Ανάπτυξη των Φωνολογικών Ικανοτήτων του Παιδιού

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ανάπτυξη των Φωνολογικών Ικανοτήτων του Παιδιού"

Transcript

1 ΕΝΟΤΗΤΑ 2 η Ανάπτυξη των Φωνολογικών Ικανοτήτων του Παιδιού Συχνά ο λογοθεραπευτής αντιµετωπίζει το ερώτηµα εάν το παιδί παρουσιάζει πράγµατι διαταραχή της οµιλίας ή µήπως πρόκειται για µια µέσα στα φυσιολογικά πλαίσια επιβράδυνση στην κατάκτηση των φωνηµάτων της µητρικής του γλώσσας γιατί αρκετά παιδιά µέχρι και την ηλικία των 5 και 6 ετών δεν έχουν κατακτήσει όλα τα φωνήµατα της µητρικής γλώσσας. Για να µπορεί ο λογοθεραπευτής να εκτιµήσει µε βεβαιότητα ότι ένα παιδί παρουσιάζει διαταραχή στην οµιλία θα πρέπει να γνωρίζει τα φυσιολογικά στάδια της ανάπτυξης της οµιλίας. Υπάρχει εκτεταµένη βιβλιογραφία για την ανάπτυξη της οµιλίας (Stampe 1969, Ingram 1976, Grunwell , Stoel-Gammon 1992) για να αναφέρουµε µερικούς µόνο από τους σηµαντικότερους ερευνητές, καθώς και πληθώρα θεωριών και υποδειγµάτων (models) που προσπαθούν να ερµηνεύσουν την κατάκτηση του φωνολογικού συστήµατος της µητρικής γλώσσας από το παιδί. Κατωτέρω αναφέρονται µερικά από τα κύρια υποδείγµατα της φωνολογικής ανάπτυξης: 1. Συµπεριφοριστικό υπόδειγµα (Βehaviorist model) Βασίζεται στις θεωρίες περί εξαρτηµένης µάθησης των συµπεριφοριστών. Ερέθισµα αντίδραση- επιβράβευση. Eκπρόσωποι: Mower (1960), Olmsted (1971). 2. οµικό υπόδειγµα (Structuralist model) Κύριος εκπρόσωπος του µοντέλου αυτού o Jakobson (1941/68) τονίζει την έµφυτη ικανότητα του παιδιού για ανάπτυξη της οµιλίας η οποία έχει παγκόσµιο κα καθολικό χαρακτήρα. Στο υπόδειγµα αυτό ο ρόλος του περιβάλλοντος στην ανάπτυξη του φωνολογικού συστήµατος του παιδιού, κυρίως στα πρώτα στάδια (βάβισµα), είναι σχεδόν ανύπαρκτος

2 3. Φυσικό φωνολογικό υπόδειγµα (Natural phonology model) Υποστηρικτής του υποδείγµατος αυτού είναι ο Stampe (1969) ο οποίος δίνει έµφαση στην έµφυτη και φυσική εξέλιξη του φωνολογικού συστήµατος. Το παιδί γεννιέται µε ένα σύνολο δυνατοτήτων που του επιτρέπουν να επιτελεί διαδικασίες αλλαγής ή απαλοιφής φωνολογικών µονάδων και να προσαρµόζει το φωνολογικό του σύστηµα µέσα στα φυσικά πλαίσια της ωριµότητας των οργάνων της οµιλίας του και σύµφωνα µε τα ερεθίσµατα που λαµβάνει από τη γλώσσα που οµιλείται γύρω του. 4. Γενετικό φωνολογικό µοντέλο (Generative phonological model) Το µοντέλο αυτό αναπτύχθηκε από τον Smith (1973) ο οποίος βασίστηκε κυρίως στην παρατήρηση και λεπτοµερή µελέτη της φωνολογικής ανάπτυξης του γιου του από την ηλικία των δύο µέχρι τεσσάρων ετών. Κατά τον Smith το παιδί αναπτύσσει το φωνολογικό του σύστηµα χαρτογραφώντας (mapping) το σύστηµα των ενηλίκων µε δικούς του φωνολογικούς κανόνες του τύπου: /φ/ και /β/ µετατρέπονται σε [µπ] προ φωνηέντων (φως/µπο, βούρτσα/µπου) συχνό φαινόµενο στα πολύ µικρά παιδάκια. Οι περισσότεροι όµως από τους κανόνες έχουν παγκόσµιο χαρακτήρα όπως η πτώση τελικού συµφώνου, η απλοποίηση των φωνηµάτων, η αρµονία. 5. Προσωδιακό υπόδειγµα (prosodic model) Εκπρόσωπος o Waterson (1971, 1981) που βασίστηκε στις θεωρίες της Firth. Η Firth και o Waterson πιστεύουν στη λέξη σαν τη βασική µονάδα της φωνολογικής δοµής. Περιγράφουν οµάδες των πρώτων λέξεων του παιδιού σαν σχήµατα που µοιράζονται κάποια χαρακτηριστικά που προέρχονται από τη γλώσσα των ενηλίκων όπως προσωδία, δοµή της συλλαβής, ρινικότητα, εξακολουθητικότητα, ηχηρότητα. Κατά τον Waterson και η αντίληψη των φωνητικών χαρακτηριστικών και η παραγωγή δεν ταυτίζονται µε αυτή των ενηλίκων και πρέπει να εξελιχθούν σταδιακά και να αλλάξουν. 6. Γνωστικό υπόδειγµα (Cognitive model) Εκπρόσωπος ο Ferguson (1978, 1986). Στο υπόδειγµα αυτό το παιδί συναντά αρκετές δυσκολίες και προκλήσεις µέχρι να κατακτήσει το φωνολογικό σύστηµα των ενηλίκων. Η µάθησή του δεν είναι παθητική αλλά ενεργητική. Το παιδί κάνει υποθέσεις και δίνει λύσεις σε προβλήµατα. Αυτή η προσπάθεια καθώς και η επίδραση του περιβάλλοντος µπορούν να

3 εξηγήσουν τη µεγάλη διαφορά που βλέπει κανείς µεταξύ των παιδιών στη φωνολογική ανάπτυξή τους. εν είναι τυχαίο ότι οι πρώτες λέξεις που διαλέγουν τα παιδιά είναι σχετικά εύκολες (δισύλλαβες που περιέχουν εύκολα φωνήµατα στιγµιαία, ρινικά) ενώ φαίνεται να χρησιµοποιούν στρατηγικές για την παραγωγή των πολυσύλλαβων λέξεων. Υπάρχουν και άλλα υποδείγµατα όπως π.χ. το βιολογικό (biological model) και το self organizing model τα οποία δεν προσθέτουν κάτι καινούριο σε αυτά που αναφέρθηκαν µέχρι τώρα. Φυσιολογική ανάπτυξη της οµιλίας Η ανάπτυξη της οµιλίας αρχίζει από την ηµέρα της γέννησης του παιδιού. ιακρίνουµε δύο στάδια το προλεκτικό από τη γέννηση µέχρι την παραγωγή των πρώτων λέξεων, και το λεκτικό από την παραγωγή των πρώτων λέξεων µέχρι την ηλικία των έξι. Προλεκτικό Στάδιο Αντίληψη Φθόγγων Το νεογέννητο κατά τις ενδείξεις γεννιέται µε ορισµένες ικανότητες ακουστικής διάκρισης και µε προτίµηση σε ορισµένους ήχους από την οµιλία της µητέρας του. Τα βρέφη σύντοµα µπορούν να διακρίνουν τη µητρική τους γλώσσα από άλλες γλώσσες (κυρίως την προσωδία της γλώσσας), να ξεχωρίσουν το τραγούδι από τη µουσική µε όργανα και να εντοπίσουν την πηγή από όπου προέρχεται ένας ήχος. Τα πειράµατα του Eimas et al. (1971) (High amplitude sucking) έδειξαν ότι τα βρέφη ακόµη και στην ηλικία των 4 εβδοµάδων, φαίνεται να διακρίνουν φθόγγους και µάλιστα σύµφωνα µε κατηγορίες. Ξεχωρίζουν π.χ. το bα από το da αλλάζοντας ή επιταχύνοντας το ρυθµό θηλασµού των. Βρέφη 2 και 3 µηνών µπορούν και διακρίνουν πολύ νωρίς φθόγγους ως προς τον τόπο, και τρόπο άρθρωσης. ιακρίνουν π.χ. µεταξύ b, d, m, ενώ µπορεί να δυσκολεύονται στη διάκριση ηχηρών / άηχων φθόγγων π.χ. p, b. Επίσης µέχρι την ηλικία των δύο ετών δυσκολεύονται στη διάκριση του f, θ και στη διάκριση φθόγγων σε πολυσύλλαβες λέξεις. Η ερµηνεία που δόθηκε στις παρατηρήσεις του Eimas και των συνεργατών του ήταν ότι το βρέφος γεννιέται µε δίκτυα, δέκτες, έτοιµα να αντιληφθούν την οµιλία. Νεότερες όµως µελέτες δεν συµφωνούν µε αυτή την άποψη. Η διάκριση των ήχων στην βρεφική ηλικία

