Nεφρολιθίαση: O Ρόλος του Νοσηλευτή Νεφρολογίας στη Διαιτητική Αγωγή

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Nεφρολιθίαση: O Ρόλος του Νοσηλευτή Νεφρολογίας στη Διαιτητική Αγωγή"

Transcript

1 xxxxxxxx ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ 2009, 48(3): NOSILEFTIKI 2009, 48(3): Ως νεφρολιθίαση ή νεφρική λιθιασική νόσος ορίζεται η ανώμαλη συγκέντρωση κρυσταλλικών ουσιών στο νεφρικό παρέγχυμα. Η συγκέντρωση των ουσιών αυτών έχει ως αποτέλεσμα το σχηματισμό λίθων και τη διαταραχή των φυσιολογικών συνθηκών κρυσταλλοποίησης των ούρων στην ουροποιητική οδό. Υπό φυσιοα ν α σ κο π η σ η R E V I E W Nεφρολιθίαση: O Ρόλος του Νοσηλευτή Νεφρολογίας στη Διαιτητική Αγωγή Σταυρούλα Κ. Γερογιάννη, 1 Γεωργία Κ. Γερογιάννη 2 Nephrolithiasis: The Nursing Role Abstract at the end of the article 1 Νοσηλεύτρια ΤΕ, ΠΓΝΑ «Αλεξάνδρα», Αθήνα 2 Καθηγήτρια Εφαρμογών, Τμήμα Νοσηλευτικής Α, ΤΕΙ Αθήνας, Αθήνα Υποβλήθηκε:??? Επανυποβλήθηκε:??? Εγκρίθηκε:??? Υπεύθυνoς αλληλογραφίας: Σταυρούλα Γερογιάννη Αριάδνης 1, Αθήνα Τηλ.: , Η νεφρολιθίαση αποτελεί μια πολυπαραγοντική διαταραχή ενώ σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση της νόσου κατέχει η διαιτητική αγωγή, καθώς οδηγεί στο σχηματισμό λίθων. Σκοπός της παρούσας ανασκόπησης ήταν η διερεύνηση του ρόλου του νοσηλευτή Νεφρολογίας στην εκπαίδευση των ατόμων που νοσούν ή προδιατίθενται στην ανάπτυξη νεφρολιθίασης, αναφορικά με τη διαιτητική αγωγή που θα πρέπει να ακολουθήσουν. Η μεθοδολογία που ακολουθήθηκε στην παρούσα ανασκόπηση στηρίχθηκε σε ανασκοπικές και ερευνητικές μελέτες, οι οποίες διενεργήθηκαν κατά το χρονικό διάστημα και αντλήθηκαν από διεθνείς (Medline, PubMed, Cinahl) και ελληνικές βάσεις δεδομένων (Ιatrotek) σχετικά με την εκπαίδευση και τις διαιτητικές συνήθειες των ατόμων με νεφρολιθίαση ή με προδιάθεση στην ανάπτυξη της νεφρολιθίασης. Αποτελέσματα. H εμφάνιση των διαφόρων τύπων λιθίασης σχετίζεται άμεσα με το πρόγραμμα διατροφής που ακολουθεί το κάθε άτομο. Επομένως, είναι απαραίτητο να τροποποιηθεί το διαιτολόγιο του κάθε ασθενούς και να προσαρμοστεί στις εκάστοτε ανάγκες του. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με την εκπαίδευση του ασθενούς. Συμπεράσματα. Ο νοσηλευτής Νεφρολογίας διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην εκπαίδευση και την ενημέρωση των ατόμων με νεφρολιθίαση. Η εκπαίδευση αυτών των ατόμων μπορεί να επιτευχθεί με ατομική ή με ομαδική διδασκαλία ενώ θα πρέπει να προσαρμόζεται στη διαφορετική προσωπικότητα, το εκπαιδευτικό υπόβαθρο του κάθε ατόμου και να εστιάζεται στην αποφυγή ορισμένων τροφών, ανάλογα με τον κάθε τύπο λίθου, προκειμένου να είναι αποτελεσματική. Λέξεις ευρετηρίου: Διαιτητική αγωγή, εκπαίδευση, νεφρολιθίαση, πρόληψη, ρόλος νοσηλευτή Νεφρολογίας, τύποι λίθων Εισαγωγή

2 166 Σ.Κ. Γερογιάννη, Γ.Κ. Γερογιάννη λογικές συνθήκες, οι κρυσταλλικές ουσίες απεκκρίνονται με τα ούρα ή δε σχηματίζονται καθόλου. Σε περίπτωση διαταραχής των συνθηκών κρυστάλλωσης, ο σχηματισμός και η συγκέντρωση των κρυστάλλων μπορεί να λάβει τέτοιες διαστάσεις, ώστε να είναι αδύνατη η απέκκρισή τους λόγω μεγέθους. 1,2 Η νεφρολιθίαση αποτελεί μια πολυπαραγοντική διαταραχή. Η συχνότητα εμφάνισής της εξαρτάται από το φύλο, την ηλικία, την κληρονομικότητα, τη φυλή, το κοινωνικοοικονομικό επίπεδο, τις κλιματολογικές συνθήκες καθώς και τις διαταραχές νεφρικής μορφοανατομίας. 3 Ωστόσο, πρωταρχικό ρόλο στην εμφάνισή της διαδραματίζει η διατροφή. 4,5 Για το λόγο αυτό, θεωρείται απαραίτητη η τροποποίηση του διαιτολογίου και η αλλαγή των διατροφικών συνηθειών στα άτομα που προδιατίθενται στην ανάπτυξη της λιθιασικής νόσου. Σημαντικό ρόλο για το σκοπό αυτό διαδραματίζει ο νοσηλευτής Νεφρολογίας. 6,7 Σκοπός Σκοπός της παρούσας βιβλιογραφικής ανασκόπησης ήταν η διερεύνηση του ρόλου του νοσηλευτή Νεφρολογίας στην ενημέρωση και την εκπαίδευση των ασθενών που πάσχουν από νεφρολιθίαση ή που εμφανίζουν προδιάθεση στην ανάπτυξη της συγκεκριμένης νόσου. Μεθοδολογία Πραγματοποιήθηκε βιβλιογραφική αναζήτηση και μελέτη της σχετικής βιβλιογραφίας στις βάσεις δεδομένων, Medline και Cinahl, Iatrotek με τη χρήση λέξεων-κλειδιών renal lithiasis, dietary education, role of nephrology nurse, types of stones για το χρονικό διάστημα από το Μάιο του 2008 έως και τον Ιανουάριο του Προδιαθεσικοί παράγοντες νεφρολιθίασης Η νεφρολιθίαση αποτελεί συχνό αίτιο νοσηρότητας στις προηγμένες χώρες και ευθύνεται για την εισαγωγή στο νοσοκομείο σε ποσοστό 7 10% του πληθυσμού. Η μέγιστη συχνότητα εμφάνισης της νόσου εκδηλώνεται στις ηλικίες των ετών και σπάνια στα παιδιά. 8 Παρατηρείται 5 10 φορές συχνότερα στους άνδρες και περισσότερο στους λευκούς, υψηλού κοινωνικοοικονομικού επιπέδου. 8,9 Παράλληλα, στο 50% των περιπτώσεων, τα επεισόδια νεφρολιθίασης είναι επαναλαμβανόμενα και το 90% των ουρικών λίθων περιέχει ασβέστιο. 10 Ερευνητικές μελέτες έχουν δείξει ότι μετά από το πρώτο επεισόδιο νεφρολιθίασης, στο 40% των ασθενών ακολουθεί δεύτερο επεισόδιο μέσα στα επόμενα 2 3 χρόνια. 11 Συγκριτικές μελέτες, οι οποίες αφορούσαν στη σχέση διατροφής και νεφρολιθίασης, μεταξύ των φυλών της Αφρικής και των προηγμένων χωρών, έχουν δείξει ότι η συχνότητα της νεφρολιθίασης είναι μηδαμινή στις υπανάπτυκτες χώρες, σε αντίθεση με τις προηγμένες. Το γεγονός αυτό αποδίδεται στη μεγάλη κατανάλωση ζωικού λευκώματος, ραφιναρισμένων υδατανθράκων και λιπών και στη μικρή κατανάλωση φυτικού λευκώματος και φυτικών ινών στις αναπτυγμένες χώρες. 11 Η συχνότητα εμφάνισης της νεφρολιθίασης, επίσης, εξαρτάται από την κληρονομικότητα, καθώς στο 60% των λιθιασικών ασθενών παρατηρείται η ύπαρξη οικογενειακού ιστορικού. Επιπλέον, εξαρτάται και από το κοινωνικοοικονομικό επίπεδο, το οποίο συνδυάζεται με αυξημένη κατανάλωση ζωικών λευκωμάτων και συνεπώς αύξηση του ασβεστίου, των οξαλικών και του ουρικού οξέος στα ούρα. 3 5 Παράλληλα, η νεφρολιθίαση είναι αυξημένη σε χώρες με θερμά κλίματα λόγω της μεγάλης αφυδάτωσης και της υπεριώδους ακτινοβολίας, ενώ για την εμφάνισή της ευθύνονται και διάφορες διαταραχές της νεφρικής μορφοανατομίας, όπως είναι η κατακράτηση ούρων λόγω διαταραχών του επιθηλίου. 3 Αιτιολογία νεφρολιθίασης Οι διαταραχές, οι οποίες μπορούν να προκαλέσουν σχηματισμό κρυστάλλων και να οδηγήσουν στο σχηματισμό νεφρικών λίθων είναι οι ακόλουθες: Σωληναριακές διαταραχές (κυστινουρία, άπω νεφροσωληναριακή οξέωση) Η κυστινουρία είναι σπάνια διαταραχή του μεταβολισμού των αμινοξέων που κληρονομείται κατά τον υπολειπόμενο αυτοσωματικό χαρακτήρα. Η διαταραχή αυτή αποτελεί περίπου το 2% των περιπτώσεων νεφρολιθίασης. Οι λίθοι κυστίνης σχηματίζονται όταν τα ούρα είναι λίγα, όταν το pη τους είναι όξινο και όταν η συγκέντρωση κυστίνης υπερβαίνει τα 300 mg/l ούρων. 2,11 Η άπω νεφροσωληναριακή οξέωση χαρακτηρίζεται από μεταβολική οξέωση, υπερχλωριαιμία, υποκαλιαιμία, φωσφατουρία και αλκαλικά ούρα. Εάν η νόσος δε διαγνωστεί έγκαιρα μπορεί να οδηγήσει σε νεφρολιθίαση καθώς και σε νεφρική ανεπάρκεια. 2

3 Nεφρολιθiαση: O Ρoλος του Νοσηλευτh 167 Ενζυμικές διαταραχές (πρωτοπαθής υπεροξαλουρία, ξανθινουρία) Η πρωτοπαθής υπεροξαλουρία αποτελεί σπάνια ενζυμική διαταραχή και χαρακτηρίζεται από αυξημένη ενδογενή παραγωγή οξαλικού οξέος και αυξημένη αποβολή του στα ούρα. 2 Η ξανθινουρία οφείλεται στην έλλειψη του ενζύμου ξανθινοξειδάσης. Η διαταραχή αυτή προκαλεί αύξηση των ενζύμων ξανθίνης και υποξανθίνης στα ούρα και μείωση του ουρικού οξέος στα ούρα και στο αίμα. 2 Υπερασβεστιαιμικές υπασβεστιουρικές καταστάσεις Υπερασβεστιαιμικές καταστάσεις που μπορούν να προκαλέσουν ή να συμβάλλουν στο σχηματισμό λίθων ασβεστίου είναι οι εξής: Ο υπερπαραθυρεοειδισμός προκαλεί αυξημένη απέκκριση ασβεστίου και φωσφορικών αλάτων στα ούρα Η αυξημένη πρόσληψη βιταμίνης D αυξάνει την απορρόφηση του ασβεστίου της τροφής Το σύνδρομο γάλατος-αλκάλεος (milk-alkali syndrome) οδηγεί στην αυξημένη απέκκριση ασβεστίου και στη συγκέντρωσή του στο αίμα Η παρατεταμένη ακινητοποίηση, λόγω διαφόρων παθήσεων, αυξάνει την εναπόθεση αλάτων ασβεστίου στο νεφρικό παρέγχυμα Διάφορες γαστρεντερικές διαταραχές (στεατόρροια, διαρροϊκές καταστάσεις) οδηγούν σε μείωση του ποσού και του ph των ούρων, λόγω απώλειας υγρών ή διττανθρακικών ενώ αυξάνουν την απορρόφηση οξαλικών αλάτων ασβεστίου. 2,11 Επιπλέον, εκτός από τους παράγοντες που επηρεάζουν τη νεφρική μορφοανατομία, η ανάπτυξη νεφρικών λίθων προκαλείται και από τις εκάστοτε διατροφικές συνήθειες. Οι διατροφικές αυτές συνήθειες επηρεάζουν άμεσα την ποιοτική σύσταση των ούρων και γι αυτό θεωρείται απαραίτητη η τροποποίηση της ακολουθούμενης δίαιτας, με σκοπό την πρόληψη της νεφρολιθίασης. Πιο συγκεκριμένα, απαιτούνται κάποιοι διαιτητικοί περιορισμοί προκειμένου να μειωθεί η πρόσληψη και η αποβολή διαφόρων ουσιών στα ούρα που ευθύνονται για την πρόκληση της νεφρολιθίασης. 11 Ο ρόλος του νοσηλευτή στην πρόληψη της νεφρολιθίασης Η ενημέρωση και η εκπαίδευση του πληθυσμού για τους παράγοντες κινδύνου και το ρόλο που κατέχει η διατροφή στο σχηματισμό λίθων, μπορούν να συμβάλλουν ουσιαστικά στην αποτελεσματική πρωτογενή και δευτερογενή πρόληψη της εμφάνισης της νόσου. 6 Σημαντικό ρόλο στην περίπτωση αυτή διαδραματίζει ο νοσηλευτής Νεφρολογίας, ο οποίος, μέσα από κατάλληλα προγράμματα, αλλά και κατά περίπτωση, μπορεί να παρέχει ενημέρωση και εκπαίδευση στο κοινό σχετικά με την υιοθέτηση σωστών διαιτητικών συνηθειών και διαιτητικών περιορισμών καθώς και στα άτομα που προδιατίθενται στο σχηματισμό νεφρικών λίθων, με σκοπό την πρόληψη εμφάνισης νεφρολιθίασης. Αξίζει να τονιστεί ότι οι διαιτητικοί περιορισμοί πρέπει να είναι ρεαλιστικοί και εφαρμόσιμοι για το κάθε άτομο που θα κληθεί να τους ακολουθήσει. 6 Διαιτητική αγωγή και τύποι νεφρικών λίθων Για την αποτελεσματική πρωτογενή και δευτερογενή πρόληψη της νεφρολιθίασης, ο νοσηλευτής Νεφρολογίας πρέπει να επικεντρώνει τη διδασκαλία στο είδος των τροφών που συνιστώνται ή αποφεύγονται για κάθε περίπτωση, ανάλογα με τον τύπο του λίθου. Λίθοι οξαλικού ασβεστίου α. Λίθοι μονοϋδρικού οξαλικού ασβεστίου (λίθοι θηλών) Η ανάπτυξη των λίθων αυτών προκαλείται από την πρόσληψη κιτρικών είτε μέσω των τροφών ή ως άλας νατρίου ή καλίου. Η συγκεκριμένη διατροφική πρόσληψη οδηγεί σε αύξηση του pη των ούρων και βαθμιαία σε αύξηση της απέκκρισης του οξαλικού ασβεστίου. Τροφές με αυξημένη περιεκτικότητα σε οξαλικά που ευνοούν τη δημιουργία λίθων μονοϋδρικού οξαλικού ασβεστίου είναι το σπανάκι, ο μαϊντανός, τα φύλλα από τεύτλα, ο μάραθος, η σοκολάτα, τα φιστίκια, το πράσινο τσάι, το παντζάρι και οι φράουλες. Επίσης, ενοχοποιείται το ασκορβικό οξύ (βιταμίνη C), το οποίο θεωρείται πρόδρομη ουσία του οξαλικού και σχετίζεται άμεσα με την αυξημένη απέκκρισή του στα ούρα. 1,12 Επομένως, όλες οι τροφές που περιέχουν τη συγκεκριμένη ουσία πρέπει να συνυπολογίζονται στο πρόγραμμα διατροφής. β. Λίθοι μονοϋδρικού οξαλικού ασβεστίου (λίθοι νεφρικών κοιλοτήτων) Ο ρόλος της διατροφής αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για το σχηματισμό αυτών των λίθων. Η δίαιτα που είναι πλούσια σε ζωικά λευκώματα σχετίζεται με την αυξημένη απέκκριση του ουρικού οξέος και τη μείωση

4 168 Σ.Κ. Γερογιάννη, Γ.Κ. Γερογιάννη του pη των ούρων. Αντιθέτως, η δίαιτα που είναι πλούσια σε λαχανικά προκαλεί αύξηση του pη των ούρων. 1 γ. Λίθοι διϋδρικού οξαλικού ασβεστίου Πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει ότι η απέκκριση οξαλικού ασβεστίου στα ούρα αυξάνεται όσο αυξάνει και η πρόσληψη οξαλικών με τη διατροφή. Ο σχηματισμός αυτού του τύπου των λίθων σχετίζεται κυρίως με την αυξημένη πρόσληψη άλατος και ζωικών λευκωμάτων, και λιγότερο με την αυξημένη πρόσληψη ασβεστίου. Επίσης, η αυξημένη πρόσληψη βιταμίνης D σε συνδυασμό με συμπληρώματα ασβεστίου, προκαλεί υπερβολική απέκκριση ασβεστίου στα ούρα. 1,13 Για την αποφυγή σχηματισμού λίθων οξαλικού ασβεστίου, ο νοσηλευτής Νεφρολογίας στο πρόγραμμα εκπαίδευσης ασθενούς και οικογένειας πρέπει να περιλάβει τα ακόλουθα: Την αποφυγή λήψης μεγάλων ποσοτήτων γάλατος Την αποφυγή λήψης μεγάλων ποσοτήτων πράσινων λαχανικών και βιταμίνης D Την αύξηση των προσλαμβανόμενων υγρών Τον περιορισμό των τροφών που είναι πλούσιες σε οξαλικά (σπανάκι, κακάο, σοκολάτα) Τον περιορισμό της δίαιτας που είναι πλούσια σε ζωικά λευκώματα. 14 Λίθοι υδροξυαπατίτη Οι παράγοντες που σχετίζονται με αυτόν τον τύπο λίθων είναι η υποκιτρινουρία, η υπερφωσφατουρία, η υπερασβεστιουρία και η υπομαγνησιουρία. Οι εκάστοτε διατροφικές συνήθειες έχουν άμεση σχέση με το σχηματισμό των λίθων αυτών, αφού η απέκκριση των φωσφορικών στα ούρα εξαρτάται από την πρόσληψή τους. Πιο συγκεκριμένα, η πτωχή σε φωσφορικά άλατα διατροφή (γάλα, τυρί, ψάρια, αναψυκτικά) προκαλεί αυτόματα αύξηση της απέκκρισης του ασβεστίου στα ούρα. Για την αποφυγή σχηματισμού λίθων υδροξυαπατίτη ο νοσηλευτής Νεφρολογίας πρέπει να συστήνει: Την αποφυγή υπερβολικής πρόσληψης γάλατος και πράσινων λαχανικών Την αποφυγή λήψης πουλερικών, ψαριών, καρυδιών και δημητριακών ολόκληρου κόκκου Την αυξημένη πρόσληψη νερού (>2 l/24ωρο) Τη μείωση της πρόσληψης άλατος και ζωικών λευκωμάτων. 14 Λίθοι στρουβίτη Οι λίθοι από στρουβίτη έχουν ως αποκλειστικό ή κύριο λιθογενετικό παράγοντα τις ουρολοιμώξεις με μικρόβια, συνήθως του είδους Ρroteus, και κατά κύριο λόγο, σχηματίζονται στις γυναίκες. 2,15 Οι ασθενείς με λίθους στρουβίτη συνήθως έχουν ιστορικό αρκετών επεισοδίων λοίμωξης των ουροφόρων οδών που αντιμετωπίστηκαν με πολλές χορηγήσεις αντιβιοτικών. Η συγκεκριμένη λοίμωξη από μικροοργανισμούς οδηγεί σε άθροιση της ουρίας, η οποία μεταβολίζεται σε αμμώνιο που κατακρημνίζει τα φωσφορικά άλατα. Στη συνέχεια, το φωσφορικό αμμώνιο δεσμεύει το ασβέστιο και το μαγνήσιο, με αποτέλεσμα το σχηματισμό λίθων εναμμωνίου φωσφορικού ασβεστίου. 9 Για τους λίθους στρουβίτη, η διαιτητική αγωγή δεν μπορεί να αποδώσει ως προληπτική αγωγή, αν δεν απομακρυνθεί τελείως ο λίθος. Στους ασθενείς με τον απαλλαγμένο από το λίθο νεφρό, ο νοσηλευτής νεφρολογίας θα πρέπει να συστήσει: Την αυξημένη πρόσληψη υγρών. Την παρατεταμένη αντιβίωση ως προφύλαξη από μια ενδεχόμενη υποτροπή της λοίμωξης. Τη συχνή λήψη γενικής και καλλιέργειας ούρων, μετά την απομάκρυνση του λίθου. 9 Λίθοι ουρικού οξέος Ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου για τη λιθίαση από ουρικό οξύ είναι το όξινο pη των ούρων, η μικρή ποσότητα αυτών και η αυξημένη απέκκριση του ουρικού οξέος. Οι προκαλούμενοι από ουρικό οξύ λίθοι αποτελούν περίπου το 10 15% του συνόλου των λίθων και συνήθως δεν είναι αμιγώς ουρικοί λίθοι, καθώς στο σχηματισμό τους συμμετέχουν και άλατα οξαλικού ασβεστίου. Η διατροφή αποτελεί το βασικότερο στοιχείο για το σχηματισμό του συγκεκριμένου τύπου λίθων. Συγκεκριμένα, η μειωμένη πρόσληψη υγρών είναι δυνατόν να προκαλέσει νεφρολιθίαση, εφόσον η μειωμένη διούρηση ευνοεί την εναπόθεση αλάτων ασβεστίου στο νεφρικό παρέγχυμα. Επίσης, άξιο αναφοράς θεωρείται το γεγονός ότι η αυξημένη πρόσληψη ζωικών λευκωμάτων, θαλασσινών και οινοπνεύματος οδηγεί στο σχηματισμό λίθων ουρικού οξέος, καθώς η διάλυση των ούρων μέσω της αλκαλοποίησης μπορεί να είναι από δυσχερής έως αδύνατη. 1,16,17 Για την αποφυγή σχηματισμού λίθων ουρικού οξέος, ο νοσηλευτής Νεφρολογίας πρέπει να συστήνει: Την αύξηση των προσλαμβανόμενων υγρών Την αποφυγή πρόσληψης γαλακτοκομικών προϊόντων Την αποφυγή πράσινων λαχανικών και οσπρίων

5 Nεφρολιθiαση: O Ρoλος του Νοσηλευτh Την αποφυγή φρούτων, εκτός από φρέσκα και ξηρά δαμάσκηνα. 14 Λίθοι μικτοί ασβεστίου ουρικού οξέος Σύμφωνα με ένα σημαντικό αριθμό κλινικών και επιδημιολογικών μελετών, η υπερουρικουρία σχετίζεται άμεσα με το σχηματισμό λίθων ασβεστίου-ουρικού οξέος Η κύρια αιτία για το συγκεκριμένο είδος λιθίασης είναι η έλλειψη παραγόντων κρυστάλλωσης των ούρων (κιτρικό και φυτικό οξύ) καθώς και το χαμηλό pη των ούρων. Ειδικότερα, ο ακριβής μηχανισμός του σχηματισμού αυτών των λίθων είναι η μειωμένη πρόσληψη τροφών που είναι πλούσιες σε κιτρικά, τα οποία αναστέλλουν τη διαδικασία της κρυστάλλωσης των ούρων. 1,17 Για την αποφυγή σχηματισμού μεικτών λίθων ασβεστίου-ουρικού οξέος, ο νοσηλευτής Νεφρολογίας πρέπει να συστήνει: Την πρόσληψη τροφών πλούσιων σε κιτρικά Την αυξημένη πρόσληψη υγρών Τη μειωμένη πρόσληψη πλούσιων σε πουρίνες τροφών (θαλασσινά, κρέας, ήπαρ, νεφροί) Τη μειωμένη πρόσληψη αλκοολούχων ποτών. 14 Λίθοι κυστίνης Οι λίθοι κυστίνης προέρχονται κατά κύριο λόγο είτε από την αύξηση της κυστίνης, η οποία είναι ένα σύμπλεγμα αζωτούχων ενώσεων είτε από το εντερικό περιεχόμενο όταν αυτό διασπάται ανώμαλα λόγω αφθονίας μικροβίων. Ωστόσο, η διαιτητική αγωγή διαδραματίζει το δικό της ρόλο στο σχηματισμό των λίθων κυστίνης, καθώς η μειωμένη πρόσληψη νερού και η μειωμένη κατανάλωση φρούτων και λαχανικών συντελούν στο σχηματισμό κρυστάλλων στο νεφρικό παρέγχυμα. 1 Για την αποφυγή σχηματισμού λίθων κυστίνης, ο νοσηλευτής Νεφρολογίας πρέπει να συστήνει: Αύξηση των προσλαμβανόμενων υγρών Περιορισμό των προϊόντων γάλατος, αυγών, πουλερικών, ψαριών και καρυδιών Αυξημένη κατανάλωση φρούτων και λαχανικών Δίαιτα χαμηλή σε μεθειονίνη, ενός αμινοξέος που βρίσκεται σε λευκώματα τόσο ζωικής (κρέας, ψάρι, αυγά) όσο και φυτικής προέλευσης (σόγια, δημητριακά, καρύδες). 14 Βασικές διαιτητικές οδηγίες για την πρόληψη του σχηματισμού νεφρικών λίθων Οι βασικές διαιτητικές οδηγίες στις οποίες πρέπει να 169 επικεντρώνεται ο νοσηλευτής Νεφρολογίας για την πρωτογενή πρόληψη της νεφρολιθίασης είναι οι εξής: Ζωικά λευκώματα (κρέας, ψάρι, αυγά) Η κατανάλωση ζωικών λευκωμάτων σχετίζεται θετικά με τον κίνδυνο νεφρολιθίασης λόγω της προκαλούμενης αύξησης της απέκκρισης του ασβεστίου και του ουρικού οξέος στα ούρα. Παράλληλα, η πρόσληψή τους ελαττώνει την απέκκριση των κιτρικών στα ούρα και οδηγεί στο σχηματισμό λίθων ασβεστίου. Για το λόγο αυτό, θεωρείται απαραίτητη η δίαιτα που είναι πτωχή σε ζωικά λευκώματα από άτομα με λιθιασική τάση, ενώ έχει προταθεί η χρησιμοποίηση φυτικής δίαιτας, η εφαρμογή της οποίας δεν έχει γίνει δεκτή από πολλούς ερευνητές. 1,12 Τροφές πλούσιες σε νάτριο Η αυξημένη πρόσληψη άλατος οδηγεί σε κατακράτηση υγρών και σε αυξημένη απέκκριση του ασβεστίου από τα ούρα, λόγω της αναστολής επαναρρόφησης του νατρίου και ασβεστίου στο εγγύς εσπειραμένο σωληνάριο και στην αγκύλη του Henle. Επίσης, η πρόσληψη νατρίου μειώνει την απέκκριση των κιτρικών στα ούρα και την υπερασβεστιουρική δράση των θειαζιδών. Για το λόγο αυτό, υπάρχει αυξημένος κίνδυνος λιθίασης, ιδίως στις γυναίκες, ενώ συνιστάται η αποφυγή πρόσληψής του σε όλους τους ασθενείς με ασβεστούχο λιθίαση και κυρίως υπερασβεστιουρία. 11 Τροφές πλούσιες σε κάλιο Η λήψη τροφών που είναι πλούσιες σε κάλιο λειτουργεί προληπτικά σε άτομα με προδιάθεση για ανάπτυξη λίθων. Η κατανάλωση καλιούχων τροφών προκαλεί ελάττωση της απέκκρισης του ασβεστίου και αύξηση των κιτρικών στα ούρα. 1 Τροφές πλούσιες σε ασβέστιο Η υπερβολική πρόσληψη ασβεστίου με τις τροφές μπορεί να αποβεί επικίνδυνη για την υγεία ασθενούς με υπερασβεστιουρία. Ωστόσο, και οι δίαιτες που είναι πτωχές σε ασβέστιο μπορεί να επιδεινώσουν τη χαμηλή οστική πυκνότητα και να οδηγήσουν σε αύξηση του ποσοστού των καταγμάτων. Γι αυτό, συνιστάται η αποφυγή λήψης μεγάλων ποσοτήτων γάλατος, πράσινων λαχανικών και βιταμίνης D, τροφές που είναι πλούσιες σε ασβέστιο. Ωστόσο, ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίνεται στο χρόνο πρόσληψης και στην λαμβανόμενη ποσότητα. Πιο συγκεκριμένα, το ασβέστιο πρέπει να λαμβάνεται ταυτόχρονα με τα γεύματα και να μην πε-

6 170 Σ.Κ. Γερογιάννη, Γ.Κ. Γερογιάννη ριορίζεται η πρόσληψή του γιατί οδηγεί σε αυξημένη εντερική απορρόφηση των οξαλικών και στη συνέχεια σε αύξηση της απέκκρισής τους στα ούρα και στην πρόκληση νεφρολιθίασης. 12 Πρόσληψη υγρών Σε άτομα που έχουν προδιάθεση για νεφρολιθίαση από υπερουριχαιμία, υπερασβεστιουρία, υπεροξαλουρία, κυστινουρία και παρόμοιες καταστάσεις είναι κοινά αποδεκτή η σύσταση αυξημένης πρόσληψης υγρών. Η λήψη μεγάλων ποσοτήτων υγρών βασίζεται στην προκαλούμενη ελάττωση του υπερκορεσμού του οξαλικού ασβεστίου, στην αραίωση των ούρων και επομένως στην αναστολή της καθίζησης των διαφόρων «λιθογόνων» συστατικών τους. 21 Πιο συγκεκριμένα, σε ασθενείς με λιθίαση από ουρικό οξύ συνιστάται η αύξηση της πρόσληψης υγρών >2 l ημερησίως, έτσι ώστε ο όγκος των ούρων να μην είναι <2,5 3 l. 1,11 Σύμφωνα με τα συμπεράσματα μελέτης, η πρόσληψη μεταλλικού νερού που είναι πλούσιο σε μαγνήσιο και διττανθρακικά αυξάνει το pη των ούρων, την απέκκριση του μαγνησίου, των κιτρικών και του ασβεστίου στα ούρα. Με τον τρόπο αυτό, αυξάνεται η ποσότητα των ούρων και έτσι παρεμποδίζεται η εναπόθεση λίθων ασβεστίου στο νεφρικό παρέγχυμα. 22 Τροφές πλούσιες σε οξαλικά Η περιεκτικότητα των διαφόρων τροφών σε οξαλικά ποικίλλει, αν και ιδιαίτερη σημασία έχει η βιοδιαθεσιμότητά τους καθώς και το ασβέστιο που περιέχεται στην τροφή. Σε λιθιασικούς ασθενείς με αυξημένη εντερική απορρόφηση οξαλικών (εντερική υπεροξαλουρία) συνιστάται η μείωση λήψης τροφών πλουσίων σε οξαλικά, όπως είναι ορισμένα λαχανικά (σπανάκι, παντζάρι), το κακάο, το τσάι, οι φράουλες, τα δημητριακά και η σοκολάτα, ενώ η πρόσληψη οξαλικών θεωρείται ιδιαίτερα χρήσιμη σε ασθενείς με λιθίαση οξαλικού ασβεστίου. 1,11,12 Βιταμίνες Η πρόσληψη ασκορβικού οξέος (βιταμίνη C) σε αυξημένες ποσότητες ενδεχομένως να οδηγήσει σε αυξημένο κίνδυνο λιθίασης από οξαλικό ασβέστιο, λόγω του μεταβολισμού της σε οξαλικά. Για το λόγο αυτό, συνιστάται με μέτρο η λήψη της βιταμίνης C με τις τροφές. 12,23 Αναψυκτικά H κατανάλωση τσαγιού, καφέ, μπύρας ή κρασιού δεν είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη στην εμφάνιση επεισοδίων νεφρολιθίασης. Σύμφωνα με τη Μοσχοβάκη, αυτό αποδίδεται στο γεγονός ότι η δράση του καφέ και του τσαγιού είναι ευεργετική, λόγω της καφεΐνης, γιατί προκαλεί αυξημένη διούρηση και εμποδίζεται η κρυσταλλοποίηση των αλάτων. 24 Αντιθέτως, η λήψη χυμού γκρέιπφρουτ αυξάνει τον κίνδυνο για σχηματισμό ουρικών λίθων χωρίς να υπάρχουν τεκμηριωμένοι λόγοι, ενώ η λήψη χυμού λεμονιού μπορεί να έχει ευεργετικές επιδράσεις για το ουροποιητικό σύστημα, καθώς είναι υψηλής περιεκτικότητας σε κιτρικά. Επίσης, η δράση των ανθρακούχων αναψυκτικών προκαλεί αύξηση των επιπέδων των κιτρικών στα ούρα σε ασθενείς με υποκιτρινουρία. 1,12 Ο ρόλος του νοσηλευτή Νεφρολογίας στην εκπαίδευση ασθενών Ο σημαντικότερος ίσως ρόλος του νοσηλευτή είναι αυτός του εκπαιδευτή. Ο νοσηλευτής νεφρολογίας εκπαιδεύει τα άτομα του γενικού πληθυσμού για την αποφυγή των παραγόντων εκείνων που συμβάλουν στην ανάπτυξη νεφρολιθίασης. Επίσης εκπαιδεύει τους ασθενείς και την οικογένεια τους για την αποφυγή των παραγόντων που οδηγούν στην επιδείνωση της κατάστασης τους και στη δυσμενή εξέλιξη της νόσου. Η αύξηση των γνώσεων οδηγεί τα άτομα στην αποφυγή των αιτιολογικών παραγόντων και των παραγόντων κινδύνου που ενοχοποιούνται με τις παθογενετικές διαδικασίες ανάπτυξης της νεφρολιθίασης (πρωτογενής πρόληψη). Η αύξηση των γνώσεων οδηγεί επίσης τους ασθενείς στην πρώιμη διάγνωση και έγκαιρη αντιμετώπιση της νεφρολιθίασης (δευτερογενής πρόληψη) ενώ παράλληλα συμβάλει στη μείωση των επιπλοκών, στην καλύτερη διαχείριση της νόσου και στην ενίσχυση της αυτοφροντίδας(τριτογενής πρόληψη). 7,25 Με σκοπό την πρωτογενή πρόληψη, από την πλευρά του νοσηλευτή Νεφρολογίας απαιτείται προσπάθεια για την ευαισθητοποίηση και τη διδασκαλία των παιδιών του δημοτικού, γυμνασίου και λυκείου, των γονέων και των εκπαιδευτικών τους σε θέματα υγείας και σωστής διατροφής. 26 Παράλληλα, ο νοσηλευτής χρειάζεται να επαγρυπνεί και να αναζητά νέες πληροφορίες που να σχετίζονται με τις διαιτητικές συνήθειες και την πρόληψη της νεφρολιθίασης, με σκοπό τη διαρκή ενημέρωση του κοινού. 27 Με σκοπό τη δευτερογενή και τριτογενή πρόληψη της νόσου, η εκπαίδευση των ατόμων με νεφρολιθίαση πρέπει να εστιάζει στη θεωρία του ελλείμματος αυτοφροντίδας, η οποία θεωρείται ως η πλέον κατάλληλη για τα άτομα με χρόνια προβλήματα. Η συγκεκριμένη θεωρία προσδιορίζει την ικανότητα του ατόμου για

7 Nεφρολιθiαση: O Ρoλος του Νοσηλευτh 171 αυτοφροντίδα, εντοπίζει τις ανάγκες του, προσδιορίζει τα ελλείμματα αυτοφροντίδας και προβαίνει στο σχεδιασμό της κατάλληλης φροντίδας, με σκοπό την ενθάρρυνσή του για ενεργό συμμετοχή σε δραστηριότητες αυτοφροντίδας. 25 Επίσης, η νοσηλευτική παρέμβαση πρέπει να εστιάζει στην ενημέρωση του πληθυσμού για την έγκαιρη διάγνωση της νόσου στο ασυμπτωματικό και το προσυμπτωματικό στάδιο, στα προγράμματα ελέγχου των πληθυσμιακών ομάδων που υπάρχουν και στις προληπτικές εξετάσεις, με σκοπό τον περιορισμό των επιπλοκών της νόσου και την ανακοπή της πορείας της ασθένειας. 26 Η εκπαίδευση του ασθενούς ή του κοινού από το νοσηλευτή μπορεί να επιτευχθεί με ατομική ή με ομαδική διδασκαλία, ενώ περιλαμβάνει απλές συμβουλές, σεμινάρια σε ομάδες ασθενών, προβολή ταινιών, φυλλάδια και φωτογραφίες. Αξίζει να σημειωθεί, ότι κατά την ομαδική εκπαίδευση, τα μέλη των ομάδων έχουν την ευκαιρία να αποκομίσουν περισσότερα στοιχεία σχετικά με την κατάστασή τους μέσω της συνεχούς ανταλλαγής απόψεων μεταξύ τους. 27 Η διδασκαλία πρέπει να διεξάγεται στο χώρο όπου νοσηλεύεται ο ασθενής καθώς και στο χώρο όπου ζει ή εργάζεται, ή ακόμη και σε οποιονδήποτε άλλο εκπαιδευτικό χώρο. Η διδασκαλία χρειάζεται να διεξάγεται σε άμεση επαφή με το άτομο ή με τις διάφορες ομάδες, μπορεί όμως να πραγματοποιείται και μέσω τηλεφώνου ή ηλεκτρονικού υπολογιστή Βασική προϋπόθεση για την παροχή αποτελεσματικής εκπαίδευσης με σκοπό την πρόληψη και την αντιμετώπιση της νεφρολιθίασης αποτελεί η εξατομικευμένη αξιολόγηση των αναγκών και των προβλημάτων του κάθε ασθενούς. Ειδικότερα, η εκπαίδευση προκειμένου να είναι αποτελεσματική πρέπει να προσαρμόζεται στην προσωπικότητα, τη διανοητική ικανότητα και το εκπαιδευτικό υπόβαθρο του κάθε ατόμου. 6 Επιπλέον, ο νοσηλευτής Νεφρολογίας πρέπει να εξασφαλίζει την όσο το δυνατό καλύτερη συνεργασία με τον ασθενή ενώ η διδασκαλία καθώς και οι συμβουλές προς αυτόν να παρέχονται σε επαναλαμβανόμενες συνεδρίες, στο σωστό χρόνο και περιβάλλον. 31 Συμπεράσματα Η νεφρολιθίαση αποτελεί μια πολυπαραγοντική διαταραχή. Η συχνότητα εμφάνισής της εξαρτάται από το φύλο, την ηλικία, την κληρονομικότητα, τη φυλή, το κοινωνικοοικονομικό επίπεδο, τις κλιματολογικές συνθήκες, καθώς και διάφορες διαταραχές νεφρικής μορφοανατομίας. Ωστόσο, σημαντικό ρόλο στην εμφάνισή της κατέχει και η διαιτητική αγωγή που ακολουθεί το κάθε άτομο, το οποίο νοσεί ή έχει προδιάθεση στην εμφάνιση νεφρολιθίασης. Ο νοσηλευτής Νεφρολογίας διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην εκπαίδευση και την ενημέρωση των ατόμων αυτών σχετικά με τη διαιτητική αγωγή που πρέπει να ακολουθήσουν, έτσι ώστε να αντιμετωπιστούν οι υπάρχουσες περιπτώσεις νεφρολιθίασης ή να προληφθεί η εμφάνιση άλλων επεισοδίων νεφρικών λίθων. Η εκπαίδευση πρέπει να εστιάζεται στην αποφυγή πρόσληψης ορισμένων τροφών, ανάλογα με τον τύπο λίθου, ξεχωριστά. ABSTRACT Nephrolithiasis: The Role of the Nephrology Nurse in Dietary Treatment Stavroula K. Gerogianni, 1 Georgia K. Gerogianni 2 1 RN, Alexandra General Hospital, Athens, 2 Lecturer of Nursing, Nursing Department A, Technological Educational Institute of Athens, Greece Nephrolithiasis is a multifactorial disorder and the diet plays an important role in the appearance of the disease, since dietary components leads to the formation of stones in susceptible subjects. Aim: To investigate the role of the nephrology nurse in educating people who are suffering from renal disease or have a tendency to nephrolithiasis about the dietary mangement they should adopt. Μethod: Literature review based on studies and reviews conducted during the period derived from international (Medline, PubMed, Cinahl) and Greek (Iatrotek) data bases concerning the dietary education of people with renal stones or a tendency to nephrolithiasis. Results: The formation of various types of calculus is directly related to the maintenance programme followed. It is therefore necessary for each patient to modify his/her diet to adapt to the individual needs. This can be achieved by educating the patient. Conclusions: The nephrology nurse plays an important role in the education of patients with different forms of nephrolithiasis and the provision of information about the dietary treatment which should be followed in each case. Τhe education of these people can be achieved effectively by individual or group education, adapted

8 172 Σ.Κ. Γερογιάννη, Γ.Κ. Γερογιάννη to the different personality and educational level of each person and focused on the elimination of certain foods, depending on the type of the stone. NOSILEFTIKI 2009, 48 (3): xxx-xxx. Key words: nephrolithiasis, types of stones, dietary education, prevention, education, role of nephrology nurse * Corresponding Author: Stavroula Gerogianni, 1 Ariadnis street, GR Athens, Greece, tel.: , , Βιβλιογραφία 1. Μπαλοδήμος ΧΜ. Ο ρόλος της διατροφής στη νεφρολιθίαση. Dialysis Living 2007, 18: Κούτσικος ΔΚ, Κοπελιάς Ι. Νοσήματα των νεφρών και των ουροφόρων οδών. Στο: Εσωτερική Παθολογία. Τόμος Β. Εκδόσεις Παρισιάνος, Αθήνα, 1996: Μπουρόπουλος Κ, Δαουάχερ Χ. Λιθίαση ουροποιητικού: Αιτιολογία, διάγνωση και θεραπεία. Ιατρικά Χρονικά Βορειοδυτικής Ελλάδας 2000, 1: Βιρβιδάκης Κ. Η νεφρολιθίαση παθολογία. gr/2002/ nefroli8iash02.htm 5. Σοφράς Κ. Η χρήση της λιθοτριψίας ως θεραπευτική μέθοδος της λιθίασης σε νοσοκομείο της Αττικής. gr/files/dissertations/2007 sofras.pdf 6. Γερογιάννη ΚΣ, Γερογιάννη ΚΓ. Νεφρολιθίαση: Ο ρόλος του νοσηλευτή στη διαιτητική αγωγή. Πρακτικά 8ου Πανελληνίου Συνεδρίου Νοσηλευτών Νεφρολογίας 2008, 23:62 7. Vaughan B. Patient education in therapeutic nursing. In: McMahon R, Pearson A (eds) Nursing as therapy. Charman & Hall, London, 1991: Σονικιάν Μ, Μεταξάκη Π, Παπαβασιλείου Δ, Σκαράκης Ι. Νεφρολιθίαση. Διάγνωση και προσπέλαση από τον ειδικό και το μη ειδικό γιατρό. Αρχ Ελλ Ιατρ 2008, 25: Μουτσόπουλος Χ. Κύριες μη σπειραματικές διαταραχές Νεφρολιθίαση. In: Andreoli TE, Carpenter CCG, Bennett JC, Plum F (eds) CECIL: Βασική Παθολογία. Tόμος A, 4η έκδοση. 2000: Mackenzie JC. Νεφρικοί λίθοι Νεφρολογία. In: Alan E, Read DD. Barrit R. Langton Hewer (eds) Σύγχρονη Παθολογία. 1993: Μέμμος Δ. Νεφρολιθίαση. Στο: Παπαδημητρίου και συν, (Συντ.) Νεφρολογία. 1989: Finkielstein VA, Goldfarb DS. Strategies for preventing calcium oxalate stones. CMAJ 2006, 174: Holmes RP, Goodman HO, Assimos DG. Contribution of dietary oxalate to urinary oxalate excretion. Kidney Int 2001, 59: Κατσογριδάκη Γ. Λιθίαση του ουροποιητικού συσχέτισή της με διατροφικούς παράγοντες. nefeli.lib.teicrete.gr/browse/ seyp/.../2005katsogridaki.pdf 15. Coe FL, Favus MJ. Νεφρολιθίαση. In: Harrison s Internal Medicine. Vol. B, 12th ed. 1994: Siener R, Hesse A. The effect of a vegetarian and different omnivorous diets on urinary risk factors for uric acid stone formation. Eur J Nutr 2003, 42: Grases F, Sanchis P, Perello J, Costa-Bauza A. Role of uric acid in different types of calcium oxalate renal calculi. Int J Urol 2006, 13: Favus MJ, Coe FL. Clinical characteristics and pathogenetic mechanisms in hyperuricosuric calcium oxalate renal stones disease. Scand J Urol Nephrol Suppl 1980, 53: Sorensen CM, Chandhoke PS. Hyperuricosuric calcium nephrolithiasis. Endocrinol Metab Clin North Am 2002, 31: Koide T. Hyperuricosuria and urolithiasis. Nippon Rinsho 1996, 54: Λαγγουράνης Α. Υγιεινή διατροφή. Dialysis Living. 2004, 12: Siener R, Jahnen A, Hesse A. Influence of a mineral water rich in calcium, magnesium and bicarbonate on urine composition and the risk of calcium oxalate crystallisation. Eur J Clin Nutr 2004, 58: Massey LK, Liebman M, Kynast-Gales SA. Ascorbate increases human oxaluria and kidney stone risk. J Nutr 2005, 135: Μοσχοβάκη Α. Διατροφή/πρόληψη ασθενειών/διατροφή κατά της νεφρολιθίασης Gerogianni G. A case study Initiation of haemodialysis. EDTNA ERCA J 2003, 29: Καφάτος Α. Κάλλιον το προλαμβάνειν. news_22-kafatos.htm 27. Γερογιάννη ΚΣ, Γερογιάννη ΚΓ. Διαβητικό πόδι. Ο ρόλος του νοσηλευτή στην πρόληψη και αποτελεσματική αντιμετώπισή του. Νοσηλευτική 2007, 46: Λαχανά Σ, Γερογιάννη Γ. Κλινικός ειδικός νοσηλευτής: Ορισμός και περιγραφή του τίτλου. Νοσηλευτική 2002, 41: Spross JA, Clarke EB, Beauregard J. Expert coaching and guidance. In: Hamric AB, Spross JA, Hanson CM (eds) Advanced nursing practice: An integrative approach. 2nd ed. WB Saunders Co, Philadelphia, 2000: Llahana SV, Poulton BC, Coates VE. The paediatric diabetes specialist nurse and diabetes education in childhood. J Adv Nurs 2001, 33: Μυγδάλης Η. Η θεραπευτική αντιμετώπιση του διαβητικού ποδιού. Ιατρική 2002, 82(Συμπλήρωμα): xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxx

15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα της λιθίασης του ουροποιητικού.

15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα της λιθίασης του ουροποιητικού. 15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα της λιθίασης του ουροποιητικού. Τι είναι η λιθίαση του ουροποιητικού ; Λιθίαση του ουροποιητικού Είναι η ύπαρξη των λίθων σε οποιοδήποτε σημείο του ουροποιητικού.

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ Ορισμός Συμπτώματα Αίτια Παράγοντες κινδύνου Προετοιμασία για το ραντεβού Εξετάσεις και διάγνωση Θεραπεία Πρόληψη Ορισμός Οι νεφρικοί λίθοι (νεφρική λιθίαση, νεφρολιθίαση) είναι μικρά,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ;

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ; ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Ο σ τ ε ο π ό ρ ω σ η καλείται η ελάττωση της οστικής μάζας, χωρίς όμως να έχουμε διαταραχή της χημικής σύστασης του οστού. Η φυσιολογική αποδόμηση του οστού δεν ακολουθείται από αντίστοιχη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Εύα Ζιώζιου, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων Τροφίμων

Γράφει: Εύα Ζιώζιου, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων Τροφίμων ΑΣΒΕΣΤΙΟ Πρόκειται για ένα μακρομέταλλο ή μακροστοιχείο ή μακροορυκτό ή ανόργανο στοιχείο. Αντιπροσωπεύει το 2% του σωματικού βάρους. Το 99% του ασβεστίου βρίσκεται στα οστά και τα δόντια. Το υπόλοιπο

Διαβάστε περισσότερα

Συμπληρώματα διατροφής και ουρολιθίαση

Συμπληρώματα διατροφής και ουρολιθίαση Συμπληρώματα διατροφής και ουρολιθίαση Αναστάσιος Δ. Καρατζάς Ουρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Δήλωση συμφερόντων Pierre Fabre ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗΣ Η πιθανότητα σχηµατισµού νέου λίθου

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Τα τρόφιμα είναι σύνθετοι συνδυασμοί που προέρχονται από πολλές πηγες. Όλα τα τρόφιμα έχουν τη δυνατότητα αλλεπίδρασης (χημικής) σε διαφορετικό βαθμό.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ

ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ Τόμος 13, Τεύχος 3 (Ιούλιος - Σεπτέμβριος 2014) _ΕΙΔΙΚΟ ΑΡΘΡΟ_ Ο Ρόλος του Νοσηλευτή στην Εκπαίδευση και Ψυχολογική Υποστήριξη Ασθενών με Νεφρική Ανεπάρκεια Kαμπά Ευρυδίκη 1, Γερογιάννη

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΓΕΝΕΣΗ ΤΗΣ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗΣ Για τον σχηματισμό των λίθων απαιτείται αλληλουχία γεγονότων που περιλαμβάνει: Τον Υπερκορεσμό των ούρων.

ΠΑΘΟΓΕΝΕΣΗ ΤΗΣ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗΣ Για τον σχηματισμό των λίθων απαιτείται αλληλουχία γεγονότων που περιλαμβάνει: Τον Υπερκορεσμό των ούρων. ΠΑΘΟΓΕΝΕΣΗ ΤΗΣ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗΣ Για τον σχηματισμό των λίθων απαιτείται αλληλουχία γεγονότων που περιλαμβάνει: Τον Υπερκορεσμό των ούρων. Την πυρηνοποίηση. Την συνένωση των κρυστάλλων. Την κατακράτηση των

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΩΤΕΡΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΤΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΛΙΘΙΑΣΙΚΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ

ΝΕΩΤΕΡΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΤΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΛΙΘΙΑΣΙΚΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΝΕΩΤΕΡΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΤΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΛΙΘΙΑΣΙΚΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ Κ. Χασταζέρης, Ν.Ε. Σταυρόπουλος Εισαγωγή Ο αρχαιότερος λίθος του ουροποιητικού συστήματος βρέθηκε στις αρχές του αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΝΟΡΓΑΝΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΝΟΡΓΑΝΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΝΟΡΓΑΝΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Ανόργανα στοιχεία Απαραίτητες ουσίες που παίζουν σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ(ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΩΝ) ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Αποτελέσματα ερευνών έχουν δείξει πως η μείωση της πρόσληψης

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τα λίπη αποτελούν μια συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας Ενεργούν σαν διαλύτες

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ Η χοληστερίνη ή η χοληστερόλη είναι κηρώδης στερόλης που βρίσκεται στη μεμβράνη των κυττάρων όλων των ιστών του σώματος, και στο πλάσμα του αίματος όλων των ζώων. Μικρότερες ποσότητες χοληστερίνης

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Συµβολή του γάλακτος και των

Διαβάστε περισσότερα

Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο

Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο 1 Γλυκογόνο: επαρκεί για μια ημέρα για ανάγκες εγκεφάλου -> Πρωτεΐνη: για

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή στα ρευματικά νοσήματα.

Διατροφή στα ρευματικά νοσήματα. Διατροφή στα ρευματικά νοσήματα. Γενικά: Τα ಸρεπτικά συστατικά που χρειάζονται για κάಸε ανಸρώπινο οργανισμό είναι περισσότερα από 50 διαφορετικά είδη. Κατατάσσονται σε δύο κατηγορίες: α) Αυτά που δίνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ - ΝΕΦΡΩΝ - ΟΥΡΗΤΗΡΑ - ΚΥΣΤΕΩΣ - ΟΥΡΗΘΡΑΣ

ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ - ΝΕΦΡΩΝ - ΟΥΡΗΤΗΡΑ - ΚΥΣΤΕΩΣ - ΟΥΡΗΘΡΑΣ ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ - ΝΕΦΡΩΝ - ΟΥΡΗΤΗΡΑ - ΚΥΣΤΕΩΣ - ΟΥΡΗΘΡΑΣ Τι είναι η "λιθίαση του ουροποιητικού" Λιθίαση ουροποιητικού είναι η δημιουργία λίθου ή λίθων μέσα στην αποχετευτική μοίρα του

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά ΓΕΝΙΚΑ Το γιαούρτι προέρχεται από το αγελαδινό, κατσικίσιο ή πρόβειο γάλα, το οποίο βράζεται και αργότερα, όταν η θερμοκρασία του κατέβει στους 40 50 ο C προστίθεται η μαγιά και αφήνεται να πήξει. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 Τ.Ε.Ι. ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ: Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ-Ι ΡΥΜΑΤΑ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ : Κυπαρίση Γεωργία ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 ΛΑΡΙΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών Menu 16-Ιουνίου έως 4-Ιουλίου 2014 1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών Συσκευασμένο κοκτέιλ Φρούτων σε χυμό. Ροδάκινο, Αχλάδι, Σταφύλι, Ανανάς,Κεράσι, Παπάγια σε χυμό φρούτων.

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κ. Ελένη Κοκκίνου Σχολικό Έτος: 2012-2013

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Η ΣΥΝΕΧΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Τα παιδιά ρυθμίζουν τη λήψη τροφής έτσι ώστε να ταιριάζει με τις σωματικές ανάγκες σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Σε προηγούμενα άρθρα μιλήσαμε για τη σχέση σωστής διατροφής και αθλητισμού, διακρίναμε τη σημαντικότητα του ρόλου που διαδραματίζει και επικεντρωθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Υγεία & βελτίωση της αθλητικής απόδοσης Α.Ο. ΠΡΩΤΕΑΣ Αγγελοπούλου Μαντώ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας & Διατροφής Διατροφή η σημαντικότερη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη του καρκίνου του προστάτη και της ουροδόχου κύστης

Πρόληψη του καρκίνου του προστάτη και της ουροδόχου κύστης Πρόληψη του καρκίνου του προστάτη και της ουροδόχου κύστης Βασίλης Πουλάκης MD, PhD, FEBU Aν. Kαθηγητής Iατρικής Σχολής Παν/µίου Φρανκφούρτης, Γερµανίας Διευθυντής Ουρολογικής Κλινικής Metropolitan Νοσοκοµείο

Διαβάστε περισσότερα

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά)

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά) 1. Ποιον θεωρείτε καλύτερο τρόπο, ώστε ένας αθλητής μειώσει το βάρος του; Να κάνει πιο έντονη προπόνηση Να κάνει περισσότερα μικρά γεύματα 2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Παγκύπρια Μέρα Διατροφής 10-5-2009 Ποικιλία - Μέτρο Ισορροπία στην Διατροφή Η Παγκύπρια μέρα Διατροφής που γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 10/5 (από το 2008) φέτος είναι αφιερωμένη στις βασικές αρχές της διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών» ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

Diabetic foot Τhe role of nurse in prevention and effective treatment

Diabetic foot Τhe role of nurse in prevention and effective treatment AΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ 2007, 46(4):493 500 REVIEW ΝOSILEFTIKI 2007, 46(4):493 500 Διαβητικό πόδι Ο ρόλος του νοσηλευτή στην πρόληψη και αποτελεσματική αντιμετώπισή του Σταυρούλα Κ. Γερογιάννη Νοσηλεύτρια

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

Τρόφιμα που προορίζονται για ειδική διατροφή όπως ορίζονται στην οδηγία 2009/39/ΕΚ 13.1 Τροφές για βρέφη και μικρά παιδιά

Τρόφιμα που προορίζονται για ειδική διατροφή όπως ορίζονται στην οδηγία 2009/39/ΕΚ 13.1 Τροφές για βρέφη και μικρά παιδιά 13 Τρόφιμα που προορίζονται για ειδική διατροφή όπως ορίζονται στην οδηγία 2009/39/ΕΚ 13.1 Τροφές για βρέφη και μικρά παιδιά ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΜΕΡΟΣ, ΙΣΧΥΕΙ ΓΙΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΥΠΟΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ Τα υποδεικνυόμενα ανώτατα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι η οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι η συχνότερη πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται, πρώτον, από χαμηλή οστική μάζα ή, πιο απλά, από λιγότερη ποσότητα οστού και δεύτερον, από διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του Ονοματεπώνυμο φοιτήτριας: Ειρήνη Αδάμου Λεμεσός 2014 2 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

19ο Παγκρήτιο Πανεπιστημιακό Παιδιατρικό Συμπόσιο. Μελαμίνη στο γάλα. Ελένη Αθ. Δημητρίου. Επικ Καθηγήτρια, Τομέας Μητέρας- Παιδιού

19ο Παγκρήτιο Πανεπιστημιακό Παιδιατρικό Συμπόσιο. Μελαμίνη στο γάλα. Ελένη Αθ. Δημητρίου. Επικ Καθηγήτρια, Τομέας Μητέρας- Παιδιού 19ο Παγκρήτιο Πανεπιστημιακό Παιδιατρικό Συμπόσιο Μελαμίνη στο γάλα Ελένη Αθ. Δημητρίου Επικ Καθηγήτρια, Τομέας Μητέρας- Παιδιού Τι είναι η μελαμίνη; Λευκή κρυσταλλική ουσία, ετεροκυκλική οργανική ένωση

Διαβάστε περισσότερα

Η διατροφική πρόσληψη των παιδιών και εφήβων της Κύπρου ηλικίας 6-18 ετών καθώς και η συμμόρφωσή τους στις εκάστοτε διατροφικές συστάσεις

Η διατροφική πρόσληψη των παιδιών και εφήβων της Κύπρου ηλικίας 6-18 ετών καθώς και η συμμόρφωσή τους στις εκάστοτε διατροφικές συστάσεις Η διατροφική πρόσληψη των παιδιών και εφήβων της Κύπρου ηλικίας 6-18 ετών καθώς και η συμμόρφωσή τους στις εκάστοτε διατροφικές συστάσεις Δρ Ελενα Φιλίππου, Δρ Μιχάλης Τορναρίτης, Δρ Χαράλαμπος Χατζηγεωργίου,

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Άσκηση και διατροφή στην πρόληψη και αντιμετώπιση ασθενειών Ισορροπημένη διατροφή Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Ο τρόπος εναπόθεσης του σωματικού λίπους έχει αποδειχτεί τελευταία πως αποτελεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΝΗΣΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ

ΟΙ ΝΗΣΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ ΟΙ ΝΗΣΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΛΑΜΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012 2013 ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ ΣΚΑΜΑΓΚΟΥΛΗΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΦΥΤΙΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣτέφηΚαλλή,ΜSc,PHN Kλινικήδιαιτολόγος-διατροφολόγος

ΣτέφηΚαλλή,ΜSc,PHN Kλινικήδιαιτολόγος-διατροφολόγος ΣτέφηΚαλλή,ΜSc,PHN Kλινικήδιαιτολόγος-διατροφολόγος Σταδιακή αλλά σταθερή απώλεια της νεφρικής λειτουργίας που οδηγεί σε ουραιμία ΚατάταξητηςΧΝΑσεΣτάδια 1-5βάσειGFR. Θαεστιάσουμεστιςεξήςενότητες: i)κακήθρέψησεασθενείςμεχνα&

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ

ΣΧΕΔΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΣΧΕΔΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ (Readiness for enchanced nutrition) Συντάκτης: Πέτρος Κολοβός Περιεχόμενα ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑ ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΗΣ ΜΚ 0501, Διάλεξη 13η Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιαγγειακή*υγεία! Διατροφή!&!Αντιγήρανση! Δημήτρης!Συκιανάκης! Gerontology & Antiaging Medicine!

Καρδιαγγειακή*υγεία! Διατροφή!&!Αντιγήρανση! Δημήτρης!Συκιανάκης! Gerontology & Antiaging Medicine! Καρδιαγγειακή*υγεία Διατροφή&Αντιγήρανση ΔημήτρηςΣυκιανάκης Gerontology & Antiaging Medicine Χτυπώ&χτυπώ,&δίχως&να&σε&πονώ,&μ'&αν&πάψω& να&χτυπώ,&χάθηκες&στο&λεπτό. && &Τι&είναι&; Μαφυσικά ηκαρδιά. -Τοόργανοτης«ζωής»όλωνμας,τοόργανοπουσυμπάσχει&μετοάγχοςμας,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Χάρις Μαραθεύτη Κλινική Διαιτολόγος Διατροφολόγος τηλ: 99-720235 email: harismaratheftis@hotmail.com Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Τα τελευταία 50 χρόνια οι διατροφικές μας συνήθειες άλλαξαν δραστικά.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Η οστεοπόρωση είναι μια πάθηση του σκελετού, η οποία χαρακτηρίζεται από χαμηλή οστική μάζα και καταστροφή της μικρό- αρχιτεκτονικής του οστίτη ιστού, με αποτέλεσμα την αύξηση της

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, υγρό χρυσάφι κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ, ΜSc Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή θρεπτικών συστατικών

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ

ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Kidney Health Australia σελίδα 1/5 Όταν έχετε χρόνια νεφροπάθεια, η διατροφή μπορεί να αποτελέσει πολύ σημαντικό μέρος της θεραπείας σας. Η συνιστώμενη διατροφή σας μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα. Σωματική Υγιεινή και. Παιδική Ανάπτυξη

Θέμα. Σωματική Υγιεινή και. Παιδική Ανάπτυξη Θέμα Σωματική Υγιεινή και Παιδική Ανάπτυξη Περιεχόμενα 1) Εισαγωγή 2) Εργασίες: Άθληση Ανθρώπων (Αναστάσιος Ανδρέου) Σωστή Διατροφή (Σωτήρης Δημακάκος Και Μανόλης Γιορταμάκης) Σχέση Σωματικής υγιεινής

Διαβάστε περισσότερα

All from a Single Source

All from a Single Source All from a Single Source Το PeKacid TM είναι μια νέα, καινοτόμος λύση για τον φώσφορο σε ασβεστούχα εδάφη και νερά με μεγάλη σκληρότητα. Στερεό φωσφορικό οξύ σε σάκους Μονοκρυσταλλικό, με χαμηλό ph (2.2)

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 e-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή & εγκυμοσύνη. Νικ. Α. Βιτωράτος, MD Β Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Δ/ντής: Καθηγητής Γ.Κ.

Διατροφή & εγκυμοσύνη. Νικ. Α. Βιτωράτος, MD Β Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Δ/ντής: Καθηγητής Γ.Κ. Διατροφή & εγκυμοσύνη Νικ. Α. Βιτωράτος, MD Β Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Δ/ντής: Καθηγητής Γ.Κ. Κρεατσάς Κύρια χαρακτηριστικά της διατροφής Η διατροφή στη διάρκεια της εγκυμοσύνης

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος 3 ο - Άρθρο 6 o

Τεύχος 3 ο - Άρθρο 6 o Τεύχος 3 ο - Άρθρο 6 o ΡΑΧΙΤΙΔΑ- ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ Συγγραφέας: Μαλακάση Αποστολία* * Επικουρικός Ορθοπαιδικός, Κ.Θ.-Κ.Υ. Λέρου. Μεταβολική πάθηση που χαρακτηρίζεται από ανεπαρκή εναπόθεση ασβεστίου

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές ενεργειακές απώλειες κατά την εφηβεία Ανάπτυξη Τυπικές ηµερήσιες δραστηριότητες Ιδιαίτερες δραστηριότητες για το συγκεκριµένο άθληµα.

Βασικές ενεργειακές απώλειες κατά την εφηβεία Ανάπτυξη Τυπικές ηµερήσιες δραστηριότητες Ιδιαίτερες δραστηριότητες για το συγκεκριµένο άθληµα. ιατροφή στην εφηβεία και άθληση-ενεργειακή ισορροπία και πρόσληψη Ηµεροµηνία δηµοσίευσης: 17 Φεβρουαρίου 2003 Τα διαιτολόγιο ενός νεαρού αθλητή θα πρέπει αρχικά να είναι επαρκές σε θερµίδες αλλά και σε

Διαβάστε περισσότερα

Αιγίδες Επιστημονικών Εταιρειών στα Τρόφιμα

Αιγίδες Επιστημονικών Εταιρειών στα Τρόφιμα Αιγίδες Επιστημονικών Εταιρειών στα Τρόφιμα Ποια η κατάσταση σε Ελλάδα και διεθνώς; Που οδεύουμε και ποιες οι προϋποθέσεις; Aντώνης Ζαμπέλας Πρόεδρος ΕΦΕΤ Αναπλ. Καθηγητής Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό

Διαβάστε περισσότερα

Θέλετε να «κόψετε» το κρέας;

Θέλετε να «κόψετε» το κρέας; > της Νεκταρίας Καρακώστα Θέλετε να «κόψετε» το κρέας; Για λόγους οικονομικούς, ηθικούς, θρησκευτικούς, λόγους υγείας και περιβαλλοντικούς, χιλιάδες καταναλωτές αναζητούν τρόπους και λύσεις σε μια προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Νοσηλευτικό Τμήμα: Κριτήρια δημιουργίας ενός επιτυχημένου μοντέλου

