ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΟ ΠΕΡΙΟ ΙΚΟ ΟΡΓΑΝΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΠΡΟΑΣΠΙΣΤΩΝ ΤΗΣ ΕѲΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ ἀείδω ξυνετοῖσι, θύρας δ ἐπίθεσθε βέβηλοι (Ὀρφικὸν)

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΟ ΠΕΡΙΟ ΙΚΟ ΟΡΓΑΝΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΠΡΟΑΣΠΙΣΤΩΝ ΤΗΣ ΕѲΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ ἀείδω ξυνετοῖσι, θύρας δ ἐπίθεσθε βέβηλοι (Ὀρφικὸν)"

Transcript

1 Η ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΟ ΠΕΡΙΟ ΙΚΟ ΟΡΓΑΝΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΠΡΟΑΣΠΙΣΤΩΝ ΤΗΣ ΕѲΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ ἀείδω ξυνετοῖσι, θύρας δ ἐπίθεσθε βέβηλοι (Ὀρφικὸν)

2 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΠΡΟΑΣΠΙΣΤΩΝ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ ΚΩΔ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ 1. Ακρίδας Θεόδωρος, Πρόεδρος Αιτωλικού 101, Μεσολόγγι Τηλ.: και Ζαρακοβίτης Κων/νος, Γεν. Γραμματέας Αιτωλίας 2, Ηλιούπολη Τηλ.: και Κατσιφής Βασίλειος, Α Αντιπρόεδρος Μ.Αλεξάνδρου 27, Ηλιούπολη Τηλ.: Παπανικολάου Θρασύβουλος, Β Α/δρος Κατσιμίδου 31, Θεσσαλονίκη Τηλ.: Σαλάτας Σπυρίδων, Ταμίας Ανοίξεως 35, Καματερό Τηλ.: Καμπίτσης Δημήτριος, Ειδ. Γραμματέας Αρκαδίου 20, Χαλάνδρι Τηλ.: Θεοδωρακόπουλος Φώτης, Μέλος Κιλκίς 2, Αίγιο Τηλ.: και Αποστολίδης Γεώργιος, Μέλος Γράμμου 70, Καστοριά Τηλ.: Καρανδρέας Λάζαρος, Μέλος Σιβρισαρίου 35, Βύρωνας ΕΞΕΛΕΓΚΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ 1. Χατζηχρόνογλου Γεώργιος Αναλήψεως 51, Βριλλήσια Τηλ.: Κότσικας Δημήτριος Σώσσου 29, Βύρωνας Τηλ.: Δρούζας Ευάγγελος Σφιγγός 13, Ν. Κόσμος Η ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΟΡΓΑΝΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΠΡΟΑΣΠΙΣΤΩΝ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ Αιτωλίας 2, ΤΚ Ηλιούπολη Τηλ.: , FAX: ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΗΣ ΓΝΗΣΙΑΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΕΚΔΟΤΗΣ - ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ Και υπεύθυνος κατά Νόμον Θεόδωρος Ακρίδας Πρόεδρος της Π.Ε.Π.Ε.Μ. ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ 1. Θεόδωρος Ακρίδας Πρωτοψάλτης - Μουσικολόγος - Συγγραφέας 2. Δρ. Κων/νος Ζαρακοβίτης 3. Βασίλειος Κατσιφής Πρωτοψάλτης - Μουσικολόγος - Συγγραφέας 4. Παπανικολάου Θρασύβουλος Πρωτοψάλτης - Χοράρχης - Άρχων Μουσικοδιδάσκαλος του Οικουμ. Θρόνου 5. Χατζηχρόνογλου Γεώργιος Πρωτοψάλτης - Χοράρχης - Άρχ. Υμνωδός ΝΟΜΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Χρήστος Παπαδημητρίου, Δικηγόρος, Χαρ. Τρικούπη 37, Μεσολόγγι Τηλ.: ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΚΔΟΣΗΣ Φώτης Θεοδωρακόπουλος Πρωτοψάλτης - Χοράρχης Αγ. Ιωάννου 19, Αίγιο Τηλ.: FAX:

3 Η Φωνή των Υπερµάχων ΤΑ ΖΗΤΟΥΜΕΝΑ ΣΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΜΑΣ Του Αθανασίου Γ. Σιαμάκη Αρχιμανδρίτη Η μουσική που ακούγεται σήμερα στους ναούς κατά την τέλεση της θείας λειτουργίας και των άλλων ακολουθιών μάς έρχεται από τα πολύ παλιά χρόνια. Και επειδή η ηλικία της είναι μακρά, πολλές είναι και οι ταλαιπωρίες που πέρασε. Η ιστορική της διαδρομή μέσα στη χριστιανική δισχιλιετία κρύβει ερμητικά πολλά μυστικά, που δεν μας επιτρέπουν να παρακολουθήσουμε όλες τις εκφάνσεις της. Ερωτήματα, όπως ποια είναι η μουσική αυτή και ποιοι οι κανόνες που την διέπουν, ποια είναι η γεωπολιτική της πορεία στους δέκα πρώτους αιώνες της εκκλησίας, πόσες και ποιες είναι οι επιρροές που δέχθηκε σήμερα και σε τι βαθμό, τι κινδύνους διέτρεξε μέχρι τις μέρες μας και τι διατρέχει σήμερα, και άλλα πολλά πρέπει να λάβουν υπεύθυνες απαντήσεις, που θα προκύψουν από την έρευνα, όσο αυτή βεβαίως είναι εφικτή. Έως ότου παραμένουν αναπάντητα δεν θα παύσουν να μας απασχολούν. Ό,τι η αρχέγονη εκκλησία υιοθέτησε τη μουσική ή ακριβέστερα μέρος της μουσικής των Ελλήνων, όπως αυτή ήταν διαμορφωμένη ήδη από τον Δ π.χ. αι. στην Ελλάδα, είναι γνωστό. Ο Χριστός δεν δίδαξε μουσική. Ύμνησε με τους μαθητές του στο δείπνο, όπως υμνούσαν όλοι οι Εβραίοι στο πασχάλιο τραπέζι αλλά με τη μουσική δεν ασχολήθηκε. Άφησε σιωπηρώς στους οπαδούς του, καθώς με τον καιρό θα οργανώνεται η εκκλησία, να επιλέξουν αυτοί τη μουσική για τις ευχαριστηριακές τους συνάξεις. Και επέλεξαν εκείνοι την ελληνική μουσική, αφού και η γλώσσα τότε σε όλο τον παραμεσόγειο δακτύλιο ήταν η ελληνική, όπως είχε επικρατήσει από τα χρόνια του μεγάλου Αλεξάνδρου. Όλα τότε ήσαν ελληνικά, όπως σήμερα είναι αμερικανικά. Δειλά δειλά μπήκε λοιπόν η ελληνική μουσική και με τον καιρό πήρε την προσαρμογή της στο νέο καθεστώς. Αλλά, ενώ βρισκόταν ακόμη στον καιρό της κυήσεώς της η εκκλησιαστική μουσική, ενέσκηψαν οι φονικοί διωγμοί των Ρωμαίων αυτοκρατόρων με αποτέλεσμα η μουσική να παραμείνει στάσιμη και σχεδόν αμάρτυρη, αφού οι Χριστιανοί αντιμετώπιζαν την καθημερινή πρόκληση του θανάτου και δεν είχαν την άνεση να ασχοληθούν με τα δευτερεύοντα ζητήματα ανάμεσα στα οποία και η λατρευτική μουσική. Η ιστορία της εκκλησίας τότε γραφόταν όχι με μελάνι αλλά με αίμα και η αναγωγή στα χρόνια εκείνα γίνεται με το ανάλογο δέος. Οι διωγμοί κατά της εκκλησίας κόπασαν τον Δ αι. με την παρέμβαση του οξυδερκούς αυτοκράτορος Κωνσταντίνου. Το χριστιανικό κήρυγμα τώρα ανεμπόδιστα ακουγόταν σε πολλές γλώσσες και γινόταν ευπρόσδεκτο σε πολλά έθνη. Παλαιστίνη, Συρία, Κύπρος, Αραβία, Ασία, Ελλάδα, Ρώμη έγιναν λήπτες - 3 -

4 Τεύχος 9 0 του ευαγγελίου της ειρήνης. Όλα αυτά τα έθνη τελούσαν τη θεία λειτουργία στα χρόνια του Θεοδοσίου, του Ιουστινιανού, του Βασιλείου του Μακεδόνος στα πρώιμα και μέσα βυζαντινά χρόνια. Ο Ρωμανός ελληνόγλωσσος Εβραίος, ο Εφραίμ ο Σύρος, ο Δαμασκηνός ελληνόγλωσσος Άραβας, ο Κουκουζέλης Ιλλυριός είναι τα μεγάλα ονόματα της μουσικής και της υμνολογίας στα χρόνια εκείνα. Εθνότητες διαφορετικές, αλλά γλώσσα και πίστη κοινή. Μουσικά συγγράμματα όμως δεν μας παρέδωσαν (μαρτυρούνται μόνο λίγα μουσικά κείμενα του Κουκουζέλη) και για τον λόγο αυτό οι γνώσεις μας στους εφτά πρώτους αιώνες μετά την κατάπαυση των διωγμών είναι πενιχρές και εν πολλοίς κατά συμπερασμό. Η Ελλάδα καλλιεργούσε ήδη τη μουσική κατά τον Ζ π.χ. αι. (Τέρπανδρος). Χρησιμοποιούσε τη μουσική όχι μόνο προφορικά αλλά και γραπτά. Υπαινιγμός της γραπτής μουσικής γίνεται σε συγγράμματα από τον Ζ -Δ αι. π.χ., αλλά μουσικά κείμενα και μουσικές θεωρίες στο διάστημα αυτό δεν διασώθηκαν. Ο μαθητής του Αριστοτέλους Αριστόξενος, ο και πατέρας της ελληνικής, μας διασώζει για πρώτη φορά ελάχιστο δειγματολόγιο μουσικής γραφής, με τη διευκρίνιση ότι η γραφή δεν είναι μουσική αλλά θεραπαινίδα της μουσικής. Οι μαθητές της αριστοξένιας μουσικής νοοτροπίας μέχρι τον Ε αι. μ.χ. μάς διασώζουν ιστορία και θεωρία της ελληνικής μουσικής, μουσική γραφή και μελοποιημένα κείμενα (Αριστείδης Κοϊντιλιανός, Κλεωνίδης, Αλύπιος, Πλούταρχος Αθηναίος και δεκαπενταριά άλλοι). Αυτή η μουσική κατά τεκμήριο εισήχθη στα παραπάνω έθνη μαζί με την ελληνική γλώσσα στα χριστιανικά χρόνια. Και αυτή χρησιμοποιήθηκε στη χριστιανική λατρεία. Η μουσική παράδοση των άλλων χριστιανικών εθνών (Παλαιστίνης, Συρίας, Αραβίας, Περσίας, Ιταλίας) δεν είναι τόσο προσβάσιμη σήμερα στην έρευνα για λόγους ευνοήτους, αν και θα ήταν εξαιρετικά πολύτιμη, αφού οι πρωτογενείς ύλες αποτέλεσαν το μουσικό αμάλγαμα και στα έθνη αυτά είναι βασικά δύο, η μουσική των Ελλήνων και η χριστιανική διδασκαλία, όπως και σ εμάς. Στον ελληνικό χώρο (Βυζάντιο) από τον ΙΑ αι. όταν εγκαθίστανται οι Μογγόλοι Τούρκοι στη μικρασιατική χερσόνησο μέχρι τον ΙΘ αι. οι πληροφορίες για τη μουσική είναι λίγες λόγω της μακράς τουρκοκρατίας. Υπάρχουν βέβαια μουσικά χειρόγραφα στα μοναστήρια από τον ΙΑ αι., τα οποία πληθαίνουν στους μετέπειτα αιώνες με μέγιστη παραγωγή τους τελευταίος τρεις αιώνες ΙΖ -ΙΘ αι. κυρίως στο Άθω. Είναι αξιέπαινη η πρωτοβουλία του Γρ. Στάθη να καταλογογράψει τα σωζόμενα μουσικά χειρόγραφα όλων των μονών του Αγίου Όρους, στα οποία βρίσκει ο ενδιαφερόμενος τα πρώτα απαραίτητα χαρακτηριστικά (ιερά μονή, χρονολογία, περιεχόμενο, γραφή, ύλη, κ.λπ.) των μουσικών χειρογράφων. Η λήψη όλων των ζητούμενων στοιχείων βεβαίως από τα μουσικά χειρόγραφα, που θα δώσουν ολοκληρωμένη εικόνα της φυσιογνωμίας της χριστιανικής μουσικής, σκοντάφτει σε εγγενείς δυσκολίες (ανάγνωση των κατά καιρούς εν χρήσει μουσικών γραφών), οι οποίες σήμερα δεν έχουν ξεκλειδωθεί σε ευρεία κλίμακα, αφού, παρ όλους τους εναβρυνομένους κατά καιρούς ως κλειδευρέτας, η κλείδα ακόμη αναζητείται. Κι όταν η μεν ανάγνωση είναι - 4 -

5 Η Φωνή των Υπερµάχων απροσπέλαστη, η δε φωνητική μελωδία των ιεροφαντών έχει εκλυθεί και έχει περάσει στην απώλεια και δεν πρόκειται μάλλον να ξαναδεσμευθεί, η δε γραφή έχει γίνει μη αναγνώσιμο μουσειακό στοιχείο, το υπόλοιπο είναι ανεπαρκές για να μας δώσει απάντηση στα ερωτήματά μας. Η νέα αναλυτική γραφή των Τριών Διδασκάλων θα μπορούσε να θεωρηθεί σαν μια νέα γέννηση της μουσικής, παρ όλο που η μετάφραση δεν αντικαθιστά το πρωτότυπο κείμενο. Έτσι και αλλιώς η βαθιά κρίση της χριστιανικής πίστεως στη δύση (Γαλλία) που έφθασε τα χρόνια εκείνα και στην ανατολή σαν πεγαρό κύμα είχε πλήξει πρωτίστως και το ενδιαφέρον και τον ζήλο των ψαλτών και οι μέχρι τότε γραφές ή μελωδείες ή θέσεις της μουσικής είχαν περάσει ήδη στο ξεψύχισμα. Το κίνημα των Τριών ήταν απεγνωσμένο και αναπόδραστο. Εν πολλοίς ευεργετικό. Αξίζει να λεχθεί εδώ ότι στο ίδιο χρονικό διάστημα και στον ίδιο χώρο, τον ελληνικό ή ελληνόγλωσσο, δεν υπάρχουν θεωρίες της λατρευτικής μουσικής. Πέρα από τις ελάχιστες πληροφορίες που παρέχουν κάποιες προθεωρείες ολιγίστων εγκρατών ψαλτών και που διασώζονται στα μουσικά βιβλία τους σαν είδος εισαγωγής ή προλόγου, συστηματική και πλήρης έκθεση της γραμματικής της μουσικής δεν υπάρχει. Αποτελούν έκρηξη ανάγκης η Κρηπίς του Φωκαέως και το Θεωρητικόν του Χρυσάνθου, τα οποία όμως ως πρώτα συγγράμματα του είδους έχουν πολλές ελλείψεις και σκοτεινά και αδιευκρίνιστα κεφάλαια, τα οποία δυσχεραίνουν και πάλι την κατάσταση. Οι μετά Χρύσανθον γραφείσες θεωρίες αναφέρονται στη νέα γραφή και έχουν δεχθεί περισσότερες ή λιγότερες επιρροές από τη λατινική μουσική (πεντάγραμμο) που είχε κατακλύσει σαν άλλος Νιαγάρας την Ανατολία. Έτσι οι κλίμακες της λατρευτικής μουσικής που εμφανίζονται στα συγγράμματα αυτά, τα μετά Χρύσανθον, παρουσιάζουν ποικιλότητα από καιρού εις καιρόν και η ιστορία πολλών μουσικών όρων είναι αγνώστου προελεύσεως και η θολούρα τη γνώση της μουσικής εξακολουθεί να είναι εμπόδιο της θείας μουσικής του περικαλούς προσώπου. Έτσι έχει η μουσική μας ως προς το σκέλος της εκκλησιαστικής παραδόσεως σε αδρές γραμμές. Υπάρχει βεβαίως και το άλλο σκέλος της αυτής μουσικής, όπως μας παραδίδεται από τα σωζόμενα μουσικά βιβλία των Ελλήνων. Λίγα τινά γιά τήν όψη της μουσικής δε, θα ήταν χρήσιμα. Από τον Αριστόξενο τον Ταραντίνο (Δ αι. π.χ.) μέχρι τον Πλούταρχο τον Αθηναίο (Ε αι. μ.χ.) σώζονται περίπου δύο δεκάδες μουσικά συγγράμματα, είτε σε χειρόγραφη είτε σε έντυπη μορφή που έγιναν τους τελευταίους 3-4 αιώνες από Ευρωπαίους επιστήμονες της μουσικής. Ο υπογραφόμενος έχει εκδώσει εκείνα των Κλεωνίδου, Αλυπίου και Πλουτάρχου του Αθηναίου. Μέσα από αυτά αντλούνται αρκετές και σίγουρες γνώσεις για την αρμονική της μουσικής των Ελλήνων, τη μητρική της εκκλησιαστικής, όπως προελέχθη. Οι πραγματείες αυτές πέρα από τις προσωπικές αντιλήψεις και τάσεις των συγγραφέων, όλες σχεδόν δομούνται πάνω στις βασικές μουσικές έννοιες (φθόγγος, διάστημα, γένος, σύστημα, τόνος, μεταβολή και μελοποιία) που βρίσκονται έγγιστα προς τις αντίστοιχες έννοιες της εκκλησιαστικής μουσικής και ρίχνουν ικανό φως μέσα στον γκρίζο ορίζοντα. Οι γνώσεις που προκύπτουν από τη μελέτη των συγγραφών αυτών είναι - 5 -

6 Τεύχος 9 0 αρκούντως συγκεκριμένες, χωρίς να λείπει όμως και εδώ η ποικιλότητα της ερμηνείας των διδασκομένων, η οποία εν πολλοίς επιδρά στο να συναντώνται δυσκολίες στον κατά βήμα συσχετισμό τους με την εκκλησιαστική, δυσκολίες που γίνονται πολυπλοκότερες όταν ληφθούν υπ όψη και τα σκοτεινά της πλευράς αυτής, όπως τα προεκθέσαμε. Και για μεν τις δυσκολίες της λήψεως της ελληνικής μουσικής, ελπίζεται ότι πολύ σύντομα θα βρεθεί κοινός τόπος των ερμηνευτών, θα αρθούν από τη μέση οι δυσκολίες, θα ανοιχθεί ο δρόμος και θα γίνουν εγγύτατοι συσχετισμοί με την εκκλησιαστική. Αλλ ως προς τη λήψη της εκκλησιαστικής μουσικής μέσα από την μαιάνδρια παράδοσή της ο δρόμος είναι ακόμη μακρύς και απαιτείται εγγύηση χρόνου και κόπου ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ Προς την Πανελλήνια Ένωση Υπερασπιστών Εθνικής Μουσικής ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ Αιτωλίας Ηλιούπολη Αθήνα, Ελλάδα 24 Φεβρουαρίου Αξιότιμα μέλη της Ένωσης, Το 1997 λόγω επαγγέλματος αποφάσισα να μεταναστεύσω στις ΗΠΑ και συγκεκριμένα στην πόλη του Πιτσβούργου της πολιτείας Πενσυλβανίας. Εκεί βρέθηκα προ πολλών μουσικών εκπλήξεων και προκλήσεων. Συν Θεώ, η αγάπη πολλών Ελληνοαμερικανών της περιοχής μαζί με την ευλογία του Σεβασμιωτάτου Γέροντα Μητροπολίτου Πιτσβούργου κ.κ. Μάξιμου για την παράδοση, προώθησε τη δημιουργία Σπουδαστηρίου βυζαντινής μουσικής, του βυζαντινού χορού και την δημιουργία εστίας βυζαντινής μουσικής στο Πανεπιστήμιο του Πιτσβούργου. Τα τελευταία χρόνια, νέα παιδιά τέταρτης γενιάς Ελλήνων μεταναστών και Αμερικανών μη Ελλήνων έχουν ενσωματωθεί στον χορό. Τη στιγμή που προσπαθούμε να επαναφέρουμε τη βυζαντινή μουσική για να απαλλάξουμε τους πιστούς από την προτεσταντίζουσα τετραφωνία στις ορθόδοξες εκκλησίες των ΗΠΑ, αντιληφθήκαμε την γένεση μίας νέας καταστροφικής απειλής, προερχόμενης από την μητέρα πατρίδα: το κίνημα Καρά. Δεν θα ασχοληθώ με μουσικολογικά ή ιστορικά θέματα που περιπλέκονται στο όλο θέμα. Ήδη έχουν παρουσιαστεί πολλά και τεκμηριωμένα από σώφρονες ανθρώπους που υπηρετούν το αναλόγιο σε περιοδικά, βιβλία, εγχειρίδια, τηλεοπτικές και ραδιοφωνικές συνεντεύξεις κ.τ.λ. Θα ήθελα όμως, από τη θέση του επιστήμονα/ερευνητή της ιατρικής επιστήμης να σχολιάσω ποιες είναι οι μέθοδοι έρευνας στον τομέα μας και τι μπορούν να διδάξουν στους ερευνητές - 6 -

7 Η Φωνή των Υπερµάχων των μη θετικών επιστημών, όπως λ.χ. της μουσικολογίας και γενικά όλου του φάσματος των ερευνών στον τομέα των καλών τεχνών. Βάσει αυτών των σκέψεων, ίσως να επωφεληθούν όλοι οι ακαδημαϊκοί και μη, μουσικολόγοι και ιδιαιτέρως αυτοί που ασχολούνται με το κίνημα Καρά. Για να αρχίσει κάποια έρευνα χρειάζεται η φαντασία και η προϋπόθεση. Φαντασία διότι η ανθρωπότητα μόνο έτσι έκανε τα μεγάλα άλματα. Ας θυμηθούμε τους αρχαίους Έλληνες στον τομέα των μαθηματικών, τους Νεύτωνα, Μπορ και Άινσταϊν στον τομέα της φυσικής, τον Παστέρ, τον Χάλντεϊν και τον Έρλιχ στην ιατρική. Μεγάλες φυσιογνωμίες διότι τόλμησαν να φανταστούν τα μεγάλα και τα καινούργια. Όμως η φαντασία βασίστηκε σε δεδομένα, στοιχεία ΥΠΑΡΚΤΑ και ΤΕΚΜΗΡΙΩΜΕΝΑ από τους προγενέστερούς των και την συστηματική και ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ και ΔΟΚΙΜΗ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ. Εφ όσον η φαντασία συνάπτει προεργασίες και στοιχεία, τότε προχωρεί ο ερευνητής στην τεκμηρίωση μιας συγκεκριμένης ΥΠΟΘΕΣΗΣ η οποία θα δοκιμαστεί από ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ. Τα αποτελέσματα των πειραμάτων ή θα υποστηρίξουν σταδιακά την ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑ θετικότητας της υπόθεσης ή θα την ελαττώσουν και ίσως να την αρνηθούν. Μέχρι το πρώτο ήμισυ του προηγούμενου αιώνα, έτσι λίγο πολύ γινόταν η έρευνα. Δυστυχώς σήμερα, διαπιστώνεται μια τάση να προωθούνται υποθέσεις με πλαστά τα στοιχεία (π.χ. η ψυχρή σύντηξη, η κλωνοποίηση ανθρώπινων βλαστοκυττάρων κ.α.) με τον μοναδικό στόχο την μονιμοποίηση των ερευνητών στις ακαδημαϊκές θέσεις και το χρήμα. Το αποτέλεσμα; Η αμφισβήτηση των νέων θεραπειών, μηχανισμών και η γένεση σχετικότητας στην επιστήμη που κάποτε, όταν γινόταν από ανιδιοτελείς λάτρες της επιστήμης και της ανακάλυψης των μεγαλείων της φύσης, ήταν απόλυτη και καταλυτική. Η πλαστοποίηση των στοιχείων όμως συναντάται πιο συχνά στην εποχή μας στον τομέα των πολιτικών και ανθρώπινων επιστημών και δη στον τομέα των καλών τεχνών, όπου η έρευνα συνήθως δεν βασίζεται σε πειράματα αλλά σε θεωρίες και τα γούστα των ειδημόνων. Βάσει αυτών των σκέψεων, πώς μπορεί ο σημερινός μουσικολόγος να κάνει μια αντικειμενική, επιστημονική και τεκμηριωμένη έρευνα που ακόμα και ο δύσπιστος βιοχημικός του 19 ου αι., ο Χάλντεϊν θα την δεχόταν; Και ας πιάσουμε το θέμα του κινήματος Καρά ως παράδειγμα. Εάν καταλαβαίνω καλά το θέμα, το κίνημα Καρά προτείνει τα εξής ως υποθέσεις προς αντικειμενική έρευνα: 1. Πως η εξήγηση των Τριών Διδασκάλων του 1832 ήταν ελλιπής και λανθασμένη. 2. Πως τα μεταβυζαντινά μέλη δεν ανταποκρίνονται στα μέλη της εποχής πριν το Πως τα τονικά διαστήματα δεν ανταποκρίνονται στους ήχους και τους τρόπους της προ του 1600 εποχής. Και η λύση, για το κίνημα Καρά, για τα περισσότερα αυτά θέματα βρίσκεται στο δίτομο έργο του Σίμωνα Καρά και στις νέες θεωρίες που προβάλλονται από πανεπιστημιακούς μουσικολόγους. Κατ αρχάς, ας κάνουμε, σαν σοβαροί και λογικοί επιστήμονες μια άλλη εξ - 7 -

8 Τεύχος 9 0 ίσου υπόθεση: Κατά πόσο ανταποκρίνεται η μέθοδος Καρά στην γραπτή και φωνητικά διαδομένη ιστορική συνέχεια της βυζαντινής εκκλησιαστικής μουσικής και ψαλτικής τέχνης; Εφ όσον υπάρχει και η άλλη άποψη από τους ιεροψάλτες του εκκλησιαστικού αναλογίου, που αμφισβητεί την όλη μέθοδο και την ιστορικομουσικολογική βάση του συστήματος Καρά, πρέπει να βρεθούν ΑΛΛΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ και ΗΧΗΤΙΚΕΣ πηγές που να υποστηρίζουν τις υποθέσεις 1-2 άνωθι των κινηματιών του Καρά. Η αμφισβήτηση έγινε από αυτό το κίνημα και όχι από τους επ αναλογίου ιεροψάλτες. Άρα, υποχρεούται το κίνημα να αποδείξει, με ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ και αντικειμενική έρευνα, γραπτή και ηχητική, την αυθεντία των δοξασιών τους. Άρα, το κίνημα Καρά θα πρέπει να κάνει τα εξής πράγματα για να στηριχθούν οι υποθέσεις τους και να ενδυναμωθεί η θεωρία του Σ. Καρά. Α. να βρει μια ΚΛΕΙΔΑ της μεταβυζαντινής ή της εποχής αναμεταξύ του , η οποία λεπτομερώς να καταγράφει, εξηγεί και αναλύει τα παλαιά σημαδόφωνα. Β. να βρει ηχητικά δείγματα τα οποία αποδεικνύουν πως οι εκτελέσεις του Ιάκωβου Ναυπλιώτη δεν ανταποκρίνονται στην προ του 1700 εποχή. Γ. να εξηγήσει με στοιχεία, γραπτά και παλαιογραφικά, την εξέλιξη και διαμόρφωση της φωνητικής εκτέλεσης και ποιες επιρροές ίσως άλλαξαν τον τρόπο και το ύφος του ψάλλει από το Χωρίς αυτές τις βασικές και ΣΟΒΑΡΕΣ μελέτες, αποκλείεται κάποιος καχύποπτος επιστήμονας των θετικών και φυσικών επιστημών να λάβει την θεωρία Καρά ως κάτι περισσότερο από μια άλλη προσωπική δοξασία με αμφίβολα στοιχεία, πλασμένα να σώσουν μια σειρά περίεργων υποθέσεων άνευ της σοβαρής πειραματικής και αντικειμενικής έρευνας. Όπως έλεγε ο μέγας Χέλντεϊν στους φοιτητές του: Μη με ενοχλείτε με θεωρίες εάν δεν μου παρουσιάσετε τα αποτελέσματα των μετρήσεων, γραπτά και τεκμηριωμένα. Ίσως η οικογένεια των μουσικολόγων σήμερα χρειάζεται κάποιον Χέλντεϊν να επαναφέρει την σοβαρότητα και την πραγματική επιστήμη στον κλάδο τους. Με εκτίμηση Νικόλαος Γιαννουκάκης Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Πιτσβούργου Κέντρο Βιοϊατρικής και Γενετικής Θεραπείας Πρωτοψάλτης, Ιερά Μητρόπολης Πιτσβούργου Συντονιστής του Σπουδαστηρίου Β. Μουσικής Χοράρχης Β. Χορού της Ι.Μ. Πιτσβούργου - 8 -

9 Η Φωνή των Υπερµάχων Αντίλαλοι από το τελευταίο διεѳνές µουσικολογικό Συνέδριο που διοργάνωσε το Ίδρυµα Βυζαντινής Μουσικολογίας µε επιχορήγηση της Ιεράς Συνόδου (Αναδημοσίευση από τα ΙΕΡΟѰΑΛΤΙΚΑ ΝΕΑ) Του ΘΕΟΛΟΓΟΥ ΕΡΣΟΤΕΛΟΥ Πρωτοψάλτου, Γενικού Γραμματέα της ΟΜ.Σ.Ι.Ε. Πολύς ο θόρυβος και κωδωνοκρουσίες για τα διεθνή συνέδρια που διοργανώνει το Ίδρυμα Βυζαντινής Μουσικολογίας και πολλά τα χρήματα που διατίθενται κάθε φορά για την πραγματοποίησή τους. Το ερώτημα όμως είναι αν τα αποτελέσματα αυτών των συνεδρίων είναι ανάλογα προς την λαμπρότητά τους και ανάλογα προς τους στόχους τους, του Ι.Β.Μ. και αν σε τελική μορφή, βοηθούν στο να γίνει η μουσική μας απλούστερη ή το αντίθετο δυσκολότερη και δαιδαλώδης. Αν οι διοργανωτές και οι σύνεδροί τους, επιλύουν ασάφειές της και παίρνουν θέση σαφή, τεκμηριωμένη και ανάλογη των μεγάλων τίτλων τους, σε μουσικολογικά ερωτήματα της εποχής μας. Αν λοιπόν ο ρόλος του εκάστοτε συνεδρίου είναι κατά το πλείστον να παρουσιάζει διδακτορικές εργασίες Ελλήνων και ξένων επιστημόνων, τότε το συνέδριο είναι επιτυχές. Αν όμως ο σκοπός ιδρύσεώς του ορίζει άλλα, τότε θα έπρεπε να ασχοληθεί με τα καυτά προβλήματα της μουσικής μας, προβλήματα που ταλανίζουν εδώ και πολύ καιρό την Τάξη μας και που έχουν γίνει αιτία, συνάδελφοι σημερινοί ογκόλιθοι της βυζαντινής τέχνης να χλευάζονται και να σύρονται στα δικαστήρια. Το χειρότερο όμως είναι ότι τα μουσικολογικά αυτά προβλήματα έχουν διαχωρίσει τους ιεροψάλτες σε φατρίες όπως Καραϊκοί, Πατριαρχικοί, Νόμιμοι και Παράνομοι. Βλέπεις συναδέλφους που πριν λίγο καιρό ήσαν αγαπημένοι να αποφεύγει ο ένας τον άλλο λες και έχουν προσωπικές έχθρες, για όλα αυτά λοιπόν ο ιεροψαλτικός κόσμος έχει δίκιο να διερωτάται ποιος τελικά είναι ο ρόλος του Ι.Β.Μ. Όποιος όμως και αν είναι ο σκοπός ιδρύσεώς του, τι το σοφότερο, το τελευταίο συνέδριο να αφιερωνόταν στην επίλυση έστω ολίγων από τις δεκάδες των υπαρκτών μουσικολογικών ιεροψαλτικών προβλημάτων. Οι διδακτορικές διατριβές, μάλλον ακαταλαβίστικες για τους περισσότερους, μπορούν να παρουσιάζονται στους φυσικούς τους χώρους, που είναι τα Πανεπιστήμια και με τις δαπάνες των Πανεπιστημίων. Προς το παρόν οι επιστήμονες του Ι.Β.Μ. προτίμησαν να σχοληθούν και στο τελευταίο συνέδριο με διδακτορικές διατριβές (που τα αποτελέσματά τους θα δείξουν μακροπρόθεσμα βέβαια, πόσο ουσιαστικά θα ωφελήσουν τη μουσική μας), και όχι με τα ανοικτά και φλέγοντα προβλήματα της μουσικής μας. Μήπως δείλιασαν; Επειδή η ιεροψαλτική τάξη πρέπει να δώσει άμεσα λύση στα σοβαρά αυτά μουσικολογικά προβλήματα που τη διχάζουν και τη δυσφημούν, παρακαλούμε την Ιερά Σύνοδο να διαθέσει και στην Ομοσπονδία μας τα απαραίτητα χρήματα για να διοργανώσει ένα λιτό αλλά ουσιαστικό Πανελλήνιο Μουσικολογικό Συνέδριο όσο έχουμε ακόμα κοντά μας τους υπέργηρους σοφούς μουσικοδιδασκάλους μας, - 9 -

10 Τεύχος 9 0 το οποίο θα ασχοληθεί αποκλειστικά με την επίλυση των προβλημάτων αυτών. Τα αποτελέσματα του Συνεδρίου αυτού, μπορούν να ξαναφέρουν την ομόνοια μεταξύ των συναδέλφων και θα βοηθήσουν στη σωστή απόδοση των ύμνων και στην κοινή από όλους διδασκαλία της λατρευτικής ζωής της Εκκλησίας μας. Στο συνέδριο αυτό δεν θα παραλείψουμε να προσκαλέσουμε και όλους τους καθηγητές του Ι.Β.Μ. γατί εμείς αναγνωρίζουμε την αξία τους και τις πολύτιμες γνώσεις τους, πράγμα που εκείνοι δεν αναγνωρίζουν σε εμάς, αφού στο Συνέδριο του περασμένου Οκτωβρίου θεώρησαν ότι η παρουσία της Ομοσπονδίας Ιεροψαλτών Συλλόγων Ελλάδος με τα δέκα χιλιάδες μέλη ήταν περιττή... Ίσως να μας ξέχασαν γιατί δεν είναι οι ίδιοι ψάλτες ή γιατί δεν διακατέχονται από ιεροψαλτική συνείδηση. Εν τούτοις έχουν συμπεριληφθεί στον νεοψηφισθέντα κανονισμό Ιεροψαλτών Ελλάδος, για την υλοποίηση του οποίου, τόσο σκληρά δούλεψε η ΟΜ.Σ.Ι.Ε. χωρίς καμία απολύτως βοήθεια ή συμπαράσταση εκ μέρους τους. Ας ελπίσουμε ότι και στο μέλλον θα μας αποδείξουν ότι δίκαια η σεπτή Ιεραρχία τούς κατάταξε μόνους τους, στην πρώτη κατηγορία ιεροψαλτών, παρουσιάζοντάς μας εκτός από επιστημονικό και έργο ιεροψαλτικό, ανάλογο με εκείνο των μεγάλων μας μουσικοδιδασκάλων που η Ιεραρχία τούς κατάταξε σε ψάλτες Β κατηγορίας. Οψόμεθα ΜΟΥΣΙΚΑ ѲΕΜΑΤΑ (Συνέχεια από το Τεύχος 8 ο ) Του Γιάννη Αλεξάνδρου Μουσικοδιδασκάλου - Πρωτοψάλτου Εμφάνιση της Μουσικής: Το να καθορισθεί η ηλικία της μουσικής θα ήταν τόσο ακατόρθωτο, όσο αδύνατο είναι να ζητηθεί η ακριβής εποχή, κατά την οποία εμφανίστηκε ο έναρθρος λόγος στη γη. Πάντως, είναι ασφαλές, ότι ο άνθρωπος από τη στιγμή που αντιλήφθηκε την δυνατότητά του να εκπέμπει ήχους διά του λάρυγγος, επιζήτησε και τη λογική τους συναρμογή. Αρχικά της προσέδωσε μυστηριώδη σημασία, γι αυτό και στους αρχαίους λαούς αλλά και σήμερα ακόμα, μεταξύ των πρωτόγονων φυλών, η μουσική αποτελεί μαγγανεία. Πολύ πριν οργανωθούν οι θρησκείες, οι πρόγονοί μας προσπαθούσαν με μαγικά τραγούδια να δώσουν ζωή στους νεκρούς τους, να απομακρύνουν τις ασθένειες, να προκαλέσουν βροχή ή να αποφύγουν την καταιγίδα. Η παράδοση του Ορφέα, που συναντάται επίσης στους Ινδούς με το όνομα Κρίσνα-Γκοβίντα και στους Κινέζους ως αυτοκράτορας Φου-Χι είναι αρκετά δηλωτική της μυστηριώδους δύναμης, που ανέκαθεν απέδωσαν οι άνθρωποι στη μουσική. Τι είδους ήταν τα άσματα αυτά, δεν μπορούμε να το γνωρίζουμε, αφού κανένα γραπτό μνημείο με μουσικά σημεία εκείνης της εποχής δεν έχει φθάσει ως εμάς. Ένα πράγμα μόνο είναι

11 Η Φωνή των Υπερµάχων βέβαιο σε όλους, σχεδόν, τους αρχαίους λαούς, Κινέζους, Ινδούς, Έλληνες, προγενέστερους του ραψωδού Ολύμπου, Χετταίους, Γαλάτες κ.λπ. ως βάση της μουσικής χρησιμοποιήθηκε η πεντάτομη ανημιτόνια κλίματα: ντο-ρε-μι-σολλα. Αλλά, αν ελάχιστα γνωρίζουμε για την αρχαία μουσική, το πλήθος των αναπαραστάσεων αοιδών και μουσικών οργάνων, που έχουν διασωθεί, μάς δίνει μια ιδέα τού πόσο αυτή η τέχνη καλλιεργήθηκε και ποια θέση κατείχε στη δημόσια και ιδιωτική ζωή των πρωτόγονων λαών. Τα αρχαιότερα δείγματα μουσικού πολιτισμού θα τα αναζητήσουμε τους Αυγυπτίους της προϊστορικής εποχής, ( π.χ.) οι οποίοι, χάρη στη συνήθειά τους να τοποθετούν μέσα στους τάφους αντικείμενα οικιακής χρήσεως, μας κληροδότησαν πάρα πολλά αγγεία με αναπαραστάσεις κρουστών οργάνων. Τα όργανα αυτά ήταν τα πρώτα που εμφανίστηκαν στη γη, επειδή χρησίμευαν στο κράτημα του ρυθμού, του βασικού αυτού στοιχείου της μουσικής, απαραίτητου στον άνθρωπο, που αισθάνθηκε γρήγορα την ανάγκη της όρχησης κι από την οποία γεννήθηκε αργότερα ο χορός. Τα κρουστά όργανα των Αιγυπτίων (κρόταλα, κύμβαλα, σείστρα, τύμπανα κ.ά.) κοινά σχεδόν σε όλους τους αρχαίους λαούς, αποτελούν και σήμερα τα πρότυπα πάνω στα οποία στηρίζεται η κατηγορία αυτή. Η δεύτερη κατηγορία οργάνων είναι αυτή των αυλών, απλοί, διπλοί ή σε σχήμα τριγώνου, ήταν πολλές φορές από μέταλλο. Μερικοί από αυτούς βρέθηκαν σε Αιγυπτιακούς τάφους και όταν μελετήθηκαν, μας έδωσαν μια ιδέα των κλιμάκων της εποχής εκείνης. Τα έγχορδα όργανα έρχονται αργότερα και σε άπειρες παραλλαγές της άρπας, της κιθάρας κ.λπ. Τον ίδιο πλούτο οργάνων και τα αυτά δείγματα αγάπης προς τη μουσική θα βρούμε και σε άλλους λαούς της Ανατολής. Χετταίοι, Ασσύριοι, Σύροι, Φοίνικες καλλιέργησαν με πάθος την τέχνη των ήχων, με τους Εβραίους όμως να υπερέχουν. Τα ιερά βιβλία των Εβραίων και ορισμένοι ψαλμοί δίνουν την ιδέα του πόση σημασία έδιναν στη μουσική και τη θέση που κατείχε αυτή στις θρησκευτικές τους τελετές και θυσίες. Για πρώτη φορά, ιδίως από τον Δαβίδ και μετά, βρισκόμαστε μπροστά σε οργάνωνες μουσικές σχολές και εκτελέσεις ύμνων, στις οποίες παίρνουν μέρος εκατοντάδες υμνωδοί και οργανοπαίχτες. Στην Κίνα η μουσική καλλιεργείται από τους αυτοκράτορες, τους ποιητές, τους φιλοσόφους και τους ιερείς παραμένει, ωστόσο, σχολαστική τέχνη που στερείται κάθε φαντασίας και έκφρασης. Οι νόμοι της ακουστικής, που θεσπίστηκαν από τους Κινέζους, βασιζόμενοι στον κύκλο των πεμπτών (ντο-σολ, ρε-λα, μι-σι κ.λπ.), σχετική προς τις θεωρίες του Πυθαγόρα είναι, ίσως, οι αρχαιοτεροι μουσικοί ορισμοί (κανόνες). Η πρωτογενής κλίμα που χρησιμοποιούν είναι η πεντάτονη ανημιτόνια, που συμπληρώθηκε αργότερα και έγινε επτάτονη και τελικά χρωματική, από δώδεκα βαθμίδες (φθόγγους). Περισσότερο μουσικοί οι Ινδοί από τους Κινέζους, δημιουργούν μουσική διάλεκτο που προσεγγίζει τη δική μας από την οποία δεν είναι ξένη ούτε η έκφραση ούτε το πάθος. Η φαντασία τους, επινοεί πρότυπες μελωδίες (ραγκά),

12 Τεύχος 9 0 οι οποίες, με τη νωχελική τους γραμμή, αποπνέουν ξεχωριστό ανατολικό άρωμα. Η διαίρεση της οδγόης σε εικοσιδύο σρούτι (μόρια) απομακρύνει εν τούτοις κατά τι τη μουσική θεωρία των Ινδών από αυτή των Ευρωπαίων. Το ίδιο μπορούμε να πούμε και για τους Άραβες, οι οποίοι υποδιαιρούν την ογδόη τους σε δεκαεφτά βαθμίδες. (Συνεχίζεται) ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΟΝ ΥΠΟΣΚΑΖΟΝΤΑ ΡΥѲΜΟ Του Βασίλη Κατσιφή Αν παρακολουθήσουμε σήμερα την πορεία και εξέλιξη της εκκλησιαστικής μας μουσικής (και του δημοτικού τραγουδιού) και κάνουμε αμερόληπτη κρίση, είμαι βέβαιος ότι θα καταλήξουμε στο θλιβερό αποτέλεσμα-συμπέρασμα, ότι αυτή (στην γενική της μορφή) έχει υποστεί μιαν αφύσικη μείωση και αλλαγή τόσο στην ουσία, στις ιδιαιτερότητες αλλά και στην εν γένει φυσιογνωμία της. Όμως, επειδή στη σημερινή αναφορά μας κάνουμε λόγο για ειδικό θέμα, θα περιοριστούμε στην μελέτη-αναφορά σε ακριβώς τούτο το θέμα. Θα αναφερθούμε σε έναν ρυθμό που υπήρχε, που παλαιότερα ακούγονταν και που σήμερα τείνει σιγά σιγά να χαθεί. Θα αναφερθούμε στον υποσκάζοντα ρυθμό ή κουτσόν. Προτού όμως εισέλθουμε στην ανάταξη του θέματός μας, πρέπει να επαναλάβουμε σαν γενική παρατήρηση, ότι η μουσική των Ελλήνων (ως γενική έννοια) έχει σήμερα σοβαρό έλλειμμα, τόσο στο χρώμα όσο και στο άκουσμα, τα οποία έχουν αλλάξει και διαφοροποιηθεί πολύ από το χθες. Βέβαια, για το έλλειμμα αυτό, δεν έχει απόλυτη ευθύνη ο ιερός υμνωδός και ο τραγουδιστής. Μεγάλο μέρος της ευθύνης ανήκει στην παράδοξη εποχή μας, η οποία στο σύνολό της εκφράζεται (με κάθε μέσο και τρόπο) με τη συγκερασμένη κλίμακα της Ευρωπαϊκής μουσικής και η οποία ΑΝΑΜΦΙΣΒΗΤΗΤΑ έχει επιφέρει αλλαγές τόσο στα διαστήματα (από φθόγγο σε φθόγγο) αλλά και στην εν γένει υπόστασή της. Μέσα λοιπόν σε αυτήν την σύγχυση που υπάρχει, πολλά στοιχεία από εκείνα που την συνιστούσαν και διαμόρφωναν την ελληνική μουσική έχουν αλλοιωθεί ή τείνουν να ξεχασθούν παντελώς και ως εκ τούτου κρίνεται αναγκαίο να γίνει μια ανάλογη αναφορά σε αυτά, βεβαίως όχι σαν μνημόσυνο, αλλά σαν υπόμνηση του χθες προς το σήμερα. Έχοντας τα παραπάνω υπόψιν μας, κρίνεται αναγκαία η αναφορά σε έναν ρυθμό που τείνει να ξεχασθεί, που έχει ήδη περάσει στα άγνωστα και τα αζήτητα, παρότι μέχρι πριν από 50 χρόνους ήταν ζωντανός και τον χειρίζονταν μεγάλοι δάσκαλοι της εκκλησιαστικής μουσικής και μεγάλα αναστήματα της ψαλτικής τέχνης. Θα αναφερθούμε λοιπόν στο ρυθμό που έφερε την ονομασία ΥΠΟΣΚΑΖΩΝ αλλά και κουτσός, δεδομένου ότι τα συνεχή παρεστιγμένα έδιναν την αίσθηση

13 Η Φωνή των Υπερµάχων όχι ενός πλήρους ήχου, με θέση και άρση, αλλά ενός ήχου που αναπτυσσόταν κουτσαίνοντας ρυθμικά εξαιτίας των συνεχών παρεστιγμένων γοργών, διγόργων κ.λπ. Τον εν λόγω ρυθμό, ο εξαίρετος δάσκαλος και βαθύς γνώστης της μουσικής των Ελλήνων, αείμνηστος Σπύρος Ψάχος, στο περισπούδαστο Θεωρητικό του, τον ονομάζει σύμφωνα με την αρχαία ορολογία εξάσημο διτρόχαιο και τον επισημειώνει με τα μαθηματικά στοιχεία ΟΟΙΙ δακτυλικόν. Αυτόν τον ρυθμό, προσωπικώς δεν τον διδάχθηκα από τους αειμνήστους διδασκάλους μου. Όμως τον άκουσα αμέτρητες φορές από το 1945 (που ήλθα στην Αθήνα) δεδομένου ότι κανένας Εσπερινός Εορτάζοντος Αγίου δεν τελείωνε χωρίς το ΘΕΟΤΟΚΕ ΠΑΡΘΕΝΕ του Μπερεκέτου μετά κρατημάτων!! Εξαίρετοι γνώστες και εκτελεστές του ήσαν εδώ στην Αθήνα, οι μακαριστοί Τάκης Γεωργακόπουλος, Στελλακάτος, Μεταξάς, Μανέας, Σπύρος Παναγόπουλος, Παναγιώτης Καμπανίτης, Πέτρος Καραγιάννης, παπα-θανάσης Τσούμαρης, Αντώνης και Γιώργος Σύρκας, Μητσάκος, Αλέκος Μουτάογλου, Πάτροκλος Πανανίδης, εις δε τον Πειραιά μεσουρανούσαν οι Ελωσίτης, Νίκος Βλαχόπουλος (γαμβρός του Ν. Καμαράδου), Ρουσινόπουλος, Αμφιλοχιάδης, Σταυρίδης, Σ. Σαβινόπουλος και ο ιερωμένος παπα-σφήνας. Βέβαια, πρέπει να τονίσω ότι ο κάθε δάσκαλος από τους προαναφερθέντες εκτελούσε τα κρατήματα με τον δικό του τρόπο! Έτσι, άλλοι μεν στο ριρί ή ριρέ έβαζαν απλό γοργό, άλλοι δε παρεστιγμένο. Όμως αυτό δεν δημιουργούσε καμία δυσκολία στην εκτέλεση δεδομένου ότι όλοι ακολουθούσαν πιστά τον χοράρχη. Τον ΥΠΟΣΚΑΖΟΝΤΑ τον είδα γραπτώς για πρώτη φορά στο ΜΟΥΣΙΚΟ ΕΓΚΟΛΠΙΟ (έκδοση Κων/λεως) που διατύπωνε την πρώτη ωδή των καταβασιών Ανοίξω το στόμα μου. Αργότερα ασχολήθηκα με αυτόν, μέσω των εξαίρετων βιβλίων του Εμμ. Φαρλέκα (Τριώδιο, Μ. Εβδομάδα και Πεντηκοστάριο) που υπήρξε καθηγητής μου του Τυπικού στο Ωδείο Αθηνών, αλλά που υπήρξε σύμβουλος και βοηθός όλων των παιδιών που είχαν έλθει από την επαρχία και ζητούσαν κάποια ψαλτική θέση. Πρέπει να πω ότι ο Σμυρνιός Πρωτονοτάριος της Αρχιεπισκοπής Αθηνών είχε μέριμνα και διάθεση βοήθειας προς όλους. Ο Εμμ. Φαρλέκας λοιπόν, διατύπωσε τον ΥΠΟΣΚΑΖΟΝΤΑ σε όλες τις καταβασίες του Τριωδίου και του Πεντηκοσταρίου (έστω και για μια ωδή) και τούτο το έκανε για να δείξει κατά την άποψή του ότι ο εν λόγω ρυθμός, ήταν σε χρήση τόσο στην κυρίως Ελλάδα όσο και στη Σμύρνη. Βεβαίως, πρέπει να προστεθεί ότι στη γραπτή διατύπωση του εν λόγω ρυθμού αποφεύγει τις δυσκολίες που συναντάμε στα κρατήματα του Μπερεκέτου, χρησιμοποιώντας μόνο παρεστιγμένα γοργά αλλά και απλά δίγοργα. Δηλαδή, μπορούμε να πούμε ότι κράτησε τα βασικά στοιχεία του εν λόγω ρυθμού αλλά κατά τα άλλα τον αποδίδει με απλοποιημένη γραφή. Δείγμα του υποσκάζοντος, καθώς τον διατύπωσε ο αείμνηστος Εμμαν. Φαρλέκας είναι η παρακάτω αναγραφόμενη καταβασία και κρίνεται αναγκαίο να επισημειωθεί ότι χαρακτηρίζεται με την ονομασία διπλούς χρόνος σε αναλελυμένη γραφή

14 Τεύχος 9 0 ч чó ч х Âс çттâт с чó çсчá Âт М Âт тт Àс сó Л Âт βο η θος ος και σκε ε πα στης ε γε ε νε το ο μοι εις σω τη ρι ι т ūťţ Ђт Àт тâ т счтó ç Λ Мá т т Àç МÂшðũťţчó Ђ чтóц αν Ου τος μου ου Θε ος και δο ξα α σω Αυ το ον Θε ος του Πα τρος ф ссóçλмâáтт тúūťţчçтчâáтссóлâтçтчâàтмâшð μου και υ ψω ω σω Αυ τον εν δο ο ξως γαρ δε δο ο ξα α α σται αι Κρίνεται επίσης αναγκαίο να διατυπωθεί ότι με το μέτρημα του ΥΠΟΣΚΑΖΟΝΤΟΣ γινόταν από όλους όχι με τον 2σημον αλλά με τη μονάδα, δηλ. τον απλόν ρυθμόν. Τα ωδεία σήμερα έχουν αντικαταστήσει τον εν λόγω ρυθμό με τον συνεπτυγμένο, ο οποίος όμως δεν έχει καμία σχέση με τον παραδοσιακό ΥΠΟΣΚΑΖΟΝΤΑ. Κλεωνίδου ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΜΟΝΙΚΗ Αθανασίου Γ. Σιαμάκη, Αρχιμανδρίτου (Συνέχεια από το προηγούμενο τεύχος Αρ. 8) Κεφάλαιο 9 1 Δημιουργούνται δε και σχήματα του ίδιου μεγέθους που αποτελούνται από τα ίδια ασύνθετα διαστήματα και των ίδιο αριθμό δωδεκατημορίων, εάν με την ύπαρξη κάποιου ανομοίου αλλοιωθεί η τάξη αυτών. Διότι δεν προκαλούν αλλοίωση εκείνα τα ασύνθετα διαστήματα, που είναι όλα ίσα, ή τα σχήματα που είναι όλα όμοια. 2 Υπάρχουν λοιπόν στο διά τεσσάρων τρία είδη σχημάτων. Πρώτο είναι αυτό που περιέχεται από τα βαρύπυκνα, όπως λ.χ. αυτό ποτ εκτείνεται από την υπάτη υπάτων μέχρι την υπάτη μέσων. Δεύτερο είδος σχήματος είναι αυτό που περιέχεται από τα μεσόπυκνα, όπως λ.χ. αυτό που εκτείνεται από την παρυπάτη μέχρι την παρυπάτη μέσων. Τρίτο είδος σχήματος είναι αυτό που περιέχεται από τα οξύπυκνα, όπως λ.χ αυτό που εκτείνεται από τη λιχανό υπάτων μέχρι τη λιχανό μέσων. 3 Στο εναρμόνιο λοιπόν γένος και στο χρωματικό τα σχήματα των συμφώνων λαμβάνονται ανάλογα με τη σχέση τους στο πυκνό, ενώ στο διατονικό γένος δεν δημιουργούνται σχήματα εν σχέσει προς το πυκνό, αλλά διαιρείται το γένος αυτό σε ημιτόνια και τόνους. 4 Υπάρχει δε και στη διά τεσσάρων συμφωνία, ημιτόνιο μεν ένα, τόνοι δε δύο. Ομοίως δε και στο διά πέντε υπάρχει ημιτόνιο μεν ένα, τόνοι δε τρεις. Στο δε διά πασών υπάρχουν ημιτόνια μεν δύο, τόνοι δε πέντε. Εξετάζονται δε τα σχήματα ως προς τη σχέση τους με τα ημιτόνια. 5 Στο διά τεσσάρων σύστημα πρώτο μεν είδος είναι εκείνο, του οποίου το ημιτόνιο βρίσκεται προς το βαρύ των τόνων. Δεύτερο δε είδος είναι εκείνο, του οποίου το ημιτόνιο βρίσκεται προς το οξύ των τόνων. Τρίτο δε είδος είναι εκείνο του οποίου το ημιτόνιο βρίσκεται

15 Η Φωνή των Υπερµάχων ανάμεσα στους τόνους. Το ίδιο συμβαίνει και στα υπόλοιπα γένη, όπου από τους ίδιους φθόγγους πρόωρου προς τους ομοίους. 6 Στο δια πέντε σύστημα υπάρχουν τέσσερα σχήματα. Πρώτο μεν αυτό που περιέχεται από τους βαρύπυκνους φθόγγους, του οποίου ο πρώτος τόνος βρίσκεται προς το οξύ, εκτείνεται δε από την υπάτη μέσων μέχρι την παράμεση. Δεύτερο δε εκείνο που περιέχεται από τα μεσόπυκνα, του οποίου ο δεύτερος τόνος βρίσκεται προς το οξύ. Εκτείνεται δε από την παρυπάτη μέσω μέχρι την Τρίτη διεζευγμένων. Τρίτο δε εκείνο που περιέχεται από τα οξύπυκνα, του οποίου ο τρίτος τόνος βρίσκεται επί το οξύ. Εκτείνεται δε από τη λιχανό μέσων μέχρι την παρανήτη διεζευγμένων. Τέταρτο σχήμα εκείνο που προέρχεται από τα βαρύπυκνα, του οποίου ο πρώτος τόνος βρίσκεται προς το βαρύ. Εκτείνεται δε από τη μέση μέχρι τη νήτη διεζευγμένων ή από τον προσλαμβανόμενο μέχρι την υπάτη μέσων. 7 Στο διατονικό γένος πρώτο μεν σχήμα είναι εκείνο, του οποίου το πρώτο ημιτόνιο τίθεται προς το βαρύ, δεύτερο δε εκείνο, του οποίου το πρώτο ημιτόνιο τίθεται προς το οξύ, τρίτο δε σχήμα εκείνο, του οποίου το δεύτερο ημιτόνιο τίθεται προς το οξύ, τέταρτο δε σχήμα είναι εκείνο, του οποίου το πρώτο ημιτόνιο τίθεται προς το βαρύ. 8 Στο δε διά πασών υπάρχουν επτά είδη σχημάτων. Πρώτο μεν είναι εκείνο που περιέχεται από τους βαρύπυκνους φθόγγους, του οποίου ο πρώτος τόνος βρίσκεται προς το οξύ. Εκτείνεται δε από την υπάτη υπάτων μέχρι την παράμεση και λεγόταν από τους αρχαίους μιξολύδιο σχήμα. 9 Δεύτερο δε είδος σχήματος είναι εκείνο που περιέχεται από τους μεσόπυκνους φθόγγους του οποίου ο δεύτερος τόνος βρίσκεται προς το οξύ. Εκτείνεται δε από την παρυπάτη υπάτων μέχρι την τρίτη διεζευγμένων, και λεγόταν από τους αρχαίους λύδιο σχήμα. 10 Τρίτο είδος σχήματος είναι εκείνο που περιέχεται από οξύπυκνους φθόγγους, του οποίου ο τρίτος τόνος βρίσκεται προς το οξύ. Εκτείνεται δε από τη λιχανό υπάτων μέχρι την παρανήτη διεζευγμένων και λεγόταν από τους αρχαίους φρύγιο σχήμα. 11 Τέταρτο είδος σχήματος είναι εκείνο που περιέχεται από τους βαρύπυκνους φθόγγους, του οποίου ο τέταρτος τόνος βρίσκεται προς το οξύ. Εκτείνεται δε από την παρυπάτη μέσων μέχρι την τρίτη υπερβολαίων, και λεγόταν από τους αρχαίους υπολύδιο σχήμα. 13 έκτο είδος σχήματος είναι εκείνο που περιέχεται από τους οξύπυκνους φθόγγους του οποίου ο έκτος τόνος βρίσκεται προς το οξύ. Εκτείνεται δε από την λιχανό μέσων μέχρι την παρανήτη υπερβολαίων και λεγόταν από τους αρχαίους υποφρύγιο σχήμα. 14 Έβδομο είδος σχήματος είναι εκείνο που περιέχεται από τους βαρύπυκνους φθογγους, του οποίου ο πρώτος τόνος βρίσκεται προς το βαρύ. Εκτείνεται δε από τη μέση μέχρι τη νήτη υπερβολαίων, ή από τον προσλαμβανόμενο μέχρι τη μέση και λεγόταν από τους αρχαίους κοινό σχήμα, και λοκριστί και υποδώριο σχήμα. 15 Στο διατονικό γένος πρώτο μεν είδος σχήματος είναι το διά πασών, του οποίου το πρώτο μεν ημιτόνιο βρίσκεται προς το βαρύ, το τέταρτο δε προς το οξύ. Δεύτερο δε είδος σχήματος είναι εκείνο του οποίου το τρίτο μεν ημιτόνιο βρίσκεται προς το βαρύ, το πρώτο δε βρίσκεται προς το οξύ. Τρίτο είδος σχήματος είναι εκείνο του οποίου το δεύτερο ημιτόνιο βρίσκεται και προς το βαρύ και προς το οξύ. Τέταρτο είδος σχήματος είναι εκείνο, του οποίου το πρώτο μεν ημιτόνιο

16 Τεύχος 9 0 βρίσκεται προς το βαρύ, το τρίτο δε ημιτόνιο βρίσκεται προς το οξύ. Πέμπτο είδος σχήματος είναι εκείνο, του οποίου το τέταρτο μεν ημιτόνιο βρίσκεται προς το βαρύ, το πρώτο δε προς το οξύ. Έκτο είδος σχήματος είναι εκείνο, του οποίου το τρίτο μεν ημιτόνιο βρίσκεται προς το βαρύ, το δεύτερο δε ημιτόνιο βρίσκεται προς το οξύ. Έβδομο είδος σχήματος είναι εκείνο, του οποίου το δεύτερο μεν ημιτόνιο βρίσκεται προς το βαρύ, το τρίτο δε ημιτόνιο βρίσκεται προς το οξύ. 16 Εκτείνονται δε και αυτά από τους ίδιους φθόγγους μέχρι τους ίδιους, όπως και στο εναρμόνιο γένος και στο χρωματικό, και λεγόταν με τα ίδια ονόματα. Κεφάλαιο 10 1 Ως προς δε τη διαφορά του ρητού και του αλόγου θα διαφέρουν τα συστήματα, όσα αποτελούνται από ρητά διαστήματα, από εκείνα που αποτελούνται από άλογα διαστήματα. Διότι όσα μεν αποτελούνται από ρητά διαστήματα είναι ρητά συστήματα, όσα δε αποτελούνται από άλογα διαστήματα είναι άλογα συστήματα. 2 Ως προς δε τη διαφορά του συνεχούς από το υπερβατό, θα διαφέρουν τα συστήματα εκείνα που μελωδούνται σύμφωνα με τους συνεχείς φθόγγους από εκείνα που μελωδούνται σύμφωνα με τους υπερβατούς φθόγγους. 3 Ως προς δε τη διαφορά του συνημμένου και του διεζευγμένου, θα διαφέρουν τα συστήματα, όσα συνθέτουν τα συνημμένα τετράχορδα μεταξύ τους. Από εκείνα τα συστήματα, που συνθέτουν τα διεζευγμένα τετράχορδα μεταξύ τους. Έχουμε δε ένωση μεν δύο τετράχορδων, που μελωδούνται συνεχώς, και είναι όμοια ως προς το σχήμα, όταν υπάρχει κοινός φθόγγος μεταξύ τους, διάζευξη δε δύο τετράχορδων, που μελωδούνται συνεχώς, και είναι όμοια ως προς το σχήμα, όταν άρχει ένας τόνος ανάμεσά τους. 4 Είναι δε όλες και όλες οι ενώσεις τρεις η μέση η οξύτατη και η βαρύτατη. Και βαρύτατη μεν είναι η ένωση που βρίσκεται ανάμεσα στο τετράχορδο των υπάτων και των μέσων. Ο κοινός δε φθόγγος, που την ενώνει, είναι η υπάτη μέσων. 5 Μέση δε είναι η ένωση που βρίσκεται ανάμεσα στο τετράχορδο των μέσων και των νητών. Ο κοινός δε φθόγγος, που την ενώνει, είναι η μέση. 6 Οξύτατη δε είναι η ένωση που βρίσκεται ανάμεσα στο τετράχορδο των διεζευγμένων και των υπερβολαίων. Ο κοινός δε φθόγγος, που την ενώνει, είναι η νήτη των διεζευγμένων. 7 Ενώ η διάζευξη είναι μόνο μία, αυτή που βρίσκεται ανά,εσα στα τετράχορδα των μέσων και των νητών. Διαχωρίζει δε αυτά ο κοινός τόνος που βρίσκεται ανάμεσα στη μέση και στην παράμεση. 8 Τέλεια δε συστήματα υπάρχουν δύο, εκ των οποίων το μεν ένα μικρότερο, το δε άλλο μεγαλύτερο, και προέρχονται το μεν μικρότερο από ένωση και εκτείνεται από τον προσλαμβανόμενο μέχρι τη νήτη συνημμένων. Υπάρχουν σ αυτούς το σύστημα τρία τετράχορδα ενωμένα, τα εξής: των υπάτων, των μέσων και των συνημμένων. Και ένας τόνος που εκτείνεται από τον προσλαμβανόμενο μέχρι την υπάτη υπάτων. Ορίζεται δε σύμφωνα με το σύστημα διά πασών και διά τεσσάρων. 9 Το δε μεγαλύτερο τέλειο σύστημα προέρχεται κατά διάζευξη και εκτείνεται από τον προσλαμβανόμενο μέχρι τη νήτη υπερβολαίων. Υπάρχουν δε σ αυτό τέσσερα τετράχορδα διεζευγμένα ανά δύο, μεταξύ τους ενωμένα,

17 Η Φωνή των Υπερµάχων ήτοι των υπάτων, των μέσων, των διεζευγμένων και των υπερβολαίων. Υπαρχουν ακόμη και δύο τόνοι, ήτοι αυτός που βρίσκεται όταν βαίνουμε από τον προσλαμβανόμενο προς την υπάτη υπάτων και αυτός που βρίσκεται καθώς βαίνουμε από την παράμεση προς τη μέση. Ορίζεται δε σύμφωνα με το σύστημα δις διά πασών. 10 Πέντε δε τετράχορδα υπάρχουν στο αμετάβολο σύστημα, το οποίο προέρχεται από σύνθεση αμφοτέρων των τελείων. Από τα πέντε αυτά τετράχορδα τα μεν δύο, ήτοι το των υπάτων και το των μέσων είναι κοινά και στο ένα και στο άλλο σύστημα των τελείων. Ίδια δε (μη κοινά) τετράχορδα είναι ένα μεν με ένωση, δηλαδή το τετράχορδο των νητών συνημμένων, και ένα με διάζευξη, δηλαδή το τετράχορδο των νητών διεζευγμένων και των νητών υπερβολαίων. Κεφάλαιο 11 1 Ως προς δε τη διαφορά του αμεταβόλου και του ευμεταβόλου διαφέρουν τα απλά συστήματα από τα μη απλά. Και απλά μεν είναι αυτά που είναι ενωμένα με μια μέση, διπλά δε εκείνα που είναι ενωμένα με δύο, τριπλά εκείνα που είναι ενωμένα με τρεις, πολλαπλά εκείνα που είναι ενωμένα με περισσότερες μέσες. 2 Μέση δε είναι η δύναμη του φθόγγου, στον οποίο, όταν έχουμε διάζευξη, στο μεν οξύ τετράχορδο συμβαίνει να έχει τόνο του συστήματος ασύνθετο, ο οποίος είναι απαθής, στο δε βαρύ τετράχορδο συμβαίνει να έχει δίτονο η <τριημιτόνιο ή τόνο> ασύνθετο. Κατά δε την ένωση, όταν είναι συνημμένα τρία τετράχορδα, συμβαίνει ο μέσος να είναι συνημμένος με τον οξύτατο, ή ο οξύτατος με τον βαρύτατο. 3 Από τη μέση γνωρίζονται οι δυνάμεις και των υπολοίπων φθόγγων. Διότι γίνεται φανερό πώς συμπεριφέρονται ο κάθε ένας απ αυτούς προς τη μέση. Κεφάλαιο 12 1 Ο τόνος νοείται με τέσσερις σημασίες. Και ως φθόγγος και ως διάστημα και ως ύψος φωνής και ως τάση. Όταν μεν έχει τη σημασία φθόγγου, κάνουν χρήση του όρου τόνος εκείνοι που λένε τη φόρμιγγα επτάτομη, όπως ο Τέρπανδρος και ο Ίων. Διότι ο μεν Τέρπανδρος λέγει: Εμείς τώρα παρατάμε πια την τετράφθογγη μουσική, και στο εξής θα ψάλλουμε τους ύμνους με τη νέα επτάφθογγη μουσική. Ο δε Ίων λέγει: Σε δεκάχορδη λύρα έχεις πάντοτε τις τρίωρους συμφωνικές αρμονίες σε δωδεκαβάθμια διάταξη. Προτού <να κιθαρίζουν> σε επτάφωνη κιθάριζαν σε τετράφθογγη όλοι οι Έλληνες, χρησιμοποιώντας αραιόφθογγη μουσική. 2 Αλλά και άλλοι πολλοί χρησιμοποιούν τον όρο τόνος με την ανωτέρω σημασία. Με τη σημασία δε του διαστήματος χρησιμοποιείται ο όρος τόνος, όταν λέμε ότι από τη μέση ως προς τη μέση ως την παράμεση υπάρχει ένας τόνος. 3 Με τη σημασία δε του τόπου της φωνής χρησιμοποιείται ο όρος, όταν λέμε ότι αυτός είναι δώριος ή Φρυγίας ή λύδιος ή κάποιος από τους άλλους

18 Τεύχος 9 0 τόνους. Είναι δε κατά τον Αριστόξενο οι τόνοι δεκατρεις: 4 Ο υπερμιξολύδιος ο λεγόμενος και υπερφύγιος. 5 Οι δύο μιξολύδιοι, ο οξύτερος και ο βαρύτερος, εκ των οποίων ο οξύτερος λέγεται και υπεριάστιος, ο δε βαρύτερος και υπερδώριος. 6 Οι δύο λύδιοι, ο οξύτερος και ο βαρύτερος, εκ των οποίων ο βαρύτερος λέγεται και αιόλιος. 7 Οι δύο φρύγιοι, ο οξύτερος και ο βαρύτερος, εκ των οποίων ο βαρύτερος λέγεται και ιάστιος. 8 Ο ένας δώριος. 9 Οι δύο υπολύδιοι, ο οξύτερος και ο βαρύτερος, ο οποίος λέγεται και υποαιόλιος. 10 Οι δύο υπερφρύγιοι <ο οξύτερος και ο βαρύτερος>, εκ των οποίων ο βαρύτερος λέγεται και υποϊάστιος. 11 Ο υποδώριος. 12 Απ αυτούς οξύτατος μεν είναι ο <υπερμιξολύδιος, βαρύτατος δε ο υπο>δώριος. Οι δε άλλοι από τον οξύτατο μέχρι τον βαρύτατο υπερέχουν ο ένας από τον άλλο ένα ημιτόνιο, οι δύο δε παράλληλοι υπερέχουν <ένα τόνο, οι δε τρίτοι υπερέχουν> ένα τριημιτόνιο. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και ως προς τη διάσταση των υπολοίπων τόνων. Ο δε υπερμιξολύδιος στο διά πασών σύστημα είναι οξύτερος από τον υποδώριο. 13 Τέλος, ο όρος τόνος με τη σημασία της τάσεως χρησιμοποιείται στις περιπτώσεις που λέμε ότι κάποιος είναι οξύτονος ή βαρύτονος, ή ότι χρησιμοποιεί τον μέσο τόνο της φωνής. Κεφάλαιο 13 1 Η μεταβολή δε νοείται με τέσσερις τρόπους, ως προς το γένος, ως προς το σύστημα, ως προς τον τόνο, και ως προς τη μελοποιία. 2 Ως προς μεν το γένος νοείται, όταν γίνεται μεταβολή από το διατονικό γένος στο χρωματικό ή στο εναρμόνιοζ ή από το χρωματικό γένος ή το εναρμόνιο σε ένα από τα άλλα γένη. 3 Ως προς δε το σύστημα νοείται, όταν γίνεται μεταβολή από ένωση σε διάζευξη ή το αντίθετο. 4 Ως προς δε τον τόνο νοείται,όταν γίνεται μεταβολή από τα δώρια σε φρύγια, ή από τα φρύγια σε λύδια ή υπερμιξολύδια ή υποδώρια ή γενικώς, όταν από κάποιους από τους δεκατρείς τόνους σε κάποιον από τους υπόλοιπους. 5 Γίνονται δε οι μεταβολές, αρχίζοντας από τα ημιτόνια μέχρι την μεταβολή του διά πασών. Από τις μεταβολές αυτές, άλλες μεν γίνονται με σύμφωνα διαστήματα, άλλες δε με διάφωνα Η ΑΡΝΗΣΗ ΜΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΛΟΓΟΙ ΤΗΣ Καθώς είναι γνωστό, τον παρελθόντα Οκτώβριο, το ΙΔΡΥΜΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΛΟΓΙΑΣ, που έχει συσταθεί από την Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος, πραγματοποίησε το τρίτο κατά σειράν μουσικολογικό συνέδριο. Οι ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ (καθώς και πολλοί άλλοι φορείς, καθηγητές και συνάδελφοι)

19 Η Φωνή των Υπερµάχων λάβαμε σχετικήν γραπτήν πρόσκλησιν να παραστούμε σε αυτό ως σύνεδροι, πλην όμως αρνηθήκαμε να παραστούμε αποστείλαντες το παρακάτω έγγραφο, στο οποίο με σαφήνεια και παρρησία διατυπώναμε τους λόγους της άρνησής μας. Το έγγραφο που αποστείλαμε, έχει ως εξής: Αθήναι, τη 16 Οκτωβρίου 2006 Αριθ. Πρωτ. 125 Αξιότιμε κε Δ/ντά του ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΑΥΘΑ Σας ευχαριστούμε για την πρόσκληση στο 3ο Συνέδριο Ψαλτικής Τέχνης. Σας γνωρίζουμε διά του παρόντος, ότι δεν θα παραστούμε εις το Συνέδριο για τους εξής λόγους: Παρακολουθήσαντες το προηγούμενο Συνέδριο, έχουμε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι όλα όσα έγιναν ήσαν προς το θεαθήναι. Ουδέν πρακτικόν αποτέλεσμα προήλθε εις την τάξιν των Ιεροψαλτών και την ψαλτικήν τέχνην! Είναι αναμφισβήτητον ότι το έργο του ψάλτου συνεχώς καταβαραθρώνεται και η ψαλτική υποβαθμίζεται σημαντικά με την ανοχή προώθησης καινοφανών θεωριών. Είναι προφανές ότι από την οργάνωσιν των συνεδρίων, το μόνον πρακτικόν όφελος, αφορά τους οργανωτές, οι οποίοι προσθέτουν ένα ακόμη επίτευγμα στις περγαμηνές τους. Δεν παραλείπουμε να εκφράσουμε για μια φορά ακόμη την απογοήτευσή μας, διότι το ίδρυμά σας, ουδέν έπραξεν δια την αξιολόγησιν του έργου Σιμ. Καρά, ο οποίος, μεταξύ άλλων, μετέτρεψε την Οκταηχίαν σε 48ηχίαν και εκτούρκεψε την μουσική μας. Διατελούμε μετά τιμής Θ. Ακρίδας Δρ Κ.Χ. Ζαρακοβίτης Πρόεδρος Γεν. Γραμματέας Επειδή όμως, οι λόγοι της αρνήσεώς μας δεν οφείλονται σε προσωπικά αίτια αλλά (καθώς πιστεύουμε) είναι θέμα που αφορά και ενδιαφέρει ολόκληρη την τάξη αλλά και τον καθένα που ασχολείται με τη μουσική των Ελλήνων και πονεί γι αυτήν, θεωρούμε επιβεβλημένο να διατυπώσουμε και μερικές σκέψεις γύρω από αυτό και τούτο, όχι προς δικαιολόγησιν της αρνήσεώς μας αλλά προς αποσαφήνισιν των απόψεών μας και προς πλήρη ενημέρωσίν σας. Η άρνησή μας οφείλεται, κατ αρχάς, στην αμετάθετο γνώμη μας, ότι αν το κάθε μουσικολογικό συνέδριο (για το οποίο ξοδεύονται μεγάλα ποσά) δεν αντανακλά και δεν εξετάζει τα ιδιαίτερα προβλήματα της ψαλτικής τέχνης, αν δεν προσθέτει κάτι το εποικοδομητικό εις αυτά, και αν δεν μέριμνα (με κάθε τρόπο) για εκείνους που μοχθούν και αναλίσκονται να την κρατήσουν εις την ύπαρξιν και την ζωή, τότε ασφαλώς δεν μπορεί να θερηθεί σαν μια σημαντική

20 Τεύχος 9 0 ενέργεια και σαν προσφορά σοβαρή και χρήσιμη. Λαμβάνοντες όμως υπ όψιν μας, ότι και τα δύο συνέδρια που προηγήθησαν, δεν προσέφεραν το παραμικρό εις την εν γένει μουσική μας (και τους θεράποντας της) εξάγεται το δυσάρεστο συμπέρασμα, ότι τα εν λόγω προηγηθέντα συνέδρια, υπηρέτησαν άλλους σκοπούς και επιδιώξεις και που βεβαίως οφέλησαν τους διοργανωτές των και κανέναν άλλον! Ο δεύτερος λόγος της άρνησής μας, αποτελεί σαφή διαμαρτυρία, διότι το εν λόγω ίδρυμα δεν έλαβε μέχρι σήμερα την οφειλόμενη από αυτό θέσιν, σε καθαρώς μουσικολογικό θέμα, (αν και αυτό αποτελεί τον λόγον της ύπαρξής του) θέμα που ως γνωστόν έχει διχάσει επικίνδυνα την τάξη και που ΑΝΑΜΦΙΣΒΗΤΗΤΑ επφέρει τελείαν αλλοίωσιν εις το μουσικόν οικοδόμημα της χώρας μας, το οποίον έμεινεν αναλλοίωτο και αραγές πλεόν των σαράντα γενεών. Αποτελεί πικρό παράπονο της συντριπτικής μερίδος των ασχολούμενων με την μουσική των Ελλήνων ότι το εν λόγω ίδρυμα, έχει αποφύγει συστηματικά να αποσαφηνίσει την θέσιν του έναντι του συστήματος Καρά (για το οποίον γίνεται μεγάλη προσπάθεια από τους επιγόνους του, να θεωρηθεί ως αληθές και αλάνθαστο) παρότι δι αυτού επέρχεται απόλυτη αλλοίωσης και εις την φύσιν και εις την ουσία της μουσικής μας. Το ίδρυμα (καθώς είναι γνωστόν) επί του σοβαρού και δια το έθνος και δια την εκκλησίαν τούτου θέματος, έχει εκφραστεί γενικόλογα αλλά απέφυγε να πάρει σαφή θέσιν, αλλά και ούτε απήντησε στα αλλεπάλληλα έγγραφά μας, που είχαν σχέση μ αυτό. Αλλά δεν θα έπρεπε να γνωρίζουν οι πάντες, τι ακριβώς πιστεύει αυτό επί του συγκεκριμένου προβλήματος, να έχει με παρρησία διατυπώσει την άποψίν του, αλλά και να λαμβάνει σσαφή θέσιν επί της προσφοράς του Σιμ. Καρά τόσον εις την εν γένει μουσική των Ελλήνων αλλά και εις την αυτήν τούτην την τάξιν. Δεν θα έπρεπε το εν λόγω ίδρυμα να έχει συγκαλέσει πανελλήνιο συνέδριο (κατά το πρότυπο των Πατριαρχείων του 1814) και να προκαλούσε ΑΝΟΙΚΤΗΝ συζήτησιν, τόσο διά την σημάδια της υπάρξεως του εν λόγω συστήματος, όσο και διά την σημάδια των αλλοιώσεων που επέρχονται δι αυτής εις την εν γένει μουσική των Ελλήνων; Δεν θα έπρεπε το εν λόγω ίδρυμα, να έχει ασχοληθεί σε βάθος με τις 183 μουσικές κλίμακες του Σιμ. Καρά (εκ των οποίων ένας πολύ μεγάλος αριθμός είαι ανεφάρμοστος και ξένος προς την εν γένει ελληνικήν μουσική) και να βάλει κάποιον από τους λαλίστατους επιγόνους του, να μας πουν ποια τροπάρια ή δημοτικά τραγούδια εκτελούνται με αυτές; Ποιο τέλος πάντων είναι το αντικείμενο ενδιαφέροντος του εν λόγω ιδρύματος; Οι ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ (καθώς και όλη η χώρα μας) με πόνον ψυχής παρακολουθεί την συνεχώς φθίνουσαν ψαλτική τέχνη και θεωρεί ότι η βασική ευθύνη διά την πτώσιν ανήκει εις την Ιεράν Σύνοδον αλλά ΟΛΩΣ ΙΔΙΑΙΤΕΡΩΣ, εις το Ίδρυμα Βυζαντινής Μουσικολογίας, καθότι ουδέν το πρακτικόν έπραξεν, προς θεραπεία και διόρθωσιν. Πιστεύομε ότι η αποφυγή σαφούς τοποθετήσεως του εν λόγω ιδρύματος

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ 1 Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ Ο Σμυρναϊκός Μανές ή αλλιώς Μανέρως. Κατά τους Αρχαίους συγγραφείς ο Μανέρως ήταν θλιβερός ήχος και τον ονομάζανε Μανέρω ή Λίναιος θρήνος διότι κατά τα λεγόμενα με τον ήχο αυτό

Διαβάστε περισσότερα

β. εκφράζουν αλήθειες για τον Χριστό, τη Θεοτόκο, την Αγία Τριάδα, τους αγίους

β. εκφράζουν αλήθειες για τον Χριστό, τη Θεοτόκο, την Αγία Τριάδα, τους αγίους ΜΑΘΗΜΑ 30 Ο 31 Ο ΥΜΝΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΗ ΛΑΤΡΕΙΑ Να συμπληρώσετε την πρόταση επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις φράσεις α, β, γ, δ. Να τεκμηριώσετε με συντομία την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοθεωρητικό σύστημα - Αρμονική

Μουσικοθεωρητικό σύστημα - Αρμονική Μουσικοθεωρητικό σύστημα - Αρμονική Κλεονίδης, Εισαγωγή Αρμονική. Αρμονική εστίν επιστήμη θεωρητική και πρακτική. μέρη δε αυτής επτά. Περί φθόγγων Περί διαστημάτων Περί γενών Περί συστήματος Περί τόνου

Διαβάστε περισσότερα

Μερικές ερωτήσεις, και μερικοί προβληματισμοί που ανάδειξε και επισήμανε η διαχρονική αντιπαράθεσις

Μερικές ερωτήσεις, και μερικοί προβληματισμοί που ανάδειξε και επισήμανε η διαχρονική αντιπαράθεσις ΣΚΕΨΕΙΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΟΥΣΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ KATOΠIN ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΕΩΣ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΣΥΝΟΔΟΥ ΤΟΥ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΥ Του ρ. Νικολάου Γιαννουκάκη, Πρωτοψάλτου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη Ο ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ (572-500 ΠΧ) ΗΤΑΝ ΦΟΛΟΣΟΦΟΣ, ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΙΣΚΗΣ. ΥΠΗΡΞΕ Ο ΠΡΩΤΟΣ ΠΟΥ ΕΘΕΣΕ ΤΙΣ ΒΑΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ 1 Οι ήχοι που χρησιμοποιούμε στη μουσική λέγονται νότες ή φθόγγοι και έχουν επτά ονόματα : ντο - ρε - μι - φα - σολ - λα - σι. Η σειρά αυτή επαναλαμβάνεται πολλές φορές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΣΧΟΛΕΣ ΚΑΤΆ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΑΡΙΣΤΟΞΕΝΕΙΑ ΣΧΟΛΗ ΠΥΘΑΓΟΡΕΙΑ ΣΧΟΛΗ

ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΣΧΟΛΕΣ ΚΑΤΆ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΑΡΙΣΤΟΞΕΝΕΙΑ ΣΧΟΛΗ ΠΥΘΑΓΟΡΕΙΑ ΣΧΟΛΗ ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΣΧΟΛΕΣ ΚΑΤΆ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΑΡΙΣΤΟΞΕΝΕΙΑ ΣΧΟΛΗ ΠΥΘΑΓΟΡΕΙΑ ΣΧΟΛΗ ΑΡΙΣΤΟΞΕΝΕΙΑ ΣΧΟΛΗ Στον τομέα της μουσικής η έρευνα του Αριστόξενου ήταν επαναστατική. Παραμέρισε τις έρευνες των πυθαγορείων

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική και Μαθηματικά!!!

Μουσική και Μαθηματικά!!! Μουσική και Μαθηματικά!!! Η μουσική είναι ίσως από τις τέχνες η πιο δεμένη με τα μαθηματικά, με τη μαθηματική σκέψη, από την ίδια τη φύση της. Η διατακτική δομή μπορεί να κατατάξει τα στοιχεία ενός συνόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Ç ÖÙÍÇ ÔÙÍ ÕÐÅÑÌÁ ÙÍ

Ç ÖÙÍÇ ÔÙÍ ÕÐÅÑÌÁ ÙÍ Ç ÖÙÍÇ ÔÙÍ ÕÐÅÑÌÁ ÙÍ ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΟ ΠΕΡΙΟ ΙΚΟ ΟΡΓΑΝΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΠΡΟΑΣΠΙΣΤΩΝ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ «ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ» «Αείδω ξυνετοίσι, θύρας δ επίθεσθε βέβηλοι» (Ορφικόν) ΕΤΟΣ B ΤΕΥΧΟΣ Αριθμ. 8 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου.

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου. ΜΑΘΗΜΑ 22 ο ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ Θ.ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με την ιστορία της αρχαίας Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε

Διαβάστε περισσότερα

1. Η «Λειτουργία των πιστών» αφορά μόνο τους βαπτισμένους χριστιανούς. 4. Στη Θεία Λειτουργία οι πιστοί παρακαλούν τον Θεό να έχουν ειρηνικό θάνατο.

1. Η «Λειτουργία των πιστών» αφορά μόνο τους βαπτισμένους χριστιανούς. 4. Στη Θεία Λειτουργία οι πιστοί παρακαλούν τον Θεό να έχουν ειρηνικό θάνατο. ΜΑΘΗΜΑ 23 ο ΤΟ ΒΑΘΥΤΕΡΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να συμπληρώσετε την παρακάτω πρόταση επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις φράσεις α, β, γ, δ. Να τεκμηριώσετε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

Οι κλίµακες της Βυζαντινής Mουσικής, κατά την Μουσική Επιτροπή του 1881

Οι κλίµακες της Βυζαντινής Mουσικής, κατά την Μουσική Επιτροπή του 1881 Οι κλίµακες της Βυζαντινής Mουσικής, κατά την Μουσική Επιτροπή του 1881 του Παναγιώτη. Παπαδηµητρίου panayiotis@analogion.net, α έκδοση: 4 Οκτωβρίου 2005 Το Οικουµενικό Πατριαρχείο στα 1881 συγκρότησε

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία Ι

Χριστιανική Γραμματεία Ι Χριστιανική Γραμματεία Ι Ενότητα 1-A3-4: Εκκλησιαστικές διατάξεις και ποίηση Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικές Νότες και Κλίμακες Κλίμακες και Ηχοχρώματα (συγκερασμός) Η Πυθαγόρεια Κλίμακα Ισο συγκερασμένη Κλίμακα Ανορθόδοξες Κλίμακες

Μουσικές Νότες και Κλίμακες Κλίμακες και Ηχοχρώματα (συγκερασμός) Η Πυθαγόρεια Κλίμακα Ισο συγκερασμένη Κλίμακα Ανορθόδοξες Κλίμακες Η Φυσική της Μουσικής Τ.Ε.Ι. Ιονίων Νήσων Διάλεξη 10 Μουσικές Νότες και Κλίμακες Κλίμακες και Ηχοχρώματα (συγκερασμός) Η Πυθαγόρεια Κλίμακα Ισο συγκερασμένη Κλίμακα Ανορθόδοξες Κλίμακες Επανάληψη της Διάλεξης

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ Ημερομηνία 10/3/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://www.in.gr Τζωρτζίνα Ντούτση http://www.in.gr/entertainment/book/interviews/article/?aid=1500064083 Νικόλ Μαντζικοπούλου: Το μυστικό για την επιτυχία είναι

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. Aν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΞΙΜΕΙΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΕΡΡΩΝ ΚΑΙ ΝΙΓΡΙΤΗΣ

ΜΑΞΙΜΕΙΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΕΡΡΩΝ ΚΑΙ ΝΙΓΡΙΤΗΣ ΜΑΞΙΜΕΙΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΕΡΡΩΝ ΚΑΙ ΝΙΓΡΙΤΗΣ Πρόκειται για ένα «όραμα ζωής του Σεβ. Μητροπολίτου μας για τη νεολαία». Η πρωτοβουλία, αλλά και οι δαπάνες για την ανέγερση

Διαβάστε περισσότερα

μακέτα δημοτικό τραγουδι.qxp_layout 1 5/12/16 11:22 π.μ. Page 3 ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

μακέτα δημοτικό τραγουδι.qxp_layout 1 5/12/16 11:22 π.μ. Page 3 ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΙΟΡΔΑΝΗΣ Λ. ΚΟΥΖHΝΟΠΟΥΛΟΣ Δημοτικό Τραγούδι O AΠΟΗΧΟΣ ΜΙΑΣ ΑΛΛΗΣ ΕΠΟΧΗΣ Εκδόσεις Κολοκοτρώνη 49, Αθήνα 105 60 Τηλ.: 210 3226343 - Fax: 210 3221238 e-mail: info@enploeditions.gr www.enploeditions.gr

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ MOYΣΙΚΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΘΛΗΣΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ MOYΣΙΚΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΘΛΗΣΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ MOYΣΙΚΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΘΛΗΣΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Ευάγγελος Αλμπανίδης Ph.D, Καθηγητής ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΔΙΑΛΕΞΗΣ Διερεύνηση της σχέσης άθλησης και μουσικής-χρήση της μουσικής από τον αθλητισμό Συνύπαρξη

Διαβάστε περισσότερα

Ἡδιά ζώσης διδασκαλία (ἀκουστική παράδοση) τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης ὃπως τήν μεταλαμπάδευσε ὁ Θρασύβουλος Στανίτσας

Ἡδιά ζώσης διδασκαλία (ἀκουστική παράδοση) τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης ὃπως τήν μεταλαμπάδευσε ὁ Θρασύβουλος Στανίτσας Γ Συνέδριο «Θεωρία καί Πράξη τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης ἡ Ὁκταηχία» Τετάρτη 18 Ὀκτωβρίου 2006 Ἡδιά ζώσης διδασκαλία (ἀκουστική παράδοση) τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης ὃπως τήν μεταλαμπάδευσε Ἀθανάσιος Ἰ. Παϊβανᾶς www.paivanas.gr

Διαβάστε περισσότερα

Το ερωτηματολόγιο...

Το ερωτηματολόγιο... 1 Η έρευνά μας... Έλαβε μέρος στο ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ κατά το χειμερινό εξάμηνο 2012-2013 στο τμήμα Αυτοματισμού Έγινε σε εθελοντική - ανώνυμη βάση από τους φοιτητές. Το ερωτηματολόγιο μοιράστηκε κατά την 8 η

Διαβάστε περισσότερα

Ἡδιά ζώσης διδασκαλία (ἀκουστική παράδοση) τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης ὃπως τήν μεταλαμπάδευσε ὁ Θρασύβουλος Στανίτσας

Ἡδιά ζώσης διδασκαλία (ἀκουστική παράδοση) τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης ὃπως τήν μεταλαμπάδευσε ὁ Θρασύβουλος Στανίτσας Γ Συνέδριο «Θεωρία καί Πράξη τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης ἡ Ὁκταηχία» Τετάρτη 18 Ὀκτωβρίου 2006 Ἡδιά ζώσης διδασκαλία (ἀκουστική παράδοση) τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης ὃπως τήν μεταλαμπάδευσε Ἀθανάσιος Ἰ. Παϊβανᾶς www.paivanas.gr

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Κατασκευή: Το μονόχορδο του Πυθαγόρα 2005-2006 Τόλιας Γιάννης Α1 Λ Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Α. Τσαγκογέωργα Περιεχόμενα: Τίτλος Εργασίας Σκοπός Υπόθεση (Περιγραφή Κατασκευής) Ορισμός Μεταβλητών

Διαβάστε περισσότερα

1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ

1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ 1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ Από τα αρχαιότατα χρόνια, έχουν καταβληθεί σηµαντικές προσπάθειες οι απειράριθµες ουσίες που υπάρχουν στη φύση να αναχθούν σε ενώσεις λίγων

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοκινητική αγωγή

Μουσικοκινητική αγωγή Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσικοκινητική αγωγή Η μουσικότητα των ήχων και της ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

2ο Γυμνάσιο Χαϊδαρίου. Μοναχισμός

2ο Γυμνάσιο Χαϊδαρίου. Μοναχισμός 2ο Γυμνάσιο Χαϊδαρίου Μοναχισμός Της Μαργαρίτας Βελέντζα Γ1 2011-2012 Με τον όρο μοναχισμός στον Χριστιανισμό εννοείται το θρησκευτικό κίνημα των λαϊκών -κυρίως- που με βάση το κήρυγμα του Ιησού και την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.2 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΩΝ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.2 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΩΝ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ασχολήθηκα 30 χρόνια με τη διδασκαλία των Μαθηματικών του Γυμνασίου, τόσο στην Μέση Εκπαίδευση όσο και σε Φροντιστήρια. Η μέθοδος που χρησιμοποιούσα για τη

Διαβάστε περισσότερα

Περί της Ταξινόμησης των Ειδών

Περί της Ταξινόμησης των Ειδών Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Φυσικής 541 24 Θεσσαλονίκη Καθηγητής Γεώργιος Θεοδώρου Tel.: +30 2310998051, Ιστοσελίδα: http://users.auth.gr/theodoru Περί της Ταξινόμησης

Διαβάστε περισσότερα

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις ΜΑΘΗΜΑ 10 Ο ΠΡΟΣΚΥΝΟΥΜΕΝ ΣΟΥ ΤΑ ΠΑΘΗ,ΧΡΙΣΤΕ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί μια λέξη. «Η Μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Φάκελος Ερευνητικής Εργασίας Σχολείο:Γενικό Λύκειο Ζεφυρίου Τμήμα:Α 1-Α 2

Φάκελος Ερευνητικής Εργασίας Σχολείο:Γενικό Λύκειο Ζεφυρίου Τμήμα:Α 1-Α 2 Φάκελος Ερευνητικής Εργασίας Σχολείο:Γενικό Λύκειο Ζεφυρίου Τμήμα:Α 1-Α 2 Θέμα: Θρησκευτικές και επιστημονικές αντιλήψεις για την δημιουργία του σύμπαντος Ονοματεπώνυμα μαθητών: Αλέξανδρος Λάσκος, Γαρυφαλένια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΦΩΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ. Το άρθρο αυτό έχει ως σκοπό την παράθεση των αποτελεσμάτων πάνω σε μια έρευνα με τίτλο, οι ιδέες των παιδιών σχετικά με το

Διαβάστε περισσότερα

Ι. Πανάρετος.: Καλησπέρα κυρία Γουδέλη, καλησπέρα κύριε Ρουμπάνη.

Ι. Πανάρετος.: Καλησπέρα κυρία Γουδέλη, καλησπέρα κύριε Ρουμπάνη. (Συνέντευξη του Ι. Πανάρετου στην Νίνα Γουδέλη και τον Γρηγόρη Ρουμπάνη για τα θέματα της Παιδείας (Μήπως ζούμε σ άλλη χώρα;, ραδιοφωνικός σταθμός Αθήνα, 9.84) Ν. Γουδέλη: Καλησπέρα κύριε Πανάρετε. Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας

Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας ΜΑΘΗΜΑ 7 Ο Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας σύμφωνα με τη χρονική σειρά που πραγματοποιήθηκαν: 1. Προαναγγελία του Μεσσία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ Ο όρος διαθήκη Οι Εβδομήντα μεταφράζουν την εβραϊκή λέξη berith στα ελληνικά διαθήκη Απαντάται στις εκφράσεις παλαιά διαθήκη και καινή διαθήκη. Σημαίνει συμφωνία (γάμου), που συντελέσθηκε ανάμεσα στο Θεό

Διαβάστε περισσότερα

Αριστοτέλη "Ηθικά Νικομάχεια" μετάφραση ενοτήτων 1-10 Κυριακή, 09 Δεκέμβριος :23 - Τελευταία Ενημέρωση Δευτέρα, 16 Σεπτέμβριος :21

Αριστοτέλη Ηθικά Νικομάχεια μετάφραση ενοτήτων 1-10 Κυριακή, 09 Δεκέμβριος :23 - Τελευταία Ενημέρωση Δευτέρα, 16 Σεπτέμβριος :21 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ «ΗΘΙΚΑ ΝΙΚΟΜΑΧΕΙΑ» ΕΝΟΤΗΤΕΣ 1-10 Μετάφραση ΕΝΟΤΗΤΑ 1η Αφού λοιπόν η αρετή είναι δύο ειδών, απ τη μια διανοητική και απ την άλλη ηθική, η διανοητική στηρίζει και την προέλευση και την αύξησή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΙΣΣΟΝΕΡΓΑΣ

ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΙΣΣΟΝΕΡΓΑΣ Πρακτικά Έκτακτης Συνεδρίας Κοινοτικού Συμβουλίου Κισσόνεργας, που έγινε την Δευτέρα, 17 Νοεμβρίου 2014, στις 7:00μμ. στα γραφεία του Συμβουλίου. Παρόντες 1. κ. Γιώργος Στυλιανού Κοινοτάρχης / Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

Κατευόδιο στο Γέροντα Σπυρίδωνα Μικραγιαννανίτη

Κατευόδιο στο Γέροντα Σπυρίδωνα Μικραγιαννανίτη Κατευόδιο στο Γέροντα Σπυρίδωνα Μικραγιαννανίτη Δευτέρα, 11 Μάιος 2015 Άγιον Όρος Αδελφέ, πατέρα, γέροντα και ΦΙΛΕ, αγαπημένε μου Σπυρίδωνα καλή ανάπαυση και Καλή Ανάσταση. π. Τιμόθεος Ηλιάκης "Στις 04.10

Διαβάστε περισσότερα

Απευθείας Εναρμόνιση - Πώς να χρησιμοποιήσετε το παρόν βιβλίο

Απευθείας Εναρμόνιση - Πώς να χρησιμοποιήσετε το παρόν βιβλίο Απευθείας Εναρμόνιση - Πώς να χρησιμοποιήσετε το παρόν βιβλίο Γενικές Πληροφορίες 1. Τι είναι το μάθημα της Απευθείας Εναρμόνισης στο πιάνο: Αφορά την απευθείας εκτέλεση στο πιάνο, μιας δοσμένης μελωδικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικασία Ελέγχου Μηδενικών Υποθέσεων

Διαδικασία Ελέγχου Μηδενικών Υποθέσεων Διαδικασία Ελέγχου Μηδενικών Υποθέσεων Πέτρος Ρούσσος, Τμήμα Ψυχολογίας, ΕΚΠΑ Η λογική της διαδικασίας Ο σάκος περιέχει έναν μεγάλο αλλά άγνωστο αριθμό (αρκετές χιλιάδες) λευκών και μαύρων βόλων: 1 Το

Διαβάστε περισσότερα

Σχολική Μουσική Εκπαίδευση: αρχές, στόχοι, δραστηριότητες. Ζωή Διονυσίου

Σχολική Μουσική Εκπαίδευση: αρχές, στόχοι, δραστηριότητες. Ζωή Διονυσίου Σχολική Μουσική Εκπαίδευση: αρχές, στόχοι, δραστηριότητες Ζωή Διονυσίου Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο «Ανοικτά Ακαδημαϊκά

Διαβάστε περισσότερα

Ολυμπιακοί αγώνες ΒΙΚΤΩΡΙΑ ΑΝΤΩΝΙΑΔΗ Α2

Ολυμπιακοί αγώνες ΒΙΚΤΩΡΙΑ ΑΝΤΩΝΙΑΔΗ Α2 Ολυμπιακοί αγώνες ΒΙΚΤΩΡΙΑ ΑΝΤΩΝΙΑΔΗ Α2 ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ Η ΑΡΧΗ Σύμφωνα με την παράδοση, πρώτοι οι θεοί αγωνίστηκαν στην Ολυμπία! Επίσης κάποιες πηγές αναφέρουν αρκετούς ήρωες ως ιδρυτές των αγώνων. Η

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Βασίλης Καραγιάννης Η παρέμβαση πραγματοποιήθηκε στα τμήματα Β2 και Γ2 του 41 ου Γυμνασίου Αθήνας και διήρκησε τρεις διδακτικές ώρες για κάθε τμήμα. Αρχικά οι μαθητές συνέλλεξαν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ Αγαπητοί μου, Όλοι μας χαιρόμαστε απόψε ιδιαίτερα στα Θυρανοίξια του Ιερού αυτού Ναού. Βλέπουμε τον ιστορικό αυτό Ναό της Παναγίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες.

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ Μάθημα: Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Τάξη: Β Γυμνασίου Ενότητα: Οι πρώτοι αιώνες του Βυζαντίου Χρόνος εξέτασης: 45 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους. Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία

3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους. Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία 3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία Εισαγωγή Και οι τρεις γεννήθηκαν τον 4ο αιώνα μ.χ., στα Βυζαντινά Χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα. με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε πρότασης τη

Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα. με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε πρότασης τη ΜΑΘΗΜΑ 3 Ο Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΕΓΚΑΙΝΙΑΖΕΙ ΤΗΝ ΑΛΗΘΙΝΗ ΛΑΤΡΕΙΑ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε πρότασης τη

Διαβάστε περισσότερα

Eισαγωγή. H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του.

Eισαγωγή. H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του. Eισαγωγή H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του. Oυίλιαμ Tζέϊμς Όποτε βρισκόμαστε αντιμέτωποι με άσχημα νέα,

Διαβάστε περισσότερα

Σε μια εποχή που όλα αλλάζουν, διαφοροποιούνται, αλλοιώνονται μέσα στα πλαίσια της παγκοσμιοποίησης, όπου οι τοπικές κοινωνίες τείνουν να χάσουν τα

Σε μια εποχή που όλα αλλάζουν, διαφοροποιούνται, αλλοιώνονται μέσα στα πλαίσια της παγκοσμιοποίησης, όπου οι τοπικές κοινωνίες τείνουν να χάσουν τα Σε μια εποχή που όλα αλλάζουν, διαφοροποιούνται, αλλοιώνονται μέσα στα πλαίσια της παγκοσμιοποίησης, όπου οι τοπικές κοινωνίες τείνουν να χάσουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους και την πολιτιστική τους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη

ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη 1 ΤΑ ΦΥΛΑ ΠΡΟ ΤΗΣ ΠΤΩΣΗΣ Η συγκλίνουσα άποψη των ερμηνευτών πατέρων της εκκλησίας μας είναι ότι κατά το σχέδιο του Θεού, αν δεν συνέβαινε

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Ερωτήσεις Επανάληψης 1 Οι Θεολογικές Δηλώσεις στην Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Αδέλφια στο σχολείο Οι συμμαθητές και οι συμμαθήτριές μου Οι μαθήτριες του Χριστού Κάποτε, μια γυναίκα, που ονομαζόταν Μάρθα, υποδέχτηκε στο σπίτι της τον Ιησού. Η Μάρθα, ήταν αδελφή του

Διαβάστε περισσότερα

Ας θεωρήσουμε δύο πραγματικούς αριθμούς. Είναι γνωστό ότι:,. Αυτό σημαίνει ότι: «=», «

Ας θεωρήσουμε δύο πραγματικούς αριθμούς. Είναι γνωστό ότι:,. Αυτό σημαίνει ότι: «=», « .1 Στη παράγραφο αυτή θα γνωρίσουμε μερικές βασικές έννοιες της Λογικής, τις οποίες θα χρησιμοποιήσουμε στη συνέχεια, όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο, για τη σαφέστερη διατύπωση μαθηματικών εννοιών, προτάσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΗΡΟΥ Πρωτοδίκου Διοικητικών Δικαστηρίων ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΧΟΡΩΔΙΑΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΧΑΛΚΙΔΟΣ

ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΗΡΟΥ Πρωτοδίκου Διοικητικών Δικαστηρίων ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΧΟΡΩΔΙΑΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΧΑΛΚΙΔΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΗΡΟΥ Πρωτοδίκου Διοικητικών Δικαστηρίων ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΧΟΡΩΔΙΑΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΧΑΛΚΙΔΟΣ Κυριακή 19 Δεκεμβρίου 2010 Έμπλεη ευγνωμοσύνης, με βαθιά

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ:

Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ: ΜΑΘΗΜΑ 18 Ο ΟΙ ΑΓΙΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ: 1. Η αποκατάσταση της προσκύνησης των εικόνων

Διαβάστε περισσότερα

Η Παύλεια Θεολογία. Ελληνιστές και Αντιόχεια. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας

Η Παύλεια Θεολογία. Ελληνιστές και Αντιόχεια. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Η Παύλεια Θεολογία Ελληνιστές και Αντιόχεια Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε.

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε. Εισήγηση του Ν. Λυγερού στη 2η Παγκόσμια Συνδιάσκεψη Ποντιακής Νεολαίας "Οι προκλήσεις του 21ου αιώνα, η ποντιακή νεολαία και ο ρόλος της στο οικουμενικό περιβάλλον". Συνεδριακό Κέντρο Ιωάννης Βελλίδης

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Παιδαγωγική Θεωρία και Πράξη

Μουσική Παιδαγωγική Θεωρία και Πράξη Μουσική Παιδαγωγική Θεωρία και Πράξη Σκοποί Στόχοι - Δραστηριότητες Ζωή Διονυσίου Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο «Ανοικτά

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο. Οδηγός μελέτης

Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο. Οδηγός μελέτης Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο Οδηγός μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Το περίγραμμα το μαθήματος; με αποσπάσματα και περιλήψεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ FAX: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ FAX: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, 105 56 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ. 2103352364 FAX: 2103237654 www.iaath.gr, E-Mail: ipe.iaath@gmail.com ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ 5 Η ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων 1. Ποια είναι τα βιβλία της Καινής Διαθήκης 1. Ιστορικά Ευαγγέλια 1. κατά Ματθαίον 2. κατά Μάρκον 3. κατά Λουκάν 4. κατά Ιωάννην 5.Πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ 1. Από τη Γραμμική Β στην εισαγωγή του αλφαβήτου - Στον ελληνικό χώρο, υπήρχε ένα σύστημα γραφής μέχρι το 1200 π.χ. περίπου, η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ. Πέτρου Αναστασία. Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Αργύρη Παναγιώτα

ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ. Πέτρου Αναστασία. Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Αργύρη Παναγιώτα ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ Πέτρου Αναστασία Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Αργύρη Παναγιώτα ΑΘΗΝΑ 2013 Ο Πυθαγόρας (586 500 π.χ.) του Μνησάρχου και της «ωραίας υπέρ φύσιν» Πυθαϊδος γεννήθηκε στη Σάμο. Μικρός επισκέφθηκε τους Δελφούς,

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α Ο πυρήνας των μαθηματικών είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να συλλογιζόμαστε στα μαθηματικά. Τρόποι απόδειξης Επαγωγικός συλλογισμός (inductive)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0 Η Θεωρία Πιθανοτήτων είναι ένας σχετικά νέος κλάδος των Μαθηματικών, ο οποίος παρουσιάζει πολλά ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στοιχεία. Επειδή η ιδιαιτερότητα

Διαβάστε περισσότερα

Δημοτική Στέγη Ενηλίκων Αθηένου Κλεάνθειος Κοινοτική Στέγη Ενηλίκων Πρόγραμμα Συμβουλίου Κοινοτικού Εθελοντισμού

Δημοτική Στέγη Ενηλίκων Αθηένου Κλεάνθειος Κοινοτική Στέγη Ενηλίκων Πρόγραμμα Συμβουλίου Κοινοτικού Εθελοντισμού Χαιρετίζοντας την ανοιξιάτικη έκδοση του Ημερολογίου μας, νοιώθουμε την ανάγκη να υπερευχαριστήσουμε τους εθελοντές μας, χωρίς την ενεργό στήριξη των οποίων η Στέγη μας δε θα μπορούσε να ανθίσει και να

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΤΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Ας υψώσουμε τις καρδιές μας. Είναι στραμμένες προς τον Κύριο. Ας ευχαριστήσουμε τον Κύριο τον Θεό μας. Άξιο και δίκαιο.

ΤΡΙΤΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Ας υψώσουμε τις καρδιές μας. Είναι στραμμένες προς τον Κύριο. Ας ευχαριστήσουμε τον Κύριο τον Θεό μας. Άξιο και δίκαιο. 107. Ο Κύριος να είναι μαζί σας. Και με το πνεύμα σου. ΤΡΙΤΗ ΑΝΑΦΟΡΑ Ας υψώσουμε τις καρδιές μας. Είναι στραμμένες προς τον Κύριο. Ας ευχαριστήσουμε τον Κύριο τον Θεό μας. Άξιο και δίκαιο. Ακολουθεί το

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

Σ Υ Ν Ο Δ Ο Σ Τ Ω Ν Ε Φ Η Β Ω Ν

Σ Υ Ν Ο Δ Ο Σ Τ Ω Ν Ε Φ Η Β Ω Ν ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΥΝΟΔΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΗΣ ΝΕΟΤΗΤΟΣ Σ Υ Ν Ο Δ Ο Σ Τ Ω Ν Ε Φ Η Β Ω Ν ( οδηγίες για τους μαθητές) Φεβρουάριος 2012 1. Τι είναι η «Σύνοδος των Εφήβων»

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Υπαπαντή του Κυρίου «θα είναι σημείο αντιλεγόμενο, για να φανερωθούν οι πραγματικές διαθέσεις πολλών» (Λουκ. 2, 34-35) Διχογνωμία

Διαβάστε περισσότερα

Θεσ/νικη, 14/10/2015 Αριθμός Πρωτ. 388. Προς

Θεσ/νικη, 14/10/2015 Αριθμός Πρωτ. 388. Προς ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ 1 Ο ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΤΥΠΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ (16 Ο αι.)

ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΤΥΠΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ (16 Ο αι.) ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΤΥΠΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ (16 Ο αι.) 1. Από τον Έρασμο στο Textus Receptus Πρώτη έκδοση του ελληνικού κειμένου της Αγ. Γραφής η πολύγλωσση Κομπλουτιανή

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, και 3 επιλέγοντας τη σωστή

Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, και 3 επιλέγοντας τη σωστή ΜΑΘΗΜΑ 6 Ο ΠΟΙΗΣΩΜΕΝ ΑΝΘΡΩΠΟΝ... Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, και 3 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, κατά τη διδασκαλία του Χριστιανισμού, από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ. Στη συνέχεια,

Διαβάστε περισσότερα

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Ο τάφος του Βίτγκεντάιν στο Κέιμπριτζ κοσμείται από το ομοίωμα μιας ανεμόσκαλας: «Οι προτάσεις μου αποτελούν διευκρινίσεις, όταν αυτός που με καταλαβαίνει, τελικά τις αναγνωρίσει

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. a β a β.

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. a β a β. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε.1 ΤΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ Στη παράγραφο αυτή θα γνωρίσουμε μερικές βασικές έννοιες της Λογικής, τις οποίες θα χρησιμοποιήσουμε στη συνέχεια, όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο, για τη σαφέστερη

Διαβάστε περισσότερα

5 Οι ικανότητες του χρήστη/μαθητή

5 Οι ικανότητες του χρήστη/μαθητή 5 Οι ικανότητες του χρήστη/μαθητή Προκειμένου να επιτελέσουν τα καθήκοντα και τις δραστηριότητες που απαιτούνται για να αντιμετωπίσουν τις καταστάσεις στις οποίες συμμετέχουν, οι χρήστες και οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Μαθηματικά (Άλγεβρα - Γεωμετρία) Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Να επιλύουμε και να διερευνούμε γραμμικά συστήματα. Να ορίζουμε την έννοια του συμβιβαστού και ομογενούς συστήματος.

Να επιλύουμε και να διερευνούμε γραμμικά συστήματα. Να ορίζουμε την έννοια του συμβιβαστού και ομογενούς συστήματος. Ενότητα 2 Γραμμικά Συστήματα Στην ενότητα αυτή θα μάθουμε: Να επιλύουμε και να διερευνούμε γραμμικά συστήματα. Να ορίζουμε την έννοια του συμβιβαστού και ομογενούς συστήματος. Να ερμηνεύουμε γραφικά τη

Διαβάστε περισσότερα

2 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

2 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα:Ο πλούτος της εκκλησιαστικής ποίησης. Υμνογραφία. (κεφ.30) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός:

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδα: Μομφές Μέλη: Δανιήλ Σταμάτης Γιαλούρη Άννα Βατίδης Ευθύμης Φαλαγγά Γεωργία

Ομάδα: Μομφές Μέλη: Δανιήλ Σταμάτης Γιαλούρη Άννα Βατίδης Ευθύμης Φαλαγγά Γεωργία Ομάδα: Μομφές Μέλη: Δανιήλ Σταμάτης Γιαλούρη Άννα Βατίδης Ευθύμης Φαλαγγά Γεωργία ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟ H γενική τάση των κατοίκων της Αιγύπτου στις επιστήμες χαρακτηριζόταν από την προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Οι πυραμίδες είναι τάφοι για τους βασιλιάδες της Αιγύπτου, τους Φαραώ. Σκοπός της πυραμίδας ήταν να «στεγάσει» το νεκρό Φαραώ κατά τη διάρκεια της

Οι πυραμίδες είναι τάφοι για τους βασιλιάδες της Αιγύπτου, τους Φαραώ. Σκοπός της πυραμίδας ήταν να «στεγάσει» το νεκρό Φαραώ κατά τη διάρκεια της ΑΙΓΥΠΤΟΣ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ Οι πυραμίδες είναι τάφοι για τους βασιλιάδες της Αιγύπτου, τους Φαραώ. Σκοπός της πυραμίδας ήταν να «στεγάσει» το νεκρό Φαραώ κατά τη διάρκεια της μεταθανάτιας ζωής του. Οι αρχαιολόγοι

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

Στη συνέχεια έκανε αναφορά στην επίσκεψη που είχε την προηγούμενη μέρα στο Κέντρο, όπου ο κ. Μαρτίνοβιτς εξήγησε στον ίδιο και στους συνεργάτες του,

Στη συνέχεια έκανε αναφορά στην επίσκεψη που είχε την προηγούμενη μέρα στο Κέντρο, όπου ο κ. Μαρτίνοβιτς εξήγησε στον ίδιο και στους συνεργάτες του, ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Την Παρασκευή, 20 Ιουνίου, πραγματοποιήθηκε στο Κέντρο Θρησκευτικών Μελετών του Μίνσκ συνάντηση ανάμεσα στο Θεοφιλέστατο Επίσκοπο Καρπασίας κ. Χριστοφόρο και 10 εκπροσώπων Ορθοδόξων Κέντρων

Διαβάστε περισσότερα

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ.

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Οι κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου και η πολιτική ενοποίηση του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Εισαγωγή - Η πιο παραμελημένη περίοδος της ιστορίας της Ελληνικής είναι η μεσαιωνική. Για λόγους καθαρά ιδεολογικούς και πολιτικούς, το

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος. Διδ. Εν. 14

Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος. Διδ. Εν. 14 Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος Διδ. Εν. 14 Σαράντα ημέρες μετά το Πάσχα η Εκκλησία μας γιορτάζει την Ανάληψη του Κυρίου στους ουρανούς Με την Ανάληψη, επισφραγίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Εισαγωγή ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Όπως για όλες τις επιστήμες, έτσι και για την επιστήμη της Πληροφορικής, ο τελικός στόχος της είναι η επίλυση προβλημάτων. Λύνονται όμως όλα τα προβλήματα;

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΕ ΘΕΣΕΙΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ

ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΕ ΘΕΣΕΙΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΕ ΘΕΣΕΙΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ: 1ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΩΡΑΙΟΚΑΣΤΡΟΥ ΤΑΞΗ: Β ΑΡΙΘΜΟΣ ΜΑΘΗΤΩΝ: 23 ΑΓΟΡΙΑ: 13 ΚΟΡΙΤΣΙΑ: 10 ΕΚΠΟΝΗΣΗ: ΛΙΑΠΗ ΠΕΡΣΕΦΟΝΗ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Ένα ερµηνευτικό παράδειγµα από το Σύνταγµα» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Ένα ερµηνευτικό παράδειγµα από το Σύνταγµα» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Γι αυτό και εμείς, ενωμένοι με τους Αγγέλους και τους αγίους, διακηρύττουμε τη δόξα σου αναφωνώντας και λέγοντας (ψάλλοντας):

ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Γι αυτό και εμείς, ενωμένοι με τους Αγγέλους και τους αγίους, διακηρύττουμε τη δόξα σου αναφωνώντας και λέγοντας (ψάλλοντας): ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ 99. Παρ ότι η δεύτερη ευχή είναι συγκροτημένη με το προοίμιό της, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και με άλλα προοίμια, ιδιαίτερα με εκείνα που σε περίληψη περιγράφουν το Μυστήριο της Σωτηρίας,

Διαβάστε περισσότερα