4 είναι ψυχοακουστική και όχι µέσω ειδικών δικτύων του λόγου. Υπάρχουν ζώα όπως µερικά είδη πιθήκων π.χ. ρίσους και µακάκε, το τρωκτικό τσιντσιλά που έχουν περίπου όµοιο ακουστικό σύστηµα µε τον άνθρωπο και µπορούν και διακρίνουν ανθρώπινους ήχους τόσο καλά όσο και τα βρέφη, χωρίς όµως να τους εγγράφουν σε ένα σύστηµα γλώσσας. Στην ηλικία από τη γέννηση µέχρι τους 9 µήνες το βρέφος έχει την ικανότητα να διακρίνει όχι µόνο τα φωνήµατα αλλά και τα αλλόφωνα. Μπορεί επίσης να διακρίνει όλους τους φθόγγους των διαφόρων γλωσσών. Όταν όµως εκτεθεί σε ακουστικά ερεθίσµατα µιας ορισµένης γλώσσας τότε χάνει την ικανότητα αυτή. Π.χ. τα κινεζάκια έχουν την ικανότητα να διακρίνουν µεταξύ του /l/ και του /r/ στη βρεφική ηλικία αλλά τη χάνουν στην νηπιακή δεδοµένου ότι στην κινεζική γλώσσα δεν χρησιµοποιούνται το /l/ και το /r/ σαν ξεχωριστά φωνήµατα. Σύµφωνα µε τον Burnham et al (1991) νήπια διακρίνουν και µπορούν να παράγουν φθόγγους µέχρι την ηλικία των 2 ετών και φωνήµατα µετά τα 2 έτη. Ο Dodd (1979) έδειξε ότι βρέφη 3-4 µηνών προσέχουν περισσότερο ένα τραγούδι όταν υπάρχει συγχρονισµός κινήσεων χειλέων και παραγόµενων ήχων παρά όταν δεν υπάρχει συντονισµός. ηλαδή το βρέφος είναι ευαισθητοποιηµένο στον ρόλο της κίνησης των χειλιών στην παραγωγή των φθόγγων πριν από την ηλικία των 6 µηνών. Σύµφωνα µε τη βιβλιογραφία, η αντίληψη των λέξεων αρχίζει αντικειµενικά στους 9-12 µήνες. Σε αυτό βέβαια δεν συµφωνούν πολλοί γονείς που υποστηρίζουν ότι το παιδί τους άρχισε να καταλαβαίνει λέξεις από τους 6 µήνες! Παραγωγή φθόγγων Η παραγωγή φθόγγων αρχίζει από τη γέννηση του παιδιού µε το κλάµα. Το κλάµα του βρέφους θυµίζει ιδιαίτερα την παραγωγή φωνηέντων κυρίως του /α/ και /ου/. Έχει επίσης παρατηρηθεί ότι το κλάµα των φυσιολογικών παιδιών διαφέρει από αυτό των παιδιών µε γλωσσικές διαταραχές. Μέχρι την ηλικία του ενός έτους τα βρέφη ακολουθούν τα εξής πέντε στάδια στην ανάπτυξη της οµιλίας τους: Κατά τους Stark (1980) και Stoel Gammon (1992) διακρίνονται τα ακόλουθα στάδια στην παραγωγή οµιλίας στο βρέφος:

5 Από τη γέννηση µέχρι τις 6 εβδοµάδες η παραγωγή ήχων είναι αντανακλαστική και περιορισµένη και αποτελείται από κλάµα, αναστεναγµούς µε φωνή και grunts (γρυλλισµούς, ήχους όπως τα γουρουνάκια). Μεταξύ των 2 και 4 µηνών το βρέφος παράγει κυρίως έρρινα φωνήεντα οπίσθια ου, ο. (coοing) αγκου- γκου όπως τα περιστέρια. Στην ηλικία των 4 µηνών παράγουν πολύ περισσότερους ήχους growls (γκρίνιες), squeals (τσιρίδες), raspberries (ήχους µε τα χείλη) και φωνήεντα µε διάρκεια, και δυνατές φωνούλες. Παιχνίδισµα µε τη φωνή, φωνητικό παιχνίδι. Στους 6 µήνες παράγουν αναδιπλασιασµένες συλλαβές στη σειρά τα τα τα τα, µπα µπα µπα (βάβισµα), κανονικό βάβισµα canonical babbling. Από τους 10 µήνες και πάνω παράγουν ποικιλία φθόγγων (variegated babbling), ποικιλόµορφο βάβισµα ΦΣ, ΣΦ, (αβα γα τα τα). Γύρω στους 12 µήνες λένε την πρώτη λέξη. Σχέση µεταξύ βαβίσµατος και εξέλιξης του λόγου Η σηµασία του βαβίσµατος στην µετέπειτα εξέλιξη του λόγου δεν είναι ξεκάθαρη. Υπάρχει η άποψη ότι το βάβισµα δεν έχει νόηµα, γίνεται για την ευχαρίστηση του βρέφους (Jacobson,1968) purposeless (χωρίς σκοπό), egocentric (εγωκεντρικό), soliloquy (µονολογικό). Νεώτεροι ερευνητές δεν συµφωνούν µε την ανωτέρω άποψη. Οι Locke & Pearsons, 1990, Vihman et al, 1985 τονίζουν την σηµαντικότητα του βαβίσµατος στην εξέλιξη του λόγου, ενώ η Brown (1958) πρώτη παρατήρησε ότι το βάβισµα του βρέφους καθρεπτίζει τους ήχους της µητρικής του γλώσσας. Σε µία έρευνα µε βρέφη από την Ολλανδία και από την Αγγλία οι ενήλικες µπορούσαν µε υψηλό βαθµό εγκυρότητας να βρουν σε ποια γλώσσα µεγάλωσαν τα παιδιά από το βάβισµά τους. Ίσως όµως σε αυτό να έπαιξε σηµαντικό ρόλο η προσωδία. Είναι γνωστό ότι τα βρέφη µιµούνται τη µελωδική προσωδία της γλώσσας στην οποία µεγαλώνουν. Σε µελέτη ενός βρέφους που η µητρική του γλώσσα ήταν τα γαλλικά και ενός που ήταν τα αγγλικά (Levitt, Aydelott, Utman 1992), από την ηλικία των 5 µέχρι την ηλικία των 14 µηνών, οι µαγνητοφωνήσεις έδειξαν ότι µετά τους 11 µήνες φάνηκαν οι διαφορές τους στην διαφοροποίηση των φωνηµάτων. Το αγγλόφωνο παρήγαγε περισσότερες λέξεις µε κλειστές συλλαβές CVC ενώ το γαλλόφωνο CV

6 Επίσης µια άλλη διαγλωσσική µελέτη έδειξε ότι: Τα αγγλικής και γαλλικής προέλευσης βρέφη (10 µην.) προτιµούν diffuse (διάχυτα) φωνήεντα. Τα κινεζικής (Καντόνα) compact (συµπαγή). Αλγερινής καταγωγής τα χαµηλά κεντρικά. ηλαδή η προφορά των φωνηέντων γίνεται σύµφωνα µε την προσωδία και τον τύπο της συλλαβής της γλώσσας στην οποία τα βρέφη έχουν εκτεθεί. Οι Blake and de Boysson - Bardies (1992) παρακολούθησαν 6 βρέφη ηλικίας 9-11 µηνών µέχρι τους 14 µήνες και κατέγραψαν τους σταθερούς φθόγγους που χρησιµοποιούσαν τα βρέφη για να εκφράσουν κάτι (π.χ. να για συγκεκριµένα αντικείµενα που ζητούσαν, µπου για κινούµενα αντικείµενα). Ο αριθµός των σταθερών φθόγγων (σαν λέξεις) ήταν περίπου το 15% µε 30% από όλους τους φθόγγους και ήχους που παρήγαγαν. Αυτό σηµαίνει ότι τουλάχιστον 15% µε 30% των φθόγγων του βαβίσµατος χρησιµοποιήθηκαν για την παραγωγή των πρώτων λέξεων. Αυτό δείχνει θετική σχέση του βαβίσµατος µε την µετέπειτα ανάπτυξη του λόγου. Ο Kagan (1971) διαπίστωσε θετική σχέση µεταξύ της ποσότητας βαβίσµατος στους 4 µήνες και στο λεξιλόγιο στην ηλικία των 27 µηνών. Όσο περισσότερο το βάβισµα τόσο πλουσιότερο το λεξιλόγιο. Αυτή η σχέση όµως παρατηρήθηκε µόνο στα κορίτσια. Ο Roe`s (1975) έδειξε ότι υπάρχει θετική σχέση και στα αγόρια. Θετική σχέση µεταξύ του βαβίσµατος και της γενικής ανάπτυξης τους. Σε µελέτη του βαβίσµατος 14 βρεφών στους 3, 5, 7 και 9 µήνες βρήκε ότι τα βρέφη που η επίδοσή τους στους 9 µήνες σε τεστ γενικής ανάπτυξης (Gesell τεστ) ήταν υψηλή, έφθασαν σε υψηλό βαθµό βαβίσµατος πολύ νωρίτερα. Τα αποτελέσµατα αυτά όµως δεν επαληθεύτηκαν από µεταγενέστερες έρευνες. (Landau, 1977, Ruth, 1969). Από µία ανασκόπηση µελετών στις οποίες περιλαµβάνονταν η µελέτη συνολικά 141 βρεφών ηλικίας 6 µε 12 µηνών βγαίνουν τα εξής συµπεράσµατα: Γενικά παρατηρείται αύξηση του βαβίσµατος από 19.3 στους 2 µήνες σε 39.6 στους 12. Υπάρχει θετική σχέση µεταξύ βαβίσµατος στους 5 µήνες και λεκτική εξέλιξη στους Οι ερευνητές δεν βρήκαν σχέση της ποσότητας του βαβίσµατος και των γνωστικών λειτουργιών όπως αυτές

