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν τους στόχους της

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρακολούθηση αρκετών αναπνευστικών

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ Ιούλιος 2009 Το παρόν έγγραφο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΟΡΘΟΥ

ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΟΡΘΟΥ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟ Β Χειρουργική Κλινική, Γ.Ν.Α. "Γ. Γεννηματάς", Αθήνα Εισαγωγή Ο καρκίνος του ορθού αποτελεί μια συχνή αιτία θανάτου στις αναπτυγμένες χώρες, με συνεχώς αυξανόμενο επιπολασμό τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ ΠΡΩΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ(Διαφ.1) Στη 10χρονη εμπειρία μου με χρήστες ηρωίνης

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΝΟΙΚΤΗ» ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ. Υπέρ. Dr Βασίλης Αλιβιζάτος Διευθυντής Ε.Σ.Υ. Χειρουργική Κλινική Γ. Ν. Πατρών «Ο Αγιος Ανδρέας»

«ΑΝΟΙΚΤΗ» ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ. Υπέρ. Dr Βασίλης Αλιβιζάτος Διευθυντής Ε.Σ.Υ. Χειρουργική Κλινική Γ. Ν. Πατρών «Ο Αγιος Ανδρέας» «ΑΝΟΙΚΤΗ» ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ Υπέρ Dr Βασίλης Αλιβιζάτος Διευθυντής Ε.Σ.Υ. Χειρουργική Κλινική Γ. Ν. Πατρών «Ο Αγιος Ανδρέας» ΧΟΛΟΚΥΣΤΕΚΤΟΜΗ (open / lap) Η συχνότερη χειρουργική επέμβαση. 20.000.000 ασθενείς με

Διαβάστε περισσότερα

Προεγχειρητική εκτίμηση της λειτουργικής ικανότητας των πνευμόνων. Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ

Προεγχειρητική εκτίμηση της λειτουργικής ικανότητας των πνευμόνων. Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Προεγχειρητική εκτίμηση της λειτουργικής ικανότητας των πνευμόνων Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Ιδιαιτερότητες του καρκίνου του πνεύμονος Είναι υπεύθυνος για το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ. Παρουσίαση περιστατικού. ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου»

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ. Παρουσίαση περιστατικού. ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου» ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ ARDS - ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΕ ΝΟ Παρουσίαση περιστατικού ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου» Παρουσίαση περιστατικού Από τον απεικονιστικό έλεγχο διαπιστώθηκαν: κατάγµατα λεκάνης και δεξιού άνω

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την απόρριψη που παρουσιάστηκαν από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων

Παράρτημα Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την απόρριψη που παρουσιάστηκαν από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων Παράρτημα Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την απόρριψη που παρουσιάστηκαν από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων Σελίδα 1/5 Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την απόρριψη που παρουσιάστηκαν από τον

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Υπέρταση Συγγραφική ομάδα:

Άσκηση και Υπέρταση Συγγραφική ομάδα: Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Υπέρταση Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ Σερρών, Α.Π.Θ. Ζαφειρίδης Ανδρέας, Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΦΑΑ Σερρών, Α.Π.Θ. Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρηρωτής

Διαβάστε περισσότερα

στο Κέντρο Αποθεραπείας Αποκατάστασης(Κ.Α.Α)

στο Κέντρο Αποθεραπείας Αποκατάστασης(Κ.Α.Α) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης και η διαχειρισή του στο Κέντρο Αποθεραπείας Αποκατάστασης(Κ.Α.Α) Σκούτας Δ,Ρηγάδη Ε,Κόκκαλη Α,Μικούδη Κ,Μανιώτα Π, Φλουδάρας Ι, Κωλέτσας Ν,Σιώμος Κ, Μυροφορίδης Α, Μούζα Ε. Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ 1 ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Δ. Κιόρτσης Ενδοκρινολόγος Αν. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων European SCOPE fellow 1η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ελληνική Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης. Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο

ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης. Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο ΠΙΕΣΗ ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 12700 ασθενείς/έτος ΗΠΑ 5-10% όλων των

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΛΙΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ

ΣΚΟΛΙΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ ΣΚΟΛΙΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ 18 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2010 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΜΑΡΙΑ Θ. ΠΑΠΑΦΥΛΑΚΤΟΥ ΩΝΑΣΕΙΟ ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκελετικές ανωμαλίες παρατηρούνται συχνά σε ασθενείς με συγγενή καρδιοπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Το Xarelto είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ριβαροξαβάνη. Διατίθεται σε μορφή δισκίων (2,5, 10, 15 και 20 mg).