Νοσηλευτικό Τμήμα: Κριτήρια δημιουργίας ενός επιτυχημένου μοντέλου ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ REVIEW Νοσηλευτικό Τμήμα: Κριτήρια δημιουργίας ενός επιτυχημένου μοντέλου Μπαμπάτσικου Π. Φωτούλα 1, Γερογιάννη Κ. Γεωργία 2 1. Επίκουρος Καθηγήτρια Νοσηλευτικής, Εργαστήριο Κοινοτικής Νοσηλευτικής,

Διαβάστε περισσότερα

Η παχυσαρκία ορίζεται ως η περίσσεια λιπώδους ιστού στον ανθρώπινο οργανισµό µε αποτέλεσµα τη συσσώρευση αυξηµένου λίπους κάτω από το δέρµα (υποδόριο) αλλά και σε διάφορα όργανα του σώµατος (σπλαχνικό)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

Νεώτερα δεδομένα στη Νόσο της Κατώτερης Ουροφόρου Οδού της Γάτας (FLUTD)

Νεώτερα δεδομένα στη Νόσο της Κατώτερης Ουροφόρου Οδού της Γάτας (FLUTD) Νεώτερα δεδομένα στη Νόσο της Κατώτερης Ουροφόρου Οδού της Γάτας (FLUTD) Κατερίνα Αδαμαμά Μωραΐτου Επίκουρη Καθηγήτρια Κλινική Ζώων Συντροφιάς Κτηνιατρική Σχολή, Α.Π.Θ. FLUTD Σύνδρομο με κοινή συμπτωματολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Κρήτης. Σητεία. Γεωργία Χ. Κατσογριδάκη

ΤΕΙ Κρήτης. Σητεία. Γεωργία Χ. Κατσογριδάκη ΤΕΙ Κρήτης Σητεία ΛΙΘΙΑΣΗ ΤΟΥ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΜΕ ΙΑΤΡΟΦΙΚΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ Γεωργία Χ. Κατσογριδάκη Ιούνιος 2005 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η ουρολιθίαση είναι ίσως η µόνη πάθηση για την οποία έχουν συµβεί τόσο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤA ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΜΕ 4 ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΜΑΘΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΕΨΗ. Φύλλο Εργασίας 7 Διατροφή & υγεία. Βιολογία A Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο Τμήμα Ημερομηνία.

ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΕΨΗ. Φύλλο Εργασίας 7 Διατροφή & υγεία. Βιολογία A Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο Τμήμα Ημερομηνία. ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΕΨΗ Ενότητα λογισμικού Τροφή Θρέψη Φύλλο Εργασίας 7 Διατροφή & υγεία Βιολογία A Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο Τμήμα Ημερομηνία. Στις αρχές του 20ου αιώνα ένας νομπελίστας ιατροφιλόσοφος,

Διαβάστε περισσότερα

Ενυδάτωση & Ηλικωμένοι. Αδελαΐς Αθανασάτου, MSc Υποψήφια Διδάκτωρ Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνων

Ενυδάτωση & Ηλικωμένοι. Αδελαΐς Αθανασάτου, MSc Υποψήφια Διδάκτωρ Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνων Ενυδάτωση & Ηλικωμένοι Αδελαΐς Αθανασάτου, MSc Υποψήφια Διδάκτωρ Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνων Ποιοί είναι ηλικιωμένοι? Ορίζονται ως οι ενήλικοι ηλικίας μεγαλύτερης των 65 ετών Διαφοροποιήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΑΙΜΟΚΑΘΑΡΣΗ

ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΑΙΜΟΚΑΘΑΡΣΗ ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΑΙΜΟΚΑΘΑΡΣΗ Σπουδαστές: Μποκοτσού Ανθούλα Ροποτός Θωμάς Επιβλ. καθηγήτρια: Καυκιά Θεοδώρα Επιτροπή: Κουρκούτα Λαμπρινή Μηνασίδου Ευγενία Χρόνια Νεφρική Νόσος (ΧΝΝ) Χρόνια Νεφρική Ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ανακοίνωση Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρoυ για την Παγκόσμια Ημέρα Ρευματοπαθειών (12 Οκτωβρίου 2013) Θέμα: Υγιής Γήρανση, Σύνθημα: " Ζώντας Καλά, Μεγαλώνοντας Καλύτερα" Η Παγκόσμια Ημέρα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 3: ΗΠΑΤΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη της απώλειας βάρους Ενίσχυση προγράμματος αποκατάστασης ΕΡΓΑΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ οι χημικές αντιδράσεις που συμβαίνουν στον οργανισμό για την παραγωγή ενέργειας και τη διατήρηση της ζωής αναβολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα εµφάνισης της υπέρτασης στην Ελλάδα. Μελέτη Αττικής. Άντρες 38% 0% 10% 20% 30% 40%

Συχνότητα εµφάνισης της υπέρτασης στην Ελλάδα. Μελέτη Αττικής. Άντρες 38% 0% 10% 20% 30% 40% Υπέρταση και ιατροφή Η υπέρταση είναι µια πάθηση, που αποκαλείται σιωπηλός δολοφόνος, γιατί συχνά δεν εµφανίζει συµπτώµατα. Η 17 η Μαΐου έχει ορισθεί ως Παγκόσµια Ηµέρα Υπέρτασης, και είναι µια ευκαιρία

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων Μυοσκελετικού Συστήματος Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα 2012 2013 Νοσοκομείο ΚΑΤ, 17 Ιανουαρίου 2013 Παραθυρεοειδείς αδένες 1880 Ο Σουηδός φοιτητής

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικό Μεταλλικό Νερό Κορπή. Προσφορά Ιατρικού Εξοπλισμού στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης

Φυσικό Μεταλλικό Νερό Κορπή. Προσφορά Ιατρικού Εξοπλισμού στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Φυσικό Μεταλλικό Νερό Κορπή Προσφορά Ιατρικού Εξοπλισμού στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης 1. Τι είναι η Μη Κερδοσκοπική Οργάνωση «Ανοιχτή Αγκαλιά»; Ποια είναι η αποστολή και ο σκοπός της στην ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ Ι ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ. Μαρία Μελέτη Πτυχιούχος Νοσηλεύτρια

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ Ι ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ. Μαρία Μελέτη Πτυχιούχος Νοσηλεύτρια Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ Ι ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ Μαρία Μελέτη Πτυχιούχος Νοσηλεύτρια Ο ινσουλινοεξαρτώμενος σακχαρώδης διαβήτης είναι γνωστός σαν τύπου 1 και αποτελεί την

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και ηλικιωμένοι

Διατροφή και ηλικιωμένοι Διατροφή και ηλικιωμένοι Η διατροφή αποτελεί τη σημαντικότερη ανάγκη για τη διατήρηση της ανθρώπινη ζωής σε όλα τα στάδιά της. Το είδος και η ποσότητα της τροφής που χρειάζεται ο άνθρωπος εξαρτάται από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΝΟΣΟΣ ΧΡΗΣΤΟΥΔΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ

ΥΠΟΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΝΟΣΟΣ ΧΡΗΣΤΟΥΔΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΥΠΟΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΝΟΣΟΣ ΧΡΗΣΤΟΥΔΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΥΠΟΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ 30 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΜΑΣ ΣΥΜΒΑΙΝΟΥΝ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΤΡΑΓΙΚΑ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ 1) ΤΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΠΟΤΑ ΘΕΜΑ : ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΤΩΝ

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΠΟΤΑ ΘΕΜΑ : ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΠΟΤΑ ΘΕΜΑ : ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΤΩΝ 2ο ΛΥΚΕΙΟ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ ΟΝΟΜΑ ΟΜΑΔΑΣ: 3Ε ΟΝΟΜΑΤΑ ΜΕΛΩΝ: ΓΚΟΤΙΝΟΠΟΥΛΟΥ ΕΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγευμα: Μια απαραίτητη και υγιεινή συνήθεια

Πρόγευμα: Μια απαραίτητη και υγιεινή συνήθεια Πρόγευμα: Μια απαραίτητη και υγιεινή συνήθεια www.cydadiet.org www.iph.com.cy Προσφορά Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου σε συνεργασία με την εταιρεία Iacovos Photiades Foodstuff Suppliers

Διαβάστε περισσότερα

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Σηµειώσεις για τον καθηγητή Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Βασικές γνώσεις Ο όρος γάλα, ως βασικό τρόφιµο, χωρίς κανένα προστεθειµένο επίθετο, ισχύει συνήθως για το αγελαδινό γάλα που είναι φρέσκο, πλήρες,

Διαβάστε περισσότερα

μεσογειακή διατροφή και τα πλεονεκτήματα που αυτή έχει έναντι διατροφής άλλων λαών (π.χ. διατροφή άλλων λαών πλούσια σε λίπη).

μεσογειακή διατροφή και τα πλεονεκτήματα που αυτή έχει έναντι διατροφής άλλων λαών (π.χ. διατροφή άλλων λαών πλούσια σε λίπη). ΑΣΚΗΣΗ 1 Στην άσκηση αυτή ο υπεύθυνος εκπαιδευτικός κάνει μια εισαγωγή στα παιδιά σχετικά με το πόσο απαραίτητη είναι η ισορροπημένη διατροφή στον οργανισμό μας. Προτείνεται να υπάρξει μια σύντομη αναφορά

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Πότε και τι να τρώμε πριν την προπόνηση 1. Ένα μεγάλο γεύμα

Διαβάστε περισσότερα