Χημεία γ λυκείου Ομάδας Προσανατολισμού Θετικών Σπουδών Tόμος 5ος

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Χημεία γ λυκείου Ομάδας Προσανατολισμού Θετικών Σπουδών Tόμος 5ος"

Transcript

1 Χημεία γ λυκείου Ομάδας Προσανατολισμού Θετικών Σπουδών Tόμος 5ος _l_c_chemistry_bm b.indd 1 1/16/17 1:45:43 PM

2 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΡΧΙΚΗΣ ΕΚ ΟΣΗΣ Το παρόν βιβλίο περιέχει τα παρακάτω κεφάλαια: α) Από το βιβλίο «Χημεία θετικής Κατεύθυνσης» Β Λυκείου των Λιοδάκη Σ., Γάκη Δ., Θεοδωρόπουλου Δ., Θεοδωρόπουλου Π. και Κάλλη Α. (έκδοση 2012) τα κεφάλαια 2, 3, 4, 5. β) Από το βιβλίο «Χημεία θετικής Κατεύθυνσης» Γ Λυκείου των Λιοδάκη Σ., Γάκη Δ., Θεοδωρόπουλου Δ. και Θεοδωρόπουλου Π. (έκδοση 2012) τα κεφάλαια 1, 3, 5. Επιστημονικός Υπεύθυνος Διεύθυνση Ομάδων Εργασίας: Στέλιος Λιοδάκης _l_c_chemistry_bm b.indd 2 1/16/17 1:45:43 PM

3 Ομάδα Συγγραφής: Στέλιος Λιοδάκης, Δρ. Χημικός, Επίκουρος Καθηγητής ΕΜΠ Δημήτρης Γάκης, Δρ. Χημικός Μηχανικός, Λέκτορας ΕΜΠ Δημήτρης Θεοδωρόπουλος, Χημικός Μηχανικός Δ/θμιας Εκπαίδευσης Παναγιώτης Θεοδωρόπουλος, Χημικός Δ/θμιας Εκπαίδευσης Αναστάσιος Κάλλης, Χημικός Δ/θμιας Εκπαίδευσης Ομάδα Τεχνικής Υποστήριξης: Στάθης Σιάνος, Χημικός Μηχανικός ΕΜΠ Ηρακλής Αγιοβλασίτης, φοιτητής στη σχολή Χημικών Μηχανικών, ΕΜΠ _l_c_chemistry_bm b.indd 3 1/16/17 1:45:43 PM

4 Άννα Γάκη, φοιτήτρια στη σχολή Χημικών Μηχανικών, ΕΜΠ Βλάσσης Παπανικολάου, φοιτητής στη σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών, ΕΜΠ Άντζελα Λαζάρου, φωτογράφος ΤΕΙ Αθήνας Γλωσσική Επιμέλεια: Χρήστος Ανδρίτσος Τεχνική Επιμέλεια: Στέλιος Λιοδάκης Υπεύθυνος στο πλαίσιο του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου: Δρ. Αντώνιος Σ. Μπομπέτσης, Χημικός, M.Ed., Ph.D., Σύμβουλος Π.Ι _l_c_chemistry_bm b.indd 4 1/16/17 1:45:43 PM

5 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΠΑΝΕΚ ΟΣΗΣ Η επανέκδοση του παρόντος βιβλίου πραγµατοποιήθηκε από το Ινστιτούτο Τεχνολογίας Υπολογιστών & Εκδόσεων «ιόφαντος» µέσω ψηφιακής µακέτας, η οποία δηµιουργήθηκε µε χρηµατοδότηση από το ΕΣΠΑ / ΕΠ «Εκπαίδευση & ιά Βίου Μάθηση» / Πράξη «ΣΤΗΡΙΖΩ». Οι διορθώσεις πραγµατοποιήθηκαν κατόπιν έγκρισης του.σ. του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής _l_c_chemistry_bm b.indd 5 1/16/17 1:45:43 PM

6 Η αξιολόγηση, η κρίση των προσαρµογών και η επιστηµονική επιµέλεια του προσαρµοσµένου βιβλίου πραγµατοποιείται από τη Μονάδα Ειδικής Αγωγής του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής. Η προσαρµογή του βιβλίου για µαθητές µε µειωµένη όραση από το ΙΤΥΕ ΙΟΦΑΝΤΟΣ πραγµατοποιείται µε βάση τις προδιαγραφές που έχουν αναπτυχθεί από ειδικούς εµπειρογνώµονες για το ΙΕΠ. ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΜΕΙΩΜΕΝΗ ΟΡΑΣΗ ΙΤΥΕ - ΙΟΦΑΝΤΟΣ _l_c_chemistry_bm b.indd 6 1/16/17 1:45:44 PM

7 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Σ. Λιοδάκης, Δ. Γάκης, Δ. Θεοδωρόπουλος, Π. Θεοδωρόπουλος, A. Κάλλης Η συγγραφή και η επιστημονική επιμέλεια του βιβλίου πραγματοποιήθηκε υπό την αιγίδα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Χημεία γ λυκείου Ομάδας Προσανατολισμού Θετικών Σπουδών Tόμος 5ος Ι.Τ.Υ.Ε. «ΙΟΦΑΝΤΟΣ» _l_c_chemistry_bm b.indd 7 1/16/17 1:45:44 PM

8 _l_c_chemistry_bm b.indd 8 1/16/17 1:45:44 PM

9 [5] ΟΞΕΑ - ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΙΟΝΤΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 5.1 Οξέα και βάσεις κατά Brönsted - Lowry 5.2 Ιοντισμός οξέων - βάσεων 5.3 Ιοντισμός ασθενών οξέων, βάσεων και νερού - ph 5.4 Επίδραση κοινού ιόντος 5.5 Ρυθμιστικά διαλύματα 5.6 Δείκτες - Ογκομέτρηση (οξυμετρία-αλκαλιμετρία) 5.7 Γινόμενο διαλυτότητας Ερωτήσεις - προβλήματα 5 / _l_c_chemistry_bm b.indd 5 1/16/17 1:45:44 PM

10 ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος αυτής της διδακτικής ενότητας θα πρέπει να μπορείς: Να ορίζεις τι είναι οξύ και τι βάση με τις αντιλήψεις του Arrhenius και των Brönsted - Lowry και να αναφέρεις χαρακτηριστικές διαφορές ανάμεσα στις δύο θεωρίες. Να αναγνωρίζεις από ένα σύνολο ουσιών ποια είναι τα συζυγή ζεύγη οξέων - βάσεων. Να ορίζεις τι είναι σχετική ισχύς ενός ηλεκτρολύτη με βάση το βαθμό ιοντισμού και τη σταθερά ιοντισμού. Να περιγράφεις τους παράγοντες από τους οποίους εξαρτάται η ισχύς του ηλεκτρολύτη. 6 / _l_c_chemistry_bm b.indd 6 1/16/17 1:45:45 PM

11 Να ταξινομείς τους ηλεκτρολύτες (οξέα και βάσεις) σε ισχυρούς και ασθενείς. Να γράφεις τις χημικές εξισώσεις διάστασης ή ιοντισμού των ηλεκτρολυτών και τις αντίστοιχες εκφράσεις της σταθεράς ιοντισμού για τα ασθενή μονοπρωτικά οξέα και βάσεις (K a, K b ). Να υπολογίζεις τις τιμές των παρακάτω μεγεθών: αρχική συγκέντρωση ηλεκτρολύτη, συγκεντρώσεις ιόντων στην ισορροπία, βαθμός ιοντισμού, σταθερά ιοντισμού, αν γνωρίζεις τις τιμές ορισμένων εξ αυτών. Να ορίζεις τι είναι σταθερά ιοντισμού του νερού, Κ w. Να ορίζεις τι είναι ph και να ταξινομείς τα διαλύματα σε όξινα, βασικά και ουδέτερα με βάση την τιμή του ph. Να 7 / _l_c_chemistry_bm b.indd 7 1/16/17 1:45:45 PM

12 υπολογίζεις το ph ενός ηλεκτρολυτικού διαλύματος, όταν γνωρίζεις τη συγκέντρωση του διαλύματος και τη σταθερά ιοντισμού του ηλεκτρολύτη. Να περιγράφεις την επίδραση κοινού ιόντος και να αναφέρεις τις συνέπειες που έχει στο βαθμό ιοντισμού ενός ηλεκτρολύτη. Να ορίζεις τι είναι ρυθμιστικά διαλύματα και να αναφέρεις τρόπους παρασκευής αυτών, δίνοντας σχετικά παραδείγματα. Να εξηγείς τη δράση των ρυθμιστικών διαλυμάτων και να επισημαίνεις τη χρησιμότητά τους. Να ορίζεις τι είναι δείκτες, να εξηγείς τη δράση τους και να αναφέρεις τη χρησιμότητά τους στην ογκομετρική ανάλυση. 8 / _l_c_chemistry_bm b.indd 8 1/16/17 1:45:45 PM

13 Να ορίζεις τι είναι γινόμενο διαλυτότητας (K s ), να υπολογίζεις τη διαλυτότητα ενός δυσδιάλυτου ηλεκτρολύτη και να προβλέπεις το σχηματισμό ή όχι ενός ιζήματος με βάση την τιμή του Κ s. 9 / _l_c_chemistry_bm b.indd 9 1/16/17 1:45:45 PM

14 Τα οξέα και οι βάσεις αποτελούν έννοιες θεμελιώδους σημασίας στη χημεία. Η χημεία των οξέων - βάσεων έχει πάρα πολλές εφαρμογές στη βιομηχανία, βιολογία, ιατρική, φαρμακευτική, γεωργία 10 / _l_c_chemistry_bm b.indd 10 1/16/17 1:45:55 PM

15 κ.λπ. Στην καθημερινή ζωή απίστευτα πράγματα μπορούν να ερμηνευθούν με τη λογική των οξέων - βάσεων. Για παράδειγμα τα άνθη της ορτανσίας αλλάζουν χρώμα ανάλογα με το ph του χυμού τους. Δηλαδή τα άνθη διαθέτουν κάποιο δείκτη που αλλάζει χρώμα με το ph. Έτσι, υπάρχουν ορτανσίες που σε όξινα εδάφη έχουν μπλε άνθη, σε βασικά ροζ και σε ουδέτερα μοβ. Με ανάλογο τρόπο μπορούν να δοθούν κάποιες ερμηνείες για τις αλλαγές στα χρώματα των φύλλων των δέντρων το φθινόπωρο. Με την ψύξη, δηλαδή, αλλάζει το ph (η τιμή του ph επηρεάζεται από τη θερμοκρασία), συνεπώς και το χρώμα των δεικτών που υπάρχουν στα φύλλα. 11 / _l_c_chemistry_bm b.indd 11 1/16/17 1:45:55 PM

16 [5] ΟΞΕΑ - ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΙΟΝΤΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ Εισαγωγή Στο κεφάλαιο αυτό επανερχόμαστε σε ένα «γνωστό» θέμα. Στα «οξέα, βάσεις και άλατα». Όμως τώρα έχουμε «περισσότερα βέλη στη φαρέτρα μας». Μπορούμε πια να αναβαθμίσουμε τις γνώσεις μας πάνω στους ηλεκτρολύτες, βασισμένοι αφενός στις θεωρίες του χημικού δεσμού και αφετέρου στη χημική ισορροπία. Έτσι, θα ξεκινήσουμε με το μηχανισμό της διάστασης των ιοντικών ή ιοντισμού των μοριακών ενώσεων και 12 / _l_c_chemistry_bm b.indd 12 1/16/17 1:45:56 PM

17 τον καθοριστικό ρόλο του νερού. Θα προχωρήσουμε με τη θεωρία των Brönsted - Lowry, ώστε να περιλάβουμε περισσότερες αντιδράσεις μεταξύ οξέων και βάσεων (εξουδετερώσεις). Στη συνέχεια θα γίνει η διάκριση των ηλεκτρολυτών σε ισχυρούς και ασθενείς, στηριζόμενοι κατά κύριο λόγο στη σταθερά ιοντισμού (που είναι μια σταθερά ισορροπίας) και όχι απλά μόνο στο βαθμό ιοντισμού, που είναι η απόδοση της αντίδρασης ιονισμού. Ο αυτοϊοντισμός του νερού θα δώσει τη βάση για τον καταρτισμό της κλίμακας του ph. Η αρχή του Le Chatelier θα κάνει την επίδραση κοινού ιόντος «εύκολη υπόθεση». Έτσι, ερμηνεύεται και 13 / _l_c_chemistry_bm b.indd 13 1/16/17 1:45:56 PM

18 η δράση των ρυθμιστικών διαλυμάτων, των οποίων ο ρόλος έχει μεγάλη σημασία στη φυσιολογία και το περιβάλλον. Το πρώτο μέρος του κεφαλαίου κλείνει με μια εργαστηριακή εφαρμογή των αντιδράσεων οξέων - βάσεων, τον ογκομετρικό προσδιορισμό οξέων ή βάσεων. Στην εφαρμογή αυτή οι δείκτες οξυμετρίας - αλκαλιμετρίας παίζουν καθοριστικό ρόλο. Το κεφάλαιο τελειώνει με μια ετερογενή ισορροπία, την ισορροπία μεταξύ ιζήματος και του υπερκείμενου κορεσμένου διαλύματος, που είναι γνωστή ως γινόμενο διαλυτότητας. 14 / _l_c_chemistry_bm b.indd 14 1/16/17 1:45:56 PM

19 [5.1] Οξέα - Βάσεις Ιοντικά υδατικά διαλύματα Ο ρόλος των διαλυμάτων είναι σημαντικότατος. Για παράδειγμα οι περισσότερες χημικές αντιδράσεις γίνονται σε διαλύματα, καθώς ο διαλύτης φέρνει σε στενή επαφή τα αντιδρώντα συστατικά, με αποτέλεσμα η ταχύτητα της αντίδρασης να αυξάνει. Σ αυτό το κεφάλαιο θα μελετήσουμε κατά κύριο λόγο τα ιοντικά υδατικά διαλύματα, όπου ο διαλύτης είναι το νερό (Η 2 Ο). Το νερό έχει μια ξεχωριστή θέση ανάμεσα στους υγρούς διαλύτες λόγω των ιδιοτήτων του, που οφείλονται στη 15 / _l_c_chemistry_bm b.indd 15 1/16/17 1:45:56 PM

20 μοριακή δομή του (βλέπε σχήμα 5.1) και της μεγάλης αφθονίας του στη φύση. Ο 105º ΣΧΗΜΑ 5.1 Εικονική παρουσίαση της δομής του νερού με μοριακό μοντέλο. Οι ιοντικές ενώσεις γενικώς διαλύονται στο νερό. Αυτές που διαλύονται πολύ ονομάζονται ευδιάλυτες 16 / _l_c_chemistry_bm b.indd 16 1/16/17 1:45:58 PM

21 και αυτές που διαλύονται λίγο, δυσδιάλυτες. Ο μηχανισμός της διάλυσης συνοπτικά έχει ως εξής. Το νερό, λόγω της πολικότητάς του, προσανατολίζεται μεταξύ των ιόντων του κρυσταλλικού πλέγματος της ιοντικής ένωσης. Τότε, οι ελκτικές δυνάμεις μεταξύ των ιόντων εξασθενίζουν, εξ αιτίας της μεγάλης διηλεκτρικής σταθεράς νερού, τα ιόντα απομακρύνονται και επέρχεται ρήξη του κρυστάλλου. Έχουμε, δηλαδή, διάσταση σε θετικά ιόντα (κατιόντα) και αρνητικά ιόντα (ανιόντα), όπως φαίνεται στο σχήμα 5.2. Με άλλα λόγια, τα δίπολα μόρια του νερού αποσπούν ιόντα από το κρυσταλλικό ιοντικό πλέγμα. Έτσι, τα 17 / _l_c_chemistry_bm b.indd 17 1/16/17 1:45:58 PM

22 ιόντα «απελευθερώνονται» και περνούν στο διάλυμα. Μέσα στο διάλυμα τα ιόντα δεν είναι «γυμνά», αλλά περιβάλλονται από έναν ορισμένο αριθμό μορίων νερού με τα οποία συνδέονται με ισχυρές ηλεκτροστατικές έλξεις (εφυδάτωση). Συνοψίζοντας μπορούμε να πούμε: Ηλεκτρολυτική διάσταση στις ιοντικές ενώσεις είναι η απομάκρυνση των ιόντων του κρυσταλλικού πλέγματος. 18 / _l_c_chemistry_bm b.indd 18 1/16/17 1:45:58 PM

23 Η Ο Cl - Na + ΣΧΗΜΑ 5.2 Διαγραμματική παρουσίαση της διάλυσης ιοντικής ένωσης, π.χ. NaCl, στο νερό. Συχνά στη βιβλιογραφία γίνεται αδιάκριτη χρήση των όρων: διάσταση, ιοντισμός, ιονισμός. 19 / _l_c_chemistry_bm b.indd 19 1/16/17 1:46:04 PM

24 Η διάσταση μιας ιοντικής ένωσης, π.χ. του NaCl, συμβολίζεται ως εξής: Η 2 Ο NaCl(s) Η 2 Ο ή απλούστερα NaCl(s) Na + (H 2 Ο) χ + Cl - (H 2 Ο) y Na + (aq) + Cl - (aq) Τέλος, θα πρέπει να παρατηρήσουμε ότι οι ιοντικές ενώσεις κατά τη διάλυσή τους στο νερό διίστανται πλήρως. Μ αυτόν τον τρόπο διίστανται τα άλατα και τα υδροξείδια των μετάλλων (π.χ. των αλκαλίων και των αλκαλικών γαιών). 20 / _l_c_chemistry_bm b.indd 20 1/16/17 1:46:04 PM

25 Από τις ομοιοπολικές ενώσεις, άλλες θεωρούνται πρακτικά αδιάλυτες στο νερό, π.χ. εξάνιο, και άλλες διαλύονται στο νερό. Από αυτές που διαλύονται στο νερό, άλλες δημιουργούν μοριακά διαλύματα, δηλαδή διαλύματα στα οποία τα διαλυμένα σωματίδια είναι μόρια, και άλλες αντιδρούν με το νερό, δημιουργώντας ιόντα (ιοντικά διαλύματα). Οι αντιδράσεις αυτές ονομάζονται αντιδράσεις ιοντισμού. Χαρακτηριστικές περιπτώσεις τέτοιων ενώσεων, που οδηγούν σε ιοντικά διαλύματα, είναι το HCl και η ΝΗ 3. Στην πρώτη περίπτωση, πρακτικά, όλα τα μόρια του HCl δίνουν πρωτόνιο στο H 2 O, δημιουργώντας ιόντα Η 3 Ο + (οξωνίου) και Cl -. Έχουμε 21 / _l_c_chemistry_bm b.indd 21 1/16/17 1:46:04 PM

26 δηλαδή πλήρη ιοντισμό. Αντίθετα, στην δεύτερη περίπτωση, ένα πολύ μικρό ποσοστό των μορίων της ΝΗ 3 δέχεται πρωτόνια από το Η 2 Ο, σχηματίζοντας ιόντα ΝΗ 4 και ΟΗ + -. Στην περίπτωση αυτή έχουμε μερικό ιοντισμό. Συμπερασματικά έχουμε: Ιοντισμός μιας ομοιοπολικής ένωσης είναι η αντίδραση των μορίων αυτής με τα μόρια του διαλύτη (π.χ. νερού) προς σχηματισμό ιόντων. 22 / _l_c_chemistry_bm b.indd 22 1/16/17 1:46:04 PM

27 + + HCl + H 2 O H 3 O + + Cl ΝΗ 3 + H 2 O ΝΗ ΟΗ - ΣΧΗΜΑ 5.3 Εικονική παρουσίαση με μοριακά μοντέλα α. του πλήρη ιοντισμού του HCl στο νερό β. του μερικού ιοντισμού της ΝΗ 3 στο νερό. 23 / _l_c_chemistry_bm b.indd 23 1/16/17 1:46:19 PM

28 Οξέα - Βάσεις κατά Brönsted - Lowry Έχουμε ήδη αναφερθεί στις απόψεις του Arrhenius, γύρω από τους ηλεκτρολύτες, στην Α Λυκείου. Σύμφωνα μ αυτές έχουμε: Θεωρία Arrhenius Οξέα είναι οι υδρογονούχες ενώσεις που όταν διαλυθούν στο νερό δίνουν Η +. Βάσεις είναι οι ενώσεις που όταν διαλυθούν στο νερό δίνουν ΟΗ / _l_c_chemistry_bm b.indd 24 1/16/17 1:46:19 PM

