Φαρμακευτική αντιμετώπιση αδενωμάτων της υπόφυσης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Φαρμακευτική αντιμετώπιση αδενωμάτων της υπόφυσης"

Transcript

1 22 Μέρος VΙ: ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΔΕΝΩΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΥΠΟΦΥΣΗΣ Φαρμακευτική αντιμετώπιση αδενωμάτων της υπόφυσης Γεώργιος Π. Πιαδίτης 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα αδενώματα της υπόφυσης προέρχονται από διάφορα κύτταρα που τη συγκροτούν και χαρακτηρίζονται ως ορμονοεκκριτικά, όταν έχουν τη δυνατότητα παραγωγής και έκκρισης μιας ορμόνης, και ως μη ορμονοεκκριτικά, όταν στερούνται της δυνατότητας αυτής. Η φαρμακευτική αγωγή στόχο έχει τα ορμονοεκκριτικά αδενώματα, καθόσον προς το παρών δεν υπάρχει διαθέσιμο σκεύασμα για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των μη ορμονοεκκριτικών. Η χρήση της εξειδικεύεται ανάλογα της ορμονικής δραστηριότητας και εξαρτάται άμεσα από το μέγεθος του αδενώματος. Συνήθως αποφεύγεται στα μακροαδενώματα εκείνα, τα οποία συνοδεύονται από σημαντικού βαθμού περιορισμό των οπτικών πεδίων, απόρροια σημαντικής και παρατεταμένης πίεσης επί του οπτικού νεύρου. Τα σημαντικότερα των ορμονοεκκριτικών αδενωμάτων είναι τα σωματοτρόπα που εκκρίνουν αυξητική ορμόνη (GH) και προκαλούν μεγαλακρία, τα προλακτινώματα που εκκρίνουν προλακτίνη (PRL) και προκαλούν κυρίως αναστολή της λειτουργίας του αναπαραγωγικού συστήματος σε αμφότερα τα φύλα και γαλακτόρροια στις γυναίκες και τα κορτικοτρόπα που εκκρίνουν ACTH και ευθύνονται για τη νόσο Cushing. 2. ΣΩΜΑΤΟΤΡΟΠΑ ΑΔΕΝΩΜΑΤΑ - ΜΕΓΑΛΑΚΡΙΑ Η μεγαλακρία είναι σπάνια νόσος (4/10 6 κατοίκους), η οποία εκτός από τις σημαντικές και συχνά ταχύτατα εξελισσόμενες σωματικές παραμορφώσεις που τη συνοδεύουν, χαρακτηρίζεται από υψηλή νοσηρότητα και θνησιμότητα 1-3 ως απόρροια κυρίως καρδιαγγειακών, αναπνευστικών και μεταβολικών παθήσεων που προκαλούνται ή επιδεινώνονται από τα χρονίως αυξημένα επίπεδα GH και IGF-I 4. Είναι επομένως προφανές ότι πρωταρχικός στόχος είναι η διάγνωση της νόσου σε όσο το δυνατόν πιο πρώιμα στάδια και στη συνέχεια ο πλήρης έλεγχος της εκκριτικής δραστηριότητας και του μεγέθους του αδενώματος με την κατάλληλη θεραπευτική αγωγή, καθόσον έτσι αποκαθίσταται πλήρως το προσδόκιμο επιβίωσης και εξομοιώνεται με αυτό που παρατηρείται στον γενικό πληθυσμό 5.

2 316 Γ.Π. Πιαδίτης Η χρήση της φαρμακευτικής αγωγής, σύμφωνα με τις τελευταίες οδηγίες, συνιστάται ως θεραπεία δεύτερης γραμμής και συγκεκριμένα στις περιπτώσεις εκείνες που η χειρουργική θεραπεία έχει αποτύχει να ελέγξει πλήρως τη νόσο. Σαν θεραπεία πρώτης γραμμής μπορεί να δοθεί όταν: 1) η χειρουργική θεραπεία δεν αναμένεται να θεραπεύσει πλήρως τη νόσο και συγκεκριμένα στις περιπτώσεις μακρο-αδενωμάτων με επέκταση στον υπερ-εφιππιακό χώρο και/ή στους σηραγγώδεις κόλπους, 2) ο ασθενής αρνείται να υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση και 3) σοβαροί λόγοι υγείας καθιστούν την εγχείρηση ανέφικτη. Πλήρης έλεγχος της μεγαλακρίας θεωρείται όταν τα επίπεδα της GH σε τυχαία αιμοληψία είναι μικρότερα του 1μg/L ή μικρότερα των 0.4 μg/l κατά τη διάρκεια του OGTT, ενώ τα επίπεδα του IGF-Ι είναι εντός των φυσιολογικών ορίων για το φύλο και την ηλικία του ασθενούς 6. Για τον σκοπό αυτό η φαρμακευτική αγωγή βασίζεται στις ακόλουθες κατηγορίες φαρμάκων: 1) ανάλογα σωματοστατίνης μακράς δράσης, 2) αγωνιστές της ντοπαμίνης και 3) Ανάλογα του μορίου της GH, τα οποία ανασταλούν τη δράση της στο επίπεδο του υποδοχέα. 3. ΠΡΟΛΑΚΤΙΝΩΜΑΤΑ - ΚΟΡΤΙΚΟΤΡΟΠΑ ΑΔΕΝΩΜΑΤΑ (ΝΟΣΟΣ CUSHING) Τα προλακτινώματα είναι τα πλέον συχνά νεοπλάσματα της υπόφυσης με συχνότητα εμφάνισης στους ενήλικες από 100 έως 775 περιστατικά/10 6 κατοίκους 7. Εμφανίζονται συχνότερα στις γυναίκες απ ότι στους άνδρες σε αναλογία 10:1 σε ηλικίες μικρότερες των 50 ετών. Σε μεγαλύτερες ηλικίες η συχνότητα εμφάνισης είναι η ίδια μεταξύ των δύο φύλων. Οι σημαντικότερες κλινικές εκδηλώσεις οφείλονται στο μέγεθος του αδενώματος και στα αυξημένα επίπεδα προλακτίνης, τα οποία προκαλούν αναστολή της λειτουργίας του αναπαραγωγικού συστήματος σε αμφότερα τα φύλα και γαλακτόρροια στις γυναίκες. Επομένως, οι κύριες επιδιώξεις της φαρμακευτικής αγωγής θα πρέπει να είναι: 1) Η αντιμετώπιση της υπερπρολακτιναιμίας και των συνεπειών της (στειρότητα, υπογοναδισμός, οστεοπόρωση), 2) ο έλεγχος του μεγέθους του αδενώματος, 3) η αποκατάσταση ή διασφάλιση της υποφυσιακής λειτουργίας και 4) η πρόληψη της υποτροπής ή της εξέλιξης της νόσου. Οι διαθέσιμες φαρμακευτικές ουσίες που χρησιμοποιούνται στη θεραπεία των προλακτινωμάτων είναι οι αγωνιστές των υποδοχέων της ντοπανμίνης. Οι συχνότερα χρησιμοποιούμενοι στην κλινική πράξη είναι η βρωμοκρυπτίνη (bromocriptine), η καμπεργολίνη (cabergoline), η περγολίδη (pergolide) και η κιναγολίδη (quinagolide) (Εικόνα 1). Λιγότερο συχνά χρησιμοποιούνται η λισουρίδη (lisuride) και η τεργουρίδη (terguride), καθόσον ταυτόχρονα εκδηλώνουν και αντισεροτονινεργική δράση. Η βρωμοκρυπτίνη και κυρίως η καμπεργολίνη είναι οι πλέον ευρέως χρησιμοποιούμενοι αγωνιστές των υποδοχέων της ντοπαμίνης και με αυτές έχει αποκτηθεί το σύνολο σχεδόν της κλινικής μας εμπειρίας. Με τη χρήση των φαρμάκων αυτών πλήρης έλεγχος της έκκρισης της προλακτίνης και του μεγέθους των αδενωμάτων επιτυγχάνεται σε ποσοστό μεγαλύτερο του 95% των περιπτώσεων 7. Δυστυχώς μέχρι σήμερα δεν υπάρχει διαθέσιμη αποτελεσματική φαρμακευτική θεραπεία για τον έλεγχο της έκκριση της ACTH. Με τη λογική ότι D 2 υποδοχείς ντοπαμίνης εκφράζονται στα ACTH-αδενώματα 8, αγωνιστές της ντοπαμίνης έχουν χρησιμοποιηθεί σε ελάχιστες εργασίες και σε πολύ μικρό αριθμό ασθενών με ποικίλα αποτελέσματα, τα οποία δεν ενθαρρύνουν τη γενίκευση της χρήσης τους 9,10.

3 Φαρμακευτική αντιμετώπιση αδενωμάτων της υπόφυσης 317 Εικόνα 1. Βιοχημική δομή των αγωνιστών της ντοπαμίνης. Πρόσφατα αναπτύχθηκε ένα νέο ανάλογο σωματοστατίνης SOM230 (pasireotide), το οποίο έχει την ικανότητα να συνδέεται με αυξημένη συγγένεια με πολλαπλούς υποδοχείς (sst1, sst2, sst3 και sst5). Η αποτελεσματικότητά του στη νόσο Cushing βρίσκεται ακόμα υπό διερεύνηση (κλινική μελέτη φάσης ΙΙΙ). Τα πρώτα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά ως προς τον έλεγχο της νόσου με κόστος όμως τη συχνή αύξηση των επιπέδων του σακχάρου. 4. ΑΝΑΛΟΓΑ ΣΩΜΑΤΟΣΤΑΤΙΝΗΣ ΜΑΚΡΑΣ ΔΡΑΣΗΣ (ΑΣΜΔ) 4.1. Κλασσικές μορφές ΑΣΜΔ Η σωματοστατίνη είναι υποθαλαμικό πεπτίδιο το οποίο φυσιολογικά αναστέλλει την έκκριση της GH από τον πρόσθιο λοβό της υπόφυσης ενεργοποιώντας μία οικογένεια 5 διαφορετικών υποδοχέων (sst 1-5) συνδεδεμένων με τις G-πρωτεΐνες Η χρήση της φυσικής σωματοστατίνη για την αντιμετώπιση της μεγαλακρίας δεν είναι εφικτή καθόσον μεταβολίζεται και αδρανοποιείται ταχύτατα καθιστώντας έτσι αναγκαία τη σύνθεση αναλόγων μακράς δράσης. Μακροχρόνιες προσπάθειες οδή-