7 µετρώνται µε τις Bayley Scales. Βρήκαν όµως σχέση µεταξύ του βαβίσµατος πριν τους 6 µήνες και την µετέπειτα εξέλιξη του λόγου (βιβλιογραφία). Σύγκριση στο βάβισµα µεταξύ βρεφών µε φυσιολογική ακοή και κώφωση Οι Oller and Eilers (1988), σε έρευνα που έκαναν σε 21 κωφά και 21 µε φυσιολογική ακοή βρέφη, βρήκαν ότι και τα 21 βρέφη µε φυσιολογική ακοή έφτασαν το στάδιο του βαβίσµατος αναδιπλασιασµού canonical babbling (ba ba, da da) συλλαβών µεταξύ 6 και 10 µήνες ενώ τα κωφά βρέφη από 11 µέχρι 25 µήνες. Επίσης, ακόµη κι όταν τα κωφά παιδιά έφτασαν στο στάδιο αυτό η ποσότητα του βαβίσµατος αναδιπλασιασµού ήταν περιορισµένος. Τα κωφά παιδιά µε την µεγαλύτερη ποσότητα βαβίσµατος αναδιπλασιασµού ήταν αυτά που αργότερα ανέπτυξαν προφορικό λόγο. Από αυτό προκύπτει ότι η έναρξη και η ποσότητα βαβίσµατος εξαρτάται από την επίδραση του περιβάλλοντος. Το βάβισµα εξαρτάται επίσης από την εξάσκηση π.χ. ένα βρέφος το οποίο υπεβλήθη σε τραχειοτοµή και έµεινε διασωληνωµένο από τους 5 µέχρι τους 21 µήνες και έχασε έτσι το στάδιο του βαβίσµατος, όταν του αφαίρεσαν το σωληνάκι το ρεπερτόριο της οµιλίας του αποτελείτε από πολύ µικρό αριθµό συµφώνων. Σηµαντικό επίσης ρόλο παίζουν και άλλοι περιβαλλοντικοί παράγοντες όπως ενθάρρυνση και επιβράβευση από τη µητέρα. Επικοινωνία Πριν εξετάσουµε το λεκτικό στάδιο στην ανάπτυξη της οµιλίας είναι σκόπιµο να γίνει µια σύντοµη αναφορά στην ανάπτυξη επικοινωνίας των νηπίων και τις παρατηρήσεις που έχουν γίνει σε βρέφη µε ειδικές ανάγκες. Σύµφωνα µε τις µελέτες της Amy Weatherby και συνεργατών της (1988) η επικοινωνία των νηπίων γενικά µέχρι την ηλικία των µηνών περιλαµβάνει πράξεις οι οποίες έχουν σαν σκοπό: Να ρυθµίσουν τη συµπεριφορά των άλλων και να πετύχουν ένα στόχο: Ζήτηση αντικειµένων, ζήτηση δραστηριοτήτων, διαµαρτυρία

8 Κοινωνικότητα: Να τους δώσουν προσοχή και να τους δείξουν ενδιαφέρον. Ζήτηση κοινωνικής δραστηριότητας. Επίδειξη ικανοτήτων για να τραβήξουν την προσοχή. Χαιρετισµοί. Κοινή προσοχή: Να οδηγήσουν την προσοχή των άλλων σε κάτι που βρίσκουν ενδιαφέρον: Σχόλια, ζητούν πληροφορίες, ζητούν διευκρινήσεις. Η επικοινωνία µέχρι την ηλικία των µηνών επιτυγχάνεται µε: χειρονοµίες, µε εκφορά φθόγγων, µε στοιχειώδεις λέξεις, και µε συνδυασµούς αυτών. Παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον η επικοινωνιακή συµπεριφορά των νηπίων µε αναπτυξιακές διαταραχές. Τα αυτιστικά παιδιά φτάνουν στο στάδιο της κοινωνικής επικοινωνίας και της κοινής προσοχής πολύ αργότερα από τα φυσιολογικά παιδιά, µερικά δε από αυτά, όπως εκείνα που δεν έχουν δεχθεί θεραπευτική αγωγή δεν φθάνουν ποτέ στα στάδια αυτά. Επίσης πρόσφατες έρευνες (Mundy& Kasari 1995) έδειξαν ότι τα παιδιά µε σύνδροµο Down, των οποίων η εξέλιξη του λόγου συνήθως υστερεί σηµαντικά σε σχέση µε την νοητική τους εξέλιξη, παρουσιάζουν επίσης δυσκολία στις µη λεκτικές δεξιότητες (χρήση χειρονοµιών) κυρίως στο στάδιο επικοινωνίας που αφορά τη ζήτηση αντικειµένων ή δραστηριοτήτων. Λεκτικό στάδιο Οι Πρώτες 50 λέξεις Οι πρώτες πραγµατικά λέξεις προφέρονται µεταξύ των16 και 20 µηνών. Γύρω στους 12 µήνες όµως το νήπιο µπορεί να πει µερικές λεξούλες σε συγκεκριµένα πλαίσια π.χ. µπάα, µαµά, γαβ, µπαµπά κλπ. Μερικοί ερευνητές υποστηρίζουν ότι οι πρώτες λέξεις είναι κυρίως αναδιπλασιασµοί απλών συλλαβών π.χ. µαµά, µπαµπά, νάνα. Ο Locke (1983) σε µια ανασκόπηση 3 ερευνών βρήκε ότι ενώ το βρέφος παράγει ένα µεγάλο αριθµό φθόγγων (από όλες τις γλώσσες του κόσµου) οι φθόγγοι που χρησιµοποιεί ποιο συχνά είναι τα στιγµιαία, τα έρρινα, το χ, και το σ. Αυτά χρησιµοποιεί το βρέφος αργότερα για να κάνει τις πρώτες του λέξεις

9 Άλλοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι το νήπιο µπορεί να πει αρκετά δύσκολες λέξεις και καθαρά π.χ. φεγγάρι, παπούτσι κλπ. Αυτό που είναι όµως σωστό είναι ότι υπάρχουν µεγάλες ατοµικές διαφορές µεταξύ των βρεφών στην χρήση των πρώτων λέξεων. Στο πρώτο στάδιο ανάπτυξης λεξιλογίου οι λέξεις προσλαµβάνονται σαν µια ενότητα και όχι ότι αποτελούνται από ξεχωριστά φωνήµατα. Από 1-2 χρόνων το λεξιλόγιο αναπτύσσεται σχετικά αργά. Μετά όµως από την παραγωγή 50 περίπου λέξεων η φωνολογική δοµή της λέξης αλλάζει και τα λάθη σταθεροποιούνται. Η Ingram λέει ότι µέχρι την παραγωγή 50 λέξεων το παιδί δεν φαίνεται να έχει σύστηµα παραγωγής φθόγγων που να επιτρέπει τη σταθερή εκφορά του στόχου λέξη µετά από µια ή δυο επαναλήψεις. Η ανάπτυξη ενός νοητικού µηχανισµού για παραγωγή λέξεων επιτρέπει στο παιδί µια πολύ πιο γρήγορη ανάπτυξη λεξιλογίου. Μετά την πραγµατικά επίπονη κατάκτηση των 50 λέξεων η διαδικασία εκµάθησης καινούριων λέξεων γίνεται αρκετά πιο γρήγορα. Έρευνα στην Ελλάδα Η συστηµατική µελέτη της ανάπτυξης του λόγου στα Ελληνόπουλα άρχισε κάπως αργά στη δεκαετία του 1970 κυρίως από γλωσσολόγους: Στεφανή (1971), Malikouti-Drachman (1989), Theophanopoulou- Kontou (1973). Από την εργασία κυρίως της Στεφανή «Ανάπτυξη της Μοντέρνας Ελληνικής γλώσσας» δηµοσιευµένη στον 4-τόµο βιβλίου του Slobin (1971) ιαπολιτισµικές Μελέτες στην Ανάπτυξη του Λόγου, έχουµε τις εξής πληροφορίες για την φυσιολογική ανάπτυξη του λόγου : 11 µην. πρώτες λέξεις: µαµά, µπαµπά, άτα 18 µην. δύο λέξεις µαζί: Μίµη µπάλα, µπέµπη έκα (καρέκλα) 2 χρόνων τηλεγραφικές προτάσεις: α µε πάει αγκαλίτα, µπαµπά τουτού πάει 2.5 χρόνων άρνηση: µη νάνι Κική, όχι ατό Γώο, ερώτηση µε ύψωση της φωνής. Κατάκτηση µορφηµάτων µέχρι την ηλικία των χρόνων αριθµός (ενικός, πληθυντικός), πτώσεις, καταλήξεις ρηµάτων και ουσιαστικών, άρθρα: ο, η, το, την, αντωνυµία: αυτός,