29 Svante Arrhenius ( ). Σουηδός χημικός. Τιμήθηκε με βραβείο Νόμπελ χημείας το 1903 για τη θεωρία του περί ηλεκτρολυτικής διάστασης. Συχνά του άρεσε να διηγείται την υποδοχή που του επεφύλαξε η επιστημονική κοινότητα για τις αντιλήψεις του περί ηλεκτρολυτικής διάστασης: «...έτρεξα στον καθηγητή μου Cleve, που τόσο εκτιμούσα (στο πανεπιστήμιο της Ουψάλας) και του ανακοίνωσα με ενθουσιασμό την ανάπτυξη μιας θεωρίας που είχα διαμορφώσει για την ερμηνεία της ηλεκτρολυτικής αγωγιμότητας των ηλεκτρολυτών. ''Χάρηκα πολύ και για σας!!!'' μου 25 / _l_c_chemistry_bm b.indd 25 1/16/17 1:46:20 PM

30 απάντησε κοφτά. Πολύ αργότερα μου εκμυστηρεύτηκε πόσο ανόητες του φάνηκαν, τότε, οι σκέψεις μου...». Οι αντιλήψεις του Arrhenius πολύ δύσκολα μπορούσαν να γίνουν αντιληπτές την εποχή που διατυπώθηκαν, αφού ακόμα η παρουσία του ηλεκτρονίου ήταν αμφισβητήσιμη. Όμως, υπάρχουν και άλλες θεωρίες σχετικά με τα οξέα και τις βάσεις, πιο γενικές, χωρίς τον περιορισμό που βάζει η θεωρία του Arrhenius, δηλαδή το νερό να είναι διαλυτικό μέσο. Οι σημαντικότερες είναι των: α. Brönsted - Lowry β. Lewis Απ αυτές ιδιαίτερα «βολική» για τη μελέτη των ιοντικών διαλυμάτων 26 / _l_c_chemistry_bm b.indd 26 1/16/17 1:46:20 PM

31 είναι των Brönsted - Lowry. Σύμφωνα με τις απόψεις των Brönsted -Lowry, τα οξέα και οι βάσεις ορίζονται: Θεωρία Brönsted - Lowry Οξύ είναι η ουσία που μπορεί να δώσει ένα ή περισσότερα πρωτόνια. Βάση είναι η ουσία που μπορεί να δεχτεί ένα ή περισσότερα πρωτόνια. 27 / _l_c_chemistry_bm b.indd 27 1/16/17 1:46:20 PM

32 Bάση Οξύ H + ΣΧΗΜΑ 5.4 Διαγραμματική απεικόνιση του ορισμού οξέος - βάσης κατά Brönsted - Lowry. Στο παράδειγμα ιοντισμού του HF: HF + Η 2 Ο Η 3 O + + F - το HF είναι οξύ, ως δότης πρωτονίων, και το Η 2 O βάση, ως δέκτης πρωτονίων. Για την προς τα αριστερά αντίδραση, οξύ είναι το οξώνιο Η 3 Ο + και βάση το ιόν F / _l_c_chemistry_bm b.indd 28 1/16/17 1:46:22 PM

33 Με την ίδια σκέψη ο ιοντισμός της ΝΗ 3 έχει τη μορφή: ΝΗ 3 + Η 2 Ο ΝΗ ΟΗ - βάση οξύ οξύ βάση Σύμφωνα με τον ορισμό που έδωσαν οι Brönsted - Lowry για τα οξέα και τις βάσεις, παρατηρούμε ότι: Δεν μπορεί να εκδηλωθεί ο όξινος χαρακτήρας χωρίς την παρουσία βάσης, και αντίστοιχα, δεν μπορεί να εκδηλωθεί ο βασικός χαρακτήρας χωρίς την παρουσία οξέος. 29 / _l_c_chemistry_bm b.indd 29 1/16/17 1:46:22 PM

34 Johanes Brönsted ( ). Δανός χημικός και χημικός μηχανικός. Καθηγητής στο πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης. Διακρίθηκε για τις αντιναζιστικές του αντιλήψεις στη διάρκεια του Β παγκοσμίου πολέμου. Εξελέγη βουλευτής το 1947, όμως δεν πρόλαβε να χαρεί τη νίκη του, λίγους μήνες αργότερα πέθανε. Thomas Lowry ( ). Άγγλος χημικός, καθηγητής στο πανεπιστήμιο του Λονδίνου. Οι Brönsted και Lowry, εργαζόμενοι ανεξάρτητα ο ένας από τον άλλο, διατύπωσαν 30 / _l_c_chemistry_bm b.indd 30 1/16/17 1:46:23 PM

35 την ομώνυμη θεωρία περί οξέων και βάσεων. Αξίζει να παρατηρήσουμε ότι την αντίληψη αυτή περί οξέων (ότι είναι δηλαδή δότες πρωτονίων) πρώτος διατύπωσε ο καθηγητής στο πανεπιστήμιο του Manchester Lapworth ( ), του οποίου μαθητής ήταν ο Lowry. Με άλλα λόγια, για να δράσει ένα σώμα ως οξύ πρέπει να υπάρχει μια ουσία που να μπορεί να δεχτεί πρωτόνια (βάση), και αντίστοιχα, για να δράσει ένα σώμα ως βάση πρέπει να υπάρχει μια ουσία που μπορεί να δώσει πρωτόνια (οξύ). Για παράδειγμα το καθαρό αέριο ξηρό HCl δεν εκδηλώνει όξινο χαρακτήρα. Οι όξινες ιδιότητες του HCl 31 / _l_c_chemistry_bm b.indd 31 1/16/17 1:46:23 PM

36 εκδηλώνονται, όταν αυτό διαλυθεί στο νερό (το νερό παίζει το ρόλο της βάσης). Με ανάλογο σκεπτικό στην οξειδοαναγωγή, δεν εκδηλώνεται ο οξειδωτικός χαρακτήρας χωρίς την παρουσία μιας αναγωγικής ουσίας, και αντίστροφα. Ένα οξύ αποβάλλει πρωτόνιο και μετατρέπεται σε βάση, τη συζυγή του βάση. Επίσης μια βάση δέχεται πρωτόνιο και μετατρέπεται σε οξύ, το συζυγές της οξύ. Όσο μάλιστα ισχυρότερο είναι το οξύ (όσο δηλαδή μεγαλύτερη τάση έχει να αποβάλει πρωτόνιο), τόσο πιο ασθενής είναι η συζυγής του βάση (τόσο δηλαδή μικρότερη τάση έχει να προσλάβει πρωτόνιο). Και αντίστοιχα, όσο πιο ισχυρή 32 / _l_c_chemistry_bm b.indd 32 1/16/17 1:46:23 PM

37 είναι μια βάση, τόσο πιο ασθενές είναι το συζυγές της οξύ. Αν συμβολίσουμε ένα οξύ ΗΑ, μπορούμε να γράψουμε: ΗΑ Η + + Α - οξύ πρωτόνιο βάση Η βάση Α - λέγεται συζυγής του οξέος ΗΑ και το οξύ ΗΑ λέγεται συζυγές της βάσης Α -. Το δε ζεύγος ΗΑ και Α - λέγεται συζυγές ζεύγος. Αν συμβολίσουμε μια βάση με Β, μπορούμε να γράψουμε: Β + Η + ΗΒ + βάση οξύ 33 / _l_c_chemistry_bm b.indd 33 1/16/17 1:46:23 PM

38 Το οξύ ΗΒ + λέγεται συζυγές της βάσης Β και η βάση Β λέγεται συζυγής του οξέος ΗΒ +. Το ζεύγος ΗΒ + και Β λέγεται συζυγές ζεύγος. Παρατηρούμε, δηλαδή, ότι ένα οξύ διαφέρει από τη συζυγή του βάση κατά ένα πρωτόνιο (δηλαδή κατά έναν πυρήνα ατόμου Η). Στον παρακάτω πίνακα δίνονται χαρακτηριστικά παραδείγματα συζυγών ζευγών. 34 / _l_c_chemistry_bm b.indd 34 1/16/17 1:46:24 PM

39 ΠΙΝΑΚΑΣ 5.1 Χαρακτηριστικά παραδείγματα συζυγών οξέων - βάσεων Παραδείγματα συζυγών - ζευγών ΟΞΥ ΒΑΣΗ HCl Cl - HF F - H 2 S HS - HS - S 2- Η 2 O ΟΗ - H 3 O + Η 2 O + ΝΗ 4 NH 3 NH 3 - NH 2 Το Η 2 Ο στην μεν ισορροπία HF + Η 2 O Η 3 Ο + + F - παίζει το 35 / _l_c_chemistry_bm b.indd 35 1/16/17 1:46:24 PM

40 ρόλο της βάσης, στη δε ισορροπία ΝΗ 3 + Η 2 O ΝΗ ΟΗ - παίζει το ρόλο του οξέος. Ουσίες, όπως το νερό, που άλλοτε δρουν ως οξέα και άλλοτε ως βάσεις, ανάλογα με την ουσία με την οποία αντιδρούν, ονομάζονται αμφιπρωτικές ή αμφολύτες. Lewis ( ). Σύμφωνα με τις αντιλήψεις του Lewis: Οξύ είναι ο δέκτης ζεύγους ηλεκτρονίων, π.χ. AICI 3, και βάση ο δότης ζεύγους ηλεκτρονίων, π.χ. ΝΗ 3. H ονομασία πρωτόνιο χρησιμοποιείται ως συνώνυμη του Η +, καθώς η απώλεια ενός ηλεκτρονίου από το άτομο του Η αφήνει μόνο τον 36 / _l_c_chemistry_bm b.indd 36 1/16/17 1:46:24 PM

41 πυρήνα του ατόμου, δηλαδή ένα πρωτόνιο. Ωστόσο, τα πρωτόνια είναι τόσο δραστικά, ώστε σχηματίζουν πάντοτε δεσμούς με άλλες ενώσεις, π.χ. παρουσία νερού σχηματίζουν Η 3 Ο +. Τα οξέα και οι βάσεις δεν είναι απαραίτητο να είναι μόρια, αλλά μπορεί να είναι και ιόντα, όπως φαίνεται στον πίνακα 5.1. Η θεωρία των Brönsted - Lowry είναι πολύ γενικότερη εκείνης του Arrhenius και επεκτείνεται εύκολα σε οποιονδήποτε διαλύτη, ερμηνεύοντας όλες τις αντιδράσεις μεταφοράς πρωτονίων. 37 / _l_c_chemistry_bm b.indd 37 1/16/17 1:46:24 PM

42 [5.2] Ιοντισμός οξέων - βάσεων Εξισώσεις διάστασης ή ιοντισμού οξέων και βάσεων Η διάσταση ή ιοντισμός των ηλεκτρολυτών σε ιόντα δε γίνεται πάντα στο ίδιο ποσοστό. Υπάρχουν ηλεκτρολύτες που κατά τη διάλυσή τους στο νερό διίστανται (ή ιοντίζονται) πλήρως, δηλαδή 100%. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν, όπως αναφέραμε, οι ιοντικές (ετεροπολικές) ενώσεις, π.χ. τα άλατα και τα υδροξείδια των μετάλλων. Δεν ισχύει όμως το ίδιο για τους ομοιοπολικούς ηλεκτρολύτες, όπως είναι τα οξέα και η ΝΗ 3. Σ αυτές η διάσταση, ή ακριβέστερα ο ιοντισμός για να 38 / _l_c_chemistry_bm b.indd 38 1/16/17 1:46:25 PM

43 διακρίνεται από την ηλεκτρολυτική διάσταση των ιοντικών ενώσεων, μπορεί να είναι πλήρης ή μερικός. Ο ιοντισμός μιας ομοιοπολικής ένωσης στο νερό είναι στην ουσία αντίδραση οξέος - βάσης, κατά τις απόψεις των Brönsted - Lowry. Αν η αντίδραση ιοντισμού είναι σχεδόν πλήρης, τότε ο ηλεκτρολύτης χαρακτηρίζεται ισχυρός, ενώ αν ο ιοντισμός είναι μερικός, τότε ο ηλεκτρολύτης χαρακτηρίζεται ασθενής. Η ισχύς των ηλεκτρολυτών είναι μια γενική έκφραση της ικανότητας που έχουν αυτοί να διίστανται ή ιοντίζονται πλήρως ή μερικώς. Ένα πρώτο μέτρο έκφρασης της ισχύος των ηλεκτρολυτών, κάτω από ορισμένες συνθήκες, είναι ο βαθμός ιοντισμού (α). 39 / _l_c_chemistry_bm b.indd 39 1/16/17 1:46:25 PM

44 Γενικά ο μηχανισμός ηλεκτρολυτικής διάστασης των ηλεκτρολυτών αναφέρεται απλά ως διάσταση. Ο βαθμός ιοντισμού ενός ηλεκτρολύτη (α) ορίζεται ως το πηλίκο του αριθμού των mol που ιοντίζονται προς το συνολικό αριθμό των mol του ηλεκτρολύτη και εκφράζει την απόδοση της αντίδρασης ιοντισμού του ηλεκτρολύτη στο διαλύτη (νερό). Λέμε ένα πρώτο μέτρο έκφρασης της ισχύος των ηλεκτρολυτών, γιατί η τιμή του α εξαρτάται από τη φύση του ηλεκτρολύτη, τη φύση του διαλύτη, τη θερμοκρασία, τη συγκέντρωση και την παρουσία κοινών ιόντων στο διάλυμα. Για το λόγο 40 / _l_c_chemistry_bm b.indd 40 1/16/17 1:46:25 PM

45 αυτό η ισχύς ενός ηλεκτρολύτη εκφράζεται συνήθως με βάση τη σταθερά ιοντισμού (που θα δούμε αργότερα) της οποίας η τιμή σε αραιά διαλύματα είναι ανεξάρτητη της συγκέντρωσης του ηλεκτρολύτη και της επίδρασης κοινού ιόντος. Τα οξέα που ιοντίζονται πλήρως στο νερό ονομάζονται ισχυρά. Η αντίδραση ιοντισμού ενός ισχυρού οξέος, π.χ. HCl, είναι μονόδρομη: HCl + Η 2 O Η 3 O + + Cl - Στην περίπτωση αυτή ο βαθμός ιοντισμού είναι α = 1. Ισχυρά οξέα είναι τα: HCI, HBr, HI, ΗΝO 3, HCIO 4 και H 2 SO 4 (στην πρώτη βαθμίδα ιοντισμού του). 41 / _l_c_chemistry_bm b.indd 41 1/16/17 1:46:25 PM

46 Ο βαθμός ιοντισμού (α) εξαρτάται από τη: 1. φύση του ηλεκτρολύτη. (βλέπε σχέση ισχύος και μοριακής δομής ηλεκτρολύτη). 2. φύση του διαλύτη. Για παράδειγμα το CH 3 COOH σε υδατικό διάλυμα είναι ασθενές οξύ, ενώ σε υγρή αμμωνία συμπεριφέρεται ως ισχυρό οξύ. 3. θερμοκρασία. Όσο αυξάνεται η θερμοκρασία, τόσο η τιμή του α αυξάνεται. Αυτό συμβαίνει, επειδή η αντίδραση ιοντισμού είναι ενδόθερμη αντίδραση. 4. συγκέντρωση του ηλεκτρολύτη. Όσο αυξάνεται η συγκέντρωση, τόσο η τιμή του α μειώνεται. 42 / _l_c_chemistry_bm b.indd 42 1/16/17 1:46:25 PM

47 5. παρουσία κοινού ιόντος. Στην περίπτωση αυτή η τιμή του α μειώνεται. Ο βαθμός ιοντισμού αποτελεί το μέτρο της ισχύος των ηλεκτρολυτών, με την προϋπόθεση ότι η σύγκριση των ηλεκτρολυτών γίνεται κάτω από τις ίδιες συνθήκες θερμοκρασίας και συγκέντρωσης, στον ίδιο διαλύτη, χωρίς να υπάρχει παρουσία κοινού ιόντος. Τα ισχυρά οξέα στην πραγματικότητα δεν ιοντίζονται 100%, αλλά θεωρούμε ότι ιοντίζονται πλήρως. 43 / _l_c_chemistry_bm b.indd 43 1/16/17 1:46:26 PM

48 Τα οξέα που ιοντίζονται μερικώς στο νερό ονομάζονται ασθενή. Ο ιοντισμός ενός ασθενούς οξέος, π.χ. του HF, στο νερό συμβολίζεται ως εξής: HF + Η 2 Ο H 3 O + + F - Άλλα συνήθη ασθενή οξέα είναι: HCN, HCIO, HCOOH, CH 3 COOH. 44 / _l_c_chemistry_bm b.indd 44 1/16/17 1:46:26 PM

49 _l_c_chemistry_bm b.indd 45 1/16/17 1:46:26 PM

50 1 8 HA H 3 O + A HA 6 HA H 3 O + A - 4 HA 7 HA 1. αρχική συγκέντρωση 2. ισχυρό 46 / _l_c_chemistry_bm b.indd 46 1/16/17 1:46:28 PM

51 οξύ 3. ασθενές οξύ 4. πολύ ασθενές οξύ 5. πλήρης ιοντισμός 6. μερικός ιοντισμός 7. μηδενικός ιοντισμός 8. συγκεντρώσεις ισορροπίας ΣΧΗΜΑ 5.5 Διαγραμματική απεικόνιση του ιοντισμού ισχυρού και ασθενούς οξέος. Διπρωτικά ονομάζονται τα οξέα που ιοντίζονται σε δύο βήματα, π.χ. το H 2 S ιοντίζεται σύμφωνα με το σχήμα: H 2 S + H 2 Ο H 3 Ο + + HS - και HS - + Η 2 Ο H 3 Ο + + S 2- Με ανάλογο σκεπτικό τα τριπρωτικά οξέα, όπως είναι το Η 3 ΡΟ 4, ιοντίζονται σε τρία στάδια. 47 / _l_c_chemistry_bm b.indd 47 1/16/17 1:46:28 PM

52 Οι βάσεις που δεν ιοντίζονται πλήρως στο Η 2 Ο ονομάζονται ασθενείς. Για παράδειγμα φέρνουμε την αμμωνία ΝΗ 3. ΝΗ 3 + Η 2 Ο NH 4 + +ΟΗ - Όπως αναφέραμε, βάση μπορεί να είναι και ένα ιόν, π.χ. το F -, του οποίου ο ιοντισμός στο νερό είναι: F - + Η 2 Ο HF + ΟΗ - Ισχύς οξέων - βάσεων και μοριακή δομή Η ισχύς ενός οξέος καθορίζεται κυρίως από το είδος του ατόμου που συγκρατεί το υδρογόνο, και ιδιαίτερα από την ηλεκτραρνητικότητα και το μέγεθος αυτού. Έτσι: 48 / _l_c_chemistry_bm b.indd 48 1/16/17 1:46:28 PM

53 Για μια δεδομένη σειρά (περίοδο) του περιοδικού πίνακα, η ισχύς των οξέων αυξάνεται από αριστερά προς τα δεξιά, καθώς αυξάνεται η ηλεκτραρνητικότητα του στοιχείου X που ενώνεται με το Η. Γι αυτό η ισχύς των οξέων αυξάνεται κατά τη σειρά: H-CH 3 < Η-ΝΗ 2 < Η-ΟΗ < H-F Δηλαδή, όσο πιο ηλεκτραρνητικό είναι το άτομο X, τόσο πιο ισχυρά έλκει προς το μέρος του τα ηλεκτρόνια του δεσμού Η-Χ, διευκολύνοντας έτσι την απόσπαση του Η +. Επίσης: Σε μια δεδομένη ομάδα του περιοδικού πίνακα, η ισχύς των οξέων 49 / _l_c_chemistry_bm b.indd 49 1/16/17 1:46:28 PM

54 αυξάνεται από πάνω προς τα κάτω, κατά την ίδια σειρά που αυξάνεται η ατομική ακτίνα στοιχείου X που ενώνεται με το Η. Για παράδειγμα η ισχύς των υδραλογόνων ακολουθεί την σειρά: HF < HCl < HBr < HI Αυτό δικαιολογείται με το σκεπτικό ότι, καθώς μεγαλώνει η ατομική ακτίνα του X, ο δεσμός Η-Χ εξασθενίζει, με αποτέλεσμα ευκολότερα να αποσπάται το Η / _l_c_chemistry_bm b.indd 50 1/16/17 1:46:28 PM

55 Ισχυροί ηλεκτρολύτες κατά Arrhenius Οξέα: HCI, HBr, HI, ΗΝΟ 3, HCIO 4 και H 2 SO 4 (στην πρώτη βαθμίδα ιοντισμού του). Βάσεις: Τα υδροξείδια των μετάλλων της ΙΑ και ΙΙΑ ομάδας του περιοδικού πίνακα, που είναι διαλυτά στο νερό. Άλατα: όλα τα διαλυτά στο νερό άλατα. Το ιόν του οξωνίου H 3 O + ενώνεται με δεσμούς υδρογόνου με άλλα μόρια νερού, σχηματίζοντας διάφορους τύπους ιόντων, π.χ. Η 5 Ο 2 + ή Η 9 Ο 4 +, όπως φαίνεται στο παρακάτω σχήμα. 51 / _l_c_chemistry_bm b.indd 51 1/16/17 1:46:29 PM