4 318 Γ.Π. Πιαδίτης γησαν στη σύνθεση δύο ΑΣΜΔ, της οκτρεοτίδης (octreotide) και της λανρεοτίδης (lanreotide), και στη συνέχεια τη δημιουργία των depot μορφών τους σταθερής απελευθέρωσης στην κυκλοφορία (octreotide-lar και lanreotide-lar αντίστοιχα) με δυνατότητα χορήγησης σε μηνιαία βάση. Οι μορφές αυτές είναι οι πλέον ευρέως χρησιμοποιούμενες σήμερα και με αυτές έχει αποκτηθεί η μεγαλύτερη κλινική εμπειρία. Η αποτελεσματικότητα των δύο αυτών αναλόγων οφείλεται στο γεγονός ότι συνδέονται με υψηλή συγγένεια κυρίως με τους sst-2 υποδοχείς και μικρότερη με τους sst-5, οι οποίοι εκφράζονται συνηθέστερα στα GH-αδενώματα της υπόφυσης. Η έκφραση των άλλων sst υποδοχέων ποικίλει ευρύτατα. Η συνιστώμενη μέγιστη δοσολογία για το Sandostatin-LAR είναι τα 30 mg και για το Lanreotide-LAR τα 120 mg κάθε μήνα. Το θεραπευτικό αυτό σχήμα έχει επιτρέψει τον πλήρη έλεγχο της μεγαλακρίας στο 60-70% περίπου των περιπτώσεων, ενώ η επίδρασή τους στη συρρίκνωση του αδενώματος δεν έχει προσδιορισθεί με την ανάλογη ακρίβεια. Από τις υπάρχουσες μελέτες φαίνεται ότι ανιχνεύσιμη σμίκρυνση του αδενώματος παρατηρείται στο 80% των περιπτώσεων, ενώ το μέγεθος της μείωσης του μεγέθους ποικίλει ευρύτατα φτάνοντας περιστασιακά το 80% ή και στην πλήρη εξαφάνισή του σε περιπτώσεις μικρο-αδενωμάτων 4,6. Μετά τη μακροχρόνια χρήση των ΑΣΜΔ εγείρονται τα ακόλουθα ερωτήματα: 1) η προεγχειρητική χρήση τους βελτιώνει το χειρουργικό αποτέλεσμα; 2) μπορούν να χρησιμοποιηθούν σαν θεραπεία πρώτης γραμμής με την ίδια αποτελεσματικότητα όπως η χειρουργική επέμβαση; 3) η περαιτέρω αύξηση της συχνότητας ή της μέγιστης δόσης μπορεί να βελτιώσει τη θεραπευτική τους αποτελεσματικότητα; Προεγχειρητική χρήση των ΑΣΜΔ -Επίδραση στο χειρουργικό αποτέλεσμα. Τα αποτελέσματα από τις υπάρχουσες δημοσιευμένες μελέτες είναι αντικρουόμενα. Υποστηρίζεται ότι η προεγχειρητική χορήγηση ΑΣΜΔ αυξάνει σημαντικά το ποσοστό αποκατάστασης στα φυσιολογικά όρια των επιπέδων της GH και του IGF-I, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, ενώ παράλληλα μειώνει τη διάρκεια νοσηλείας των ασθενών 14,15. Όμως τα ευρήματα αυτά δεν επιβεβαιώνονται από ανάλογες μελέτες 16,17. Ένας σημαντικός παράγοντας που πιθανόν να επηρεάζει το χειρουργικό αποτέλεσμα είναι η διάρκεια χορήγησης των ΑΜΔ προεγχειρητικά. Είναι γνωστό ότι τα GH-αδενώματα στερούνται αληθούς κάψας και επομένως είναι πιθανόν ενεργά κύτταρα να παραμένουν διάσπαρτα κατά μήκος της διαδρομής συρρίκνωσης του αδενώματος και να αποτελούν την αιτία της αναποτελεσματικότητα των ΑΜΔ που παρατηρείται σε ορισμένες μελέτες. Πιθανόν η μακροχρόνια προεγχειρητική χορήγηση των ΑΜΔ να οδηγήσει στην απόπτωση των διάσπαρτων GH-κυττάρων και να βελτιώσει σημαντικά και μόνιμα το χειρουργικό αποτέλεσμα. Η υπόθεση αυτή βασίζεται στην απλή λογική ότι η μετατροπή ενός μακροαδενώμετος με επέκταση κυρίως στον σηραγγώδη κόλπο σε μικροαδένωμα χωρίς επέκταση καθιστά ευκολότερη την πλήρη χειρουργική του εξαίρεση 14,15,18. Χρήση των ΑΣΜΔ ως θεραπεία πρώτης γραμμής - Σύγκριση με τη χειρουργική θεραπεία Παρά το γεγονός ότι η χειρουργική επέμβαση συνιστάται ως θεραπεία πρώτης

5 Φαρμακευτική αντιμετώπιση αδενωμάτων της υπόφυσης 319 εκλογής για την αντιμετώπιση της μεγαλακρίας, υπάρχουν πρόσφατα δεδομένα που υποστηρίζουν ότι εξίσου αποτελεσματική σαν θεραπεία πρώτης επιλογής μπορεί να είναι και η φαρμακευτική θεραπεία με τα ΑΣΜΔ. Σε μία πρόσφατη εργασία μελετήθηκαν 81 πρωτοδιαγνωμένοι μεγαλακρικοί ασθενείς, εκ των οποίων οι 40 έλαβαν θεραπεία με ΑΜΔ και οι 41 υποβλήθηκαν σε διασφηνοειδική επέμβαση. Τα αποτελέσματα της μελέτης κατά την 48 η εβδομάδα της παρακολούθησης έδειξαν ότι το ποσοστό πλήρους ελέγχου των επιπέδων της GH (<2,5 ng/ml) και του IGF-I (εντός φυσιολογικών ορίων) ήταν παρόμοιο μεταξύ των δύο ομάδων. Οι παρενέργειες από τη χορήγηση των ΑΣΜΔ ήταν χολολιθίαση (38%), γαστρεντερικές διαταραχές (18%) και διαταραχή ανοχής στη γλυκόζη (3%). Αντίθετα οι παρενέργειες από τη χειρουργική θεραπεία ήταν σημαντικότερες και ήταν υποφυσιακή ανεπάρκεια (14%), ρινική αιμορραγία (11%), διαρροή εγκεφαλονωτιαίου υγρού που χρειάσθηκε χειρουργική αποκατάσταση (6%) και σοβαρής μορφή μηνιγγίτιδα (5%). Με βάση τα αποτελέσματα αυτά οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι τα ΑΣΜΔ μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σαν θεραπεία πρώτης επιλογής, καθόσον είναι εξίσου αποτελεσματικά με τη χειρουργική θεραπεία, ενώ ταυτόχρονα έχουν σημαντικά λιγότερες παρενέργειες. Θα πρέπει να διευκρινισθεί ότι αυτό δεν μπορεί να γενικευθεί, αλλά να περιοριστεί στα μακροαδενώματα, καθόσον στη μελέτη συμμετείχαν ελάχιστοι ασθενείς με μικροαδένωμα (8/81), και εφόσον επιβεβαιωθεί και σε άλλες μελέτες 19. Αύξηση της συχνότητας ή της μέγιστης δόσης των ΑΣΜΔ για καλύτερο θεραπευτικό αποτέλεσμα Με τη χρήση των ΑΣΜΔ στη συνιστώμενη μέγιστη δοσολογία έλεγχος της μεγαλακρίας επιτυγχάνεται στο 60-70% περίπου των περιπτώσεων. Επομένως το 1/3 των ασθενών παραμένει με ενεργό νόσο, για το οποίο η μόνη εναλλακτική θεραπεία είναι η ακτινοβολία. Όμως η ακτινοβολία συνοδεύεται από σημαντικές παρενέργειες και απαιτεί μεγάλο χρονικό διάστημα για τον πλήρη έλεγχο της νόσου, γεγονός που οδηγεί στην αναζήτηση νέων θεραπευτικών σχημάτων. Πρόσφατα δεδομένα δείχνουν ότι η αύξηση της δόσης, σε αντίθεση με την αύξηση της συχνότητας χορήγησης των ΑΣΜΔ, φαίνεται να βελτιώνει σημαντικά το θεραπευτικό αποτέλεσμα. Αύξηση της δόσης χορήγησης του octreotide-lar στα 40 mg σε μεγαλακρικούς ασθενείς ανθεκτικών στη συνήθη δοσολογία των 30 mg φαίνεται να προκαλεί περαιτέρω μείωση των επιπέδων της GH και του IGF-I και πλήρη έλεγχο της μεγαλακρίας στο 35% των περιπτώσεων, ενώ παράλληλα προκαλεί σημαντική περαιτέρω σμίκρυνση των αδενωμάτων 20. Σε μία άλλη πρόσφατη εργασία συγκρίθηκε η αποτελεσματικότητα της αύξησης της συχνότητας χορήγησης (κάθε 21 ημέρες) με εκείνη της αύξησης της δόσης (60 mg) χορήγησης του octreotide-lar σε μία ομάδα μεγαλακρικών ασθενών ανθεκτικών στη συνήθη δοσολογία 21. Μετά από συνεχή θεραπεία για 24 εβδομάδες η αύξηση της συχνότητας απέτυχε να μειώσει σημαντικά τα επίπεδα της GH και του IGF-I ή το μέγεθος των αδενωμάτων. Αντίθετα η αύξηση της δόσης στα 60 mg μείωσε σημαντικά τα επίπεδα του IGF-I στο 91% και πλήρη νορμαλοποίηση των επιπέδων παρατηρήθηκε στο 35% των περιπτώσεων. Τα επίπεδα της GH και το μέγεθος των αδενωμάτων έμειναν ανεπηρέαστα. Τα αποτελέσματα αυτά δείχνουν ότι η αύξηση της δόσης των ΑΣΜΔ μπορεί να βελτιώσει το θεραπευτικό αποτέλεσμα και

