Eπ ø. απ τη λογική και τον κ σµο των αισθήσεων. Άλλωστε είναι γνωστ τι. απ το πεδίο της µαγείας και τα χέρια των τσαρλατάνων και γίνονται αντικείµενο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Eπ ø. απ τη λογική και τον κ σµο των αισθήσεων. Άλλωστε είναι γνωστ τι. απ το πεδίο της µαγείας και τα χέρια των τσαρλατάνων και γίνονται αντικείµενο"

Transcript

1

2 Eπ ø την καθηµερινή µας ζωή σχεδ ν λοι έχουµε να διηγηθο µε κάποιο προσωπικ βίωµα ή την εµπειρία εν ς άλλου προσώπου σχετικά µε ένα έντονο προαίσθηµα,µια παράξενη εν ραση,ένα προφητικ νειρο,δείχνοντας µε τον τρ πο αυτ ν την πίστη πως γ ρω µας υπάρχει κάτι παραπάνω απ τη λογική και τον κ σµο των αισθήσεων. Άλλωστε είναι γνωστ τι στις µέρες µας τα διάφορα φαιν µενα αυτο του είδους (προαίσθηση,τηλεπάθεια,πνευµατισµ ς,προφητικά νειρα) φε γουν ολοένα και περισσ τερο απ το πεδίο της µαγείας και τα χέρια των τσαρλατάνων και γίνονται αντικείµενο µελέτης της επιστήµης. Ωστ σο,η ορθολογιστική εποχή µας,επίσηµα τουλάχιστον,παραµερίζει κατά καν να ή και απορρίπτει τα διάφορα υπερφυσικά φαιν µενα,που ξεφε γουν απ τον έλεγχο του νου,και θεωρεί µάλλον αφελείς,επιπ λαιους και αν ητους εκείνους που πιστε ουν σ αυτά ή ακ µη χειρ τερα συµβουλε ονται τους σ γχρονους µάντεις και µελλοντολ γους για διάφορα προβλήµατα της ζωής τους. Στην ελληνική αρχαι τητα συνέβαινε ακριβώς το αντίθετο απ,τι συµβαίνει στη σηµερινή λογοκρατο µενη εποχή µας. Oι ηγεµ νες των ελληνικών π λεων δηλαδή,οι επικεφαλής στις διάφορες στρατιωτικές επιχειρήσεις αλλά και οι απλοί πολίτες,πριν επιχειρήσουν κάτι σοβαρ,έπρεπε µε τον ένα ή τον άλλο τρ πο να διερευνήσουν τη διάθεση των θεών ή να συµβουλευτο ν το µαντείο. Kαι αυτ το έκαναν, χι µ νο γιατί πίστευαν στη χρησιµ τητά του,αλλά και απ φ βο µήπως θεωρηθο ν επιπ λαιοι και σε περίπτωση αποτυχίας κατηγορηθο ν τι αγν ησαν τη θέληση των θεών. H µαντική και ιδιαίτερα ο θεσµ ς του µαντείου ήταν επίσηµα ενταγµένος στο µηχανισµ της θρησκείας και µάλιστα αποτελο σε ένα απ τα πιο ζωντανά στοιχεία της. Oι αρχαίοι Έλληνες, πως είναι γνωστ,λάτρευαν τους θεο ς τους µε προσευχές και θυσίες,εκδηλώνοντας την ευγνωµοσ νη τους ή επιζητώντας εξιλέωση και θεϊκή προστασία,παράλληλα µως επιθυµο σαν να γνωρίζουν εκ των

3 16 T M π ø ºø προτέρων το θείο θέληµα για το παρ ν και το µέλλον. Kαι εδώ,βέβαια,είχε τη θέση της η µαντική. Kάτι ιδιαίτερα σηµαντικ που πρέπει να σηµειωθεί είναι τι η αρχαία ελληνική θρησκεία δεν είχε συγκεκριµένα θρησκευτικά δ γµατα ο τε ιερά βιβλία,απ τα οποία θα µπορο σαν οι πιστοί να γνωρίσουν σε γενικές γραµµές τις απαιτήσεις των πολλών θεών τους. Tο γεγον ς αυτ σε συνδυασµ µε τη διάχυτη πίστη πως λες οι µεγάλες δυστυχίες (πείνα,ξηρασίες,αρρώστιες, πολεµικές ή άλλες αποτυχίες) οφείλονταν στην οργή των θεών,καθιστο σαν ιδιαίτερα επιτακτική την ανάγκη να γνωρίζουν οι πιστοί τις επιθυµίες και τις διαθέσεις των θεών τους,ώστε να τους εξιλεώσουν και να έχουν την ευλογία τους. ιάφοροι µπορο σαν να είναι οι φορείς του θεϊκο θελήµατος στην αρχαι τητα: Bροντές,αστραπές,το πέταγµα εν ς πουλιο,ένα νειρο,αλλά και ένα πρ σωπο εµπνευσµένο απ τους θεο ς. H εµπνευσµένη µαντική,κατά την οποία ένα πρ σωπο σε κατάσταση έκστασης και «ενθουσιασµο» χρησµοδοτο σε εξ ον µατος κάποιου θεο,ασκο νταν κυρίως στα διάφορα µαντεία. Kαι πρέπει να σηµειώσουµε εδώ τι,αν εξαιρέσουµε την οµηρική εποχή, που δέσποζε η οιωνοσκοπία µε τις διάφορες µορφές της ενώ τα οργανωµένα µαντεία έκαναν ακ µη τα πρώτα τους βήµατα,η ιδέα της «θεϊκής κατοχής» και της έµπνευσης ήταν αρκετά οικεία στην αρχαία ελληνική κοινωνία,ιδιαίτερα κατά την αρχαϊκή αλλά και την κλασική εποχή. Προφανώς, η ιδέα αυτή δεν περιοριζ ταν µ νο στην ποιητική έµπνευση,που αποτελο σε δώρο των Mουσών προς τους ποιητές,αλλά καθώς παρατηρεί ο Πλάτων,«τά µέγιστα τ ν γαθ ν µ ν γίγνεται διά µανίας, θεί α µέντοι δ σει διδοµένης». Tης µανίας αυτής,κατά τον Aθηναίο φιλ σοφο,υπάρχουν τέσσερα είδη: 1) H προφητική µανία µε εµπνευστή τον Aπ λλωνα. 2) H τελεστική ή τελετουργική µανία µε εµπνευστή το ι νυσο. 3) H ποιητική µανία µε εµπνευστή τις Mο σες. 4) H ερωτική µανία µε εµπνευστή την Aφροδίτη και τον Έρωτα. Ξανακοιτάζοντας το κείµενο του Πλάτωνα,διαπιστώνουµε τι η µανία, για την οποία µιλά,δεν έχει καµιά σχέση µε κάποια τρέλα - αρρώστια,αφο δίδεται στον άνθρωπο ως δώρο,«θεί α δ σει». Iδιαίτερα µάλιστα η προφητική µανία,δώρο του Aπ λλωνα,οδηγεί στη γνώση και,κατά τον Πλάτωνα, σχετίζεται ετυµολογικά µε τη µαντική (µαίνοµαι µανία µανική µαντική,µε την προσθήκη εν ς τ). πως ένας ποιητής,για να δηµιουργήσει

4 EÈÛ ÁˆÁ 17 αληθιν ποιητικ έργο,πρέπει να εµπνευσθεί απ τη θεά Mο σα,έτσι και ένας µάντης,αν δεν βρεθεί υπ θεϊκή κατοχή,δεν µπορεί να είναι σωστ ς. Kαι,αν ο θε ς κατά την ώρα της έµπνευσης αφαιρεί το λογικ απ τους µάντεις,είναι για να δείξει πως δεν είναι οι µάντεις που λένε τ σο σπουδαία πράγµατα αφο άλλωστε δεν έχουν το λογικ τους αλλά ο ίδιος ο θε ς που µιλά µε το στ µα τους 2. Mαντεία στην αρχαία Eλλάδα υπήρχαν πολλά: Tου Aπ λλωνα στους ελφο ς,στην Kλάρο,στα ίδυµα,του ία στη ωδώνη,στην Oλυµπία,στη Λιβ η,του Tροφώνιου στη Λεβάδεια,του Aµφιάραου στον Oρωπ κ.ά. Eκείνο µως που πήρε αποφασιστικά το προβάδισµα και ξεχώρισε εντυπωσιακά απ λα τα άλλα,ήταν χωρίς καµία αµφιβολία το µαντείο των ελφών. Σ µφωνα µε µια παλιά ελληνική παράδοση,ο ίας θέλησε κάποτε να καθορίσει το κέντρο της γης. Για το σκοπ αυτ ν,άφησε δυο αετο ς να πετάξουν απ αντίθετα άκρα της γης προς το κέντρο,ώστε να συναντηθο ν. Kαι οι δυο αυτοί αετοί τελικά συναντήθηκαν πάνω απ τους ελφο ς,αποδεικν οντας έτσι τι εκεί ήταν το κέντρο του κ σµου,ο «οµφαλ ς» της γης 3. Bέβαια,µπορεί η παράδοση αυτή ν αποδεικν εται ένας απλ ς µ θος,ωστ σο σίγουρα κρ βει και µια συµβολική αλήθεια. Γιατί οι ελφοί προφανώς δε βρίσκονται στο κέντρο της γης,υπήρξαν µως για αιώνες το αδιαµφισβήτητο κέντρο της αρχαίας Eλλάδας. H διαπραγµάτευση εν ς θέµατος, πως είναι αυτ του µαντείου των ελφών,µε τρ πο που να ικανοποιεί µε εγκυρ τητα χι µ νο την περιέργεια αλλά και τα γνωστικά ενδιαφέροντα των αναγνωστών,παρουσιάζει ιδιαίτερες δυσκολίες,κυρίως λ γω έλλειψης επαρκών στοιχείων. Γιατί,απ τη στιγµή που οι ανασκαφές των Γάλλων στους ελφο ς υπήρξαν αρνητικές 4 για το µαντείο,δείχνοντας πως ο τε χάσµα ο τε ατµοί υπήρχαν κάτω απ το άδυτο του ναο,µοναδική µας πηγή για τη λειτουργία του µαντείου είναι οι αρχαίοι συγγραφείς,σ γχρονοι µε τα γεγον τα ή µεταγενέστεροι. µως συχνά συµβαίνει για τα ίδια γεγον τα να παρουσιάζονται διαφορετικές εκδοχές και το πρ βληµα είναι να αποφασίσουµε ποια εκδοχή βρίσκεται πλησιέστερα προς την αλήθεια. Eξάλλου,ιδιαίτερο πρ βληµα υπάρχει και ως προς τη γνησι - 2. Για λα αυτά βλ. Πλάτ., Φαίδρ. 244α-245α,265b και Ίων 534b-d. Βλ. µως και Dodds,σ. 64 κ.ε. 3. Βλ. Πλουτ., Ηθικά 3,409e. 4. Βλ. Courby II, σ. 59 κ.ε.

5 18 T M π ø ºø τητα κάποιων χρησµών του µαντείου. Eπειδή,δηλαδή,το κ ρος του Aπ λλωνα ήταν τεράστιο και ένας χρησµ ς της Πυθίας µπορο σε να χρησιµοποιηθεί για να χαράξει ή να στηρίξει µια πολιτική γραµµή,να καθιερώσει έθιµα ή ακ µα και κληρονοµικά δικαιώµατα,για λους αυτο ς τους λ γους κυκλοφορο σαν πλαστοί χρησµοί ανάµεσα στους γνήσιους,και δυστυχώς σ αυτές τις περιπτώσεις οι δυνατ τητες να ξεχωρίσουµε έναν πλαστ χρησµ απ ένα γνήσιο είναι σχεδ ν µηδαµινές. Tα προβλήµατα µως αυτά και ποια άλλα δεν πρ κειται να εµποδίσουν την προσπάθειά µας να ρίξουµε φως στο µακριν παρελθ ν. Aντίθετα,ξεκινο µε αυτή την πορεία προετοιµασµένοι,µε επίγνωση των δυσκολιών αλλά και µε την προσδοκία τι τα αποτελέσµατά της θα είναι καρποφ ρα και ο κ πος µας άξιος.

6 I I ƒπ Xƒ ª π

7 I. IÛÙÔÚ - XÚËÛÌÔ ÔÛ 21 ) OÈ Ú Â ÙÔ Ì ÓÙÂ Ô Tο µαντείο των ελφών ήταν χτισµένο στην αρχαία Φωκίδα,σ έναν τ πο,που ίσως φαντάζει σ εµάς κάπως απ µερος,κατά γενική οµολογία µως πλο σιο σε φυσικές καλλονές και µε θέα µοναδική: Πίσω απ το µαντείο υψώνεται επιβλητικά ο ογκώδης Παρνασσ ς,ενώ το δελφικ τοπίο, σε υψ µετρο µ. περίπου,στολίζεται απ τις Φαιδριάδες Πέτρες και την Kασταλία πηγή,που κυλά ανάµεσά τους. Aπ την πανοραµική θέση του µαντείου ο επισκέπτης ακ µη και σήµερα µπορεί ν αφήσει το βλέµµα του να πλανηθεί σε µια θαυµαστή ποικιλία µορφών και χρωµάτων απ τις γκριζοπράσινες πλαγιές της Kίρφης και την κοιλάδα του ποταµο Πλείστου έως τον ασηµοπράσινο ελαιώνα της Άµφισσας και το γαλάζιο κ λπο της Iτέας, ενώ στο βάθος του µακρινο ορίζοντα διαγράφονται οι σκοτεινοί γκοι των βουνών της Πελοποννήσου. Tο πώς και π τε ιδρ θηκε το µαντείο χάνεται µέσα στο µ θο και στην παράδοση και διάφορες διηγήσεις αποδίδουν πολλά είδη µαντείας στους ελφο ς. Έτσι,αναφέρεται τι ο Παρνασσ ς,επώνυµος ήρωας του οµώνυµου βουνο,πρώτος ανακάλυψε την οιωνοσκοπία στους ελφο ς,µαντε οντας απ το πέταγµα των πουλιών που φώλιαζαν εκεί. Aκ µη, τι ο ελφ ς και ο Aµφικτ ων,επώνυµοι της π λης και της Aµφικτιονίας των ελφών αντίστοιχα,επιν ησαν τη σπλαχνοσκοπία και την ονειροµαντεία. Aναφέρεται, επίσης, τι ένα σώµα τοπικών ιερέων ασκο σε την εµπυροµαντεία,ενώ οι ν µφες Θριές προέβλεπαν εκεί το µέλλον µε την κληροµαντεία. Eίναι αξιοσηµείωτο τι στην οµηρική Iλιάδα µνηµονε εται µ νο το νο- µα «Πυθώ πετρήεσσα» χωρίς καµιά αναφορά στο µαντείο,ενώ ως µαντείο µνηµονε ονται οι ελφοί στην Oδ σσεια,χωρίς άλλη πληροφορία για τον τρ πο ίδρυσής του 5. Eυτυχώς µως για µας,υπάρχουν στη διάθεσή µας τρία πρώιµα κείµενα: ο Oµηρικ ς Ύµνος στον Aπ λλωνα και οι τραγωδίες Eυµενίδες του Aισχ λου και Iφιγένεια εν Tα ροις του Eυριπίδη,απ που αντλο - µε αρκετά στοιχεία. 5. Βλ Ιλιάδ. Β 519 και Ι 405,και Οδ σσ. θ 79.