56 H H O O H + H 5 O 2 H H + 52 / _l_c_chemistry_bm b.indd 52 1/16/17 1:46:30 PM

57 H H O H H H O H O + H H O H + H 9 O 4 53 / _l_c_chemistry_bm b.indd 53 1/16/17 1:46:31 PM

58 Γενικά όξινος χαρακτήρας των υδρογονούχων ενώσεων ενός στοιχείου X αυξάνεται από αριστερά προς τα δεξιά και από πάνω προς τα κάτω στον περιοδικό πίνακα. Σε γενικές γραμμές η ισχύς των βάσεων ακολουθεί τον αντίθετο δρόμο αυτού της ισχύος των οξέων, δηλαδή ο βασικός χαρακτήρας των υδρογονούχων ενώσεων ενός στοιχείου ψ αυξάνεται από δεξιά προς τα αριστερά και από κάτω προς τα πάνω. Σημαντικό ρόλο στη συσχέτιση μοριακής δομής και ισχύος ηλεκτρολύτη αποτελεί το επαγωγικό φαινόμενο. Επαγωγικό φαινόμενο ονομάζεται η μετατόπιση των ηλεκτρονίων (πόλωση) ενός δεσμού, 54 / _l_c_chemistry_bm b.indd 54 1/16/17 1:46:31 PM

59 λόγω της παρουσίας γειτονικών ομάδων ή ατόμων. Οι υποκαταστάτες (άτομα ή ομάδες ατόμων) που έλκουν ηλεκτρόνια, π.χ. αλογόνα, προκαλούν το -I επαγωγικό φαινόμενο. Η σειρά αύξησης του -I επαγωγικού φαινομένου για μια σειρά υποκαταστατών είναι: C 6 H 5 - < -ΝΗ 2 < -OH < -I < -Br < -Cl < < -F < -CN < -ΝΟ 2 To -I επαγωγικό φαινόμενο πολώνει εντονότερα το δεσμό Η-Χ, με αποτέλεσμα να αποσπάται ευκολότερα το Η +, δηλαδή ευνοεί την ισχύ του οξέος. 55 / _l_c_chemistry_bm b.indd 55 1/16/17 1:46:31 PM

60 Με ανάλογους κανόνες καθορίζεται ο βασικός χαρακτήρας των ηλεκτρολυτών. Έτσι, Ο βασικός χαρακτήρας των υδρογονούχων ενώσεων αυξάνεται από δεξιά προς τα αριστερά και από κάτω προς τα πάνω στον περιοδικό πίνακα. Έτσι για παράδειγμα, η ισχύς των βάσεων σε υδατικό διάλυμα ακολουθεί τη σειρά: ΝΗ 3 > ΡΗ 3 > AsH 3 > SbH 3 > BiH 3, καθώς με αυτή τη σειρά μειώνεται η ατομική ακτίνα του στοιχείου X που ενώνεται με το Η. Οι υποκαταστάτες που απωθούν τα ηλεκτρόνια, π.χ. μέταλλα, προκαλούν το +Ι επαγωγικό φαινόμενο. 56 / _l_c_chemistry_bm b.indd 56 1/16/17 1:46:31 PM

61 Η σειρά αύξησης του +Ι επαγωγικού φαινομένου για μια σειρά υποκαταστατών είναι: Η- < CH 3 - < C 2 H 5 - < -(CH 3 ) 2 CH- < < (CH 3 ) 3 C- < COO - < Ο - Η παρουσία ενός υποκαταστάτη, π.χ. CΗ 3 -, που προκαλεί +Ι επαγωγικό φαινόμενο, προσδίδει στη βάση μεγαλύτερη ικανότητα να έλκει Η +, οπότε η ισχύς της βάσης αυξάνεται. Γι αυτό η CH 3 NH 2 είναι ισχυρότερη βάση της ΝΗ 3. Παράδειγμα 5.1 Με βάση τη μοριακή δομή ποιο προβλέπεται να είναι ισχυρότερο οξύ, το H 2 SΟ 3 ή το H 2 SΟ 4 και γιατί; 57 / _l_c_chemistry_bm b.indd 57 1/16/17 1:46:31 PM

62 ΑΠΑΝΤΗΣΗ Η παρουσία ενός επιπλέον ατόμου Ο στο μόριο του H 2 SO 4 αυξάνει, λόγω του -I επαγωγικού φαινομένου, την ισχύ του H 2 SO 4 έναντι του Η 2 SO 3. Παράδειγμα 5.2 Πώς με βάση την ηλεκτρονιακή δομή των μορίων μπορούμε να ερμηνεύσουμε τη σχετική σειρά ισχύος των οξέων σε υδατικά διαλύματα CCl 3 COOH > CHCl 2 COOH > > CH 2 ClCOOH > CH 3 COOH; ΑΠΑΝΤΗΣΗ Η ερμηνεία δίνεται με βάση το -I επαγωγικό φαινόμενο, που προκαλούν τα άτομα Cl, όπως φαίνεται στο σχήμα / _l_c_chemistry_bm b.indd 58 1/16/17 1:46:31 PM

63 _l_c_chemistry_bm b.indd 59 1/16/17 1:46:32 PM

64 μετατόπιση ηλεκτρονίων - H + Cl Cl O + H O H I O - + I O + H 60 / _l_c_chemistry_bm b.indd 60 1/16/17 1:46:33 PM

65 ΣΧΗΜΑ 5.6 Το πιο ηλεκτραρνητικό άτομο, δηλαδή το χλώριο, «τραβά» εντονότερα το ζευγάρι ηλεκτρονίων του δεσμού Ο-Η απ ό,τι το ιώδιο. Το χλώριο, δηλαδή, προκαλεί εντονότερο -Ι επαγωγικό φαινόμενο σε σύγκριση με το ιώδιο. Έτσι, ο δεσμός Ο-Η γίνεται ασθενέστερος στην περίπτωση του HClO και η απόσπαση του Η + γίνεται ευκολότερα. Γι αυτό και το HClO είναι ισχυρότερο οξύ από το HIΟ. 61 / _l_c_chemistry_bm b.indd 61 1/16/17 1:46:33 PM

66 [5.3] Ιοντισμός οξέων, βάσεων και νερού - ph Ιοντισμός του νερού - ph Το καθαρό νερό δεν αποτελείται αποκλειστικά και μόνο από μόρια νερού. Μετρήσεις μεγάλης ακρίβειας της αγωγιμότητας του νερού έδειξαν ότι στο καθαρό νερό υπάρχουν ιόντα Η 3 O + (οξωνίου) και ΟΗ - (υδροξειδίου). Τα ιόντα αυτά προκύπτουν λόγω του ιοντισμού του νερού, σύμφωνα με το σχήμα: 62 / _l_c_chemistry_bm b.indd 62 1/16/17 1:46:33 PM

67 + + O Η + O Η Η O H + + O H - βάση Η Η οξύ βάση οξύ Η συζυγή ζεύγη ΣΧΗΜΑ 5.7 Διαγραμματική απεικόνιση του αυτοϊοντισμού του νερού. 63 / _l_c_chemistry_bm b.indd 63 1/16/17 1:46:43 PM

68 Η αμφίδρομη αντίδραση ιοντισμού του νερού: Η 2 Ο + Η 2 Ο Η 3 Ο + + ΟΗ - έχει μια σταθερά χημικής ισορροπίας, η οποία ονομάζεται σταθερά ιοντισμού ή γινόμενο ιόντων του νερού, συμβολίζεται με K w και δίνεται από τη σχέση: Κ w = [Η 3 Ο + ] [ΟΗ - ] 64 / _l_c_chemistry_bm b.indd 64 1/16/17 1:46:43 PM

69 Η 3 Ο + OH - Το γινόμενο των συγκεντρώσεων ιόντων Η 3 Ο + και ΟΗ - παραμένει σταθερό. Δηλαδή, όσο μεγαλώνει η τιμή του ενός, τόσο πέφτει η τιμή του άλλου. 65 / _l_c_chemistry_bm b.indd 65 1/16/17 1:46:44 PM

70 Στη σχέση αυτή δεν αναγράφεται η συγκέντρωση του νερού, όπως γενικώς συμβαίνει σε όλους τους νόμους χημικής ισορροπίας αραιών υδατικών ηλεκτρολυτικών διαλυμάτων. Η συγκέντρωση του νερού θεωρείται σταθερή και ίση με: 1000g [H 2 O] = L ή 1000 mol 18 =55,5 M, L κάνοντας την παραδοχή ότι σε 1 L νερού περιέχονται 1000 g νερού, δηλαδή ότι το διάλυμα είναι πολύ αραιό και ότι η πυκνότητα του νερού είναι ρ = 1 g ml - 1 (25 C). Η K w, όπως γενικώς συμβαίνει στις σταθερές ισορροπίας αραιών υδατικών διαλυμάτων, μεταβάλλεται μόνο με τη θερμοκρασία. Μάλιστα 66 / _l_c_chemistry_bm b.indd 66 1/16/17 1:46:44 PM

71 αυξάνεται με την αύξηση της θερμοκρασίας, καθώς οι αντιδράσεις ιοντισμού είναι ενδόθερμες. Στους 25 C ισχύει: K w = (25 C) Επίσης οι μονάδες του K w (mol 2 / L 2 ) χάριν ευκολίας παραλείπονται, όπως συνήθως γίνεται και στις άλλες σταθερές ισορροπίας. Εδώ θα πρέπει να επισημάνουμε ότι η ισορροπία ιοντισμού του νερού γίνεται σε όλα τα υδατικά διαλύματα, ως εκ τούτου σε κάθε υδατικό διάλυμα ισχύει η σχέση: [Η 3 Ο + ] [ΟΗ - ] = (στους 25 C). Στο καθαρό νερό: αν θέσουμε [Η 3 Ο + ] = [OH - ] = x Μ, τότε x 2 = ή x = 10-7 Μ. Δηλαδή: 67 / _l_c_chemistry_bm b.indd 67 1/16/17 1:46:44 PM

72 Στο καθαρό νερό στους 25 C έχουμε: [Η 3 Ο + ] = [ΟΗ - ] =10-7 Μ Σε ένα υδατικό διάλυμα στους 25 C που περιέχει οξύ έχουμε: [Η 3 Ο + ] >10-7 Μ και [ΟΗ - ] < 10-7 Μ Π.χ. αν [Η 3 Ο + ] = 10-5 M, τότε από τη σχέση [Η 3 Ο + ] [ΟΗ - ] = προκύπτει ότι [ΟΗ - ] = 10-9 Μ. Παρατηρούμε, δηλαδή, ότι στα όξινα υδατικά διαλύματα υπάρχουν και ιόντα ΟΗ - που προκύπτουν από τον αυτοϊοντισμό του νερού. Αντίστοιχα: 68 / _l_c_chemistry_bm b.indd 68 1/16/17 1:46:44 PM

73 Σε ένα βασικό υδατικό διάλυμα στους 25 C έχουμε: [ΟΗ - ] > 10-7 Μ και [Η 3 Ο + ] < 10-7 Μ Συνοπτικά καταλήγουμε στον ακόλουθο πίνακα: 69 / _l_c_chemistry_bm b.indd 69 1/16/17 1:46:44 PM

74 Σε όλα τα υδατικά διαλύματα / 25 C: Σε ουδέτερα διαλύματα και στο νερό / 25 C Σε όξινα διαλύματα / 25 C Σε βασικά (αλκαλικά) διαλύματα / 25 C [Η 3 Ο + ] [ΟΗ - ] = = K w = [Η 3 Ο + ] = = 10-7 Μ = [ΟΗ - ] [Η 3 Ο + ] > 10-7 M > > [OH - ] [Η 3 Ο + ] < 10-7 M < < [OH - ] 70 / _l_c_chemistry_bm b.indd 70 1/16/17 1:46:45 PM

75 ΟΗ - Η 3 Ο + Ο ιοντισμός του νερού γίνεται σε πάρα πολύ μικρό ποσοστό. Δηλαδή, σε διακόσια περίπου εκατομμύρια μόρια νερού, ένα μόνο μόριο έχει ιοντιστεί. Στο καθαρό νερό, στους 25 ο C ισχύει: [Η 3 Ο + ] = [ΟΗ - ] = 10-7 Μ 71 / _l_c_chemistry_bm b.indd 71 1/16/17 1:46:46 PM

76 S.P.L. Sörensen ( ). Δανός χημικός. Διετέλεσε διευθυντής στα εργαστήρια της ζυθοποιίας Carlsberg. Το 1909 εισήγαγε την κλίμακα ph (πε-χα) για το χαρακτηρισμό της οξύτητας ενός διαλύματος. Το επιστημονικό του έργο συμπεριλαμβάνει επίσης την ανάπτυξη αναλυτικών τεχνικών, τη σύνθεση αμινοξέων και τη μελέτη της ζύμωσης. Επεκτείνοντας την έννοια του ph ορίζουμε: pk w = -logk w pκ a = -logk a pk b = -logk b 72 / _l_c_chemistry_bm b.indd 72 1/16/17 1:46:48 PM

77 Πολλά φυσικοχημικά φαινόμενα εξαρτώνται από την οξύτητα, δηλαδή τη συγκέντρωση των Η 3 Ο + του διαλύματος. Για τη διευκόλυνση των υπολογισμών της συγκέντρωσης Η 3 Ο + ο Sörensen εισήγαγε το 1909 την έννοια του ph: To ph (πε-χά) ορίζεται ως ο αρνητικός δεκαδικός λογάριθμος της αριθμητικής τιμής της συγκέντρωσης των ιόντων H 3 O + σε ένα υδατικό διάλυμα. ph = -log[η 3 Ο + ] δηλαδή, αν [Η 3 Ο + ]= 10-3 Μ, τότε ph = -log10-3 = / _l_c_chemistry_bm b.indd 73 1/16/17 1:46:48 PM

78 Ομοίως ορίστηκε το pοη (πε-οχά): pοη = -log[oh - ] και γενικά pχ = -logx. Με βάση τα παραπάνω καταλήγουμε στον πίνακα: Σε όλα τα υδατικά διαλύματα / 25 C: Σε ουδέτερα διαλύματα και στο νερό / 25 C Σε όξινα διαλύματα / 25 C Σε βασικά (αλκαλικά) διαλύματα / 25 C ph + poh = 14 ph = 7 = poh ph < 7 < poh ph > 7 > poh 74 / _l_c_chemistry_bm b.indd 74 1/16/17 1:46:48 PM

79 Δηλαδή, σε όλα τα υδατικά διαλύματα υπάρχουν Η 3 Ο + και ΟΗ -. Αν σε μια άσκηση μας ζητάνε να υπολογίσουμε τις τιμές των: [Η 3 Ο + ], [ΟΗ - ], ph και pοη, είναι προφανές ότι, αν βρούμε την τιμή ενός εξ αυτών, εύκολα μπορούμε να βρούμε τις τιμές των υπολοίπων. Π.χ., αν γνωρίζουμε ότι [OH - ] = 10-3 Μ, εύκολα υπολογίζουμε την τιμή [Η 3 O + ] = Μ και στη συνέχεια των ph = 11 και pοη = / _l_c_chemistry_bm b.indd 75 1/16/17 1:46:48 PM

80 Χυμός λεμονιού 2. Μήλο 3. Χυμός ντομάτας 4. Σάλιο 5,7-7,1 5. Μαγειρική σόδα 6. Υγρά μπαταρίας 7. Ξύδι 8. Βροχή 9. Γάλα 10. Αίμα 11. Θαλασσινό νερό 12. Γάλα μαγνησίας 13. Αμμωνία ΣΧΗΜΑ 5.8 Τιμές ph ορισμένων γνωστών διαλυμάτων. 76 / _l_c_chemistry_bm b.indd 76 1/16/17 1:46:50 PM

81 Η γνώση της τιμής του ph είναι πρωταρχικής σημασίας στη βιομηχανία, αναλυτική χημεία, βιοχημεία, ιατρική κ.λπ. Για παράδειγμα τα διάφορα υγρά στον οργανισμό μας, όπως το αίμα, το γαστρικό υγρό κ.λπ., θα πρέπει να έχουν περίπου σταθερό ph ή να μεταβάλλονται σε αυστηρά καθορισμένα όρια ph. Επίσης στη βιομηχανία πολλές χημικές - βιοχημικές διεργασίες γίνονται σε καθορισμένο ph και τα παραγόμενα προϊόντα πολλές φορές ελέγχονται με βάση την τιμή του ph. Ο προσδιορισμός του ph γίνεται σε πρώτη προσέγγιση με τη βοήθεια των δεικτών, που θα εξετάσουμε παρακάτω, ή ακριβέστερα με τη βοήθεια ενός οργάνου που λέγεται πεχάμετρο. Το πεχάμετρο 77 / _l_c_chemistry_bm b.indd 77 1/16/17 1:46:50 PM

82 είναι από τα πλέον δημοφιλή και απαραίτητα όργανα σε κάθε χημικό εργαστήριο. 78 / _l_c_chemistry_bm b.indd 78 1/16/17 1:46:50 PM

83 ΣΧΗΜΑ 5.9 Προσδιορισμός της τιμής ph με πεχάμετρο σε: α. γάλα της μαγνησίας - διάλυμα Mg(OH) 2 β. ξύδι - διάλυμα CH 3 COOH. 79 / _l_c_chemistry_bm b.indd 79 1/16/17 1:46:55 PM

84 Διαλύματα ισχυρών οξέων - ισχυρών βάσεων Στην ενότητα αυτή θα μελετήσουμε διαλύματα ουσιών, οι οποίες ιοντίζονται πλήρως στο νερό, όπως είναι τα διαλύματα ισχυρών οξέων ή ισχυρών βάσεων. Χαρακτηριστικά παραδείγματα ισχυρών οξέων είναι, όπως ήδη έχουμε αναφέρει: HCI, HBr, HI, ΗΝΟ 3, HCIO 4 και το H 2 SΟ 4 (στην πρώτη βαθμίδα ιοντισμού του). Στην πραγματικότητα όλα αυτά τα οξέα δεν ιοντίζονται κατά 100%, αλλά ιονίζονται σε τέτοιο μεγάλο βαθμό, ώστε να μπορούμε να δεχθούμε ότι στα αραιά υδατικά τους διαλύματα έχουμε πλήρη ιοντισμό. Ο πλήρης ιονισμός των οξέων αυτών γράφεται για παράδειγμα: 80 / _l_c_chemistry_bm b.indd 80 1/16/17 1:46:55 PM

85 HBr + Η 2 Ο Η 3 Ο + + Βr - ή χάριν ευκολίας: HBr Η + + Br - Ισχυρές βάσεις κατά Brönsted - Lowry είναι π.χ. το ιόν ΝΗ 2 -, το ιόν Ο 2-, το ιόν CH 3 O -, οι οποίες δεν είναι τόσο οικείες στους περισσότερους από μας. Με τον όρο ισχυρές βάσεις εννοούμε συνήθως τα διαλύματα ιοντικών ενώσεων που διίστανται πλήρως και δίνουν ιόντα ΟΗ - (βάσεις κατά Arrhenius), όπως π.χ. διαλύματα NaOH ή ΚΟΗ ή Ca(OH) 2 κ.λπ. Και γράφουμε π.χ.: NaOH Na + + OH - Ca(OH) 2 Ca OH - 81 / _l_c_chemistry_bm b.indd 81 1/16/17 1:46:55 PM

86 Στα διαλύματα ισχυρών οξέων έχουμε μεγάλη συγκέντρωση ιόντων οξωνίου (Η 3 Ο + ). Η δομή ενός οξωνίου με την κατανομή ηλεκτρονίων στην επιφάνειά του εικονίζεται στο παραπάνω προσομοίωμα (μοντέλο). 82 / _l_c_chemistry_bm b.indd 82 1/16/17 1:46:56 PM

87 Παράδειγμα 5.3 Να βρεθεί το ph διαλύματος που έχει όγκο 10 L και περιέχει 0,1 mol HCl. ΛΥΣΗ Κατ αρχάς βρίσκουμε την αρχική συγκέντρωση του ηλεκτρολύτη σε mol/l c = n V = 01, mol 10L = 0, 001Μ To HCl ιοντίζεται πλήρως, όπως φαίνεται στον παρακάτω πίνακα: 83 / _l_c_chemistry_bm b.indd 83 1/16/17 1:46:56 PM

88 ιοντισμός αρχικά / mol L - 1 ιοντίζονται - παράγονται HCl + H 2 O H 3 O + + Cl - 0,01 0,01 0,01 0,01 Βέβαια το διάλυμα εκτός από το HCl (διαλυμένη ουσία) περιέχει και το διαλύτη, δηλαδή το Η 2 O. Το Η 2 O ιοντίζεται μερικώς και έστω ότι δίνει x Μ Η 3 O + και x Μ ΟΗ - H 2 O + H 2 O H 3 O + + OH - χ Μ x Μ Στο διάλυμα δηλαδή, συνεπώς: [Η 3 O + ] = ( x) Μ και [ΟΗ - ] = x Μ. 84 / _l_c_chemistry_bm b.indd 84 1/16/17 1:46:56 PM