6 320 Γ.Π. Πιαδίτης μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε επιλεγμένα περιστατικά και συγκεκριμένα σε μεγάλα αδενώματα στα οποία έχει αφαιρεθεί το μέγιστο δυνατόν τμήμα τους χειρουργικά και η χορήγηση ΑΣΜΔ στις συνήθεις δόσεις με ή χωρίς ντοπαμινεργικούς αγωνιστές έχει αποτύχει να ελέγξει πλήρως τη νόσο Νεότερες μορφές ΑΣΜΔ Όπως ήδη ελέχθη ένα σημαντικό ποσοστό των μεγαλακρικών ασθενών δεν ανταποκρίνονται στα ήδη χρησιμοποιούμενα ΑΣΜΔ. Πιθανότατα αυτό οφείλεται στο γεγονός, αν και δεν υπάρχουν επαρκεί δεδομένα, ότι σε ορισμένα GH-αδενώματα δεν εκφράζονται ή εκφράζονται σε πολύ μικρή πυκνότητα οι sst2 και sst5 υποδοχείς, αλλά οι sst1 και sst3 σε άλλοτε άλλη αναλογία 22,23. Έτσι δημιουργήθηκε η ανάγκη για τη σύνθεση ΑΣΜΔ με δυνατότητα σύνδεσης με μεγαλύτερο αριθμό sst υποδοχέων. Μετά από πολλές προσπάθειες δημιουργήθηκε ένα σταθερό cyclohexapeptide μόριο, στο οποίο ενσωματώθηκαν ορισμένα δομικά τμήματα του μορίου της φυσικής σωματοστατίνης, καθώς και ορισμένα συνθετικά αμινοξέα, και το οποίο ονομάστηκε SOM230 (pasireotide). Το μόριο αυτό συγκρινόμενο με την οκτρεοτίδη εμφανίζει 30-, 5- και 40-φορές μεγαλύτερη συγγένεια με τους sst1, sst3 and sst5 υποδοχείς αντίστοιχα και 2.5-φορές μικρότερη συγγένεια με τους sst2. Σημαντικό πλεονέκτημα του SOM230 είναι ότι εμφανίζει χρόνο μισής ζωής στον άνθρωπο που ξεπερνά τις 27 ώρες. Μελέτες in vitro έδειξαν ότι το SOM230 είναι ένας ισχυρός αναστολέας της έκκρισης της ACTH, GH και PRL από καλλιέργειες κυττάρων προερχόμενων από αντίστοιχα υποφυσιακά αδενώματα 23,24. Η αποτελεσματικότητά του in vivo στον άνθρωπο βρίσκεται ακόμα υπό διερεύνηση (κλινικές μελέτες φάσης ΙΙΙ). Τα πρώτα αποτελέσματα δείχνουν ότι: 1. Το SOM230 χορηγούμενο σε εφάπαξ δόση των 250 μg σε μεγαλακρικούς ασθενείς είναι 3 φορές ισχυρότερο από ότι η οκτρεοτίδη σε δόση 100 μg, ως προς τη μείωση των επιπέδων της αυξητικής ορμόνης. 2. Χορήγηση 900 μg SOM230 δύο φορές την ημέρα σε ασθενείς με νόσο Cushing μείωσε κατά 48% την ελεύθερη κορτιζόλη ούρων 24ώρου, ενώ εντός φυσιολογικών ορίων μειώθηκε στο 25% των ασθενών. Ενδιαφέρουσα είναι πρόσφατη παρατήρηση ότι η δράση του SOM230 ενισχύεται σημαντικά από τη συγχορήγηση καρμπεγολίνης ΑΓΩΝΙΣΤΕΣ ΤΗΣ ΝΤΟΠΑΜΙΝΗΣ Κύριος εκπρόσωπος των αγωνιστών της ντοπαμίνης είναι η βρωμοκρυπτίνη, η οποία χρησιμοποιήθηκε ευρέως για πολλά χρόνια στην αντιμετώπιση κυρίως των προλακτινωμάτων και λιγότερο της μεγαλακρίας. Η χρήση της συνάντησε σημαντικές δυσκολίες λόγω των σοβαρών παρενεργειών που παρουσίασε κυρίως από το γαστρεντερικό και το κυκλοφοριακό σύστημα. Η χρήση της έχει αντικατασταθεί σχεδόν πλήρως από νέους αγωνιστές της ντοπαμίνης και κυρίως από την καμπεργολίνη, η οποία χαρακτηρίζεται από αυξημένη αποτελεσματικότητα, άριστη ανεκτικότητα από τους ασθενείς και ιδιαίτερα παρατεταμένο χρόνο μισής ζωής (43 ώρες), γεγονός που επιτρέπει τη χορήγησή της σε εβδομαδιαία βάση. Η καμπεργολίνη ασκεί τη δράση της συνδεόμενη με υψηλού βαθμού συγγένεια με τους D 2 υποδοχείς της ντοπαμίνης, οι οποίοι είναι αυτοί που κυρίως εκφράζονται στην πλειονότητα των προλακτινωμάτων

7 Φαρμακευτική αντιμετώπιση αδενωμάτων της υπόφυσης 321 και σε σημαντικό ποσοστό των GH-αδενωμάτων. Δύο είναι οι κύριοι τύποι υποδοχέων ντοπαμίνης που έχουν αναγνωριστεί, ο D 1 ο οποίος διεγείρει τη δραστηριότητα της αδενυλικής κυκλάσης και ο D 2 που την αναστέλλει. Επίσης, έχουν αναγνωριστεί 3 επιπλέον υπότυποι ο D 3, D 4 και D 5, οι οποίοι όμως έχουν ελάχιστη συμμετοχή στη ρύθμιση της έκκρισης της προλακτίνης και της αυξητικής ορμόνης. Για την αντιμετώπιση της μεγαλακρίας η καμπεργολίνη έχει χρησιμοποιηθεί σε περιορισμένο αριθμό εργασιών με ολιγάριθμους ασθενείς, ώστε τα διαθέσιμα στοιχεία να είναι περιορισμένα για ασφαλή συμπεράσματα. Ο κύριος λόγος είναι η εμφάνιση των ΑΣΜΔ της σωματοστατίνης, τα οποία χαρακτηρίζονται από σημαντικά μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα. Όμως, η θεραπεία με τα ΑΣΜΔ είναι ιδιαίτερα ακριβή και όπως ήδη ελέχθη παραμένει αναποτελεσματική σε σημαντικό ποσοστό των μεγαλακρικών ασθενών. Έτσι η χρήση της καμπεργολίνης έχει αρχίσει να επανέρχεται στο προσκήνιο. Από τις υπάρχουσες μελέτες φαίνεται ότι η προσθήκη καμπεργολίνη στη θεραπεία με ΑΣΜΔ βελτιώνει σημαντικά την αποτελεσματικότητά τους. Η προσθήκη 1 έως 3.5 mg/εβδομάδα καρμπεγολίνης σε μεγαλακρικούς ασθενείς υπό θεραπεία με ΑΣΜΔ στη μέγιστη συνιστώμενη μέχρι σήμερα δοσολογία, τα οποία απέτυχαν να ελέγξουν πλήρως τη νόσο, μειώνει περαιτέρω τα επίπεδα της GH και του IGF-I στο 33-47%, ενώ ελέγχει πλήρως τη νόσο στο 16-44% των περιπτώσεων Τα αποτελέσματα αυτά δείχνουν ότι είναι πολύ πιθανόν η προσθήκη της καμπεργολίνη να μπορεί 1) να αυξήσει σημαντικά την αποτελεσματικότητα των ΑΣΜΔ, 2) να μειώσει τη δοσολογία των ΑΣΜΔ για τον πλήρη έλεγχο της μεγαλακρίας και 3) να μειώσει σημαντικά το κόστος θεραπείας της μεγαλακρίας. Προϋπόθεση για τα ανωτέρω είναι η επιβεβαίωση με νέες προοπτικές μελέτες σε μεγαλύτερο αριθμό ασθενών. Η αποτελεσματικότητα της καμπεργολίνης στην αντιμετώπιση της υπερπρολακτιναιμίας και η ανωτερότητά της σε σύγκριση με τη βρωμοκρυπτίνη είναι ευρέως γνωστή 7. Μείωση των επιπέδων της προλακτίνης με 1 mg καμπεργολίνης την εβδομάδα σε μακροχρόνια βάση επιτυγχάνεται στο 90% των υπερπρολακτιναιμιών 29. Σε μία από τις μεγαλύτερες μελέτες, στην οποία συμμετείχαν 459 ασθενείς με υπερπρολακτιναιμία, η χορήγηση καμπεργολίνης μείωσε την προλακτίνη στα φυσιολογικά επίπεδα στο 83%, ενώ της βρωμοκρυπτίνης στο 59% των ασθενών 30. Σε μία άλλη παρόμοια μελέτη η χορήγηση καμπεργολίνης σε 455 ασθενείς μείωσε την προλακτίνη στα φυσιολογικά επίπεδα στο 92% των περιπτώσεων με ιδιοπαθή υπερπρολακτιναιμία ή μικρο-προλακτινώματα και στο 77% των ασθενών με μακρο-προλακτινώματα 31. Εντυπωσιακή είναι και η μείωση του μεγέθους των προλακτινωμάτων που επιτυγχάνεται με τη χορήγηση της καμπεργολίνης. Σε ασθενείς με μάκρο-προλακτινώματα μείωση μεγαλύτερη του 20% παρατηρείται στο 80% των ασθενών, ενώ πλήρης εξαφάνιση του αδενώματος στο 26-36% 32. Επίσης, με την καμπεργολίνη επιτυγχάνεται περαιτέρω μείωση του μεγέθους των μακρο-προλακτινωμάτων, από εκείνη που έχει επιτευχθεί από προηγηθείσα θεραπεία με άλλους αγωνιστές της ντοπαμίνης 33. Τα τελευταία χρόνια η ασφάλεια της θεραπείας με καμπεργολίνη έχει αμφισβητηθεί, καθόσον σε δύο μελέτες βρέθηκε ότι η χορήγησή της σε ασθενείς με νόσο Parkinson συνοδεύεται από αυξημένο κίνδυνο ανεπάρκειας των καρδιακών βαλβίδων 34,35. Χαρακτηριστικά παρατηρείται εκτεταμένη ίνωση, η οποία οδηγεί σε πάχυνση, συρρίκνωση και δυσκαμψία των γλωχίνων με τελικό αποτέλεσμα την ανεπάρκεια των βαλβίδων. Οι ιστολογικές αυτές αλλοιώσεις προσομοιάζουν με εκείνες