8 22 T M π ø ºø Σ µφωνα µε τον Oµηρικ Ύµνο ο θε ς Aπ λλων κατέβηκε απ τον λυ- µπο και ήρθε στην Kρίσα,στα π δια του χιονισµένου Παρνασσο, που και ίδρυσε το ιερ του σκοτώνοντας το φίδι-δράκοντα Π θωνα 6. Eδώ ο Aπ λλων χρησµοδοτο σε,σ µφωνα µε το κείµενο,µέσα απ το ιερ του δέντρο τη δάφνη,και οι χρησµοί του ανακοινώνονταν στους πιστο ς απ υπηρέτες του θεο στο ιερ, πως συνέβαινε και στη ωδώνη, που οι ιερείς Σελλοί µέσ απ την ιερή βαλανιδιά έπαιρναν τους χρησµο ς του ία. Aπ τις Eυµενίδες του Aισχ λου πληροφορο µαστε τι πρώτη προφήτισσα στους ελφο ς ήταν η πρωτοµάντισσα θεά Γη,την οποία αργ τερα διαδέχτηκε η κ ρη της Θέµις. Tρίτη στη σειρά ήταν µια άλλη κ ρη της Γης,η Tιτανίδα Φοίβη,και τέταρτος ήρθε ο Aπ λλων,που απ τη Φοίβη ονοµάστηκε και ο ίδιος Φοίβος. Σηµειώνουµε τι,κατά τον Aισχ λο 7,ο Aπ λλων ήρθε στους ελφο ς απ τη ήλο και χι απ τον λυµπο,και εγκαταστάθηκε ειρηνικά και οµαλά,χωρίς το φ νο του Π θωνα. Tέλος,σ µφωνα µε το τρίτο κείµενο,την Iφιγένεια εν Tα ροις του Eυριπίδη,βρέφος ακ µη ο Aπ λλων ήλθε µε τη µητέρα του Λητώ απ τη ήλο στον Παρνασσ, που σκ τωσε το πελώριο τέρας,το οποίο φ λαγε το χθ νιο µαντείο,κατέλαβε το χρυσ τρίποδα και χρησµοδοτο σε απ κει στους ανθρώπους. Eπειδή µως µε τον τρ πο αυτ ν αποµακρ νθηκε βίαια η προκάτοχ ς του Θέµις απ το µαντείο,η µητέρα της Γη αντέδρασε ανταγωνιστικά στέλνοντας τις ν χτες προφητικά νειρα στους θνητο ς. Tελικά,ο ανταγωνισµ ς αυτ ς της Γης προς τον Aπ λλωνα σταµάτησε µε επέµβαση του ία,ο οποίος ξανάδωσε την πρωτοκαθεδρία στο γιο της Λητώς 8. Ξανακοιτάζοντας για λίγο τα τρία κείµενα που προαναφέραµε,µπορο - µε,νοµίζω,να προβο µε σε µια-δυο διαπιστώσεις: Πρώτα-πρώτα τι,πριν απ την εγκατάσταση του Aπ λλωνα στους ελφο ς,προϋπήρχε εκεί µαντείο της θεάς Γης. Aυτ προκ πτει και απ τα τρία κείµενα,αφο το φίδι θεωρο νταν στην αρχαι τητα «πα ς τ ς Γ ς»,και ο φ νος του Π θωνα συµβολίζει κατά πάσα πιθαν τητα την προσπάθεια κατάκτησης κάποιου αντιπά- 6. Ύµνος εις Απ λλωνα, Homeri Opera, Allen, τ µ 5,στίχ. 214 κ.ε. και 394 κ.ε. Κατά τον Γουδή (σ. 47),απ την αποσ νθεση του πτώµατος του Π θωνα και απ το π θεσθαι = σαπίζειν,προήλθαν αργ τερα τα ον µατα Πυθώ, Π θιος, Πυθία. Ο ίδιος απορρίπτει την ετυ- µολογία απ το πυθέσθαι του ρ. πυνθάνοµαι = πληροφορο µαι. 7. Ευµεν. 1 κ.ε. 8. Ευριπ., Ιφιγ. εν Τα ρ κ.ε.

9 I. IÛÙÔÚ - XÚËÛÌÔ ÔÛ 23 M ÚÌ ÚÈÓÔ «ÔÌÊ Ïfi» ÙˆÓ ÂÏÊÒÓ.

10 24 T M π ø ºø λου, πως θα δο µε παρακάτω σε ανάλογες περιπτώσεις. Στην αρχή,είναι πιθαν ν η µέθοδος προφητείας του νέου θεο να στηριζ ταν στη «µάντιδα δάφνη»,το ιερ δέντρο του Aπ λλωνα,κατ αναλογία προς την ιερή βαλανιδιά του ία στη ωδώνη,ενώ το µαντείο της Γης εξακολουθο σε να λειτουργεί ανταγωνιστικά κυρίως µε την ονειροµαντεία. Aργ τερα,προφανώς επήλθε πλήρης επικράτηση του Aπ λλωνα, χι µως χωρίς κάποιο συµβιβασµ,αν κρίνουµε απ το γεγον ς τι ο Aπ λλων χρησιµοποίησε στους ελφο ς προφήτισσα γυναίκα,την Πυθία ως συνέχεια της προφήτισσας της θεάς Γης ενώ η συνηθισµένη πρακτική στην αρχαία ελληνική θρησκεία ήταν οι άρρενες θεοί να έχουν ως προφήτες άνδρες και οι θεές γυναίκες. Σχετικά µε την ίδρυση του µαντείου των ελφών ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και µια παράδοση,την οποία µας διασώζει ο ι δωρος Σικελιώτης. Σ µφωνα µε την παράδοση αυτή,το µαντείο το ανακάλυψαν µερικές κατσίκες,γι αυτ και αργ τερα οι ιερείς των ελφών,πριν απ κάθε χρησµοδοσία συνήθιζαν να θυσιάζουν κατά προτίµηση κατσίκα. Σε εποχή λοιπ ν που οι ελφοί ήταν ακ µη τ πος ακατοίκητος,ένας βοσκ ς,ο Kουρήτας,παρατήρησε πως µερικές κατσίκες του,καθώς προσέγγισαν σε κάποια χαράδρα για να βοσκήσουν,ξαφνικά άρχισαν να κινο νται αφ σικα και να βελάζουν παράξενα. O Kουρήτας πλησίασε στη χαράδρα,αλλά βρέθηκε και ο ίδιος σε κατάσταση έκστασης και απ χτησε προφητική δ ναµη. Kαι ταν και άλλοι χωρικοί που έσπευσαν εκεί δοκίµασαν την ίδια εµπειρία,ο τ πος θεωρήθηκε µαντείο που ανήκε στη θεά Γη. Aρχικά, σοι επισκέπτονταν εκείνο το µέρος,έπεφταν σε κατάσταση «ενθουσιασµο» και στη συνέχεια προφήτευαν ο ένας για τον άλλο. Eπειδή µως,λ γω της έκστασης στην οποία βρίσκονταν,υπήρχε κίνδυνος να γκρεµιστο ν στη χαράδρα,αργ τερα ρισαν µια γυναίκα ως προφήτισσα για λους,την Πυθία. Kαι,για να προστατέψουν και την ίδια απ τον κίνδυνο,τοποθέτησαν πάνω απ το χάσµα έναν τρίποδα, στο οποίο καθισµένη χρησµοδοτο σε µε ασφάλεια. Tο νοµα της πρώτης Πυθίας ήταν Φηµον η 9. H παραπάνω διήγηση του ι δωρου είναι ενδιαφέρουσα και αξιοπρ σεκτη,γιατί περιέχει κάποια χαρακτηριστικά στοιχεία του δελφικο µαντείου, πως τα ξέρουµε στους ιστορικο ς χρ νους της λειτουργίας του. Ένα τέτοιο στοιχείο π.χ. είναι το µοτίβο του ζώου-οδηγο,το οποίο χρη- 9. Βλ. ι δ. Σικελ. 16,26.

11 I. IÛÙÔÚ - XÚËÛÌÔ ÔÛ 25 σιµοποιείται συχνά στους δελφικο ς χρησµο ς. Ένα δε τερο στοιχείο είναι ο ρ λος ειδικά της κατσίκας,που µπορεί να συσχετισθεί και µε το γεγον ς τι οι ιερείς του µαντείου,πριν απ κάθε χρησµοδοσία,συνήθιζαν να θυσιάζουν κατσίκα,καθώς προαναφέραµε. Aκ µη,στη διήγηση αναφέρεται ο κ ριος τρ πος µαντικής,µε τον οποίο απ χτησε την τεράστια φήµη του το µαντείο,η εµπνευσµένη µαντική µε την Πυθία να προφητε ει καθισµένη στο δελφικ τρίποδα,ένα απ τα ιερά σ µβολα του Aπ λλωνα. Bέβαια,ο ι δωρος κάνει λ γο και για µια χαράδρα,υπαινισσ µενος προφανώς τι έβγαιναν απ αυτήν αναθυµιάσεις που έφερναν σε κατάσταση «ενθουσιασµο» σους τις δέχονταν,πράγµα µως που δε διαπιστώθηκε απ τις ανασκαφές στους ελφο ς,καθώς αναφέραµε στην εισαγωγή. Ωστ σο,θα παρατηρήσουµε,η έκσταση της Πυθίας δεν ήταν απαραίτητο να προέρχεται απ αναθυµιάσεις του εδάφους. Θα µπορο σε να οφείλεται στην επίδραση και κατοχή της απ τον ίδιο τον Aπ λλωνα. σο για το χάσµα και τις αναθυµιάσεις,αυτά είναι µάλλον ορθολογιστικές αντιλήψεις δ σπιστων,οι οποίες παρεισέφρησαν στη διήγηση,σε µια προσπάθεια να εξηγήσουν µε λογικο ς ρους την έκσταση της Πυθίας και τη χρήση του τρίποδα 10. Θα κλείσουµε το κεφάλαιο αυτ µε µια ακ µη προσθήκη. Kαθώς είδα- µε,η εγκατάσταση του Aπ λλωνα στους ελφο ς έγινε κάπως αργ τερα, ενώ λειτουργο σε εκεί µαντείο της Γης και των διαδ χων της,και αυτ φαίνεται πως είχε γίνει συνείδηση στην ελληνική αρχαι τητα. Έτσι µπορο µε να εξηγήσουµε την παρξη δυο χρησµών,οι οποίοι,ενώ µνηµονε ονται ως προφητείες του µαντείου των ελφών,αποδίδονται στη Θέµιδα,την προκάτοχο του Aπ λλωνα. O ένας απ αυτο ς λέγεται πως δ θηκε στον ευκαλίωνα και στην Π ρρα το µ νο ζευγάρι ανθρώπων που σώθηκε απ τον κατακλυσµ του ία και αφορο σε την αποκατάσταση του ανθρώπινου γένους. Ήταν λοιπ ν φυσικ ο χρησµ ς αυτ ς ν αποδοθεί στη Θέµιδα,θε- τητα της πρώτης θεϊκής γενιάς,και χι στον Aπ λλωνα,που ήρθε αργ τερα ως διάδοχος στο µαντείο. O δε τερος πάλι χρησµ ς είναι ένα πραγ- µατικά χαριτωµένο κείµενο,που αφορά τη θεά Aφροδίτη και τη φ ση του γιου της,του Έρωτα,γι αυτ και το παραθέτουµε χωρίς σχ λια σε πρωτ τυπο και µετάφραση: 10. Βλ. και Parke-Wormell I, σ. 22 και Dodds, σ. 74.

12 26 T M π ø ºø Ì Ô ÏÈÔ ÙÔ Î È ÙË ÌÈ. O Î ıâù È Û ıúfióô, ÛÙÔ Î ÓÙÚÔ ÌappleÚÔÛÙ, ÂÓÒ Ë ÌÈ Î ıèûì ÓË Âapple Óˆ ÛÙÔ ÂÏÊÈÎfi ÔÌÊ Ïfi ( ÚÈÛÙÂÚ Î È ÌËÏfiÙÂÚ ), Ê ÓÂÙ È Ó ÌÈ- Ï ˆËÚ ÂÈÚÔÓÔÌÒÓÙ Ì ÙÔ ÚÈÛÙÂÚfi ÚÈ. (Aapplefi apple Ú ÛÙ ÛË ÁÁÂ Ô ). Oτε τ ν Eρωτα Aφροδίτη γέννησε, τά µέν λλα καλ ς τε ν πα ς καί τ γεννησάσ η προσήκων, τάρ ο κ η ξετ γε ε ς µέγεθος τ κάλλει πρέπον, ο δέ πεδίδου τ σ µα, λλ µενε πλε στον χρ νον ο ος τέχθη. πορε το γο ν πρ ς τ πρ γµα τε µήτηρ καί α τροφοί το βρέφους α Xάριτες, καί φοιτ σαι παρά τήν Θέµιν ο πω γάρ ε χε ελφο ς Aπ λλων δέοντο λ σιν τινά ξευρε ν τ ς τ που καί θαυµαστ ς συµφορ ς. ε πεν ο ν Θέµις λλ γώ πα σω µ ς πορουµένας ν ν γάρ ο πω στε τήν φ σιν το βρέφους. Eρως σ ς ληθιν ς, Aφροδίτη, τεχθείη µέν ν σως καί µ νος, α ξηθείη δ ν ο δαµο µ νος, λλά σοι δε καί Aντέρωτος, ε βο λει α ξηθ ναι τ ν Eρωτα. σται δέ α τη φ σις το σδε τ ς δελφο ς λλήλοις α τιοι τ ς α ξης µφω γενήσονται. ρ ντες µέν γάρ λλήλους σα βλαστήσουσι, θατέρου δέ πολειφθέντος µφω µειώσονται G. Downey - A.F. Norman, Θεµιστ. Λ γοι,τ µ. 2,σ. 104 (Leipzig 1971, Teubner).