89 Το διάλυμα είναι όξινο και [ΟΗ - ] = x < 10-7 Μ. Άρα μπορούμε να δεχθούμε ότι: [Η 3 O + ] = x 10-2 Μ και ph = -log[η 3 O + ] = 2. Για την καλύτερη κατανόηση του θέματος τονίζουμε ότι: Τα Η 3 O + προκύπτουν τόσο από τον ιοντισμό του HCl όσο και από τον ιοντισμό του Η 2 Ο. Επειδή όμως η ποσότητα των Η 3 O + που προέρχονται από το Η 2 O είναι πολύ μικρότερη αυτής του HCl, υπολογίζουμε τη συγκέντρωση Η 3 O + βασιζόμενοι αποκλειστικά και μόνο στον ιοντισμό του HCl. 85 / _l_c_chemistry_bm b.indd 85 1/16/17 1:46:57 PM

90 Εφαρμογή Ποιο είναι το ph διαλύματος HBr περιεκτικότητας 8,1 g/l; (ph = 1) Παράδειγμα 5.4 Ποια είναι η συγκέντρωση Η 3 O + σε διάλυμα HCl 10-7 Μ; ΛΥΣΗ Γράφουμε τις εξισώσεις ιοντισμού του HCl και Η 2 O. HCl + H 2 O Η 3 O + + Cl - τα 10-7 Μ δίνουν 10-7 Μ 10-7 Μ H 2 O + H 2 O Η 3 O + + ΟΗ - σχηματίζονται x M x M 86 / _l_c_chemistry_bm b.indd 86 1/16/17 1:46:57 PM

91 Στο διάλυμα έχουμε: [Η 3 O + ] = x Μ και [ΟΗ - ] = x Μ. Αφού το διάλυμα είναι όξινο το x < 10-7 Μ. Δεν μπορούμε όμως να θεωρήσουμε ότι x 10-7 Μ, καθώς το x δεν είναι πολύ μικρότερο του Για τον υπολογισμό του x χρησιμοποιούμε τη σταθερά K w : K w = [Η 3 O + ] [OH - ] = ή x ( x) = ή x = 0, και [Η 3 O + ] = , = = 1, Μ. 87 / _l_c_chemistry_bm b.indd 87 1/16/17 1:46:57 PM

92 Εφαρμογή Ποια είναι η συγκέντρωση ΟΗ - σε διαλύματα: α. ΚΟΗ 10-3 Μ και β. ΚΟΗ 10-7 Μ; (α Μ β. 0, Μ) Κατά τη μελέτη ιοντικών διαλυμάτων θα γράφουμε την αντίδραση ιοντισμού του νερού, μόνο στην περίπτωση όπου έχουμε [Η 3 O + ] από το οξύ μικρότερη από 10-6 Μ. Σε διαλύματα βάσεων θα γράφουμε την αντίδραση ιοντισμού του νερού, μόνο στην περίπτωση όπου έχουμε [ΟΗ - ] από τη βάση μικρότερη από 10-6 Μ. 88 / _l_c_chemistry_bm b.indd 88 1/16/17 1:46:57 PM

93 Παράδειγμα 5.5 Σε 2 L διαλύματος ΗΝO 3 που έχει ph = 1 προσθέτουμε 198 L Η 2 Ο. Ποιο είναι το ph του αραιωμένου διαλύματος; ΛΥΣΗ Το τελικό διάλυμα έχει όγκο 200 L και περιέχει τόσο ΗΝΟ 3, όσο περιέχεται στα 2 L του αρχικού διαλύματος. Στο αρχικό διάλυμα: ph = 1, άρα [Η 3 O + ] = 10-1 Μ και επειδή το ΗΝΟ 3 είναι ισχυρό οξύ, η συγκέντρωση του αρχικού διαλύματος είναι 0,1 Μ. Δηλαδή, στα 2 L του αρχικού διαλύματος περιέχονται 0,2 mol ΗΝO 3 τα οποία περιέχονται και στα 200 L του αραιωμένου διαλύματος. 89 / _l_c_chemistry_bm b.indd 89 1/16/17 1:46:57 PM

94 Άρα: c = n A V = 02, mol = 10-3 M, 200L συνεπώς ph = 3. Εφαρμογή. Σε 10 L διαλύματος NaOH με ph = 13 προσθέτουμε 90 L Η 2 Ο. Ποιο είναι το ph του αραιωμένου διαλύματος; (ph = 12) Συμπερασματικά, αν σε ένα όξινο διάλυμα προσθέσουμε Η 2 O, τότε προκύπτει διάλυμα με ph μεγαλύτερο του αρχικού. 90 / _l_c_chemistry_bm b.indd 90 1/16/17 1:46:57 PM

95 Παράδειγμα 5.6 Σε 1 L διαλύματος ΗΝΟ 3 με ph = 2 προσθέτουμε 0,09 mol ΗΝΟ 3. Ποιο είναι το ph του τελικού διαλύματος; ΛΥΣΗ Από το ph του αρχικού διαλύματος προκύπτει ότι η συγκέντρωση του διαλύματος είναι 10-2 mol/l. Το 1 L του αρχικού διαλύματος περιέχει 0,01 mol ΗΝΟ 3. Άρα το τελικό διάλυμα θα περιέχει: (0,01 + 0,09) mol = 0,1 mol ΗΝΟ 3 και c A = n V = 01, mol 1L = ph = 1. 0,1M, συνεπώς 91 / _l_c_chemistry_bm b.indd 91 1/16/17 1:46:58 PM

96 Εφαρμογή Σε 4 L διαλύματος ΚΟΗ με ph = 12 προσθέτουμε 0,36 mol ΚΟΗ και παίρνουμε 4 L διαλύματος Α. Ποιο είναι το ph του Α; (pη = 13) Συμπερασματικά, αν σε ένα όξινο διάλυμα προσθέτουμε καθαρό οξύ και ο όγκος του διαλύματος παραμένει σταθερός, τότε η συγκέντρωση του Η 3 O + αυξάνεται, άρα το ph ελαττώνεται. Διαλύματα ασθενών οξέων - ασθενών βάσεων Τα οξέα ως γνωστό διαφέρουν ως προς την ικανότητά τους να προσφέρουν πρωτόνια. Τα ισχυρά οξέα 92 / _l_c_chemistry_bm b.indd 92 1/16/17 1:46:58 PM

97 αντιδρούν σχεδόν ποσοτικά με το νερό, ενώ τα ασθενή αντιδρούν πολύ λιγότερο. Η ισχύς ενός οξέος σε υδατικό διάλυμα περιγράφεται από τη σταθερά ισορροπίας ιοντισμού του οξέος. Σε ένα αραιό υδατικό διάλυμα ασθενούς μονοπρωτικού οξέος ΗΑ, έχουμε την ισορροπία: ΗΑ + Η 2 O Η 3 O + + Α - 93 / _l_c_chemistry_bm b.indd 93 1/16/17 1:46:58 PM

98 HA 2. H 3 O + 3. A - Στα ασθενή οξέα ένα μικρό μόνο ποσοστό των οξέων ιοντίζεται, όπως φαίνεται στο σχήμα. Η σταθερά ιοντισμού οξέος συμβολίζεται K a από το αρχικό της αγγλικής λέξης acid που σημαίνει οξύ. 94 / _l_c_chemistry_bm b.indd 94 1/16/17 1:46:59 PM

99 Ονομάζουμε σταθερά ιοντισμού ασθενούς οξέος ΗΑ την τιμή του κλάσματος στην ισορροπία: K a = [H 3 O + ][A - ] [HA] Στην παραπάνω σχέση δεν αναγράφεται η συγκέντρωση του Η 2 Ο, καθώς όπως συμβαίνει σ όλα τα αραιά υδατικά διαλύματα, η συγκέντρωση του νερού θεωρείται σταθερή και ίση με 55,5 Μ. Η σταθερά ιοντισμού ενός οξέος (K a ) στην περίπτωση αραιών υδατικών διαλυμάτων εξαρτάται μόνο από τη θερμοκρασία. Επειδή μάλιστα η αντίδραση του ιοντισμού είναι ενδόθερμη, η τιμή της K a αυξάνει με την αύξηση της θερμοκρασίας. 95 / _l_c_chemistry_bm b.indd 95 1/16/17 1:46:59 PM

100 Η τιμή της Κ a είναι ένα μέτρο της ισχύος του οξέος, για μια ορισμένη θερμοκρασία, δηλαδή όσο μεγαλύτερη είναι η τιμή της σταθεράς ιοντισμού του οξέος τόσο ισχυρότερο είναι το οξύ. Με την ίδια λογική, σε αραιό υδατικό διάλυμα ασθενούς βάσης Β έχουμε: B + H 2 O HB + + OH - Ονομάζουμε σταθερά ιοντισμού της ασθενούς βάσης Β την τιμή του κλάσματος στην ισορροπία: K b = [H B + ][OH - ] [B] 96 / _l_c_chemistry_bm b.indd 96 1/16/17 1:46:59 PM

101 Η τιμή της K b αποτελεί το μέτρο ισχύος μιας βάσης για μια ορισμένη θερμοκρασία. Δηλαδή, όσο μεγαλύτερη είναι η τιμή της K b τόσο ισχυρότερη είναι η βάση. Συνοψίζοντας, στα ισχυρά οξέα και τις ισχυρές βάσεις οι ισορροπίες ιοντισμού είναι μετατοπισμένες προς τα δεξιά και οι σταθερές ιοντισμού έχουν υψηλές τιμές (π.χ ). Αντίθετα, στα ασθενή οξέα και βάσεις οι ισορροπίες ιοντισμού είναι μετατοπισμένες προς τα αριστερά και οι σταθερές ιοντισμού έχουν χαμηλές τιμές (π.χ ). Πίνακας με τις τιμές των Κ a διαφόρων χαρακτηριστικών οξέων στους 25 C και των K b των συζυγών τους βάσεων δίνεται μετά τα παραδείγματα. 97 / _l_c_chemistry_bm b.indd 97 1/16/17 1:47:00 PM

102 B 2. HB + 3. OH - Στις ασθενείς βάσεις ένα μικρό ποσοστών των μορίων τους δέχονται H+ από τα μόρια νερού. Η σταθερά ιοντισμού βάσης συμβολίζεται K b από το αρχικό της αγγλικής λέξης base που σημαίνει βάση. 98 / _l_c_chemistry_bm b.indd 98 1/16/17 1:47:01 PM

103 Οι K a και Κ b έχουν μονάδες (mol/l), οι οποίες συνήθως παραλείπονται χάριν ευκολίας. Όμως, σε κάθε περίπτωση οι συγκεντρώσεις των αντιδρώντων και προϊόντων θα πρέπει να εκφράζονται σε mol/l. Παράδειγμα 5.7 Διάλυμα ασθενούς μονοπρωτικού οξέος ΗΑ συγκέντρωσης 0,01 Μ έχει βαθμό ιοντισμού α = 0,01. Να βρεθεί η Κ a του οξέος και το ph του διαλύματος. ΛΥΣΗ Ως γνωστό βαθμός ιοντισμού του ασθενούς οξέος ορίζεται το κλάσμα: 99 / _l_c_chemistry_bm b.indd 99 1/16/17 1:47:01 PM

104 µόρια ή mol ή g οξέως που ιονίζονται α = συνολικά µόρια ή mol ή g οξέως Από τον ορισμό αυτό προκύπτει ότι αν έχουμε αρχική συγκέντρωση ηλεκτρολύτη c Μ, τότε ιοντίζονται ac Μ. Έτσι, προκύπτει ο ακόλουθος πίνακας: ιοντισμός ΗΑ + Η 2 O Η 3 Ο + + Α - 0, / ,01 0, αρχικά / Μ ιοντίζονται - παράγονται / Μ ισορροπία / Μ 0,01(1-0,01) _l_c_chemistry_bm b.indd 100 1/16/17 1:47:01 PM

105 [H K 3 O + ][A - ] a = = [HA] ,01 0,99 Θεωρούμε ότι 0,99 1, οπότε προκύπτει Κ a = Επίσης, [Η 3 O + ] = 10-4 Μ. Συνεπώς, ph = 4. Εφαρμογή Διάλυμα ΝΗ 3, 0,1 Μ έχει K b = Να βρεθεί ο βαθμός ιοντισμού της ΝΗ 3 στο διάλυμα αυτό και το ph του διαλύματος. (α = 10-2, ph = 11) Παράδειγμα 5.8 Διάλυμα μονοπρωτικού οξέος ΗΑ συγκέντρωσης c Μ έχει βαθμό ιοντισμού α. Να βρεθεί η τιμή της K a σε 101 / _l_c_chemistry_bm b.indd 101 1/16/17 1:47:01 PM

106 συνάρτηση με τα c και α. ΛΥΣΗ ιοντισμός αρχικά / Μ ιοντίζονται - παράγονται / Μ ισορροπία / Μ ΗΑ + Η 2 O Η 3 Ο + + Α - c αc αc αc c(1 - α) αc αc [H K 3 O + ][A - ] a = = [HA] αc αc c(1 - α) = α2 c 1 - α Αν το α είναι πολύ μικρότερο από το 1, μπορούμε με ανεκτό σφάλμα να θεωρήσουμε 1 - a 1 και έχουμε: 102 / _l_c_chemistry_bm b.indd 102 1/16/17 1:47:02 PM

107 K a = α 2 c ή = Κ a α (1) c Εφαρμογή Δίνεται διάλυμα βάσης Β συγκέντρωσης c Μ και βαθμού ιοντισμού α. Να βρεθεί η K b της βάσης. Νόμος αραιώσεως του Ostwald Οι σχέσεις K a = α2 c (1 - α) K b = α2 c (1 - α) αποτελούν μαθηματικές εκφράσεις του νόμου αραιώσεως του Ostwald. Ο νόμος αυτός συσχετίζει το βαθμό ιοντισμού, τη σταθερά ιονισμού και τη συγκέντρωση ενός ασθενούς μονοβασικού οξέος ή μιας ασθενούς μονόξινης βάσης. 103 / _l_c_chemistry_bm b.indd 103 1/16/17 1:47:02 PM

108 Από την απλοποιημένη μορφή του νόμου K a = α 2 c K b = α 2 c βγάζουμε το συμπέρασμα ότι για σταθερή τιμή θερμοκρασίας (Κ σταθερό) όσο αραιώνουμε ένα διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη τόσο η τιμή του α αυξάνει. 104 / _l_c_chemistry_bm b.indd 104 1/16/17 1:47:02 PM

109 W. Ostwald ( ). Γερμανός χημικός. Σε συνεργασία με τον Arrhenius και van t Hoff έθεσε τα θεμέλια της φυσικοχημείας. Το 1902 ανέπτυξε μέθοδο για την παραγωγή του HNO 3, η οποία εξακολουθεί και σήμερα να έχει τεράστιο βιομηχανικό ενδιαφέρον. Η συμβολή του στη μελέτη της κατάλυσης και χημικής ισορροπίας τoυ απέδωσε το βραβείο Νόμπελ χημείας το Αξίζει να σημειώσουμε ότι ο Ostwald είναι πιθανόν ο τελευταίος μεγάλος χημικός που αρνήθηκε την αντίληψη περί ατόμων. Πίστευε πως όλα μπορούν να ερμηνευθούν με τη βοήθεια των ενεργειακών μεταβολών που συνοδεύουν τις φυσικοχημικές μεταβολές. 105 / _l_c_chemistry_bm b.indd 105 1/16/17 1:47:03 PM

110 Απλοποιήσεις Για την απλούστευση των υπολογισμών μπορούμε να κάνουμε τις εξής προσεγγίσεις: Αν α 0,1, τότε 1 - α 1 και c - x c (όπου η x συγκέντρωση του οξέος ή βάσης που ιοντίζεται). Αν πάλι δίνεται η τιμή των K a και c και ζητείται ο βαθμός ιοντισμού α, μπορούμε να κάνουμε την προσέγγιση: Αν Κ a /c 0,01, τότε 1 - α 1 και c - x c 106 / _l_c_chemistry_bm b.indd 106 1/16/17 1:47:03 PM

111 Η αντίστροφη σχέση που υπάρχει ανάμεσα στην ισχύ του οξέος και της συζυγούς της βάσης μπορεί να γίνει κατανοητή αν σκεφτούμε ότι το ισχυρό οξύ αποβάλλει εύκολα το πρωτόνιό του, πράγμα που σημαίνει ότι η συζυγής του βάση έχει μικρή «συμπάθεια» προς το πρωτόνιο και συνεπώς είναι μια ασθενής βάση. Σχέση που συνδέει την Κ a οξέος και την K b της συζυγούς βάσης Σε ένα διάλυμα ασθενούς οξέος ΗΑ έχουμε: ΗΑ + Η 2 Ο Η 3 O + + A - (1) Το ιόν Α -, όπως έχουμε αναφέρει, είναι η συζυγής βάση του οξέος ΗΑ. 107 / _l_c_chemistry_bm b.indd 107 1/16/17 1:47:03 PM

112 Το Α - αντιδρά με το νερό Α - + Η 2 O ΗΑ + ΟΗ - (2) Η σταθερά ισορροπίας της (1) είναι η Κ a του ΗΑ. Η σταθερά ισορροπίας της (2) είναι η K b της βάσης A -. Αν γράψουμε αυτές τις δύο Κ και πολλαπλασιάσουμε κατά μέλη προκύπτει: [H K 3 O + ][A - ] a HA = [HA] K a HA K b A- K b A - = [HA][OH- ] [A - ] = = [H 3 O + ][OH - ] = K w 108 / _l_c_chemistry_bm b.indd 108 1/16/17 1:47:04 PM

113 δηλαδή: K a HA K b A - = K w Η σχέση αυτή επαληθεύεται στον παρακάτω πίνακα: 109 / _l_c_chemistry_bm b.indd 109 1/16/17 1:47:04 PM

114 ΠΙΝΑΚΑΣ 5.2 Σχετική ισχύς οξέων / βάσεων κατά Brönsted - Lowry με βάση τις σταθερές ιοντισμού Κ a /Κ b αυτών στους 25 ο C. Κ a Οξύ Συζυγής βάση K b 10 9 HI Ι HBr Br , HCI CI - 7, h 2 so 4 HSO ΗΝΟ 3 NO / _l_c_chemistry_bm b.indd 110 1/16/17 1:47:04 PM

115 Η ισχύς αυξάνεται 1, HSΟ 4 - so 4 2-9, , ΗΝΟ 2 NO 2-1, , ΗF F - 1, , CH 3 COOH ch 3 coo - 5, , H 2 CO 3 HCO - 3 2, , ΝΗ 4 + NH 3 1, , HCO 3 - CO 3 2-2, , CH 3 OH CH 3 O - 3, Η ισχύς αυξάνεται 111 / _l_c_chemistry_bm b.indd 111 1/16/17 1:47:04 PM

116 Με βάση τον παραπάνω πίνακα, που δίνει τις σχετικές δραστικότητες των οξέων - βάσεων, μπορούμε να προβλέψουμε την κατεύθυνση που έχει μια αντίδραση ενός οξέος- βάσης κατά Brönsted - Lowry. Οι αντιδράσεις αυτές, ως γνωστό, έχουν τη γενική μορφή: οξύ + βάση συζυγής βάση + + συζυγές οξύ Στις ισορροπίες αυτές ευνοείται η κατεύθυνση εκείνη που οδηγεί σε μεταφορά πρωτονίων από το ισχυρότερο οξύ προς την ισχυρότερη βάση. Συμπερασματικά, στις αντιδράσεις οξέος - βάσης η ισορροπία μετατοπίζεται προς το ασθενέστερο οξύ και την ασθενέστερη βάση. Με 112 / _l_c_chemistry_bm b.indd 112 1/16/17 1:47:05 PM

117 άλλα λόγια, τα προϊόντα θα πρέπει να είναι πιο σταθερά (λιγότερo δραστικά ή πιο ασθενή ) από τα αντιδρώντα. Παράδειγμα 5.9 Με βάση τον πίνακα 5.2 να προβλέψετε προς πια κατεύθυνση γίνεται η παρακάτω αντίδραση. CH 3 COOH + CΟ 3 2- CH 3 COO - + HCO 3 - ΑΠΑΝΤΗΣΗ Η ισορροπία είναι μετατοπισμένη προς τα δεξιά, καθώς μ αυτό τον τρόπο ευνοείται ο σχηματισμός του ασθενέστερου οξέος (το HCO 3 - είναι ασθενέστερο του CH 3 COOH) και της ασθενέστερης βάσης (το CH 3 COO / _l_c_chemistry_bm b.indd 113 1/16/17 1:47:05 PM

118 είναι ασθενέστερο του CO 3 2- ). Εφαρμογή Να απαντήσετε με βάση τα δεδομένα του πίνακα 5.2 προς ποια κατεύθυνση είναι μετατοπισμένη η ισορροπία: ΗΝΟ 3 + F - - ΝΟ 3 + HF. Παρατήρηση Με το παραπάνω σκεπτικό ουσίες όπως η CH 3 OH (μεθυλική αλκοόλη), με τιμή Κ a μικρότερη από δεν αντιδρούν με το Η 2 Ο. Επίσης ιόντα όπως το I -, το Cl - και το ΝO 3 -, με τιμή Κ b μικρότερη από το δεν αντιδρούν με το Η 2 Ο. 114 / _l_c_chemistry_bm b.indd 114 1/16/17 1:47:05 PM