8 322 Γ.Π. Πιαδίτης που παρατηρούνται στο καρκινοειδές σύνδρομο που οφείλονται στη δράση της υπερπαραγόμενης σεροτονίνης. Έτσι, η παρενέργεια αυτή αποδίδεται στην αυξημένη συγγένεια που εκδηλώνει η καμπεργολίνη με τους 2B (5HT2B) υποδοχείς της 5-υδροξυτριπταμίνης (σεροτονίνης), οι οποίοι εκφράζονται στις καρδιακές βαλβίδες. Θα πρέπει να επισημανθεί ότι η παρενέργεια αυτή της καμπεργολίνης εκδηλώνεται μετά από χορήγηση μεγάλων δόσεων, μεγαλύτερων των 4 mg ημερησίως 36, οι οποίες είναι πολύ μεγαλύτερες εκείνων που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση των προλακτινωμάτων ή της μεγαλακρίας. Όμως, πρόσφατες ανακοινώσεις δείχνουν ότι ο πλήρης έλεγχος των επιπέδων της προλακτίνης και η συρρίκνωση του αδενώματος σε ασθενείς με μακροπρολακτινώματα ανθεκτικά στις συνήθεις δόσεις καμπεργολίνης μπορεί να επιτευχθεί σε σχεδόν όλες τις περιπτώσεις αυξάνοντας τη δόση μέχρι και τα 12 mg ημερησίως 37. Η δόσεις αυτές δεν απέχουν πολύ από εκείνες στις οποίες εκδηλώνονται βαλβιδοπάθειες και εγείρουν ερωτήματα ως προς την ασφάλεια της θεραπείας με υψηλές δόσεις. Αν και ότι ο αριθμός των δημοσιευμένων εργασιών είναι περιορισμένος για ασφαλείς απαντήσεις, στην πλειονότητα τους συμφωνούν ότι η χορήγηση καμπεργολίνης στις συνήθεις δόσεις που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση των αδενωμάτων της υπόφυσης δεν φαίνεται να αυξάνει τη συχνότητα εμφάνισης καρδιακής βαλβιδοπάθειας 38. Παρόλα αυτά προς το παρόν συνιστάται η χορήγηση της καμπεργολίνης στη μικρότερη δυνατή δοσολογία και για όσο το δυνατόν μικρότερο χρονικό διάστημα, ενώ υπερηχογραφικός έλεγχος της καρδιάς δεν δικαιολογείται να γίνεται σε όλα ανεξαιρέτως τα περιστατικά, αλλά να περιορίζεται σε εκείνα στα οποία χορηγείται μακροχρόνια και σε μεγάλες δόσεις θεραπεία. 6. ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ ΤΩΝ ΥΠΟΔΟΧΕΩΝ ΤΗΣ ΑΥΞΗΤΙKΗΣ ΟΡΜΟΝΗΣ Μοναδικός εκπρόσωπος της κατηγορίας αυτής είναι το pervisomant (PGM), το οποίο έχει σχεδιαστεί ειδικά να συνδέεται με τους υποδοχείς της GH, χωρίς όμως να τους ενεργοποιεί, και έτσι να αναστέλλει τη δράση της. Η GH αποτελείται από 191 αμινοξέα και για να ασκήσει τη δράση της πρέπει να συνδεθεί με τον υποδοχέα της στη επιφάνεια της κυτταρικής μεμβράνης, ο οποίος είναι ένα διμερές αποτελούμενο από δύο πανομοιότυπες και ανεξάρτητες υπομονάδες (Εικόνα 2). Η GH διαθέτει δύο διακριτές θέσεις σύνδεσης με τον υποδοχέα της, την 1 και 2. Συνδέεται πρώτα με τη θέση 1 στη μία υπομονάδα και στη συνέχεια με τη θέση 2 στη δεύτερη υπομονάδα του υποδοχέα προκαλώντας έτσι τον διμερισμό και τη λειτουργική του ενεργοποίηση. Αντικαθιστώντας συγκεκριμένα αμινοξέα του μορίου της GH, αρχικά της γλυκίνης-120 και στη συνέχεια άλλων 8 αμινοξέων προκαλείται αδρανοποίηση της μιας εκ των δύο θέσεων σύνδεσης με τον υποδοχέα της και έτσι δημιουργήθηκε το PGM 39. Το μόριο αυτό έχει τη δυνατότητα να συνδέεται με τη μία μόνο υπομονάδα του υποδοχέα της GH, ώστε ο διμερισμός και η ενεργοποίηση του υποδοχέα να καθίσταται αδύνατος (Εικόνα 2). Επειδή εμφάνιζε μικρό χρόνο μισής ζωής (30 min), παρόμοιο με εκείνο της GH, στο νέο μόριο προστέθηκαν πολλαπλά μόρια PEG (polyethylene glycol) με αποτέλεσμα να αυξηθεί το μέγεθός του και ο χρόνος μισής ζωής να ξεπεράσει τις 100 ώρες. Το PGM είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικό στην αντιμετώπιση της μεγαλακρίας, όπως έχει δείξει μεγάλος αριθμός εργασιών μέχρι σήμερα. Χορήγηση PGM σε δόσεις από 10 έως 60 mg και για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο

9 Φαρμακευτική αντιμετώπιση αδενωμάτων της υπόφυσης 323 Εικόνα 2. Σχηματική παράσταση του τρόπου δράσης της GH και του Pegvisomant. των 12 μηνών επιτυγχάνει αποκατάσταση των επιπέδων του IGF-I στα φυσιολογικά όρια και επομένως πλήρη έλεγχο της μεγαλακρίας σε ποσοστό μεγαλύτερο του 95% 40. Η θεραπευτική αποτελεσματικότητα του PGM είναι σημαντικά μεγαλύτερη εκείνης των ΑΣΜΔ, καθόσον χορήγηση PGM σε μεγαλακρικούς ασθενείς με ανθεκτικότητα στη μέγιστη δόση ΑΣΜΔ, επιτυγχάνει πλήρη έλεγχο της νόσου σε ποσοστό

10 324 Γ.Π. Πιαδίτης μεγαλύτερο του 80% 41,42. Όμως η χρήση του ως μονοθεραπεία περιορίζεται σημαντικά για του ακόλουθους λόγους: 1) Δεν επηρεάζει το μέγεθος του αδενώματος στην πλειονότητα των περιπτώσεων, ενώ αντίθετα αύξηση του μεγέθους παρατηρείται σε ποσοστό περίπου 4-6,7% 43,44. 2) Προκαλεί σημαντική αύξηση των ηπατικών ενζύμων σε ποσοστό 4-8% 40,45. Η διαταραχή αυτή είναι δοσοεξαρτώμενη, εμφανίζεται από τον πρώτο μήνα της χορήγησης του PGM και είναι πλήρως αναστρέψιμη μετά τη διακοπή της θεραπείας. Με βάση τα δεδομένα αυτά συνιστάται έλεγχος των ηπατικών ενζύμων μία φορά τον μήνα για τους πρώτους 6 μήνες της θεραπείας με PGM. Λόγω των παρενεργειών αυτών το PGM δεν θεωρείται θεραπεία πρώτης γραμμής, παρά την εντυπωσιακή αποτελεσματικότητά του, αλλά συνιστάται σε περιπτώσεις αποτυχίας με τα ΑΣΜΔ. Πρόσφατες μελέτες έδειξαν ότι προσθήκη PGM στη θεραπεία με ΑΣΜΔ 1) βελτιώνει σημαντικά το θεραπευτικό αποτέλεσμα, επιτυγχάνοντας έλεγχο της νόσου στο 90% των περιπτώσεων, 2) ελέγχει το μέγεθος του αδενώματος σε όλους τους ασθενείς, ενώ σημαντική μείωση επιτυγχάνεται στο 20% των περιπτώσεων και 3) βελτιώνει την ποιότητα ζωής των ασθενών. Η μόνη παρενέργεια είναι η αύξηση των ηπατικών ενζύμων σε ποσοστό 15% 46. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Nabarro JDN. Acromegaly. Clin Endocrinol (Oxf) 1987;26: Bengtsson B-A, Eden S, Ernest I, Oden A, Sjogren B. Epidemiology and long-term survival in acromegaly. Acta Med Scand 1988;223: Holdaway IM, Rajasoorya RC, Gamble GD. Factors influencing mortality in acromegaly. J Clin Endocrinol Metab 2004;89: Melmed S, Colao A, Barkan A, Molitch M, et al. Guidelines for Acromegaly Management: An Update. J Clin Endocrinol Metab 2009;94: Holdaway IM, Bolland MJ, Gamble GD. A meta-analysis of the effect of lowering serum levels of GH and IGF-I on mortality in acromegaly. Eur J Endocrinol 2008;159: Giustina A, Chanson P, Bronstein MD, et al. A Consensus on Criteria for Cure of Acromegaly. J Clin Endocrinol Metab 2010, 95: Gillam MP, Molitch ME, Lombardi G, Colao A. Advances in the Treatment of Prolactinomas. Endoc Rev 2006;27: Pivonello R, Ferone D, De Herder WW, et al. Dopamine receptor expression and function in corticotroph pituitary tumors. J Clin Endocrinol Metab 2004;89: Lamberts SW, Birkenhager JC. Bromocriptine in Nelson s syndrome and Cushing s disease. Lancet 1976;2: Miller JW, Crapo L. The medical treatment of Cushing s syndrome. Endoc Rev 1993;14: Reisine T, Bell GI. Molecular biology of somatostatin receptors. Endocr Rev 1995;16: Patel YC Molecular pharmacology of somatostatin receptor subtypes. J Endocrinol Invest 1997;20: Patel YC, Srikant CB. Somatostatin receptor. Trends in endocrinology. Metabolism 1997;10: Colao A, Ferone D, Cappabianca P, et al. Effect of Octreotide Pretreatment on Surgical Outcome in Acromegaly. J Clin Endocrinol Metab 1997;82: Abe T, Luedecke DK. Effects of preoperative octreotide treatment on different subtypes of 90 GH-secreting pituitary adenomas and outcome in one surgical centre. Eur J Endocrinol 2001;145:

