ΑΜΑΛΙΑ ΓΙΑΝΝΑΚΑΚΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΧΕΙΜΑΡΡΟΥ ΕΝΙΠΕΑ ΌΛΥΜΠΟΣ ΠΙΕΡΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΜΑΛΙΑ ΓΙΑΝΝΑΚΑΚΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΧΕΙΜΑΡΡΟΥ ΕΝΙΠΕΑ ΌΛΥΜΠΟΣ ΠΙΕΡΙΑΣ"

Transcript

1 Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυµα Θεσσαλονίκης Παράρτηµα Μουδανιών Τµήµα Τεχνολογίας Αλιείας & Υδατοκαλλιεργειών ΑΜΑΛΙΑ ΓΙΑΝΝΑΚΑΚΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΧΕΙΜΑΡΡΟΥ ΕΝΙΠΕΑ ΌΛΥΜΠΟΣ ΠΙΕΡΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΝΕΑ ΜΟΥ ΑΝΙΑ (2009) 1

2 Πρόλογος Η παρούσα Πτυχιακή εργασία, µε τίτλο "Συµβολή στην εκτίµηση της οικολογικής ποιότητας του χειµάρρου Ενιπέα Όλυµπος Πιερίας" πραγµατοποιήθηκε υπό την επίβλεψη της καθηγήτριας κ. Ουρανίας Γιαννάκου, την οποία και ευχαριστώ ιδιαίτερα για την ουσιαστική της συµβολή, την καθοδήγηση της και τις υποδείξεις της σε όλη τη διάρκεια της εργασίας. Η παρούσα εργασία αποτελεί την πρώτη προσέγγιση εκτίµησης της οικολογικής ποιότητας του χειµάρρου Ενιπέα του Ολύµπου µε τη χρήση βενθικών µακροασπονδύλων. Αντικείµενο της είναι η εκτίµηση της ποιότητας του νερού µε τη χρήση δύο δεικτών, του Ελληνικού Συστήµατος Αξιολόγησης και του Ιβηρικού Βιολογικού είκτη Συνεχούς Παρακολούθησης. Πρόκειται για µία ενδιαφέρουσα έρευνα γύρω από τον τοµέα της οικολογικής εκτίµησης της ποιότητας των υδάτινων σωµάτων. Ωστόσο, πέρα από το επιστηµονικό κοµµάτι του θέµατος, προσωπικά είχα ενδιαφέρον για την ποιοτική κατάσταση του συγκεκριµένου χειµάρρου, γι αυτό άλλωστε και τον επέλεξα. Τούτο διότι ο Ενιπέας, µε το φαράγγι του και το Ευρωπαϊκό µονοπάτι Ε4 που το διασχίζει αποτελεί πόλο έλξης για πλήθος τουριστών αλλά και γιατί η περιοχή βρίσκεται εντός του Εθνικού ρυµού του Ολύµπου. Τελειώνοντας θα ήθελα να ευχαριστήσω πολύ όσους µε βοήθησαν µε τον ένα ή τον άλλο τρόπο να καταφέρω να ολοκληρώσω την εργασία αυτή. Τους ευχαριστώ όλους θερµά. 2

3 Περίληψη Η παρούσα εργασία αποτελεί την πρώτη προσπάθεια εκτίµησης της ποιότητας των υδάτων του χειµάρρου Ενιπέα, ο οποίος βρίσκεται στον Όλυµπο Πιερίας. Η περιοχή του Ολύµπου χαρακτηρίστηκε το 1938 ως Εθνικός ρυµός και υπάγεται σε διάφορα καθεστώτα προστασίας της φύσης. Το φαράγγι όπου βρίσκεται ο χείµαρρος του Ενιπέα βρίσκεται στην Ανατολική πλευρά του ορούς Ολύµπου και το µήκος της κοίτης του είναι 13,86 km. Το φαράγγι του Ενιπέα ξεκινά από την τοποθεσία Πριόνια. Οι πολύµορφοι γεωλογικοί σχηµατισµοί, οι κάθετες ορθοπλαγιές, οι λιµνούλες και οι καταρράκτες, η παρόχθια βλάστηση είναι ορισµένα από τα στοιχεία που συνθέτουν το τοπίο του φαραγγιού. Το φαράγγι διασχίζει το διεθνές ορειβατικό µονοπάτι Ε4. Πραγµατοποιήθηκαν τρεις εποχικές δειγµατοληψίες (Ιούνιος 2007, Σεπτέµβριος 2007 και Μάιος 2008) σε τέσσερις σταθµούς κατά µήκος της κοίτης του χειµάρρου. Οι φυσικοχηµικές παράµετροι που µετρήθηκαν ήταν το υψόµετρο, το πλάτος και το βάθος, ο τύπος του υποστρώµατος, η ροή νερού, η θερµοκρασία νερού, το ph το διαλυµένο οξυγόνο (D.O. mg/l) και το βιοχηµικά απαιτούµενο οξυγόνο (BOD mg/l). Επίσης από κάθε σταθµό συλλέχθηκαν βενθικά µακροασπόνδυλα. Η συλλογή των βενθικών µακροασπονδύλων έγινε µε τη µέθοδο 3 minute kick/sweep, τα οποία ταξινοµήθηκαν µε τη χρήση ειδικών κλείδων έως το ταξινοµικό επίπεδο της οικογένειας. Σύµφωνα µε τα αποτελέσµατα τα φυσικοχηµικά χαρακτηριστικά των σταθµών κυµαίνονταν σε φυσιολογικά γενικά επίπεδα µε κάποιες όµως διαφοροποιήσεις µεταξύ των σταθµών. Ο σταθµός Σ1 φάνηκε να επηρεάζεται τον Σεπτέµβριο 2007, από µικρό οργανικό φορτίο και ο σταθµός Σ4, κατά τη δειγµατοληψία του Ιουνίου 2007 παρουσίασε χαµηλή συγκέντρωση του διαλυµένου οξυγόνου. Συνολικά καταγράφηκαν 41 οικογένειες (1.099 άτοµα) βενθικών µακροασπονδύλων σε όλους τους σταθµούς κατά τη διάρκεια των τριών εποχικών δειγµατοληψιών. Στους σταθµούς Σ1 και Σ2 συλλέχθηκαν οι µεγαλύτεροι πληθυσµοί Πλεκοπτέρων, οι οποίοι συναντούνται κυρίως σε ορεινά ρυάκια ή ποτάµια µε πετρώδες υπόστρωµα και αρκετή ροή, και θεωρούνται ως τα πιο ευαίσθητα στην οργανική ρύπανση βενθικά µακροασπόνδυλα. Στο σταθµό Σ2 κατά τη δειγµατοληψία του Σεπτεµβρίου 2007 και του Μαΐου 2008 καταγράφηκε ο µεγαλύτερος αριθµός Τριχόπτερων και συγκεκριµένα της οικογένειας Brachycentridae η οποία θεωρείται ευαίσθητη στην οργανική ρύπανση. Η καταγραφή µεγάλου σχετικά αριθµού ιπτέρων σε όλους τους δειγµατοληπτικούς σταθµούς αντανακλά την ποικιλία ενδιαιτηµάτων στην οποία ζουν. 3

4 Σε όλα τα δείγµατα των βενθικών µακροασπονδύλων εφαρµόστηκαν δυο συστήµατα δεικτών, το Ελληνικό Σύστηµα Αξιολόγησης (ΕΣΥΑ) και ο Ιβηρικός Βιολογικός είκτης Συνεχούς Παρακολούθησης (ΙΒ ΣΠ). Οι βιολογικοί δείκτες για τις δειγµατοληψίες του Ιουνίου 2007 και του Σεπτεµβρίου 2007 χαρακτήρισαν την ποιότητα των υδάτων "καλή" έως "πολύ καλή". Εξαίρεση αποτελεί ο σταθµός Σ3 το Σεπτέµβριο 2007, όπου οι βιολογικοί δείκτες έδωσαν "µέτρια" ποιότητα. Όµως για τη δειγµατοληψία του Μαΐου 2008, ο Ιβηρικός βιολογικός δείκτης συνεχούς παρακολούθησης (ΙΒ ΣΠ), δίνει διαφορετικά αποτελέσµατα σε όλους τους σταθµούς εκτός από τον Σ3, σε σχέση µε το Ελληνικό Σύστηµα Αξιολόγησης (ΕΣΥΑ). Οι διαφορές αυτές µάλλον οφείλονται σε διαφορετική βαθµολογία σε κάποιες οικογένειες. Summary The present study is an attempt to estimate the Water Quality of Enipeas river, which is located in Mount Olympus. The Olympus area was declared as a National Park in 1938 and is protected by National and European legislation. Enipeas river forms a gorge in the eastern site of mount Olympus and the length of the riverbed is 13,86 km. The gorge begins at the position "Prionia". The diverse geological formations, the vertical slopes, the ponds and waterfalls, the riparian vegetation are some of the elements that compose the landscape of the gorge. The gorge is crossed by the Enipeas path, which is a part of the international E4 path. Three seasonal samplings were performed (June 2007, September 2007 and May 2008) at four stations along the riverbed. The physicochemical parameters measured were the height, width and depth, type of substrate, water flow, water temperature, ph, Dissolved Oxygen (D.O. mg/l) and Biochemical Oxygen Demand (BOD mg/l). Benthic macroinvertebrates were collected from each station. The collection was under the 3 minute kick/sweep method, and were classified by using special keys up to the taxonomic level of family. According to the results, the physicochemical characteristics of the stations were at normal levels generally but with some variations between the stations. The station S1 appeared to be affected in September 2007, from small organic load and the station S4, during sampling in June 2007, showed a low concentration of Dissolved Oxygen. Altogether 41 families (1,099 individuals) of benthic macroinvertebrates were registered at 4

5 all stations during the three seasonal samplings. The largest population of Plecoptera was registered in stations S1 and S2, this type of benthic macroinvertebrates which mainly found in mountains streams or rivers with rocky substrate and sufficient flow and are considered to be the most sensitive to organic pollution. The largest population of Trichoptera was collected at the station S2 during the sampling in September 2007 and May In particular the Brachycentridae family were registered which is considered sensitive to organic pollution. The high number of Diptera registered in all sampling stations reflect the diversity of habitats in which they live. Two systems of indices were applied in all samples, the Hellenic Evaluation System (HESY) and the Iberian Biological Monitoring Working Party (IBMWP). Biological indicators for sampling in June 2007 and September 2007 identified water quality "good status" to "high status". The exception was the sampling of station S3 in September 2007, where the biological indicators had "moderate status" quality. But for the sampling in May 2008, the Iberian Biological Monitoring Working Party (IBMWP) gives different results in all stations except S3, as compared with the Hellenic Evaluation System (HESY). These differences are caused probably due to different rating in some families. 5

6 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Γενικά Η Οδηγία 2000/60/ΕΚ Βενθικά µακροασπόνδυλα είκτες Βιολογική παρακολούθηση ρεόντων υδάτων στην Ευρώπη και στην Ελλάδα Σκοπός της εργασίας ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Ευρύτερη περιοχή µελέτης Κυρίως περιοχή Γεωλογικά Υδρολογικά στοιχεία Κλίµα ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟ ΟΙ ειγµατοληψία πεδίου Χηµικές αναλύσεις Σταθµοί δειγµατοληψίας Βιοδείκτες ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Φυσικοχηµικές παράµετροι Υπόστρωµα Πλάτος και βάθος Ροή και παροχή Θερµοκρασία ph ιαλυµένο Οξυγόνο (D.O. mg/l) BOD Βενθικά µακροασπόνδυλα Βιοδείκτες ΣΥΖΗΤΗΣΗ Φυσικοχηµικές παράµετροι Βενθικά µακροασπόνδυλα Βιοδείκτες ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 68 6

7 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 Γενικά Από τα συνολικά εκατοµµύρια κυβικά χιλιόµετρα του νερού στη Γη περισσότερο από 96% είναι αλµυρό. Tο 1,7% του γλυκού νερού είναι δεσµευµένο σε πάγο και παγετώνες. Ακόµα ένα 1,7% του γλυκού νερού βρίσκεται σε υπόγειους υδροφορείς. Το επιφανειακό γλυκό νερό που βρίσκεται σε ποτάµια και λίµνες είναι συνολικά km 3 και αντιπροσωπεύει περίπου το 1/700 του 1% του συνολικού νερού στη Γη. Παρά ταύτα, τα ποτάµια και οι λίµνες είναι οι βασικές πηγές νερού για την κάλυψη των ανθρώπινων αναγκών (Gleick, P. H., 1996). Στον Ελλαδικό χώρο, από την επιφάνεια των km², τα συστήµατα των επιφανειακών υδάτων καταλαµβάνουν συνολικά επιφάνεια km², δηλαδή το 1,6% της συνολικής επιφάνειας της Ελλάδας. Οι φυσικές και τεχνητές λίµνες καλύπτουν έκταση 956 km², οι λιµνοθάλασσες 288 km² και τα ποτάµια έχουν µήκος km ενώ τα εκβολικά τους συστήµατα µε τους δελταϊκούς σχηµατισµούς, καλύπτουν έκταση 723 km² (Κουσουρής, 1998). Σήµερα το 8% του παγκόσµιου πληθυσµού υποφέρει από έλλειψη νερού και τουλάχιστον το 1/3 των ανθρώπων ζει σε οριακή επάρκεια. Η έλλειψη του νερού µπορεί να αποτελέσει το πιο σοβαρό εµπόδιο για την ανάπτυξη σε πολλές περιοχές (ΕΥΑΘ, 2004). 1.2 Η Οδηγία 2000/60/ΕΚ Η Ευρωπαϊκή Ένωση υιοθέτησε τον εκέµβριο του 2000 την Οδηγία Πλαίσιο 2000/60/ΕΚ για τα νερά. Tο εθνικό δίκαιο της Ελλάδας εναρµονίσθηκε προς τις διατάξεις της Οδηγίας µε τον Νόµο 3199/2003 (ΦΕΚ 280A) για την «Προστασία και ιαχείριση των Υδάτων - Εναρµόνιση µε την Οδηγία 2000/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συµβουλίου της 23ης Οκτωβρίου 2000», στις 9 εκεµβρίου 2003 (Άρθρο 23). Σύµφωνα µε το Άρθρο 3 και το Παράρτηµα Ι της Οδηγίας, η Ελλάδα προσδιόρισε 14 περιοχές λεκάνης απορροής ποταµού στο εθνικό της έδαφος (κάποιες από αυτές εκτείνονται και σε εδάφη γειτονικών κρατών) και, ακολούθως, συγκρότησε τις κατάλληλες αρµόδιες αρχές, για την οργάνωση, τον συντονισµό και την επίβλεψη των στρατηγικών δράσης στις περιφέρειες. Σκοπός της Οδηγίας, είναι η θέσπιση Κοινοτικού νοµοθετικού και πολιτικού πλαισίου για την προστασία των εσωτερικών, µεταβατικών, παράκτιων και υπόγειων 7

8 υδάτων µε κοινές αρχές και µέσα. Απώτερος σκοπός της Οδηγίας είναι η επίτευξη της καλής οικολογικής κατάστασης σε όλα τα Ευρωπαϊκά επιφανειακά νερά µέχρι το έτος Η οικολογική κατάσταση προσδιορίζεται από τα βιολογικά ποιοτικά στοιχεία, που υποστηρίζονται από τα υδροµορφολογικά και τα φυσικοχηµικά ποιοτικά στοιχεία. Η καλή κατάσταση είναι αντιπροσωπευτική των υδατικών συστηµάτων, στα οποία επικρατούν σχεδόν αδιατάρακτες συνθήκες και τα οποία δέχονται µικρές µόνο πιέσεις από ανθρωπογενείς δραστηριότητες. Η οικολογική κατάσταση βασίζεται σε ορισµένα ποιοτικά στοιχεία προκειµένου να κατατάξουν τα ύδατα σε µία από τις πέντε ποιοτικές κλάσεις, που απαιτεί η Οδηγία. Τα βιολογικά στοιχεία, που αναφέρονται στην υδρόβια χλωρίδα ή στα µακροασπόνδυλα ή /και την ιχθυοπανίδα. Τα υδροµορφολογικά στοιχεία, τα οποία εξετάζουν το υδρολογικό καθεστώς, τη συνέχεια του ποταµού και τη µορφολογία. Τα φυσικοχηµικά στοιχεία. Σύµφωνα µε την Οδηγία, η οικολογική κατάσταση ταξινοµείται σε πέντε ποιοτικές κλάσεις. Η εκτίµηση της οικολογικής κατάστασης πραγµατοποιείται σύµφωνα µε τις αποκλίσεις των βιολογικών παραµέτρων από εκείνες που έχουν ορισθεί ως συνθήκες αναφοράς. Ως συνθήκες αναφοράς περιγράφονται οι συνθήκες εκείνες οι οποίες είναι ανεπηρέαστες από ανθρώπινες δραστηριότητες ή επηρεάζονται ελάχιστα. Επίσης ελέγχονται οι φυσικοχηµικές παράµετροι αν είναι εντός ή εκτός των ορίων του εύρους όπου έχει ορισθεί σύµφωνα µε διάφορες Οδηγίες και τέλος ελέγχεται αν τα υδροµορφολογικά χαρακτηριστικά υποστηρίζουν τις µετρούµενες τιµές των βιολογικών παραµέτρων (οδηγία 2000/60/ΕΚ). Η κατάταξη στις πέντε ποιοτικές κλάσεις γίνεται ως εξής: Πίνακας 1. Ταξινόµηση και χρωµατισµός των υδάτινων σωµάτων σύµφωνα µε την Οδηγία 2000/60/ΕΟΚ Κατάταξη οικολογικής Χρωµατισµός κατάστασης Υψηλή Καλή Μέτρια Ελλιπής Κακή 8

9 Θα πρέπει να σηµειωθεί ότι ο όρος οικολογική ποιότητα αφορά σε ένα σύνολο φυσικοχηµικών, υδροµορφολογικών και βιολογικών δεδοµένων και οι πέντε προαναφερθείσες κατηγορίες οικολογικής ποιότητας ορίζονται µε βάση το σύνολο των παραπάνω παραγόντων στο παράρτηµα V της οδηγίας. Ως «Υψηλή» οικολογική ποιότητα, ορίζεται η ποιότητα ενός υδάτινου σώµατος όταν τα φυσικοχηµικά, υδροµορφολογικά και βιολογικά χαρακτηριστικά του, παρουσιάζουν µηδαµινή ή έστω εξαιρετικά µικρή απόκλιση από τις ιδανικές (χωρίς πιέσεις) συνθήκες. Η «Καλή» ποιότητα σηµαίνει ότι τα βιολογικά χαρακτηριστικά του συγκεκριµένου υδάτινου σώµατος παρουσιάζουν µικρή µόνο απόκλιση από τις ιδανικές συνθήκες λόγω ανθρωπογενών δραστηριοτήτων. Ως «Μέτρια» ορίζεται η ποιότητα όταν τα βιολογικά στοιχεία του ποταµού παρουσιάζουν σηµαντική απόκλιση από τις ιδανικές συνθήκες και σίγουρα µεγαλύτερη αλλοίωση από την αντίστοιχή της «Καλής» ποιότητας. Οποιοδήποτε υδάτινο σώµα δεν εµπίπτει σε µία από τις παραπάνω κατηγορίες, κατατάσσεται στις κατηγορίες οικολογικής ποιότητας «Ελλιπής» ή «Κακή». 1.3 Βενθικά µακροασπόνδυλα Ένα από τα ποιοτικά στοιχεία που απαιτεί η οδηγία για τον προσδιορισµό της οικολογικής κατάστασης των υδάτων είναι η χρήση βιολογικών παραµέτρων µε αποτέλεσµα τη δηµιουργία βιολογικών δεικτών για την εκτίµηση της ποιότητας του νερού (Metcalfe, 1989, Karr, 1999). Οι οργανισµοί που συγκεντρώνουν τα περισσότερα πλεονεκτήµατα ως δείκτες είναι τα βενθικά µακροασπόνδυλα και αυτό διότι: Είναι πολυπληθή, συλλέγονται σχετικά εύκολα και ο προσδιορισµός τους δεν είναι ιδιαίτερα δύσκολος σε επίπεδο οικογένειας που απαιτείται για τους περισσότερους από τους βιολογικούς δείκτες. εν µετακινούνται πολύ, οπότε καταγράφουν τις τοπικές, περιβαλλοντικές συνθήκες του νερού. Έχουν µεγάλο βιολογικό κύκλο, ώστε να µπορούν να καταγράψουν την ποιότητα των νερών και Οι βιοκοινότητές τους συγκροτούνται από πολλές διαφορετικές ταξινοµικές οµάδες, οι οποίες είναι σε διαφορετικό βαθµό ευαίσθητες στα διάφορα είδη ρύπανσης, οπότε υπάρχουν πολλές πιθανότητες να παρατηρηθεί απόκριση σε οποιοδήποτε είδος ή εύρος περιβαλλοντικής διαταραχής (Hellawell, 1986, Metcalfe, 1989). 9

10 Ωστόσο η χρήση των µακροασπονδύλων στην εκτίµηση της ποιότητας των νερών έχει τρία βασικά µειονεκτήµατα: εν έχουν οµοιογενή κατανοµή σε ένα δειγµατοληπτικό σταθµό, γεγονός που κάνει την αντιπροσωπευτική δειγµατοληψία δύσκολη. Η βιοκοινότητά τους καθορίζεται και από άλλους παράγοντες εκτός της οργανικής ρύπανσης, όπως είναι το υπόστρωµα. Η εποχή κατά την οποία πραγµατοποιείται η συλλογή των δειγµάτων παίζει σηµαντικό ρόλο (Hellawell, 1986, Metcalfe, 1989, Mason, 1991, De Pauw & Hawkes, 1993). 1.4 είκτες Για την εκτίµηση της ποιότητας των ρεόντων υδάτων µε τη χρήση βενθικών µακροασπονδύλων οργανισµών χρησιµοποιούνται κατά καιρούς διάφοροι δείκτες, όπως: α) οι σαπροβιοτικοί δείκτες (Metcalfe 1989, De Pauw & Hawkes 1993), β) οι δείκτες ποικιλότητας (Washington 1984, Metcalfe 1989, Mason 1991, De Pauw & Hawkes 1993), γ) οι πολυµετρικοί δείκτες (Barbour et al. 1999, Karr & Chu, 1999), δ) οι βιολογικοί δείκτες (Tolkamp 1985, Hellawell, 1986), ε) τα µοντέλα πρόβλεψης (Wright 2000, Kokeš et al. 2006). Οι περισσότεροι δείκτες και τα περισσότερα µοντέλα χρησιµοποιούν µεταξύ άλλων ποιοτικών στοιχείων και τα βενθικά µακροασπόνδυλα. Από τους παραπάνω δείκτες, οι πολυµετρικοί που βασίζονται στα βενθικά µακροασπόνδυλα, χρησιµοποιούνται ευρέως στις ΗΠΑ, σε 42 πολιτείες (Karr & Chu 1999), ενώ τα τελευταία χρόνια άρχισαν να εφαρµόζονται και στον Ευρωπαϊκό χώρο (Rawer-Jost et al. 2000, Hanneke et al. 2004, Ofenböck et al. 2004, Buffagni et al. 2005). Στην Ευρώπη περισσότερο εφαρµόζονται οι βιολογικοί δείκτες. Οι δείκτες αυτοί συνδυάζουν σε µια «τιµή» την ποικιλότητα µε την ευαισθησία ορισµένων ταξινοµικών οµάδων στην ύπαρξη οργανικής ρύπανσης (Tolkamp 1985). Οι περισσότεροι από αυτούς στηρίζονται στα βενθικά µακροασπόνδυλα. Σχεδόν όλοι οι βιολογικοί δείκτες έχουν προέλθει από την παρατήρηση ότι υπάρχει σταδιακή απώλεια ταξινοµικών οµάδων από τη πανίδα βενθικών µακροασπονδύλων πανίδα καθαρών σταθµών, καθώς αυξάνεται το οργανικό φορτίο (Hellawell 1986). 10

11 1.5 Βιολογική παρακολούθηση ρεόντων υδάτων στην Ευρώπη και στην Ελλάδα. Οι περισσότερες χώρες χρησιµοποιούν σήµερα δείκτες (βιολογικούς, σαπροβιοτικούς, πολυµετρικούς, µοντέλα) για την παρακολούθηση της ποιότητας των ρεόντων υδάτων τους, προσαρµοσµένους στις ιδιαίτερες συνθήκες τους (Nixon 2002). Η Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη χρησιµοποιούν κυρίως παραλλαγές του σαπροβιοτικού δείκτη (Birk & Hering 2006), ενώ η υτική και η Νότια Ευρώπη χρησιµοποιούν κυρίως βιολογικούς δείκτες τελικής βαθµολογίας, δηλαδή τύπου «σκορ» ή βασισµένους σε έναν πίνακα µε δύο εισόδους. Η υιοθέτηση ενός κοινού δείκτη από όλα τα κράτη µέλη είναι πολύ δύσκολη, έως πρακτικά αδύνατη, δεδοµένου ότι τα διάφορα είδη παρουσιάζουν ανοµοιόµορφες κατανοµές στους ποταµούς της Ευρώπης και συνήθως εµφανίζονται πιο ευαίσθητα στα όρια της κατανοµής τους. Ωστόσο, είναι δυνατή η εναρµόνιση των δεικτών, προκειµένου να υπάρχουν συγκρίσιµα αποτελέσµατα (Buffagni et al., 2005, Buffagni & Furse, 2006). Οι δείκτες που βασίζονται σε βενθικά µακροασπόνδυλα αποτελούν ένα πολύτιµο εργαλείο για την εκτίµηση της ποιότητας των ρεόντων υδάτων της Ευρώπης. Το γεγονός ότι αποφαίνονται µε µια µόνο τιµή για την ποιότητα των νερών καθιστά εύκολη την επικοινωνία ανάµεσα σε επιστήµονες και µη επιστήµονες και διευκολύνει τη λήψη αποφάσεων για µέτρα προστασίας, διαχείρισης και ανάπτυξης. Ωστόσο, χάνονται πολλές πληροφορίες όταν οι παραπάνω δείκτες αποτελούν το µοναδικό εργαλείο των προγραµµάτων παρακολούθησης της ποιότητας των ρεόντων υδάτων, όπως συχνά συνέβαινε στο παρελθόν (Mason, 1991). Πίνακας 2. Κυριότεροι βιολογικοί δείκτες που βασίζονται σε βενθικά µακροασπόνδυλα για την εκτίµηση της ποιότητας των ρέοντων υδάτων στις χώρες της Ευρώπης (Τ: τάξη, Ο: οικογένεια, Γ: γένος, Ε: είδος). (από Αρτεµιάδου, 2007) Χώρα Ακρωνύµιο Όνοµα δείκτη Επίπεδο ταξινοµικού προσδιορισµού Εύρος τιµών Τύπος ειγµατοληψίας Βιβλιογραφία Βέλγιο ΒΒΙ Βέλγικος Βιολογικός είκτης Ποιοτική ΤΟΓΕ 0-10 Gabriels et al. (2005) ανία DSFI είκτης πανίδας των δανέζικων ποταµών Ποιοτική ΟΓ 1-7 Skriver et al. (2000) Γαλλία IBGN Γενικός Βιολογικός είκτης Κανονικοποιηµένος Ηµιποσοτική Ο 0-20 AFNOR (1992) 11

12 Ελλάδα ΕΣΥΑ Ελληνικό σύστηµα Αξιολόγησης Ηµιποσοτική ΤΟ Αρτεµιάδου (1999), Artemiadou &Lazaridou (2005) Ιταλία ΙΒΕ Ιταλικός Εκτεταµένος Βιολογικός είκτης Ποιοτική ΤΟΓ 0-14 Ghetti (1997) Ισπανία IBMWP Ιβηρικός Βιολογικός είκτης Συνεχους Παρακολούθησης Ηµιποσοτική Ο 0->150 Alba-Tercedor et al. (2002) Μ. Βρετανία BMWP/ASPT Βιολογικός είκτης Συνεχούς Παρακολύθησης/Μέσος είκτης Ηµιποσοτική Ο 0- >150/0-10 Armitage et al. (1983) Πολωνία Πολωνικός BMWP Πολωνικός Βιολογικός είκτης Συνεχούς Παρακολουθησης Ηµιποσοτική Ο 0->150 From Buffagni et al. (2005) Ιρλανδία Q-rating είκτης βαθµολογηµένης ποιότητας Ποιοτική ΟΓΕ 0-5 From De Pauw & Hawkes(1993) Ουγγαρία Ουγγρικός BMWP Ουγγρικός Βιολογικός είκτης Συνεχούς Παρακολούθησης Ηµιποσοτική Ο - Waterview db (2006) Στον ελλαδικό χώρο, µέχρι στιγµής, δεν υπάρχει κανένα δίκτυο ολοκληρωµένης παρακολούθησης της ποιότητας των ρεόντων υδάτων που να περιλαµβάνει τη µελέτη της κοινωνίας των βενθικών µακροασπονδύλων. Έχουν γίνει, όµως, αποσπασµατικές έρευνες σε διάφορους ποταµούς (Kousouris et al. 1990, Anagnostopoulou 1992, Βορεάδου 1993, Gritzalis et al. 1993, Anagnostopoulou et al. 1994, Kousouris et al. 1994, Τσιαούση & Λαζαρίδου- ηµητριάδου 1994, Τσιαούση 1995, Αρτεµιάδου 1996, Υφαντής 1996, Copeland et al. 1997, Gritzalis et al. 1997, Κούσουρης κ.ά. 1997, Ford et al. 1998, Giannakou et al. 1998, Καµπά 1998, Λαζαρίδου- ηµητριάδου 1998, Langrick et al. 1998, Artemiadou et al. 1999, Drouin et al. 1999, Yfantis et al. 1999, Kampa et al. 2000, Lazaridou-Dimitriadou et al. 2000, άκος 2001, Dakos et al. 2001, Λαζαρίδου- ηµητριάδου 2001, Χατζηνικολάου 2001, Gritzalis & Skoulikidis 2002, Gritzalis et al. 2002a, Gritzalis et al. 2002b, Λαζαρίδου 2002, Στατήρη 2002, Κεµιτζόγλου 2004, Lazaridou-Dimitriadou et al. 2004, Lekka et al. 2004, Skoulikidis et al. 2004, Ilia et al. 2005, Παναγιωτόπουλος 2005, Παπαδάκη 2005, Χειµωνοπούλου 2005, Chatzinikolaou et 12

13 al. 2006, Ηλία 2006, Ιωάννου 2006, Κατσικάτσου 2006, Κεµιτζόγλου 2006, Λαζαρίδου & Χατζηνικολάου 2006, Πατσιά 2006, Χρόνης 2006, Αργυρούδη 2007). Τα κυριότερα προβλήµατα που εντοπίστηκαν από τις προηγούµενες έρευνες κατά την εφαρµογή των Ευρωπαϊκών βιολογικών δεικτών ήταν ότι α) οι τελευταίοι δεν περιλαµβάνουν ορισµένες ταξινοµικές οµάδες βενθικών µακροασπονδύλων που υπάρχουν στις Μεσογειακές περιοχές και εποµένως και στους Ελληνικούς ποταµούς και β) δεν λαµβάνουν υπόψη την αφθονία αυτών των ταξινοµικών οµάδων και τα ενδιαιτήµατα στα οποία απαντούν, όπως τον τύπο υποστρώµατος (Kampa et al. 2000, Lazaridou-Dimitriadou et al. 2000, 2004). Στην Ελλάδα σήµερα υπάρχει επίσης ένας αρχικός πολυµετρικός δείκτης (Λέκκα 2002) και ένας πολυµετρικός δείκτης που λαµβάνει υπόψη του τις διατροφικές συνήθειες των βενθικών µακροασπονδύλων (Στατήρη 2004). Πρόσφατα δηµοσιεύτηκε ένα σύστηµα αξιολόγησης (Skoulikidis et al. 2004) µε πολυµετρικό χαρακτήρα, βασισµένο στις δειγµατοληψίες του AQEM. 1.6 Σκοπός της εργασίας Η παρούσα διπλωµατική εργασία αποτελεί την πρώτη προσέγγιση εκτίµησης της οικολογικής ποιότητας του χειµάρρου Ενιπέα του Ολύµπου µε τη χρήση βενθικών µακροασπονδύλων. Αντικείµενο της είναι η εκτίµηση της ποιότητας του νερού µε τη χρήση δύο δεικτών, του ΕΣΥΑ και του Ιβηρικού βιολογικού δείκτη, σε τρεις εποχικές δειγµατοληψίες. Το ΕΣΥΑ επιλέχθηκε γιατί βασίζεται σε µια εύκολα εφαρµόσιµη και οικονοµική ηµιποσοτική µέθοδο δειγµατοληψίας. Χρησιµοποιεί το ταξινοµικό επίπεδο της οικογένειας µε εξαίρεση τους Ολιγόχαιτους (που είναι κλάση), το οποίο είναι αρκετά ακριβές για να χρησιµοποιείται σε προγράµµατα παρακολούθησης του νερού. Λαµβάνει υπόψη α) το µεγαλύτερο µέρος της κοινωνίας των βενθικών µακροασπόνδυλων και την αφθονία τους και έτσι περιέχει τις πληροφορίες (σύνθεση και αφθονία) που απαιτεί η Οδηγία 2000/60/ΕΚ για τα βενθικά µακροασπόνδυλα και β) την ποικιλότητα των ενδιαιτηµάτων. Ο Ιβηρικός βιολογικός δείκτης IBMWP επιλέχθηκε γιατί σχεδιάστηκε για τους ποταµούς της Ισπανίας, µιας Μεσογειακής χώρας, όπως είναι και η Ελλάδα και επειδή αποτέλεσε τη βάση για τη δηµιουργία του ΕΣΥΑ. Παράλληλα για την πιο ολοκληρωµένη προσέγγιση µετρήθηκαν φυσικοχηµικές παράµετροι στους ίδιους δειγµατοληπτικούς σταθµούς. 13

14 2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ 2.1 Ευρύτερη περιοχή µελέτης Ο Όλυµπος βρίσκεται στο βορειοανατολικό άκρο της Θεσσαλίας, αποτελώντας τα φυσικά όρια των Νοµών Πιερίας και Λάρισας. Ο Μύτικας, η ψηλότερη κορυφή του, βρίσκεται σε απόσταση (ευθεία γραµµή) 263 χλµ. Β των Αθηνών, 78 χλµ. Ν της Θεσσαλονίκης, 26 χλµ. ΒΑ Ελασσόνας και 24 χλµ. Ν της Κατερίνης, ενώ από την παραλία του Λιτόχωρου στο Θερµαϊκό κόλπο (Β Αιγαίο) απέχει 18 χλµ. Ο Όλυµπος, το ψηλότερο βουνό της Ελλάδας και το δεύτερο (σε ύψος) της Βαλκανικής χερσονήσου, είναι ένας σχετικά µικρός σε έκταση, συµπαγής (αδιάσπαστος) και σχεδόν κυκλικού σχήµατος ορεινός όγκος (διαµέτρου 25 χλµ.), αρκετά βραχώδης, µε οξείες κορυφές, εκτεταµένες ράχες-κορυφογραµµές-κόψεις και µεγάλες απότοµες πλαγιές που κατακερµατίζονται από βαθιές χαράδρες (Νέζης, 2003). Γεωγραφικά βρίσκεται στα όρια Κεντρικής Μακεδονίας Θεσσαλίας, στο νότιο τµήµα του Νοµού Πιερίας. ιοικητικά υπάγεται στους Νοµούς Πιερίας και Λάρισας και στα διοικητικά όρια των δήµων: Ν. Πιερίας: Λιτοχώρου, Ανατολικού Ολύµπου, Πέτρας, ίου και Ν. Λάρισας: Ολύµπου, ιευρυµένης Κοινότητας Καρυάς ασοπολιτικά, υπάγεται στη ιεύθυνση ασών Νοµού Πιερίας - Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας και στη ιεύθυνση ασών Ν. Λάρισας - Περιφέρεια Θεσσαλίας. Από γεωλογική άποψη, ο Όλυµπος, παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον φθάνοντας σε ηλικία, ετών. Ενώ οι γειτονικές οροσειρές των Πιερίων, της Όσσας, του Τίταρου και του Κάτω Ολύµπου αποτελούνται κυρίως από γνεύσιους και µεταµορφωσιγενείς σχιστόλιθους (µαρµαγυριακούς, αργιλικούς κ.λ.π.), ο Όλυµπος αποτελείται κυρίως του ανώτερου τριαδικού (ανατολικές πλαγιές µε νότιες από µ.) και του Ιουρασικού που αποτελεί το συγκρότηµα του Μύτικα από τα µ. µέχρι την κορυφή. Γνεύσιοι συναντώνται στις δυτικές πλευρές του Ολύµπου σε µια ζώνη από τα µέτρα και ηωκαινικός φλύσχης εµφανίζεται τοπικά στα βορειοδυτικά, πάνω από το χωριό Πέτρα, από τα 600 µέχρι τα µέτρα. Η κυριαρχία αυτή του ασβεστόλιθου επηρεάζει σηµαντικά το κλίµα και την εµφάνιση της βλάστησης. Στους πρόποδες του βουνού, στα ανατολικά και βόρεια, κυριαρχούν χαλαρά κροκαλοπαγή πετρώµατα. 14

15 ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ-ΘΕΣΜΟΘΕΤΗΜΕΝΕΣ ΖΩΝΕΣ Σε Εθνικό επίπεδο: Ο Εθνικός ρυµός Ολύµπου µαζί µε τον Εθνικό ρυµό Παρνασσού είναι οι πρώτες περιοχές που κηρύχθηκαν ως προστατευόµενες το 1938, σύµφωνα µε τον Νόµο 856/1937 "Περί Εθνικών ρυµών". Ειδικότερα, ο Όλυµπος χαρακτηρίσθηκε ως Εθνικός ρυµός µε το ΦΕΚ 248/Α/1938. Η περιοχή του ρυµού που υπάγεται στη /νση ασών Πιερίας έχει κηρυχθεί ευαίσθητη στις πυρκαγιές δασών και δασικών εκτάσεων και υπάγεται µε το Π 575/80 στη Β' Ζώνη. Η περιοχή Άγιος Ιωάννης- Τρόχαλο (Λιτοχώρου) εµβαδού 1226,2 εκτάρια στην περιφερειακή ζώνη, έχει χαρακτηρισθεί ως Καταφύγιο Άγριας Ζωής (ΦΕΚ 706/1982). Από το 2002 λειτουργεί ο Φορέας ιαχείρισης Εθνικού ρυµού Ολύµπου µε έδρα το Λιτόχωρο. Σε ιεθνές επίπεδο: Βιογενετικό απόθεµα. Το Ευρωπαϊκό ίκτυο Βιογενετικών αποθεµάτων ιδρύθηκε το 1976 από το συµβούλιο της Ευρώπης και αποσκοπεί στη διατήρηση αντιπροσωπευτικών δειγµάτων χλωρίδας, πανίδας και φυσικών περιοχών της Ευρώπης. Απόθεµα Βιόσφαιρας, σύµφωνα µε το πρόγραµµα της UNESCO "Άνθρωπος και Βιόσφαιρα - ΜΑΒ" (1981). Προτεινόµενος τόπος Κοινοτικής Σηµασίας του ικτύου NATURA 2000 µε κωδικό GR Όρος Όλυµπος, σε εφαρµογή της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ "για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας". Ζώνη Ειδικής Προστασίας, σε εφαρµογή της Οδηγίας 79/409/ΕΟΚ "για τη διατήρηση των άγριων πτηνών". 2.2 Κυρίως περιοχή Το φαράγγι του Ενιπέα βρίσκεται στην Ανατολική πλευρά του ορούς Ολύµπου. Γεωγραφικά ανήκει στο Νοµό Πιερίας. Η λεκάνη απορροής του αναπτύσσεται µε γενική διεύθυνση ΑΒΑ- Ν. Το δυτικό άκρο της λεκάνης αποτελεί η κορυφή Μύτικας (υψόµετρο 2917 µ.). ιέρχεται βόρεια του Λιτοχώρου και καταλήγει στη θάλασσα µετά 15

16 από διαδροµή 18 χλµ. περίπου. Ο υδατοκρίτης του Ενιπέα ή Μαυρόλογγου, εκτός από την κορυφή Μύτικας, ορίζεται και από τις κορυφές Σκολιό (2911 µ.), Στεφάνι (2909 µ.), Άγιος Αντώνιος (2817 µ.) και Προφήτης Ηλίας (2786 µ.). Πρόκειται για µία από τις ωραιότερες φυσικές περιοχές της Ευρώπης µε έντονο ανάγλυφο και πλούσια βιοποικιλότητα. Το φαράγγι του Ενιπέα ξεκινά από την τοποθεσία Πριόνια, όπου είναι και οι πήγες του ρέµατος και περνώντας βόρεια από το Λιτόχωρο καταλήγει στη θάλασσα, µετά από διαδροµή 13 χιλιοµέτρων, περίπου. Οι πολύµορφοι γεωλογικοί σχηµατισµοί, οι κάθετες ορθοπλαγιές, οι λιµνούλες και οι καταρράκτες, η παρόχθια βλάστηση είναι ορισµένα από τα στοιχεία που συνθέτουν το τοπίο του φαραγγιού. Το φαράγγι διασχίζει το διεθνές ορειβατικό µονοπάτι Ε4 που αποτελεί και µία από τις πλέον γνωστές διαδροµές στην περιοχή. ('Μελέτη διαχείρισης - διακίνησης επισκεπτών και ανάπτυξης οικοτουρισµού στο Εθνικό πάρκο του Ολύµπου'. Α' Φάση-Β' Φάση. Νοέµβριος, 2003) Σύµφωνα µε στοιχεία της µελέτης Η ανάδειξη της χαράδρας Ενιπέα Ολύµπου και η αξιοποίηση του υδάτινου δυναµικού της, (Παυλίδης, 1995), κάποια από τα σπουδαιότερα χαρακτηριστικά της χαράδρας του Ενιπέα είναι: Στην λεκάνη του Ενιπέα εκφορτίζεται επιφανειακά ή υπόγεια, µέρος του υδατικού δυναµικού της δυτικής πλευράς του Ολύµπου. Στην λεκάνη του Ενιπέα καταγράφονται όλες σχεδόν οι φυτοκοινονικές ενώσεις του Ελλαδικού χώρου. Η χαράδρα του Ενιπέα δέχεται το µεγαλύτερο µέσο ετήσιο ύψος βροχής της ανατολικής Ελλάδος µε κύριο χαρακτηριστικό την εξαιρετικά µεγάλη βροχοβαθµίδα (125 mm/100 m). έχεται τις µεγαλύτερες και ισχυρότερες χιονοπτώσεις σε όλη την Ελλάδα. Ο Ενιπέας, στη θέση Μαυρόλογγος, δέχεται ετησίως πάνω από κεραυνούς, αριθµός που είναι ο µεγαλύτερος που καταγράφεται, όχι µόνο στην Ελλάδα αλλά και σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η κοίτη του Ενιπέα, καθώς και των κύριων κλάδων του, παρουσιάζει εξαιρετικά σταθερή βασική παροχή. Σύµφωνα µε στοιχεία του ΙΓΜΕ προκύπτει ότι τα νερά του Ολύµπου (επιφανειακά, χειµάρρια, πηγαία και υπόγεια) είναι εξαιρετικής ποιότητας. Οι πλούσιοι υδροφορείς του Ενιπέα διαθέτουν ίσως το καλύτερο ποιοτικό νερό της Ελλάδας µε ιδιαίτερη αναφορά στην πολύ καλή σχέση ιόντων (α ++ και Mg ++ ). 16

17 Στον Ενιπέα δεν καταγράφεται καµιά ουσιαστικά πηγή ρύπανσης. Εικόνα 1. Όλυµπος-Φαράγγι του Ενιπέα 2.3 Γεωλογικά Υδρολογικά στοιχεία Η χαράδρα του Ενιπέα αποτελείται από τρεις διαφορετικούς ανθρακικούς και δολοµιτικούς σχηµατισµούς. Τα πετρώµατα αυτά, µάρµαρα και ασβεστόλιθοι έχουν υποστεί έντονη τεκτονική και καρστική διεργασία µε αποτέλεσµα να ευνοείται η κατείσδυση των οµβρίων υδάτων αφού οι σχηµατισµοί παρουσιάζουν µεγάλη υδροπερατότητα. Σύµφωνα µε τον Παυλίδη (1998) το σύστηµα των ασβεστόλιθων του Ολύµπου δεν είναι ενιαίο. Ο ορεινός όγκος του Ολύµπου δηµιουργεί δύο εµφανείς καρστικούς υδροφορείς και έναν αφανή προς την πλευρά των κορηµάτων. Ο πρώτος καρστικός υδροφορέας αναπτύσσεται στα ψηλότερα µέρη του Ολύµπου και εκτονώνεται στο επίπεδο έως µέτρων. Το δεύτερο επίπεδο εκτόνωσης της υπόγειας υδροφορίας συναντάται σε υψόµετρο µέτρων. Είναι καρστικό και ανεξάρτητο από το πρώτο. Το τρίτο επίπεδο εκδηλώνεται µέσω µίας σειράς πηγών στο σύστηµα βάσης του τεκτονικού παραθύρου του Ολύµπου. Το σύστηµα της κάτω βάσης εκτονώνεται στους 17

18 τρεις µεγάλους κώνους της περιοχής του Ανατολικού Ολύµπου (Βροντούς, Λιτοχώρου και Λεπτοκαρυάς). Το σύνολο των νερών του Ολύµπου φαίνεται να έχει προνοµιακή κατεύθυνση προς την ανατολή και εκτονώνεται δια µέσου κυρίως της λεκάνης και της κοίτης του Ενιπέα προς τους τρεις προαναφερθέντες κώνους, ενώ ένα τµήµα του µόνο εκβάλλει προς το σύστηµα πηγών ίου Καρίτσας. Η περιοχή της λεκάνης του Ενιπέα ανήκει υδρολογικά στο υδατικό διαµέρισµα υπ αριθµόν 9 της Ελλάδας. Ως γνωστόν, η χώρα µας είναι διαιρεµένη σε 14 υδατικά διαµερίσµατα, κατά τρόπο εντελώς ανεξάρτητο από τη γεωγραφική διαίρεση και διοικητική διαίρεση, αλλά µε βάση καθαρά υδρολογικά και υδρογεωλογικά κριτήρια. Τα γενικά γεωµορφολογικά και γεωλογικά χαρακτηριστικά στοιχεία του υπ αριθµόν 9 υδατικού διαµερίσµατος υπογραµµίζουν µια τροµερά έντονη ποικιλότητα και πολυµορφία και σχεδόν όλες οι περιοχές του είναι κυρίως ορεινές και οι υπόλοιπες ηµιορεινές και λίγες πεδινές. 18

19 Η λεκάνη της περιοχής του Λιτοχώρου αποτελεί µέρος του νότιου τµήµατος του υδρολογικού συστήµατος της ευρύτερης περιοχής του Νοµού Πιερίας. Βρίσκεται ανάµεσα στην παράκτια αποθεµατική ζώνη, έκτασης 186,2 km 2 και στην λεκάνη του Ολύµπου µε έκταση 294,3 km 2. Η λεκάνη του Λιτοχώρου αναπτύσσεται πάνω σε υδατοπερατούς σχηµατισµούς. Λόγω ακριβώς αυτής της υψηλής διαπερατότητας των πετρωµάτων η µεγαλύτερη ποσότητα του νερού των βροχοπτώσεων και των χιονοπτώσεων τροφοδοτεί τον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα ενώ το υπόλοιπο που αποµένει απορρέει επιφανειακά. Από τις σηµαντικότερες πηγές της υψηλής ζώνης του Ολύµπου είναι αυτές του Ενιπέα (Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη Φαραγγιού Ενιπέα Ολύµπου, 1999). Τα κυριότερα µορφοµετρικά, µορφολογικά στοιχεία της λεκάνης του χειµάρρου του Ενιπέα, έχουν ως εξής: Επιφάνεια λεκάνης απορροής F = 49,22 km 2 Μέγιστο υψόµετρο Hmax = 2.917m Ελάχιστο υψόµετρο Hmin = 90m Μέσο υψόµετρο Hm = 1.614m Υψοµετρικό ανάπτυγµα Η = 2.827m Μέση κλίση λεκάνης J F = 52,60% Μήκος υδροκρίτη Π = 41,84 km Μήκος κεντρικής κοίτης L K = 13,86 km Μήκος συνολικού υδρογραφικού δικτύου ΣL = 136,83 km Μέση πυκνότητα υδρογραφικού δικτύου D = 2,78 km/km 2 Η µέση πυκνότητα του υδρογραφικού δικτύου D=ΣL/F (Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη Φαραγγιού Ενιπέα Ολύµπου, 1999) Κλίµα Για τον προσδιορισµό του κλίµατος της περιοχής µελέτης χρησιµοποιήθηκαν τα στοιχεία του κλιµατολογικού σταθµού "Βροντού" (Πίνακας 2), ο οποίος εγκαταστάθηκε και λειτουργεί από το 1974 σε υψόµετρο 182,0 µέτρα. Στον πίνακα 3 παρατίθενται στοιχεία για τα έτη 2007 και 2008 του κλιµατολογικού σταθµού "Βροντού", που αφορούν, τη µέση µηνιαία µέγιστη και τη µέση µηνιαία ελάχιστη θερµοκρασία (ºC), το µέσο µηνιαίο ύψος βροχόπτωσης (mm), καθώς και οι µέσες ετήσιες τιµές κάθε παραµέτρου. 19

20 Σύµφωνα µε τα δεδοµένα του κλιµατολογικού σταθµού, για το έτος 2007, το κλίµα χαρακτηρίζεται από µέση ετήσια θερµοκρασία 16,5 ºC και συνολικό µέσο ετήσιο ύψος βροχόπτωσης 726,2. Ο Οκτώβριος είναι ο µήνας µε τις υψηλότερες κατακρηµνίσεις, ενώ οι µήνες Ιούλιος, Αύγουστος και Σεπτέµβριος εµφανίζονται ως οι πιο άνυδροι µήνες µε µέσο ύψος βροχοπτώσεων 0 mm, 32,4 mm και 24,5 mm, αντίστοιχα. Θερµότεροι µήνες είναι ο Ιούλιος και ο Αύγουστος, µε µέση µέγιστη θερµοκρασία 44ºC και 37,5ºC αντίστοιχα. Ψυχρότεροι µήνες είναι ο Ιανουάριος, ο Φεβρουάριος και ο εκέµβριος µε µέση ελάχιστη θερµοκρασία -0,5 ºC, -0,5 ºC και -2,5 ºC, αντίστοιχα. Για το έτος 2008, το κλίµα χαρακτηρίζεται από µέση ετήσια θερµοκρασία 15,5 ºC και συνολικό µέσο ετήσιο ύψος βροχόπτωσης 760,10 mm. Ο εκέµβριος είναι ο µήνας µε τις υψηλότερες κατακρηµνίσεις, ενώ οι µήνες Αύγουστος και Ιανουάριος εµφανίζονται ως οι πιο άνυδροι µήνες µε µέσο ύψος βροχοπτώσεων 6,50 και 7,10 mm αντίστοιχα. Θερµότεροι µήνες είναι ο Μάιος, ο Ιούνιος, και ο Αύγουστος µε µέση µέγιστη θερµοκρασία 37,8 ºC, 35,0 ºC και 36 ºC αντίστοιχα. Ψυχρότεροι µήνες είναι ο Ιανουάριος, ο Φεβρουάριος και ο εκέµβριος µε µέση ελάχιστη θερµοκρασία -5,0 ºC, -8,50 ºC και -4,50 ºC, αντίστοιχα. Το οµβροθερµικό διάγραµµα της περιοχής ( ιάγραµµα 1) έγινε µε βάση τα στοιχεία του πίνακα 3. Στο διάγραµµα απεικονίζονται οι µέσες µηνιαίες θερµοκρασίες και το µέσο µηνιαίο ύψος βροχόπτωσης για την περίοδο 2007 και Σύµφωνα µε το οµβροθερµικό διάγραµµα της περιοχής, η ξηρή περίοδος, για το έτος 2007 διήρκησε από τον Ιούλιο έως και τον Σεπτέµβριο ενώ για το 2008 η ξηρή περίοδος διήρκησε από τον Μάιο µέχρι τον Ιούνιο και από τον Αύγουστο έως τον Σεπτέµβριο. 20

21 Πίνακας 3. Κλιµατολογικά στοιχεία του σταθµού «Βροντού» για την περίοδο Βροχόπτωση (mm) Μέση Μέγιστη Θερµοκρασία ºC Μέση Ελάχιστη Θερµοκρασία ºC Μέση Μηνιαία Θερµοκρασία ºC Ιανουάριος ,5 9,8 Φεβρουάριος ,7 19,5-0,5 9 Μάρτιος ,7 19,5 5 10,9 Απρίλιος ,4 24,5 6 14,1 Μάιος , Ιούνιος ,4 39, ,2 Ιούλιος ,6 Αύγουστος ,4 37, ,5 Σεπτέµβριος ,5 32, ,8 Οκτώβριος ,2 25,5 6,5 16,4 Νοέµβριος ,7 24 1,5 10,8 εκέµβριος ,4 14,5-2,5 6 Ιανουάριος ,10 13,5-5,00 6,10 Φεβρουάριος ,60 18,0-8,50 7,00 Μάρτιος ,50 23,5 1,50 10,90 Απρίλιος ,50 24,5 4,00 12,80 Μάιος ,90 37,8 7,50 21,60 Ιούνιος ,50 35,0 13,00 23,40 Ιούλιος ,90 34,0 12,00 24,30 Αύγουστος ,50 36,0 16,00 25,20 Σεπτέµβριος ,30 33,0 7,00 18,30 Οκτώβριος ,90 23,5 7,00 16,00 Νοέµβριος ,20 24,0 1,5 12,40 εκέµβριος ,20 18,0-4,5 7,30 Πηγή: Νοµαρχιακή Αυτοδιοίκηση Κατερίνης 21

22 Βροχόπτωση (mm) Μέση Μηνιαία Θερµοκρασία ºC Ιανουάριος 2007 Φεβρουάριος 2007 Μάρτιος 2007 Απρίλιος 2007 Μαϊός 2007 Ιούνιος 2007 Ιούλιος 2007 Αύγουστος 2007 Σεπτέµβριος 2007 Οκτώβριος 2007 Νοέµβριος 2007 εκέµβριος 2007 Ιανουάριος 2008 Φεβρουάριος 2008 Μάρτιος 2008 Απρίλιος 2008 Μαϊός 2008 Ιούνιος 2008 Ιούλιος 2008 Αύγουστος 2008 Σεπτέµβριος 2008 Οκτώβριος 2008 Νοέµβριος 2008 εκέµβριος ιάγραµµα 1. Οµβροθερµικό διάγραµµα της περιοχής µελέτης 22

23 3. ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟ ΟΙ Στο κεφάλαιο αυτό περιγράφονται τα χαρακτηριστικά των σταθµών δειγµατοληψίας, οι µέθοδοι δειγµατοληψίας πεδίου και οι µέθοδοι προσδιορισµού των φυσικοχηµικών στοιχείων που µετρήθηκαν. 3.1 ειγµατοληψία πεδίου Στους 4 δειγµατοληπτικούς σταθµούς πραγµατοποιήθηκαν 3 εποχικές δειγµατοληψίες νερού και βενθικών µακροασπόνδυλων τον Ιούνιο, Σεπτέµβριο του 2007 και Μάιο του Μετρήθηκαν οι παρακάτω παράµετροι στο πεδίο: 1α) Φυσικοχηµικές παράµετροι: Οι φυσικοχηµικές µεταβλητές που εξετάστηκαν για τον προσδιορισµό της ποιότητας των νερών του ρέµατος Ενιπέα ήταν οι εξής: 1) τύπος του υποστρώµατος, 2) ροή νερού, 3) θερµοκρασία νερού, 4) ph, 5) διαλυµένο οξυγόνο. Ο τύπος του υποστρώµατος σε κάθε σταθµό δειγµατοληψίας προσδιορίστηκε οπτικά, εκτιµώντας την ποσοστιαία συµµετοχή κάθε κατηγορίας µεγέθους των συστατικών του υποστρώµατος. Η κατηγοριοποίηση των συστατικών του υποστρώµατος έγινε σύµφωνα µε την κλίµακα Wentworth (Wentworth, 1922). Πίνακας 4. ιάµετρος συστατικών υποστρώµατος σύµφωνα µε την κλίµακα Wentworth (Wentworth, 1922). Συστατικά ιάµετρος (mm) Ογκόλιθοι >256 Κροκάλες Χαλίκια Απρ-16 Αδρό ίζηµα 2-Απρ Άµµος 0, Ιλύς 0,0039-0,

24 Σε κάθε σταθµό δειγµατοληψίας γίνονταν επιτόπια µέτρηση της θερµοκρασίας του νερού, του διαλυµένου οξυγόνου, µε τη βοήθεια φορητού οξυγονόµετρου (τύπος OXI96 της WTW). Το ph µετριόταν µε πεχάµετρο (τύπου CRISON) και η ροή νερού µε τη χρήση µυλίσκου (τύπος VALEPORT). Το βάθος του νερού και το πλάτος της όχθης µετρήθηκε µε τη χρήση του κονταριού του ροοµέτρου το οποίο είναι βαθµονοµηµένο. Από τις µετρήσεις αυτές υπολογίστηκε το µέσο βάθος (cm), η µέση ροή (m/sec) και η παροχή (m 3 /sec) του νερού. Η αξιολόγηση των τιµών των φυσικοχηµικών παραµέτρων που µετρήθηκαν έγινε σύµφωνα µε τις προδιαγραφές που θέτει η Κοινή Υπουργική Απόφαση ΚΥΑ Υ2/2600/2001, η οποία είναι η συµµόρφωση της ελληνικής νοµοθεσίας µε την Οδηγία 80/778/ΕΟΚ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για το νερό που προορίζεται για ανθρώπινη κατανάλωση. Στον Πίνακα 5 αναγράφονται τα όρια των φυσικοχηµικών παραµέτρων που ορίζουν οι παραπάνω οδηγίες. Πίνακας 5. Ανώτατα επιτρεπτά όρια σύµφωνα µε την ΚΥΑ Υ2/2600/2001 και την 80/778/ΕΟΚ. Παράµετρος Όρια Μονάδα µέτρησης Θερµοκρασία (Τ) <30 pη 6,5-9,55 D.O. >5 (mg/l) 0 C 1β) Βενθικά µακροασπόνδυλα: Οι δειγµατοληψίες των βενθικών µακροασπονδύλων που πραγµατοποιήθηκαν στο πλαίσιο της έρευνας αυτής είχαν εποχική συχνότητα και αυτό διότι σύµφωνα µε τον Coimbra et al., 1996 εποχικοί παράγοντες σχετιζόµενοι µε τον υδρολογικό κύκλο είναι καθοριστικοί στη σύνθεση και την λειτουργία της κοινότητας των µακροασπονδύλων. Η δειγµατοληψία των βενθικών µακροασπόνδυλων γινόταν µε τη βοήθεια τροποποιηµένου δειγµατολήπτη τύπου Surber. Συγκεκριµένα, εφαρµόστηκε η ηµιποσοτική µέθοδος 3-minute kick/sweep (Artimage et al., 1983). Η µέθοδος συνίσταται στην κατακόρυφη τοποθέτηση της απόχης στο επίπεδο του πυθµένα, αντίθετα στη ροή και την αναµόχλευση του υποστρώµατος, µπροστά από το άνοιγµα της απόχης µε το πόδι, για συνολικό χρόνο 3 λεπτών, µοιρασµένου στα διάφορα ενδιαιτήµατα. Κατά τη διάρκεια της 24

25 τρίλεπτης δειγµατοληψίας, όλα τα ενδιαιτήµατα του κάθε σταθµού (µέσα στο νερό ή παρόχθια µακρόφυτα, σε µικρολίµνες ή ρηχούς ύφαλους, γυµνό υπόστρωµα) σαρώθηκαν σύµφωνα µε το πρωτόκολλο για την ποικιλότητα του ενδιαιτήµατος (Chatzinikolaou et al. 2006). Ο δειγµατολήπτης αυτός αποτελούνταν από ένα µεταλλικό ορθογώνιο πλαίσιο, εµβαδού διατοµής 0,05 m2 (20x25cm) και αντίστοιχο µεταλλικό πλαίσιο ίδιου εµβαδού και βάθους 2 cm, προσαρµοσµένο κάθετα στο προηγούµενο µεταλλικό πλαίσιο. Στο επάνω µέρος του σκελετού ήταν προσαρµοσµένο κοντάρι µήκους 1,5 m που χρησιµοποιούνταν ως λαβή. Επίσης στο πλαίσιο του δειγµατολήπτη ήταν προσαρµοσµένο δίχτυ µήκους 0,8 m και µε ανοίγµατα διαµέτρου 500 µm. Το δίχτυ κατέληγε σε µία βιδωτή πλαστική φιάλη των 250 ml στην οποία συλλέγονταν οι βενθικοί µακροασπόνδυλοι οργανισµοί. Από κάθε σταθµό δειγµατοληψίας λαµβάνονταν τρία δείγµατα από διαφορετικά σηµεία, εκτός από την πρώτη δειγµατοληψία στον σταθµό 2 (Αγ. ιονύσιος) όπου ελήφθησαν τέσσερα δείγµατα, µε σκοπό την κάλυψη όλων των τύπων υποστρώµατος σε κάθε σταθµό. Έπειτα από κάθε δειγµατοληψία, το περιεχόµενο της φιάλης µεταφερόταν σε αντίστοιχες πλαστικές φιάλες. Σε κάθε φιάλη προσθέτονταν 10% διαλύµατος φορµαλδεϋδης για την διατήρηση των µακροασπόνδυλων οργανισµών µέχρι την ταυτοποίησή τους στο εργαστήριο. Η ταξινόµηση των οργανισµών έγινε µε τη βοήθεια στερεοσκοπίου, σε µεγεθύνσεις 10x και 40x και για τη ταυτοποίηση τους χρησιµοποιήθηκαν ειδικές κλείδες αναγνώρισης (Sansoni G., 1998, Tachet et al 2003). Η αναγνώριση πραγµατοποιήθηκε έως το ταξινοµικό επίπεδο οικογένειας. Η χρήση της οικογένειας στους δείκτες αξιολόγησης της ποιότητας των ρέοντων υδάτων θεωρείται κατάλληλη γιατί είναι σχετικά εύκολο να προσδιορισθούν τα βενθικά µακροασπόνδυλα ως το επίπεδο αυτό και γιατί η ακρίβεια στην απόδοση της ποιότητας είναι ικανοποιητική (Furse et al., 1984). 3.2 Χηµικές αναλύσεις Από κάθε σταθµό δειγµατοληψίας λαµβάνονταν 1lit νερού, το οποίο µεταφερόταν σε φορητό ψυγείο στο εργαστήριο χηµείας του Τ.Ε.Ι Ν. Μουδανιών. Στο εργαστήριο χηµείας πραγµατοποιήθηκε η παρακάτω µέτρηση: Βιοχηµικώς απαιτούµενο οξυγόνο (BOD 5 ) Για τον προσδιορισµό του βιοχηµικώς απαιτούµενου οξυγόνου εφαρµόσθηκε η µέθοδος που περιγράφεται στο A.P.H.A (1985). Η µέθοδος στηρίζεται στην κατανάλωση 25

26 του διαλυµένου οξυγόνου του δείγµατος από τους µικροοργανισµούς που υπάρχουν µέσα στο δείγµα. Όργανα: Οξυγονόµετρο (Inolab WTW Oxi Level 2, Oxical-SL). Φιάλες BOD 5. Ψυχόµενος επωαστικός κλίβανος (WTW TS 606-G12), ρυθµισµένος στους 20 C. Αρχικά οι φιάλες BOD 5 καθαρίζονταν µε διάλυµα χρωµοθεϊκου οξέως. Ο προσδιορισµός της συγκέντρωσης του διαλυµένου οξυγόνου (mg/l) γινόταν µε τη βοήθεια του οξυγονόµετρου. Οι φιάλες, µία από κάθε σταθµό, τοποθετούνταν στον επωαστικό κλίβανο για 5 ηµέρες και έπειτα επαναλαµβανόταν ο προσδιορισµός του οξυγόνου. Η διαφορά που προκύπτει µεταξύ των συγκεντρώσεων της πρώτης και της δεύτερης µέτρησης εξέφραζε την τιµή του BOD Σταθµοί δειγµατοληψίας Για τους σκοπούς της έρευνας επιλέχθηκε το ρέµα Ενιπέας. Το φαράγγι του ρέµατος Ενιπέα βρίσκεται στην Ανατολική πλευρά του ορούς Ολύµπου. Το φαράγγι του Ενιπέα ή Μαυρόλογγου, όπως διαφορετικά ονοµάζεται, ξεκινά από την τοποθεσία Πριόνια, όπου είναι και οι πήγες του ρέµατος και περνώντας βόρεια από το Λιτόχωρο καταλήγει στη Θάλασσα, µετά από διαδροµή, περίπου, 10 χιλιοµέτρων. Πρόκειται για µία από τις ωραιότερες φυσικές περιοχές της Ευρώπης µε έντονο ανάγλυφο και πλούσια βιοποικιλότητα. Οι πολύµορφοι γεωλογικοί σχηµατισµοί, οι κάθετες ορθοπλαγιές, οι λιµνούλες και οι καταρράκτες, η παρόχθια βλάστηση είναι ορισµένα από τα στοιχεία που συνθέτουν το τοπίο του φαραγγιού. Το πιο χαρακτηριστικό είδος που συναντάµε στην κοίτη του Ενιπέα είναι ο πλάτανος (Platanus orientalis). Ελάχιστα άτοµα ιτιάς (Salix eleagnos) απαντούν σε πετρώδεις θέσεις µε τρέχοντα νερά µέσα στην κοίτη του Ενιπέα. Η κανονική εξάπλωση του είδους ξεκινά από τα 400 µέτρα υψόµετρο και πάνω. Συχνά συναντάµε συκιές (Ficus carica) και καρυδιές (Juglans regia), αλλά οι τελευταίες είναι αµφίβολο αν είναι αυτοφυείς στην περιοχή αυτή. Σε χαλικώδεις περιοχές της κοίτης, χαρακτηριστικό είδος αποτελεί η Cionura erecta, ένας ηµιθάµνος µε αρκετούς κατακείµενους βλαστούς και λευκά άνθη. Επίσης συνηθισµένο στην κοίτη είναι το Calamintha nepeta. Ο πρώτος σταθµός (Σ1) δειγµατοληψίας βρίσκεται στα Πριόνια, στα µέτρα υψόµετρο. Τα Πριόνια, όπου παλιά λειτουργούσε πριονιστήριο ξυλιάς, βρίσκονται 18 26

27 χιλιόµετρα από το Λιτόχωρο. Στα Πριόνια υπάρχει ένα µικρό εστιατόριο και είναι το τελευταίο σηµείο που φτάνει ο δρόµος, όπου εκεί σταθµεύουν οι εκδροµείς για να ξεκινήσουν την ανάβαση τους προς τα καταφύγια και την κορυφή του Ολύµπου. Το βάθος στο σταθµό αυτό ήταν σχεδόν σταθερό καθ όλη τη διάρκεια των δειγµατοληψιών και ανερχόταν σε 0,4 µέτρα περίπου. Κατά τη δεύτερη δειγµατοληψία, τον Σεπτέµβριο του 2007 παρατηρήθηκε ότι τα νερά είχαν µηδενική ροή. Το υπόστρωµα χαρακτηρίζεται από την παρουσία ογκόλιθων, κροκάλων και χαλικιού. Ο δεύτερος σταθµός (Σ2) βρίσκεται, κάτω από την παλιά µονή του Αγίου ιονυσίου στα 870 µέτρα υψόµετρο. Στο σηµείο περνάει το µονοπάτι Α4 το οποίο αρχίζει από το Λιτόχωρο και φτάνει στα Πριόνια. Επίσης χαρακτηριστικό της περιοχής είναι ένα ξέφωτο που υπάρχει δίπλα στο ρέµα όπου εκεί κατά τους καλοκαιρινούς µήνες, αν και απαγορεύεται, συναντάµε κατασκηνωτές. Το βάθος στο σταθµό κυµαίνεται 0,15-0,50 µέτρα. Το υπόστρωµα χαρακτηρίζεται από την παρουσία ογκόλιθων, κροκάλων, χαλικιού και αδροµερές ίζηµα. Ο τρίτος σταθµός (Σ3) βρίσκεται σε απόσταση µέτρων βορειοδυτικά από το Λιτόχωρο, σε 380 µέτρα υψόµετρο. Στο σηµείο αυτό υπάρχει ένα µικρό τσιµεντένιο φράγµα παροχέτευσης υπερχείλισης και από τη θέση αυτή εκτρέπεται ένα µέρος του νερού του Ενιπέα για την ύδρευση και άρδευση του Λιτόχωρου. Κατά τη διάρκεια της πρώτης δειγµατοληψίας, τον Ιούνιο του 2007, η πρόσβαση στο σηµείο δεν ήταν δυνατή λόγω ασφαλισµένης εισόδου. Το υπόστρωµα χαρακτηρίζεται από την παρουσία ογκόλιθων, κροκάλων, χαλικιού και αδροµερές ίζηµα. Ο τέταρτος σταθµός (Σ4) βρίσκεται µέσα στο Λιτόχωρο σε 258 µέτρα υψόµετρο, στην αρχή του οικισµού, πλησίον των εγκαταστάσεων του φορέα διαχείρισης του Ολύµπου. Κατά µήκος της κοίτης υπάρχουν αρκετοί Πλάτανοι. Στη δεύτερη δειγµατοληψία που πραγµατοποιήθηκε τον Σεπτέµβριο του 2007, η κοίτη του Ενιπέα, στον σταθµό αυτόν, ήταν άνυδρη µε αποτέλεσµα να καταστεί αδύνατη η λήψη δειγµάτων από το σταθµό αυτό. Το υπόστρωµα χαρακτηρίζεται από την παρουσία κροκάλων, χαλικιού και αδροµερές ίζηµα. 27

28 Στον παρακάτω χάρτη παρουσιάζονται µε κόκκινο οι σταθµοί όπου πραγµατοποιήθηκαν οι δειγµατοληψίες κατά µήκος της κοίτης του χειµάρρου Ενιπέα Χάρτης 1. Σταθµοί δειγµατοληψίας 28

29 Σταθµός Σ1 Πριόνια (φωτογραφία: Γιαννάκου Ουρανία) Σταθµός Σ1 Πριόνια (φωτογραφία: Γιαννάκου Ουρανία) 29

30 Σταθµός Σ2 Αγ. ιονύσιος (φωτογραφία: Γιαννάκου Ουρανία) Σταθµός Σ2 Αγ. ιονύσιος (φωτογραφία: Γιαννάκου Ουρανία) 30

31 Σταθµός Σ3 Υδροληψία (φωτογραφία: Γιαννάκου Ουρανία) 31

32 Σταθµός Σ4 Λιτόχωρο (φωτογραφία: Γιαννάκου Ουρανία) Σταθµός Σ4 Λιτόχωρο (φωτογραφία: Γιαννάκου Ουρανία) 32

33 3.4 Βιοδείκτες Σε όλα τα δείγµατα των βενθικών µακροασπονδύλων εφαρµόστηκαν δυο συστήµατα δεικτών: Α) εφαρµόστηκε το Ελληνικό Σύστηµα Αξιολόγησης (ΕΣΥΑ) µε τους επιµέρους δείκτες «σκορ» ΕΣΑ (Ελληνικό Σκορ Αξιολόγησης), ΜΕΣΑ (Μέσος Όρος Ελληνικού Σκορ Αξιολόγησης) και το ηµιάθροισµα αυτών. Η βαθµολογία του δείκτη λαµβάνει υπόψη το άθροισµα των βαθµολογιών των ταξινοµικών οµάδων των βενθικών µακροασπονδύλων (πίνακας 6), το πηλίκο της βαθµολογίας αυτής µε τον αριθµό των ταξινοµικών οµάδων που βαθµολογήθηκαν και την ποικιλία των διαθέσιµων ενδιαιτηµάτων (Artemiadou & Lazaridou, 2005). Η ποικιλία των ενδιαιτηµάτων παρουσιάζεται στον πίνακα 9. Στην παρούσα εργασία στον σταθµό Σ4 χρησιµοποιήθηκε ο πίνακας για τα λίγα ενδιαιτήµατα ενώ για τους υπόλοιπους σταθµούς χρησιµοποιήθηκε ο πίνακας για τα δείγµατα που συλλέχθηκαν από πολλούς τύπους ενδιαιτηµάτων. Στη συνέχεια, οι τιµές ΕΣΑ (HES) και ΜΕΣΑ (AHES) βαθµολογούνται από το 1 έως το 5 (όσο πιο υψηλές είναι οι τιµές τόσο πιο µεγάλο βαθµό παίρνουν) (Πίνακας 7) και τέλος υπολογίζεται το ηµιάθροισµα των βαθµών αυτών (SemiHES) (Πίνακας 8). Η τελική ερµηνεία (Υψηλή, Καλή, Μέτρια, Ελλιπής, Κακή) της ποιότητας του νερού είναι η ερµηνεία του ηµιαθροίσµατος και βασίζεται σε πενταβάθµια κλίµακα όπως απαιτεί η Οδηγία 2000/60/ΕΚ (Πίνακας 1). Β) εφαρµόστηκε ο Ιβηρικός βιολογικός δείκτης IBMWP (πίνακας 10). Ο Ιβηρικός δείκτης βασίζεται στο επίπεδο οικογένειας, εκτός από την περίπτωση των Ολιγόχαιτων στην οποία χρησιµοποιείται η κλάση. Βαθµολογεί την κάθε οικογένεια από το 1 ως το 10 (όσο πιο ευαίσθητη είναι µια οικογένεια στη µείωση του οξυγόνου του νερού, λόγω ύπαρξης οργανικού φορτίου, τόσο πιο υψηλή βαθµολογία παίρνει) και ως τελική τιµή για ένα δείγµα έχει το άθροισµα των βαθµολογιών των οικογενειών που βρέθηκαν στο δείγµα αυτό. 33

34 Πίνακας 6. Ελληνικό Σύστηµα Αξιολόγησης / Hellenic evaluation System (Artemiadou et Lazaridou 2005) Ταξινοµικές οµάδες/ Taxa α) Capniidae, Chloroperlidae, β) Siphlonuridae, γ) Aphelocheiridae, δ) Blephariceridae ε) Phryganeidae, Molanidae, Odontoceridae, Bareidae, Lepidostomatidae, Thremmatidae, Brachycentridae, Helicopsychidae α) Leuctridae, Perlodidae, Perlidae, β) Sericostomatidae, Goeridae, γ) Neoephemeridae α) Nemouridae, Taeniopterygidae, β) Ephemeridae, Heptageniidae, Leptophlebiidae, γ) Leptoceridae, Polycentropodidae, Psychomyidae, Philopotamidae, Limnephilidae, Rhyacophilidae, Glossosomatidae, Ecnomidae, δ) Aeshnidae, Lestidae, Corduliidae, Libelulliidae, ε) Athericidae, Dixidae, στ) Helodidae, Gyrinidae, Hydraenidae, ζ) Sialidae, η) Grapsidae, Potamonidae (Brachyura) θ) Astacidae, (Macrura) α) Potamanthidae, β) Calopterygidae, Cordulegasteridae γ) Stratiomyidae, δ) Hydrobiidae α) Platycnemididae, Gomphidae, β) Tabanidae, Ceratopogonidae, Empididae, γ) Elminthidae δ) Viviparidae, Neritidae, ε) Unionidae, α) Caenidae, Oligoneuriidae, Polymitarcidae, Isonychiidae, β) Hydropsychidae, γ) Ancylidae, Acroloxidae, δ) Gammaridae, Corophidae, ε) Atyidae στ) Planariidae, Dendrocoelidae, Dugesiidae, ζ) Dryopidae, Helophoridae, Hydrochidae, Clambidae η) Psychodidae, Simuliidae α) Ephemerellidae, Baetidae, β) Hydroptilidae, γ) Tipulidae, Dolichopodidae, Anthomyidae, Limoniidae, δ) Haliplidae, Curculionidae, Chrysomelidae, Hydroscaphidae ε) Hydracarina στ) Piscicolidae, Glossiphonidae α) Coenagriidae, β) Chironomidae (not red), γ) Dytiscidae, Hydrophilidae, Hygrobiidae, δ) Corixidae, Hebridae, Veliidae, Mesoveliidae, Hydrometridae, Gerridae, Nepidae, Pleidae, Παρούσες/Present (0-1%) Κοινές/Comm on ( %) Άφθονες /Abundant (>10%)

35 Naucoridae, Notonectidae, Belostomatidae, ε) Asellidae, Ostracoda, στ) Physidae, Bythiniidae, Bythinellidae, Molaniidae, Ellobiidae, ζ) Hirudinidae, η) Sphaeriidae θ) Oligochaeta (except for Tubificidae) α) Chironomidae (red), Rhagionidae, Culicidae, Muscidae, Thaumaleidae, Ephydridae, Chaoboridae β) Lymnaeidae, Planorbidae, γ) Erpobdellidae α) Tubificidae, β) Valvatidae, γ) Syrphidae Τα Chironomidae (not red) και Oligochaeta (except for Tubificidae) βαθµολογούνται όπως παραπάνω αλλά µε όρια στις κατηγορίες αφθονιών 0-10%, 10,01-20%, >20%. Chironomidae (not red) and Oligochaeta (except for Tubificidae) are scored more but the range of their abundances become 0-10%, 10,01-20%, >20%. Πίνακας 7. Βαθµολογίες και βαθµοί (Χ,Υ) ΕΣΑ (HES) και ΜΕΣΑ (AHES) (Artemiadou &Lazaridou 2005) Π ί ν α κ α ς 8. είγµατα που συλλέχθηκαν από πολλούς τύπους ενδιαιτηµάτων Samples collected from many types of habitats (rich sites) ΕΣΑ X ΜΕΣΑ(µέσος όρος ΕΣΑ) > >64, ,57-64, ,82-54, ,73-45, ,72 είγµατα που συλλέχθηκαν από λίγους τύπους ενδιαιτηµάτων Samples collected from few types of habitats (poor sites) Y ΕΣΑ X ΜΕΣΑ(µέσος όρος ΕΣΑ) > >55, ,18-55, ,33-45, ,50-35, ,49 Y

Παρουσίαση της μεθοδολογίας επισκόπησης υδρόβιων μακροφύτων ως μέσου για την αξιολόγηση της οικολογικής κατάστασης των ελληνικών λιμνών

Παρουσίαση της μεθοδολογίας επισκόπησης υδρόβιων μακροφύτων ως μέσου για την αξιολόγηση της οικολογικής κατάστασης των ελληνικών λιμνών Παρουσίαση της μεθοδολογίας επισκόπησης υδρόβιων μακροφύτων ως μέσου για την αξιολόγηση της οικολογικής κατάστασης των ελληνικών λιμνών Γιώργος Πουλής, Δημήτρης Ζέρβας, Βασιλική Τσιαούση e-mail: gpoulis@ekby.gr

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών Μεταβατικά ύδατα (transitional waters) σύµφωνα µε την Οδηγία Πλαίσιο για τα

Διαβάστε περισσότερα

Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο. Αιγαίο)

Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο. Αιγαίο) Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο Αιγαίο) Δρ. Σοφία Γαληνού-Μητσούδη Αλεξάνδρειο ΤΕΙ Θεσσαλονίκης Τμήμα Τεχνολογίας Αλιείας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ: 1893. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 03/06/2011 Προς: Σύλλογο Φίλων Πηνειού και του Παραποτάμιου Πολιτισμού του Υπόψη Δ.Σ.

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ: 1893. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 03/06/2011 Προς: Σύλλογο Φίλων Πηνειού και του Παραποτάμιου Πολιτισμού του Υπόψη Δ.Σ. ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ: 193 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 3//11 Προς: Σύλλογο Φίλων Πηνειού και του Παραποτάμιου Πολιτισμού του Υπόψη Δ.Σ. ΕΚΘΕΣΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΩΝ ΜΗΝΩΝ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ- ΜΑΡΤΙΟΥ- ΑΠΡΙΛΙΟΥ- 11 ΠΟΥ ΠΡΟΚΥΠΤΟΥΝ ΑΠΟ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

2. ΓΕΩΛΟΓΙΑ - ΝΕΟΤΕΚΤΟΝΙΚΗ

2. ΓΕΩΛΟΓΙΑ - ΝΕΟΤΕΚΤΟΝΙΚΗ 2. 2.1 ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΥΤΕΡΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζεται συνοπτικά το Γεωλογικό-Σεισμοτεκτονικό περιβάλλον της ευρύτερης περιοχής του Π.Σ. Βόλου - Ν.Ιωνίας. Η ευρύτερη περιοχή της πόλης του

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΓΙΑ ΤΟ Υ ΑΤΙΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΤΗΣ Υ ΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΤΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΤΡΙΧΩΝΙ ΑΣ STUDY FOR THE WATER BALANCE OF TRICHONIS LAKE CATCHMENT

ΜΕΛΕΤΗ ΓΙΑ ΤΟ Υ ΑΤΙΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΤΗΣ Υ ΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΤΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΤΡΙΧΩΝΙ ΑΣ STUDY FOR THE WATER BALANCE OF TRICHONIS LAKE CATCHMENT ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ EUROPEAN COMMISSION DIRECTORATE GENERAL - ENVIRONMENT ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ LIFE-ΦΥΣΗ 99 PROGRAMME LIFE-NATURE 99 ΕΡΓΟ: ΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΑΣΒΕΣΤΟΥΧΩΝ ΒΑΛΤΩΝ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η Ευρώπη είναι ήπειρος κυρίως πεδινή, χωρίς έντονο ανάγλυφο. Τα 2/3 της ηπείρου είναι πεδινές εκτάσεις. Έχει το χαμηλότερο μέσο υψόμετρο από την επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το γεωγραφικό πλάτος 2) την αναλογία ξηράς/θάλασσας 3) το

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Τυπολογία ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Τυπολογία ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Τυπολογία ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών Μήπως η Γη αποτελεί ενιαίο υδατικό οικοσύστηµα ; Η απάντηση εξαρτάται από το πώς

Διαβάστε περισσότερα

Δρ Παρισόπουλος Γεώργιος. Πολιτικός Μηχανικός Α.Π.Θ., M.Sc., Ph.D. Water Resources & Environmental Eng., I.C., U.K.

Δρ Παρισόπουλος Γεώργιος. Πολιτικός Μηχανικός Α.Π.Θ., M.Sc., Ph.D. Water Resources & Environmental Eng., I.C., U.K. Δρ Παρισόπουλος Γεώργιος Πολιτικός Μηχανικός Α.Π.Θ., M.Sc., Ph.D. Water Resources & Environmental Eng., I.C., U.K. Ανασκόπηση Λειτουργίας θυροφράγματος Κούλας και Διαχείρισης στάθμης λίμνης Μικρής Πρέσπας

Διαβάστε περισσότερα

σύνολο της απορροής, μέσω διαδοχικών ρευμάτων, ποταμών, λιμνών και παροχετεύεται στη θάλασσα με ενιαίο στόμιο ποταμού, εκβολές ή δέλτα.

σύνολο της απορροής, μέσω διαδοχικών ρευμάτων, ποταμών, λιμνών και παροχετεύεται στη θάλασσα με ενιαίο στόμιο ποταμού, εκβολές ή δέλτα. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΟΔΗΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΡΑ Η Οδηγία Πλαίσιο για τα νερά ή αλλιώς Οδηγία 2000/60/ΕΚ, οποία τέθηκε σε ισχύ στις 22 Δεκεμβρίου 2000, προτείνει νέους, αποτελεσματικότερους τρόπους προστασίας του

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΨΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: «ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ»

ΣΥΝΟΨΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: «ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ» ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ 2000-2006 ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ 75% ΑΠΟ ΤΟ Ε. Τ. Π. Α. ΚΑΙ 25% ΑΠΟ ΕΘΝΙΚΟΥΣ ΠΟΡΟΥΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Εργαστήριο Οικολογικής

Διαβάστε περισσότερα

«Μετρήσειςρύπανσηςποταμώνκαιδιακρατική συνεργασία:ο ρόλος του διαβαλκανικού Κέντρου Περιβάλλοντος»

«Μετρήσειςρύπανσηςποταμώνκαιδιακρατική συνεργασία:ο ρόλος του διαβαλκανικού Κέντρου Περιβάλλοντος» «Μετρήσειςρύπανσηςποταμώνκαιδιακρατική συνεργασία:ο ρόλος του διαβαλκανικού Κέντρου Περιβάλλοντος» Καθηγητής Γεώργιος Ζαλίδης Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Επιστημονικώς υπεύθυνος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 2 Στην έξοδο λεκάνης απορροής µετρήθηκε το παρακάτω καθαρό πληµµυρογράφηµα (έχει αφαιρεθεί η βασική ροή):

ΑΣΚΗΣΗ 2 Στην έξοδο λεκάνης απορροής µετρήθηκε το παρακάτω καθαρό πληµµυρογράφηµα (έχει αφαιρεθεί η βασική ροή): ΑΣΚΗΣΗ 1 Αρδευτικός ταµιευτήρας τροφοδοτείται κυρίως από την απορροή ποταµού που µε βάση δεδοµένα 30 ετών έχει µέση τιµή 10 m 3 /s και τυπική απόκλιση 4 m 3 /s. Ο ταµιευτήρας στην αρχή του υδρολογικού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΤΑΜΙΑ ΥΔΑΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΥΔ ΚΡΗΤΗΣ

ΠΟΤΑΜΙΑ ΥΔΑΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΥΔ ΚΡΗΤΗΣ ΠΡΟΣΧΕΔΙΟ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΛΕΚΑΝΩΝ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΠΟΤΑΜΩΝ ΤΟΥ ΥΔΑΤΙΚΟΥ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΟΣ ΚΡΗΤΗΣ (GR13) ΠΟΤΑΜΙΑ ΥΔΑΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΥΔ ΚΡΗΤΗΣ ΤΥΠΟΛΟΓΙΑ, ΤΥΠΟΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ιωάννης Συμπέθερος Ειδικός Γραμματέας. Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας & Κλιματικής Αλλαγής

Ιωάννης Συμπέθερος Ειδικός Γραμματέας. Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας & Κλιματικής Αλλαγής Ιωάννης Συμπέθερος Ειδικός Γραμματέας Κεντρική Υπηρεσία Υδάτων Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας & Κλιματικής Αλλαγής Νοέμβριος 2009 Στόχος της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ Επίτευξη της καλής κατάστασης των υδάτων

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΚΠΣ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ ΜΕΤΡΟ 2.2, ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΡΑΞΗΣ 2.6.1.ια. ΕΡΓΟ: «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ - ΑΡΧΙΜΗΔΗΣ-Ενίσχυση ερευνητικών ομάδων του ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ»

Γ ΚΠΣ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ ΜΕΤΡΟ 2.2, ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΡΑΞΗΣ 2.6.1.ια. ΕΡΓΟ: «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ - ΑΡΧΙΜΗΔΗΣ-Ενίσχυση ερευνητικών ομάδων του ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ» Γ ΚΠΣ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ ΜΕΤΡΟ 2.2, ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΡΑΞΗΣ 2.6.1.ια ΕΡΓΟ: «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ - ΑΡΧΙΜΗΔΗΣ-Ενίσχυση ερευνητικών ομάδων του ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ» ΥΠΟΕΡΓΟ 1: «Εφαρμογή του Περιβαλλοντικού Συστήματος Στήριξης Αποφάσεων Expert

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση. Επιμέλεια παρουσίασης: Ιωάννα Υφαντίδου Υπεύθυνη Τμήματος Ενημέρωσης και Γραφείου Τύπου

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση. Επιμέλεια παρουσίασης: Ιωάννα Υφαντίδου Υπεύθυνη Τμήματος Ενημέρωσης και Γραφείου Τύπου Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Επιμέλεια παρουσίασης: Ιωάννα Υφαντίδου Υπεύθυνη Τμήματος Ενημέρωσης και Γραφείου Τύπου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο υγροβιότοπος των λιμνών Κορώνειας Βόλβης, είναι ένας από τους σημαντικότερους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ INTERREG IIIA / PHARE CBC ΕΛΛΑΔΑ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ: ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ Καθηγητής Βασίλειος A. Τσιχριντζής Διευθυντής, Εργαστήριο Οικολογικής Μηχανικής και Τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

«ΙΧΘΥΟΚΑΛΛΙEΡΓΗΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΘΑΛΑΣΣΗΣ»

«ΙΧΘΥΟΚΑΛΛΙEΡΓΗΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΘΑΛΑΣΣΗΣ» ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή «ΙΧΘΥΟΚΑΛΛΙEΡΓΗΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΘΑΛΑΣΣΗΣ» Άντρεα Χ. Σταυρινίδη Λεµεσός 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΜΕΡΤΖΙΟΥ Ε. Ανασκόπηση. Λειτουργίας θυροφράγματος Κούλας και. Διαχείρισης στάθμης λίμνης Μικρής Πρέσπας. έτους 2013

ΕΚΘΕΣΗ ΜΕΡΤΖΙΟΥ Ε. Ανασκόπηση. Λειτουργίας θυροφράγματος Κούλας και. Διαχείρισης στάθμης λίμνης Μικρής Πρέσπας. έτους 2013 ΜΕΡΤΖΙΟΥ Ε. ΕΚΘΕΣΗ Ανασκόπηση Λειτουργίας θυροφράγματος Κούλας και Διαχείρισης στάθμης λίμνης Μικρής Πρέσπας έτους 2013 Ιανουάριος 2014 Αγ. Γερμανός, Πρέσπα Εισαγωγή Η παρούσα έκθεση ανασκόπησης της λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του θαλασσίου περιβάλλοντος στη θέση Τσιγκράδο, Ν. Μήλου, για τα έτη 2011-2014

Συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του θαλασσίου περιβάλλοντος στη θέση Τσιγκράδο, Ν. Μήλου, για τα έτη 2011-2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του θαλασσίου περιβάλλοντος στη

Διαβάστε περισσότερα

Γκανούλης Φίλιππος Α.Π.Θ.

Γκανούλης Φίλιππος Α.Π.Θ. Σύστηµα Υποστήριξης Αποφάσεων για την Ολοκληρωµένη ιαχείριση Υδάτων της ιασυνοριακής Λεκάνης Απορροής των Πρεσπών Γκανούλης Φίλιππος Α.Π.Θ. Ολοκληρωµένη ιαχείριση Υδατικών Πόρων Global Water Partnership

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Υ ΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ»

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Υ ΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ» ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Υ ΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ» Η ΠΥΡΚΑΓΙΑ TOY 2007 ΣΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟ ΡΥΜΟ ΠΑΡΝΗΘΑΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΝΕΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Εξάτμιση και Διαπνοή

Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση, Διαπνοή Πραγματική και δυνητική εξατμισοδιαπνοή Μέθοδοι εκτίμησης της εξάτμισης από υδάτινες επιφάνειες Μέθοδοι εκτίμησης της δυνητικής και πραγματικής εξατμισοδιαπνοής (ΕΤ)

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του θαλασσίου περιβάλλοντος στη θέση Βούδια, Ν. Μήλου, για τα έτη 2011-2014

Συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του θαλασσίου περιβάλλοντος στη θέση Βούδια, Ν. Μήλου, για τα έτη 2011-2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του θαλασσίου περιβάλλοντος στη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΟΔΗΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟ (WFD 2000/60/ΕΚ) ΓΙΑ ΤΑ ΥΔΑΤΑ ΩΣ ΜΕΣΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΣΦΑΛIΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

Η ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΟΔΗΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟ (WFD 2000/60/ΕΚ) ΓΙΑ ΤΑ ΥΔΑΤΑ ΩΣ ΜΕΣΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΣΦΑΛIΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΟΔΗΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟ (WFD 2000/60/ΕΚ) ΓΙΑ ΤΑ ΥΔΑΤΑ ΩΣ ΜΕΣΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΣΦΑΛIΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Ν. Σύμπουρα 1, Σ. Ρεϊζοπούλου 1, Σ. Ορφανίδης 2 & Π. Παναγιωτίδης 1 1 Ελληνικό Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΠΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Σίνα 32, Αθήνα 106 72, τηλ.210-3617824, φαξ 210-3643476, e- mails: ellspe@otenet.gr & info@speleologicalsociety.gr website: www.speleologicalsociety.gr ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΑΘΜΟΣ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΕΙΣ ΕΞΑΤΜΙΣΗ. Μ 1 450 mm 150 mm. Μ 2 560 mm 190 mm. Μ 3 480 mm 165 mm. Μ 4 610 mm 173 mm.

ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΑΘΜΟΣ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΕΙΣ ΕΞΑΤΜΙΣΗ. Μ 1 450 mm 150 mm. Μ 2 560 mm 190 mm. Μ 3 480 mm 165 mm. Μ 4 610 mm 173 mm. Στην περιοχή που φαίνεται στον χάρτη υπάρχουν πέντε µετεωρολογικοί σταθµοί. Ποίος είναι ο µέσος ισοδύναµος όγκος νερού µε τον οποίο τροφοδοτείται ο υπόγειος υδροφορέας από την κατείσδυση στην περιοχή αυτή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΦΡΑΓΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΘΕΣΗ ΜΠΕΛΜΑ. ΑΓΙΑΣ

ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΦΡΑΓΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΘΕΣΗ ΜΠΕΛΜΑ. ΑΓΙΑΣ 1. Προτεινόµενο έργο Το έργο αφορά την κατασκευή τριών ταµιευτήρων στην τοποθεσία Μπελµά του Όρους Όσσα. Ο συνολικός όγκος αποθήκευσης νερού θα είναι 7.200.000 µ3. Η συνολική υδάτινη επιφάνεια των ταµιευτήρων

Διαβάστε περισσότερα

Υδατικό Διαμέρισμα Θεσσαλίας. Υπόγεια Υδατικά Συστήματα Υδατικού Διαμερίσματος Θεσσαλίας

Υδατικό Διαμέρισμα Θεσσαλίας. Υπόγεια Υδατικά Συστήματα Υδατικού Διαμερίσματος Θεσσαλίας Υδατικό Διαμέρισμα Θεσσαλίας - Σημαντικά Θέματα Διαχείρισης Νερού - Μέτρα Οργάνωσης της Διαβούλευσης Υπόγεια Υδατικά Συστήματα Υδατικού Διαμερίσματος Θεσσαλίας Κ/ΞΙΑ Διαχείρισης Υδάτων Θεσσαλίας, Ηπείρου

Διαβάστε περισσότερα

Ε λ Νίνιο (El Niño) ονοµάζεται το θερµό βόρειο θαλάσσιο ρεύµα που εµφανίζεται στις ακτές του Περού και του Ισηµερινού, αντικαθιστώντας το ψυχρό νότιο ρεύµα Humboldt. Με κλιµατικούς όρους αποτελει µέρος

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ : ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΠΛΗΜΜΥΡΙΚΩΝ ΠΑΡΟΧΩΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΛΑΨΙΣΤΑ ΤΟΥ Ν. ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΩΝ GIS.

ΘΕΜΑ : ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΠΛΗΜΜΥΡΙΚΩΝ ΠΑΡΟΧΩΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΛΑΨΙΣΤΑ ΤΟΥ Ν. ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΩΝ GIS. ΘΕΜΑ : ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΠΛΗΜΜΥΡΙΚΩΝ ΠΑΡΟΧΩΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΛΑΨΙΣΤΑ ΤΟΥ Ν. ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΩΝ GIS. Σέρρες Φεβρουάριος 2012 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος...σελ.4 Περίληψη...σελ.5 Κεφάλαιο 1 ο - Γενικά...σελ.7 1.1

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Στεφανίδης

Κωνσταντίνος Στεφανίδης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ-ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ & ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Διατριβή Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης Οικολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΥΔΑΤΩΝ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΥΔΑΤΩΝ ΠΟΙΙΟΤΗΤΑ ΕΠΙΙΦΑΝΕΙΙΑΚΩΝ ΚΑΙΙ ΥΠΟΓΕΙΙΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Π ΕΕ ΡΡ ΙΙ ΙΟΟ ΔΔ ΟΟ ΣΣ Α ΝΝ ΑΑΦ ΟΟ ΡΡ ΑΑ ΣΣ : 8 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 212 (2 η έκδοση) ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ 1 Η τεχνική έκθεση με τίτλο «: περίοδος αναφοράς

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση υδατικών οικοσυστηµάτων: η περίπτωση του Σαρωνικού κόλπου Π. Παναγιωτίδης, ΕΛΚΕΘΕ

ιαχείριση υδατικών οικοσυστηµάτων: η περίπτωση του Σαρωνικού κόλπου Π. Παναγιωτίδης, ΕΛΚΕΘΕ ιαχείριση υδατικών οικοσυστηµάτων: η περίπτωση του Σαρωνικού κόλπου Π. Παναγιωτίδης, ΕΛΚΕΘΕ Βιβλιογραφία ΕΚΘΕ, 1988. Καταγραφή βιολογικών παραµέτρων του Σαρωνικού Κόλπου για την περίοδο Ιανουαρίου- εκεµβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές Μελέτες Περιβαλλοντικής Αποκατάστασης (ΤΜΠΑ) Χώρων Ανεξέλεγκτης Διάθεσης Αποβλήτων (ΧΑΔΑ)

Τεχνικές Μελέτες Περιβαλλοντικής Αποκατάστασης (ΤΜΠΑ) Χώρων Ανεξέλεγκτης Διάθεσης Αποβλήτων (ΧΑΔΑ) Αθήνα 30 Μαρτίου 2011 Τεχνικές Μελέτες Περιβαλλοντικής Αποκατάστασης (ΤΜΠΑ) Χώρων Ανεξέλεγκτης Διάθεσης Αποβλήτων (ΧΑΔΑ) Παπασπυρόπουλος Κ., Γεωλόγος MSc Παρουσίαση του προβλήματος ΧΑΔΑ Κοινότητας Παλαιάς

Διαβάστε περισσότερα

Ταµιευτήρας Πλαστήρα

Ταµιευτήρας Πλαστήρα Ταµιευτήρας Πλαστήρα Σύντοµο ιστορικό Ηλίµνη δηµιουργήθηκε µετηνκατασκευήτουφράγµατος Πλαστήρα στα τέλη της δεκαετίας του 1950. Η πλήρωση του ταµιευτήρα ξεκίνησε το 1959. Ο ποταµός στον οποίοκατασκευάστηκετοφράγµα

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη. Βογιατζή Χρυσάνθη Προσοµοίωση Παράκτιου Υδροφορέα Βόρειας Κω

Περίληψη. Βογιατζή Χρυσάνθη Προσοµοίωση Παράκτιου Υδροφορέα Βόρειας Κω i Περίληψη Η περιοχή που εξετάζεται βρίσκεται στην νήσο Κω, η οποία ανήκει στο νησιωτικό σύµπλεγµα των ωδεκανήσων και εντοπίζεται στο νοτιοανατολικό τµήµα του Ελλαδικού χώρου. Ειδικότερα, η στενή περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

2. ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ

2. ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 : ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ 15 2. ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ 2.1 ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ - ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Γεωγραφία της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης Η Περιφέρεια Ανατολικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΥΣ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 3. ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ Θ. Παπαδημητρίου, Π. Σιδηρόπουλος, Δ. Μιχαλάκης, Μ. Χαμόγλου, Ι. Κάγκαλου Φορέας Διαχείρισης Περιοχής Οικοανάπτυξης Κάρλας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΔΥΟΣΜΟΥ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΕΡΑΤΩ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ Λεμεσός 2014

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Ε.Κ.Β.Α.Α. - Ι.Γ.Μ.Ε.Μ. Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ Διαθεσιμότητα των υδατικών πόρων και διαφοροποίηση των αναγκών σε νερό στις χώρες της της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Χ. ΓΑΛΑΖΟΥΛΑΣ: ΓΕΩΛΟΓΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Δειγματοληψία νερών ανθρώπινης κατανάλωσης, εσωτερικών υδάτων και αποβλήτων για χημικό έλεγχο. Γκαγτζής Δημήτριος Βιοχημικός, MSc Π.Ε.Δ.Υ.

Δειγματοληψία νερών ανθρώπινης κατανάλωσης, εσωτερικών υδάτων και αποβλήτων για χημικό έλεγχο. Γκαγτζής Δημήτριος Βιοχημικός, MSc Π.Ε.Δ.Υ. Δειγματοληψία νερών ανθρώπινης κατανάλωσης, εσωτερικών υδάτων και αποβλήτων για χημικό έλεγχο Γκαγτζής Δημήτριος Βιοχημικός, MSc Π.Ε.Δ.Υ. Θεσσαλίας Βασικές Έννοιες Δειγματοληψία Η δειγματοληψία αφορά στη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΗΝΑ 2013 ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟΥ ΥΔΑΤΟΣ (ΛYΜΑΤΩΝ) FRAMME - LIFE08 NAT/GR/000533 ΡΟΔΟΣ

ΑΘΗΝΑ 2013 ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟΥ ΥΔΑΤΟΣ (ΛYΜΑΤΩΝ) FRAMME - LIFE08 NAT/GR/000533 ΡΟΔΟΣ FRAMME LIFE 08 NAT//GR//000533 ΑΘΗΝΑ 2013 ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟΥ ΥΔΑΤΟΣ (ΛYΜΑΤΩΝ) FRAMME - LIFE08 NAT/GR/000533 ΡΟΔΟΣ Το FRAMME, "Μεθοδολογία Αποκατάστασης Πυρόπληκτων Μεσογειακών Δασών - Ασφάλεια & Αποδοτικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΝΟΜΟΥ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΝΟΜΟΥ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΝΟΜΟΥ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ Μ.Π.Ε. ΦΡΑΓΜΑΤΩΝ ΚΡΕΜΑΣΤΩΝ ΚΑΣΤΡΑΚΙΟΥ ΣΤΡΑΤΟΥ. ΑΓΡΙΝΙΟ ΜΑΡΤΙΟΣ 2006 Οι προτεινόµενοι περιβαλλοντικοί όροι του Τεχνικού Επιµελητηρίου Νοµού Αιτωλοακαρνανίας

Διαβάστε περισσότερα

ιάρθρωση παρουσίασης 1. Ιστορικό διαχείρισης της λίµνης Πλαστήρα 2. Συλλογή και επεξεργασία δεδοµένων 3. Μεθοδολογική προσέγγιση

ιάρθρωση παρουσίασης 1. Ιστορικό διαχείρισης της λίµνης Πλαστήρα 2. Συλλογή και επεξεργασία δεδοµένων 3. Μεθοδολογική προσέγγιση Ανδρέας Ευστρατιάδης, υποψήφιος διδάκτορας Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Τοµέας Υδατικών πόρων Ποσοτική και ποιοτική θεώρηση της λειτουργίας του ταµιευτήρα Πλαστήρα Περιβαλλοντικές Επιπτώσεις από Υδραυλικά

Διαβάστε περισσότερα

Υπόγεια Υδραυλική. 5 η Εργαστηριακή Άσκηση Υδροδυναμική Ανάλυση Πηγών

Υπόγεια Υδραυλική. 5 η Εργαστηριακή Άσκηση Υδροδυναμική Ανάλυση Πηγών Υπόγεια Υδραυλική 5 η Εργαστηριακή Άσκηση Υδροδυναμική Ανάλυση Πηγών Υδροδυναμική Ανάλυση Πηγών Η υδροδυναμική ανάλυση των πηγαίων εκφορτίσεων υπόγειου νερού αποτελεί, ασφαλώς, μια βασική μεθοδολογία υδρογεωλογικής

Διαβάστε περισσότερα

Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014

Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014 Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014 1. Υφιστάμενη Κατάσταση Οι υδάτινοι πόροι συνδέονται άμεσα με το κλίμα καθώς ο υδρολογικός κύκλος εξαρτάται σημαντικά

Διαβάστε περισσότερα

Τι θα έπρεπε κάθε βιολόγος να ξέρει για τον ανθρώπινο πληθυσμό. Λίγοι επιστήμονες. ανθρώπινο πληθυσμό ως τη ρίζα της υποβάθμισης του περιβάλλοντος

Τι θα έπρεπε κάθε βιολόγος να ξέρει για τον ανθρώπινο πληθυσμό. Λίγοι επιστήμονες. ανθρώπινο πληθυσμό ως τη ρίζα της υποβάθμισης του περιβάλλοντος Το Σύνδροµο Αστικών Ρεµάτων (The Urban Stream Syndrome) Ιωάννης Καραούζας Ινστιτούτο Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων και Εσωτερικών Υδάτων, ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε., 46.7 χλµ Αθηνών-Σουνίου, 19013 Ανάβυσσος, Αττική. ikarz@hcmr.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΡΚΗΣ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΩΝ

ΔΙΑΡΚΗΣ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΩΝ ΔΙΑΡΚΗΣ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΩΝ «Διερεύνηση αξιοποίησης νερού ομβρίων για δασοπυρόσβεση στο περιαστικό δάσος Θεσσαλονίκης Σεϊχ Σου» Εισηγητές: Σαμαράς

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης

Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Έρευνες για τεχνητό εμπλουτισμό των υπόγειων νερών της Κύπρου με νερό τριτοβάθμιας επεξεργασίας (παραδείγματα από Λεμεσό και Κοκκινοχώρια) Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Υπουργείο Γεωργίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 6 ΒΡΟΧΗ. 1. Βροχομετρικές παράμετροι. 2. Ημερήσια πορεία της βροχής

ΑΣΚΗΣΗ 6 ΒΡΟΧΗ. 1. Βροχομετρικές παράμετροι. 2. Ημερήσια πορεία της βροχής ΑΣΚΗΣΗ 6 ΒΡΟΧΗ Η βροχή αποτελεί μία από τις σπουδαιότερες μετεωρολογικές παραμέτρους. Είναι η πιο κοινή μορφή υετού και αποτελείται από σταγόνες που βρίσκονται σε υγρή κατάσταση. 1. Βροχομετρικές παράμετροι

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ

ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙ ΕΠΙ ΡΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΑΛΙΕΙΑ ρ. Κώστας Παπακωνσταντίνου τ /ντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων τ. /ντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων Ελληνικό

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς

Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς Habitat: κυρίαρχη μορφή, γύρω από την οποία αναπτύσσεται ένας οικότοπος Χλωρίδα (π.χ. φυτό-φύκος) Πανίδα (π.χ. ύφαλος διθύρων) Γεωλογική μορφή (π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ (ΛΑΚΜΟΣ)

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ (ΛΑΚΜΟΣ) ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ (ΛΑΚΜΟΣ) Θεσσαλονίκη 2011 Η απόφαση για μια αναγνωριστική αποστολή πάνω από το χωριό Χαλίκι, στο όρος Λάκμος ή Περιστέρι, πάρθηκε κατά τη διάρκεια της αποστολής του συλλόγου

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΜΝΟΛΟΓΙΑ. Αποτελεί υποσύνολο της επιστήμης της Θαλάσσιας Βιολογίας και της Ωκεανογραφίας.

ΛΙΜΝΟΛΟΓΙΑ. Αποτελεί υποσύνολο της επιστήμης της Θαλάσσιας Βιολογίας και της Ωκεανογραφίας. ΛΙΜΝΟΛΟΓΙΑ Η Λιμνολογία είναι μία σχετικά νέα επιστήμη: πρώτη αναφορά το 1895 από τον Ελβετό F. A. Forel στο βιβλίο του με τίτλο: Le Leman: Monographie limnologique. Αποτελεί υποσύνολο της επιστήμης της

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτικά και ποιοτικά χαρακτηριστικά υπόγειων υδροφόρων συστημάτων Αν. Μακεδονίας ΙΩΑΝΝΗΣ ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΠΘ

Ποσοτικά και ποιοτικά χαρακτηριστικά υπόγειων υδροφόρων συστημάτων Αν. Μακεδονίας ΙΩΑΝΝΗΣ ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΠΘ Ποσοτικά και ποιοτικά χαρακτηριστικά υπόγειων υδροφόρων συστημάτων Αν. Μακεδονίας ΙΩΑΝΝΗΣ ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΠΘ ΥΔΑΤΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ ΑΝ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ 12 11 Που οφείλονται τα προβλήματα της σχετικής ανεπάρκειας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΥΔΑΤΩΝ

ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΥΔΑΤΩΝ Υδατικό Διαμέρισμα Θεσσαλίας - Σημαντικά Θέματα Διαχείρισης Νερού - Μέτρα Οργάνωσης της Διαβούλευσης ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΥΔΑΤΩΝ Κ/ΞΙΑ Διαχείρισης Υδάτων Θεσσαλίας, Ηπείρου και Δυτικής Στερεάς Ελλάδας Η

Διαβάστε περισσότερα

65 m3/km2/year ή 65mm per 1000 years.

65 m3/km2/year ή 65mm per 1000 years. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΤΡΟΦΟ ΟΣΙΑΣ ΤΩΝ ΕΚΒΟΛΩΝ ΦΡΑΓΜΕΝΩΝ ΠΟΤΑΜΩΝ ΜΕ ΙΖΗΜΑΤΑ Α. Τουµαζής K. Κύρου Ν. Ιακώβου Ι. Σοφός Σ. Ζερβός Γ. Αναστασάκης 24 Σεπτεµβρίου 2008 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΦΡΑΓΜΑΤΑ/

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΥΔΡΕΥΣΗΣ ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ ΜΕΙΖΟΝΟΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣΒΟΛΟΥ

ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΥΔΡΕΥΣΗΣ ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ ΜΕΙΖΟΝΟΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣΒΟΛΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΥΔΡΕΥΣΗΣ ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ ΜΕΙΖΟΝΟΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣΒΟΛΟΥ (Δ.Ε.Υ.Α.Μ.Β.).) ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΛΥΨΗ ΤΩΝ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΒΟΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΜΝΗΝΑΚΗΣ Δ/ΝΤΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΗ ΛΕΚΑΝΗ ΤΟΥ ΑΝΑΠΟΔΑΡΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΠΕΔΙΑΔΑ ΤΗΣ ΜΕΣΣΑΡΑΣ

ΧΗΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΗ ΛΕΚΑΝΗ ΤΟΥ ΑΝΑΠΟΔΑΡΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΠΕΔΙΑΔΑ ΤΗΣ ΜΕΣΣΑΡΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Δ/ΝΣΗ ΥΔΑΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΕΧΩΔΕ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΕΣ ΤΥΠΟΥ ΙΙ ΧΗΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΗ ΛΕΚΑΝΗ ΤΟΥ ΑΝΑΠΟΔΑΡΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΠΕΔΙΑΔΑ ΤΗΣ ΜΕΣΣΑΡΑΣ ΜΑΡΙΝΟΣ ΚΡΙΤΣΩΤΑΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Λαζαρίδου Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Επιστημονικός Υπεύθυνη

Μαρία Λαζαρίδου Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Επιστημονικός Υπεύθυνη Μαρία Λαζαρίδου Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Επιστημονικός Υπεύθυνη Παρακολούθηση Φυτοπλαγκτού Τοξικότητας Βιολογικής Προέλευσης ΟΜΙΚΡΟΝ Ε.Π.Ε. Στέργιος Διαμαντόπουλος Παρακολούθηση Ιχθυοπανίδας Σπύρος Γκέλης Χρήστος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. Κύκλοι Βαρέων Μετάλλων. Βαρέα Μέταλλα στα Παράκτια Συστήματα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. Κύκλοι Βαρέων Μετάλλων. Βαρέα Μέταλλα στα Παράκτια Συστήματα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Κύκλοι Βαρέων Μετάλλων Βαρέα Μέταλλα στα Παράκτια Συστήματα Ο όρος βαρέα μέταλλα (heavy metals, trace metals, toxic metals, trace elements) χρησιμοποιείται συχνά για να περιγράψει τη παρουσία

Διαβάστε περισσότερα

Προστατεύει το. υδάτινο περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. www.ypeka.gr. www.epperaa.gr

Προστατεύει το. υδάτινο περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. www.ypeka.gr. www.epperaa.gr Προστατεύει το υδάτινο περιβάλλον Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Το ΕΠΠΕΡΑΑ προστατεύει το Υδάτινο περιβάλλον βελτιώνει την Ποιότητα της Ζωής μας Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΡΓΟ LIFE04/ENV/GR/000099 WATER AGENDA Ανάπτυξη και εφαρμογή πολιτικής ολοκληρωμένης διαχείρισης υδατικών πόρων σε μια υδρολογική λεκάνη με την εφαρμογή μιας δημόσιας κοινωνικής συμφωνίας στη βάση των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΩΝ ΤΑΜΙΕΥΣΗΣ ΑΡ ΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ. ρ. Ε. Σταυρινός Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων ιοικ. Τοµέας Κοιν. Πόρων & Υποδοµών

ΕΡΓΩΝ ΤΑΜΙΕΥΣΗΣ ΑΡ ΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ. ρ. Ε. Σταυρινός Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων ιοικ. Τοµέας Κοιν. Πόρων & Υποδοµών ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΑΜΙΕΥΣΗΣ ΑΡ ΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΙΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ρ. Ε. Σταυρινός Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων µ ιοικ. Τοµέας Κοιν. Πόρων & Υποδοµών ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

www.pilionwalks.com Caroline Pluvier & Ruud Schreuder 1

www.pilionwalks.com Caroline Pluvier & Ruud Schreuder 1 5. Δράκεια - Χάνια - Δράκεια Mάιος 2015 - Επειδή θα συναντήσετε μερικά προβλήματα κάνοντας αυτή την διαδρομή τώρα, σας συνιστούμε να μη την κάνετε μέχρι να την ελέγξουμε έμεις οι ίδιοι τον Σεπτέμβριο.

Διαβάστε περισσότερα

Λιµνοδεξαµενές & Μικρά Φράγµατα

Λιµνοδεξαµενές & Μικρά Φράγµατα Λιµνοδεξαµενές & Μικρά Φράγµατα Φώτης Σ. Φωτόπουλος Πολιτικός Μηχανικός ΕΜΠ, MEng ΕΜΠ, ΜSc MIT Ειδικός συνεργάτης ΕΜΠ, & Επιλογή τύπου και θέσης έργου Εκτίµηση χρήσεων & αναγκών σε νερό Οικονοµοτεχνική

Διαβάστε περισσότερα

Ποτάµια ράση ΠΟΤΑΜΙΑ ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ. Ποτάµια ιάβρωση. Ποτάµια Μεταφορά. Ποτάµια Απόθεση. Βασικό επίπεδο

Ποτάµια ράση ΠΟΤΑΜΙΑ ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ. Ποτάµια ιάβρωση. Ποτάµια Μεταφορά. Ποτάµια Απόθεση. Βασικό επίπεδο ΠΟΤΑΜΙΑ ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Η µορφολογία του επιφανειακού αναγλύφου που έχει δηµιουργηθεί από δράση του τρεχούµενου νερού ονοµάζεται ποτάµια µορφολογία. Οι διεργασίες δηµιουργίας της ονοµάζονται ποτάµιες διεργασίες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΚΑΙ ΒΙΩΣΙΜΗ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΛΗΜΜΥΡΙΚΩΝ ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΕΠΙΠΕ Ο ΛΕΚΑΝΗΣ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΙ GIS

ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΚΑΙ ΒΙΩΣΙΜΗ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΛΗΜΜΥΡΙΚΩΝ ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΕΠΙΠΕ Ο ΛΕΚΑΝΗΣ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΙ GIS ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ Υπεύθυνος Καθηγητής: Καρατζάς Γεώργιος ΠΕΡΙΛΗΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΒΗΣ Κουργιαλάς Ν. Νεκτάριος ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

Επιµέλεια: ΗΛ Ι Α Σ Η Μ Η Τ Ρ Ι Ο Υ & Ε Υ Α Κ Ο Λ Ο Μ Π Α Ρ Η, Ε Λ. Κ Ε. Θ. Ε.

Επιµέλεια: ΗΛ Ι Α Σ Η Μ Η Τ Ρ Ι Ο Υ & Ε Υ Α Κ Ο Λ Ο Μ Π Α Ρ Η, Ε Λ. Κ Ε. Θ. Ε. ράσεις ιατήρησης των Μεσογειακών Εποχικών Λιµνίων (Μ.Ε.Λ.) στην Κρήτη ((LLIIFFEE0044NAATT//GGRR//000000110055)) Καταγραφή ειιδών Μακροασπονδύλων στιις περιοχές των Μ.Ε.Λ. της υτικής Κρήτης Επιµέλεια: ΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας 8.1 (από Hoek and Bray, 1977)

Πίνακας 8.1 (από Hoek and Bray, 1977) Κεφάλαιο 8: Βραχόµαζα και υπόγεια νερά 8.1 8. ΒΡΑΧΟΜΑΖΑ ΚΑΙ ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ Τα πετρώµατα όταν αυτά είναι συµπαγή και δεν παρουσιάζουν πρωτογενή ή δευτερογενή κενά είναι αδιαπέρατα. Αντίθετα όταν παρουσιάζουν

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενες Περιοχές: Διαχείριση- Φορείς

Προστατευόμενες Περιοχές: Διαχείριση- Φορείς Προστατευόμενες Περιοχές: Διαχείριση- Φορείς Παπαδημητρίου Δότη Δρ. Βιολόγος Το χρονικό των Προστατευόμενων Περιοχών Ινδία, 2000 χρόνια πριν: Περιοχές ελεύθερες με στόχο την προστασία των φυσικών πόρων

Διαβάστε περισσότερα

Φορέας ιαχείρισης Σαµαριάς (Λευκών Ορέων): Ένα καινούργιο πρόβληµα ή ένα καινούργιο εργαλείο;

Φορέας ιαχείρισης Σαµαριάς (Λευκών Ορέων): Ένα καινούργιο πρόβληµα ή ένα καινούργιο εργαλείο; Φορέας ιαχείρισης Σαµαριάς (Λευκών Ορέων): Ένα καινούργιο πρόβληµα ή ένα καινούργιο εργαλείο; Παρουσίαση: Παναγιώτης Νύκτας Περιβαλλοντολόγος Ειδικός Επιστήµονας.Σ. Φορέα ιαχείρισης Ε.. Σαµαριάς Περιεχόµενα

Διαβάστε περισσότερα

Απόρριψη λυµάτων σε χειµάρρους: Επιπτώσεις στην ποιότητα του νερού και της άµµου ακτών κολύµβησης Μαρία Α. Ευστρατίου Τµήµα Επιστηµών της Θάλασσας Πανεπιστήµιο Αιγαίου Στο θαλάσσιο περιβάλλον οι µολυσµατικές/ρυπογόνες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Σοφοκλής Λογιάδης Τι ειναι ρυπανση του νερου -ορισμος Το νερό είναι η πηγή ζωής στον πλανήτη μας. Περίπου το 70% της επιφάνειας του σκεπάζεται με νερό. Από το συνολικό διαθέσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

Φ3. Η κορυφή του όρους «Ζας», η οποία δοµείται από µετακροκαλοπαγές. υπόλοιπος ορεινός όγκος απότελείται

Φ3. Η κορυφή του όρους «Ζας», η οποία δοµείται από µετακροκαλοπαγές. υπόλοιπος ορεινός όγκος απότελείται Φ1. Η παραλία του «Καλαντού» αποτελούµενη από χονδρόκοκκη άµµο. Στο βάθος διακρίνεται ο ορεινός όγκος «Βιγλαστούρι» που δοµείται από µάρµαρα. Στους πρόποδες του ορεινού όγκου επικρατεί ο σχηµατισµός των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΗΜΟΣ ΣΕΡΡΩΝ ΦΑΚΕΛΟΣ ΕΡΓΟΥ (ΒΑΣΗ ΤΟΥ Ν. 3316/05)

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΗΜΟΣ ΣΕΡΡΩΝ ΦΑΚΕΛΟΣ ΕΡΓΟΥ (ΒΑΣΗ ΤΟΥ Ν. 3316/05) ΜΕΛΕΤΗ ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ 1200Μ ΠΟΤΑΜΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΣΕΡΡΩΝ ΗΜΟΣ ΣΕΡΡΩΝ ΦΑΚΕΛΟΣ ΕΡΓΟΥ (ΒΑΣΗ ΤΟΥ Ν. 3316/05) ΜΕΛΕΤΗ ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ 1200Μ ΠΟΤΑΜΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΤΙΤΛΟΣ ΦΟΡΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΥΔΡΟΒΙΟΤΟΠΟΥ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΗ ΑΠΟΡΡΟΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρµογή της Οδηγίας Πλαίσιο 2000/60/ΕΚ για τα νερά στην Ελλάδα

Εφαρµογή της Οδηγίας Πλαίσιο 2000/60/ΕΚ για τα νερά στην Ελλάδα ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΙΕΥΘΥΝΣΗ Υ ΑΤΩΝ Εφαρµογή της Οδηγίας Πλαίσιο 2000/60/ΕΚ για τα νερά στην Ελλάδα ρ.. Νεκταρία Μενούνου Γεωχηµικός, Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, ιεύθυνση Υδάτων ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Διαχείριση Εκβολών & Παράκτιας Ζώνης π. Νέστου

Περιβαλλοντική Διαχείριση Εκβολών & Παράκτιας Ζώνης π. Νέστου Περιβαλλοντική Διαχείριση Εκβολών & Παράκτιας Ζώνης π. Νέστου Γ. Συλαίος 1, Ν. Καμίδης 1,2, & Β. Τσιχριντζής 1 1 Εργαστήριο Οικολογικής Μηχανικής & Τεχνολογίας, Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΝΕΟΥ ΔΗΜΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΝΕΟΥ ΔΗΜΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΝΕΟΥ ΔΗΜΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ Εισήγηση ΓΙΑΝΝΗ ΚΟΥΜΑΝΤΑΚΗ Ομότιμος Καθηγητής Ε.Μ.Πολυτεχνείου ΕΙΣΑΓΩΓΗ ``Πηγή `` Ζωής, ΝΕΡΟ Κανένα έμβιο ον δεν επιβιώνει χωρίς αυτό Δεν νοείται ανάπτυξη χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

(LIFE00/GR/NAT/7242) Χημική ανάλυση ιζήματος από θέσεις περιφερειακά της λίμνης Χειμαδίτιδας Ν. Φλώρινας. Γεωπόνος

(LIFE00/GR/NAT/7242) Χημική ανάλυση ιζήματος από θέσεις περιφερειακά της λίμνης Χειμαδίτιδας Ν. Φλώρινας. Γεωπόνος Έργο LIFE-Nature : Διατήρηση-Διαχείριση των λιμνών Χειμαδίτιδα-Ζάζαρη (LIFE/GR/NAT/7242) Χημική ανάλυση ιζήματος από θέσεις περιφερειακά της λίμνης Χειμαδίτιδας Ν. Φλώρινας Μανώλης Αναστασιάδης Γεωπόνος

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη Ποτάμιου Συστήματος Ομάδα Μαθητριών: Συντονιστές Καθηγητές: Εξωτερικός Ερευνητής: Λύκειο Αγίου Αντωνίου Εισαγωγή

Μελέτη Ποτάμιου Συστήματος Ομάδα Μαθητριών: Συντονιστές Καθηγητές: Εξωτερικός Ερευνητής: Λύκειο Αγίου Αντωνίου Εισαγωγή Μελέτη Ποτάμιου Συστήματος Ομάδα Μαθητριών: Θεοδώρου Γεωργία, Παπαθεοδούλου Μαρία, Αριστείδου Ιφιγένεια Συντονιστές Καθηγητές: Νικόλας Νικολάου, Μαργαρίτα Μαρκίδου Β.Δ. Εξωτερικός Ερευνητής: Αθηνά Παπαθεοδούλου

Διαβάστε περισσότερα

Παρόχθιες Ζώνες. Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών. Ινστιτούτο Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων και Εσωτερικών Υδάτων. Δρ.

Παρόχθιες Ζώνες. Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών. Ινστιτούτο Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων και Εσωτερικών Υδάτων. Δρ. Παρόχθιες Ζώνες Ινστιτούτο Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων και Εσωτερικών Υδάτων Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών Δρ. Σταμάτης Ζόγκαρης 1. Εισαγωγικά Ποταμολογική Προσέγγιση 2. Ορισμοί 3. Αναγνώριση Απογραφή

Διαβάστε περισσότερα

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2.1 Ωκεανοί και Θάλασσες. Σύµφωνα µε τη ιεθνή Υδρογραφική Υπηρεσία (International Hydrographic Bureau, 1953) ως το 1999 θεωρούντο µόνο τρεις ωκεανοί: Ο Ατλαντικός, ο Ειρηνικός

Διαβάστε περισσότερα

«Διερεύνηση υδρολογικής αποκατάστασης της Υπέρειας Κρήνης στην περιοχή Βελεστίνου της Π.Π»

«Διερεύνηση υδρολογικής αποκατάστασης της Υπέρειας Κρήνης στην περιοχή Βελεστίνου της Π.Π» «Διερεύνηση υδρολογικής αποκατάστασης της Υπέρειας Κρήνης στην περιοχή Βελεστίνου της Π.Π» Νικήτας Μυλόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η πηγή της Υπέρειας Κρήνης βρίσκεται στο κέντρο της πόλης

Διαβάστε περισσότερα

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 ΜΑΘΗΜΑ 1, Οι έννοιες «γεωγραφική» και «σχετική» θέση 1. Με τη βοήθεια του χάρτη στη σελ.12, σημειώστε τις παρακάτω πόλεις στην

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΘΕΣΕΩΝ ΝΟΜΟΣ ΑΡΚΑΔΙΑΣ

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΘΕΣΕΩΝ ΝΟΜΟΣ ΑΡΚΑΔΙΑΣ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΘΕΣΕΩΝ ΝΟΜΟΣ ΑΡΚΑΔΙΑΣ ΘΕΣΗ 1 Εισαγωγή - Ιστορικό Στον επαρχιακό οδικό άξονα Τρίπολης Ολυμπίας, στο ύψος του Δήμου Λαγκαδίων, έχουν παρουσιασθεί κατά το παρελθόν αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΤΥΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΥΠΟΓΕΙΩΝ ΝΕΡΩΝ ΕΛΛΑ Ο. Π. Σαμπατακάκης

ΙΚΤΥΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΥΠΟΓΕΙΩΝ ΝΕΡΩΝ ΕΛΛΑ Ο. Π. Σαμπατακάκης ΙΚΤΥΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΥΠΟΓΕΙΩΝ ΝΕΡΩΝ ΕΛΛΑ Ο ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Π. Σαμπατακάκης Dr. Υδρογεωλόγος -ΙΓΜΕ Η υπόθεση της ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ των υδάτων είναι τομέας πολυεπίπεδος -πολυκλαδικός από πλευράς κρατικής,επιστημονικής

Διαβάστε περισσότερα

Τηλεπισκόπηση και Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών (ΓΣΠ) στη διαχείριση περιβαλλοντικών κινδύνων πλημμύρες

Τηλεπισκόπηση και Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών (ΓΣΠ) στη διαχείριση περιβαλλοντικών κινδύνων πλημμύρες Τηλεπισκόπηση και Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών (ΓΣΠ) στη διαχείριση περιβαλλοντικών κινδύνων πλημμύρες Από Καθηγητή Ιωάννη Ν. Χατζόπουλο, διευθυντή του Εργαστηρίου Τηλεπισκόπησης & ΣΓΠ του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΙΖΗΜΑΤΑ -ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΤΗΣΙΑ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΑΝΕΜΟΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ

ΙΖΗΜΑΤΑ -ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΤΗΣΙΑ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΑΝΕΜΟΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΙΖΗΜΑΤΑ - ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΙΖΗΜΑΤΩΝ ΚΥΚΛΟΣ ΝΕΡΟΥ Αρχικός µηχανισµός: ιάβρωση των Πετρωµάτων ανάντη των φραγµάτων. Ορισµός ιάβρωσης ιάβρωση = Η αποκόλληση και µετακίνηση σωµατιδίων πετρώµατος

Διαβάστε περισσότερα

Απόθεμα Βιόσφαιρας ΠΑΡΝΩΝΑ - ΜΑΛΕΑ

Απόθεμα Βιόσφαιρας ΠΑΡΝΩΝΑ - ΜΑΛΕΑ ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ LEADER ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟ 3-4-5/12/2015 Συνεργασία για την Περιφερειακή Ανάπτυξη και τη διεθνή Αναγνώριση: Απόθεμα Βιόσφαιρας ΠΑΡΝΩΝΑ

Διαβάστε περισσότερα