Το Xarelto είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ριβαροξαβάνη. Διατίθεται σε μορφή δισκίων (2,5, 10, 15 και 20 mg). EMA/230698/2013 EMEA/H/C/000944 Περίληψη EPAR για το κοινό ριβαροξαβάνη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ Ι. Ιωαννίδης Παθολόγος Υπεύθυνος ιαβητολογικού Ιατρείου και Ιατρείου Παχυσαρκίας Κωνσταντοπούλειο Συγκρότηµα Γ.Ν.Ν.Ιωνίας«Αγία Όλγα» Προδιαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

Βοηθά η θεραπεία στην ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση;

Βοηθά η θεραπεία στην ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση; Βοηθά η θεραπεία στην ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση; Μάης 2010 Κατερίνα Μαρκοπούλου Επιμελήτρια Α 1 η Πνευμονολογική Κλινική Ν.Γ.Παπανικολάου Στόχοι θεραπείας Βελτίωση επιβίωσης Βελτίωση κλινικών συμπτωμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ευτεροπαθής Σ : Ενδοκρινοπάθειες και φάρµακα 1

ευτεροπαθής Σ : Ενδοκρινοπάθειες και φάρµακα 1 03 ευτεροπαθής Σ : Ενδοκρινοπάθειες και φάρµακα 1 ΣΠ. ΚΟΥΤΜΟΣ, 2 ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΓΓΕΛΟΥ 1 Ενδοκρινολόγος, Αναπληρωτής Διευθυντής Ενδοκρινολογικoύ τμήματος ΓΝΑ «Γ. Γεννηματάς», 2 Ενδοκρινολόγος Εισαγωγή Γλυκαγόνη,

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικές Μελέτες. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

Κλινικές Μελέτες. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Κλινικές Μελέτες Δέσποινα Ν. Περρέα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Διευθύντρια Εργαστηρίου Πειραματικής Χειρουργικής και Χειρουργικής Ερεύνης «Ν.Σ. Χρηστέας» Κλινικές Μελέτες

Διαβάστε περισσότερα

Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα. Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής

Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα. Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής Κλινικής Γ.Ν.Ν.Γ.Παπανικολάου Καρκίνος Πνεύμονα Πρώτη αιτία θανάτου από καρκίνο στις ΗΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Γυναικεία Ορµονικά Προφίλ (για την αναπαραγωγική και περιεµµηνοπαυσιακή ηλικία) Οι ωοθήκες βρίσκονται στο δεξιό και αριστερό τµήµα της πυελική κοιλότητας, πλησίον της µήτρας και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Αλλεργία και άσθμα; Αν πάσχετε από αυτές τις παθήσεις, θα υποφέρετε για όλη σας τη ζωή ; ΟΙ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΛΕΝΕ ΟΧΙ. Η Ελληνική Εταιρεία Αλλεργιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠI ΡΑΣΗ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΩΝ ΤΟΥ ΓΟΝΙ ΙΟΥ SLCO1B1 ΤΟΥ ΜΕΤΑΦΟΡΕΑ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΑΝΙΟΝΤΩΝ ΟΑΤΡ1Β1 ΣΤΗΝ ΥΠΟΛΙΠΙ ΑΙΜΙΚΗ ΡΑΣΗ ΤΩΝ ΣΤΑΤΙΝΩΝ

ΕΠI ΡΑΣΗ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΩΝ ΤΟΥ ΓΟΝΙ ΙΟΥ SLCO1B1 ΤΟΥ ΜΕΤΑΦΟΡΕΑ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΑΝΙΟΝΤΩΝ ΟΑΤΡ1Β1 ΣΤΗΝ ΥΠΟΛΙΠΙ ΑΙΜΙΚΗ ΡΑΣΗ ΤΩΝ ΣΤΑΤΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΚΛΙΝΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ» ΕΠI ΡΑΣΗ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΩΝ ΤΟΥ ΓΟΝΙ ΙΟΥ SLCO1B1 ΤΟΥ ΜΕΤΑΦΟΡΕΑ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΑΝΙΟΝΤΩΝ ΟΑΤΡ1Β1 ΣΤΗΝ ΥΠΟΛΙΠΙ ΑΙΜΙΚΗ ΡΑΣΗ ΤΩΝ ΣΤΑΤΙΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Ενήβωση - Εφηβεία Puberty - Adolescence Puberty vs. Adolescence Ενήβωση vs. Εφηβεία 12-15 y 12- >>15

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΛΑΣΤΙΚΟ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ (ΑΚΘ)

ΑΝΑΠΛΑΣΤΙΚΟ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ (ΑΚΘ) 1 Α' Χειρουργική Κλινική, Γ.Ν. Νίκαιας, 2 ΩΡΛ Κλινική, Γ. Ν. Νίκαιας Εισαγωγή Το ΑΚΘ αποτελεί το 1% επί του συνόλου των κακοηθειών του θυρεοειδούς.εμφανίζεται σαν μία ταχέως αναπτυσσόμενη μάζα, διηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Καρδιολογικό τμήμα, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Αρχές Ενδοκρινολογίας

Βασικές Αρχές Ενδοκρινολογίας Βασικές Αρχές Ενδοκρινολογίας Εισαγωγικό μάθημα Νικόλαος Κατσιλάμπρος Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών σε συνεργασία με την ιατρό και υποψήφια διδάκτορα Χρυσή Χ. Κολιάκη Η Ενδοκρινολογία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ιωάννης µορφή κακοήθειας που αναπτύσεται από

Διαβάστε περισσότερα