11 Φαρμακευτική αντιμετώπιση αδενωμάτων της υπόφυσης Stevenaert A, Beckers A. Presurgical octreotide: treatment in acromegaly. Metabolism 1996;45: Plockinger U, Quabbe HJ. Presurgical octreotide treatment in acromegaly: no improvement of final growth hormone (GH) concentration and pituitary function. Along-term case-control study. Acta Neurochir (Wien) 2005;147: Losa M, Mortini P, Urbaz L, Ribotto P, Castrignano T, Giovanelli M. Presurgical treatment with somatostatin analogs in patients with acromegaly: effects on the remission and complication rates. J Neurosurg 2006;104: Colao A, Cappabianca P, Caron P, et al. Octreotide LAR vs. surgery in newly diagnosed patients with acromegaly: a randomized, open-label, multicentre study. Clin Endocrinol 2009; 70: Colao A, Pivonello R, Auriemma RS, Galdiero M, Savastano S, Lombardi G. Beneficial effect of dose escalation of Octreotide-LAR as first-line therapy in patients with acromegaly. Eur J Endocrinol 2007;157: Giustina A, Bonadonna S, Bugari G, S et al. High-dose intramuscular octreotide in patients with acromegaly inadequately controlled on conventional somatostatin analogue therapy: a randomised controlled trial. Eur J Endocrinol 2009;161: Hofland LJ, Lamberts SW. The pathophysiological consequences of somatostatin receptor internalization and resistance. Endocr Rev 2003;24: Hofland LJ, Van Der Hoek J, Van Koetsveld PM, et al. The Novel Somatostatin Analog SOM230. Is a Potent Inhibitor of Hormone Release by Growth Hormone- and Prolactin-Secreting Pituitary Adenomas in Vitro. J Clin Endocrinol Metab 2004;89: Hofland LJ, Van Der Hoek J, Feelders R, et al. The multi-ligand somatostatin analogue SOM230 inhibits ACTH secretion by cultured human corticotroph adenomas via somatostatin receptor type 5. Eur J Endocrinol 2005;152: Feelders RA, de Bruin C, Pereira AM, et al. Pasireotide Alone or with Cabergoline and Ketoconazole in Cushing s Disease. N Engl J Med 2010;362: Selvarajah D, Webster J, Ross R, Newell-Price J. Effectiveness of adding dopamine agonist therapy to long-acting somatostatin analogues in the management of acromegaly. Eur J Endocrinol 2005;152: Gatta B, Huu Hau D, Catargi B, Roger P, Tabarin A. Re-evaluation of the efficacy of the association of cabergoline to somatostatin analogues in acromegalic patients. Clin Endocrinol 2005;63: Cozzi R, Attanasio R, Lodrini S, Lasio G. Cabergoline addition to depot somatostatin analogues in resistant acromegalic patients: efficacy and lack of predictive value of prolactin status. Clin Endocrinol 2004;61: Webster J, Piscitelli G, Polli A, et al. The efficacy and tolerability of long-term cabergoline therapy in hyperprolactinaemic disorders: an open, uncontrolled, multicentre study. European Multicentre Cabergoline Study Group. Clin Endocrinol (Oxf) 1993;39: Webster J, Piscitelli G, Polli A, Ferrari CI, Ismail I, Scanlon MF. A comparison of cabergoline and bromocriptine in the treatment of hyperprolactinemic amenorrhea. Cabergoline Comparative Study Group. N Engl J Med 1994;331: Verhelst J, Abs R, Maiter D, et al. Cabergoline in the treatment of hyperprolactinemia: a study in 455 patients. J Clin Endocrinol Metab 1999;84: Colao A, Di Sarno A, Landi ML, et al. Long-term and low-dose treatment with cabergoline induces macroprolactinoma shrinkage. J Clin Endocrinol Metab 1997;82: Colao A, Di Sarno A, Landi ML, et al. Macroprolactinoma shrinkage during cabergoline treatment is greater in naive patients than in patients pretreated with other dopamine agonists: a prospective study in 110 patients. J Clin Endocrinol Metab 2000;85:

12 326 Γ.Π. Πιαδίτης 34. Zanettini R, Antonini A, Gatto G, Gentile R, Tesei S, Pezzoli G. Valvular heart disease and the use of dopamine agonists for Parkinson s disease. N Engl J Med 2007;356: Schade R, Andersohn F, Suissa S, Haverkamp W, Garbe E. Dopamine agonists and the risk of cardiac-valve regurgitation. N Engl J Med 2007;356: Gillam M, Molitch ME, Lombardi G, Colao A. Advances in the Treatment of Prolactinomas. Endoc Rev 2006;27: Ono M, Miki N, Kawamata T, et al. Prospective Study of High-Dose Cabergoline Treatment of Prolactinomas in 150 Patients. J Clin Endocrinol Metab 2008;93: Valassi E, Klibanski A, Biller BMK. Potential cardiac valve effects of dopamine agonists in hyperprolactinemia. J Clin Endocrinol Metab 2010;95: Muller AF, Kopchick JJ, Flyvbjerg A, Van Der Lely AJ. Growth Hormone Receptor Antagonists. J Clin Endocrinol Metab 2004;89: Higham CE, Chung TT, Lawrance J, Drake WM, Trainer PJ. Long-term experience of pegvisomant therapy as a treatment for acromegaly. Clin Endocrinol 2009;71: Colao A, Pivonello R, Auriemma RS, et al. Efficacy of 12-month treatment with the GH receptor antagonist pegvisomant in patients with acromegaly resistant to long-term, high-dose somatostatin analog treatment: effect on IGF-I levels, tumor mass, hypertension and glucose tolerance. Eur J Endocrinol 2006;154: Marazuela M, Lucas T, Alvarez-Escola T, et al, Long-term treatment of acromegalic patients resistant to somatostatin analogues with the GH receptor antagonist pegvisomant: its efficacy in relation to gender and previous radiotherapy. Eur J Endocrinol 2009;160: Marazuela M, Paniagua AE, Gahete MD, et al. Somatotroph Tumor Progression during Pegvisomant Therapy: A Clinical and Molecular Study. J Clin Endocrinol Metab 2011;96: E Buchfelder M, Weigel D, Droste M, et al. On behalf of the investigators of the German Pegvisomant Observational Study. Pituitary tumor size in acromegaly during pegvisomant treatment: experience from MR re-evaluations of the German Pegvisomant Observational Study. Eur J Endocrinol 2009;161: Biering H, Saller B, Bauditz J, et al. Elevated transaminases during medical treatment of acromegaly: a review of the German pegvisomant surveillance experience and a report of a patient with histologically proven chronic mild active hepatitis. Eur J Endocrinol 2006;154: Neggers SJC, Van Der Lely AJ. Somatostatin analog and pegvisomant combination therapy for acromegaly. J Nat Rev Endocrinol 2009;5:

Καλτσάς Γρηγόριος. Τμήμα Παθολογικής Φυσιολογίας Πανεπιστήμιο Αθηνών

Καλτσάς Γρηγόριος. Τμήμα Παθολογικής Φυσιολογίας Πανεπιστήμιο Αθηνών AΔΕΝΩMATA ΥΠΟΦΥΣΕΩΣ Καλτσάς Γρηγόριος Μονάδα Eνδοκρινολογίας δ λ ί Διαβήτη Τμήμα Παθολογικής Φυσιολογίας Πανεπιστήμιο Αθηνών Ανατομία - φυσιολογία υποφύσεως - υποθαλάμου Ανατομία υποφύσεως-υποθαλάμου υποθαλάμου

Διαβάστε περισσότερα

109 3.3. Διαγνωστική προσέγγιση

109 3.3. Διαγνωστική προσέγγιση 7 Μέρος ΙII: ΑΔΕΝΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΥΠΟΦΥΣΗΣ Υπερπρολακτιναιμία - Προλακτίνωμα Ανδρομάχη Βρυωνίδου, Νικόλαος Κλωνάρης 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η προλακτίνη, ίσως αποτελεί την πιο οικεία προς τους ενδοκρινολόγους ορμόνη, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

Μετεκπαιδευτικά Μαθήµατα Ενδοκρινολογίας 2003. Υπόφυση

Μετεκπαιδευτικά Μαθήµατα Ενδοκρινολογίας 2003. Υπόφυση Υπόφυση 1 Ενδοκρινολογική Κλινική ΓΝΘ Ιπποκρατείου /ντής αµ. επ. καθηγητής Α. Αβραµίδης Χρωµόφοβα αδενώµατα και προλακτινώµατα Ι. Σαρρής Ενδοκρινολόγος Ενδοκρινολογική Κλινική ΓΝΘ «Ιπποκράτειο» ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μεγαλακρία 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2. ΙΣΤΟΡΙΑ

Μεγαλακρία 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2. ΙΣΤΟΡΙΑ Μέρος ΙII: ΑΔΕΝΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΥΠΟΦΥΣΗΣ 9 Μεγαλακρία Παύλος Γεωργιάδης 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η μεγαλακρία είναι ένα σύνδρομο, που οφείλεται στην υπερέκκριση αυξητικής ορμόνης μετά τη σύγκλειση των επιφύσεων των μακρών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Παναγιώτης Κοκκόρης Ενδοκρινολόγος- ιαβητολόγος Επιµελητής Ενδοκρινολογικής Κλινικής του 251 Γενικού Νοσοκοµείου Αεροπορίας ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Η παχυσαρκία είναι µια κατάσταση που

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Prognostic groups in 1676 patients with T3 rectal cancer treated without preoperative

Διαβάστε περισσότερα

AΔΕΝΩMATA ΥΠΟΦΥΣΕΩΣ ΥΠΟΦΥΣΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΥΠΟΘΑΛΑΜΟΥ. Καλτσάς Γρηγόριος Eνδοκρινολόγος

AΔΕΝΩMATA ΥΠΟΦΥΣΕΩΣ ΥΠΟΦΥΣΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΥΠΟΘΑΛΑΜΟΥ. Καλτσάς Γρηγόριος Eνδοκρινολόγος AΔΕΝΩMATA ΥΠΟΦΥΣΕΩΣ ΥΠΟΦΥΣΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΥΠΟΘΑΛΑΜΟΥ Καλτσάς Γρηγόριος Eνδοκρινολόγος Ανατομία υποφύσεως-υποθαλάμου Υποθαλαμικοί και άλλοι τροποιητικοί παράγοντες και συστήματα παλλίνδρομης ρύθμισης

Διαβάστε περισσότερα

1.6 Φαρμακοθεραπευτική κατηγορία: Aναστολέας έκκρισης προλακτίνης 2. ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ ΓΙΑ ΤΟ ΦΑΡΜΑΚΟ ΠΟΥ ΣΑΣ ΧΟΡΗΓΗΣΕ Ο ΓΙΑΤΡΟΣ ΣΑΣ

1.6 Φαρμακοθεραπευτική κατηγορία: Aναστολέας έκκρισης προλακτίνης 2. ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ ΓΙΑ ΤΟ ΦΑΡΜΑΚΟ ΠΟΥ ΣΑΣ ΧΟΡΗΓΗΣΕ Ο ΓΙΑΤΡΟΣ ΣΑΣ ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΧΡΗΣΤΗ DOSTINEX 1. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1.1 Ονομασία DOSTINEX 1.2 Σύνθεση Δραστική ουσία: Cabergoline Εκδοχα: Λακτόζη, Λευκίνη 1.3 Φαρμακοτεχνική μορφή: Δισκία 1.4