119 Παράδειγμα 5.10 Να βρεθεί το ph διαλύματος NaCl 0,2 Μ. ΛΥΣΗ Κατά τη διάλυσή του στο Η 2 O το NaCl άλας διίσταται πλήρως, ως ιοντική ένωση, σύμφωνα με το σχήμα: NaCl Na + + Cl - 0,2 Μ 0,2 Μ 0,2 Μ To Na +, το οποίο στο διάλυμα βρίσκεται υπό τη μορφή του εφυδατωμένου ιόντος Na + (H 2 O) x, είναι συζυγές οξύ της ισχυρής βάσης NaOH και δεν αντιδρά με το Η 2 O. Επίσης το Cl - όπως εξηγήσαμε, επειδή είναι συζυγής βάση του HCl, που είναι ισχυρότατο οξύ, δεν αντιδρά με το Η 2 Ο. Δηλαδή τα δύο αυτά ιόντα 115 / _l_c_chemistry_bm b.indd 115 1/16/17 1:47:05 PM

120 Na + και Cl - κυκλοφορούν «ελεύθερα» μέσα στο Η 2 O, χωρίς να αντιδρούν μαζί του. Οπότε, το διάλυμα του NaCl όπως και το καθαρό Η 2 O έχει: [Η + ] = [OH - ] = 10-7 Μ και ph = 7. Εφαρμογή Να βρεθεί το ph διαλύματος ΚΒr 0,2 Μ. (pη = 7) Παράδειγμα 5.11 Να βρεθεί το ph διαλύματος NH 4 Cl 0,1 Μ αν K b NH 3 = 10-5 και K w = / _l_c_chemistry_bm b.indd 116 1/16/17 1:47:05 PM

121 ΛΥΣΗ To NH 4 Cl ως ιοντική ένωση διίσταται πλήρως + NH 4 Cl ΝΗ 4 + Cl - 0,1 Μ δίνουν 0,1 Μ 0,1 Μ Στο διάλυμα εμφανίζονται δύο ιόντα, εκ των οποίων το ιόν Cl -, όπως εξηγήσαμε, δεν αντιδρά με το Η 2 O. + Το άλλο ιόν, δηλαδή το ΝΗ 4, είναι συζυγές οξύ της ΝΗ 3 και αντιδρά με το Η 2 Ο. + Η Κ a του ΝΗ 4 βρίσκεται εύκολα από τη σχέση: 117 / _l_c_chemistry_bm b.indd 117 1/16/17 1:47:05 PM

122 K K w 10-9 NH3 K NH4 + = K w ή K NH4 + = = K NH3 Συμπληρώνουμε το σχετικό πίνακα: αντίδραση αρχικά / Μ ιοντίζονται - παράγονται / Μ ισορροπία / Μ ΝΗ Η2 Ο ΝΗ 3 + Η 3 Ο + 0,1 x x x (0,1 - x) x x 118 / _l_c_chemistry_bm b.indd 118 1/16/17 1:47:06 PM

123 K w K NH4 + = = 10-9 ή K NH3 x x 10-9 = 0,1 - x Θεωρούμε ότι 0,1 - x 0,1 και βρίσκουμε x = 10-5 = [Η 3 O + ] και ph = 5. Εφαρμογή Να βρεθεί το ph διαλύματος KF 1 Μ αν Κ a HF = 10-4 και Κ w = (ph = 9) 119 / _l_c_chemistry_bm b.indd 119 1/16/17 1:47:06 PM

124 Το διάλυμα NH 4 F c Μ περιέχει το + οξύ NH 4 c Μ και τη βάση F - c Μ σε ίσες συγκεντρώσεις. Και τα δύο αυτά ιόντα αντιδρούν με το νερό. Γι αυτό και ο υπολογισμός του ph ενός τέτοιου διαλύματος είναι αρκετά πολύπλοκος. Εύκολα όμως, μπορούμε να προβλέψουμε αν το διάλυμα είναι όξινο, βασικό ή ουδέτερο, συγκρίνοντας τις τιμές των K a και K b. Δηλαδή, το διάλυμα του NH 4 F είναι όξινο, γιατί K a NH4 + > K - b F (βλέπε πίνακα 5.2). 120 / _l_c_chemistry_bm b.indd 120 1/16/17 1:47:06 PM

125 [5.4] Επίδραση κοινού ιόντος Επίδραση κοινού ιόντος έχουμε όταν σε διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη προσθέσουμε άλλο ηλεκτρολύτη (συνήθως ισχυρό) που να έχει κοινό ιόν με τον ασθενή ηλεκτρολύτη. Στην περίπτωση αυτή ο βαθμός ιοντισμού μειώνεται, λόγω μετατόπισης της ισορροπίας ιοντισμού του ασθενούς ηλεκτρολύτη προς τα αριστερά, σύμφωνα με την αρχή Le Chatelier. Δηλαδή η ισορροπία ιοντισμού του ασθενούς οξέος ΗΑ: ΗΑ + Η 2 Ο Η 3 Ο + + Α - μετατοπίζεται προς τα αριστερά, αν 121 / _l_c_chemistry_bm b.indd 121 1/16/17 1:47:07 PM

126 στο διάλυμα του οξέος ΗΑ προσθέσουμε Η 3 Ο + (προσθήκη ισχυρού οξέος) ή Α - (προσθήκη άλατος που περιέχει ιόντα Α - ). Για παράδειγμα ο βαθμός ιοντισμού του ασθενούς οξέος HF ελαττώνεται με προσθήκη ισχυρού οξέος, π.χ. HCl (με κοινό ιόν Η 3 O + ), ή φθοριούχου άλατος, π.χ. NaF (κοινό ιόν το F - ), αλλά όχι με προσθήκη NaCl που δεν έχει κοινό ιόν με το HF. Η μελέτη των ιοντικών υδατικών διαλυμάτων στις περιπτώσεις αυτές στηρίζεται στην παρακάτω παρατήρηση: Αν σε ένα διάλυμα υπάρχουν δύο ή περισσότερες ουσίες που δίνουν ένα κοινό ιόν, π.χ. το Α -, τότε η συγκέντρωση ισορροπίας του Α -, που 122 / _l_c_chemistry_bm b.indd 122 1/16/17 1:47:07 PM

127 ικανοποιεί όλες τις ισορροπίες, είναι μία και μόνο. Η συγκέντρωση αυτή του Α - προκύπτει, αν προσθέσουμε όλες τις συγκεντρώσεις των Α - στο διάλυμα, από όπου και αν αυτές προέρχονται. Παράδειγμα 5.11 Ποιος είναι ο βαθμός ιοντισμού του HF: α) Σε διάλυμα HF 1 Μ; β) Σε διάλυμα που περιέχει HF 1 Μ και NaF 1 Μ; γ) Να βρεθεί το ph των δύο προηγούμενων διαλυμάτων. Δίνεται: Κ a ΗF = ΛΥΣΗ α) Για το πρώτο διάλυμα έχουμε: α 1 = 10-2 και [Η 3 Ο + ] = 10-2 Μ 123 / _l_c_chemistry_bm b.indd 123 1/16/17 1:47:07 PM

128 β) Στο δεύτερο διάλυμα, το NaF ως ιοντική ένωση διίσταται πλήρως: NaF Na + + F - 1 Μ δίνουν 1 Μ 1 Μ Στη συνέχεια γράφουμε τον ιοντισμό του HF παρουσία του κοινού ιόντος F -. ιοντισμός αρχικά / Μ ιοντίζονται - παράγονται / Μ ισορροπία / Μ HF + Η 2 Ο Η 3 Ο + + F x x x 1 - x x 1 + x 124 / _l_c_chemistry_bm b.indd 124 1/16/17 1:47:07 PM

129 K ahf = [H 3 O + ][F - ] [HF] x(1+x) = = 10-4 (1-x) Θεωρούμε 1 - x 1 και 1 + x 1 και από την x 1 1 = 10-4 ή x = 10-4 x άρα α 2 = = 10 4 και 1 [Η 3 Ο + ] = 10-4 Μ. Παρατηρούμε ότι η συγκέντρωση F - που αναγράφεται στην κατάσταση ισορροπίας είναι η συνολική συγκέντρωση, που προκύπτει από τη διάσταση ή ιοντισμό όλων των ηλεκτρολυτών. Επίσης παρατηρούμε ότι ο βαθμός ιοντισμού του HF ελαττώθηκε από 10-2 σε 10-4, λόγω του κοινού ιόντος F / _l_c_chemistry_bm b.indd 125 1/16/17 1:47:08 PM

130 γ. To ph του πρώτου διαλύματος είναι 2 και του δευτέρου 4. Εφαρμογή Ποια είναι η συγκέντρωση ΟΗ - διαλύματος ΝΗ 3 0,1 Μ και NH 4 Cl 0,02 Μ, αν δίνεται K b nh 3 = ; (ph =10) Παράδειγμα 5.12 Να δείξετε ότι σε διάλυμα που περιέχει ασθενές οξύ ΗΑ με συγκέντρωση c oξ Μ και τη συζυγή βάση αυτού Α - με συγκέντρωση c βασ Μ η συγκέντρωση των Η 3 Ο + δίνεται από τον τύπο: [H 3 O + ] = K a c οξ c βασ 126 / _l_c_chemistry_bm b.indd 126 1/16/17 1:47:08 PM

131 με την προϋπόθεση ότι έχουμε [Η 3 Ο + ] << c oξ και [Η 3 Ο + ] << c βασ. ΑΠΑΝΤΗΣΗ Γράφουμε την αντίδραση ιοντισμού του οξέος και συμπληρώνουμε τον πίνακα ιοντισμός ΗΑ + Η 2 Ο Η 3 Ο + + Α / 157 c οξ c βασ αρχικά / Μ x x x ιοντίζονται - παράγονται / Μ ισορροπία / Μ c οξ - x x c βασ + x _l_c_chemistry_bm b.indd 127 1/16/17 1:47:08 PM

132 [H K 3 O + ][A - ] a = = [HA] x(c βασ +x) c οξ -x Θεωρούμε c οξ - x c οξ και c βασ + x c βασ και καταλήγουμε: [H 3 O + ] = K a c οξ c βασ Εφαρμογή Να αποδειχθεί ότι σε διάλυμα που περιέχει ασθενή βάση Β συγκέντρωσης c βασ Μ και το συζυγές του οξύ ΒΗ + c οξ Μ, η συγκέντρωση των ΟΗ - δίνεται από τη σχέση: [OH - ] = K b c βασ c οξ 128 / _l_c_chemistry_bm b.indd 128 1/16/17 1:47:09 PM

133 με την προϋπόθεση ότι ισχύει [ΟΗ - ] << c βασ και [OH - ] << c οξ. Θυμηθείτε τις προσεγγίσεις: αν α 0,1 1 - α 1 και c - x c επίσης αν K a /c 0, α 1 και c - x c Παράδειγμα 5.13 Σε 4 L διαλύματος NaOH 0,2 Μ προσθέτουμε 1 L διαλύματος HCl 0,3 Μ και παίρνουμε 5 L διαλύματος. Ποιο είναι το ph του διαλύματος; ΛΥΣΗ Κατά την ανάμιξη γίνεται η μονόδρομη αντίδραση: HCl + NaOH NaCl + Η 2 O 129 / _l_c_chemistry_bm b.indd 129 1/16/17 1:47:09 PM

134 Υπολογίζουμε τις ποσότητες των διαλυμένων ουσιών. Τα 4 L διαλύματος NaOH 0,2 Μ περιέχουν 0,8 mol NaOH. To 1 L διαλύματος HCl 0,3 Μ περιέχει 0,3 mol HCl. Οπότε, έχουμε: αντίδραση NaOH + HCI NaCl + H 2 O αρχικά / mol 0,8 0,3 αντιδρούν - παράγονται / mol 0,3 0,3 0,3 τελικά / mol 0,5-0,3 130 / _l_c_chemistry_bm b.indd 130 1/16/17 1:47:09 PM

135 To NaCl που σχηματίζεται, όπως όλα τα άλατα που προκύπτουν από εξουδετέρωση ισχυρού οξέος με ισχυρή βάση, δεν επηρεάζει τις [Η 3 O + ]. Στο τελικό διάλυμα έχουμε: n 0,5 mol c NaOH = = = 0,1 M v 5 L και To NaOH διίσταται πλήρως: NaOH Na + + OH - 0,1 Μ δίνει 0,1 Μ 0,1 Μ Συνεπώς, [ΟΗ - ] = 0,1 Μ ή [Η 3 O + ] = Μ και pη = 13. Εφαρμογή Σε 1 L διαλύματος ΗΝO 3 0,1 Μ (διάλυμα Α) προσθέτουμε 0,5 L διαλύματος NaOH 0,1 Μ (διάλυμα Β) και 131 / _l_c_chemistry_bm b.indd 131 1/16/17 1:47:10 PM

136 παίρνουμε 1,5 L διαλύματος. Να υπολογιστούν: α. To ph του διαλύματος Α. β. To ph του διαλύματος Β. γ. Η συγκέντρωση των Η 3 O + στο τελικό διάλυμα. Δίνεται K w = (α. ph = 1 β. pη = 13 γ. [Η 3 O + ] = 0,033 Μ) Μεθοδολογία για την επίλυση ασκήσεων με ανάμιξη διαλυμάτων ή προσθήκη καθαρής ουσίας σε διάλυμα, όταν μεταξύ αυτών λαμβάνει χώρα αντίδραση: Όταν αναμιγνύονται δύο ή περισσότερα διαλύματα ή καθαρή ουσία με 132 / _l_c_chemistry_bm b.indd 132 1/16/17 1:47:10 PM

137 διάλυμα και μεταξύ αυτών λαμβάνει χώρα αντίδραση τότε για να υπολογίσουμε τις συγκεντρώσεις στο τελικό ιοντικό διάλυμα εργαζόμαστε ως εξής: α. Γράφουμε τις μονόδρομες αντιδράσεις (προσοχή! όχι τις διαστάσεις ή ιοντισμούς). Ως μονόδρομες μεταθετικές αντιδράσεις θεωρούμε τις: Ι. εξουδετερώσεις κατά Arrhenius, π.χ. HCI + NaOH NaCl + H 2 O ΙΙ. αντιδράσεις διπλής αντικατάστασης που έχουν τη μορφή: άλας ασθενούς οξέος + ισχυρό οξύ, π.χ. NaF + HCI NaCl + HF 133 / _l_c_chemistry_bm b.indd 133 1/16/17 1:47:10 PM

138 ΙΙΙ. αντιδράσεις διπλής αντικατάστασης που έχουν τη μορφή: άλας ασθενούς βάσης + ισχυρή βάση, π.χ. NH 4 CI + NaOH NaCl + NH 3 + Η 2 O β. Υπολογίζουμε τις ποσότητες των διαλυμένων ουσιών στα αρχικά διαλύματα. γ. Υπολογίζουμε στοιχειομετρικά τις ποσότητες των ουσιών που βρίσκονται στο τελικό διάλυμα. δ. Bρίσκουμε τη μοριακή κατ όγκο συγκέντρωση (Molarity) των συστατικών του τελικού διαλύματος και με βάση τα δεδομένα αυτά επιλύουμε το πρόβλημα. 134 / _l_c_chemistry_bm b.indd 134 1/16/17 1:47:10 PM

139 [5.5] Ρυθμιστικά διαλύματα Ορισμός - Υπολογισμός ph ρυθμιστικού διαλύματος Ρυθμιστικά διαλύματα ονομάζονται διαλύματα των οποίων το ph παραμείνει πρακτικά σταθερό, όταν προστεθεί μικρή αλλά υπολογίσιμη ποσότητα ισχυρών οξέων ή βάσεων. Επίσης μπορούν μέσα σε όρια να αραιωθούν, χωρίς να μεταβληθεί το ph τους. Τα διαλύματα αυτά περιέχουν ένα ασθενές οξύ και τη συζυγή του βάση (ΗΑ / Α - ) ή μια ασθενή βάση και το συζυγές της οξύ (Β / ΒΗ + ). 135 / _l_c_chemistry_bm b.indd 135 1/16/17 1:47:11 PM

140 Αναλογικά ισχύει: c βάσης [OH - ] = K b c οξέως και poh = pk b + log c οξέως c βάσης Παραδείγματα ρυθμιστικών διαλυμάτων είναι: διάλυμα HF και NaF (HF / F - ) ή διάλυμα NH 4 Cl και ΝΗ 3 (ΝΗ 3 / ΝΗ 4 + ). Σε κάθε ρυθμιστικό διάλυμα που περιέχει ένα συζυγιακό σύστημα οξέος - βάσης, όπως έχουμε δει, ισχύει η σχέση: [H 3 O + ] = K a c οξέος c βάσης 136 / _l_c_chemistry_bm b.indd 136 1/16/17 1:47:11 PM

141 Η εξίσωση αυτή με λογαρίθμιση οδηγεί: ph = pk a + log c βάσης c οξέος Η σχέση αυτή είναι γνωστή ως εξίσωση των Henderson και Hasselbalch, και αποτελεί τη βάση για τον υπολογισμό του ph ενός ρυθμιστικού διαλύματος. Η παραπάνω εξίσωση ισχύει υπό ορισμένες προϋποθέσεις, π.χ. για ένα ρυθμιστικό διάλυμα της μορφής ΗΑ / Α - θα πρέπει: α. η συγκέντρωση του οξέος στην κατάσταση ισορροπίας να είναι περίπου ίση με την αρχική συγκέντρωση του οξέος, δηλαδή c οξ = [ΗΑ] αρχικό 137 / _l_c_chemistry_bm b.indd 137 1/16/17 1:47:11 PM

142 β. η συγκέντρωση της συζυγούς βάσης στην κατάσταση ισορροπίας να είναι περίπου ίση με την αρχική συγκέντρωση της βάσης, δηλαδή c βάσης = [Α - ] αρχικό Παράδειγμα 5.14 Να βρεθεί το ph ρυθμιστικού διαλύματος που περιέχει HCOOH 0,2 Μ και HCOONa 0,4 Μ, αν είναι γνωστό ότι Κ a HCOOH = ΛΥΣΗ Το ρυθμιστικό διάλυμα περιέχει το συζυγές ζεύγος HCOOH 0,2 Μ / HCOO - 0,4 Μ και 138 / _l_c_chemistry_bm b.indd 138 1/16/17 1:47:11 PM

143 c βάσης ph = pk + log = a c οξέος = - log ( ,4 )+ log = 4 0,2 Συνεπώς, ph = 4. Εφαρμογή Να βρεθεί το ph διαλύματος CH 3 COOH 0,5 Μ και CH 3 COONa 0,9 Μ, αν δίνεται K a CH 3COOH = 1, (pη = 5) 139 / _l_c_chemistry_bm b.indd 139 1/16/17 1:47:12 PM

144 Παρασκευές ρυθμιστικών διαλυμάτων Μπορούμε να παρασκευάσουμε ρυθμιστικό διάλυμα της μορφής ΗΑ / Α -, π.χ. HF / NaF, με τους εξής τρόπους: 1. Με ανάμιξη ασθενούς οξέος με τη συζυγή του βάση Π.χ. προσθήκη διαλύματος HF σε διάλυμα NaF. 2. Με μερική εξουδετέρωση ασθενούς οξέος από ισχυρή βάση Π.χ. προσθήκη x mol NaOH σε διάλυμα που περιέχει y mol HF, όπου x < y. Στην περίπτωση αυτή x mol NaOH αντιδρούν με x mol HF και σχηματίζουν x mol NaF. Το τελικό διάλυμα είναι ρυθμιστικό και περιέχει (y-x) mol HF και x mol NaF. 140 / _l_c_chemistry_bm b.indd 140 1/16/17 1:47:12 PM

145 Αντίστοιχα, μπορούμε να παρασκευάσουμε ένα ρυθμιστικό διάλυμα της μορφής Β / ΒΗ +, π.χ. ΝΗ 3 / NH 4 Cl, με τους εξής τρόπους: 1. Με ανάμιξη ασθενούς βάσης με το συζυγές της οξύ Π.χ. προσθήκη διαλύματος ΝΗ 3 με διάλυμα NH 4 Cl. 2. Με ανάμιξη περίσσειας ασθενούς βάσης με ισχυρό οξύ Π.χ. προσθήκη x mol ΝΗ 3 σε διάλυμα y mol HCl, όπου y < x. Θα πρέπει να παρατηρήσουμε ότι οι συγκεντρώσεις στο τελικό διάλυμα θα πρέπει να είναι σχετικά υψηλές, ώστε το διάλυμα να έχει ικανοποιητική ρυθμιστική ικανότητα. Μεγάλη δηλαδή αντοχή στις μεταβολές του ph που προκαλούνται λόγω 141 / _l_c_chemistry_bm b.indd 141 1/16/17 1:47:12 PM