13 I. IÛÙÔÚ - XÚËÛÌÔ ÔÛ 27 ŒÚˆ Î È AÓÙ Úˆ. KÓÈ AÊÚÔ ÙË ÙÔ Ú ÍÈÙ ÏË ( ταν η Aφροδίτη γέννησε τον Έρωτα,το παιδί στα άλλα ήταν µορφο και έµοιαζε της µητέρας του,αλλά δε µεγάλωνε σε µέγεθος ανάλογο µε την οµορφιά του,ο τε αναπτυσσ ταν σωµατικά, παρά έµενε για πάρα πολ χρονικ διάστηµα τέτοιο που γεννήθηκε. Aπορο σαν λοιπ ν για το γεγον ς και η µητέρα του και οι παραµάνες του µωρο οι Xάριτες,και µε επισκέψεις στη Θέµιδα γιατί ακ µη δεν είχε έλθει στους ελφο ς ο Aπ λλων ζητο σαν να βρουν κάποια λ ση στην παράδοξη και αφ σικη αυτή συµφορά. Tους είπε,λοιπ ν,η Θέµις: «Θα σας βγάλω απ την απορία. Γιατί τώρα δεν ξέρετε ακ µη τη φ ση του µωρο. O Έρωτας ο δικ ς σου ο αληθιν ς,aφροδίτη,θα µπορο σε ίσως να γεννηθεί και µ νος,ν αυξηθεί µως µ νος ποτέ,αλλά σου χρειάζεται και ο Aντέρωτας,αν θέλεις να µεγαλώσει ο Έρωτας. Kαι αυτή θα είναι η φ ση σ αυτά τα αδέλφια: Kαι οι δυο θα γίνονται αίτιοι για τη µεταξ τους ανάπτυξη. Aν,δηλαδή,βλέπουν ο ένας τον άλλο,θ αναπτ σσονται και οι δυο,ενώ αν ένας απ τους δυο εγκαταλειφθεί,θα ελαττώνονται και οι δυο»).

14 28 T M π ø ºø ) H È ÈÎ Û ÙË ÚËÛÌÔ ÔÛ Πρώτα-πρώτα πρέπει ν αναφέρουµε πως τώρα πια είµαστε βέβαιοι τι και στα χρ νια της απολλώνειας µαντικής στους ελφο ς λειτουργο σε παράλληλα και κληροµαντεία. H µαντική µε κλήρους ήταν µια γρήγορη,ανέξοδη και παραδεκτή µέθοδος και σίγουρα θα χρησιµοποιο νταν σε περι δους αιχµής ή και άλλες,ιδιαίτερα αν η Πυθία είχε να κάνει µε εκλογή κάποιων ονοµάτων ή µε διαζευκτικές ερωτήσεις (αυτ ή εκείνο ). Άλλωστε,η φράση «νε λεν Πυθία» (= χρησµοδ τησε η Πυθία) κυριολεκτείται στην κληρο- µαντεία και σήµαινε αρχικά τι η Πυθία ανέσυρε κλήρο ( νε λεν του ρ. ναιρ = ανασ ρω,τραβώ κλήρο) 12. Aλλά,βέβαια, ταν µιλάµε για διαδικασία της χρησµοδοσίας,προφανώς δεν εννοο µε την κληροµαντεία,αλλά λη εκείνη την πορεία που οδηγο σε τελικά στη διατ πωση των πολ πλοκων χρησµών του µαντείου,µια πορεία,η οποία ε λογα ίσως προκαλεί χι µ νο την περιέργεια του σ γχρονου ανθρώπου αλλά και τη δυσπιστία του. Ωστ σο,είναι χρήσιµο να υπογραµµισθεί πως δε συνέβαινε το ίδιο και µε τους αρχαίους Έλληνες,ο τε φαίνεται απ κάπου τι η χρησµοδοσία ήταν γι αυτο ς κάτι το µυστηριώδες ή ένα απαγορευµένο µυστικ πως για παράδειγµα ήταν τα Eλευσίνια µυστήρια και η πρ σβασή τους σ αυτήν ήταν ως ένα σηµείο δυνατή. Aυτ,βέβαια,δε σηµαίνει πως η Πυθία αποτελο σε θέαµα για τους περίεργους, σοι µως ζητο σαν χρησµ (= οι µαντευ µενοι),µπορο σαν να παρευρίσκονται κατά τη χρησµοδοσία κάπου κοντά,προφανώς ως µαντευ µενοι και χι ως παρατηρητές. Kαι,φυσικά, λα γίνονταν κάτω απ ορισµένες συνθήκες και µε την καθιερωµένη τάξη. Kατά τον Πλο ταρχο 13,η Πυθία αρχικά χρησµοδοτο σε µια φορά το χρ νο,στις 7 του µην ς Bυσίου (µέσα Φεβρουαρίου - µέσα Mαρτίου),που θεωρο νταν µέρα των γενεθλίων του Aπ λλωνα. Aργ τερα,η χρησµοδοσία γιν ταν στις 7 κάθε µην ς,εκτ ς απ τις «αποφράδες» µέρες,κατά τις οποίες δεν έδινε χρησµο ς η Πυθία,και τους τρεις χειµερινο ς µήνες,οπ τε ο Aπ λλων έφευγε στους Yπερβ ρειους και άφηνε το µαντείο υπ την προστασία του θεο ιον σου. σοι ζητο σαν χρησµ,ήταν υποχρεωµένοι,πριν µπουν στο ιερ,να πληρώσουν τον πέλανο (ένα είδος γλυκίσµατος) και να φέρουν τα ζώα για τις 12. Βλ. και Parke, Oracles,σ. 85 κ.ε. 13. Ηθικά 3,292 e.

15 I. IÛÙÔÚ - XÚËÛÌÔ ÔÛ 29 O ıâfi ÈfiÓ ÛÔ Ù ÍÈ Â ÂÈ (EÛˆÙÂÚÈÎfi applefi Î ÏÈÎ ÙÔ ÁÁÂÈÔÁÚ ÊÔ EÍËÎ ). προκαταρκτικές θυσίες. Ύστερα καθοριζ ταν η σειρά προτεραι τητας,συνήθως µε κλήρωση. Eίναι γνωστ τι το µαντείο παραχωρο σε µερικές φορές σε π λεις ή και σε ιδιώτες το τιµητικ δικαίωµα της προµαντείας το προν - µιο να παίρνουν πρώτοι χρησµ λ γω της καλής συµπεριφοράς τους προς αυτ. Kαθώς αναφέρει ο Hρ δοτος,τέτοιο δικαίωµα προµαντείας είχαν παραχωρήσει οι ελφοί στο βασιλιά των Λυδών Kροίσο,ο οποίος υπήρξε πολ γενναι δωρος προς το µαντείο 14. Kαι πρέπει να σηµειώσουµε τι το δικαίωµα αυτ,εκτ ς του τι ήταν πολ τιµητικ,είχε και πρακτική ωφέλεια,αν αναλογισθο µε τα πλήθη του κ σµου που συνωστίζονταν στο µαντείο,ιδιαίτερα στα χρ νια της ακµής του. Oι ερωτήσεις προς το µαντείο ήταν δυνατ ν να υποβληθο ν είτε προφορικά είτε γραπτά,και επίσης προφορικοί ή γραπτοί µπορο σαν να είναι και οι 14. Ηρ δ. 1,54,2.

16 30 T M π ø ºø χρησµοί της Πυθίας,ανάλογα µε το είδος,τη σηµασία και την έκτασή τους κατά περίπτωση. Πολλοί χρησµοί µάλιστα ήταν έµµετροι,συνήθως σε δακτυλικ εξάµετρο,που ήταν το κ ριο µέτρο των δελφικών χρησµών. Kαι,σ µφωνα µε την παράδοση,τον εξάµετρο στίχο τον ανακάλυψε η πρώτη Πυθία Φηµον η. Kατά την ηµέρα της χρησµοδοσίαςοι προκαταρκτικές διαδικασίες άρχιζαν απ το πρωί. H Πυθία εξαγνιζ ταν µε καθαρτήριο λουτρ στα νερά της πηγής Kασταλίας πριν µπει στο άδυτο του ναο. Eξαγνισµ µως έκαναν και οι ιερείς του µαντείου καθώς και οι µαντευ µενοι,που περίµεναν χρησµ. Oι τελευταίοι οδηγο νταν σε ειδική θέση,η οποία χωριζ ταν µε παραπέτασµα απ τη θέση της Πυθίας,και προειδοποιο νταν να κάνουν ευσεβείς σκέψεις και να λένε απ µέσα τους ευοίωνα λ για,για να πάει καλά η χρησµοδοσία. Σηµειώνουµε τι εδώ απαγορευ ταν η είσοδος στις γυναίκες 15,οι οποίες µως µπορο σαν να ζητήσουν χρησµ µέσω αντιπροσώπου. Στο µεταξ,γίνονταν και οι τελευταίες προετοιµασίες πριν αρχίσει η χρησµοδοσία. H Πυθία µασο σε φ λλα δάφνης,έπινε λίγο νερ απ την Kασσοτίδα πηγή,της οποίας τα νερά κυλο σαν κάτω απ το άδυτο του ναο,και, προτο εκείνη ανεβεί στον τρίποδα,οι άνθρωποι του µαντείου προσπαθο σαν να διερευνήσουν αν ο θε ς ήταν ευνοϊκ ς τη µέρα εκείνη για χρησµ. Προς το σκοπ αυτ ν κατάβρεχαν µε κρ ο νερ µια κατσίκα,καθώς ήδη προαναφέραµε. Aν το ζώο έτρεµε σ σσωµο,αυτ σήµαινε πως η ηµέρα ήταν κατάλληλη για χρησµο ς,και αυτ γνωστοποιο νταν σ λους µε τη θυσία της κατσίκας στο βωµ,προφανώς έξω απ το ιερ. Aν χι,η χρησµοδοσία αναβαλλ ταν εκείνη την ηµέρα. Σχετικά µ αυτήν την τελευταία διαδικασία,ο Πλο ταρχος αναφέρει ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον περιστατικ : Kάποτε έφτασαν στο µαντείο επίσηµοι ξένοι ζητώντας χρησµ αλλά η κατσίκα δεν έτρεµε,δείχνοντας έτσι πως ο θε ς δεν ήθελε και συνεπώς η Πυθία δεν ήταν σε θέση να χρησµοδοτήσει εκείνη την ηµέρα. Oι ιερείς µως,θέλοντας να ευχαριστήσουν τους υψηλο ς ξένους, επέµεναν χ νοντας κρ ο νερ στην κατσίκα. Tελικά,το ζώο άρχισε κάποτε να τρέµει και η Πυθία πήγε στον τρίποδα,βαρ θυµη µως και χωρίς τη θέλησή της. Σε λίγο,οι φωνές της άρχισαν να βγαίνουν ασυνήθιστες,σαν να κατεχ ταν απ διαβολικ πνε µα,και σε µια στιγµή ρίχτηκε µε τροµερή κραυγή προς την κατε θυνση της π ρτας,ενώ οι ιερείς και οι ξένοι επίσηµοι αποµακρ νθηκαν τροµαγµένοι. ταν σε λίγο επέστρεψαν,η Πυθία είχε συνέλθει, 15. Πλουτ., Ηθικά 2,378d και 3,385α.

17 I. IÛÙÔÚ - XÚËÛÌÔ ÔÛ 31 µετά απ λίγες µέρες µως πέθανε 16. Tο εντυπωσιακ αυτ γεγον ς,αν και µεµονωµένο και προερχ µενο απ ιερέα του µαντείου, πως ήταν ο Πλο ταρχος,οπωσδήποτε είναι αξιοπρ σεκτο και αποτελεί µια ένδειξη,έστω και µικρή,για τη λειτουργία του µαντείου. Á) H ı πως έχουµε ήδη αναφέρει,στο πέρασµα των αιώνων διάφορα είδη χρησµοδοσίας έκαναν την εµφάνισή τους στους ελφο ς. Ωστ σο,η φήµη και η ακµή του µαντείου αναµφισβήτητα έχουν συνδεθεί µε τη χρησµοδοσία της Πυθίας. Tι µως ήταν η Πυθία; Aπ λα τα στοιχεία που έχουµε στη διάθεσή µας προκ πτει πως η Πυθία ήταν το «µέντιουµ» του Aπ λλωνα,η λογοφ ρος του θεο,ο οποίος µιλο σε µε το στ µα της. Έτσι εξηγείται,άλλωστε,το γεγον ς τι παράλληλα µε τις εκφράσεις «φησεν Πυθία ή νε λεν Πυθία» (= χρησµοδ τησε η Πυθία),έχουµε και «φησεν θε ς ή νε λεν Aπ λλων»,καθώς και χρησµο ς που ο ίδιος ο θε ς σε πρώτο πρ σωπο απευθ νεται προς τους µαντευ µενους. H Πυθία απ µ νη της δεν είχε ο τε καν τις απλές ιδι τητες εν ς εµπνευσµένου προφήτη,και την προφητική της δ ναµη και ενέργεια τις αποκτο σε µ νο στο δελφικ ιερ, υπ τη θεϊκή επίδραση και κατοχή. Kατά το ι δωρο,οι πρώτες Πυθίες έπρεπε να είναι νέες παρθένες,εξαιτίας της αγν τητάς τους και της σχέσης τους µε τη θεά Άρτεµη. Aπ τ τε µως που ένας απ τους µαντευ µενους,ο Θεσσαλ ς Eχεκράτης,ερωτε θηκε την Πυθία και την απήγαγε,καθιερώθηκε οι µετέπειτα Πυθίες να είναι ηλικιωµένες γυναίκες,άνω των πενήντα ετών. Mάλιστα,οι γυναίκες αυτές µπορο σαν να είναι ακ µη και παντρεµένες,αλλά κατά τη διάρκεια της θητείας τους στο µαντείο έπρεπε να ζουν µακριά απ τον άνδρα τους και να φορο ν νεανικά ρο χα,σε ανάµνηση κατά κάποιο τρ πο της παλιάς προφήτισσας. Στην αρχή της λειτουργίας του µαντείου,µια Πυθία ήταν αρκετή για τη χρησµοδοσία. Aργ τερα µως,στα χρ νια της ακµής,χρησµοδοτο σαν δ ο Πυθίες,ενώ υπήρχε και τρίτη εφεδρική. Kάποια ον µατα Πυθιών έφτασαν έως εµάς: Φηµον η,aριστονίκη,περίαλλος,θεονίκη,χωρίς µως κανένα άλλο ιδιαίτερο και αξιοπαρατήρητο στοιχείο. Tο κ ριο χαρακτηριστικ τους,που αναφέρεται στις διάφορες κατά καιρο ς Πυθίες,είναι πως κατάγονταν απ άσηµες 16. Βλ. Πλουτ., Ηθικά 3,438α-b.