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργίες μαστού. Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος ΑΔΑΜΙΔΗΣ Δ. "ΜΙΛΕΝΑ ΡΟΥΖΚΟΒΑ 2014"

Λειτουργίες μαστού. Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος ΑΔΑΜΙΔΗΣ Δ. ΜΙΛΕΝΑ ΡΟΥΖΚΟΒΑ 2014 Λειτουργίες μαστού Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος Στάδια Ανάπτυξης Μαστού εφηβεία ενήλικη εγκυμοσύνη γαλουχία απογαλακτισμός λόβια Θηλαία άλω Θηλή λίπος Γαλακτοφόροι πόροι Μυοεπιθηλιακά κύτταρα (ωκυτοκίνη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Από την καρδιοπνευμονική στην καρδιοεγκεφαλική αναζωογόνηση ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Μαρία Ι. Σεφέρου Ειδικευόμενη Καρδιολογίας Σισμανόγλειο Γ.Ν.Α. ΑΝΑΚΟΠΗ Ηλεκτρική Φάση Κυκλοφορική Φάση Μεταβολική Φάση ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ Γεωργία Γ. Πίτσιου,, MD, PhD Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας ΑΠΘ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ Ανταγωνιστές

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

Υπερκορτιζολαιμία (Σ. Cushing) Διερεύνηση-Διάγνωση Αντιμετώπιση

Υπερκορτιζολαιμία (Σ. Cushing) Διερεύνηση-Διάγνωση Αντιμετώπιση Υπερκορτιζολαιμία (Σ. Cushing) Διερεύνηση-Διάγνωση Αντιμετώπιση Αθανάσιος Ε. Παναγιώτου Επιμελητής Ενδοκρινολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Journal of Neurosurgery: July 2002 / Vol.

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων Μυοσκελετικού Συστήματος Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα 2012 2013 Νοσοκομείο ΚΑΤ, 17 Ιανουαρίου 2013 Παραθυρεοειδείς αδένες 1880 Ο Σουηδός φοιτητής

Διαβάστε περισσότερα

παράκαμψη κατά Roux-en-Y σε 4 ασθενείς με κρανιοφαρυγγίωμα

παράκαμψη κατά Roux-en-Y σε 4 ασθενείς με κρανιοφαρυγγίωμα παράκαμψη κατά Roux-en-Y 1 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 2 ΓΝΑ «ΛΑΪΚΟ», Αθήνα, 3 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 4Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 5 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΤΙΘΡΟΜΒΩΤΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ. Ανδρέας Μ. Λάζαρης ΠΓΝ «Αττικόν»

ΠΕΡΙΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΤΙΘΡΟΜΒΩΤΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ. Ανδρέας Μ. Λάζαρης ΠΓΝ «Αττικόν» ΠΕΡΙΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΤΙΘΡΟΜΒΩΤΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ Ανδρέας Μ. Λάζαρης ΠΓΝ «Αττικόν» Αντιπηκτική θεραπεία Βαλβιδοπάθειες προσθετικές βαλβίδες Κολπική μαρμαρυγή Φλεβική θρόμβωση πνευμονική εμβολή Γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 «Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;» Ηλίας Ν. Μυγδάλης Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα Ειδικό φροντιστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση There are no translations available. Γιώργος Κολιός Καρδιολόγος Οι ασθενείς με συγκοπή αποτελούν το 2% των επισκέψεων στα τμήματα έκτακτων περιστατικών. Η ετήσια επίπτωση συγκοπτικών επεισοδίων στα ηλικιωμένα

Διαβάστε περισσότερα

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ Ι. Ιωαννίδης Παθολόγος Υπεύθυνος ιαβητολογικού Ιατρείου και Ιατρείου Παχυσαρκίας Κωνσταντοπούλειο Συγκρότηµα Γ.Ν.Ν.Ιωνίας«Αγία Όλγα» Προδιαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικά πορίσματα

Επιστημονικά πορίσματα Παράρτημα ΙΙ Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος, της επισήμανσης και του φύλλου οδηγιών χρήσης που παρουσιάστηκαν από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Λειτουργίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΙΑΤΡΕΙΟ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΜΑΣΤΟΥ: ΟΙ 1000 ΠΡΩΤΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΚΟΥ Γ MD, ΚΑΠΙΡΗΣ Σ MD, ΚΟΛΟΒΕΛΩΝΗΣ Γ MD, ΜΑΛΛΙΔΗΣ Ε MD,

ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΙΑΤΡΕΙΟ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΜΑΣΤΟΥ: ΟΙ 1000 ΠΡΩΤΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΚΟΥ Γ MD, ΚΑΠΙΡΗΣ Σ MD, ΚΟΛΟΒΕΛΩΝΗΣ Γ MD, ΜΑΛΛΙΔΗΣ Ε MD, Γ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥ ΓΝΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ Εισαγωγή Ο καρκίνος του μαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος των γυναικών στον Δυτικό κόσμο. Από την έναρξη λειτουργίας του Ιατρείου Παθήσεων Μαστού (του Γ Χειρουργικού

Διαβάστε περισσότερα

Το Xarelto είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ριβαροξαβάνη. Διατίθεται σε μορφή δισκίων (2,5, 10, 15 και 20 mg).

Το Xarelto είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ριβαροξαβάνη. Διατίθεται σε μορφή δισκίων (2,5, 10, 15 και 20 mg). EMA/230698/2013 EMEA/H/C/000944 Περίληψη EPAR για το κοινό ριβαροξαβάνη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Ενήβωση - Εφηβεία Puberty - Adolescence Puberty vs. Adolescence Ενήβωση vs. Εφηβεία 12-15 y 12- >>15

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικές Μελέτες. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

Κλινικές Μελέτες. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Κλινικές Μελέτες Δέσποινα Ν. Περρέα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Διευθύντρια Εργαστηρίου Πειραματικής Χειρουργικής και Χειρουργικής Ερεύνης «Ν.Σ. Χρηστέας» Κλινικές Μελέτες

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Πια είναι η καλύτερη μέθοδος θεραπείας; Κιρσοί είναι το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Γυναικεία Ορµονικά Προφίλ (για την αναπαραγωγική και περιεµµηνοπαυσιακή ηλικία) Οι ωοθήκες βρίσκονται στο δεξιό και αριστερό τµήµα της πυελική κοιλότητας, πλησίον της µήτρας και

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακευτική Θεραπεία Νόσου του Πάρκινσον

Φαρμακευτική Θεραπεία Νόσου του Πάρκινσον Φαρμακευτική Θεραπεία Νόσου του Πάρκινσον Η νόσος του Πάρκινσον είναι μία συχνή εκφυλιστική νόσος του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος η οποία εκδηλώνεται με κινητικά και μη κινητικά συμπτώματα. Μέχρι σήμερα

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για την Φαρμακευτική θεραπεία της επιληψίας

Οδηγίες για την Φαρμακευτική θεραπεία της επιληψίας Οδηγίες για την Φαρμακευτική θεραπεία της επιληψίας Επιληψία είναι μία νόσος με πολλαπλά αίτια και η διάγνωση τίθεται όταν ο ασθενής εμφανίσει δύο επεισόδια μη προκλητών επιληπτικών κρίσεων ή ένα επεισόδιο

Διαβάστε περισσότερα

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 «Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 Κοιλιοκάκη Ι Η κοιλιοκάκη είναι ανοσολογική πάθηση, που προκαλεί κυρίως βλάβες στο λεπτό έντερο αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Πέτρος Καρακίτσος Καθηγητής Κυτταρολογίας Διευθυντής Εργαστηρίου Διαγνωστικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΔΙΑΤΡΗΣΗΣ ΓΑΣΤΡΟΔΩΔΕΚΑΔΑΚΤΥΛΙΚΟΥ ΕΛΚΟΥΣ ΣΕ ΥΨΗΛΟΥ ΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΥΠΕΡΗΛΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ.

ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΔΙΑΤΡΗΣΗΣ ΓΑΣΤΡΟΔΩΔΕΚΑΔΑΚΤΥΛΙΚΟΥ ΕΛΚΟΥΣ ΣΕ ΥΨΗΛΟΥ ΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΥΠΕΡΗΛΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ. Νικολέτα Στόγια, Μάριος Φερφέλης, Γ.Ν. Αθηνών, "ΕΛΠΙΣ", Β Χειρουργική Κλινική Εισαγωγή Παρά την σημαντικότατη μείωση της γαστρικής χειρουργικής την τελευταία 20ετία, λόγω της ευρείας χρήσης των νεότερων

Διαβάστε περισσότερα

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη 3 η Πανελλήνια Συνάντηση Συλλόγων Ατόμων και Γονέων Παιδιών με Ρευματικές παθήσεις Αθήνα 3-4 Οκτωβρίου 2014 Κατερίνα Κουτσογιάννη Πρόεδρος Σ Ρ Κ Ορισμός Ως "συμμόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ ΠΡΩΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ(Διαφ.1) Στη 10χρονη εμπειρία μου με χρήστες ηρωίνης

Διαβάστε περισσότερα

1. ΟΡΙΣΜΟΣ - ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ - ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

1. ΟΡΙΣΜΟΣ - ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ - ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 10 Μέρος ΙII: ΑΔΕΝΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΥΠΟΦΥΣΗΣ Μη ορμονο-εκκριτικά υποφυσιακά αδενώματα Φωτεινή Αδαμίδου, Παναγιώτης Αναγνωστής 1. ΟΡΙΣΜΟΣ - ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ - ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ο όρος μη λειτουργικά (ή μη εκκριτικά)

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΜΙΔΑΖΟΛΑΜΗΣ PER OS ΩΣ ΠΡΟΝΑΡΚΩΣΗΣ, ΣΤΗΝ ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΒΟΥΒΩΝΟΚΗΛΗΣ ΜΕ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΑ ΣΕ ΕΡΓΑΣΙΑ.