146 προσθήκης οξέος, βάσης ή νερού. Παράδειγμα 5.15 Πόσα λίτρα διαλύματος NaOH 0,4 Μ πρέπει να προσθέσουμε σε 2 L διαλύματος HF 0,2 Μ για να παρασκευάσουμε ρυθμιστικό με ph = 4; Κατά την ανάμιξη θεωρούμε ότι δε μεταβάλλεται ο συνολικός όγκος. Δίνεται K a HF = ΛΥΣΗ Προφανώς το τελικό διάλυμα, αφού είναι ρυθμιστικό, θα περιέχει NaF και HF που περισσεύει. Άρα το NaOH αντιδρά όλο. Αν είναι x L ο όγκος του διαλύματος NaOH 0,4 Μ, τότε αρχικά έχουμε: 0,4x mol NaOH και 2 0,2 mol = 0,4 mol HF. 142 / _l_c_chemistry_bm b.indd 142 1/16/17 1:47:12 PM

147 αντίδραση HF + NaOH NaF + H 2 O αρχικά / mol 0,4 0,4x 0,4x 0,4x 0,4x τελικά / mol (0,4-0,4x) 0 0,4x αντιδρούν - παράγονται To τελικό διάλυμα έχει όγκο (2 + x) L, συνεπώς: M και 0,4x 2 + x M δηλαδή c F - = 0,4x 2 + x c NaF = 0,4-0,4x c ΗF = M 2 + x 143 / 160 0,4-0,4x 2 + x c οξέως 0,4x 2 + x από τον τύπο [H 3 O + ]= έχουµε 10-4 =10-4 c βάσης K a _l_c_chemistry_bm b.indd 143 1/16/17 1:47:12 PM

148 οπότε x = 5, άρα πρέπει να προσθέσουμε 0,5 L διαλύματος NaOH 0,4 Μ. Εφαρμογή Ποιος όγκος διαλύματος HCl 0,2 Μ πρέπει να αναμιχθεί με 500 ml διαλύματος ΝΗ 3 0,6 Μ για να πάρουμε ρυθμιστικό διάλυμα με pη = 9; Δίνονται K b NH 3 = 10-5 και K w = (1 L) Πώς δρουν τα ρυθμιστικά διαλύματα Τα ρυθμιστικά διαλύματα, όπως έχουμε αναφέρει: 1. Διατηρούν το ph τους πρακτικά σταθερό όταν προστίθενται σε αυτά μικρές αλλά υπολογίσιμες 144 / _l_c_chemistry_bm b.indd 144 1/16/17 1:47:13 PM

149 ποσότητες ισχυρών οξέων ή βάσεων. 2. Διατηρούν το ph τους πρακτικά σταθερό, κατά την αραίωσή τους σε ορισμένα όρια. Αν υπερβούμε αυτά τα όρια τότε η τιμή του ph αλλάζει σημαντικά. Στο παρακάτω σχήμα συγκρίνεται η ρυθμιστική ικανότητα, η αντίσταση δηλαδή στη μεταβολή του ph, ενός ρυθμιστικού διαλύματος 1 Μ CH 3 COOH / 1Μ CH 3 COONa και του καθαρού νερού. 145 / _l_c_chemistry_bm b.indd 145 1/16/17 1:47:13 PM

150 ph Προσθήκη 0,01 mol OH - 1 L νερό Προσθήκη 0,01 mol H 3 O + 1L Ρυθµιστικού ΣΧΗΜΑ 5.9 Μεταβολή ph κατά την προσθήκη 0,01 mol Η 3 O + ή 0,01 mol ΟΗ - α. σε 1 L καθαρού νερού και β. σε 1 L ρυθμιστικού διαλύματος 1 M CH 3 COOH / 1Μ CH 3 COONa 146 / _l_c_chemistry_bm b.indd 146 1/16/17 1:47:13 PM

151 Προσθήκη ισχυρού οξέος ή βάσης σε ρυθμιστικό διάλυμα Ένα ρυθμιστικό διάλυμα περιέχει ένα συζυγές ζεύγος οξύ-βάση. Η όξινη μορφή αυτού του ζεύγους εξουδετερώνει τις προστιθέμενες βάσεις, ενώ η βασική μορφή τα οξέα. Για να καταλάβουμε καλύτερα τη δράση των ρυθμιστικών διαλυμάτων παίρνουμε δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα: 1) Ρυθμιστικό διάλυμα CH3 COOH και CH 3 COONa Στο διάλυμα περιέχεται το ασθενές οξύ CH 3 COOH και η συζυγής βάση CH 3 COO -, που προκύπτει από την πλήρη διάσταση του CH 3 COONa. 147 / _l_c_chemistry_bm b.indd 147 1/16/17 1:47:13 PM

152 α. Αν στο διάλυμα προσθέσουμε ποσότητα ισχυρού οξέος, π.χ. HCl, τότε τα Η 3 O + που προκύπτουν από τον πλήρη ιοντισμό του HCl αντιδρούν πρακτικά πλήρως με τη βάση CH 3 COO -, σύμφωνα με την εξίσωση: CH 3 COO - + Η 3 O + CH 3 COOH + H 2 O. Με άλλα λόγια τα ιόντα Η 3 O + που προσθέσαμε δεσμεύονται σχεδόν πλήρως, έτσι ώστε το ρυθμιστικό διάλυμα να διατηρεί πρακτικά σταθερό το pη του. β. Ανάλογα αν προσθέτουμε μια ισχυρή βάση, π.χ. NaOH, τα ΟΗ - που προκύπτουν από την πλήρη διάσταση του NaOH δεσμεύονται πρακτικά πλήρως από το 148 / _l_c_chemistry_bm b.indd 148 1/16/17 1:47:13 PM

153 CH 3 COOH, σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: CH 3 COOH + ΟΗ - Η 2 Ο + CH 3 COO -. Έτσι διατηρείται και πάλι πρακτικά σταθερό το pη του διαλύματος. Ωστόσο, η ποσότητα HCl ή NaOH που προσθέτουμε θα πρέπει να είναι σημαντικά μικρότερη από τις ποσότητες CH 3 COONa ή CH 3 COOH, ώστε να μη δεσμευθεί μεγάλη ποσότητα από κάποιο συστατικό του ρυθμιστικού και το διάλυμα χάσει τη ρυθμιστική του ικανότητα. 149 / _l_c_chemistry_bm b.indd 149 1/16/17 1:47:13 PM

154 2) Ρυθμιστικό διάλυμα ΝΗ3 και NH 4 Cl α. Αν στο διάλυμα προσθέσουμε ένα ισχυρό οξύ, π.χ. HCl, τότε τα Η 3 O + που προκύπτουν από τον πλήρη ιοντισμό του HCl αντιδρούν πρακτικά πλήρως με τη βάση ΝΗ 3 : Η 3 O ΝΗ 3 ΝΗ Η 2 O. β. Αναλογικά, αν προσθέσουμε μια ισχυρή βάση, π.χ. NaOH, τα ΟΗ - που προκύπτουν από την πλήρη διάσταση του NaOH αντιδρούν πρακτικά πλήρως με το + ΝΗ 4 : + ΝΗ4 + ΟΗ - ΝΗ3 + Η 2 O. Διαγραμματικά μπορούμε να δείξουμε την ικανότητα που έχει ένα ρυθμιστικό διάλυμα να διατηρεί 150 / _l_c_chemistry_bm b.indd 150 1/16/17 1:47:14 PM

155 σταθερό το pη του με το παρακάτω σχήμα: 151 / _l_c_chemistry_bm b.indd 151 1/16/17 1:47:14 PM

156 ρυθµιστικό διάλυµα µετά την προσθήκη ΟΗ - ρυθµιστικό διάλυµα µε ίσες συγκεντρώσεις οξέος-συζυγούς βάσης ρυθµιστικό διάλυµα µετά την προσθήκη + Η HX X - ΟΗ - HX X - Η + HX X - H 2 Ο + Χ - ΟH - + HΧ H + + Χ - HΧ 152 / _l_c_chemistry_bm b.indd 152 1/16/17 1:47:14 PM

157 ΣΧΗΜΑ 5.10 Διαγραμματική απεικόνιση της ρυθμιστικής ικανότητας ενός ρυθμιστικού διαλύματος της μορφής ΗΧ / X / _l_c_chemistry_bm b.indd 153 1/16/17 1:47:14 PM

158 Αραίωση ρυθμιστικού διαλύματος Αν έχουμε ρυθμιστικό διάλυμα: ΗΑ c 1 Μ και NaA c 2 Μ, τότε ισχύει [H 3 O + ] = K a c 1 c 2. Αν αραιώσουμε το διάλυμα 10 φορές με νερό, τότε το διάλυμα που θα προκύψει θα περιέχει: ΗΑ 0,1c 1 Μ και NaA 0,1c 2 M, οπότε [H 3 O + (0,1c 1 ) ] = K a = K (0,1c a 2 ) c 1 c 2. Παρατηρούμε δηλαδή ότι κατά την αραίωση το ph του ρυθμιστικού διαλύματος παραμένει σταθερό. Αυτό βέβαια με την προϋπόθεση ότι ισχύουν οι προσεγγίσεις που απαιτούνται για την εφαρμογή της σχέσης: 154 / _l_c_chemistry_bm b.indd 154 1/16/17 1:47:15 PM

159 [H 3 O + ] = K a c οξέος c βάσης. Όταν, με συνεχή αραίωση, φτάσουμε στο σημείο να μην ισχύουν οι προϋποθέσεις για την εφαρμογή της παραπάνω σχέσης, τότε το διάλυμα χάνει τη ρυθμιστική του ικανότητα. Παράδειγμα Σε 100 ml Η 2 O προσθέτουμε 0,001 mol HCl. Να υπολογιστεί η συγκέντρωση των Η 3 O + στο Η 2 Ο και στο διάλυμα και να γίνει η σύγκριση μεταξύ τους. 2. Σε 100 ml διαλύματος Α που περιέχει HF 1 Μ και NaF 0,5 Μ προσθέτουμε 0,001 mol HCl και 155 / _l_c_chemistry_bm b.indd 155 1/16/17 1:47:15 PM

160 παίρνουμε διάλυμα Β. Να βρεθεί η συγκέντρωση Η 3 O + στο Α και στο Β και να συγκριθούν μεταξύ τους. Δίνεται K a HF = ΛΥΣΗ 1. Στο καθαρό Η 2 Ο και στους 25 C γνωρίζουμε ότι [Η 3 Ο + ] = 10-7 Μ. Το διάλυμα HCl έχει c HCI = n v = 0,001 mol 0,1 L = 10-2 To HCl ιοντίζεται πλήρως, άρα [Η 3 O + ] = 10-2 Μ. Δηλαδή, αυξήθηκε η [Η 3 O + ] κατά την προσθήκη του HCl στο Η 2 O κατά φορές. 2. Το διάλυμα Α είναι ρυθμιστικό. Συνεπώς έχουμε: 156 / _l_c_chemistry_bm b.indd 156 1/16/17 1:47:15 PM

161 c οξέος c βάσης 0,5 [H 3 O + ] = K a = 10-4 = M. κατά την προσθήκη του HCI γίνεται η αντίδραση: HCl + NaF NaCl + HF 0,001 0,05 0,1 αρχικά / mol 157 / 163 0,001 0,001 0,001 0,001 αντ. - παράγ. 0,049 0,001 0,101 τελικά / mol Το διάλυμα Β περιέχει NaCl, που δεν επηρεάζει το ph _l_c_chemistry_bm b.indd 157 1/16/17 1:47:16 PM

162 του διαλύματος, και HF 0,101 mol και NaF 0,049 mol. Συνεπώς έχουμε: c HF = c NaF = 0,101 0,1 0,049 0,1 M = 1,01 M και M = 0,49 M Το διάλυμα Β είναι ρυθμιστικό, οπότε έχουμε: c οξέος [H 3 O + ] = K a = ,01 c = βάσης 0, / = 2, Παρατηρούμε ότι η ίδια ποσότητα HCl όταν προστίθεται σε 100 ml Η 2 O αυξάνει τη [Η 3 O + ] κατά φορές, ενώ όταν προστίθεται σε 100 ml ρυθμιστικού διαλύματος αυξάνει τη [Η 3 Ο + ] μόνο κατά περίπου 3% _l_c_chemistry_bm b.indd 158 1/16/17 1:47:16 PM

163 Εφαρμογή Σε 1 L ρυθμιστικού διαλύματος Γ που περιέχει ΝΗ 3 0,2 Μ και NΗ 4 Cl 0,4 Μ προσθέτουμε 1 L διαλύματος HCl 0,05 Μ και παίρνουμε 2 L διαλύματος Δ. Να βρεθεί η [Η 3 O + ] στο Γ και στο Δ. Δίνονται: K b NH 3 = και K w = [Η 3 O + ] = 10-9 Μ, [Η 3 O + ] = 1, Μ Χρησιμότητα ρυθμιστικών Τα ρυθμιστικά διαλύματα βρίσκουν πολλές εφαρμογές, όπως: 1. Στην αναλυτική χημεία για τη βαθμονόμηση πεχαμέτρων, ποσοτική ανάλυση κ.λπ. 159 / _l_c_chemistry_bm b.indd 159 1/16/17 1:47:16 PM

164 2. Στη βιομηχανία. Πολλές χημικές και βιοχημικές διεργασίες πρέπει να γίνονται σε καθορισμένη τιμή ph (βιολογικοί καθαρισμοί, επεξεργασία δερμάτων, παραγωγή χρωμάτων, λιπασμάτων κ.λπ.). Αυτό διασφαλίζεται με τη χρησιμοποίηση ρυθμιστικών διαλυμάτων. 3. Στην ιατρική, βιολογία, φαρμακευτική. Στον ενόργανο κόσμο τα περισσότερα υγρά των ζώων και φυτών είναι ρυθμιστικά διαλύματα, τα οποία ρυθμίζουν τις βιοχημικές διεργασίες που λαμβάνουν χώρα. Για παράδειγμα το αίμα είναι ρυθμιστικό διάλυμα, γι αυτό και οι ενδοφλέβιες ενέσεις περιέχουν ρυθμιστικό διάλυμα (βλέπε «γνωρίζεις ότι...» στο τέλος του κεφαλαίου). 160 / _l_c_chemistry_bm b.indd 160 1/16/17 1:47:17 PM

165 Φάσμα λευκού φωτός. Τα μόρια του δείκτη (ΗΔ) καθώς και τα ιόντα του (Δ - ) απορροφούν ένα μέρος από την ακτινοβολία του ορατού φωτός, με αποτέλεσμα να βλέπουμε το συμπληρωματικό χρώμα της απορροφούμενης ακτινοβολίας. 161 / _l_c_chemistry_bm b.indd 161 1/16/17 1:47:18 PM

166 Συμπληρωματικά είναι τα χρώματα που βρίσκονται διαμετρικά αντίθετα στο παραπάνω σχήμα. 162 / _l_c_chemistry_bm b.indd 162 1/16/17 1:47:19 PM

Άσκηση 5η. Οξέα Βάσεις - Προσδιορισμός του ph διαλυμάτων. Πανεπιστήμιο Πατρών - Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας - Ακαδ.

Άσκηση 5η. Οξέα Βάσεις - Προσδιορισμός του ph διαλυμάτων. Πανεπιστήμιο Πατρών - Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας - Ακαδ. Άσκηση 5η Οξέα Βάσεις - Προσδιορισμός του ph διαλυμάτων Πανεπιστήμιο Πατρών - Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας - Ακαδ. έτος 2016-17 Ιοντικά διαλύματα- 2 Διάσταση Οι ιοντικές ενώσεις γενικώς διαλύονται

Διαβάστε περισσότερα

Βαθμός ιοντισμού. Για ισχυρούς ηλεκτρολύτες ισχύει α = 1. Για ασθενής ηλεκτρολύτες ισχύει 0 < α < 1.

Βαθμός ιοντισμού. Για ισχυρούς ηλεκτρολύτες ισχύει α = 1. Για ασθενής ηλεκτρολύτες ισχύει 0 < α < 1. Βαθμός ιοντισμού Ο ιοντισμός μιας ομοιοπολικής ένωσης στο νερό μπορεί να είναι πλήρης ή μερικώς. Ένα μέτρο έκφρασης της ισχύος των ηλεκτρολυτών, κάτω από ορισμένες συνθήκες είναι ο βαθμός ιοντισμού (α).

Διαβάστε περισσότερα

Ιοντική ισορροπία Προσδιορισμός του ph υδατικών διαλυμάτων οξέων βάσεων και αλάτων

Ιοντική ισορροπία Προσδιορισμός του ph υδατικών διαλυμάτων οξέων βάσεων και αλάτων Άσκηση 8η Ιοντική ισορροπία Προσδιορισμός του ph υδατικών διαλυμάτων οξέων βάσεων και αλάτων Πανεπιστήμιο Πατρών - Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας - Ακαδ. έτος 2016-17 Διάσταση 2 ετεροπολικών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΑ ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΙΟΝΤΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ

ΟΞΕΑ ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΙΟΝΤΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΟΞΕΑ ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΙΟΝΤΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ Οι ορτανσίες σε όξινα εδάφη έχουν μπλε άνθη, σε βασικά ροζ και σε ουδέτερα μοβ. Δημήτρης Παπαδόπουλος, χημικός Βύρωνας, 2015 Ιοντικά υδατικά διαλύματα Ιοντικές ενώσεις.

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία γ λυκείου Ομάδας Προσανατολισμού Θετικών Σπουδών Tόμος 3ος

Χημεία γ λυκείου Ομάδας Προσανατολισμού Θετικών Σπουδών Tόμος 3ος Χημεία γ λυκείου Ομάδας Προσανατολισμού Θετικών Σπουδών Tόμος 3ος 22-0231_l_c_chemistry_bm 135-200 18b.indd 1 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΡΧΙΚΗΣ ΕΚ ΟΣΗΣ Το παρόν βιβλίο περιέχει τα παρακάτω κεφάλαια: α) Από το βιβλίο «Χημεία

Διαβάστε περισσότερα

Μετά το τέλος της µελέτης του 3ου κεφαλαίου, ο µαθητής θα πρέπει να είναι σε θέση:

Μετά το τέλος της µελέτης του 3ου κεφαλαίου, ο µαθητής θα πρέπει να είναι σε θέση: Μετά το τέλος της µελέτης του 3ου κεφαλαίου, ο µαθητής θα πρέπει να είναι σε θέση: Να γνωρίζει ποιες ουσίες ονοµάζονται ηλεκτρολύτες. Να γνωρίζει τι είναι ο ιοντισµός, τι η διάσταση, σε ποιες περιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Αυτoϊοντισμός του νερού ph

Αυτoϊοντισμός του νερού ph Αυτoϊοντισμός του νερού ph Το καθαρό νερό είναι ηλεκτρολύτης; Το καθαρό νερό είναι ομοιοπολική ένωση και θα περιμέναμε να είναι μην εμφανίζει ηλεκτρική αγωγιμότητα. Μετρήσεις μεγάλης ακρίβειας όμως έδειξαν

Διαβάστε περισσότερα

Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 7

Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 7 Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα από 7 Κεφάλαιο 3: Οξέα Βάσεις Ιοντική ισορροπία ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΙΚΗ ΙΑΣΤΑΣΗ ιοντικής ένωσης (υδροξείδια µετάλλων, άλατα): αποµάκρυνση των ιόντων του κρυσταλλικού της πλέγµατος ΙΟΝΤΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί τα διαλύματα είναι σημαντικά για τις χημικές αντιδράσεις; Στη χημεία αρκετές χημικές αντιδράσεις γίνονται σε διαλύματα.

Γιατί τα διαλύματα είναι σημαντικά για τις χημικές αντιδράσεις; Στη χημεία αρκετές χημικές αντιδράσεις γίνονται σε διαλύματα. 3.1 Οξέα Βάσεις Ιοντικά υδατικά διαλύματα Τι είναι διάλυμα; Διάλυμα είναι κάθε ομογενές μίγμα που προκύπτει από την ανάμειξη δύο ή περισσότερων καθαρών ουσιών. Στα διαλύματα, μία από τις ουσίες θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 7. Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 3: Οξέα, Βάσεις, Ιοντική ισορροπία Θέµατα Σωστού / Λάθους Πανελληνίων, ΟΕΦΕ, ΠΜ Χ

Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 7. Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 3: Οξέα, Βάσεις, Ιοντική ισορροπία Θέµατα Σωστού / Λάθους Πανελληνίων, ΟΕΦΕ, ΠΜ Χ Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 7 Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 3: Οξέα, Βάσεις, Ιοντική ισορροπία Θέµατα Σωστού / Λάθους Πανελληνίων, ΟΕΦΕ, ΠΜ Χ ιάλυµα NaHSO 4 0,1 M έχει ph > 7 στους 25 ο C. Πανελλήνιες

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργίου Κομελίδη. Χημεία Γ Λυκείου Θετικής Διαλύματα Ηλεκτρολυτών

Γεωργίου Κομελίδη. Χημεία Γ Λυκείου Θετικής Διαλύματα Ηλεκτρολυτών Γεωργίου Κομελίδη Χημεία Γ Λυκείου Θετικής Διαλύματα Ηλεκτρολυτών Komelidis Georios 1/8/2013 3. ΟΞΕΑ - ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΙΟΝΤΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ 3.1 Οξέα - Βάσεις Ιοντικά υδατικά διαλύματα Οι περισσότερες χημικές αντιδράσεις

Διαβάστε περισσότερα

Εύρεση mol και συγκέντρωση από αριθμητικά δεδομένα Επανάληψη προηγούμενων τάξεων.

Εύρεση mol και συγκέντρωση από αριθμητικά δεδομένα Επανάληψη προηγούμενων τάξεων. Εύρεση mol και συγκέντρωση από αριθμητικά δεδομένα Επανάληψη προηγούμενων τάξεων. A. Εύρεση συγκέντρωσης c. A. Δίνονται τα mol της διαλυμένης ουσίας και ο όγκος του διαλύματος: n C, C σε Μ, V σε λίτρα.

Διαβάστε περισσότερα

Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη;

Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη; Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη; Επίδραση κοινού ιόντος έχουμε όταν σε διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη προσθέσουμε έναν άλλο ηλεκτρολύτη που έχει κοινό ιόν με

Διαβάστε περισσότερα

Μετά το τέλος της µελέτης του 3ου κεφαλαίου, ο µαθητής θα πρέπει να είναι σε θέση:

Μετά το τέλος της µελέτης του 3ου κεφαλαίου, ο µαθητής θα πρέπει να είναι σε θέση: Μετά το τέλος της µελέτης του 3ου κεφαλαίου, ο µαθητής θα πρέπει να είναι σε θέση: Να γνωρίζει ποιες ουσίες ονοµάζονται ηλεκτρολύτες. Να γνωρίζει τι είναι ο ιοντισµός, τι η διάσταση, σε ποιες περιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α.1 γ Α.2 β Α.3 δ Α.4 β Α.5 α. Διαφορές μεταξύ της βάσης κατά Arrhenius και της βάσης κατά Bronsted Lowry: 1. Κατά Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

Επίδραση κοινού ιόντος

Επίδραση κοινού ιόντος Επίδραση κοινού ιόντος Έστω υδατικό διάλυμα ασθενούς οξέος ΗΑ. Στο διάλυμα αυτό υπάρχει η ιοντική ισορροπία: ΗΑ + Η 2 Ο Α - + Η 3 Ο + (1) c o -x x x Στο παραπάνω διάλυμα προσθέτουμε έστω άλας NaA σύστημα

Διαβάστε περισσότερα

Διάλυμα καλείται κάθε ομογενές σύστημα, το οποίο αποτελείται από δύο ή περισσότερες χημικές ουσίες, και έχει την ίδια σύσταση σε όλη του τη μάζα.

Διάλυμα καλείται κάθε ομογενές σύστημα, το οποίο αποτελείται από δύο ή περισσότερες χημικές ουσίες, και έχει την ίδια σύσταση σε όλη του τη μάζα. 1. ΔΙΑΛΥΜΑ Διάλυμα καλείται κάθε ομογενές σύστημα, το οποίο αποτελείται από δύο ή περισσότερες χημικές ουσίες, και έχει την ίδια σύσταση σε όλη του τη μάζα. Ετερογενές σύστημα καλείται αυτό, το οποίο αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. ii. Στις βάσεις κατά Arrhenius, η συμπεριφορά τους περιορίζεται μόνο στο διαλύτη H 2 O.

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. ii. Στις βάσεις κατά Arrhenius, η συμπεριφορά τους περιορίζεται μόνο στο διαλύτη H 2 O. ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α1 γ Α2 β Α3 δ Α4 β Α5. α. i. Βάσεις κατά Arrhenius είναι οι ενώσεις που όταν διαλυθούν στο H 2 O δίνουν OH ενώ κατά Bronsted Lowry είναι οι ουσίες που μπορούν να δεχτούν ένα

Διαβάστε περισσότερα

6. Δεν έχουμε επίδραση κοινού ιόντος σε μία από τις παρακάτω προσθήκες: Α. ΝαF σε υδατικό διάλυμα HF Β. ΚCl σε υδατικό διάλυμα HCl

6. Δεν έχουμε επίδραση κοινού ιόντος σε μία από τις παρακάτω προσθήκες: Α. ΝαF σε υδατικό διάλυμα HF Β. ΚCl σε υδατικό διάλυμα HCl 1. Αν στο υδατικό διάλυμα του ασθενούς οξέος CH 3 COOH, διαλύσουμε το ισχυρό οξύ HCl: A. η [CH 3 COO - ] αυξάνεται, ενώ η [Η 3 Ο + ] μειώνεται B. η [CH 3 COO - ] και η [Η 3 Ο + ] αυξάνονται Γ. η [Η 3 Ο

Διαβάστε περισσότερα

Οξέα και Βάσεις ΟΡΙΣΜΟΙ. Οξύ Βάση + Η +

Οξέα και Βάσεις ΟΡΙΣΜΟΙ. Οξύ Βάση + Η + Οξέα και Βάσεις ΟΡΙΣΜΟΙ Arrhenius: ΟΞΕΑ : ενώσεις που παρέχουν σε υδατικό διάλυµα Η + ΒΑΣΕΙΣ: ενώσεις που παρέχουν σε υδατικό διάλυµα ΟΗ - Bronsted και Lowry: ΟΞΕΑ: Ουσίες που δρουν ως δότες πρωτονίων

Διαβάστε περισσότερα

25 επαναληπτικές ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής στα Οξέα - Βάσεις και ιοντική ισορροπία με τις απαντήσεις.

25 επαναληπτικές ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής στα Οξέα - Βάσεις και ιοντική ισορροπία με τις απαντήσεις. 25 επαναληπτικές ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής στα Οξέα - Βάσεις και ιοντική ισορροπία με τις απαντήσεις. 1. Ποιο από τα παρακάτω ζεύγη αποτελεί συζυγές ζεύγος οξέος βάσης κατά Bronsted Lowry α) Η 3Ο +

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Θετικής Κατεύθυνσης

Χηµεία Θετικής Κατεύθυνσης Χηµεία Θετικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2 ο Κεφάλαιο Οξέα - Βάσεις - Άλατα ph Επίδραση κοινού ιόντος Ρυθµιστικά διαλύµατα Δείκτες - Ογκοµέτρηση kostasctheos@yahoo.gr 1 1 ο παράδειγµα Να βρεθεί το ph υδατικού

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 16: Οξέα- Βάσεις- Άλατα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 16: Οξέα- Βάσεις- Άλατα Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Χημεία Ενότητα 16: Οξέα- Βάσεις- Άλατα Αν. Καθηγητής Γεώργιος Μαρνέλλος e-mail: gmarnellos@uowm.gr Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

CH 3 CH 2 NH 3 + OH ΔΗ > 0

CH 3 CH 2 NH 3 + OH ΔΗ > 0 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ της 5/10/015 ΘΕΜΑ Α Α1. γ (το CO 3 δέχεται πρωτόνιο απ το CH 3 COOH και το CH 3 COO απ το HCO 3 ) Α. γ (ασθενές οξύ ΗΑ 10 - Μ άρα [Η 3 Ο + ] -και, βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α.1 έως Α.5 να γράψετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση δίπλα στον αριθμό της ερώτησης. Α.1 Ηλεκτρολύτες ονομάζονται: α. όσες χημικές ενώσεις είναι ηλεκτρικά

Διαβάστε περισσότερα

Διαγώνισμα στη Χημεία Γ Λυκείου Ιοντικής Ισορροπίας & Οργανικής

Διαγώνισμα στη Χημεία Γ Λυκείου Ιοντικής Ισορροπίας & Οργανικής Θέμα 1 ο.... Διαγώνισμα στη Χημεία Γ Λυκείου Ιοντικής Ισορροπίας & Οργανικής Στις ερωτήσεις 1.1 έως 1.8 επιλέξτε τη σωστή απάντηση. Μονάδες 2,5x8=20 1.1 Κατά τη διάλυση HCl στο νερό, σε σταθερή θερμοκρασία,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2001 ΣΤΟ ph 2001

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2001 ΣΤΟ ph 2001 ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2001 ΣΤΟ ph 2001 1 2002 (Σωστό-Λάθος, μονάδα 1/100) 2 200 2004 4 (Σωστό-Λάθος, μονάδα 1/100) 2005 5 (Σωστό-Λάθος, μονάδα 1/100) 6 2006 (Σωστό-Λάθος, μονάδα 1/100) 7 8 2007 (Σωστό-Λάθος,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΝΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΥΔΑΤΟΣ - ΥΔΡΟΛΥΣΗ. ΕΡΗ ΜΠΙΖΑΝΗ 4 ΟΣ ΟΡΟΦΟΣ, ΓΡΑΦΕΙΟ

ΙΟΝΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΥΔΑΤΟΣ - ΥΔΡΟΛΥΣΗ. ΕΡΗ ΜΠΙΖΑΝΗ 4 ΟΣ ΟΡΟΦΟΣ, ΓΡΑΦΕΙΟ ΙΟΝΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΥΔΑΤΟΣ - ΥΔΡΟΛΥΣΗ ΕΡΗ ΜΠΙΖΑΝΗ 4 ΟΣ ΟΡΟΦΟΣ, ΓΡΑΦΕΙΟ 2 eribizani@chem.uoa.gr 2107274573 1 ΤΟ ΝΕΡΟ ΩΣ ΟΞΥ ΚΑΙ ΩΣ ΒΑΣΗ Το νερό δρα άλλοτε ως οξύ και άλλοτε ως βάση Από τις αντιδράσεις του νερού

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοϊοντισμός του νερού

Αυτοϊοντισμός του νερού Αυτοϊοντισμός του νερού Αυτοϊοντισμός: μια αντίδραση κατά την οποία δύο όμοια μόρια αντιδρούν παρέχοντας ιόντα: K c Η 2 Ο() + Η 2 Ο() Η 3 Ο + (aq) + ΟΗ (aq) + [H3O ][OH ] 2 [H2O] [H O] =[H O ][OH ] 2 +

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοϊοντισμός του νερού

Αυτοϊοντισμός του νερού Αυτοϊοντισμός του νερού Αυτοϊοντισμός: μια αντίδραση κατά την οποία δύο όμοια μόρια αντιδρούν παρέχοντας ιόντα: K c Η 2 Ο( ) + Η 2 Ο( ) Η 3 Ο + (aq) + ΟΗ (aq) + [H3O ][OH ] 2 [H2O] [H O] =[H O ][OH ] 2

Διαβάστε περισσότερα

Δρ.Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. 100 ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Ιοντικής ισορροπίας Επίδοση

Δρ.Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. 100 ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Ιοντικής ισορροπίας Επίδοση 100 ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Ιοντικής ισορροπίας Επίδοση Βαθμός./100 Επιμέλεια: Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός 1. Σύμφωνα με τη θεωρία Bronsted Lowry το HCl είναι οξύ επειδή: α) είναι ηλεκτρολύτης

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. + SO 4 Βάσεις είναι οι ενώσεις που όταν διαλύονται σε νερό δίνουν ανιόντα υδροξειδίου (ΟΗ - ). NaOH Na

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. + SO 4 Βάσεις είναι οι ενώσεις που όταν διαλύονται σε νερό δίνουν ανιόντα υδροξειδίου (ΟΗ - ). NaOH Na ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΟΞΕΩΝ Αλλάζουν το χρώμα των δεικτών. Αντιδρούν με μέταλλα και παράγουν αέριο υδρογόνο (δες απλή αντικατάσταση) Αντιδρούν με ανθρακικά άλατα και παράγουν αέριο CO2. Έχουν όξινη

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργότητα και συντελεστές ενεργότητας- Οξέα- Οι σταθερές ισορροπίας. Εισαγωγική Χημεία

Ενεργότητα και συντελεστές ενεργότητας- Οξέα- Οι σταθερές ισορροπίας. Εισαγωγική Χημεία Ενεργότητα και συντελεστές ενεργότητας- Οξέα- Οι σταθερές ισορροπίας 1 Εισαγωγική Χημεία 2013-14 Από τον ορισμό της Ιοντικής Ισχύος (Ι) τα χημικά είδη ψηλού φορτίου συνεισφέρουν περισσότερο στην ιοντική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: Μαρίνος Ιωάννου ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: Μαρίνος Ιωάννου ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08 02 2015 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: Μαρίνος Ιωάννου ΘΕΜΑ Α A1. Όταν το ΚΒr διαλύεται στο νερό: α. ιοντίζεται β. δημιουργούνται ιόντα

Διαβάστε περισσότερα

5. ΟΞΕΑ ΚΑΙ ΒΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Οξέα και βάσεις κατά Arrhenius

5. ΟΞΕΑ ΚΑΙ ΒΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Οξέα και βάσεις κατά Arrhenius 5. ΟΞΕΑ ΚΑΙ ΒΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Οξέα και βάσεις κατά Arrhenius Οξέα και βάσεις κατά Brönsted Lowry Οξέα και βάσεις κατά Lewis Σχετική ισχύς οξέων και βάσεων Μοριακή δομή και ισχύς οξέων Αυτοϊοντισμός του

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ B ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 1. Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013 ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Α1. Πολυμερισμό 1,4 δίνει η ένωση:

Διαβάστε περισσότερα

Α. Ιοντισμός ασθενούς οξέος και ασθενούς βάσης - Σταθερές ιοντισμού Κα και Κβ.

Α. Ιοντισμός ασθενούς οξέος και ασθενούς βάσης - Σταθερές ιοντισμού Κα και Κβ. Α. Ιοντισμός ασθενούς οξέος και ασθενούς βάσης - Σταθερές ιοντισμού Κα και Κβ. Ο ιοντισμός ασθενούς μονοπρωτικού οξέος ΗΑ, σε αραιό υδατικό διάλυμα, περιγράφεται από τη χημική εξίσωση: ΗΑ + Η 2 Ο Α + Η

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ

ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ρυθμιστικά είναι τα διαλύματα που το ph τους παραμένει πρακτικά σταθερό όταν: α...προστεθεί σε αυτά μικρή ποσότητα ισχυρού οξέος ή ισχυρής βάσης, ή β...όταν αραιωθούν μέσα σε κάποια όρια. Τα Ρ. Δ. περιέχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο Για τις προτάσεις 1.1 έως και 1.3 γράψτε στο τετράδιό σας τον αριθµό της πρότασης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΘΕΜΑ 1 ο Για τις προτάσεις 1.1 έως και 1.3 γράψτε στο τετράδιό σας τον αριθµό της πρότασης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΡΙΤΗ 4 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ : EΠΤΑ (7) Επιµέλεια : Μπεντρός Χαλατζιάν ΘΕΜΑ 1 ο Για τις προτάσεις 1.1 έως και 1.3 γράψτε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 29 ΜΑΪΟΥ 2013

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 29 ΜΑΪΟΥ 2013 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 29 ΜΑΪΟΥ 2013 ΘΕΜΑ Α Α1 : γ Α2 : β Α3 : δ Α4 : β Α5 : α) Βάσεις κατά Arrhenius : - Ενώσεις που όταν διαλυθούν στο νερό δίνουν ΟΗ -. - Ουδέτερα μόρια. -

Διαβάστε περισσότερα

1. Όταν γνωρίζουμε τα αρχικά moles όλων των αντιδρώντων:

1. Όταν γνωρίζουμε τα αρχικά moles όλων των αντιδρώντων: Ιοντική Ισορροπία: Ανάμιξη διαλυμάτων Παρατηρήσεις για τη λύση πιο σύνθετων ασκήσεων Α) Ασκήσεις με προσθήκη οξέος ή βάσης σε διάλυμα που περιέχει δύο ηλεκτρολύτες οι οποίοι αντιδρούν και οι δύο με το

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΧΗΜΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΙΚΩΝ ΔΙΑΛΥΜΑΤΩΝ Διδάσκων : ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΒΕΡΒΕΡΙΔΗΣ Διάλεξη 5η 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΙ EINAI Η ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΠΩΣ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΕΙΤΑΙ/ ΠΟΥ ΟΦΕΙΛΕΤΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 3 ΣΕΛΙ ΕΣ. Α1. H ένωση HC C C(CΗ 3 ) CΗ 2 έχει α. 8σ και 3π δεσμούς. β. 9σ και 4π δεσμούς. γ. 10σ και 3π δεσμούς. δ. 11σ και 2π δεσμούς.

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 3 ΣΕΛΙ ΕΣ. Α1. H ένωση HC C C(CΗ 3 ) CΗ 2 έχει α. 8σ και 3π δεσμούς. β. 9σ και 4π δεσμούς. γ. 10σ και 3π δεσμούς. δ. 11σ και 2π δεσμούς. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 13 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΙΟΝΤΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ. Όλα τα πολλαπλής επιλογής και σωστό λάθος από τις πανελλήνιες.

ΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΙΟΝΤΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ. Όλα τα πολλαπλής επιλογής και σωστό λάθος από τις πανελλήνιες. ΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΙΟΝΤΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ Όλα τα πολλαπλής επιλογής και σωστό λάθος από τις πανελλήνιες. Γιάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός ΙΟΝΤΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ Όλα τα πολλαπλής επιλογής και

Διαβάστε περισσότερα

Η σωστή επανάληψη με τον καθηγητή στην οθόνη σου. Το School Doctor σε προετοιμάζει δίνοντας σου τα SOS!

Η σωστή επανάληψη με τον καθηγητή στην οθόνη σου. Το School Doctor σε προετοιμάζει δίνοντας σου τα SOS! Επίδραση κοινού ιόντος : Ασκήσεις εξάσκησης. Η σωστή επανάληψη με τον καθηγητή στην οθόνη σου. Το School Doctor σε προετοιμάζει δίνοντας σου τα SOS! Τύπωσε και λύσε τις ασκήσεις ακριβώς όπως την λύνει

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικό διαγώνισμα Ιοντικής Ισορροπίας

Επαναληπτικό διαγώνισμα Ιοντικής Ισορροπίας Εξεταστέα ύλη: Μάθημα: Χημεία Τάξη: Γ Λυκείου Κατεύθυνση: Θετική Ονοματεπώνυμο:. Ζήτημα 1:.../25 Ημερομηνία: Ζήτημα 2:../25 Διάρκεια: hr Ζήτημα :../25 Ζήτημα 4:../25 Επιμέλεια: Δρ. Ιωάννης Σ. Καλαμαράς,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ - ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ - ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ - ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΘΕΜΑ 1ο Για τις παρακάτω ερωτήσεις Α1-Α3 να μεταφέρετε στο φύλλο απαντήσεων τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα μόνο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

Οξέα και βάσεις κατά Brönsted Lowry NH H 2 O F NH 3 + H 3 O + CN - + H 2 O F HCN + OH - H-CN + H-OH F CN - + H 3 O +

Οξέα και βάσεις κατά Brönsted Lowry NH H 2 O F NH 3 + H 3 O + CN - + H 2 O F HCN + OH - H-CN + H-OH F CN - + H 3 O + ΟΞΕΑ ΒΑΣΕΙΣ και ΙΟΝΤΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ Οξέα και βάσεις κατά Brönsted Lowry Σύµφωνα µε την θεωρία Brönsted Lowry οξέα είναι τα σώµατα που δίνουν πρωτόνια (κατιόντα υδρογόνου) ΟΤΕΣ ΠΡΩΤΟΝΙΩΝ, ενώ βάσεις είναι

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Χηµείας Θετικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Χηµείας Θετικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Ζήτηµα 1ο Θέµατα Χηµείας Θετικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Στις ερωτήσεις 1.1 έως 1.3, να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Να

Διαβάστε περισσότερα

2. Χημικές Αντιδράσεις: Εισαγωγή

2. Χημικές Αντιδράσεις: Εισαγωγή 2. Χημικές Αντιδράσεις: Εισαγωγή ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: Η ιοντική θεωρία των διαλυμάτων Μοριακές και ιοντικές εξισώσεις Αντιδράσεις καταβύθισης Αντιδράσεις οξέων-βάσεων Αντιδράσεις οξείδωσης-αναγωγής Ισοστάθμιση

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία γ λυκείου Ομάδας Προσανατολισμού Θετικών Σπουδών Tόμος 6ος

Χημεία γ λυκείου Ομάδας Προσανατολισμού Θετικών Σπουδών Tόμος 6ος Χημεία γ λυκείου Ομάδας Προσανατολισμού Θετικών Σπουδών Tόμος 6ος 22-0231_l_c_chemistry_bm 164-199 28b.indd 1 1/12/17 2:13:33 PM ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΡΧΙΚΗΣ ΕΚ ΟΣΗΣ Το παρόν βιβλίο περιέχει τα παρακάτω κεφάλαια:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Θέμα Α Α.1 γ Α.2 β Α.3 δ Α.4 β (μονάδες 4x5=20) Α.5 1. Σ 2. Σ 3. Λ 4. Σ 5. Λ (μονάδες 5x1=5)

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Θέμα Α Α.1 γ Α.2 β Α.3 δ Α.4 β (μονάδες 4x5=20) Α.5 1. Σ 2. Σ 3. Λ 4. Σ 5. Λ (μονάδες 5x1=5) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Θέμα Α Α.1 γ Α.2 β Α.3 δ Α.4 β (μονάδες 4x5=20) Α.5 1. Σ 2. Σ 3. Λ 4. Σ 5. Λ (μονάδες 5x1=5) Θέμα Β Β.1 1 β 2 δ 3 γ 4 ε 5 α (μονάδες 5x1=5) Β.2 1. Το άλας ΝaΑ διίσταται στο διάλυμα του ΗΑ: NaA

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Για τη Β τάξη Λυκείου ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Για τη Β τάξη Λυκείου ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΧΗΜΕΙΑΣ 2013 Για τη Β τάξη Λυκείου ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΜΕΡΟΣ Α Ερώτηση 1 (5 μονάδες) (α): (ιν), (β): (ιιι), (γ): (ι), (δ): (ιι) (4x0,5= μ. 2) Μεταξύ των μορίων του ΗF αναπτύσσονται

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Χηµείας Θετικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

Θέµατα Χηµείας Θετικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Θέµατα Χηµείας Θετικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ (Μονάδες Στις ερωτήσεις 1.1 έως 1.3, να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 0 Α. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση σε κάθε µία από τις επόµενες ερωτήσεις:

ΘΕΜΑ 1 0 Α. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση σε κάθε µία από τις επόµενες ερωτήσεις: 1ο Λ.Βουλιαγµένης 283, Αγ. ηµήτριος (Παναγίτσα), τηλ: 210-9737773 2ο Κάτωνος 13, Ηλιούπολη (Κανάρια), τηλ: 210-9706888 3o Αρχιµήδους 22 & Γούναρη (Άνω Γλυφάδα), τηλ: 210-9643433 4ο Θεοµήτορος 60 (Άλιµος),

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦ. 1-3

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦ. 1-3 ΘΕΜΑ 1 ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦ. 1-3 1. Ποια από τις παρακάτω τετράδες κβαντικών αριθµών n,, m, και ms περιγράφουν ένα από τα ηλεκτρόνια σθένους στη θεµελιώδη κατάσταση για το άτοµο του στροντίου

Διαβάστε περισσότερα

Ρυθμιστικά διαλύματα

Ρυθμιστικά διαλύματα Ρυθμιστικά διαλύματα Ρυθμιστικά διαλύματα ονομάζονται διαλύματα των οποίων το ph παραμένει πρακτικά σταθερό, όταν προστεθεί μικρή αλλά υπολογίσιμη ποσότητα ισχυρών οξέων ή βάσεων. Επίσης μπορούν μέσα σε

Διαβάστε περισσότερα

Ιοντική Ισορροπία: Ανάμιξη διαλυμάτων 27 επαναληπτικές ασκήσεις

Ιοντική Ισορροπία: Ανάμιξη διαλυμάτων 27 επαναληπτικές ασκήσεις Ιοντική Ισορροπία: Ανάμιξη διαλυμάτων 27 επαναληπτικές ασκήσεις 1) Υδατικό διάλυμα Δ 1 ασθενούς μονοπρωτικού οξέος ΗΑ έχει ph=3 και όγκο 200 ml. Στο διάλυμα Δ 1 προστίθενται 100 ml υδατικού διαλύματος

Διαβάστε περισσότερα

3ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΘΗΒΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΖΑΧΑΡΙΟΥ ΦΙΛΙΠΠΟΣ (ΧΗΜΙΚΟΣ)

3ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΘΗΒΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΖΑΧΑΡΙΟΥ ΦΙΛΙΠΠΟΣ (ΧΗΜΙΚΟΣ) Χημεία Γ Λυκείου ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Σταθερά ιοντισμού Κ a - K b Νόμος αραίωσης του Ostwald Επίδραση κοινού ιόντος Ιοντισμός ασθενούς οξέος - Σταθερά ιοντισμού Κ a ασθενούς οξέος: Σταθερά ιοντισμού Κ b ασθενούς

Διαβάστε περισσότερα

Η σωστή επανάληψη με τον καθηγητή στην οθόνη σου. Το School Doctor σε προετοιμάζει δίνοντας σου τα SOS!

Η σωστή επανάληψη με τον καθηγητή στην οθόνη σου. Το School Doctor σε προετοιμάζει δίνοντας σου τα SOS! Η σωστή επανάληψη με τον καθηγητή στην οθόνη σου. Το School Doctor σε προετοιμάζει δίνοντας σου τα SOS! Τύπωσε και λύσε τις ασκήσεις ακριβώς όπως την λύνει ο καθηγητής μας στο διπλανό βίντεο. Φωτογράφησε

Διαβάστε περισσότερα

Να βρείτε και να δικαιολογήσετε προς ποια κατεύθυνση είναι μετατοπισμένη η ισορροπία: CH 3 COO (aq) +ΝΗ 4

Να βρείτε και να δικαιολογήσετε προς ποια κατεύθυνση είναι μετατοπισμένη η ισορροπία: CH 3 COO (aq) +ΝΗ 4 Θέ μα 1 ο Επιλέξτε τη σωστή απάντηση σε καθεμιά από τις παρακάτω ερωτήσεις: 1) Τα ατομικά τροχιακά 1s και 2p διαφέρουν α. κατά το σχήμα. β. κατά το μέγεθος. γ. κατά τον προσανατολισμό στο χώρο. δ. σε όλα

Διαβάστε περισσότερα

Α. 0,5 mol HCl mol CH 3 COOH Β. 0,5 mol NaOH mol NH 3 Γ. 0,25 mol HCl mol NH 3. 0,5 mol HCl mol NH 3

Α. 0,5 mol HCl mol CH 3 COOH Β. 0,5 mol NaOH mol NH 3 Γ. 0,25 mol HCl mol NH 3. 0,5 mol HCl mol NH 3 1. Αναµιγνύονται ίσοι όγκοι διαλυµάτων Α και Β. Προκύπτει δ/µα µε µεγαλύτερη ρυθµιστική ικανότητα εάν Α. το Α είναι NaOH 0,5 M και το Β είναι CH 3 COOH 1 M B. το Α είναι NaOH 1 M και το Β είναι HCl 0,5

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2017 A ΦΑΣΗ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2017 A ΦΑΣΗ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 017 ΤΑΞΗ: Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ: ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α. δ Α. α Α4. δ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 4 Ιανουαρίου 017 ιάρκεια Εξέτασης: ώρες Α5. α. οξείδωση,

Διαβάστε περισσότερα

Λύνουµε περισσότερες ασκήσεις

Λύνουµε περισσότερες ασκήσεις Χηµεία Γ Λυκείου - Θετικής Κατεύθυνσης Βήµα 3 ο Λύνουµε περισσότερες ασκήσεις 61. Λύνουµε περισσότερες ασκήσεις 1. ιαθέτουµε 500 ml διαλύµατος ( ) NaOH µε ph = 13. α. Στο διάλυµα ( ) προσθέτουµε 1500 ml

Διαβάστε περισσότερα

3.5 Ρυθμιστικά διαλύματα

3.5 Ρυθμιστικά διαλύματα 3.5 Ρυθμιστικά διαλύματα Ρυθμιστικά διαλύματα ονομάζονται τα διαλύματα των οποίων το ph παραμείνει πρακτικά σταθερό, όταν προστεθεί μικρή αλλά υπολογίσιμη ποσότητα ισχυρών οξέων ή βάσεων ή αραιωθούν μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Μονάδες Για τις ερωτήσεις 1.1-1. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (Νέο Σύστημα) ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (Νέο Σύστημα) ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2016 30-5-2016 ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (Νέο Σύστημα) ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. δ Α3. γ Α4. α Α5. α ΣΩΣΤΟ β ΛΑΘΟΣ γ ΛΑΘΟΣ δ ΛΑΘΟΣ ε ΣΩΣΤΟ ΘΕΜΑ Β Β1. α. 2ΝΗ 3 3CuO

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ' ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 29 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ' ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 29 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ' ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 9 ΜΑΪΟΥ 01 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. γ Α. β Α. δ Α4. β Α5. α) Μπορεί ενδεικτικά

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικό ιαγώνισµα

Επαναληπτικό ιαγώνισµα ΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Επαναληπτικό ιαγώνισµα 3-4-2016 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. α Α2. γ Α3. γ Α4. β Α5. γ Α6. γ Α7. α Α6. α. Ο βαθµός ιοντισµού ενός ηλεκτρολύτη (α) ορίζεται ως το πηλίκο του αριθµού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΙΣΧΥΡΩΝ ΟΞΕΩΝ/ΒΑΣΕΩΝ

ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΙΣΧΥΡΩΝ ΟΞΕΩΝ/ΒΑΣΕΩΝ Ασκήσεις σε διαλύματα ισχυρών ηλεκτρολυτών I.ΥΔΑΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΙΣΧΥΡΩΝ ΟΞΕΩΝ/ΒΑΣΕΩΝ 1. Υδατικό διάλυμα NaOH έχει ph=12. Να υπολογισθεί η %w/v περιεκτικότητα του διαλύματος. [ Απ. 0,04%] 2. Ένα διάλυμα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2005 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2005 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 005 ΘΕΜΑ 1 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις 11-1 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση 11 Ο µέγιστος αριθµός

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 8 ΥΔΑΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΑΣΘΕΝΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΩΝ

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 8 ΥΔΑΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΑΣΘΕΝΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΩΝ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 8 ΥΔΑΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΑΣΘΕΝΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΩΝ 1. Να βρεθεί το ph διαλύματος CH 3 COOH συγκέντρωσης 0,1Μ στους 25 ο C. Δίνεται για το CH 3 COOH στους 25 ο C Κ α =10-5.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤ. /Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ-ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ) ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 27/01/2013

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤ. /Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ-ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ) ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 27/01/2013 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤ. /Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ-ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ) ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 27/01/2013 ΘΕΜΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις Α.1 έως Α.4 να γράψετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

Γ.Κονδύλη 1 & Όθωνος-Μ αρούσι Τ ηλ. Κέντρο: , /

Γ.Κονδύλη 1 & Όθωνος-Μ αρούσι Τ ηλ. Κέντρο: ,  / Γ.Κονδύλη 1 & Όθωνος-Μ αρούσι Τ ηλ. Κέντρο:210-61.24.000, http:/ / www.akadimos.gr ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ 2016 ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Επιμέλεια θεμάτων: Βελαώρας Βασίλειος, Χημικός ΘΕΜΑ Α Για

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΩΝΥΜΟ:... ΟΝΟΜΑ:... ΤΜΗΜΑ:... ΤΣΙΜΙΣΚΗ &ΚΑΡΟΛΟΥ ΝΤΗΛ ΓΩΝΙΑ THΛ: 270727 222594 ΑΡΤΑΚΗΣ 12 Κ. ΤΟΥΜΠΑ THΛ: 919113 949422 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΖΗΤΗΜΑ 1 Ο : Μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

π.χ. σε ένα διάλυμα NaOH προσθέτουμε ορισμένη ποσότητα στερεού. ΝαΟΗ, χωρίς να μεταβληθεί ο όγκος του διαλύματος.

π.χ. σε ένα διάλυμα NaOH προσθέτουμε ορισμένη ποσότητα στερεού. ΝαΟΗ, χωρίς να μεταβληθεί ο όγκος του διαλύματος. XHMEIA Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΟΞΕΑ-ΒΑΣΕΙΣ ΙΟΝΤΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 13 Όταν αναμειγνύουμε διαλύματα μια πιο ολοκληρωμένη αντιμετώπιση του θέματος Στο σχέδιο μαθήματος 7 είδαμε μια πρώτη προσέγγιση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ- Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΚΑΛΑΜΑΡΑΣ ΓΙΑΝΝΗΣ.gr ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α5 να γράψετε τον αριθμό της

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013 ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Κυριακή 14 Απριλίου 01 ιάρκεια Εξέτασης: ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΗ ΥΛΗ: ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΑΚΗ ΟΜΗ - ΙΟΝΤΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 01/12/2013

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΗ ΥΛΗ: ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΑΚΗ ΟΜΗ - ΙΟΝΤΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 01/12/2013 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΗ ΥΛΗ: ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΑΚΗ ΟΜΗ - ΙΟΝΤΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 0//03 ΘΕΜΑ Α Α. δ A. α A3. α A4. γ A5. i) Σύµφωνα µε τον Lewis: Οξέα είναι ουσίες που είναι δέκτες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Δεδομένα: Α.Β.: Ο = 15,9994 amu, S = 32,066 amu Εξίσωση του Bohr για τα επίπεδα ενέργειας του ατόμου Η: E = R H /n 2 Σχετική ισχύς οξέων (ελάττωση από αριστερά προς τα δεξιά):

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Θετικής Κατεύθυνσης

Χημεία Θετικής Κατεύθυνσης Θέμα Α Α1. γ Α. β Α. δ Α. β Α5. α) 1: βάσεις κατά Arrhenius : βάσεις κατά Bronsted-Lowry Χημεία Θετικής Κατεύθυνσης 9-5-01 1) Στην πρώτη θεωρία οι βάσεις είναι ενώσεις που όταν διαλυθούν στο νερό δίνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Α1. Η ηλεκτρονιακή δομή, στη

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις Χημεία Γ λυκείου θετικής κατεύθυνσης

Γενικές εξετάσεις Χημεία Γ λυκείου θετικής κατεύθυνσης 1 Γενικές εξετάσεις 006 Χημεία Γ λυκείου θετικής κατεύθυνσης Θέμα 1 ο Για τις ερωτήσεις 1.1-1.4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

2) Σύμφωνα με τη θεωρία B-L τα οξέα μπορεί να είναι ουδέτερα μόρια ή ιόντα.

2) Σύμφωνα με τη θεωρία B-L τα οξέα μπορεί να είναι ουδέτερα μόρια ή ιόντα. Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός www.xhmeiastokyma.gr Διάσταση ιοντισμός 1) Όλα τα οξέα είναι υδρογονούχες ενώσεις. 2) Σύμφωνα με τη θεωρία B-L τα οξέα μπορεί να είναι ουδέτερα μόρια ή ιόντα. 3)

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΓΔΑΛΗΝΗ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΜΑΓΔΑΛΗΝΗ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: «ΧΗΜΕΙΑ ΙΙ» Β ΕΞΑΜΗΝΟ (ΕΑΡΙΝΟ) Διδάσκουσα: ΣΟΥΠΙΩΝΗ ΜΑΓΔΑΛΗΝΗ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΚΟΣΜΗΤΟΛΟΓΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ:ΕΙΔΙΚΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΚΟΣΜΗΤΟΛΟΓΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ:ΕΙΔΙΚΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΚΟΣΜΗΤΟΛΟΓΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ:ΕΙΔΙΚΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΙΕΚ ΒΑΡΗΣ ΦΙΩΤΑΚΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Καθορισμένα ή καθαρά σώματα λέγονται εκείνα που έχουν την ίδια

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις στα θέματα Χημείας Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΘΕΜΑ Α Α1 γ, Α2 β, Α3 δ, Α4 β Α5. α. Σύμφωνα με την θεωρία του Αrrhenius οξέα ονομάζονται οι

Απαντήσεις στα θέματα Χημείας Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΘΕΜΑ Α Α1 γ, Α2 β, Α3 δ, Α4 β Α5. α. Σύμφωνα με την θεωρία του Αrrhenius οξέα ονομάζονται οι Απαντήσεις στα θέματα Χημείας Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΘΕΜΑ Α Α1 γ, Α2 β, Α3 δ, Α4 β Α5. α. Σύμφωνα με την θεωρία του Αrrhenius οξέα ονομάζονται οι υδρογονούχες ενώσεις που όταν διαλυθούν στο νερό, δίνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 29 ΜΑΪΟΥ 2013 ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 29 ΜΑΪΟΥ 2013 ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 29 ΜΑΪΟΥ 2013 ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. β Α3. δ Α4. β Α5. Arrhenius ένωση διαλύτης νερό σε υδατικά διαλύματα

Διαβάστε περισσότερα

2NaCl αφού δε συμμετέχει

2NaCl αφού δε συμμετέχει ΛΥΣΕΙΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣOΜΟΙΩΣΗΣ 016 xhmeiastokyma ΘΕΜΑ Α Α1. δ Α. γ Α. δ Α. β Α5. β Α6. Οξείδωση είναι η αποβολή ηλεκτρονίων και αναγωγή η πρόσληψη ηλεκτρονίων. Το NaCl είναι ιοντική ένωση. Το άτομο του

Διαβάστε περισσότερα

Αποδείξεις σχέσεων και τύπων στο κεφάλαιο της Ιοντικής Ισορροπίας

Αποδείξεις σχέσεων και τύπων στο κεφάλαιο της Ιοντικής Ισορροπίας Αποδείξεις σχέσεων και τύπων στο κεφάλαιο της Ιοντικής Ισορροπίας 3 (q) (l) 3 (q) (q). Να αποδείξετε ότι η ισορροπία H OOH HO H OO H3O έχει σταθερά Κ Κ = Κ,, H3OOH και ΗΝΟ. όπου Κ, και K, είναι αντίστοιχα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 27 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 27 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 7 ΜΑΪΟΥ 009 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Για τις ερωτήσεις 1.1 1. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

ÖÑÏÍÔÉÓÔÇÑÉÏ ÈÅÙÑÇÔÉÊÏ ÊÅÍÔÑÏ ÁÈÇÍÁÓ - ÐÁÔÇÓÉÁ

ÖÑÏÍÔÉÓÔÇÑÉÏ ÈÅÙÑÇÔÉÊÏ ÊÅÍÔÑÏ ÁÈÇÍÁÓ - ÐÁÔÇÓÉÁ ΘΕΜΑ 1ο ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 009 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις 1.1 1. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.1 Από τα παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2017

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2017 ΤΑΞΗ: ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Σάββατο 8 Απριλίου 2017 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. β Α2. δ Α3. α Α4. δ Α5. α. λάθος β. λάθος γ. λάθος

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Ο.Π. ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. i. H 2 S ii. H 2 SO 3 iii. H 2 SO 4 iv. S Μονάδες 2. i. HCOOH ii. (COONa) 2 iii. CH 3 COONa iv. CH 3 CH 2 OH Μονάδες 2

ΧΗΜΕΙΑ Ο.Π. ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. i. H 2 S ii. H 2 SO 3 iii. H 2 SO 4 iv. S Μονάδες 2. i. HCOOH ii. (COONa) 2 iii. CH 3 COONa iv. CH 3 CH 2 OH Μονάδες 2 Κανάρη 36, Δάφνη Τηλ. 210 9713934 & 210 9769376 ΧΗΜΕΙΑ Ο.Π. ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΜΑ Α Στις ερωτήσεις Α.1 έως Α.5 να επιλέξετε τη σωστή απάντηση. Α.1 Αν το μόριο του SO 2 οξειδωθεί, θα προκύψει: i. H 2 S ii.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. ΟΙ ΛΥΣΕΙΣ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗ κύριο ΚΕΦΑΛΛΩΝΙΤΗ ΓΙΑΝΝΗ του ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟΥ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. ΟΙ ΛΥΣΕΙΣ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗ κύριο ΚΕΦΑΛΛΩΝΙΤΗ ΓΙΑΝΝΗ του ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟΥ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΙ ΛΥΣΕΙΣ ΤΩΝ ΘΕΑΤΩΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗ κύριο ΚΕΦΑΛΛΩΝΙΤΗ ΓΙΑΝΝΗ του ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟΥ www.orion.edu.gr ΘΕΑ Α Α1. γ Α. β Α. δ Α4. β Α5. α. ιάλεξε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 29 ΜΑΪΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 29 ΜΑΪΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 9 ΜΑΪΟΥ 01 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ Θέμα Α Α1. γ, Α. γ, Α. β, Α4. β Α5. α. Θεωρία Arrhenius 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Χημεία Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

! Η θεωρία αυτή καλύπτεται στο σχολικό βιβλίο, στις αντιδράσεις αντικατάστασης στην

! Η θεωρία αυτή καλύπτεται στο σχολικό βιβλίο, στις αντιδράσεις αντικατάστασης στην Πανελλήνιες Εξετάσεις Χημεία Γ Λυκείου Θετικής Κατεύθυνσης Ημερήσιο: 01 Επαναληπτικές Θέμα ο Α1. Β Α. γ Α. β Α4. α Α5: α. Τα προκύπτοντα υβριδικά τροχιακά διαφέρουν από τα ατομικά τροχιακά από τα οποία

Διαβάστε περισσότερα