10 αόριστος, υποτακτική. Ακολουθεί η ανάπτυξη των λειτουργικών λέξεων (προθέσεις, σύνδεσµοι), Φωνολογική Εξέλιξη Η φωνολογική εξέλιξη των παιδιών από την ηλικία του ενός έτους µέχρι την ηλικία των 2.5 χρόνων χαρακτηρίζεται από µεγάλες ατοµικές διαφορές. Υπάρχουν διαφορές στο ποια φωνήµατα θα χρησιµοποιήσουν τα νήπια για τις πρώτες τους λέξεις, ποιες λέξεις θα διαλέξουν να πουν πρώτα, πως θα προχωρήσουν στην απόκτηση των πρώτων 50 λέξεων. Άλλα παιδάκια προχωράνε αργά και συστηµατικά, ενώ άλλα κάνουν µη συστηµατικά βήµατα βαδίζοντας στην τύχη, εξερευνώντας. Οι παρατηρήσεις από τις σχετικές µελέτες δεν επιτρέπουν την εξαγωγή ικανοποιητικών συµπερασµάτων για την φωνολογική εξέλιξη των νηπίων αυτής της ηλικίας. Για την παρουσίαση της φωνολογική εξέλιξης των παιδιών από την ηλικία των 2.5 µέχρι την ηλικία των 6 χρόνων καταχωρούνται πληροφορίες από έρευνα του Πανελληνίου Συλλόγου Λογοπεδικών (ΠΣΛ) που αφορά τη φωνητική και φωνολογική εξέλιξη των παιδιών στην Ελληνική γλώσσα. Η έρευνα πραγµατοποιήθηκε από το 1989 µέχρι το 1992, από την οµάδα έρευνας του Συλλόγου, µε κύριους ερευνητές τις Ειρήνη Λεβαντή, Λιουντµίλα Κιρπότιν, Ευδοκία Καρδαµίτση, Μαρίτσα Καµπούρογλου. Η έρευνα έγινε σε δείγµα 300 παιδιών ηλικίας (2.6 µέχρι 6 χρόνων) στην περιοχή της Αττικής. Θεωρητικά η έρευνα βασίστηκε στη αρχές της φυσικής φωνολογίας (Natural phonology Theory) του Stampe, Σύµφωνα µε τη θεωρία αυτή το παιδί δεν αναπτύσσει ένα φωνολογικό σύστηµα, αλλά τροποποιεί το σύστηµα των ενηλίκων µέσω εφαρµογής έµφυτων διαδικασιών. Ο Stampe στο βιβλίο του A Dissertation in Natural History περιγράφει µε σαφήνεια τους βασικούς κανόνες (διαδικασίες) και τις έµφυτες διαστάσεις της φωνολογικής γνώσης που χρησιµοποιεί το παιδί για να κατακτήσει το φωνολογικό σύστηµα της µητρικής του γλώσσας. Η φωνολογική πραγµάτωση των παιδιών δεν είναι τυχαία αλλά διαφέρει µε συγκεκριµένους και συστηµατικούς τρόπους από την εκφορά των ενηλίκων

11 Οι βασικές αρχές των φωνολογικών διαδικασιών είναι ίδιες για όλα τα παιδιά και για όλες τις γλώσσες. Κάθε παιδί όµως µπορεί να τις χρησιµοποιήσει µε διαφορετικό τρόπο. Οι φωνολογικές διαδικασίες επηρεάζονται από το λειτουργικό ρόλο του κάθε φωνήµατος στο συγκεκριµένο φωνολογικό σύστηµα. Αυτά τα δύο στοιχεία ερµηνεύουν τις ατοµικές και διαγλωσσικές διαφορές. Επίσης η νευροµυική ωριµότητα των οργάνων της οµιλίας και ο συντονισµός των κινήσεων επιβάλλουν κάποιους περιορισµούς στην φωνολογική εξέλιξη του παιδιού. Οι φωνολογικές διαδικασίες που χρησιµοποιούν τα παιδιά για να απλοποιήσουν τον λόγο διακρίνονται σε δοµικές (απλοποιήσεις στη δοµή των συλλαβών και των λέξεων) και συστηµικές (απλοποιήσεις των φωνηµικών αντιθέσεων). ιαδικασίες Απλοποίησης οµικές ιαδικασίες Απλοποίησης ( ιαδικασίες απλοποίησης της δοµής συλλαβής, λέξης, πρότασης). Πτώση συλλαβής Αναδιπλασιασµός Ολικός αναδιπλασιασµός Μερικός αναδιπλασιασµός Πτώση φωνήµατος ή συµπλέγµατος συµφώνων Πτώση φωνήµατος κλειστής συλλαβής Αρµονία συµφώνων Μετάθεση Μετακίνηση Απλοποίηση συµπλεγµάτων συµφώνων

12 Συστηµικές ιαδικασίες Απλοποίησης ( ιαδικασίες απλοποίησης των φωνηµικών αντιθέσεων). Εµπροσθοποίηση Οπισθοποίηση Στιγµικοποίηση Ηχηροποίηση Αηχοποίηση Χειλικοποίηση Φατνικοποίηση ιαδικασίες Απλοποίησης Άλλες οµικές: Επένθεση, συγχώνευση Συστηµικές: Ουρανικοποίηση των συνεχών, ουρανικοποίηση των υγρών, Ουδετεροποίηση

13 ιαδικασίες Απλοποίησεις 1.1 οµικές διαδικασίες απλοποίησης Πτώση προτονικής συλλαβής /ba nana/ / nana/ /bu kali/ / kali/ /peta luða/ / luða/ Πτώση µετατονικής συλλαβής /pi pila/ /pi pi/ / fota/ / fo/ / γala/ / γa/ Ολικός αναδιπλασιασµός / γala/ / lala/ /pso mi/ /mi mi/ Μερικός αναδιπλασιασµός / milo/ / mimo/ / supa/ / pupa/ Πτώση φωνήµατος / θelo/ / elo/ / xoma/ / oma/ /ne ro/ /ne o/ Πτώση συµπλέγµατος / spiti/ /iti/ / treno/ / eno/ / strata/ / ata/

14 Αρµονίες Ως προς τον τόπο άρθρωσης / θalasa/ / salasa/ /ka pelo/ /pa pelo/ /aje laða/ /ale laða/ ή /aje lala/ ή /aje ðaða/ Ως προς τον τρόπο άρθρωσης /ka pnos/ /ka mnos/ /pa lami/ /ma lami/ / xarakas/ / karakas/ /ta saci/ /ta taci/ή /sa saci/ Ως προς την ηχηρότητα /ta vani/ /da vani/ /ka rekla/ /ga rekla/ / pinakas/ / binakas/ Πτώση φωνήµατος κλειστής συλλαβής: / varka/ / vaka/ / volta/ / vota/ /xar ti/ /xa ti/ Μετάθεση: /vi vlio/ /vli vio/ /kara mela/ /raka mela/ /γlifi dzuri/ /fiγli dzuri/ /nosoko mio/ /sonoko mio/ ή /konoso mio/ Απλοποίηση συµπλεγµάτων: / dzaci/ / daci/ /sxo lio/ /xo lio/ /tra γuði/ /ta γuði/

15 1.2 Συστηµικές διαδικασίες απλοποίησης Εµπροσθοποίηση (ένα φώνηµα ενώ είναι οπίσθιο γίνεται εµπρόσθιο) / cina/ / tina/ / kano/ / fano/ / ðasos/ / vasos/ Οπισθοποίηση (ένα φώνηµα ενώ είναι εµπρόσθιο γίνεται οπίσθιο) / ðaxtilo/ / γaxtilo/ /ko mati/ /ko nati/ /atlanti kos/ /aklanti kos/ Στιγµικοποίηση (ένα φώνηµα από τριβόµενο γίνεται στιγµιαίο-έκκροτο) /θi mono/ /ti mono/ /ka seri/ /ka teri/ / ðaskalos/ / daskalos/ Ουρανικοποίηση / fiði/ / çiði/ / ðedro/ / jedro/ /ri aci/ /ji aci/ Ηχηροποίηση (ένα φώνηµα από άηχο γίνεται ηχηρό) /ka seta/ /ka zeta/ ή /ka seda/ ή /ga seta/ / porta/ / bota/ /fos/ /vos/

16 1.3 Άλλα είδη απλοποιήσεων Αλλαγή φωνηέντων / citrino/ / cetreno/ / cerato/ / carato/ Άτυπα /do mata/ /daba dam/ /a guri/ /a jojo/ Επιµέλεια: Βρεττάκος Γεώργιος Γκύζη Αικατερίνη

17 ρ. Α. ΚΩΤΣΟΠΟΥΛΟΥ, Φωνολογική Ανάπτυξη & ιαταραχές Εικόνα 1: Στάδια φωνολογικής εξέλιξης, από τη οκιµασία Φωνητικής και Φωνολογικής Εξέλιξης του Πανελληνίου Συλλόγου Λογοπεδικών (ΠΣΛ)

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΗΛΙΚΙΑ γέννηση ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Αναγνωρίζει και προτιμά τη φωνή της μητέρας καθώς και ήχους της γλώσσας. Μιμείται ήχους της γλώσσας. 2 μηνών Συνδυάζει

Διαβάστε περισσότερα

3 η Ενότητα. Φωνητική παραγωγή

3 η Ενότητα. Φωνητική παραγωγή 3 η Ενότητα Φωνητική παραγωγή 1. Εισαγωγή Η φωνητική παραγωγή αρχίζει με τη γέννηση του βρέφους. Η φωνητική οδός του παιδιού κατά τη γέννησή του ομοιάζει πολύ περισσότερο με αυτή ενός πιθήκου παρά ενός

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Χαλάνδρι 02/05/2010 Αριστοτέλους 42 Χαλάνδρι Τ.Κ. 15234 Τηλ./210-6800823 e-mail: papdimit@yahoo.gr ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ανάπτυξη της γλώσσας αποτελεί µια πολύχρονη, πολύπλοκη και προοδευτική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΟΜΙΛΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΟΜΙΛΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΝΟΤΗΤΑ 4 η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΟΜΙΛΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟ Επώνυµο / Όνοµα: Ηλικία: Ηµερ. Γεν: Ηµεροµηνία πρώτης συνάντησης: ιεύθυνση: Τηλ: Παραποµπή από: Προηγούµενη αξιολόγηση Πού; Πότε; Ποιος; Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/

Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/ Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/ Φοιτήτρια : Τεκτονίδου Βαρβάρα (12871) Καθηγήτρια: Παίλα Νικολέτα T.E.I Ηπείρου, 2014 Ταξινόμηση φωνολογικών/αρθρωτικών διαταραχών Αναπτυξιαξή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΝ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ... Η γλωσσική παρέμβαση Είναι η διαδικασία μέσω της