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΜΙΔΑΖΟΛΑΜΗΣ PER OS ΩΣ ΠΡΟΝΑΡΚΩΣΗΣ, ΣΤΗΝ ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΒΟΥΒΩΝΟΚΗΛΗΣ ΜΕ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΑ ΣΕ ΕΡΓΑΣΙΑ. OS ΩΣ ΠΡΟΝΑΡΚΩΣΗΣ, ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ Χειρουργική Κλινική, Γ.Ν. Γιαννιτσών Εισαγωγή Η τοπική αναισθησία (ΤΑ) είναι μέθοδος εκλογής για πλειάδα μικρών και μεσαίων επεμβάσεων στην χειρουργική της μίας ημέρας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ Ιούλιος 2009 Το παρόν έγγραφο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ Ο ΝΕΟΣ ΔΕΙΚΤΗΣ STRESS ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΩΝ Ο Δείκτης Stress των επινεφριδίων (ASI ) πρωτοεµφανίστηκε το 1989 για να εκτιµήσει το Stress, η κύρια αιτία θνησιµότητας και θνητότητας. Πρόσφατα,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΩΤΣΑ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ, ΔΙΑΒΗΤΗ, ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΚΕΤΟΞΕΩΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟ ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια είναι μια νόσος που μπορεί να προληφθεί και να θεραπευθεί, και περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

Άνδρας77 ετώνμεδύσπνοια, οιδήματακαιυποκαλιαιμία. Διαφορική Διάγνωση

Άνδρας77 ετώνμεδύσπνοια, οιδήματακαιυποκαλιαιμία. Διαφορική Διάγνωση Άνδρας77 ετώνμεδύσπνοια, οιδήματακαιυποκαλιαιμία Διαφορική Διάγνωση Γεροβασίλη Βίκυ Ειδικευόµενη Ε Παθολογικής Κλινικής ιευθ: Αθανάσιος Σκουτέλης ΣτοιχείαΑπόΚλινικήΕικόνα Πρόσφατη έναρξη Απορρύθμιση Αρτηριακής

Διαβάστε περισσότερα

Πεδίο Εφαρμογής. Πρόληψη και Παράγοντες Κινδύνου

Πεδίο Εφαρμογής. Πρόληψη και Παράγοντες Κινδύνου Εξετάσεις λειτουργίας του θυρεοειδούς: διάγνωση και παρακολούθηση των διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες για την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας Πεδίο Εφαρμογής Οι παρούσες κατευθυντήριες οδηγίες

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικά πορίσματα

Επιστημονικά πορίσματα Παράρτημα II Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την ανάκληση ή την τροποποίηση των όρων των αδειών κυκλοφορίας και λεπτομερής αιτιολόγηση των αποκλίσεων από τη σύσταση της PRAC 69 Επιστημονικά πορίσματα

Διαβάστε περισσότερα

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική.

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική. Από τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Φυσιολογικά Ανθρώπινα Χαρακτηριστικά Ανταπόκριση στο Περιβάλλον Δέσποινα Σανούδου,, PhD FACMG Επίκουρη Καθηγήτρια Molecular Biology Biomedical

Διαβάστε περισσότερα

στο Κέντρο Αποθεραπείας Αποκατάστασης(Κ.Α.Α)

στο Κέντρο Αποθεραπείας Αποκατάστασης(Κ.Α.Α) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης και η διαχειρισή του στο Κέντρο Αποθεραπείας Αποκατάστασης(Κ.Α.Α) Σκούτας Δ,Ρηγάδη Ε,Κόκκαλη Α,Μικούδη Κ,Μανιώτα Π, Φλουδάρας Ι, Κωλέτσας Ν,Σιώμος Κ, Μυροφορίδης Α, Μούζα Ε. Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

14. ΤΡΟΦΟΒΛΑΣΤΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ

14. ΤΡΟΦΟΒΛΑΣΤΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ 14. ΤΡΟΦΟΒΛΑΣΤΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ Υδατιδώδης μύλη κύηση ολική μερική Διεισδυτική μύλη κύηση Χοριοκαρκίνωμα PSTT (placental site trophoblastic tumors) Η ολική και μερική υδατιδώδης

Διαβάστε περισσότερα

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes Αλληλεπιδράσεις φυτο-οιστρογόνων της διατροφής με γονίδια που εμπλέκονται στον μεταβολισμό των οστών Ρωξάνη Τέντα Roxane Tenta Assistant Prof. in Human Physiology Interactions between diet-derived phytoestrogens

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 14 Μάρτιος 2014

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 14 Μάρτιος 2014 Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 14 Μάρτιος 2014 Οστεοπόρωση Ορισµός Οστεοπόρωση ονοµάζεται η κατάσταση στην οποία µειώνεται η οστική µάζα και διαταράσσεται η µικροαρχιτεκτονική του οστού. Αυτό έχει ως αποτέλεσµα

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ιωάννης µορφή κακοήθειας που αναπτύσεται από

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Όπως συμβαίνει με κάθε ετησίως ανανεούμενο ασφαλιστήριο συμβόλαιο, έτσι και το ασφαλιστήριο υγείας είναι σχεδιασμένο

Διαβάστε περισσότερα

GnRH ανάλογα. Στρατής Κολυµπιανάκης MD MSc PhD. Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας και Υποβοηθούµενης Αναπαραγωγής

GnRH ανάλογα. Στρατής Κολυµπιανάκης MD MSc PhD. Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας και Υποβοηθούµενης Αναπαραγωγής GnRH ανάλογα Στρατής Κολυµπιανάκης MD MSc PhD Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας και Υποβοηθούµενης Αναπαραγωγής Μονάδα Ανθρώπινης Αναπαραγωγής Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική ΑΠΘ Γιατί

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΟΥΡΗΤΙΚΑ Η ΥΠΕΡΔΙΗΘΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΟΞΕΙΑΣ ΑΠΟΡΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΟΥΡΗΤΙΚΑ Η ΥΠΕΡΔΙΗΘΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΟΞΕΙΑΣ ΑΠΟΡΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΟΥΡΗΤΙΚΑ Η ΥΠΕΡΔΙΗΘΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΟΞΕΙΑΣ ΑΠΟΡΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΥΨΗΛΟΣ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΣ στις αναπτυγμένες χώρες ΥΨΗΛΟ ΚΟΣΤΟΣ ΣΥΧΝΗ ΑΙΤΙΑ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες

Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας (ΠΦΥ) Εργαστήριο Κλινικών Κατευθυντηρίων Οδηγιών για εργαστηριακές

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα ΙΙΙ. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης

Παράρτημα ΙΙΙ. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης Παράρτημα ΙΙΙ Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης Σημείωση : Οι τροποποιήσεις στην Περίληψη των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης. Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο

ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης. Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο ΠΙΕΣΗ ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 12700 ασθενείς/έτος ΗΠΑ 5-10% όλων των

Διαβάστε περισσότερα

Αντιυπερτασικά & σεξ. Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου»

Αντιυπερτασικά & σεξ. Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου» Αντιυπερτασικά & σεξ Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου» Υπέραταση & ED Η Υπέρταση αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για ED Feldman et al. J Urol

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Αλλεργία και άσθμα; Αν πάσχετε από αυτές τις παθήσεις, θα υποφέρετε για όλη σας τη ζωή ; ΟΙ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΛΕΝΕ ΟΧΙ. Η Ελληνική Εταιρεία Αλλεργιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Δημότριοσ Γ. Γουλόσ Επύκουροσ καθηγητόσ Ενδοκρινολογύασ Αναπαραγωγόσ ΑΠΘ

Δημότριοσ Γ. Γουλόσ Επύκουροσ καθηγητόσ Ενδοκρινολογύασ Αναπαραγωγόσ ΑΠΘ Μονϊδα Ενδοκρινολογύασ Αναπαραγωγόσ Α Μαιευτικό - Γυναικολογικό Κλινικό ΑΠΘ Ιατρικό Σχολό Αριςτοτϋλειο Πανεπιςτόμιο Θεςςαλονύκησ Θεραπεύα του υπογοναδιςμού κατϊ τη διϊρκεια τησ αναπαραγωγικόσ ηλικύασ Δημότριοσ

Διαβάστε περισσότερα

Πνευμονική υπέρταση στις χρόνιες πνευμονοπάθειες. Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μ.Α.Α.

Πνευμονική υπέρταση στις χρόνιες πνευμονοπάθειες. Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μ.Α.Α. Πνευμονική υπέρταση στις χρόνιες πνευμονοπάθειες Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μ.Α.Α. Πνευμονική υπέρταση σε χρόνιες υποξυγοναιμικές πνευμονοπάθειες ορίζεται ως μέση πνευμονική πίεση

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα. Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής

Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα. Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής Κλινικής Γ.Ν.Ν.Γ.Παπανικολάου Καρκίνος Πνεύμονα Πρώτη αιτία θανάτου από καρκίνο στις ΗΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα ΙΙ. Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι απόρριψης

Παράρτημα ΙΙ. Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι απόρριψης Παράρτημα ΙΙ Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι απόρριψης 4 Επιστημονικά πορίσματα Γενική περίληψη της επιστημονικής αξιολόγησης του Levothyroxine Alapis και των λοιπών εμπορικών ονομασιών του (βλ. Παράρτημα

Διαβάστε περισσότερα

elonva : καινοτοµία στη θεραπεία µε επίκεντρο την ασθενή

elonva : καινοτοµία στη θεραπεία µε επίκεντρο την ασθενή elonva : καινοτοµία στη θεραπεία µε επίκεντρο την ασθενή Επικεντρωµένη στην ασθενή προσέγγιση της Ελεγχόµενης Διέγερσης των Ωοθηκών (COS) Βελτιστοποίηση της αναλογίας κινδύνου /οφέλους Μείωση του OHSS

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Μωυσίδης Κυριάκος Λέκτορας Ουρoλογίας Β ουρολογική κλινική του Α.Π.Θ. Διευθυντής Καθηγητής Ε. Ιωαννίδης Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Καρκίνος του προστάτη Yπάρχει κάποια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ PARLODEL 2,5 mg/tab δισκία και 5 mg/cap και 10 mg/cap καψάκια, σκληρά 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ Parlodel δισκία

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση της νόσου Πάρκινσον: Νευρολογική Θεραπεία. Ιωάννης Ελλούλ Επίκουρος Καθηγητής Νευρολογίας Παν/μίου Πατρών

Αντιμετώπιση της νόσου Πάρκινσον: Νευρολογική Θεραπεία. Ιωάννης Ελλούλ Επίκουρος Καθηγητής Νευρολογίας Παν/μίου Πατρών Αντιμετώπιση της νόσου Πάρκινσον: Νευρολογική Θεραπεία Ιωάννης Ελλούλ Επίκουρος Καθηγητής Νευρολογίας Παν/μίου Πατρών Φυσική ιστορία της νόσου Πάρκινσον Διάγνωση 5 έτη 10 έτη 15 έτη Εξέλιξη Δυσκαμψία Βραδυκινησία

Διαβάστε περισσότερα

Σ. Cushing Μεγαλακρία Υπερθυρεοειδισµός Υπεραλδοστερονισµός Φαιοχρωµοκύττωµα Υπερπαραθυρεοειδισµός