18 32 T M π ø ºø αλλά ευσεβείς οικογένειες και πως και οι ίδιες ήταν ευσεβείς και απλοϊκές,χωρίς να διακρίνονται για κάποια έµφυτη ικαν τητα διείσδυσης στο µέλλον 17. Tο γεγον ς αυτ,σε συνδυασµ και µε τα αρνητικά αποτελέσµατα των ανασκαφών στους ελφο ς,έδωσε αφορµή σε πολλο ς µελετητές να διατυπώσουν για τη λειτουργία του µαντείου διάφορες εικασίες,υποψίες ή θεωρίες, οι οποίες πάντως δε λ νουν το πρ βληµα,το οποίο άλλωστε δεν είναι και το µοναδικ. Ένα εξίσου σηµαντικ πρ βληµα σχετικ µε τη χρησµοδοσία,που ωστ σο παραµένει άλυτο,είναι και το κατά π σο συµµετείχαν οι ιερείς του µαντείου αλλά και η Πυθία στη διατ πωση των χρησµών. Aν δεχτο µε την άποψη του Πλουτάρχου,σ µφωνα µε την οποία οι λέξεις και το µέτρο των χρησµών ήταν έργο της Πυθίας,δυσκολευ µαστε να πιστέψουµε πώς µια γυναίκα απλοϊκή και σε κατάσταση «έκστασης» ήταν σε θέση να διατυπώνει µε δεξιοτεχνία και σοφία έµµετρους χρησµο ς. Aν πάλι δεχτο µε πως η Πυθία ήταν ένα απλ «ενεργο µενο» που έδινε µια κατά παραγγελία παράσταση και συνεπώς οι ιερείς του µαντείου ήταν εκείνοι που διαµ ρφωναν αποκλειστικά τα κείµενα των χρησµών,αδυνατο µε να εξηγήσουµε γιατί έγιναν κατά καιρο ς απ πειρες δωροδοκίας της Πυθίας και χι κάποιου απ τους ιερείς 18. υστυχώς,είναι βέβαιο πως κάποια απ τα µυστικά της τα πήρε η Πυθία µαζί της στον τάφο,το γεγον ς µως αυτ δεν είναι λ γος ώστε να δείχνουµε κακοπιστία και προκατάληψη στον Aπ λλωνα και στους χρησµο ς του. Aντίθετα,φαίνεται πως υπάρχουν τουλάχιστον κάποιες ενδείξεις,οι οποίες µας υποχρεώνουν να είµαστε πιο δίκαιοι απέναντι στο µαντείο. Mια τέτοια ένδειξη θα µπορο σε να είναι το περιστατικ που περιγράψαµε στο τέλος του προηγο µενου κεφαλαίου,µε την κατσίκα που δεν έτρεµε απ το κρ ο νερ και την Πυθία η οποία τελικά πλήρωσε µε τη ζωή της. H περιγραφή του Πλουτάρχου σχετικά µε τη συµπεριφορά της τελευταίας και την αλλοίωση της φωνής της θυµίζει ανάλογα φαιν µενα (αυθυποβολή, πνωση,τηλεπάθεια),τα οποία εξετάζει σήµερα η Παραψυχολογία. ε τερη ένδειξη για το τι ο ρ λος της Πυθίας δεν πρέπει να ήταν απλώς διακοσµητικ ς,ασφαλώς αποτελο ν οι απ πειρες δωροδοκίας της Πυθίας 19. Kαι,βέβαια,υπάρχει και το λογικ επιχείρηµα τι ένας πανάρχαιος και πολυπρ σωπος θεσµ ς σαν το 17. Για λα αυτά βλ. ιοδ. Σικελ. 16,26 και Πλουτ.,Ηθικά 3,385c και 3,405c και 3,414b. 18. Βλ. Πλουτ., Ηθικά 3,397c αλλά και Στράβ. c. 419, 5 και Dodds, σ Βλ. Ευαγγέλου,σ. 199 κ.ε.,και Dodds,σ. 74. Για τις απ πειρες δωροδοκίας της Πυθίας βλ. Ηρ δ. 5,63,1 και 6,66,1,Θουκ. 5,16,2 και ιογ. Λαέρτ. 5,91.

19 I. IÛÙÔÚ - XÚËÛÌÔ ÔÛ 33 ÙËÓ ÂÈÎfiÓ Ù, appleô Â Ó È È ÌÂ ÂÎÂ ÓË ÛÙÔ appleúfiûıèô ÂÍÒÊ ÏÏÔ ÙÔ È Ï Ô, apple ÚÈÛÙ - ÓÂÙ È Ë ÌÈ ˆ ı Ó ÚËÛÌÔ ÔÙÂ ÛÙÔ ÛÈÏÈ ÙË Aı Ó AÈÁ. µαντείο των ελφών δεν είναι και τ σο ε κολο να στηριζ ταν επί τ σους αιώνες στην κυνική απάτη τ σων και τ σων Πυθιών και ιερέων του µαντείου, χωρίς να υπάρξουν κάποιες διαρροές που να την αποκαλ πτουν. λα αυτά,που αναφέραµε,προφανώς δεν µπορο ν να είναι αµελητέα. Aπ την άλλη µεριά µως δεν είναι ορθ η κακοπιστία και η προκατάληψη να παραχωρήσουν τη θέση τους σε τ ση ευπιστία,ώστε να µη διακρίνουµε στην λη διαδικασία της χρησµοδοσίας τη δυνατ τητα παρέµβασης του ανθρώπινου παράγοντα. Kαι,βέβαια,η παρατήρηση των Parke-Wormell,σ µφωνα µε την οποία «η ιστορία του µαντείου των ελφών αφήνει αρκετά ίχνη µιας σταθερής πολιτικής που πείθει κάποιον τι το ανθρώπινο µυαλ ως ένα βαθµ µπορο σε να παίζει έναν αποφασιστικ ρ λο στην πορεία

20 34 T M π ø ºø της χρησµοδοσίας 20» παραµένει σηµαντική και ορθή. Γιατί,η τελική σ νταξη των ακατάληπτων και αποσπασµατικών λέξεων και φράσεων της Πυθίας σε µια σειρά σ µφωνα µε την ερώτηση,αλλά και το µέτρο σε αρκετο ς χρησµο ς,αποτελο ν,πιστε ουµε,ικανή απ δειξη για τη δυνατ τητα παρέµβασης του ανθρώπινου µυαλο. Φυσικά,οι παραπάνω προβληµατισµοί και συλλογισµοί αφορο ν µ νον εµάς και την περιέργειά µας. Για τους Aρχαίους η χρησµοδοσία δεν έκρυβε κανένα µυστήριο, σο κι αν για µας αποτελεί µυστήριο το γεγον ς τι εκείνοι δεν την αντιµετώπιζαν ως µυστήριο! Kαθώς έχουµε ξαναπεί,αυτ που φαίνεται να ενδιέφερε τους πιστο ς του Aπ λλωνα ήταν το κείµενο του χρησµο και η πραγµατοποίησή του. Προς αυτή,λοιπ ν,την κατε θυνση θα στρέψουµε κι εµείς κυρίως την προσοχή µας στα κεφάλαια που θα ακολουθήσουν αργ τερα. ) ÏÏÔÁ Î È appleëá ÂÏÊÈÎÒÓ ÚËÛÌÒÓ Πριν προχωρήσουµε,ίσως είναι αναγκαίο να επισηµάνουµε το αυτον ητο, τι δηλαδή δεν είναι δυνατ ν να έχουν σωθεί και φτάσει έως εµάς λοι οι χρησµοί του µαντείου των ελφών. Aλλά,και πέραν αυτο,να σηµειώσουµε τι δεν είµαστε σε θέση να γνωρίζουµε ο τε τι ποσοστ αντιπροσωπε ουν οι χρησµοί που σώθηκαν ο τε π σο αντιπροσωπευτικοί ποιοτικά και ποσοτικά του συν λου παραγωγής του µαντείου µπορο ν να είναι. Ωστ σο,µένουµε και εργαζ µαστε µε τη βάσιµη ελπίδα πως τα χρησµικά κείµενα,που έχουµε στα χέρια µας,αντιπροσωπε ουν αρκετά ικανοποιητικά,τ σο ως προς τα θέµατα σο και ως προς τις µορφές,το σ νολο της παραγωγής των χρησµών του µαντείου των ελφών. Aρχίζοντας µε τις συλλογές χρησµών,θα πρέπει να πο µε τι δεν µας έχουν παραδοθεί συλλογές δελφικών χρησµών απ την αρχαι τητα,αν και πρέπει να υπήρχαν τέτοιες. Yπενθυµίζουµε τι συλλογές χρησµών έκαναν οι διάφοροι χρησµολ γοι, πως ο Mουσαίος, ο Bάκις,ο Λάµπων,ο ιοπείθης,ο Iεροκλής, των οποίων η δουλειά ήταν να συγκεντρώνουν χρησµο ς ποικίλης προέλευσης και να τους παρουσιάζουν στην κατάλληλη στιγµή ερµηνε οντάς τους συγχρ νως. Aλλά αρχεία χρησµών είχαν και οι π λεις, πως η Σπάρτη,η Aθήνα κτλ.,καθώς και τα ίδια τα µαντεία,αν κρίνουµε απ τις µολ βδινες πλάκες µε 20. Βλ. Parke-Wormell I, σ. 40 και Dodds, σ. 74.

21 I. IÛÙÔÚ - XÚËÛÌÔ ÔÛ 35 ερωτήσεις των µαντευοµένων που βρέθηκαν στο µαντείο της ωδώνης. υστυχώς µως στην περίπτωση του µαντείου των ελφών,είτε γιατί δεν καταγράφονταν συστηµατικά τ σο οι ερωτήσεις προς τον Aπ λλωνα σο και οι απαντήσεις της Πυθίας είτε γιατί η καταγραφή δεν έγινε επάνω σε ανθεκτική λη,ώστε να διατηρηθεί ως τις µέρες µας,φαίνεται πως υπήρξαµε άτυχοι. Για τους λ γους λοιπ ν που προαναφέραµε,οι συλλογές δελφικών χρησµών είναι πολ νε τερες και βασίζονται σχεδ ν αποκλειστικά σε κείµενα αρχαίων συγγραφέων. Mια τέτοια συλλογή είναι αυτή που έκανε ο Hendess 21, η οποία µως δεν είναι πλήρης,αφο περιέχει µ νο έµµετρους χρησµο ς,τη στιγµή που οι περισσ τεροι απ τους σωζ µενους δελφικο ς χρησµο ς είναι σε πεζ λ γο. Eπίσης,µερικο ς µ νο χρησµο ς του µαντείου των ελφών έχει συλλέξει η Παλατινή Aνθολογία 22. Γι αυτ,η έλλειψη µιας συστηµατικής συγκέντρωσης λων των χρησµών δελφικής προέλευσης ήταν φανερή. Tο κεν αυτ ήρθε να το καλ ψει η σπουδαία συλλογή που έκαναν το 1956 οι Parke και Wormell 23. H συλλογή αυτή ασφαλώς έχει πολ µεγαλ τερες φιλοδοξίες απ τις δυο προηγο µενες,αφο περιέχει λα τα κείµενα των δελφικών χρησµών,πεζά και έµµετρα. H συλλογή περιλαµβάνει 615 χρησµο ς που συνοδε ονται απ πολλές χρήσιµες πληροφορίες. Kαι,καθώς δηλώνουν οι δυο συγγραφείς στον πρ λογ τους,κανένα κείµενο δελφικής προέλευσης δεν έχει παραλειφθεί. Aς έλθουµε τώρα στο θέµα των πηγών. Eπειδή απ τη µια οι αρχαίες δελφικές επιγραφές που έχουν βρεθεί είναι πολ λίγες και παρέχουν ελάχιστο και πολ φτωχ υλικ σε χρησµο ς,και απ την άλλη,καθώς είδαµε,συλλογές χρησµών δεν έχουν διασωθεί απ την αρχαι τητα,γι αυτ πηγή µας σχεδ ν µοναδική είναι οι αρχαίοι Έλληνες συγγραφείς,οι οποίοι,µε την ευκαιρία κάποιου γεγον τος που αφηγο νται,παραθέτουν συχνά και το σχετικ χρησµ. Tέτοιοι συγγραφείς είναι κυρίως ο Hρ δοτος,ο Πλο ταρχος,ο ι δωρος Σικελιώτης,ο Παυσανίας,ο Θουκυδίδης,ο Ξενοφών,ο Στράβων,ο Aιλιαν ς και ο Eυσέβιος,καθώς και οι τρεις µεγάλοι τραγικοί Aισχ λος,σοφοκλής και Eυριπίδης. Aπ αυτο ς,ο Θουκυδίδης και ο Ξενοφών έχουν το πλεονέκτηµα 21. R. Hendess, Oracula Graeca, quae apud scriptores Graecos Romanosque exstant. Halle E. Cougny, Anthologia Palatina III (1890), σ. 464 κ.ε. 23. H.W. Parke - E.W. Wormell, The Delphic Oracle II, The Oracular Responses. Blackwell- Oxford 1956.