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Το παιδί ξεδιπλώνει τις γλωσσικές ικανότητες του µε το χρόνο. Όλα τα παιδιά είναι διαφορετικά µεταξύ τους και το κάθε ένα έχει το δικό του ρυθµό. Τα στάδια ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ιαταραχές Επικοινωνίας & Λόγου στον Αυτισμό Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Μαρία Παπαντωνίου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος»

ιαταραχές Επικοινωνίας & Λόγου στον Αυτισμό Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Μαρία Παπαντωνίου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ιαταραχές Επικοινωνίας & Λόγου στον Αυτισμό Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Μαρία Παπαντωνίου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ (1) Πώς αναπτύσσεται η Επικοινωνία και η Γλώσσα;

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ, ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Πρώιμες ενδείξεις - Πρόληψη

ΚΑΤΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ, ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Πρώιμες ενδείξεις - Πρόληψη ΚΑΤΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ, ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Πρώιμες ενδείξεις - Πρόληψη ΕΠΕΑΕΚ, τίτλος έργου «Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών στα Προβλήματα λόγου και Ομιλίας» Υπεύθυνος Προγράμματος: ράκος Γεώργιος,

Διαβάστε περισσότερα

«Δοκιμασία Εκφραστικού Λεξιλογίου σε τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά ηλικίας 6 8 ετών»

«Δοκιμασία Εκφραστικού Λεξιλογίου σε τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά ηλικίας 6 8 ετών» «Δοκιμασία Εκφραστικού Λεξιλογίου σε τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά ηλικίας 6 8 ετών» Γλώσσα: Το φυσικό εκείνο σύστημα επικοινωνίας που χρησιμοποιείται από τον άνθρωπο και έχει ως βάση του τον έναρθρο λόγο.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΥΠΗ AΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΥ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το παιδί «Η Παμμακάριστος»

ΑΤΥΠΗ AΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΥ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΤΥΠΗ AΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΥ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το παιδί «Η Παμμακάριστος» Αξιολόγηση Συλλογή πληροφοριών Ερμηνεία Στόχοι της παρέμβασης Η Αξιολόγηση της

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Το μικρό μας δεν μιλάει όπως τα άλλα παιδιά της ηλικίας του. Τι μπορεί να συμβαίνει; Το κοινωνικό περιβάλλον, οι συνθήκες ζωής, και οι παραδόσεις επηρεάζουν θετικά

Διαβάστε περισσότερα

Σπουδάστρια: Ευθυμίου Μαρία Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ζακοπούλου Βικτωρία

Σπουδάστρια: Ευθυμίου Μαρία Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ζακοπούλου Βικτωρία Σπουδάστρια: Ευθυμίου Μαρία Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ζακοπούλου Βικτωρία Λίγα λόγια για την εργασία Οι Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες, σήμερα, αποτελούν μια πολύ συνηθισμένη κατάσταση στο σχολείο. Ωστόσο πολλά

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΛΟΓΟΥ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΛΟΓΟΥ ΓΕΝΙΚΑ

ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΛΟΓΟΥ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΛΟΓΟΥ ΓΕΝΙΚΑ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΛΟΓΟΥ ΓΕΝΙΚΑ Ο λόγος είναι µια γενετική ικανότητα του ανθρώπου που τον κάνει να διαφέρει από τα υπόλοιπα πλάσµατα πάνω στη γη. Είναι µια ικανότητα εγγενής που σηµαίνει πως όλα τα ανθρώπινα πλάσµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ

ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ Σπουδάστρια: Αθηνά Κατσαντώνη (9923) Εποπτεύων καθηγητής: κ ος Πέσχος Δημήτριος. Τριμελής

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ. Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός. Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος»

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ. Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός. Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΝ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ... Στόχοι της γλωσσικής παρέμβασης Νηπιακή ηλικία : Η ανάπτυξη να παραλληλιστεί με την

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ & ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ & ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Τ. Ε. Ι. ΠΑΤΡΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ & ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ιδάσκουσα : ρ. Αγγελική Κωτσοπούλου ΠΑΤΡΑ 2007-0 - ΕΝΟΤΗΤΑ 1 η Φωνολογία και φωνητική Στη γλωσσολογία

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσική Κατάκτηση. Ενότητα 3 : Κατάκτηση Φωνολογίας. Χριστίνα Μανουηλίδου, Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Φιλολογίας

Γλωσσική Κατάκτηση. Ενότητα 3 : Κατάκτηση Φωνολογίας. Χριστίνα Μανουηλίδου, Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Φιλολογίας Γλωσσική Κατάκτηση Ενότητα 3 : Κατάκτηση Φωνολογίας Χριστίνα Μανουηλίδου, Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Φωνητική αντίληψη Ανάπτυξη εμβρύου Συγχρονισμός αλληλεπίδρασης Ικανότητα διάκρισης

Διαβάστε περισσότερα

1. Ορισµός της ΕΓΔ. 2.1. Χαρακτηριστικά της ΕΓΔ

1. Ορισµός της ΕΓΔ. 2.1. Χαρακτηριστικά της ΕΓΔ Ο λόγος είναι ίσως η σηµαντικότερη µορφή έκφρασης όσο για την επικοινωνία αλλά και για την περαιτέρω ανάπτυξη του ανθρώπου από τον προφορικό στον γραπτό λόγο. Γιατί αν ένα παιδί δεν συνειδητοποιήσει πλήρως

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη και διαταραχές της Κοινωνικότητας στον Αυτισμό. Ευδοκία Καρδαμίτση, Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικοί

Ανάπτυξη και διαταραχές της Κοινωνικότητας στον Αυτισμό. Ευδοκία Καρδαμίτση, Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικοί Ανάπτυξη και διαταραχές της Κοινωνικότητας στον Αυτισμό Ευδοκία Καρδαμίτση, Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικοί Μειονεξίες σε 3 λειτουργικές περιοχές Κοινωνικές σχέσεις Επικοινωνία Σκέψη, φαντασία Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ με θέμα:

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ με θέμα: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ με θέμα: ΝΤΟΥΡΑΝΙΔΟΥ ΜΑΡΙΝΑ ΣΟΦΙΑ Α.Μ 13135 Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Παΐλα Νικολέτα -Ιωάννινα 2013- ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Ευχαριστώ θερμά

Διαβάστε περισσότερα

13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο

13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο 13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο «Δυσλεξία: Μια λέξη δύσκολη και μόνο να την πεις φαντάσου το μαρτύριο όμως να τη ζεις» Μαρία Χριστοπούλου, Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΟΜΙΛΙΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙ ΙΑ

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΟΜΙΛΙΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙ ΙΑ Χαλάνδρι 12/05/2010 Αριστοτέλους 42 Χαλάνδρι Τ.Κ. 15234 Τηλ./210-6800823 e-mail: papdimit@yahoo.gr Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΟΜΙΛΙΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙ ΙΑ Η οµιλία είναι η ηχητική έκφραση του εσωτερικού µας λόγου και είναι

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία της σειράς «ΕΤΣΙ ΓΡΑΦΩ ΚΑΙ ΙΑΒΑΖΩ µε µικρά βήµατα µέσα από συγκεκριµένους στόχους» πρώτο, δεύτερο και τρίτο µέρος, αποτελούν πολύ καλό βοήθηµα για την πρώτη ανάγνωση και γραφή. Οι µαθητές της

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Α. ΚΩΤΣΟΠΟΥΛΟΥ, Φωνολογική Ανάπτυξη & ιαταραχές ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΟΜΙΛΙΑΣ

ρ. Α. ΚΩΤΣΟΠΟΥΛΟΥ, Φωνολογική Ανάπτυξη & ιαταραχές ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΟΜΙΛΙΑΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 5 η ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΟΜΙΛΙΑΣ ιαταραχές άρθρωσης οργανικού τύπου Κρανιοπροσωπικές ιαµαρτίες ιαταραχές εξαιτίας κρανιοπροσωπικών διαµαρτιών κατά την διάπλαση, οι οποίες συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΥΣΛΕΞΙΑ

ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΥΣΛΕΞΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ 7 η ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΥΣΛΕΞΙΑ Η δυσλεξία ορίζεται συνοπτικά ως σοβαρή καθυστέρηση στην κατάκτηση του γραπτού λόγου ενώ δεν υπάρχει νοητικό ή αισθητηριακό έλλειµµα ή ψυχιατρική διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα: 5 Ο στάδιο: γράφω και διαβάζω τρισύλλαβες λέξεις 6 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που αρχίζουν µε φωνήεν 7 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που έχουν τελικό σίγµα (-ς) 8 ο στάδιο: γράφω

Διαβάστε περισσότερα

Γλώσσα και Σκέψη. Γλώσσα και Σκέψη? Δεκέμβριος 2014, Μάθημα Γνωστικής Ψυχολογίας, ΜΙΘΕ

Γλώσσα και Σκέψη. Γλώσσα και Σκέψη? Δεκέμβριος 2014, Μάθημα Γνωστικής Ψυχολογίας, ΜΙΘΕ Γλώσσα και Σκέψη Γλώσσα και Σκέψη? Δεκέμβριος 2014, Μάθημα Γνωστικής Ψυχολογίας, ΜΙΘΕ Περίγραμμα μαθήματος Γλώσσα κι Επικοινωνία: Η Πολύπλοκη Δομή της Ανθρώπινης Γλώσσας Μπορούν Άλλα Είδη να Μάθουν την

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά με αυτισμό μέχρι πού μπορούν να φτάσουν στην επικοινωνία τους;

Τα παιδιά με αυτισμό μέχρι πού μπορούν να φτάσουν στην επικοινωνία τους; ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΟΓΙΝΔΡΟΥΚΑΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ «Τα παιδιά με αυτισμό μέχρι πού μπορούν να φτάσουν στην επικοινωνία τους;» Ανάλογα με το επίπεδο της κοινωνικής τους ανάπτυξης είναι και το επίπεδο της λειτουργικής τους