Σ. Cushing Μεγαλακρία Υπερθυρεοειδισµός Υπεραλδοστερονισµός Φαιοχρωµοκύττωµα Υπερπαραθυρεοειδισµός ιαταραχέςτουµεταβολισµούτης γλυκόζηςσταενδοκρινικά νοσήµατα Μ. Τζανέλα Τµήµα Ενδοκρινολογίας ιαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ 21-23 Σεπτεµβρίου 2012 Σ. Cushing Μεγαλακρία Υπερθυρεοειδισµός Υπεραλδοστερονισµός

Διαβάστε περισσότερα

29. ΘΡΟΜΒΟΕΜΒΟΛΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ

29. ΘΡΟΜΒΟΕΜΒΟΛΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ 29. ΘΡΟΜΒΟΕΜΒΟΛΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η θρομβοεμβολική νόσος επιπλέκει 1/500-2000 κυήσεις. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος στη λοχεία. Τα αέρια αίματος δεν θεωρούνται ευαίσθητη ή ειδική εξέταση για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ Μετεµµηνοπαυσιακό Ορµονικό Προφίλ (Για µετεµµηνοπαυσιακούς και ακανόνιστους κύκλους) Η εµµηνόπαυση προκαλείται από σταδιακή µεταβολή της ευαισθησίας των ωοθηκών προς τις Γοναδοτροπίνες

Διαβάστε περισσότερα

Ca Προστάτη. Μοριακοί δείκτες και στρατηγική χειρισμού των ασθενών με νόσο χαμηλού κινδύνου ΣΤΑΥΡΟΣ ΣΠ. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΟΥΡΟΛΟΓΙΑΣ Α.Π.Θ.

Ca Προστάτη. Μοριακοί δείκτες και στρατηγική χειρισμού των ασθενών με νόσο χαμηλού κινδύνου ΣΤΑΥΡΟΣ ΣΠ. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΟΥΡΟΛΟΓΙΑΣ Α.Π.Θ. Ca Προστάτη Μοριακοί δείκτες και στρατηγική χειρισμού των ασθενών με νόσο χαμηλού κινδύνου ΣΤΑΥΡΟΣ ΣΠ. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΟΥΡΟΛΟΓΙΑΣ Α.Π.Θ. Ca Προστάτη Ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στους άνδρες 1 στους

Διαβάστε περισσότερα

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ. Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ. Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc Εξειδικευμένες ασκήσεις προσαρμοσμένες στον τύπο της σκολίωσης Τρισδιάστατη αυτοδιόρθωση

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει

Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει Υπογονιµότητα: αδυναµία σύλληψης µετά από 1 χρόνο ελεύθερων σεξουαλικών επαφών Ικανότητα σύλληψης/µήνα: ~20% 10-15% των ζευγαριών: πρόβληµα υπογονιµότητας

Διαβάστε περισσότερα

Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη

Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη Σοβαρό άσθμα-λύσεις για το παρόν Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη Δομή Σοβαρό άσθμα: ορισμός, προβληματισμοί Ρόλος των

Διαβάστε περισσότερα

Η θρομβοεμβολική νόσος στον ορθοπαιδικό ασθενή

Η θρομβοεμβολική νόσος στον ορθοπαιδικό ασθενή Η θρομβοεμβολική νόσος στον ορθοπαιδικό ασθενή Δρ Σταμάτιος Α. Παπαδάκης Ορθοπαιδικός Χειρουργός Επιμελητής Α - Ε.Σ.Υ. Δ Ορθοπαιδική Κλινική Γ.Ν.Α. KAT Ε.Φ.Θ. Επίπτωση Επίπτωση 60% 35%-60% σε # πυέλου

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμοί ερευνών. Βαγγέλης Ευαγγέλου

Σχεδιασμοί ερευνών. Βαγγέλης Ευαγγέλου Σχεδιασμοί ερευνών Βαγγέλης Ευαγγέλου Ιεράρχηση των αποδείξεων στην ιατρική έρευνα Figure 2. Box Plots for Total Citation Counts for Various Study Designs for Articles Published in 1991 and 2001 Box length

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή είναι άδικη. Μερικοί είναι άρρωστοι, ενώ άλλοι είναι υγιείς John F. Kennedy, 1962 ΡΕΜΠΕΛΟΥ ΕΛΕΝΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ: ΝΟΣΟΣ ADDISON Daniel Davies [Ιατρός] Ιατρός], 1947 Αυτός ο νεαρός φίλος σου δεν

Διαβάστε περισσότερα

Το Pradaxa είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ετεξιλική δαβιγατράνη. Διατίθεται υπό μορφή καψακίων (75, 110 και 150 mg).

Το Pradaxa είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ετεξιλική δαβιγατράνη. Διατίθεται υπό μορφή καψακίων (75, 110 και 150 mg). EMA/47517/2015 EMEA/H/C/000829 Περίληψη EPAR για το κοινό ετεξιλική δαβιγατράνη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡ ΜΙΑΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ (δηλ. ισχυρή απόδειξη υποστηρίζει την αποτελεσματικότητα στην ακόλουθη λίστα θεραπειών)

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡ ΜΙΑΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ (δηλ. ισχυρή απόδειξη υποστηρίζει την αποτελεσματικότητα στην ακόλουθη λίστα θεραπειών) ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΤΟΥ MASCC/ISOO ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΒΑΣΙΖΟΜΕΝΕΣ ΣΕ ΑΠΟΔΕΙΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΙΤΙΔΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΣΣΕΤΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΓΕΝΩΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΓΓΡΑΦΟΥ: 7 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ : ποια και πότε ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ ΣΤΕΛΙΟΣ ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΟΣ ΑΦΡΟΔΙΣΙΟΛΟΓΟΣ

ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ : ποια και πότε ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ ΣΤΕΛΙΟΣ ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΟΣ ΑΦΡΟΔΙΣΙΟΛΟΓΟΣ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ : ποια και πότε ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ ΣΤΕΛΙΟΣ ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΟΣ ΑΦΡΟΔΙΣΙΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΣΩΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ Αξιολόγηση κλινικής εικόνας ακμής(μορφή και βαρύτητα) Γνώση του σκευάσματος

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Συσχέτιση της σωματικής δραστηριότητας (ΣΔ) με τον κίνδυνο για νεοπλασίες

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Ακράτεια μετά προστατεκτομή: υπάρχει λύση?

Ακράτεια μετά προστατεκτομή: υπάρχει λύση? Ακράτεια μετά προστατεκτομή: υπάρχει λύση? Φαρμακευτική και χειρουργική ργ αντιμετώπιση Α. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ Β Ουρολογική Κλινική Α.Π.Θ. Κέντρο Μελέτης Εγκράτειας και Παθήσεων του Πυελικού Εδάφους A.Π.Θ. Α ρ χ

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακευτ μακε ική Φροντίδα : όταν ο ασθενή ασθε ς βρίσκετ ίσκε αι στ αι ο κέντ κέ ρο της επ ε ιχειρ ιχε ηματικότητας

Φαρμακευτ μακε ική Φροντίδα : όταν ο ασθενή ασθε ς βρίσκετ ίσκε αι στ αι ο κέντ κέ ρο της επ ε ιχειρ ιχε ηματικότητας Φαρμακευτική Φροντίδα : όταν ο ασθενής βρίσκεται στο κέντρο της επιχειρηματικότητας 22/1/2012 Dr. Ίνα Πιπεράκη 1 Επιχειρηματικότητα εν μέσω κρίσης Τον κυρίαρχο ρόλο του Φαρμακοποιού Διευκολύνει στη μείωση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι η οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι η συχνότερη πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται, πρώτον, από χαμηλή οστική μάζα ή, πιο απλά, από λιγότερη ποσότητα οστού και δεύτερον, από διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π.

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π. ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π. ΓΛΟΙΩΜΑΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΓΛΟΙΩΜΑΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΠΙΛΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟ ΑΣΤΡΟΚΥΤΩΜΑ (WHO I) ΑΣΤΡΟΚΥΤΩΜΑ (WHO II) ΑΝΑΠΛΑΣΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 MΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ Σ.Ι.Παππάς «Το Ελληνικό Σχέδιο Δράσης για την αντιμετώπιση του ΣΔτ2. Ο Διαβήτης ως πρότυπο χρόνιων νόσων» ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΒΙΩΣIΜΟΤΗΤΑΣ Ελλάδα:

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της Αλδοστερόνης στην Αρτηριακή Υπέρταση. Γκαλιαγκούση Ευγενία Παθολόγος Β ΠΠ Κλινική ΑΠΘ Iπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης

Ο ρόλος της Αλδοστερόνης στην Αρτηριακή Υπέρταση. Γκαλιαγκούση Ευγενία Παθολόγος Β ΠΠ Κλινική ΑΠΘ Iπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Ο ρόλος της Αλδοστερόνης στην Αρτηριακή Υπέρταση Γκαλιαγκούση Ευγενία Παθολόγος Β ΠΠ Κλινική ΑΠΘ Iπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Ευεργετικά ωφέλη της θεραπείας µε ανταγωνιστές της αλδοστερόνης 30%

Διαβάστε περισσότερα

1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ: 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΕ ΔΡΑΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ:

1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ: 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΕ ΔΡΑΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ: ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ GLIATILIN (Choline alfoscerate) 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ: GLIATILIN 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΕ ΔΡΑΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ: Μαλακές Κάψουλες:

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση Oncotype DX για τον καρκίνο του προστάτη βοηθά εσάς και τον γιατρό σας να αποφασίσετε με αυτοπεποίθηση.

Η ανάλυση Oncotype DX για τον καρκίνο του προστάτη βοηθά εσάς και τον γιατρό σας να αποφασίσετε με αυτοπεποίθηση. ΕΝΕΡΓΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ Ή ΑΜΕΣΗ ΘΕΡΑΠΕΊA; Η ανάλυση Oncotype DX για τον καρκίνο του προστάτη βοηθά εσάς και τον γιατρό σας να αποφασίσετε με αυτοπεποίθηση. Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφθείτε το OncotypeDX.com.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ ΑΜΠΡΑΧΙΜ ΣΑΡΑ-ΕΛΕΝΗ & ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΤΕΙΘ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: κ. ΚΑΡΑΒΑΣΙΛΕΙΑΔΟΥ ΣΑΒΒΑΤΩ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2009 ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΔΙΑΣ Το καρδιαγγειακό

Διαβάστε περισσότερα