22 36 T M π ø ºø να είναι σ γχρονοι µε τα γεγον τα που εξιστορο ν,δεν είναι µως και οι πλουσι τεροι σε χρησµο ς,ο τε και οι χρησµοί που παραθέτουν αναφέρονται µ νο σε γεγον τα σ γχρονα. Aπ τους υπ λοιπους συγγραφείς,οι οποίοι κατά καν να αναφέρονται σε γεγον τα προγενέστερα,ο Hρ δοτος αποτελεί για µας ιδιαίτερα πολ τιµη και πλο σια πηγή δελφικών χρησµών,γιατί πίστευε πραγµατικά σ αυτο ς 24,έδειχνε ξεχωριστ ενδιαφέρον για τα χρησµικά κείµενα και είναι βέβαιο τι είχε επισκεφθεί προσωπικά τ σο το µαντείο των ελφών σο και εκείνο της ωδώνης,απ τα αρχεία των οποίων προφανώς έχει αντλήσει αρκετές πληροφορίες. Πολ τιµη και ενδιαφέρουσα πηγή αποτελεί ασφαλώς και ο Πλο ταρχος,ο οποίος µάλιστα υπήρξε και απ τους ιερείς των ελφών,µ νο που έζησε στα χρ νια παρακµής του µαντείου, γι αυτ και συχνά αναγκάζεται να γίνει απολογητής του. Θα µνηµονε σου- µε ακ µη τον Eυσέβιο,ο οποίος συστηµατικά παραθέτει χρησµο ς για να τους πολεµήσει,ενώ λοι σχεδ ν οι αρχαίοι συγγραφείς που διασώζουν χρησµο ς,άλλος περισσ τερο άλλος λιγ τερο,χρησιµοποιο ν τα χρησµικά κεί- µενα άλλοτε για να αιτιολογήσουν κάποιο γεγον ς,άλλοτε για να του προσδώσουν το κ ρος του µαντείου και άλλοτε παραθέτουν χρησµο ς απλώς ως λογοτεχνικά στοιχεία στο έργο τους,αφο ένας χρησµ ς µπορο σε να λειτουργήσει ως «απ µηχανής θε ς» και να σκορπίσει φ βους,ελπίδες ή συγκινήσεις. υστυχώς µως το γεγον ς αυτ έγινε αιτία να κυκλοφορήσουν και αρκετοί πλαστοί χρησµοί,µε αποτέλεσµα να υπάρχει σήµερα ένα σοβαρ πρ βληµα ως προς τη γνησι τητα των χρησµών του µαντείου των ελφών. Για το πρ βληµα αυτ θα µιλήσουµε στο αµέσως επ µενο κεφάλαιο. Â) TÔ appleúfi ÏËÌ ÙË ÁÓËÛÈfiÙËÙ ÙˆÓ ÚËÛÌÒÓ Mιλώντας για τη διαδικασία της χρησµοδοσίας και την Πυθία,επισηµάναµε ήδη δ ο βασικά προβλήµατα σχετικά µε τη λειτουργία του µαντείου,τα οποία,καθώς είπαµε,εξακολουθο ν να παραµένουν άλυτα: Tο ένα έχει σχέση µε το ερώτηµα αν η Πυθία και οι ιερείς του µαντείου ήταν ειλικρινείς στο ρ λο τους ή υποκρίνονταν,ενώ το δε τερο έχει να κάνει µε το ποσοστ συµ- µετοχής της Πυθίας και των ιερέων στην τελική διαµ ρφωση των χρησµών. 24. Ηρ δ. 8,77: Χρησµο σι δέ ο κ χω ντιλέγειν ς ο κ ε σί ληθέες,ο βουλ µενος ναργέως λέγοντας πειρ σθαι καταβάλλειν

23 I. IÛÙÔÚ - XÚËÛÌÔ ÔÛ 37 Ένα τρίτο,που και αυτ δυστυχώς µέχρι σήµερα παραµένει άλυτο παρ λες τις προσπάθειες των µελετητών,είναι το πρ βληµα της γνησι τητας των χρησµών του µαντείου των ελφών. Στο προηγο µενο κεφάλαιο αναφέραµε τι κ ρια πηγή των δελφικών χρησµών είναι οι αρχαίοι συγγραφείς και σηµειώσαµε τι οι περισσ τεροι απ αυτο ς αναφέρονται σε γεγον τα παλαι τερα. Σ αυτά µως,η προφορική παράδοση,ο θρ λος αλλά και διάφορες άλλες σκοπιµ τητες συνετέλεσαν ώστε να επέλθουν αλλοιώσεις στα κείµενα των χρησµών,µε αποτέλεσµα να έχουµε µερικές φορές για το ίδιο γεγον ς περισσ τερους απ ένα χρησµο ς µε µικρή ή µεγαλ τερη ποικιλία µορφής και περιεχοµένου. Πρέπει να σηµειωθεί πως τ ση ήταν η δ ναµη των χρησµών και το κ ρος του µαντείου ώστε µια προφητεία του δελφικο Aπ λλωνα µπορο σε χι µ νο να ξεσηκώσει έναν ολ κληρο κ σµο φ βου ή ελπίδας αλλά και να µαταιώσει µια πολιτική γραµµή,επιβάλλοντας στη θέση της µιαν άλλη. Eίτε,λοιπ ν, απ πολιτική σκοπιµ τητα είτε µε στ χο τον λογοτεχνικ εντυπωσιασµ είτε για λ γους ευρ τερης διαφηµιστικής προπαγάνδας,το βέβαιο είναι τι κατασκευάστηκαν και κυκλοφ ρησαν και αρκετοί πλαστοί χρησµοί,παράλληλα µε τους γνήσιους. Oι χρησµοί αυτοί είναι διεθνώς γνωστοί µε το νοµα vaticinia post eventum ή ex eventu (= χρησµοί µετά το γεγον ς ή απ το γεγον ς). Προφανώς, πως άλλωστε ήταν φυσικ,οι κατά καιρο ς µελετητές του µαντείου των ελφών αγωνίστηκαν µε επιµονή για ν ανακαλ ψουν τους πλαστο ς χρησµο ς χρησιµοποιώντας κάθε δυνατ κριτήριο, πως είναι το µέτρο των χρησµών,η έκτασή τους ή η γλωσσική µορφή στην οποία είναι διατυπωµένοι. υστυχώς µως τα αποτελέσµατα υπήρξαν απογοητευτικά και, εκτ ς απ µερικές µεµονωµένες περιπτώσεις χρησµών,οι µελετητές κατέληξαν να διαφωνο ν µεταξ τους,γιατί δεν υπάρχουν πειστικά στοιχεία για να στηρίξουν τις κρίσεις τους. Πράγµατι,αυτ φαίνεται αν εξετάσουµε προσεκτικά τους 615 δελφικο ς χρησµο ς, πως καταγράφονται στη συλλογή των Parke-Wormell. Oι χρησµοί αυτοί µπορο ν να χωριστο ν σε: 1) Xρησµο ς,που αποτελο ν άµεσες απαντήσεις της Πυθίας σε ευθ λ γο και είναι έµµετροι. Tέτοιοι χρησµοί σώζονται περί τους 200,απ τους οποίους οι 8 είναι σε ιαµβικ τρίµετρο,οι 7 σε ελεγειακ δίστιχο και λοι οι υπ λοιποι σε δακτυλικ εξάµετρο. 2) Xρησµο ς,που είναι άµεσες απαντήσεις σε ευθ πεζ λ γο. Tέτοιοι σώζονται 18.

24 38 T M π ø ºø 3) Xρησµο ς,που σώζονται σε παράφραση ή αποτελο ν περίληψη του αρχικο χρησµο. Aυτοί είναι διατυπωµένοι σε πεζ πλάγιο λ γο και είναι οι περισσ τεροι. Aνέρχονται σε ) Xρησµο ς,που δεν διασώζουν άλλα στοιχεία του αρχικο χρησµο,παρά µ νο το νοµα του µαντείου,της Πυθίας ή του Aπ λλωνα 25. Aν λοιπ ν τώρα µε βάση το µέτρο,την έκταση,την ιστορικ τητα ή τη γλωσσική µορφή των χρησµών προσπαθήσουµε να διερευνήσουµε τη γνησι τητά τους,δυστυχώς θα συναντήσουµε δυσκολίες ανυπέρβλητες. Ως προς το µέτρο: Eίναι γνωστ τι ο εξάµετρος ήταν το κατεξοχήν µέτρο των δελφικών χρησµών και σ αυτ ν είναι διατυπωµένοι οι περισσ τεροι απ τους έµ- µετρους χρησµο ς. Ωστ σο,καθώς είδαµε απ την παραπάνω διαίρεση των χρησµών σε κατηγορίες,υπάρχουν χρησµοί και σ άλλα µέτρα που δεν είναι καθ λου ε κολο ν αµφισβητηθο ν. Kαι αυτ,πέρα απ το απλ γεγον ς τι ένας πλαστογράφος ο τε θα δυσκολευ ταν αλλά ο τε και θα παρέλειπε να δώσει στον πλαστ χρησµ του δακτυλική µορφή,προκειµένου να διασφαλίσει την αξιοπιστία του. Tο µέτρο,λοιπ ν,δεν είναι δυνατ ν ν αποτελέσει κριτήριο για την αξιοπιστία ή χι των χρησµών και για τους λ γους που προαναφέραµε,αλλά επιπλέον και γιατί,καθώς είδαµε,οι µισοί και πλέον απ τους σωζ µενους χρησµο ς δεν είναι έµµετροι. Ως προς την έκταση και την ιστορικ τητα των χρησµών: Eίναι αλήθεια πως οι χρησµοί,που απευθ νονται σε π λεις,συνήθως είναι µεγαλ τεροι σε έκταση απ εκείνους που δίνονταν σε ιδιώτες. Aυτ µως δεν αποτελο σε καν να και φυσικά δεν είναι δυνατ ν να χρησιµοποιηθεί ως κριτήριο,γιατί υπάρχουν χρησµοί προς ιδιώτες πολ στιχοι,των οποίων η γνησι τητα δεν µπορεί ν αµφισβητηθεί. σο για την ιστορικ τητα των χρησµών,αυτή µπορεί βέβαια να χρησιµοποιηθεί σε περιπτώσεις κάποιων χρησµών που είναι ολοφάνερα µυθολογικοί, µως σε πολλές περιπτώσεις είναι δ σκολο να αποδειχθεί και πάντως δεν µπορεί ν αποτελέσει καθολικ κριτήριο,αφο πλαστοί χρησµοί post eventum µπορο σαν να κατασκευαστο ν και να κυκλοφορήσουν και για γεγον τα των ιστορικών χρ νων µέσα στους τ σους αιώνες λειτουργίας του µαντείου. 25. Σηµειώνουµε τι υπάρχουν και γ ρω στους 40 δελφικοί χρησµοί,που σώζονται µ νο απ Λατίνους συγγραφείς,ενώ είναι βέβαιο τι η Πυθία δε χρησµοδοτο σε στη λατινική γλώσσα.

25 I. IÛÙÔÚ - XÚËÛÌÔ ÔÛ 39 Aλλά και η γλωσσική µορφή των χρησµών δεν είναι δυνατ ν ν αποτελέσει κριτήριο για την γνησι τητά τους,αφο οι περισσ τεροι χρησµοί δε µας σώζονται στην πλήρη τους µορφή,απλώνονται σ ένα χρονικ ορίζοντα αιώνων λειτουργίας του µαντείου και µνηµονε ονται, πως είπαµε,κυρίως απ µεταγενέστερους συγγραφείς. σο για διαπιστώσεις σαν εκείνη του Nilsson τι «αν ένας χρησµ ς προλέγει µε σαφήνεια και οξ νοια ένα µελλοντικ γεγον ς,είναι ένας χρησµ ς ex eventu 2 6»,είναι φανερ τι αυτές δεν µπορο ν να φωτίσουν και πολ το πρ βληµα,γιατί ο τε ο βαθµ ς της σαφήνειας και της οξ νοιας είναι δυνατ ν να οριστεί,ώστε ν αποτελέσει αντικειµενικ κριτήριο,ο τε αφορο ν το σ νολο των χρησµών,αφο,καθώς θα δο µε στο επ µενο κεφάλαιο,µ νο ένα σχετικά µικρ ποσοστ απ αυτο ς αναφέρεται άµεσα σε µελλοντικά γεγον τα. πως φαίνεται απ λα σα έχουµε αναφέρει,το θέµα της γνησι τητας των χρησµών,παρά τις προσπάθειες των µελετητών,εξακολουθεί να παραµένει άλυτο. Eπιµείναµε µως κάπως περισσ τερο σ αυτ,γιατί απ κάποιους µελετητές µεγαλοποιήθηκε τ σο,που πήρε διαστάσεις νέου οµηρικο ζητήµατος! Ωστ σο τα πράγµατα δεν είναι ακριβώς έτσι και φυσικά δε θα συµφωνήσουµε µ εκείνους που πιστε ουν τι η µαζική παραγωγή πλαστών χρησµών ήταν εκείνη που διατήρησε τη φήµη του µαντείου των ελφών 27. σοι πιστε ουν κάτι τέτοιο,επιµένουν ν αγνοο ν την πραγµατικ τητα του µαντείου ως θρησκευτικο κέντρου της αρχαίας Eλλάδας. Aντίθετα,ως προς το θέµα αυτ µπορο µε,νοµίζω,να δεχτο µε την πολ σωστή παρατήρηση των Parke-Wormell,η οποία άλλωστε προκ πτει και απ τη συστηµατική µελέτη λων των απαντήσεων της Πυθίας: τι οι χρησµοί του µαντείου των ελφών παρουσιάζουν µια αξιοσηµείωτη οµοιο- µορφία στο σ νολ τους,τ σο στα θέµατα στα οποία αναφέρονται σο και στη µορφή υπ την οποία παρουσιάζονται. Eποµένως,για το µελετητή, που θέλει να τα γνωρίσει λα αυτά,δεν έχει ιδιαίτερη σηµασία αν ένας µε- µονωµένος χρησµ ς είναι πλαστ ς ή χι,αφο τελικά και αυτ ς έχει εξο- µοιωθεί µε τους γνήσιους Bλ. Nilsson, Geschichte I, σ Bλ. Dodds, σ. 74 και Crahay,σ Bλ. Parke-Wormell II, σ. 23 (προλεγ.).

Kάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα

Kάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα Kάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα MÂ ÙÔ Û ÁÁÚ Ê ÂappleÈÎÔÈÓˆÓÂ ÙÂ: TËÏ. 0310 205 787 ISBN 960-431-755-5 Copyright, 2002, EÎ fiûâè ZHTH, A. K. K Ú ËÌËÙÚ Ô TÔ apple ÚfiÓ ÚÁÔ appleóâ Ì

Διαβάστε περισσότερα

λοι οι άνθρωποι µεγαλώνουν σε ένα κοινωνικοπολιτισµικ περιβάλλον και είναι σηµαντικ να γνωρίζουν τι µπορο ν να

λοι οι άνθρωποι µεγαλώνουν σε ένα κοινωνικοπολιτισµικ περιβάλλον και είναι σηµαντικ να γνωρίζουν τι µπορο ν να λοι οι άνθρωποι µεγαλώνουν σε ένα κοινωνικοπολιτισµικ περιβάλλον και είναι σηµαντικ να γνωρίζουν τι µπορο ν να αντλήσουν πληροφορίες προκειµένου να αποκτήσουν γνώσεις για τον εαυτ τους και τους άλλους.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΧΟΣ- Ε ΠΙ ΔΙΩ ΞΗ ΠΛΑΙ ΣΙΟ ΧΡΗ ΜΑ ΤΟ ΔΟ ΤΗ ΣΗΣ

ΣΤΟ ΧΟΣ- Ε ΠΙ ΔΙΩ ΞΗ ΠΛΑΙ ΣΙΟ ΧΡΗ ΜΑ ΤΟ ΔΟ ΤΗ ΣΗΣ ΣΤΟ ΧΟΣ- Ε ΠΙ ΔΙΩ ΞΗ Στό χος του Ο λο κλη ρω μέ νου Προ γράμ μα τος για τη βιώ σι μη α νά πτυ ξη της Πίν δου εί ναι η δια μόρ φω ση συν θη κών α ει φό ρου α νά πτυ ξης της ο ρει νής πε ριο χής, με τη δη

Διαβάστε περισσότερα

À ª. π ø º πƒ. À ƒ º πƒ. ª º πƒ. ƒø π ø º πƒ. µπ º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 5 ÎÂÊ Ï ÈÔ 8 ÎÂÊ Ï ÈÔ 9 ÎÂÊ Ï ÈÔ 6 ÎÂÊ Ï ÈÔ 10 ÎÂÊ Ï ÈÔ 7

À ª. π ø º πƒ. À ƒ º πƒ. ª º πƒ. ƒø π ø º πƒ. µπ º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 5 ÎÂÊ Ï ÈÔ 8 ÎÂÊ Ï ÈÔ 9 ÎÂÊ Ï ÈÔ 6 ÎÂÊ Ï ÈÔ 10 ÎÂÊ Ï ÈÔ 7 ª ƒ ƒπ À ª ÎÂÊ Ï ÈÔ 5 π ø º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 6 ª º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 7 π º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 8 À ƒ º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 9 µπ º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 10 ƒø π ø º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 5 π ø º πƒ ƒ π Ã O ª ÛÙ Ì Ù Î È appleôû ÛÙ Ì Ù 117 115 º π 5

Διαβάστε περισσότερα

1.2.3 ιαρ θρω τι κές πο λι τι κές...35 1.2.4 Σύ στη μα έ λεγ χου της κοι νής α λιευ τι κής πο λι τι κής...37

1.2.3 ιαρ θρω τι κές πο λι τι κές...35 1.2.4 Σύ στη μα έ λεγ χου της κοι νής α λιευ τι κής πο λι τι κής...37 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕ Φ Α Λ ΑΙΟ ΤΟ ΙΚΑΙΟ ΤΗΣ ΑΛΙΕΙΑΣ... 21 ΚΕ Φ Α Λ ΑΙΟ 1 o Η ΑΛΙΕΥΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ 1.1 Η Α λιεί α ως Οι κο νο μι κή ρα στη ριό τη τα...25 1.2 Η Κοι νο τι κή Α λιευ τι κή Πο λι τι κή...28

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 960-431-204-9. K ıâ ÁÓ ÛÈÔ ÓÙ Ù appleô appleôáú ÊÂÙ È applefi ÙÔÓ Û ÁÁÚ Ê Â ÙÂÚË Î ÔÛË 1993

ISBN 960-431-204-9. K ıâ ÁÓ ÛÈÔ ÓÙ Ù appleô appleôáú ÊÂÙ È applefi ÙÔÓ Û ÁÁÚ Ê Â ÙÂÚË Î ÔÛË 1993 2 K ıâ ÁÓ ÛÈÔ ÓÙ Ù appleô appleôáú ÊÂÙ È applefi ÙÔÓ Û ÁÁÚ Ê Â ÙÂÚË Î ÔÛË 1993 Copyright 1989, 1993,. ËÌËÙÚÔappleÔ ÏÔ - æˆìôappleô ÏÔ ISBN 960-431-204-9 Φωτοστοιχειοθεσία-Eκτ πωση: Bι λιοπωλείο: Π. ZHTH

Διαβάστε περισσότερα

στον Τριγωνοψαρο λη για τα γενέθλιά του. στα κρυφά πρωτ τυπα δώρα, γιρλάντες απ φ κια, φαγητά απ πλαγκτ ν και µια τεράστια

στον Τριγωνοψαρο λη για τα γενέθλιά του. στα κρυφά πρωτ τυπα δώρα, γιρλάντες απ φ κια, φαγητά απ πλαγκτ ν και µια τεράστια ΣΤΟ BΑΘΟΣ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ, κάτω απ την επιφάνεια των αγριεµένων κυµάτων, βρίσκεται η κοινωνία των ψαριών. Εκεί συνήθως επικρατεί απ λυτη ηρε- µία. Τις τελευταίες µως ηµέρες, αυτή την απ λυτη ηρεµία του βυθο

Διαβάστε περισσότερα

Οι τα α α α α α α α Κ. ε ε ε ε ε ε ε ε ε Χε ε ε. ε ε ε ε ε ε ρου ου βι ι ι ι ι ι ι. ιµ µυ στι κω ω ω ω ω ως ει κο ο

Οι τα α α α α α α α Κ. ε ε ε ε ε ε ε ε ε Χε ε ε. ε ε ε ε ε ε ρου ου βι ι ι ι ι ι ι. ιµ µυ στι κω ω ω ω ω ως ει κο ο ΧΕΡΟΥΒΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΟΙΝΩΝΙΟ Λ. Β Χερουβικόν σε ἦχο πλ. β. Ἐπιλογές Ἦχος Μ Α µη η η η ην Οι τ Χε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε Χε ε ε ε ε ε ε ε ε ρου ου βι ι ι ι ι ι ι ιµ µυ στι κω ω ω ω ω ως ει κο ο

Διαβάστε περισσότερα

A. O ANΘPΩΠOΣ ΣTHN ANAZHTHΣH ΛEΞEIΣ TOY ΘEIOY KΛEI IA

A. O ANΘPΩΠOΣ ΣTHN ANAZHTHΣH ΛEΞEIΣ TOY ΘEIOY KΛEI IA ΜΕΡOΣ ΠΡΩΤO Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΘΡΗΣΚΕΙΑ 1 ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΟ ΘΕΙΟ Σκοπ ς αυτής της διδακτικής εν τητας είναι: ñ Να κατανοήσετε τη διαχρονική αναζήτηση του Θεο απ τον άνθρωπο. ñ Να διαπιστώσετε την

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρι α Γραφημα των 8η Δια λεξη

Θεωρι α Γραφημα των 8η Δια λεξη Θεωρι α Γραφημα των 8η Δια λεξη Α. Συμβω νης Ε Μ Π Σ Ε Μ Φ Ε Τ Μ Φεβρουα ριος 2015 Α. Συμβω νης (ΕΜΠ) Θεωρι α Γραφημα των 8η Δια λεξη Φεβρουα ριος 2015 168 / 182 Χρωματισμοι Γραφημα των Χρωματισμο ς Κορυφω

Διαβάστε περισσότερα

O Παρνασσ ς ήταν ασφυκτικά γεµάτος µε την αφρ κρε-

O Παρνασσ ς ήταν ασφυκτικά γεµάτος µε την αφρ κρε- O Παρνασσ ς ήταν ασφυκτικά γεµάτος µε την αφρ κρε- µα της Aθήνας, ανθρώπους του πνε µατος, δηµοσιογράφους, επισήµους µε τα φράκα τους, κυρίες του παλατιο και ηλικιωµένους φουστανελάδες µε τα φέσια τους.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ, ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ

ΑΣΚΗΣΗ, ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΑΣΚΗΣΗ, ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2010 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρό λο γος...6 1. Ά σκη ση και ψυ χική υ γεί α Ει σα γω γή...9 Η ψυ χο λο γί α της ά σκη σης...11

Διαβάστε περισσότερα

Κυ ρι ον ευ λο γη τος ει Κυ ρι ε ευ. λο γει η ψυ χη µου τον Κυ ρι ον και πα αν. τα τα εν τος µου το ο νο µα το α γι ον αυ

Κυ ρι ον ευ λο γη τος ει Κυ ρι ε ευ. λο γει η ψυ χη µου τον Κυ ρι ον και πα αν. τα τα εν τος µου το ο νο µα το α γι ον αυ ΤΥΙΚΑ & ΜΑΚΑΡΙΣΜΟΙ Ἦχος Νη Μ Α Ν µην Ευ λο γει η ψυ χη µου τον Κυ ρι ον ευ λο γη τος ει Κυ ρι ε ευ λο γει η ψυ χη µου τον Κυ ρι ον και πα αν τα τα εν τος µου το ο νο µα το α γι ον αυ του Ευ λο γει η ψυ

Διαβάστε περισσότερα

ÚÔÛ ÁÁÈÛË ÙˆÓ ËÌÔÙÈÎÒÓ ÚÔÛ ÔÏÈÎÒÓ ÓÙÚˆÓ ÙÔ ƒ Ù ÈÔ Ì ÏÈ ÙË πù Ï

ÚÔÛ ÁÁÈÛË ÙˆÓ ËÌÔÙÈÎÒÓ ÚÔÛ ÔÏÈÎÒÓ ÓÙÚˆÓ ÙÔ ƒ Ù ÈÔ Ì ÏÈ ÙË πù Ï ÚÔÛ ÁÁÈÛË ÙˆÓ ËÌÔÙÈÎÒÓ ÚÔÛ ÔÏÈÎÒÓ ÓÙÚˆÓ ÙÔ ƒ Ù ÈÔ Ì ÏÈ ÙË πù Ï 2 37 Τ ο Ρέτζιο Εµίλια είναι µια π λη της Β ρειας Ιταλίας µε 130.000 κατοίκους, της οποίας το δηµοτικ εκπαιδευτικ σ στηµα προσχολικής αγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι: ΟΦΕΙΛΕΣ ΕΡΓΩΝ ΕΘΝΙΚΟΥ ΣΚΕΛΟΥΣ. Ληξιπρόθεσµες οφειλές (τιµολόγιο>90 ηµερών) Εγκεκριµένη πίστωση. Χωρις κατανοµή πίστωσης

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι: ΟΦΕΙΛΕΣ ΕΡΓΩΝ ΕΘΝΙΚΟΥ ΣΚΕΛΟΥΣ. Ληξιπρόθεσµες οφειλές (τιµολόγιο>90 ηµερών) Εγκεκριµένη πίστωση. Χωρις κατανοµή πίστωσης ΦΟΡΕΑΣ: Υπουργείο / Αποκεντρωµένη ιοίκηση..... ΕΙ ΙΚΟΣ ΦΟΡΕΑΣ: Γενική γραµµατεία... / Περιφέρεια..... Αναφορά για το µήνα: Ετος: 2012 ΣΑ έργου (Π Ε) Υποχρεώσεις πιστοποιηµένων εργασιών χωρίς τιµολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΙΟΣ ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2001. κδοση:

ΧΙΟΣ ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2001. κδοση: ΧΙΟΣ ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2001 κδοση: Ροδοκαν κη 18, Χ ος 82100, Τηλ.: 0271 0 41287 Σχεδιασµός - Επιµ λεια: Γεωργ α Λουκ -Μ τση Ηλεκτρονικ σελιδοπο ηση: Ηλι να Στεφ κη Π νακας εξ φυλλου: ννα Μιχαλ κη-μιχ λου (1900-1900)

Διαβάστε περισσότερα

(π ƒàª ª ƒπ ºÀ π ) À ƒπ π À π ªπ À π

(π ƒàª ª ƒπ ºÀ π ) À ƒπ π À π ªπ À π T π N E π ø À I π À À N π ø À ø (π ƒàª ª ƒπ ºÀ π ) À ƒπ π À π ªπ À π A π T πµ À À IÓÛÙÈÙÔ ÙÔ NÂÔÂÏÏËÓÈÎÒÓ appleô ÒÓ Υπ την εποπτεία του Iνστιτο του Nεοελληνικών Σπουδών (Iδρ µατος Mαν λη Tριανταφυλλίδη)

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2006 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα : Εκδόσεις Χριστοδουλίδη Α. & Π. Χριστοδουλίδη

Διαβάστε περισσότερα

ÔÈÓfiÙÔappleÔ ÂıÓÈÎÈÛÌfi

ÔÈÓfiÙÔappleÔ ÂıÓÈÎÈÛÌfi KEΦAΛAIO 3 ÔÈÓfiÙÔappleÔ ÂıÓÈÎÈÛÌfi Στο βιβλίο του Banal Nationalism (1995) ο Billig ασχολείται µε το ζήτηµα του καθηµερινο εθνικισµο που περνά απαρατήρητος, και εστιάζει στον εθνικισµ των δυτικών κρατών

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Φορέας υλοποίησης: Φ.Μ.Ε. ΑΛΦΑ

Φορέας υλοποίησης: Φ.Μ.Ε. ΑΛΦΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑ: «ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ, ΜΙΑ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΖΩΗΣ» ΣΤΡΑΤΗ ΣΤΑΜΑΤΙΑ Επιβλέπων Καθηγητής: ΚΑΡΑΧΑΛΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ Φορέας υλοποίησης: Φ.Μ.Ε. ΑΛΦΑ ΚΑΡΛΟΒΑΣΙ, ΜΑΪΟΣ 2012 ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρι α Γραφημα των 9η Δια λεξη

Θεωρι α Γραφημα των 9η Δια λεξη Θεωρι α Γραφημα των 9η Δια λεξη Α. Συμβω νης Ε Μ Π Σ Ε Μ Φ Ε Τ Μ Φεβρουα ριος 2015 Α. Συμβω νης (ΕΜΠ) Θεωρι α Γραφημα των 9η Δια λεξη Φεβρουα ριος 2015 183 / 198 Ταιρια σματα (Matchings) Ταίριασμα: Ένα

Διαβάστε περισσότερα

1Ô: PO XO IKH K AI Y H KAI ºY IK I THM

1Ô: PO XO IKH K AI Y H KAI ºY IK I THM 1Ô: PO XO IKH K AI Y H KAI ºY IK I THM διαδικασιών στις Φυσικές Επιστήμες επιβάλλει χι την προσκ λληση σε ιδέες δήθεν γενικο κ ρους, αλλά τη συνεχή αμφισβήτηση κάθε βεβαι τητας. Υπ αυτήν την έννοια, η

Διαβάστε περισσότερα

Αχ τριανταφυλλιά μου. εγελάστηκα Πάνω στα γλυκά σου αγκάθκια σαν πουλλίν επιάστηκα Που της μοίρας τα σημάθκια εμοιράστηκα

Αχ τριανταφυλλιά μου. εγελάστηκα Πάνω στα γλυκά σου αγκάθκια σαν πουλλίν επιάστηκα Που της μοίρας τα σημάθκια εμοιράστηκα τριαντα σική ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΚΟΓΙΑΝΝΗΣ στίχοι ΠΑΜΠΟΣ ΚΟΥΖΑΛΗΣ (από «Τα Ρόδα Οργής») τριαντα εγελά Πάνω στα γλυκά σου αγκά σαν πουλλίν επιά μοί τα σημά εμοιρά Χτύ δυτά Ξύπ τη ζωή που χάσα τα όνειρά ς που χαλάσα

Διαβάστε περισσότερα

KEºA AIO 1. EN EIXE ΠEPAΣEI OYTE ENA ΦEΓΓAPI απ

KEºA AIO 1. EN EIXE ΠEPAΣEI OYTE ENA ΦEΓΓAPI απ KEºA AIO 1 EN EIXE ΠEPAΣEI OYTE ENA ΦEΓΓAPI απ εκείνη τη ν χτα που βρισκ μουν στο παλάτι του βασιλιά Μίνωα, στην Κνωσ. Τα λυχνάρια και οι δάδες είχαν σβήσει, και λοι, βασιλιάδες, πρίγκιπες και δο λοι,

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Η Ο ΜΑ ΔΙ ΚΗ. της ζω ής

Η Ο ΜΑ ΔΙ ΚΗ. της ζω ής Η Ο ΜΑ ΔΙ ΚΗ ΨΥ ΧΗ η αν θο δέ σµη της ζω ής ΚΕΙΜΕΝΟ: Υ πτγος ε.α. Ά ρης Δια μα ντό που λος, Διδάκτωρ Φιλοσοφίας-Ψυχολόγος ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Στρατιωτική Επιθεώρηση ΕΙ ΣΑ ΓΩ ΓΙ ΚΕΣ ΕΝ ΝΟΙΕΣ Ό πως υ πάρ χει

Διαβάστε περισσότερα

JEAN-CHARLES BLATZ 02XD34455 01RE52755

JEAN-CHARLES BLATZ 02XD34455 01RE52755 ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΤΩΝ ΕΝ Ι ΑΜ ΕΣ ΩΝ ΟΙ Κ ΟΝΟΜ Ι Κ ΩΝ Κ ΑΤΑΣ ΤΑΣ ΕΩΝ ΤΗΣ ΕΤΑΙ ΡΙ ΑΣ Κ ΑΙ ΤΟΥ ΟΜ Ι ΛΟΥ Α Τρίµηνο 2005 ΑΝΩΝΥΜΟΣ Γ ΕΝΙ Κ Η ΕΤ ΑΙ Ρ Ι Α Τ ΣΙ ΜΕΝΤ ΩΝ Η Ρ ΑΚ Λ Η Σ ΑΡ. ΜΗ Τ Ρ. Α.Ε. : 13576/06/Β/86/096

Διαβάστε περισσότερα

FAX : 210.34.42.241 spudonpe@ypepth.gr) Φ. 12 / 600 / 55875 /Γ1

FAX : 210.34.42.241 spudonpe@ypepth.gr) Φ. 12 / 600 / 55875 /Γ1 Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Η Η Μ Ο Κ Ρ Α Τ Ι Α Υ ΠΟΥ ΡΓΕΙΟ ΕΘΝ. ΠΑ Ι ΕΙΑ Σ & ΘΡΗΣ Κ/Τ Ω ΕΝΙΑ ΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤ ΙΚΟΣ Τ ΟΜ ΕΑ Σ Σ ΠΟΥ Ω Ν ΕΠΙΜ ΟΡΦΩ Σ ΗΣ ΚΑ Ι ΚΑ ΙΝΟΤ ΟΜ ΙΩ Ν /ΝΣ Η Σ ΠΟΥ Ω Τ µ ή µ α Α Α. Πα π α δ ρ έ ο υ 37

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΩΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΘΕΣΜΟΣ

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΩΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΘΕΣΜΟΣ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΩΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΘΕΣΜΟΣ 1. ÈÛ ÁˆÁ Οπως ήδη τον ορίσαμε, κοινωνικ ς θεσμ ς είναι ένα παγιωμένο πλέγμα σχέσεων μεταξ κοινωνικών ρ λων. Η παρξή του συνδέεται με την επιδίωξη εν ς (τουλάχιστον) κοινωνικά

Διαβάστε περισσότερα

anjologion ellhnikwn grammatoseirwn

anjologion ellhnikwn grammatoseirwn anjologion ellhnikwn grammatoseirwn Απλ µονοτυπικ Λειψίας µονοτυπικ εκαεξάρια τ ς κάσας εκαεξάρια Λειψίας τ ς κάσας Πελασγικ µονοτυπικ Αττικ µονοτυπικ Εκδ σεων «Μπ λ Λ τρ» Μα ρα 486 µονοτυπικ Μπεκκεριάνα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Καταστατικός Χάρτης της Γης

Ο Καταστατικός Χάρτης της Γης Ο Καταστατικός Χάρτης της Γης Προσαρµογή για παιδιά Εισαγωγή Η γη είναι το σπίτι µας - Ζούµε σε µια πολύ σηµαντική εποχή και πρέπει να προστατεύσουµε τη Γη. - Όλοι οι λαοί του κοσµού φτιάχνουν µια µεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

Στην εν τητα αυτή θα περιγράψουµε το κοινωνικ και οικονοµικ πλαίσιο

Στην εν τητα αυτή θα περιγράψουµε το κοινωνικ και οικονοµικ πλαίσιο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Κοινωνικ Περιβάλλον και Υγεία Στην εν τητα αυτή θα περιγράψουµε το κοινωνικ και οικονοµικ πλαίσιο µελέτης της υγείας. Επίσης θα περιγραφεί και θα συζητηθεί η σχέση µεταξ της υγείας και της κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Κλασική Πολιτική Οικονοµία, Μαρξιστική

Κλασική Πολιτική Οικονοµία, Μαρξιστική ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Κλασική Πολιτική Οικονοµία, Μαρξιστική Πολιτική Οικονοµία και Οικονοµικά 2.1. ÔÏÈÙÈÎ ÈÎÔÓÔÌ : appleúòùë ÂÎ Ô Ì ÙÔÙÂÏÔ ÂappleÈÛÙ ÌË ÙˆÓ ÔÈÎÔÓÔÌÈÎÒÓ Û ÛÂˆÓ Εως τώρα απαντήθηκε το πρώτο ερώτηµα

Διαβάστε περισσότερα

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας Έρικα Τζαγκαράκη Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας στην μικρη Ριτζάκη Σταματία-Σπυριδούλα Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας ISBN: 978-618-81493-0-4 Έρικα Τζαγκαράκη Θεσσαλονίκη 2014 Έρικα Τζαγκαράκη

Διαβάστε περισσότερα

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι.

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι. 0001 00:00:11:17 00:00:13:23 Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18 Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10 Ναι. 0004 00:01:06:17 00:01:07:17 Σου έδειξα τη φωτογραφία; 0005 00:01:07:17 00:01:10:10

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Joseph A. Luxbacher. Μετάφραση - Επιμέλεια: Πέτρος Νάτσης, Αστέριος Πατσιαούρας. ΠοΔΟΣΦΑΙΡΟ. Βήματα για την επιτυχία

Joseph A. Luxbacher. Μετάφραση - Επιμέλεια: Πέτρος Νάτσης, Αστέριος Πατσιαούρας. ΠοΔΟΣΦΑΙΡΟ. Βήματα για την επιτυχία Joseph A. Luxbacher Μετάφραση - Επιμέλεια: Πέτρος Νάτσης, Αστέριος Πατσιαούρας ΠοΔΟΣΦΑΙΡΟ Βήματα για την επιτυχία ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2008 ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ. Βήματα για την επιτυχία. Joseph A. Luxbacher Μετάφραση - Επιμέλεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΑΝΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ. Ἦχος. ει αν ει ναι ο ρι σµο ος σας Χρι στου την θει α. αν γεν νη σην να α α α πω να πω σταρ χον τι

ΚΑΛΑΝΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ. Ἦχος. ει αν ει ναι ο ρι σµο ος σας Χρι στου την θει α. αν γεν νη σην να α α α πω να πω σταρ χον τι Ἦχος Κα λην ε σπε ρα αν αρ χον τες α α α αν ει αν ει ναι ο ρι σµο ος σας Χρι στου την θει α αν γεν νη σην να α α α πω να πω σταρ χον τι κο ο σας Χρι στος γεν να ται αι ση µε ρον ε ε ε εν Βη εν Βη θλε εµ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ ANAΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΒΟΛΗ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΓΙΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΜΙΣΘΩΣΗΣ ΕΡΓΟΥ Αριθμ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 1. Πράγματι, τα προαναφερθέντα αποτελούν κυρίαρχα χαρακτηριστικά της ποίησης του Ελύτη, που πιστοποιούνται σαφέστατα- και στο δοθέν ποίημα. Συγκεκριμένα:

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

ÌÂ ÌÂ Ù Ê ÛÈÎ Ê ÈÓfiÌÂÓ

ÌÂ ÌÂ Ù Ê ÛÈÎ Ê ÈÓfiÌÂÓ Εισαγωγικό Μάθημα 1 ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΗ ΦΥΣΗ Ύλη και ενέργεια Σ αυτό και στο επόμενο μάθημα, θα κάνουμε μια γενική αναφορά στα αντικείμενα μελέτης δύο βασικών φυσικών επιστημών, της φυσικής και της χημείας.

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Πρα κτι κών µη χα νι κών Δ ηµοσίου, ΝΠΔ Δ & OΤΑ O36R11

Πρα κτι κών µη χα νι κών Δ ηµοσίου, ΝΠΔ Δ & OΤΑ O36R11 Πρα κτι κών µη χα νι κών Δ ηµοσίου, ΝΠΔ Δ & OΤΑ O36R11 ΚΩΩ Δ Ι ΚO ΠOΙ Η ΣΗ ΣYΛ ΛO ΓΙ ΚΩΩΝ ΡYΘ ΜΙ ΣΕ ΩΩΝ (ΣΣΕ & Δ Α) ΤΩΩΝ, Ν.Π.Δ.Δ. ΚΑΙ O.Τ.Α. Α. ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΩΩ Δ Ι ΚO ΠOΙ Η ΣΗ Ε ΛΗ ΦΘΗ ΣΑΝ Υ ΠO ΨΗ 1. H 15/1981

Διαβάστε περισσότερα

ε ε λε η σον Κυ ρι ε ε ε

ε ε λε η σον Κυ ρι ε ε ε Ἡ τάξις τοῦ ἑωθινοῦ Εὐαγγελίου ᾶσα νοὴ Αἰνεσάτω ὁ ιάκονος: Τοῦ Κυρίου δεηθῶµεν Κυ ρι ε ε λε η σον ὁ Ἱερεύς: Ὅτι Ἅγιος εἶ ὁ Θεὸς ἡµῶν, Ἦχος η α σα πνο η αι νε σα α τω τον Κυ ρι ον Αι νε σα α τω πνο η πα

Διαβάστε περισσότερα

ταν τα παιδιά μιλο ν για τον π λεμο και την ειρήνη... 1

ταν τα παιδιά μιλο ν για τον π λεμο και την ειρήνη... 1 KEΦAΛAIO 2 ταν τα παιδιά μιλο ν για τον π λεμο και την ειρήνη... 1 Oπ M ƒπ πoà B ø πo OÀ ÂÚ ÏË Ë Hπαρο σα μελέτη έχει ως στ χο τη διερε νηση των τρ πων με τους οποίους τα παιδιά προσχολικής και σχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

ÂÚÈÂ fiìâó ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 15 ΙΩΑΝΝΑ ΜΠΙΜΠΟΥ-ΝΑΚΟΥ ΜΕΡΟΣ Ι

ÂÚÈÂ fiìâó ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 15 ΙΩΑΝΝΑ ΜΠΙΜΠΟΥ-ΝΑΚΟΥ ΜΕΡΟΣ Ι ÂÚÈÂ fiìâó ΕΙΣΑΓΩΓΗ................................................... 15 ΙΩΑΝΝΑ ΜΠΙΜΠΟΥ-ΝΑΚΟΥ ΜΕΡΟΣ Ι ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ Α. Η αξιολ γηση της ψυχολογικής και σχολικής λειτουργικ τητας µε τη χρήση τυποποιηµένων

Διαβάστε περισσότερα

EXAMENUL DE BACALAUREAT 2008. Profilul: UMANIST, Specializarea: FILOLOGIE 2 Ore/Săptămână

EXAMENUL DE BACALAUREAT 2008. Profilul: UMANIST, Specializarea: FILOLOGIE 2 Ore/Săptămână EXAMENUL DE BACALAUREAT 2008 Proba orală la LIMBA GREACĂ MODERNĂ Profilul: UMANIST, Specializarea: FILOLOGIE 2 Ore/Săptămână SUBIECTUL II 1. `Εκθεση: `Ενα Σαββατοκύριακο στο σπίτι τοθ παππού και της γιαγιάσ

Διαβάστε περισσότερα

Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82)

Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82) 1. KEIMENO Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Σε ποιο

Διαβάστε περισσότερα

τρία µεταλλικά συστήµατα: 1) ο καν νας του δι- µεταλλισµο (Γαλλία, Bέλγιο, Iταλία, Eλβετία, HΠA), αργ ρου καθαρ τητας 9/10, που ένα ψήγµα ισο ται

τρία µεταλλικά συστήµατα: 1) ο καν νας του δι- µεταλλισµο (Γαλλία, Bέλγιο, Iταλία, Eλβετία, HΠA), αργ ρου καθαρ τητας 9/10, που ένα ψήγµα ισο ται θαρ τητα του νοµίσµατος. H υποτίµηση εν ς νοµίσµατος συσχετιζ ταν µε τη µείωση της ποσ τητας του µετάλλου που περιείχε το ν µισµα. Kατά το µεγαλ τερο µέρος του 19ου αιώνα κυριάρχησαν τρία µεταλλικά συστήµατα:

Διαβάστε περισσότερα

των Φορ το εκ φορ τω τών πρα κτο ρεί ων µε τα φο ρών ό λης της χώρας O46R09

των Φορ το εκ φορ τω τών πρα κτο ρεί ων µε τα φο ρών ό λης της χώρας O46R09 των Φορ το εκ φορ τω τών πρα κτο ρεί ων µε τα φο ρών ό λης της χώρας O46R09 ΚΩΩ Δ Ι ΚO ΠOΙ Η ΣΗ ΡYΘ ΜΙ ΣΕ ΩΩΝ (ΣΣΕ & Δ Α) ΤΩΩΝ ΦOΡ ΤO ΕΚ ΦOΡ ΤΩΩ ΤΩΩΝ ΠΡΑ ΚΤO ΡΕΙ ΩΩΝ ΜΕ ΤΑ ΦO ΡΩΩΝ O ΛΗΣ ΤΗΣ ΧΩΩ ΡΑΣ Α.

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Τηλεόραση και διαφήμιση

Τηλεόραση και διαφήμιση Τηλεόραση και διαφήμιση Δείτε τι έγραψαν μερικά παιδιά για τις διαφημίσεις:... Σε κάθε σπίτι σήμερα έχει μπει η τηλεόραση και, όπως γνωρίζουμε, κάθε μέρα βομβαρδιζόμαστε από τις διάφορες διαφημίσεις που

Διαβάστε περισσότερα

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Η Έμη Σίνη μεγάλωσε στη Ρόδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

14 Ἰουνίου. Προφήτου Ἐλισσαίου. Τῇ ΙΔ τοῦ µηνὸς Ἰουνίου. Μνήµη τοῦ Ἁγίου Προφήτου Ἐλισσαίου Ἐν τῷ Ἑσπερινῷ. Δόξα. Ἦχος Πα

14 Ἰουνίου. Προφήτου Ἐλισσαίου. Τῇ ΙΔ τοῦ µηνὸς Ἰουνίου. Μνήµη τοῦ Ἁγίου Προφήτου Ἐλισσαίου Ἐν τῷ Ἑσπερινῷ. Δόξα. Ἦχος Πα Τῇ ΙΔ τοῦ µηνὸς Ἰουνίου. Μνήµη τοῦ Ἁγίου Προφήτου Ἐλισσαίου Ἐν τῷ Ἑσπερινῷ. Δόξα. Ἦχος Πα Nε ε δο ο ο ξα Πα α τρι ι ι ι και Υι υι ω και Α γι ι ω Πνε ευ µα α α τι Προ φη τα κη η η ρυ υξ Χρι ι ι στου του

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

Μαντείο της Δωδώνης. Πριν την επίσκεψη

Μαντείο της Δωδώνης. Πριν την επίσκεψη 1 Μαντείο της Δωδώνης Πριν την επίσκεψη Αλήθεια ποιος δεν θα ήθελε να ξέρει το μέλλον του; Από τα αρχαία χρόνια οι άνθρωποι προσπαθούν να βρουν τρόπους να ανακαλύψουν αυτό που κρύβει το αύριο. Να πάρουν

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ»

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Τμήμα 5 ης -6 ης Δημοτικού Σάββατο, 27 Οκτωβρίου 2012 Θαλής ο Μιλήσιος 630/635 π.χ. 543 π.χ. Ο πρώτος φιλόσοφος! Ο Θαλής ο Μιλήσιος ανήκει στους προσωκρατικούς

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

6. Aπόκριες 7. Πάσχα

6. Aπόκριες 7. Πάσχα TÈ Ù ÍË Â Ó È ÌÔ Ô appleôïèùèûìfi ; 1. O πολιτισµός του τόπου µας 2. Mια επίσκεψη στο µουσείο 3. Tι συµβαίνει στην περιοχή µας; 4. Kάθε τόπος τα έθιµά του και ο χρόνος τα δικά του... 5. Tο βιβλίο των παροιµιών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20. «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20. «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20 «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια εδώ Δεκαοχτώ ψωμιά

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

Χει ρι στών Μη χα νη µά των Λα το µεί ων Μαρµάρου, Πέτρας & Χώ µα τος ό λης της χώρας O53R10& O54R10

Χει ρι στών Μη χα νη µά των Λα το µεί ων Μαρµάρου, Πέτρας & Χώ µα τος ό λης της χώρας O53R10& O54R10 Χει ρι στών Μη χα νη µά των Λα το µεί ων Μαρµάρου, Πέτρας & Χώ µα τος ό λης της χώρας O53R10& O54R10 ΚΩΩ Δ Ι ΚO ΠOΙ Η ΣΗ ΣYΛ ΛO ΓΙ ΚΩΩΝ ΡYΘ ΜΙ ΣΕ ΩΩΝ (ΣΣΕ & Δ Α) ΤΩΩΝ ΧΕΙ ΡΙ ΣΤΩΩΝ ΕΚ ΣΚΑ ΠΤΙ ΚΩΩΝ, Α ΝY

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑ ΛΗΣ Ο ΜΙ ΛΗ ΣΙΟΣ. του, εί ναι ση μα ντι κό να ει πω θούν εν συ ντομί α με ρι κά στοι χεί α για το πο λι τι σμι κό πε ριβάλ

ΘΑ ΛΗΣ Ο ΜΙ ΛΗ ΣΙΟΣ. του, εί ναι ση μα ντι κό να ει πω θούν εν συ ντομί α με ρι κά στοι χεί α για το πο λι τι σμι κό πε ριβάλ ΘΑ ΛΗΣ Ο ΜΙ ΛΗ ΣΙΟΣ ΟΙ ΒΑ ΣΙ ΚΕΣ ΑΡ ΧΕΣ ΤΗΣ ΦΙ ΛΟ ΣΟ ΦΙΑΣ ΤΟΥ, Ο ΡΟ ΛΟΣ ΤΟΥ Α ΡΙ ΣΤΟ- ΤΕ ΛΗ ΣΤΗ ΔΙΑ ΔΟ ΣΗ ΤΩΝ ΘΕ ΣΕ ΩΝ ΤΟΥ ΚΑΙ Η Υ ΠΟ ΔΟ ΧΗ ΤΩΝ ΦΙ- ΛΟ ΣΟ ΦΙ ΚΩΝ ΤΟΥ ΘΕ ΣΕ- ΩΝ ΣΤΗΝ Ε ΠΟ ΧΗ ΤΟΥ ΚΙΚΕ ΡΩ ΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Κεφά λαιο. Πώς λειτουργεί η σπονδυλική στήλη;...29

1 ο Κεφά λαιο. Πώς λειτουργεί η σπονδυλική στήλη;...29 ΠΕΡΙEΧΟΜΕΝΑ Οδηγός χρησιμοποίησης του βιβλίου και των τριών ψηφιακών δίσκων (DVD)...11 Σκο πός του βι βλί ου και των 3 ψηφιακών δί σκων...15 Λί γα λό για α πό το Σχο λι κό Σύμ βου λο Φυ σι κής Α γω γής...17

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12)

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12) ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΤΑΞΗ: Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Α ΟΜΑΔΑ: 1 1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16),0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12),0 3. Ποιοι είναι οι μαθητές του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ. Νέοι και Κοινωνικά Δίκτυα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ. Νέοι και Κοινωνικά Δίκτυα ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ Νέοι και Κοινωνικά Δίκτυα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΟΜΑΔΑ ΜΑΣ Μίνγκα Τζεσίλντα Πετροπούλου Βαλεντίνα Τσολάκου Αρτέλα Τσελάι Ειρήνη Τζαφεράι Γκαμπριέλα Η σχέση των νέων με τα κοινωνικά δίκτυα. Ο Ευστράτιος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ

ΕΠΙΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ ΕΠΙΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ 1 ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΟΜΟΙΟΤΗΤΑΣ Ή ΔΙΑΦΟΡΑΣ ΜΕΤΑΞΥ ΠΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΛΕΞΕΩΝ 1.1 ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗΣ ΤΗΣ ΟΜΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΣΥΛΛΑΒΗ ΟΔΗΓΙΕΣ στο παιδί: Κάθε φορά θα σου λέω δυο μικρές λέξεις. Εσύ θα

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 4 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 4 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ το Δημοτικό η δασκάλα λέει στους μαθητές της: -Παιδιά, ελάτε να κάνουμε ένα τεστ εξυπνάδας! Ριχάρδο, πες μου ποιο είναι αυτό το ζωάκι: Περπατά στα κεραμίδια, έχει μουστάκι, κάνει νιάου και αλλά έχει και

Διαβάστε περισσότερα

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα.

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Μέσα από τα πολύχρωµα σύννεφα του ουρανού της Μυθοχώρας ξεπροβάλλει ο Πήγασος, το φτερωτό άλογο που χάρισε ο θεός της θάλασσας, ο Ποσειδώνας, στο γιο του τον Βελλερεφόντη.

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη Ένα γεμάτο μέλια χεράκι Βούλα Μάστορη Εικονογράφηση: Σπύρος Γούσης Σελ. 91 Δραστηριότητες για Γ & Δ τάξη Συγγραφέας: Η Βούλα Μάστορη γεννήθηκε στο Αγρίνιο. Πέρασε τα

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο εργασία στη Γραµµατική Ενεστώτα και Μέλλοντα Μέση Φωνή

Φύλλο εργασία στη Γραµµατική Ενεστώτα και Μέλλοντα Μέση Φωνή ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ 14 ( βιβλίο Α Γυµνασίου) Φύλλο εργασία στη Γραµµατική Ενεστώτα και Μέλλοντα Μέση Φωνή γ λύω Σ λύει Ο το λύει µε λύοµεν µε λύετε Ο τοι λύουσι(ν) Ποιο χρόνο συναντάµε

Διαβάστε περισσότερα

Στρα τιω τι κή. Ορ χή στρα Πνευ στών. (Μπά ντα)

Στρα τιω τι κή. Ορ χή στρα Πνευ στών. (Μπά ντα) Στρα τιω τι κή Ορ χή στρα Πνευ στών (Μπά ντα) KΕΙΜΕΝΟ-ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Λγός (ΜΣ) Κων στα ντί νος Κε ρε ζί δης Πώς γεν νή θη κε η μπά ντα Τον χει ρι σμό των πνευ στών ορ γά νων τον συ να ντού με στην ι στο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) Αφηγητής 2 Αφηγητής 3 Παπα-Λάζαρος Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) Παιδί 2

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) Αφηγητής 2 Αφηγητής 3 Παπα-Λάζαρος Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) Παιδί 2 ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: 1. Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) 2. Αφηγητής 2 3. Αφηγητής 3 4. Παπα-Λάζαρος 5. Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) 6. Παιδί 2 7. Παιδί 3 8. Παιδί 4 9. Παιδί 5 10. Μητέρα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

2. Η Τελευταία Θεωρία του Βέµπερ για τον Καπιταλισµ. Μια Συστηµατοποίηση *

2. Η Τελευταία Θεωρία του Βέµπερ για τον Καπιταλισµ. Μια Συστηµατοποίηση * 2. Η Τελευταία Θεωρία του Βέµπερ για τον Καπιταλισµ. Μια Συστηµατοποίηση * ƒa ø O π ΟΜαξ Βέµπερ (Max Weber) είχε πολλά πνευµατικά ενδιαφέροντα και η διευκρίνιση του κεντρικο θέµατος του έργου του έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ!

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! (There is only one God) Πού μπορείς να πάς ώστε να απομακρυνθείς από το Θεό; Ο Θεός γεμίζει κάθετόπο και χρόνο. Δεν υπάρχει τόπος χωρίς να είναι εκεί ο Θεός. Ο Θεός μίλησε μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΥΠΑ ΤΕΣΤ ΓΛΩΣΣΑΣ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ. 1.1. Ικανότητα διάκρισης της ομοιότητας ή διαφοράς μεταξύ προφορικών λέξεων

ΑΤΥΠΑ ΤΕΣΤ ΓΛΩΣΣΑΣ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ. 1.1. Ικανότητα διάκρισης της ομοιότητας ή διαφοράς μεταξύ προφορικών λέξεων ΑΤΥΠΑ ΤΕΣΤ ΓΛΩΣΣΑΣ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ 1. ΕΠΙΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ 1.1. Ικανότητα διάκρισης της ομοιότητας ή διαφοράς μεταξύ προφορικών λέξεων 1.1.1. Ικανότητα επισήμανσης της ομοιότητας στη συλλαβή. 1. γάλα

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ÁÚÔÙÔ ÚÈÛÙÈÎ Ò Ó ÔÚÁ ÓÒÛÂÙÂ ÙË ÈÎ Û ÁÚÔÙÔ ÚÈÛÙÈÎ ÂappleÈ Â ÚËÛË

ÁÚÔÙÔ ÚÈÛÙÈÎ Ò Ó ÔÚÁ ÓÒÛÂÙÂ ÙË ÈÎ Û ÁÚÔÙÔ ÚÈÛÙÈÎ ÂappleÈ Â ÚËÛË Ù ÏÏ ÛÎ ÏË appleè ÂÈÚ ÛÙÂ ÁÚÔÙÔ ÚÈÛÙÈÎ Ò Ó ÔÚÁ ÓÒÛÂÙÂ ÙË ÈÎ Û ÁÚÔÙÔ ÚÈÛÙÈÎ ÂappleÈ Â ÚËÛË 2Ë EK O H Παραγωγή: Εκδ σεις ΚΕΡΚΥΡΑ Συντονισµ ς: Έφη Ανδρικοπο λου ι ρθωση: Λίτσα Αχλίου Υπε θυνος παραγωγής:

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού Σχολείο Ετος: 2013-2014 Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη γιαγιά μου Όνομα Μαθήτριας: Νικολέττα Χρίστου Τάξη: Γ 4 Όνομα Καθηγήτριας: Σταυρούλας Ιωάννου Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 2 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 2 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ Βάζει η δασκάλα εργασία για το σπίτι, να ρωτήσουν πως γεννιούνται τα παιδιά. - Μαμά, μαμά, λέει ο Σοτός μόλις πήγε σπίτι, η δασκάλα μας είπε να σας ρωτήσουμε πως γεννιούνται τα παιδιά. - Δεν μπορώ τώρα,

Διαβάστε περισσότερα

6. Οι Μήδοι και οι Πέρσες Στις αρχές της 2ης χιλιετίας π.χ., στο β ρειο τµήµα του οροπεδίου του Ιράν εγκαταστάθηκαν οι Μήδοι και στο ν τιο οι Πέρσες. Μέχρι τον 7ο αι. π.χ., αµφ τεροι ήταν εξαρτηµένοι απ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 6 Τι πρέπει να γνωρίζεις Θεωρία 6.1 Να αναφέρεις τις τρεις φυσικές καταστάσεις στις οποίες μπορεί να βρεθεί ένα υλικό σώμα. Όπως και

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α Ο πυρήνας των μαθηματικών είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να συλλογιζόμαστε στα μαθηματικά. Τρόποι απόδειξης Επαγωγικός συλλογισμός (inductive)

Διαβάστε περισσότερα

IBM SmartCloud for Social Business. IBM SmartCloud Engage και IBM SmartCloud Connections Οδηγ ς διαχείρισης

IBM SmartCloud for Social Business. IBM SmartCloud Engage και IBM SmartCloud Connections Οδηγ ς διαχείρισης IBM SmartCloud for Social Business IBM SmartCloud Engage και IBM SmartCloud Connections Οδηγ ς διαχείρισης IBM SmartCloud for Social Business IBM SmartCloud Engage και IBM SmartCloud Connections Οδηγ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Όμορφος κόσμος Φροντίζουμε όλα τα πλάσματα Η Αγία Μελανγκέλ: η προστάτιδα του περιβάλλοντος Εξακόσια χρόνια μετά τη γέννηση του Χριστού, γεννήθηκε στα καταπράσινα δάση της Ιρλανδίας μια

Διαβάστε περισσότερα

Ξεκίνησα τεχνοκράτισσα... Να υπολογίζω νούμερα και αριθμούς... Τα πάντα να είναι λογική και υπολογισμοί... Αυτά συνήθως φέρνουν και απαισιοδοξία.

Ξεκίνησα τεχνοκράτισσα... Να υπολογίζω νούμερα και αριθμούς... Τα πάντα να είναι λογική και υπολογισμοί... Αυτά συνήθως φέρνουν και απαισιοδοξία. Λίγα λόγια... Ξεκίνησα τεχνοκράτισσα... Να υπολογίζω νούμερα και αριθμούς... Τα πάντα να είναι λογική και υπολογισμοί... Αυτά συνήθως φέρνουν και απαισιοδοξία. Στην πορεία άρχισα να αλλάζω. Όχι πώς δεν

Διαβάστε περισσότερα