Διαβάστε περισσότερα

Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά

Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά Παρουσίαση Πτυχιακής Εργασίας με θέμα: Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά Ιωάννινα Νοέμβριος2012 Επόπτης καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Εκπονήτριες: Αρμυριώτη Βασιλική (11071)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΥΠΗ AΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΥ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ. Mαρία Παπαντωνίου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το παιδί «Η Παμμακάριστος»

ΑΤΥΠΗ AΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΥ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ. Mαρία Παπαντωνίου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΤΥΠΗ AΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΥ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ Mαρία Παπαντωνίου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το παιδί «Η Παμμακάριστος» ΣΥΛΛΟΓΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ 13 Βήματα αξιολόγησης φωνολογικής ενημερότητας Πιλοτική χορήγηση» ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΥΡΑΛΕΜΙΔΗΣ ΣΤΕΡΓΙΟΣ 8926 ΧΑΤΖΗΕΥΘΥΜΙΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ 9032 Επιβλέπων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΔΟΜΗΣΗ ΕΠΕΑΕΚ 2. Τριάδα των διαταραχών: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΗΤΑ Μαρία Βακαλοπούλου

ΑΝΑΔΟΜΗΣΗ ΕΠΕΑΕΚ 2. Τριάδα των διαταραχών: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΗΤΑ Μαρία Βακαλοπούλου ΕΠΕΑΕΚ 2 Μαρία Βακαλοπούλου ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: Είναι κάθε προσπάθεια την οποία κάνει το παιδί ή ο ενήλικας προκειμένου να επηρεάσει την συμπεριφορά ενός άλλου προσώπου και με την προσμονή ότι αυτό το πρόσωπο

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Πώς μαθαίνουν οι μαθητές;

Πώς μαθαίνουν οι μαθητές; Τεχνικές για την καλλιέργεια δεξιοτήτων ανάγνωσης και γραφής Ευγενία Νιάκα Σχολική Σύμβουλος Πώς μαθαίνουν οι μαθητές; Οι μαθητές δεν απορροφούν «σαν σφουγγάρια», ούτε αποδέχονται άκριτα κάθε νέα πληροφορία.

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (1)

Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (1) Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (1) Ποιοι μιλούν Η γλώσσα των ζώων Είναι αυτόγλώσσα; Η Dr Pepperberg και ο Alex (ο παπαγάλος) 3 Δομή της γλώσσας Πώς μελετούν τη γλώσσα η γνωστική ψυχολογία, η νευροψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1. Η ψυχολογία ως επιστήμη: σύντομη γνωριμία... 25

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1. Η ψυχολογία ως επιστήμη: σύντομη γνωριμία... 25 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 13 Το αντικείμενο του συγγράμματός μας... 13 Οι στόχοι και το κοινό μας... 14 Οργάνωση του βιβλίου... 15 Άλλα χαρακτηριστικά του βιβλίου... 16 Ευχαριστίες... 18 ΜΕΡΟΣ Ι Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 5 η. Ειδική Γλωσσική ιαταραχή. Κλινικές Μορφές υσφασιών

ΕΝΟΤΗΤΑ 5 η. Ειδική Γλωσσική ιαταραχή. Κλινικές Μορφές υσφασιών ΕΝΟΤΗΤΑ 5 η Ειδική Γλωσσική ιαταραχή Όπως αναφέρθηκε στην προηγούµενη ενότητα ένας µεγάλος αριθµός παιδιών µε µαθησιακή διαταραχή παρουσιάζουν διαταραχές του λόγου. Είναι επίσης γνωστό ότι παιδιά µε σοβαρά

Διαβάστε περισσότερα

ζεύγος «Β - Δ». ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΊΔΡΥΜΑ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία

ζεύγος «Β - Δ». ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΊΔΡΥΜΑ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΊΔΡΥΜΑ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Θέμα : «Φωνολογική διαταραχή και υλικό παρέμβασης για το ζεύγος «Β - Δ». Επιβλέπων Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΝΑΛΥΣΗ, ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΣΕ 15 ΠΑΙΔΙΑ ΗΛΙΚΙΑΣ 3 ΕΩΣ 8 ΕΤΩΝ» ΜΙΚΡΟΒΑ ΕΙΡΗΝΗ-ΒΑΡΒΑΡΑ Α.Μ.9133

«ΑΝΑΛΥΣΗ, ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΣΕ 15 ΠΑΙΔΙΑ ΗΛΙΚΙΑΣ 3 ΕΩΣ 8 ΕΤΩΝ» ΜΙΚΡΟΒΑ ΕΙΡΗΝΗ-ΒΑΡΒΑΡΑ Α.Μ.9133 ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΙΩΑΝΝΙΝΑ «ΑΝΑΛΥΣΗ, ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΣΕ 15 ΠΑΙΔΙΑ ΗΛΙΚΙΑΣ 3 ΕΩΣ 8 ΕΤΩΝ» ΜΙΚΡΟΒΑ ΕΙΡΗΝΗ-ΒΑΡΒΑΡΑ Α.Μ.9133 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2009 ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΑΥΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΑΥΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΑ Πηγές πληροφόρησης : συνέντευξη γονέων, ανταλλαγή απόψεων με άλλους ειδικούς, που ασχολούνται με το παιδί, άτυπη παρατήρηση και καταγραφή στοιχείων συμπεριφοράς, αποτελέσματα παιδαγωγικής αξιολόγησης.

Διαβάστε περισσότερα

21-24 μήνες...84 Ενδεικτικές καθημερινές αναπτυξιακές δραστηριότητες για εσάς και το παιδί σας (6-24 μηνών)...90 2 έως 3 ετών...93 Η εκπαίδευση στη

21-24 μήνες...84 Ενδεικτικές καθημερινές αναπτυξιακές δραστηριότητες για εσάς και το παιδί σας (6-24 μηνών)...90 2 έως 3 ετών...93 Η εκπαίδευση στη ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος...9 Εισαγωγή...11 Βασικές αρχές της ανάπτυξης... 13 Βρεφική ανάπτυξη (σωματική, κινητική, γνωστική, γλωσσική, ψυχοσυναισθηματική)...18 Η ανάπτυξη του εγκεφάλου...22 Η σημασία των ερεθισμάτων...24

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Τι είναι Μαθησιακές Δυσκολίες; Καμπύλη Νοημοσύνης Δείκτης Νοημοσύνης ποσοστό % κατηγορία πάνω από

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές υσκολίες (Πηγή : http://mariaskokou.wordpress.com ) Μιλώντας για τη δυσλεξία Έχει ϖεράσει ϖάνω αϖό ένας αιώνας αϖό την ϖρώτη ϖεριγραφή ενός ϖεριστατικού δυσλεξίας. O γιατρός W.Pringle Morgan

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΑΛΙΑ ΑΡΒΑΝΙΤΗ, University of California, San Diego (UCSD)

ΑΜΑΛΙΑ ΑΡΒΑΝΙΤΗ, University of California, San Diego (UCSD) 1 APPENDIX I Εισαγωγικό Επίπεδο ΑΜΑΛΙΑ ΑΡΒΑΝΙΤΗ, University of California, San Diego (UCSD) ΠΡΟΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΤΟΝΙΣΜΟΣ Η επιτυχία της επικοινωνίας εξαρτάται από την ικανότητα να αντιλαμβάνεται κανείς τον

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα. Κεφάλαιο 1. 1.1 ιατύπωση του προβλήµατος... 3. 1.2 Ερευνητικά Ερωτήµατα- Υποθέσεις... 4. 1.3 Αναγκαιότητα της µελέτης...

Περιεχόµενα. Κεφάλαιο 1. 1.1 ιατύπωση του προβλήµατος... 3. 1.2 Ερευνητικά Ερωτήµατα- Υποθέσεις... 4. 1.3 Αναγκαιότητα της µελέτης... Περιεχόµενα Κεφάλαιο 1 1.1 ιατύπωση του προβλήµατος... 3 1.2 Ερευνητικά Ερωτήµατα- Υποθέσεις... 4 1.3 Αναγκαιότητα της µελέτης.... 6 1.4 ιευκρίνιση όρων... 6 Κεφάλαιο 2 2.1 Γλωσσική κατάκτηση... 9 2.2

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος Εγγεγραμμένων γρ Λογοπαθολόγων

Σύλλογος Εγγεγραμμένων γρ Λογοπαθολόγων Σύλλογος Εγγεγραμμένων γρ Λογοπαθολόγων Λογοθεραπεία: Ο Ρόλος του Λογοπαθολόγου και η Κυπριακή Πραγματικότητα 29-30 Νοεμβρίου 2014 Τι είναι Λογοθεραπείαοθερα εία Λογοθεραπεία είναι η επιστήμη που στοχεύει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΛΟΓΟΥ & ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΙΔΙΑ 2-6 ΕΤΩΝ. Μια έκδοση των

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΛΟΓΟΥ & ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΙΔΙΑ 2-6 ΕΤΩΝ. Μια έκδοση των ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΛΟΓΟΥ & ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΙΔΙΑ 2-6 ΕΤΩΝ Μια έκδοση των Σύστημα Ανάπτυξης Δεξιοτήτων ikid Πρωταρχικός μας στόχος είναι να παρέμβουμε στην δυσκολία, και να χτίσουμε πάνω στις δεξιότητες

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Tα παιδιά με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες παρουσιάζουν προβλήματα στις βασικές ψυχολογικές διαδικασίες που περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

«Λογοθεραπευτική παρέμβαση σε

«Λογοθεραπευτική παρέμβαση σε «Λογοθεραπευτική παρέμβαση σε παιδιά με βαρηκοΐα-κώφωση» Σπουδαστής: Σιώμος Χρήστος Α.Μ. : 12728 ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ AYTIOY Το αυτί περιλαμβάνει το αισθητήριο όργανο της ακοής και της ισορροπίας του σώματος και

Διαβάστε περισσότερα

Νοητική υστέρηση. είναι η κατάσταση που χαρακτηρίζεται από. σημαντικά υποβαθμισμένη νοητική λειτουργία (κάτω από το μέσο όρο), που εμφανίζεται κατά

Νοητική υστέρηση. είναι η κατάσταση που χαρακτηρίζεται από. σημαντικά υποβαθμισμένη νοητική λειτουργία (κάτω από το μέσο όρο), που εμφανίζεται κατά ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Β έτος Σοφία Μπάτσιου Μάρτιος 2012 Να κατανοήσετε το πρόβλημα της νοητικής υστέρησης, τα χαρακτηριστικά των μαθητών με νοητική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΥΣΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ. Ονοματεπώνυμα: Ηλιάνα Στάμογλου, 4635

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΥΣΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ. Ονοματεπώνυμα: Ηλιάνα Στάμογλου, 4635 ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΥΣΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ Ονοματεπώνυμα: Ηλιάνα Στάμογλου, 4635 Γεωργία Φυντάνη, 4838 Μάθημα: Μαθησιακές Δυσκολίες Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΣΕ 15 ΠΑΙΔΙΑ ΗΛΙΚΙΑΣ 3 ΕΩΣ 8 ΕΤΩΝ»

ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΣΕ 15 ΠΑΙΔΙΑ ΗΛΙΚΙΑΣ 3 ΕΩΣ 8 ΕΤΩΝ» Τ.Ε.Ι. ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ «ΑΝΑΛΥΣΗ, ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΣΕ 15 ΠΑΙΔΙΑ ΗΛΙΚΙΑΣ 3 ΕΩΣ 8 ΕΤΩΝ» ΜΙΚΡΟΒΑ ΕΙΡΗΝΗ ΒΑΡΒΑΡΑ Α.Μ. 9133 646 ΕΠΟΠΤΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ιδαχής της µεθόδου Phoneme Touch and Say για την Ανάπτυξη του Λόγου, της Οµιλίας και της Φωνολογικής Ενηµερότητας

ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ιδαχής της µεθόδου Phoneme Touch and Say για την Ανάπτυξη του Λόγου, της Οµιλίας και της Φωνολογικής Ενηµερότητας ΕΤΑΙΡΙΑ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΑΙ ΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΝΟΜΟΥ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ - ΕΨΥΠΕΑ Κ. Τζαβέλα 12 και Επ. εληγιώργη Τ.Κ. 30 200, Μεσολόγγι Τηλ. 26310 55661, fax: 26310 55615, e-mail: epsypea1@otenet.gr ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος 5 ος ιαβάζει και γράφει λέξεις που περιέχουν δίψηφα φωνήεντα και συνδυασµούς ει, ευ, ου, ια, αυ) π.χ. ευτυχία, ουρανός, αυτός κλπ.

Στόχος 5 ος ιαβάζει και γράφει λέξεις που περιέχουν δίψηφα φωνήεντα και συνδυασµούς ει, ευ, ου, ια, αυ) π.χ. ευτυχία, ουρανός, αυτός κλπ. ΕΝΟΤΗΤΑ 8 η Ι ΑΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗΣ Κατά την Φλωράτου (2002) για τη διδαχή της πρώτης ανάγνωσης βάζουµε τους εξής στόχους : Στόχος 1 ος Αναγνωρίζει και γράφει κάθε γράµµα της αλφαβήτας χωρίς δισταγµούς.

Διαβάστε περισσότερα

Γιαννάκη Ειρήνη Α.Μ: 12066 Τμήμα Λογοθεραπείας- Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ

Γιαννάκη Ειρήνη Α.Μ: 12066 Τμήμα Λογοθεραπείας- Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ «Η ψυχοκινητική καθυστέρηση ως σημαντικό κομμάτι πολλών διαταραχών. Μέθοδοι ψυχοκινητικής ανάπτυξης καθώς και υλικό (ασκήσεις) ως εναλλακτική μορφή επικουρικής αγωγής στη λογοθεραπεία». Γιαννάκη Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ

ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ Ιστορική αναδρομή Ο πρώτος που αναγνώρισε αυτό το σύνδρομο ήταν ο John Langdon Down, το 1866. Μέχρι τα μέσα του 20 ου αιώνα, η αιτία που

Διαβάστε περισσότερα

FOUNDERS CLUB. Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές

FOUNDERS CLUB. Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές FOUNDERS CLUB Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές Το Πρόγραμμα Founders Club είναι το πληρέστερο πρόγραμμα ιδιωτικής εκπαίδευσης Λογοθεραπείας που υπάρχει.

Διαβάστε περισσότερα

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος Τι Είναι ο Αυτισμός; 1. Διαταραχή Επικοινωνίας: Επηρεάζει την κατανόηση και τη χρήση όλων των

Διαβάστε περισσότερα

«ΜΑΘΑΙΝΩ ΠΩΣ ΝΑ ΜΑΘΑΙΝΩ... ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΩ ΟΣΑ ΔΙΑΒΑΖΩ.»

«ΜΑΘΑΙΝΩ ΠΩΣ ΝΑ ΜΑΘΑΙΝΩ... ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΩ ΟΣΑ ΔΙΑΒΑΖΩ.» «ΜΑΘΑΙΝΩ ΠΩΣ ΝΑ ΜΑΘΑΙΝΩ... ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΩ ΟΣΑ ΔΙΑΒΑΖΩ.» Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΩΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ Της Αλεξάνδρας Λέττη, Δευτεροετούς φοιτήτριας στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης,

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος γονέων & κηδεµόνων παιδικών σταθµών Αγίας Παρασκευής. Δυσλεξία Ανάπτυξη Λόγου & Κίνησης Παιδοψυχολόγος: Νότα Ζέρβα

Σύλλογος γονέων & κηδεµόνων παιδικών σταθµών Αγίας Παρασκευής. Δυσλεξία Ανάπτυξη Λόγου & Κίνησης Παιδοψυχολόγος: Νότα Ζέρβα Σύλλογος γονέων & κηδεµόνων παιδικών σταθµών Αγίας Παρασκευής Δυσλεξία Ανάπτυξη Λόγου & Κίνησης Παιδοψυχολόγος: Νότα Ζέρβα Το παιδί µου δεν µιλάει καθαρά... Έως 2 ετών πρέπει να... Καταλαβαίνει σύνθετες

Διαβάστε περισσότερα

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Λαδιάς Αναστάσιος, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής Β Αθήνας Μπέλλου Ιωάννα, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

ιαταραχές επικοινωνίας στον αυτισμό

ιαταραχές επικοινωνίας στον αυτισμό ιαταραχές επικοινωνίας στον αυτισμό Βογινδρούκας Γιάννης Λογοπεδικός Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο Β. Ελλάδας ΨΝΘ ΚΟΙΝΩΝΕΩ - Ω = είμαι μέτοχος, ενεργώ από κοινού ΚΟΙΝΩΝΙΑ= κοινωνική ομάδα, συναναστροφή ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΩ

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη γλωσσικών δεξιοτήτων στο νηπιαγωγείο: Διδακτικές προσεγγίσεις του προφορικού λόγου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

Ανάπτυξη γλωσσικών δεξιοτήτων στο νηπιαγωγείο: Διδακτικές προσεγγίσεις του προφορικού λόγου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ Ανάπτυξη γλωσσικών δεξιοτήτων στο νηπιαγωγείο: Διδακτικές προσεγγίσεις του προφορικού λόγου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ 1. Εισαγωγή: Γλωσσική ανάπτυξη και διδασκαλία Τι είναι γλωσσική ανάπτυξη: τι μαθαίνει το

Διαβάστε περισσότερα

Σπουδαστές Γιαννουλάκης Αντρέας Α.Μ. 11796 Τσουρουνάκης 'Αγγελος Α.Μ. 12133 Μουτουσίδου Πόπη Α.Μ. 12279 Εισηγητής: Ταφιάδης Χρ.

Σπουδαστές Γιαννουλάκης Αντρέας Α.Μ. 11796 Τσουρουνάκης 'Αγγελος Α.Μ. 12133 Μουτουσίδου Πόπη Α.Μ. 12279 Εισηγητής: Ταφιάδης Χρ. ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Σπουδαστές Γιαννουλάκης Αντρέας Α.Μ. 11796 Τσουρουνάκης 'Αγγελος Α.Μ. 12133 Μουτουσίδου Πόπη Α.Μ. 12279 Εισηγητής: Ταφιάδης Χρ. Διονύσης

Διαβάστε περισσότερα

Γραμματική και Συντακτικό Γ Δημοτικού ανά ενότητα - Παρασκευή Αντωνίου

Γραμματική και Συντακτικό Γ Δημοτικού ανά ενότητα - Παρασκευή Αντωνίου Ενότητα 1η: «Πάλι μαζί!» Σημεία στίξης: τελεία ερωτηματικό...4 Η δομή της πρότασης: ρήμα υποκείμενο αντικείμενο...5 Ουσιαστικά: αριθμοί γένη...6 Ονομαστική πτώση ουσιαστικών...6 Οριστικό άρθρο...7 Ερωτηματικές

Διαβάστε περισσότερα

«Κατάκτηση της προσωδιακής δομής στη νέα ελληνική»

«Κατάκτηση της προσωδιακής δομής στη νέα ελληνική» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α ΚΥΚΛΟΥ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ Διπλωματική εργασία μεταπτυχιακού προγράμματος α κύκλου Συντάκτρια: Μαρίνα Τζακώστα Επόπτρια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΥΛΙΣΜΟΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΤΡΑΥΛΙΣΜΟΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΤΡΑΥΛΙΣΜΟΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Σύμφωνα με το DSM-IV ο τραυλισμός ορίζεται ως διαταραχή της φυσιολογικής ροής και της ρυθμικής διαμόρφωσης της ομιλίας, η οποία είναι δυσανάλογη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

οµηµένη διαδικασία καταγραφής και αξιολόγησης των καθηµερινών επικοινωνιακώνδεξιοτήτων,σεµορφήσυνέντευξης.

οµηµένη διαδικασία καταγραφής και αξιολόγησης των καθηµερινών επικοινωνιακώνδεξιοτήτων,σεµορφήσυνέντευξης. ΤσαφάρηΠαρασκευή, ΛογοθεραπεύτριαΤ.Ε. Ιατρική Εταιρία Ελλογον Τι είναι το πραγματολογικό προφίλ; οµηµένη διαδικασία καταγραφής και αξιολόγησης των καθηµερινών επικοινωνιακώνδεξιοτήτων,σεµορφήσυνέντευξης.

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Δέκα έτη μετά την πρώτη έκδοση και την επιτυχημένη πορεία αυτού του βιβλίου θεωρήθηκε αναγκαία η επανέκδοσή του αφενός για να προστεθούν στα ήδη υπάρχοντα κεφάλαια τα νέα ερευνητικά

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μαρία ημάση Μακρίνα Ζαφείρη Γρηγορία-Καρολίνα Κωνσταντινίδου Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Πλυτροπικότητα: η έννοια Ως πολυτροπικότητα, multimodality, ορίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Βασικοί όροι και έννοιες- Δεύτερη # Ξένη γλώσσα Δεύτερη γλώσσα είναι οποιαδήποτε γλώσσα κατακτά ή μαθαίνει ένα άτομο

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ίας νου ω αραγ ου π ς ν θεση ης κειµέ ν. κ θούν έ υ ς ο ω ψ η λ τ τ ι η ίλ ία έχε ακο εµά Περι θοδολογ α της περ πτυξη θ οτήτων ί ά ν ε M θοδολογ ατική αν απάνω ε η

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ.

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. Είδαμε πως το 4.2% των μαθητών στο δείγμα μας δεν έχουν ελληνική καταγωγή. Θα μπορούσαμε να εξετάσουμε κάποια ειδικά χαρακτηριστικά αυτών των ξένων μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Εισαγωγή: οκιμασίες Εκτελεστικών Λειτουργιών και η Συμβολή τους στην Επαγγελματική σας Επιλογή Η σημασία της αξιολόγησης των γνωστικών δεξιοτήτων Οι γνωστικές ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος»

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Παράγοντες που επιδρούν στη μάθηση Η σοβαρότητα του αυτισμού Το επίπεδο της νοητικής τους ικανότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ ΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ Στον Προσκοπισµό οι νέοι έχουν την ευκαιρία να αποκτήσουν µια σειρά από εµπειρίες που συµβάλλουν στην φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση)

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) 18 Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο John Turner και οι συνεργάτες του (Turner, 1985, Turner et al. 1987), θεωρητικοί και ερευνητές

Διαβάστε περισσότερα

Μπορώ να συνεργάζομαι και να επικοινωνώ αποτελεσματικά; Ένα εργαστήρι βιωματικών ασκήσεων αυτο-αξιολόγησης Φαίη Ορφανού - Σοφία Μακρή

Μπορώ να συνεργάζομαι και να επικοινωνώ αποτελεσματικά; Ένα εργαστήρι βιωματικών ασκήσεων αυτο-αξιολόγησης Φαίη Ορφανού - Σοφία Μακρή Εργαστήρι για την επαγγελματική ζωή Μπορώ να συνεργάζομαι και να επικοινωνώ αποτελεσματικά; Ένα εργαστήρι βιωματικών ασκήσεων αυτο-αξιολόγησης Φαίη Ορφανού - Σοφία Μακρή 4 0 Θ Ε Ρ Ι Ν Ο Σ Χ Ο Λ Ε Ι Ο Ν

Διαβάστε περισσότερα

Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα

Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα Τα μικρά παιδιά είναι χρήστες της φυσικής τους γλώσσας.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: Ζακοπούλου Βικτωρία ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: Κυριάκου Θεοδώρα (Α.Μ. 8829)

ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: Ζακοπούλου Βικτωρία ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: Κυριάκου Θεοδώρα (Α.Μ. 8829) ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: Ζακοπούλου Βικτωρία ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: Κυριάκου Θεοδώρα (Α.Μ. 8829) Γλωσσική ανάπτυξη του παιδιού. Γλωσσικές διαταραχές. Παρουσίαση του B.S.R.A. Πιλοτική χορήγηση του B.S.R.A. Στατιστική επεξεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Ανάγνωση. Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων. Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων. Κατανόηση κειμένου

Ανάγνωση. Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων. Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων. Κατανόηση κειμένου Ανάγνωση Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων Γνώση σημασίας λέξεων (λεξιλόγιο πρόσληψης) Κατανόηση κειμένου Οικειότητα με γραπτέςλέξειςκαι

Διαβάστε περισσότερα

Συµφωνία Επιχορήγησης No: 2008 4466 / 001 001 Έργο No. 143512-BG-2008-KA2-KA2MP

Συµφωνία Επιχορήγησης No: 2008 4466 / 001 001 Έργο No. 143512-BG-2008-KA2-KA2MP Συµφωνία Επιχορήγησης No: 2008 4466 / 001 001 Έργο No. 143512-BG-2008-KA2-KA2MP Αυτό το έργο έχει χρηµατοδοτηθεί µε την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ευρωπαϊκό Χαρτοφυλάκιο Γλωσσών για Κωφούς και

Διαβάστε περισσότερα

1 Blumenthal, M., & Julien, M. (2000). Geen diagnose zonder anamnese meertaligheid. Logopedie & Foniatrie, 1, 13-17.

1 Blumenthal, M., & Julien, M. (2000). Geen diagnose zonder anamnese meertaligheid. Logopedie & Foniatrie, 1, 13-17. Ιστορικό Πολύγλωσσων Παιδιών Οµάδα µελέτης πολύγλωσσων παιδιών Η λίστα µε τα διαθέσιµα ιστορικά βρίσκεται στην ιστοσελίδα www.sig-net.be σε µορφή PDF. Πρώτη έκδοση 2006 εύτερη έκδοση 2011 Sig vzw Kerkham

Διαβάστε περισσότερα

Η στοχοθεσία της Ελληνικής ως δεύτερης και ως ξένης γλώσσας. Α. Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μίου Κρήτης

Η στοχοθεσία της Ελληνικής ως δεύτερης και ως ξένης γλώσσας. Α. Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μίου Κρήτης Η στοχοθεσία της Ελληνικής ως δεύτερης και ως ξένης γλώσσας Α. Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μίου Κρήτης Δεύτερη γλώσσα (1/2) Όταν ένας ομιλητής μαθαίνει ή/και χρησιμοποιεί μια Χ γλώσσα ως δεύτερη,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή:

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή: ΕΥΤΕΡΑ * Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό, είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να αναπτύσσονται,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΩΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΩΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Ε.Υ.Π. Τμήμα Λογοθεραπείας ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΩΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΠΟΠΤΗΣ: Κος ΔΡΟΣΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Σεµινάριο για την διδαχή του Ε ΑΛΦΑ. Σάββατο 8 Νοεµβρίου 2014

Σεµινάριο για την διδαχή του Ε ΑΛΦΑ. Σάββατο 8 Νοεµβρίου 2014 Σεµινάριο για την διδαχή του Ε ΑΛΦΑ Εργαλείου ιεπιστηµονικής Οµάδας για την Αξιολόγηση του Επιπέδου Λειτουργικότητας Παιδιού στο Φάσµα του Αυτισµού Σάββατο 8 Νοεµβρίου 2014 Η Εταιρία Ψυχικής Υγείας Παιδιού

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Προσχολική Ανίχνευση Ακοής στην Κύπρο

Προσχολική Ανίχνευση Ακοής στην Κύπρο Προσχολική Ανίχνευση Ακοής στην Κύπρο Χρυσούλα Θώδη Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Μάριος Βογαζιανός Κέντρο Προληπτικής Παιδιατρικής Πάρης Βογαζιανός Environmental Shield Ltd Σάββατο, 7 Οκτωβρίου 205 Γιατί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ: ΑΥΤΙΣΜΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ: Μαρία Παπαντωνίου Λογοπεδικός Μαρία Καμπούρογλου Λογοπεδικός Περιεχόμενα ΕΙΣΑΓΩΓΗ.... 3 ΟΡΙΣΜΟΙ..

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΙΔΙ Θ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΙΔΙ Θ ΕΞΑΜΗΝΟ ΠANEΠIΣTHMIO IΩANNINΩN - IATPIKH ΣXOΛH TOMEAΣ YΓEIAΣ TOY ΠAIΔIOY T.Θ. 1186, 451 10 IΩANNINA, - Tηλ. 2651-007544 - Fax: 2651-007032 Ηλ. ταχυδροµείο: paediatr@cc.uoi.gr - Ιστός: http://users.uoi.gr/paediatr

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Γ. Μπάρμπας Ε. Γκιργκινούδη θεωρητικό πλαίσιο βασικός πυρήνας

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα