Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΕ ΜΙΑ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥΠΟΛΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΕ ΜΙΑ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥΠΟΛΗ"

Transcript

1 Λεωνίδας Οικονόμου Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΕ ΜΙΑ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥΠΟΛΗ Δημοσιεύτηκε στο Σύγχρονα Θέματα, τχ , Iανουάριος-Iούλιος 2001, σ Η ιδέα της παιδικής ηλικίας ως ενός ιδιαίτερου σταδίου της ανθρώπινης ζωής με ξεχωριστές ανάγκες και αδυναμίες γνώρισε μεγάλη διάδοση στον 20ο αιώνα και αποτέλεσε τη βάση εκτεταμένων κοινωνικών παρεμβάσεων και μεταρρυθμίσεων τόσο στις δυτικές κοινωνίες όσο και σε ολόκληρο το κόσμο. 1 Παρ' όλα αυτά - και χωρίς να σταθεί κανείς στις πολιτικές και ιδεολογικές αιτίες της ιδιαίτερης αυτής ευαισθησίας απέναντι στα παιδιά - τα τελευταία χρόνια έχουν αυξηθεί οι ενδείξεις ότι ο νεωτερικός κόσμος της "αθώας" και "προστατευμένης" παιδικής ηλικίας έχει υποστεί στην ίδια του τη κοιτίδα, στις αναπτυγμένες δηλαδή δυτικές κοινωνίες, ισχυρά ρήγματα. Συνήθως η κοινή γνώμη των χωρών αυτών ωθείται προς τη συνειδητοποίηση αυτή από "έκτακτα" γεγονότα, όπως οι συχνές πλέον περιπτώσεις κακοποίησης παιδιών ή τα κρούσματα βαριάς παιδικής εγκληματικότητας, που αφήνουν όμως ανεπηρέαστη τη κυρίαρχη αυτοεικόνα της "παιδοκεντρικής" κοινωνίας, που σέβεται τα "δικαιώματα των παιδιών" περισσότερο από κάθε άλλη. Η εθνογραφική περιγραφή που ακολουθεί - προϊόν ανθρωπολογικής επιτόπιας έρευνας μεταξύ των μεσαίων τάξεων μιας γνωστής αμερικανικής πανεπιστημιούπολης - καταγράφει αντιλήψεις και πρακτικές, που αλλοιώνουν από πολλές απόψεις τη κυρίαρχη εικόνα και μάλιστα στο ίδιο το συμβολικό της κέντρο: στη μεσαία τάξη μιας θεωρητικά τουλάχιστον 1 Θέλω ευχαρίστως να αναγνωρίσω την οικονομική συνεισφορά του ΙΚΥ στην πραγματοποίηση της έρευνας. Θέλω ακόμα να ευχαριστήσω θερμά τον Ακη Παπαταξιάρχη, τον Peter Loizos, την Αλεξάνδρα Μπακαλάκη, τον Θεόδωρο Παραδέλλη, την Εύα Καλπουρτζή, την Χριστίνα Βλαχούτσικου, τη Δήμητρα Γκέφου-Μαδιανού, το Σωτήρη Δημητρίου, τη Σίβυλλα Δημητρίου-Κοτσώνη, τον Κώστα Γιαννακόπουλο και τη Λιόπη Αμπατζή που διάβασαν και σχολίασαν προηγούμενες μορφές του κειμένου.

2 συντηρητικής αμερικανικής πολιτείας. Οπως προκύπτει από το υλικό που θα παρουσιάσω, οι σχέσεις των ενηλίκων με τα παιδιά έχουν σε μεγάλο βαθμό εισέλθει στις κοινωνικές ομάδες που μελέτησα σε μια νέα φάση, που χαρακτηρίζεται από την απο-ρομαντικοποίηση της παιδικής ηλικίας, τον εντονότερο κοινωνικό και ιδεολογικό διαχωρισμό των ηλικιών, και την επικράτηση ατομικιστικών μορφών οικογενειακής ζωής. Πριν όμως προχωρήσω, θα κάνω μια σύντομη αναφορά στο γενικότερο θεωρητικό πλαίσιο μέσα στο οποίο εντάσσεται η εργασία μου. Η μελέτη των συγγενικών σχέσεων και της παιδικής ηλικίας στις δυτικές κοινωνίες κυριαρχήθηκε ως τη δεκαετία του 1970 από το δομολειτουργιστικό μοντέλο. Στο χώρο της κοινωνιολογίας της οικογένειας, η παρσονική θεωρία αποτέλεσε ένα είδος αδιαμφισβήτητης σχεδόν ορθοδοξίας, ενώ η μελέτη της παιδικής ηλικίας ήταν ένα μάλλον υπολειματικό πεδίο έρευνας, στο οποίο υιοθετούνταν, τις περισσότερες φορές απροβλημάτιστα, οι κυρίαρχες κοινωνικές αντιλήψεις για τα παιδιά και τον κόσμο τους. 2 Οι μάλλον σπάνιες ανθρωπολογικές μελέτες εξάλλου δεν αμφισβητούσαν το παρσονικό μοντέλο. Παρότι η κυριότερη ανθρωπολογική συμβολή, η μελέτη δηλαδή του Σνάϊντερ για την αμερικανική συγγένεια 3, είναι ένα από τα κορυφαία έργα της συμβολικής ανθρωπολογίας, κι έτσι προάγγελος των θεωρητικών εξελίξεων που θα ακολουθήσουν, το βιβλίο εγγράφεται ρητά στην παρσονική οπτική και μπορεί να διαβαστεί ως μια περιγραφή της ιδεολογίας της απομονωμένης πυρηνικής οικογένειας. 4 Από τις αρχές της δεκαετίας του 1970 το παρσονικό υπόδειγμα έγινε αντικείμενο πλήθους κριτικών και αμφισβητήσεων. 5 Οι κυριότερες όψεις της κριτικής μπορούν σχηματικά να συνοψιστούν στα παρακάτω σημεία: 1) Η οικογένεια στη δύση δεν αποτελεί κατάληξη μιας φυσικής εξελικτικής διαδικασίας, αλλά μιας ιστορικής πορείας που τους τελευταίους αιώνες σφραγίζεται από την διαρκή επέκταση του καπιταλιστικού πνεύματος. 2) Η εμπειρική πραγματικότητα του δεύτερου μισού του 20ου αιώνα δεν χαρακτηρίζεται από την επικράτηση ενός ομοιόμορφου μοντέλου, αλλά από παράγοντες που δημιουργούν αποσταθεροποίηση και πλουραλισμό. Ετσι, σε πολλές δυτικές κοινωνίες οι πυρηνικές οικογένειες, όπως τις περιέγραψε 2 Βλ. James A. & A. Prout (επιμ.) 1990, ιδιαίτερα την εισαγωγή και το πρώτο κεφάλαιο. 3 David Schneider: American Kinship. A Cultural Account, Σικάγο, Βλ. κυρίως την εισαγωγή του American Kinship και τον επίλογο της επανέκδοσης του Για μια επισκόπηση των σύγχρονων θεωρητικών αναζητήσεων στο χώρο της κοινωνιολογίας βλ. Goldthorpe 1987 και ιδίως Cheal 1991.

3 ο Πάρσονς, είναι πια μειοψηφία. 3) Η οικογένεια δεν μπορεί να μελετηθεί ανεξάρτητα από παράγοντες όπως η κοινωνική τάξη, η εθνότητα και το κοινωνικό φύλο. 4) Οι οικογενειακές σχέσεις δεν πρέπει να γίνονται κατανοητές ως "φυσικές σχέσεις", που αντανακλούν μια πρωτογενή βιολογική ή ψυχολογική πραγματικότητα, αλλά ως πολιτισμικές κατασκευές που προέρχονται, αλλά και δημιουργούν, συγκεκριμένες κάθε φορά εμπειρίες και πραγματικότητες. Προς ανάλογη κατεύθυνση κινήθηκαν οι εξελίξεις και στον χώρο της ανθρωπολογίας. Οι κυριότερες συμβολές της δεκαετίας του 1970 έδειξαν τον περιορισμένο - από ταξική και εθνοτική άποψη - χαρακτήρα των γενικεύσεων του Σνάϊντερ 6, ενώ από τη δεκαετία του 1980, οι ανθρωπολόγοι στράφηκαν κυρίως στη μελέτη του κοινωνικού φύλου και συμμετείχαν στην αποδόμηση του προηγούμενου μοντέλου και στην διερεύνηση νέων ή παραμελημένων όψεων της πραγματικότητας. 7 Η περιγραφή που ακολουθεί εντάσσεται στις παραπάνω αναζητήσεις και εστιάζει στην ιδεολογική και πρακτική κατασκευή του κόσμου της παιδικής ηλικίας. Το κείμενο ξεκινά με μια σύντομη αναφορά στη πόλη και τους κοινωνικούς χώρους στους οποίους διεξήχθη η έρευνα και ακολουθεί η παρουσίαση των δύο κύριων ιδεολογικών ρευμάτων που καταγράφηκαν. Στη συνέχεια εξετάζονται κατά σειρά οι αντιλήψεις για τη τεκνοποιία, η θέση των παιδιών στην κοινωνική ζωή και οι σχέσεις γονέων και παιδιών στο εσωτερικό της οικογένειας. Η πόλη και οι πληροφορητές μου Η Λώρενς, στην οποία πραγματοποιήσα την επιτόπια έρευνά μου από τον Ιανουάριο του 1989 μέχρι τον Ιούλιο του 1990, είναι η κύρια πανεπιστημιακή πόλη του Κάνσας. 8 Η πόλη, που είχε κατοίκους το 1990, συγκέντρωνε ένα δραστήριο και ανομοιογενή για τα μέτρα της 6 Βλ. Yanagisako 1978 καθώς και τον επίλογο του Σνάϊντερ στην έκδοση του Για μια επισκόπηση της εθνογραφικής παραγωγής στα ζητήματα της συγγένειας και του κοινωνικού φύλου κατά τη δεκαετία του 1980 στις ΗΠΑ βλ. Moffatt Η Μεσοδυτική Αμερική, και η πολιτεία του Κάνσας ιδιαίτερα, είναι ταυτισμένη στη συνείδηση των περισσότερων Αμερικανών με τις "παραδοσιακές" αμερικανικές αξίες, θεωρείται όμως ταυτόχρονα περιοχή οικονομικά και πολιτισμικά καθυστερημένη, καλός ίσως τόπος για να γεννηθεί κανείς, αλλά όχι για να ζήσει και να σταδιοδρομήσει. (Βλ. Bader 1988) Η Μεσοδυτική Αμερική έχει εξάλλου πολλές φορές θεωρηθεί ως ο "κοινός πολιτισμικός παρανομαστής" της χώρας σαν σύνολο. Η σχέση των στερεοτύπων αυτών με την κοινωνική και πολιτισμική πραγματικότητα είναι ασφαλώς πολύ αμφισβητήσιμη.

4 περιοχής πληθυσμό και ήταν κατά την διάρκεια της έρευνάς μου η δεύτερη ταχύτερα αναπτυσσόμενη περιοχή της πολιτείας. Το Πανεπιστήμιο του Κάνσας, που είχε φοιτητές και απασχολούσε άτομα (22% της συνολικής απασχόλησης), αποτελούσε τη βάση της τοπικής οικονομίας. Σημαντική και ολοένα αυξανόμενη ήταν όμως και η συνεισφορά του βιομηχανικού και του εμπορικού τομέα, που επωφελούνταν από την ευνοϊκή γεωγραφική θέση, τη παρουσία του πανεπιστημίου, και την ελκυστικότητα της πόλης. Η ύπαρξη του πανεπιστημίου και ο δυναμισμός της οικονομίας σφραγίζουν από πολλές απόψεις την κοινωνική και πολιτική ζωή της Λώρενς, που έχει δίκαια τη φήμη της πιο "προοδευτικής" και "κοσμοπολίτικης" πόλης της περιοχής. Η έρευνά μου εστιάστηκε στη λευκή μεσαία τάξη και ιδιαίτερα στο ανώτερο κοινωνικά και οικονομικά τμήμα της και έγινε με τη μέθοδο της συμμετοχικής παρατήρησης. Ολοι οι πληροφορητές μου ήταν λευκοί και ανήκαν καθαρά στη μεσαία τάξη 9. Οι περισσότεροι έχουν επιλεγεί από τρεις κοινωνικούς χώρους: το χώρο των μετριοπαθών προτεσταντικών εκκλησιών, το χώρο των ομάδων της "αντικουλτούρας", και μια παρέα επιτυχημένων μάναζτερ μέσης ηλικίας που κατοικούσαν στα προάστεια και είχαν μικρή σχέση με τη ζωή της πόλης. 10 Παραδοσιακοί και Φιλελεύθεροι Οι αντιλήψεις των πληροφορητών μου πάνω στα ζητήματα της συγγένειας και των παιδιών διέφεραν σε σημαντικό βαθμό και έτειναν να 9 Περισσότεροι από τους μισούς ανήκαν στο ιδιαίτερο εκείνο τμήμα των μεσαίων τάξεων που οι πληροφορητές αποκαλούν "ανώτερη μεσαία τάξη" (upper middle class) και περιλαμβάνει επαγγελματίες όπως γιατρούς και δικηγόρους, διευθυντικά στελέχη εταιρειών, επιτυχημένους επιχειρηματίες, καθηγητές πανεπιστημίου κτλ. 10 Οι κοινωνικοί χώροι στους οποίους εργάστηκα ήταν από τους πλέον αντιπροσωπευτικούς της μεσαίας τάξης της πόλης. Οι μετριοπαθείς προτεσταντικές εκκλησίες (στην κατηγορία αυτή ανήκουν εκκλησίες όπως η Μεθοδιστική, η Πρεσβυτεριανή, η Επισκοπική κ.α.) αποτελούσαν τον κορμό της θρησκευτικής ζωής της πόλης και συγκέντρωναν ένα μεγάλο μέρος της μεσαίας τάξης και της τοπικής οικονομικής και πολιτικής ελίτ. Ο χώρος των ομάδων της αντικουλτούρας - που αποτελείτο από μια πληθώρα εναλλακτικών πολιτικών, θρησκευτικών κ.α. οργανώσεων - συγκέντρωνε στη Λώρενς, λόγω κυρίως της παρουσίας του πανεπιστημίου, ένα σημαντικό κομμάτι της μεσαίας τάξης και αποτελούσε από πολλές απόψεις τον αντίποδα του χώρου των εκκλησιών. Η παρέα των επιτυχημένων μάνατζερ, τέλος, αντιπροσωπεύει ένα άλλο τμήμα της μεσαίας τάξης, η κοινωνική ζωή του οποίου λαμβάνει χώρα σε ιδιωτικούς φιλικούς κύκλους, που σχηματίζονται με βάση την ομοιότητα των συνηθειών και του ταπεραμέντου και συνδέονται κυρίως με τον ελεύθερο χρόνο και τη διασκέδαση.

5 ομαδοποιούνται σε δύο μεγάλες κατηγορίες. Το ένα ιδεολογικό ρεύμα αντιπροσωπεύουν οι πληροφορητές με τις "παραδοσιακές" (traditional) αντιλήψεις, ενώ στο άλλο ανήκουν οι "φιλελεύθεροι" (liberal). Οι όροι αυτοί, που αντιστοιχούσαν σε δύο εναλλακτικά μοντέλα των συγγενικών σχέσεων με εσωτερική συνέπεια και συνοχή, ήταν διαδεδομένοι στη Λώρενς και χρησιμοποιούνταν συχνά από τους ίδιους τους πληροφορητές. Η αντίθεση των δύο αυτών ρευμάτων έχει επισημανθεί από πολλούς ερευνητές της σύγχρονης Αμερικανικής κοινωνίας, χαρακτηριστική δε έκφρασή της αποτελεί η γνωστή και στην Ελλάδα μακροχρόνια διαμάχη πάνω στο ζήτημα της έκτρωσης. 11 Τα δύο ιδεολογικά ρεύματα δεν πρέπει πάντως να θεωρηθούν ως δύο συμπαγείς και ομοιόμορφες παρατάξεις. Παρότι υπήρχαν πληροφορητές που ταυτίζονταν πλήρως και ακολουθούσαν με συνέπεια το ένα ή το άλλο μοντέλο, πολλοί άλλοι από τους ανθρώπους που γνώριζα συγκροτούσαν την ταυτότητά τους επιλέγοντας στοιχεία και από τα δύο ρεύματα και συχνά άλλαζαν αντιλήψεις κατά τη διάρκεια της ζωής τους. Το φάσμα των διαφορετικών αντιλήψεων μπορεί έτσι καλύτερα να παρασταθεί σαν ένα συνεχές τον ένα πόλο του οποίου αποτελούν οι παραδοσιακές και τον άλλο οι φιλελεύθερες ιδέες. Οι κοινωνικές ομάδες στις οποίες οι παραδοσιακές ιδέες ασκούσαν την μεγαλύτερη επιρροή ήταν χωρίς αμφιβολία οι χριστιανικές εκκλησίες και έτσι οι περισσότεροι από τους πληροφορητές που αποκαλώ παραδοσιακούς προέρχονται από θρησκευτικούς κύκλους. 12 Οι πληροφορητές αυτοί, που ηταν συνήθως χρηστοί πολίτες και καλοί χριστιανοί, είχαν σαφείς και συγκροτημένες απόψεις για τις οικογενειακές σχέσεις και δεν παρέλειπαν να τονίζουν την μεγάλη σημασία τους για το άτομο και την κοινωνία. Η εκδοχή του παραδοσιακού μοντέλου που επικρατούσε μεταξύ των πληροφορητών μου προέρχεται από τις μεσαίες δεκαετίες του αιώνα μας και συνεχίζει μια μακρά αμερικανική παράδοση. 13 Οι φιλελεύθεροι πληροφορητές προέρχονται από διαφορετικούς κοινωνικούς χώρους. Περιλαμβάνουν πολιτικούς ριζοσπάστες και μέλη του διδακτικού προσωπικού του πανεπιστημίου, αλλά και στελέχη 11 Βλ. Bellah et al. 1985, Ginsburg 1988 και Varenne Οι περισσότερες εκκλησίες δεν μπορούν να θεωρηθούν ως ομοιογενείς ομάδες τα μέλη των οποίων μοιράζονται την ίδια ακριβώς ιδεολογία. Η μεθοδιστική εκκλησία, για παράδειγμα, περιελάμβανε τόσο παραδοσιακούς όσο και φιλελεύθερους πληροφορητές κι έτεινε να ενσωματώνει πολλά φιλελεύθερα στοιχεία στον επίσημο λόγο της και να επιτρέπει την έκφραση εναλλακτικών τρόπων ζωής. 13 Για τις ιστορικές καταβολές του παραδοσιακού μοντέλου βλ. Bellah et al 1985 και Cott 1977.

6 επιχειρήσεων, που έχουν συντηρητικές πολιτικές ιδέες και είναι πιθανόν μέλη κάποιας μετριοπαθούς προτεσταντικής εκκλησίας. Οι ιδέες του φιλελεύθερου ρεύματος, που διακρίνεται κυρίως για την έμφαση που δίνει στην ατομική εκπλήρωση και αυτονομία, μπορούν επίσης να ανιχνευθούν από νωρίς στην αμερικανική ιστορία και γνωρίζουν μεγάλη διάδοση στη διάρκεια του 20ου αιώνα και ιδιαίτερα κατά τις τελευταίες δεκαετίες. 14 αντιλήψεις για την τεκνοποιία Η αντίθεση παραδοσιακών και φιλελεύθερων ιδεών φαίνεται καθαρά στις αντιλήψεις για την τεκνοποιία. Για τους παραδοσιακούς πληροφορητές, η τεκνοποιία - και μάλιστα "φυσικών" (natural), "βιολογικών" (biological) παιδιών - θεωρείται καθήκον και προορισμός κάθε υγιούς ενήλικου ατόμου και πιστεύεται ότι πρέπει να πραγματώνεται στα πλαίσια μιας νόμιμης και σταθερής γαμήλιας σχέσης. Κατά την εποχή περίπου της ολοκλήρωσης των πανεπιστημιακών σπουδών, τα άτομα και των δύο φύλων θεωρούνται σωματικά και πνευματικά ώριμα και αναμένεται να παντρευτούν και να "δημιουργήσουν οικογένεια" (create a family). Ο όρος "οικογένεια" μπορεί ανάλογα με τα συμφραζόμενα να αναφέρεται σε διαφορετικά υποσύνολα συγγενών, ένα όμως από τα κύρια νοήματά του, κι αυτό στο οποίο αναφέρονται οι παραδοσιακοί πληροφορητές όταν εύχονται τα παιδιά τους να αναπτυχθούν σωστά και να "δημιουργήσουν οικογένεια", παραπέμπει στην πυρηνική οικογένεια των κοινωνικών επιστημόνων ή στην "άμεση" (immediate) οικογένεια όπως την αποκαλούν συνήθως οι ίδιοι οι πληροφορητές. Η άμεση οικογένεια θεωρείται από τους παραδοσιακούς πληροφορητές ως μία "φυσική" ομάδα, μια ομάδα δηλαδή που δημιουργείται και λειτουργεί με βάση φυσικούς νόμους. Το μονογαμικό ζεύγος, η απόκτηση απογόνων, η δημιουργία ενός ανεξάρτητου νοικοκυριού για την προστασία τους, ο διαμοιρασμός των οικογενειακών ευθυνών μεταξύ των συζύγων και όλη γενικώς η παραδοσιακή οργάνωση της οικογενειακής ζωής θεωρείται ότι εκπληρώνει μια φυσική αναγκαιότητα με τρόπο που συνάδει με την πολιτισμική ανάπτυξη του ανθρώπου και τον ορθό λόγο, ενώ κάθε απόκλιση από το μοντέλο αυτό μοιάζει "παράλογη" και "αφύσικη". 15 Η οικογένεια εξάλλου είναι συνυφασμένη με άλλες κεντρικές αξίες όπως η θρησκεία και η πατρίδα και θεωρείται ως η βάση της 14 Βλ. Bellah et al και ακόμα Lash 1978, Yankelovich 1981, και Verof, Douvan και Kulka Για μια έξοχη ανάλυση της ιδεολογίας αυτής βλ. Schneider 1968.

7 προσωπικής και κοινωνικής ζωής. Μόνο αυτή μπορεί, σύμφωνα με τους παραδοσιακούς πληροφορητές, να δώσει νόημα και σκοπό στη ζωή των ανθρώπων και να εκπληρώσει ορισμένες από τις πιο βασικές σωματικές και συναισθηματικές τους ανάγκες. Πολλά από τα κοινωνικά δεινά αποδίδονταν στη σύγχρονη "παρακμή των οικογενειακών αξιών", ενώ τα ανύπαντρα άτομα και τα ζευγάρια που επέλεγαν να μην κάνουν παιδιά εθεωρούντο ατυχή ή ακόμα "εγωιστικά" (selfish) ή "δυσλειτουργικά" (dysfunctional) 16. *** *** *** Οι παραδοσιακές αντιλήψεις, στην καθαρή τουλάχιστον μορφή τους, αντιμετωπίζονταν με σκεπτικισμό από τους περισσότερους πληροφορητές μου, που έτειναν να υιοθετούν πιο φιλελεύθερες απόψεις και να τονίζουν τη σημασία της ατομικής επιλογής στα ζητήματα του γάμου και της οικογένειας. Τα ανύπαντρα ή χωρισμένα άτομα γίνονταν ευρύτερα αποδεκτά, ενώ στους πιο φιλελεύθερους κύκλους έμοιαζε να απουσιάζει και κάθε μορφής κοινωνική πίεση για την οικογενειακή τους "αποκατάσταση". Ετσι, αντί να θεωρείται "αφύσικο" να μην είναι κανείς παντρεμένος, ο γάμος εθεωρείτο στους κύκλους αυτούς ζήτημα ατομικής βούλησης, προσωπικών κλίσεων ή ακόμα και τύχης και πάντως ζήτημα που δεν υπακούει σε κάποιο βιολογικό ντετερμινισμό και δεν υπαγορεύεται από κάποια κοινωνική σκοπιμότητα. Η απόκτηση παιδιών έτεινε εξάλλου να αντιμετωπίζεται από τους φιλελεύθερους πληροφορητές ως μια ξεχωριστή απόφαση, που δεν ακολουθεί αναπόφευκτα το γάμο, αλλά συναρτάται με συγκεκριμένες συναισθηματικές, οικονομικές και επαγγελματικές προϋποθέσεις. Ενα ζευγάρι μπορεί να επιλέξει να μην κάνει παιδιά και δεν υπάρχει κανένας λόγος για τον οποίο θα πρέπει να νοιώθει ανολοκλήρωτο. Οι παραδοσιακές ιδέες εθεωρούντο "αυταρχικές" και "πεπαλαιωμένες", προϊόντα μιας προηγούμενης ιστορικής εποχής, που έχουν απωλέσει σε μεγάλο βαθμό τη σημασία τους στη σύγχρονη βιομηχανική και μετα-βιομηχανική κοινωνία. Το παραδοσιακό μοντέλο δεχόταν ακόμα κριτική για τον σεξιστικό και περιοριστικό του χαρακτήρα, ενώ στον ορισμό της οικογένειας 16 Ο όρος αυτός εχρησιμοποιείτο συχνά από τους παραδοσιακούς πληροφορητές για να χαρακτηρίσει ατομικές ή οικογενειακές καταστάσεις που εθεωρούντο λανθασμένες και παθολογικές. Ο όρος δείχνει την επίδραση λειτουργιστικών επιστημονικών μοντέλων πάνω στην παραδοσιακή ιδεολογία και υπονοεί ότι υπάρχει ένα σωστό και υγιές πρότυπο, κάθε απόκλιση από το οποίο είναι παθολογική και χρήζει θεραπείας.

8 περιλαμβάνονταν εναλλακτικές οικιακές ομάδες όπως τα μονογονεϊκά νοικοκυριά, τα ομοφυλόφιλα ζευγάρια και τα ζευγάρια χωρίς παιδιά. 17 Σημαντικό είναι τέλος το γεγονός ότι ένα μικρό αλλά ευδιάκριτο τμήμα των φιλελεύθερων πληροφορητών μου είχε συνειδητά επιλέξει να μην αποκτήσει παιδιά, προχωρώντας μάλιστα σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμα και σε χειρουργική στείρωση. Η αβεβαιότητα των γαμήλιων σχέσεων, τα μεγάλα επαγγελματικά καθήκοντα και φιλοδοξίες, οι αρνητικές εμπειρίες από την οικογένεια καταγωγής και κυρίως η δέσμευση που συνεπάγεται η απόκτηση παιδιών αποτελούσαν παράγοντες, που απέτρεπαν τα άτομα από το να αποκτήσουν παιδιά και βάραιναν περισσότερο από την όποια επιθυμία προσωπικής και κοινωνικής διαιώνισης. Ο κόσμος των παιδιών Αυτό που προκαλεί αμέσως εντύπωση στον έλληνα επισκέπτη της Λώρενς είναι ο έντονος κοινωνικός διαχωρισμός των ηλικιακών ομάδων και η αισθητή "απουσία" των παιδιών από ένα μεγάλο μέρος των κοινωνικών δραστηριοτήτων των ενηλίκων. Για κάποιον συνηθισμένο στην ελληνική πραγματικότητα, τα παιδιά μοιάζει πραγματικά να "απουσιάζουν" συνεχώς, περιοριζόμενα σε ένα κόσμο που έχει φτιαχτεί ειδικά γι αυτά και τις πολιτισμικά καθορισμένες ανάγκες και ενδιαφέροντά τους. Με τη σκιαγράφηση του κόσμου αυτού στις μεσαίες τάξεις της Λώρενς και την εξέταση των ιδεολογικών του συντεταγμένων ασχολούμαι στο τμήμα αυτό της εργασίας. Η θέση των παιδιών στην κοινωνική ζωή της Λώρενς συνδέεται κάτ' αρχήν με την παραδοσιακή ιδεολογία για την οικογένεια και την παιδική ηλικία. Η οικογένεια, που έχει την πρωταρχική ευθύνη για την ανατροφή των παιδιών, διαχωρίζεται στο παραδοσιακό μοντέλο από την υπόλοιπη κοινωνική ζωή και ορίζεται ως μια ξεχωριστή ιδιωτική σφαίρα, που πρέπει να είναι ιδανικά προστατευμένη από τους κινδύνους και τα προβλήματα του "κόσμου". Ο οικιακός χώρος πρέπει, σύμφωνα με το ιδανικό αυτό, να είναι ένας χώρος αγάπης, αρμονίας, και καθαρότητας, που μένει ανεπηρέαστος από τον εγωισμό και την ανηθικότητα της κοινωνίας. Το καθήκον της 17 Η στροφή αυτή των αντιλήψεων φαίνεται ακόμα στις ιδέες για την υιοθεσία. Οι γνωστές μου από την Ελλάδα - και ως ένα βαθμό ανιχνεύσιμες και στους παραδοσιακούς κύκλους - αρνητικές εννοιολογήσεις της υιοθεσίας και η τάση απόκρυψής της απουσίαζαν από τους φιλελεύθερους κύκλους, ενώ ενδιαφέρον είχε ακόμα το γεγονός ότι σε ορισμένες περιπτώσεις η υιοθεσία αντιμετωπιζόταν ως ένας εξίσου έγκυρος τρόπος για την απόκτηση παιδιών και την δημιουργία οικογένειας.

9 δημιουργίας του ανήκει κυρίως στις γυναίκες - που θεωρούνται από τη φύση τους προικισμένες με τα χαρακτηριστικά της αγνότητας, του συναισθηματισμού και της αφοσίωσης - ενώ η οικονομική στήριξη του νοικοκυριού ανατίθεται στους άνδρες, που θεωρούνται πιο λογικοί και πρακτικοί από τις γυναίκες και περισσότερο ικανοί να ανταπεξέλθουν στις απαιτήσεις της επαγγελματικής ζωής. Το οικογενειακό αυτό περιβάλλον θεωρείται απαραίτητο και επωφελές για τους ενήλικες, αυτό όμως που κυρίως τονίζεται είναι η σημασία του για τα παιδιά. Η παιδική ηλικία θεωρείται από τους παραδοσιακούς πληροφορητές ως μία ειδική περίοδος της ανθρώπινης ζωής με ξεχωριστές ανάγκες και αδυναμίες, ενώ παράλληλα εξιδανικεύεται και παρουσιάζεται ως μια περίοδος χαράς, ανεμελιάς και ευχαρίστησης. Τα παιδιά θεωρούνται από τη φύση τους αθώα, ενώ η σωματική, πνευματική και ηθική τους "ανάπτυξη" (growth) - που αποτελεί το οικογενειακό ιδανικό - θεωρείται ότι εξαρτάται πρωταρχικά από τις επιδράσεις του περιβάλλοντός τους. Τα παιδιά δεν θεωρούνται έτοιμα για την κοινωνική ζωή. Αντίθετα πιστεύεται ότι χρειάζονται ειδική προστασία και φροντίδα λόγω της σωματικής και της κοινωνικής τους ανωριμότητας. Οι γονείς πρέπει να τους παράσχουν στήριξη και προστασία και να φροντίσουν για την εκπαίδευση που θα τα καταστήσει ικανά να συμμετάσχουν πλήρως και ανεξάρτητα στην κοινωνική ζωή. Ενα μεγάλο μέρος της ζωής των ενηλίκων θεωρείται ότι είναι ακατάλληλο ή ότι δεν ενδιαφέρει τα παιδιά και οι κοινωνικές επιδράσεις θεωρούνται ως πιθανά επιβλαβείς και επικίνδυνες. Ετσι μόνο με προσοχή και προφύλαξη μπορούν να συμμετέχουν στις δραστηριότητες των ενηλίκων. Οι ιδέες αυτές φαίνονται στην επιλογή του τόπου κατοικίας, όπως και στη χωροθέτηση της τελευταίας μέσα στον αστικό ιστό. Οι παραδοσιακοί πληροφορητές έλεγαν συχνά ότι η Λώρενς είναι "ένα καλό μέρος για να μεγαλώσει κανείς παιδιά" (a good place to raise kids), γιατί είναι μια πόλη σχετικά μικρή που δεν δέχεται τις επιβαρύνσεις των μητροπόλεων, ενώ επέλεγαν συνήθως να κατοικήσουν στα μεσοαστικά προάστεια, που βρίσκονται μακρυά από την κίνηση της πόλης κι έχουν την δυνατότητα να ελέγχουν τις επιδράσεις της. Τα μεσοαστικά προάστεια αποτελούν αποκλειστικά περιοχές κατοικίας και μάλιστα περιοχές που περιέχουν μόνο μονοκατοικίες. Η ύπαρξη άλλων δραστηριοτήτων (παραγωγικών, εμπορικών, ψυχαγωγικών, κτλ.) ή ακόμα και σχετικά μικρών συγκροτημάτων πολυκατοικιών (στα οποία μπορεί να κατοικούν αδέσμευτα άτομα) μέσα στα όρια μιας περιοχής μειώνει το γόητρο και την οικονομική της αξία. Ακόμα και το είδος των καταστημάτων που επιτρέπεται να ανοίξουν στις γειτονικές με τα προάστεια οδικές αρτηρίες - όπου μαζί με τις

10 εκκλησίες επιτρέπεται μια στοιχειώδης εμπορική δραστηριότητα - περιορίζεται σε ότι θεωρείται "καθαρή" (clean) και αβλαβής δραστηριότητα. Στα μάτια ορισμένων από τους παραδοσιακούς πληροφορητές το κέντρο της πόλης ήταν ένας κόσμος αγνώστων ανοιχτός σε όλους, ενώ οι εργατικές συνοικίες που το περιέβαλαν έμοιαζαν να μαστίζονται από την φτώχεια και την εγκληματικότητα. Ετσι όχι μόνο οι περιοχές αυτές δεν θεωρούνται κατάλληλες για την οικογενειακή ζωή, αλλά και η πρόσβαση των παιδιών σ' αυτές πιστεύεται ότι πρέπει να ελέγχεται από τους ενήλικες. Η ζωή των παιδιών περιορίζεται έτσι, όσο ιδίως είναι μικρά, στο σπίτι. Οι γυναίκες ανελάμβαναν στις παραδοσιακές οικογένειες το μεγαλύτερο μέρος της φροντίδας των παιδιών, βοηθούμενες όχι τόσο από συγγενείς - που μένουν τις περισσότερες περιπτώσεις μακρυά και γενικά δεν συμμετέχουν στην καθημερινή ζωή του νοικοκυριού - αλλά από ένα κύκλο γειτονισσών και φίλων που βρίσκονταν σε αντίστοιχη θέση με τη δική τους και είχαν παρόμοιο τρόπο ζωής. Από την ηλικία των 6 ετών περίπου, οι ευθύνες της ανατροφής μοιράζονται ανάμεσα στην οικογένεια και διάφορους εκπαιδευτικούς, θρησκευτικούς, αθλητικούς, ψυχαγωγικούς κ.α. οργανισμούς, ενώ σιγά σιγά, και πάντα κάτω από την επίβλεψη των γονέων, αρχίζει και η επίδραση του φιλικού και κοινωνικού περιβάλλοντος που δημιουργούν τα ίδια τα παιδιά. Εκτός από την οικογένεια, τον άμεσο περίγυρό της, και τους ειδικούς οργανισμούς που είναι επιφορτισμένοι με την αγωγή και την εκπαίδευσή τους, τα παιδιά έχουν μικρή μόνο παρουσία και συμμετοχή στην κοινωνική ζωή. Η γνώριμη από άλλες κοινωνίες εικόνα παιδιών και ενηλίκων που παρίστανται μαζί σε διάφορες κοινωνικές εκδηλώσεις είναι μάλλον σπάνια και περιορίζεται σε εκδηλώσεις ειδικά σχεδιασμένες για την υποδοχή παιδιών. Προκειμένου μια εκδήλωση να θεωρείται κατάλληλη για παιδιά, θα πρέπει να θεωρείται αβλαβής γι αυτά ενώ θα πρέπει ακόμα να έχουν γίνει οι απαιτούμενες προβλέψεις για την προστασία και την απασχόλησή τους. 18 Τα παιδιά μπορούν έτσι να συνοδεύσουν τους ενήλικες στις εορταστικές εκδηλώσεις που οργανώνονται στην πόλη, στα πικ νικ των συνοικιών, στα αθλητικά γεγονότα ή σε πολλές από τις εκδηλώσεις των εκκλησιών, απουσιάζουν όμως από όλες σχεδόν τις άλλες δημόσιες εκδηλώσεις. Δεν συμμετέχουν έτσι στην οικονομική δραστηριότητα, στις πολιτικές εκδηλώσεις, στις δραστηριότητες των εθελοντικών οργανώσεων και γενικά αποκλείονται από τις "σοβαρές" υποθέσεις της κοινωνίας. 18 Στην τοπική γιορτή της Λώρενς απαγορεύτηκε έτσι, μετά από δημόσια συζήτηση, η πώληση μπύρας καθώς θεωρήθηκε ότι δεν επιτρέπεται ενήλικες που πίνουν να συγχρωτίζονται με παιδιά.

11 Ο διαχωρισμός παιδιών και ενηλίκων είναι όμως ορατός και στις εκδηλώσεις στις οποίες συμμετέχει ολόκληρη η οικογένεια. Ενα τέτοιο παράδειγμα προέρχεται από την θρησκευτική ζωή. Αν και οι εκκλησίες απευθύνονται σε ολόκληρη την οικογένεια, οι δραστηριότητες των ανθρώπων διαφοροποιούνται ανάλογα με την ηλικία. Φτάνοντας κάθε Κυριακή πρωί στην εκκλησία γονείς και παιδιά χωρίζονται οι γονείς συμμετέχουν σε κάποιο από τα σχολεία κατήχησης και προσευχής των ενηλίκων, ενώ τα παιδιά λαμβάνουν μέρος σε κάποια από τις ομάδες που αντιστοιχεί στην ηλικία τους. Γονείς και παιδιά συναντώνται ξανά κατά την διάρκεια της λειτουργίας (service) που ακολουθεί. Ομως και πάλι, καθώς το περιεχόμενό της θεωρείται μάλλον ξένο για τα μικρά ιδίως παιδιά, αφιερώνεται ένα ειδικό δεκάλεπτο στη διάρκεια του οποίου ο πάστορας συγκεντρώνει γύρω του τα παιδιά και τα κατηχεί με τρόπους που θεωρείται ότι αρμόζουν στην νοημοσύνη τους και μοιάζει να διασκεδάζουν το υπόλοιπο εκκλησίασμα. Ο διαχωρισμός παιδιών και ενηλίκων επεκτείνεται ακόμα στο χώρο της διασκέδασης. Υπάρχουν, για παράδειγμα, ειδικές ταινίες για παιδιά, ξεχωριστοί χώροι διασκέδασης, ειδικά σχεδιασμένες ψυχαγωγικές εκδηλώσεις κτλ., ενώ γενικότερα θεωρείται ότι οι τρόποι διασκέδασης των παιδιών διαφέρουν από τους αντίστοιχους των ενηλίκων. Συναντά κανείς παιδιά στις καφετέριες ή τα φαστ-φουντ, η παρουσία τους όμως στα καλά εστιατόρια αποθαρρύνεται κοινωνικά και θεωρείται, σύμφωνα με ορισμένους πληροφορητές, ως χαρακτηριστικό των ηθών της εργατικής τάξης. Οι παραδοσιακοί πληροφορητές αφιέρωναν ένα μεγάλο μέρος του ελεύθερου χρόνου τους στα παιδιά τους και έτειναν να επιλέγουν τρόπους ψυχαγωγίας που μπορούσαν να τα συμπεριλάβουν. Ακόμα όμως και στους κύκλους αυτούς, πολλές από τις δραστηριότητες των ενηλίκων δεν περιελάμβαναν παιδιά. Τα παιδιά απουσίαζαν συνήθως από εκδηλώσεις που υπερέβαιναν τον άμεσο κύκλο μιας οικογένειας και είναι ενδεικτικό ότι σε κανένα από τα γεύματα, που οργανώθηκαν από τα μέλη του Σχολείου Κατήχησης της Μεθοδιστικής εκκλησίας, του οποίου ήμουν μέλος, δεν συμμετείχαν παιδιά, αν και οι διαφορετικοί οικοδεσπότες είχαν παιδιά, που βρίσκονταν συνήθως στο σπίτι κατά την διάρκεια της συνάντησης. *** *** *** Η απουσία των παιδιών από την κοινωνική ζωή της Λώρενς σχετίζεται ασφαλώς εν μέρει με τις παραδοσιακές ιδέες για την ιδιαιτερότητα της παιδικής ηλικίας: τα παιδιά έχουν ιδιαίτερες ανάγκες και ενδιαφέροντα και χρειάζονται θαλπωρή, φροντίδα και προστασία προκειμένου να

12 αναπτυχθούν σωστά και χωρίς προβλήματα η ενήλικη ζωή έχει πολλές όψεις που δεν τα αφορούν και κρύβει κινδύνους από τους οποίους θα πρέπει να προφυλάσσονται. Γρήγορα όμως αντιλαμβάνεται κανείς ότι οι αντιλήψεις αυτές δεν αρκούν για να εξηγήσουν τον διαχωρισμό των ηλικιών και διαπιστώνει την ευρεία διάδοση μιας πιο ατομικιστικής στάσης, που αντιμετωπίζει τα παιδιά ως πηγές προβλημάτων και ενοχλήσεων και τα θεωρεί ανεπιθύμητα στους χώρους των ενηλίκων. Σε κάποιον συνηθισμένο με τη θετική σημασιολόγηση των παιδιών που επικρατεί στην ελληνική κοινωνία, η στάση ενός μεγάλου μέρους των μεσαίων τάξεων της Λώρενς απέναντι στα παιδιά προκαλεί ένα ισχυρό πολιτισμικό σοκ. Σε αντίθεση με τους παραδοσιακούς πληροφορητές, που έκφραζαν μια γενική συμπάθεια προς τα παιδιά, πολλοί από τους φιλελεύθερους πληροφορητές τα αντιμετώπιζαν με αμηχανία ή ακόμα εκδήλωναν ανοιχτά την αντιπάθειά τους γι αυτά και τον κόσμο τους. Η σχέση των ενηλίκων με τα παιδιά έμοιαζε να θεωρείται από τους πληροφορητές αυτούς ως μία εξ ορισμού άνιση σχέση, στα πλαίσια της οποίας δεν μπορεί να υπάρχει ισότιμη συμμετοχή, πραγματική "επικοινωνία" και αληθινό ενδιαφέρον. Η φροντίδα ή η συντροφιά των παιδιών παρουσιαζόταν έτσι συχνά σαν μια αδιάφορη και βαρετή εμπειρία ή σαν μια υπόθεση κουραστική και αποδιοργανωτική, που είναι άσχετη με τα πραγματικά τους ενδιαφέροντα και επιθυμίες. Σε πολλές περιπτώσεις μάλιστα τα παιδιά παρουσιάζονταν ως όντα εξ ορισμού αντικοινωνικά, πηγές συνεχών προβλημάτων και ενοχλήσεων που δεν έχουν θέση στον κόσμο των ενηλίκων και πρέπει να διαχωρίζονται απ' αυτόν. Ακόμα και η κοντινή φυσική παρουσία των παιδιών στο εστιατόριο, στο αεροπλάνο ή στην πλαζ εθεωρείτο από πολλούς πληροφορητές ενοχλητική και ανεπιθύμητη και μπορούσε να προκαλέσει αρνητικά σχόλια και αντιδράσεις. Είναι για παράδειγμα ενδεικτικό το ότι οι γονείς ή οι συνοδοί μικρών παιδιών αναμένεται να έχουν ιδιαιτέρως προετοιμασθεί πριν από κάθε έξοδο με τα παιδιά ώστε η παρουσία τους στο δρόμο, στο σούπερ-μάρκετ ή στο δημαρχείο να περάσει χωρίς να δημιουργηθούν προβλήματα και ενοχλήσεις. Η ακόμα το γεγονός ότι ορισμένες μητέρες αντιμετώπιζαν με άγχος ή και απέφευγαν τις δημόσιες εμφανίσεις με τα παιδιά προκειμένου να αποφύγουν την αμηχανία και τα δυσμενή σχόλια που θα μπορούσε να προκαλέσει η συμπεριφορά τους. Τα παραδείγματα μπορούν να πολλαπλασιαστούν. Σε μια ταμπέλα, κρεμασμένη πάνω από το ταμείο ενός κεντρικού εστιατορίου της Λώρενς, μπορούσε κανείς να διαβάσει το ακόλουθο μήνυμα: "Ασυνόδευτα παιδιά θα πουληθούν ως σκλάβοι". Η Ann Landers, η διάσημη εθνικής εμβέλειας δημοσιογράφος/σύμβουλος σε κοινωνικά ζητήματα, δημοσίευσε το

13 παρακάτω γράμμα μιας αναγνώστριας: "Σιχαίνομαι τους επισκέπτες που διαμαρτύρονται για τους σκύλους μου όταν έρχονται στο σπίτι μου. Οι σκύλοι μου ζουν εδώ. Είναι μέλη της οικογένειας. Αρνούμαι να τους κλείσω σ' ένα δωμάτιο όταν έχω επισκέψεις. Αναρωτιέμαι αν το πρόσωπο που έγραψε αυτό το κακό γράμμα [ενάντια στα κατοικίδια] έχει παιδιά. Εχω πάει σε σπίτια στα οποία τα παιδιά συμπεριφέρονται πολύ χειρότερα από τους σκύλους μου." 19 Σε ένα τηλεοπτικό ρεπορτάζ σχετικά με τη παρουσία μικρών παιδιών στις αεροπορικές πτήσεις, που παρακολούθησα από το σπίτι ενός φιλικού μου ζευγαριού, πολλοί από τους ερωτηθέντες επιβάτες έκφρασαν με έντονο τρόπο τη δυσφορία τους για τη παρουσία των παιδιών, ήταν δε ιδιαίτερα επικριτικοί απέναντι στους γονείς που δεν είχαν επαρκώς προετοιμαστεί για το ταξίδι. Ορισμένοι ζήτησαν τον καθορισμό ενός ειδικού τμήματος του αεροπλάνου για τα πρόσωπα που συνοδεύουν παιδιά, ώστε να μην ενοχλούνται οι υπόλοιποι επιβάτες, ή ακόμα και τον προγραμματισμό ειδικών πτήσεων για τα παιδιά και τους συνοδούς τους. Οι περισσότεροι από τους παρισταμένους συμφώνησαν με τις ιδέες αυτές. Ο διαχωρισμός των ηλικιών έτεινε έτσι να είναι ακόμα πιο έντονος στους φιλελεύθερους κύκλους και συχνά συνεχιζόταν, όπως θα δούμε παρακάτω, και μέσα στο σπίτι. Οι ευκαιρίες συνάντησης παιδιών και ενηλίκων έμοιαζαν να είναι μικρότερες στους κύκλους αυτούς καθώς πολλοί γονείς διαχώριζαν με ριζικό τρόπο την κοινωνική από την οικογενειακή τους ζωή και αφιέρωναν ένα μικρό μόνο μέρος του χρόνου και της ενέργειάς τους στα παιδιά. Τα τελευταία δεν συμμετείχαν στις φιλικές και κοινωνικές σχέσεις των ενηλίκων και απουσίαζαν σχεδόν τελείως από τις δραστηριότητες και τις διασκεδάσεις τους. Γονείς και παιδιά Εξέτασα μέχρι τώρα τις αντιλήψεις τις σχετικές με την τεκνοποιία και τη θέση των παιδιών στη κοινωνική ζωή. Στο τελευταίο μέρος της εργασίας θα εστιάσω στο εσωτερικό της οικογένειας και ειδικότερα στις σχέσεις γονέων και παιδιών. Η θέση των παιδιών είναι στην παραδοσιακή αμερικανική οικογένεια κεντρική. Ο ερχομός των παιδιών θεωρείται ότι παγιώνει την οικογένεια και συνεισφέρει στην πνευματική, ψυχολογική και κοινωνική ολοκλήρωση 19 Η στήλη της Ann Landers αναδημοσιευόταν από την τοπική εφημερίδα της Λώρενς, απ' όπου και το παραπάνω απόσπασμα. Ορισμένοι πληροφορητές την διάβαζαν τακτικά και πίστευαν ότι αντιπροσωπεύει τον πολιτισμικό μέσο όρο της χώρας στα κοινωνικά ζητήματα.

14 των γονέων. Η φυσική σχέση γονέων και παιδιών επενδύεται με ηθικό και κοινωνικό περιεχόμενο και μοιάζει να καλεί από μόνη της στην υιοθέτηση της συμπεριφοράς που αναμένεται πολιτισμικά από τους γονείς. Η "χωρίς όρους αγάπη" (unconditional love) που διέπει ιδανικά τις σχέσεις των μελών της οικογένειας θεωρείται συνέχεια των φυσικών δεσμών. Τα παιδιά θεωρείται ότι συνδέονται και με τους δυο γονείς, αλλά όσο ιδίως είναι μικρά, η σχέση που θεωρείται στενότερη είναι αυτή με τη μητέρα. Η μητρότητα θεωρείται εκπλήρωση της γυναικείας φύσης, ενώ η φροντίδα των παιδιών (όπως άλλωστε και τα υπόλοιπα γυναικεία καθήκοντα) θεωρείται ότι αρμόζουν στη φύση τους και ταιριάζουν με τις ικανότητές τους. Ο ρόλος του πατέρα στην ανατροφή των παιδιών πιστεύεται ότι αποκτά μεγαλύτερη σημασία όταν τα παιδιά μεγαλώνουν, καθώς οι θεωρούμενες ως έμφυτες ιδιότητες των ανδρών (η λογική και η πειθαρχία) αποκτούν, όσο περνά ο χρόνος, μεγαλύτερο βάρος στη κοινωνικοποιητική διαδικασία. Η οικογένεια αντιπροσωπεύει για τους παραδοσιακούς πληροφορητές - και ιδιαίτερα για τις γυναίκες - ένα "κάλεσμα" (calling), ένα σκοπό στον οποίο έχουν αφιερώσει τη ζωή τους και από τον οποίο αντλούν ένα μεγάλο μέρος της ταυτότητάς τους. Οι πληροφορητές αυτοί εξήραν πάντα την κοινωνική και συναισθηματική αξία των οικογενειακών σχέσεων - και ιδιαίτερα αυτών μεταξύ των μελών της άμεσης οικογένειας - και έκφραζαν με διάφορους τρόπους την "αφοσίωσή" (loyalty) τους στις σχέσεις αυτές. Η φροντίδα της ανατροφής των παιδιών θεωρείται στους κύκλους αυτούς ως μία θετική στο σύνολό της εμπειρία, που θέτει όμως ταυτόχρονα τους γονείς προ σημαντικών ευθυνών. Προκειμένου να εκπληρώσουν το οικογενειακό ιδανικό, οι γονείς πρέπει να αναδιατάξουν τις προτεραιότητές τους και να προσαρμόσουν την ζωή τους στις ανάγκες της οικογενείας. Οι καλοί γονείς δεν φροντίζουν μόνο τις υλικές πλευρές της ανατροφής, αλλά εμπλέκονται στις ζωές των παιδιών τους, ξοδεύουν χρόνο μαζί τους, και αποτελούν το πρωταρχικό κοινωνικό και συναισθηματικό σημείο αναφοράς γι αυτά. Η πραγματοποίηση των επιταγών του παραδοσιακού μοντέλου δεν είναι εύκολη. Ο πατέρας, η μητέρα, και από σχετικά μικρή ηλικία τα παιδιά, έχουν διαφορετικά και συχνά ιδιαίτερα φορτωμένα προγράμματα, που συμπιέζουν την οικογενειακή ζωή και μειώνουν της ευκαιρίες της συναναστροφής. 20 Η επαγγελματική απασχόληση των ανδρών είναι ιδιαίτερα τα πρώτα χρόνια πολύ απαιτητική και σε συνδυασμό με τα 20 Ηδη από το 1925 οι Lynds σημειώνουν τη συμπίεση της οικογενειακής ζωής της μεσαίας τάξης της Middletown από μια πληθώρα εξωοικιακών υποχρεώσεων. Βλ. R. S. Lynd & H. M. Lynd 1929: 147.

15 υπόλοιπα καθήκοντα που απορρέουν απ' αυτή 21 μπορεί να απορροφήσει το σύνολο σχεδόν του χρόνου και της ενέργειας ενός ατόμου. Τα καθήκοντα όμως και της συζύγου δεν είναι μικρότερα. Εκτός από την φροντίδα των παιδιών και του νοικοκυριού - που είναι "μια δουλειά που δεν τελειώνει ποτέ" 22 - η σύζυγος καλείται, στην ανώτερη μεσαία τάξη ιδιαίτερα, να συνεισφέρει στην κοινωνική και επαγγελματική επιτυχία του συζύγου συμμετέχοντας σε θρησκευτικού ή φιλανθρωπικού χαρακτήρα οργανώσεις και ενισχύοντας γενικότερα τις δραστηριότητές του στην πόλη. Η στενή και συνεχής παρακολούθηση της ζωής των παιδιών και η εκπλήρωση των γονεϊκών καθηκόντων μπορούσαν εύκολα να παραμεληθούν σ' αυτές τις συνθήκες, αν αφηνόταν κανείς στην γρήγορη ροή της κοινωνικής ζωής, που δεν έπαυε να εγείρει απαιτήσεις και έτεινε να διαχωρίζει τους ενήλικες από τα παιδιά. Καταλαβαίνει λοιπόν κανείς γιατί οι παραδοσιακοί πληροφορητές έλεγαν ότι η επίτευξη του οικογενειακού ιδανικού απαιτεί τη συνειδητή και ηθελημένη προσπάθεια των γονέων. *** **** *** Αντίθετα από την παραδοσιακή ιδεολογία, που εξιδανικεύει τη παιδική ηλικία και θεωρεί ότι η δημιουργία οικογένειας ολοκληρώνει τα άτομα, η στάση των φιλελεύθερων πληροφορητών ήταν σαφώς διφορούμενη. Αν και οι περισσότεροι απ' αυτούς είχαν παιδιά, προς τα οποία έκφραζαν συχνά την αγάπη τους, άλλα σχόλιά τους, σε διαφορετικές περιστάσεις, πρόδιδαν έναν έκδηλο σκεπτικισμό απέναντι στα παιδιά και μια διφορούμενη στάση προς την οικογένεια. 23 Μου έκανε πάντα εντύπωση όταν μπαίνοντας προσκεκλημένος σε ορισμένα σπίτια οι γονείς απολογούνταν για την νοούμενη ως διασπαστική και ενοχλητική παρουσία των παιδιών τους κατά 21 Στα επαγγελματικά καθήκοντα των ελεύθερων επαγγελματιών και των στελεχών των επιχειρήσεων περιλαμβάνεται η συμμετοχή σε πληθώρα πολιτικών, κοινωνικών και φιλανθρωπικών συλλόγων και οργανώσεων και η διατήρηση ενός μεγάλου δικτύου σχέσεων για επαγγελματικούς και κοινωνικούς λόγους. 22 Εκφραση των πληροφορητών για τα καθήκοντα της νοικοκυράς 23 Χαρακτηριστικός των καθημερινών σχολίων που ακούει κανείς είναι ο τρόπος που ο Bill Cosby, ο γνωστός κωμικός της τηλεόρασης, ανοίγει το πρόσφατο συμβουλευτικό βιβλίο του με θέμα την πατρότητα: "Κι έτσι αποφάσισες να κάνεις ένα παιδί. Αποφάσισες να δώσεις τέλος στα ήσυχα βράδυα με τα ωραία βιβλία και στα τεμπέλικα Σαββατοκύριακα με καλή μουσική και ρομαντικά γεύματα στη διάρκεια των οποίων μπορούσες να τελειώσεις ολόκληρες φράσεις, γλυκές ιδιωτικές στιγμές που απολάμβανες τη σκέψη ότι οι δυο σας μόνο και η αγάπη σας ήταν όλα όσα χρειαζόσουνα."

16 την συνάντηση, κι έκαναν διάφορα περιπαιχτικά ή και πιο σοβαρά σχόλια για την συμπεριφορά και την εν γένει παρουσία τους. Διαμαρτύρονταν για παράδειγμα για τα προβλήματα και την αναστάτωση που συνεχώς τους προκαλούν ή για τις αδιάκοπες όπως έλεγαν απαιτήσεις τους για προσοχή. Τα σχόλια αυτά μπορούν να εκληφθούν ως ένα είδος παιχνιδιού μεταξύ γονέων και παιδιών, αποτέλεσμα ίσως και της αμηχανίας που προκαλείται από την εφαρμογή λιγότερο αυταρχικών μεθόδων διαπαιδαγώγησης. Φανερώνουν όμως επίσης σημαντικά πολιτισμικά διλήμματα. Η πρώτη σημαντική διαφορά αφορά στην ίδια την εννοιολόγηση των συγγενικών σχέσεων. Οι φιλελεύθεροι πληροφορητές υποβάθμιζαν τη σημασία των φυσικών δεσμών και θεωρούσαν ότι οι συγγενικές σχέσεις έχουν κοινωνικό και εν μέρει επιλεκτικό χαρακτήρα. Τις συγγενικές σχέσεις δεν ορίζει σύμφωνα με τους πληροφορητές αυτούς το "αίμα" (blood), αλλά η "επιλογή" (choice) και η "δέσμευση" (commitment) για την ανάληψη της ευθύνης και την εκπλήρωση του ρόλου. Η νέα αυτή εννοιολόγηση φαίνεται ακόμα στην απόρριψη των παραδοσιακών αντιλήψεων για τους οικογενειακούς ρόλους και στην επικράτηση ενός εξισωτικού και εξομοιωτικού μοντέλου. Ανδρες και γυναίκες θεωρούνται εξίσου προικισμένοι για όλους τους ρόλους και όλα τα καθήκοντα και πιστεύεται ότι πρέπει να μοιράζονται τις οικογενειακές ευθύνες ανάλογα με τις περιστάσεις και την προσωπικότητά τους και όχι σύμφωνα με τις αμφισβητούμενες παραδοσιακές αντιλήψεις για τις διαφορετικές φυσικές κλίσεις και ικανότητες. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι παραδοσιακοί όροι mothering και fathering, που εξειδίκευαν την γονική σχέση ανάλογα με το φύλο, εχουν σε μεγάλο βαθμό αντικατασταθεί στους φιλελεύθερους κύκλους από τον όρο parenting, που είναι ουδέτερος και προσδιορίζει την γονική ιδιότητα γενικά. Η σχέση με τα παιδιά είχε όμως ακόμα στο λόγο των φιλελεύθερων πληροφορητών διαφορετική κοινωνική και υπαρξιακή σημασία. Η οικογένεια δεν πρέπει, σύμφωνα με τους πληροφορητές αυτούς, να απορροφά τα άτομα - κάτι που θεωρείται "αρρωστημένο" και πιστεύεται ότι έχει αρνητικές συνέπειες - αλλά πρέπει ιδανικά να συνδυάζεται με μια δραστήρια επαγγελματική, κοινωνική και προσωπική ζωή. Η επαγγελματική απασχόληση των γυναικών εθεωρείτο απαραίτητη προϋπόθεση για την ισότιμη ανάπτυξη τους κι έτσι το φιλελεύθερο πρότυπο ενσαρκώνε μια γυναίκα που ήταν ταυτόχρονα καλή μητέρα και σύζυγος, επιτυχημένη επαγγελματίας και δραστήριο μέλος της κοινότητας, ενώ ανάλογες ήταν και οι υποχρεώσεις του συζύγου, που εκαλείτο να συμμετάσχει ισότιμα στα παραδοσιακά γυναικεία καθήκοντα. Το οικογενειακό ήθος των πληροφορητών αυτών ήταν ατομικιστικό με

17 ιδιαίτερη έμφαση στην προσωπική αυτονομία και ανάπτυξη. Επηρεασμένοι σαφώς από την τρέχουσα θεραπευτική ιδεολογία μιλούσαν διαρκώς για την "προσωπική τους ανάπτυξη" (personal growth) - που παρομοιαζόταν με μια πορεία ανόδου που δεν σταματά ιδανικά ποτέ - και αξιολογούσαν τις σχέσεις και τις εμπειρίες τους με βάση τη συνεισφορά τους σ' αυτήν. Το ιδανικό αυτό προσωπικής εκπλήρωσης οδηγούσε στην ορθολογική αντιμετώπιση των οικογενειακών υποχρεώσεων και έκανε σε πολλές περιπτώσεις την οικογένεια να μοιάζει με ένα ρόλο ανάμεσα σε άλλους ρόλους 24, που καταλαμβάνει μικρό τμήμα της ζωής 25 και δεν σημαδεύει τόσο καταλυτικά την ταυτότητα. Τα παιδιά - όπως και η "οικογένεια" και οι συγγενικές σχέσεις γενικότερα - έτειναν να αντιμετωπίζονται από τους φιλελεύθερους πληροφορητές με διφορούμενο τρόπο και να θεωρούνται πηγές ικανοποιήσεων αλλά και προβλημάτων, θετικών εμπειριών αλλά και εμποδίων. Το παρακάτω περιστατικό είναι εύγλωττο: όταν ευχήθηκα "καλή λευτεριά" σε μια έγγυο γυναίκα, όπως κάνουμε στην Ελλάδα, αυτή μου ανταπάντησε, εν χορώ μάλιστα με το σύζυγό της, ότι η γέννηση του παιδιού όχι μόνο δεν πρόκειται να τους απελευθερώσει, αλλά αντίθετα πρόκειται να τους στερήσει την ελευθερία. Η δημιουργία οικογένειας μπορεί να είναι επιθυμητή, δεν παύει όμως να επιβάλλει περιορισμούς και να συνεπάγεται καθήκοντα, που έρχονται σε ευθεία μερικές φορές αντίθεση με άλλες επιδιώξεις και επιθυμίες, οι οποίες όμως θεωρούνται εξίσου σημαντικές με την οικογένεια για την προσωπική εκπλήρωση και ευτυχία. Συχνά άκουγε κανείς τους ενήλικες να τονίζουν ότι δεν έχουν μόνο τα παιδιά δικαιώματα αλλά και οι γονείς, που δεν μπορούν να αφιερώσουν την ζωή τους μονάχα στην φροντίδα της ανατροφής των επερχόμενων γενεών. Πολλοί από τους γονείς που ήξερα περίμεναν με ανυπομονησία την ανεξαρτητοποίηση των παιδιών τους, προκειμένου, όπως έλεγαν, να ξανααποκτήσουν την κοινωνική και οικονομική ελευθερία που είχαν στερηθεί λόγω των παιδιών και να συνεχίσουν τη ζωή τους με λιγότερες έγνοιες και προβλήματα Χαρακτηριστική ήταν η έκφραση μιας μητέρας τριών παιδιών με ιδιαίτερα δραστήρια και ενεργητική ζωή: "Οταν τα παιδιά φτάνουν στη πόρτα γίνομαι μητέρα". Η ίδια πληροφορήτρια έλεγε ότι αλλάζει συνειδητά ρόλους και ότι γνώριζε πολλούς άλλους που κάνουν το ίδιο, συχνά κατά την διάρκεια της διαδρομής από τη δουλειά στο σπίτι. 25 Η περίοδος της εντατικής κοινωνικής αλληλεπίδρασης γονέων και παιδιών κρατά σχετικά λίγο και όταν και το τελευταίο παιδί φύγει οι γονείς είναι ακόμα σχετικά νέοι και έχουν πολλά χρόνια ζωής ακόμα χωρίς τα παιδιά. 26 Χαρακτηριστικά είναι ακόμα τα παρακάτω αυτοκόλητα: α) "Η τρέλλα είναι κληρονομική. Την παίρνεις από τα παιδιά σου" και β) το περισσότερο δηκτικό "Ευτυχείς συνταξιούχοι. Ξοδεύουμε την κληρονομιά των παιδιών

18 Η απορρόφηση και των δύο γονέων σε εξω-οικιακές δραστηριότητες και η απουσία τους από το σπίτι κατά το μεγαλύτερο διάστημα της ημέρας αλλάζουν τον χαρακτήρα της οικογενειακής ζωής. Η μεγαλύτερη αλλαγή σε σχέση με το σχετικά πρόσφατο παρελθόν είναι η γενίκευση της εργασίας των γυναικών. Ορισμένοι έκφραζαν τις ανησυχίες τους, ενώ άλλοι θεωρούσαν ότι η αλλαγή είναι θετική. Ολοι πάντως συμφωνούσαν ότι, όταν και οι δυό σύζυγοι εργάζονται σε απαιτητικά επαγγέλματα, υπάρχει μεγάλη δυσκολία στην εκπλήρωση των ποικίλων υποχρεώσεών τους. Πράγματι, αυτό που έμοιαζε να λείπει περισσότερο από όλους ήταν ο χρόνος. Το εβδομαδιαίο πρόγραμμα μιας πολυάσχολης οικογένειας, που αναγκαστικά βασίζεται στον λεπτομερή προγραμματισμό καθώς πρέπει να συντονιστούν διαφορετικά και συχνά αλληλοεπικαλυπτόμενα προγράμματα, αποτυπώνει τη διαφορετική αυτή πραγματικότητα. Οι ευκαιρίες συνάντησης των μελών της οικογένειας είναι μικρότερες και τα παιδιά, που μαθαίνουν να είναι ανεξάρτητα από μικρή σε σχέση με το παραδοσιακό μοντέλο ηλικία, περνούν ένα μεγάλο μέρος του χρόνου τους μόνα ή κάτω από την επίβλεψη προσώπων που είναι ειδικά επιφορτισμένα με την φροντίδα τους. Καταλαβαίνουμε λοιπόν γιατί πολλοί γονείς συνήθιζαν να μιλούν για την ανάγκη εξεύρεσης "ποιοτικού χρόνου" (quality time) για την επαφή με τα παιδιά. Η έννοια του ποιοτικού χρόνου προδίδει μια διάκριση μεταξύ απλής συνύπαρξης και ενεργού συναναστροφής με τα παιδιά και σηματοδοτεί το δεύτερο, το χρόνο δηλαδή που οι πολυάσχολοι γονείς μπορούν να αφιερώσουν ολόκληρη την προσοχή τους στα παιδιά, "αντιμετωπίζοντάς τα σαν ανθρώπινα όντα και όχι με τον μηχανικό τρόπο της καθημερινής ρουτίνας" όπως χαρακτηριστικά μου είπε μια μητέρα. Η έννοια αυτή φανερώνει την κατάτμηση της κοινωνικής ζωής και την μεγάλη έλλειψη χρόνου επικοινωνίας γονέων και παιδιών. Οπως είδαμε και παραπάνω, ο πραγματικός χρόνος επαφής με τα παιδιά χρειάζεται πολλές φορές να επιδιωχθεί επίτηδες και να προγραμματισθεί εκ των προτέρων. Υπήρχαν περιπτώσεις στις οποίες γονείς έκλειναν ραντεβού με τα παιδιά τους, ακόμα και στις 6:30 το πρωί, προκειμένου να περάσουν λίγη ώρα μαζί, και να τους δώσουν τη προσοχή που ένοιωθαν ότι τους ώφειλαν. Η έννοια του "ποιοτικού χρόνου" δείχνει όμως κυρίως ότι η συνύπαρξη δεν σημαίνει αναγκαστικά και επαφή. Οι γονείς, ακόμα και αν βρίσκονται στο σπίτι μαζί με τα παιδιά, δεν έχουν συχνά τον χρόνο ή την ενέργεια για να ασχοληθούν μαζί τους. Οι συγκρούσεις που προκαλούνται από την διεκδίκηση της προσοχής των γονέων από τα παιδιά είναι συνήθεις. μας." Πολλοί αμερικανοί κολούν τέτοια ή άλλα μηνύματα στο πίσω μέρος του αυτοκινήτου τους.

19 Αυτό συμβαίνει όταν και οι δυό γονείς δουλεύουν, αλλά μπορούσε να παρατηρήσει κανείς ότι και αρκετές από τις μητέρες που έμεναν στο σπίτι απορροφώνταν σε τέτοιο βαθμό από τις εξω-οικογενειακές υποχρεώσεις και επιδιώξεις, ώστε αφιέρωναν μικρό μόνο μέρος του χρόνου τους στην οικογένεια. 27 Οι δραστηριότητες που σχετίζονται με την φροντίδα των παιδιών και του νοικοκυριού έχουν σε μεγάλο βαθμό απαξιωθεί πολιτισμικά κι έτσι για πολλές γυναίκες ο κόσμος του σπιτιού μοιάζει περιοριστικός και ανούσιος, γεμάτος από άχαρα και βαρετά καθήκοντα, που έχουν μικρή μόνο συνεισφορά στην ανθρώπινη ανάπτυξη τους. Ο διαχωρισμός των ηλικιών συνεχίζεται λοιπόν και μέσα στο σπίτι και παίρνει σε πολλές περιπτώσεις συστηματική μορφή. Η φυσική εγγύτητα γονέων και παιδιών σε ένα κανονικού μεγέθους ιδιωτικό αυτοκίνητο εθεωρείτο τόσο ενοχλητική και πιθανόν εκνευριστική, που ορισμένοι από τους γονείς πίστευαν ότι ένα μεγαλύτερο όχημα είναι απολύτως απαραίτητο για τα οικογενειακά ταξίδια και τις άλλες περιστάσεις στις οποίες ολόκληρη η οικογένεια πρέπει να μετακινηθεί μαζί. Κατ' αντίστοιχο τρόπο ένα σπίτι πρέπει να είναι μεγάλο για να εξασφαλίζεται ο ιδιωτικός χώρος κάθε μέλους της οικογενείας, ένα ξενοδοχείο πρέπει να έχει πισίνα για να απασχολούνται και να εκτονώνονται τα παιδιά, ενώ οι θερινές κατασκηνώσεις θεωρείται ότι δεν ψυχαγωγούν μονάχα τα παιδιά, αλλά προσφέρουν ταυτόχρονα στους γονείς ένα απαραίτητο διάλειμμα από τη φροντίδα της ανατροφής τους. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ 27 Τα δύο παρακάτω αποσπάσματα από συνεντεύξεις είναι χαρακτηρηστικά. Στο πρώτο μιλά μια εικοσιπεντάχρονη μεταπτυχιακή φοιτήτρια: "Κατά τη διάρκεια του μεγαλύτερου μέρους της παιδικής μου ηλικίας ο πατέρας μου εργαζόταν σε μια άλλη πόλη, που απείχε περίπου μιάμιση ώρα με το αυτοκίνητο. Ετσι δεν ζούσε μαζί μας. Αλλά και την μητέρα μου την έβλεπα πολύ λίγο. Ηταν μεν εκεί, αλλά ήταν συνεχώς πολύ απασχολημένη με δουλειές του νοικοκυριού ή άλλες δουλειές. Ημουν πολύ απομονωμένη γιατί ζούσαμε σ' ένα πολύ μεγάλο σπίτι. Οταν ήμουν παιδί είχα φτιάξει τον δικό μου κόσμο και μπορούσα να αισθανθώ ότι το καλύτερο που θα μπορούσα να κάνω για τη μητέρα μου ήταν να μην μπαίνω εμπόδιο στο δρόμο της." Στο δεύτερο απόσπασμα μιλά μια σαραντάχρονη μητέρα: "Ηταν σχεδόν ανύπαρκτοι σαν γονείς. Συνεχώς έβγαιναν, συνεχώς έκαναν πράγματα έξω απ' το σπίτι. Δεν μας επέτρεπαν να μιλάμε κατά τη διάρκεια του βραδινού φαγητού, γιατί ο μπαμπάς ήταν κουρασμένος και δεν του άρεσαν οι ομιλίες, κι έτσι το μόνο που κάναμε ήταν να καθόμαστε εκεί και να τρώμε για είκοσι λεπτά. Ποτέ δεν ασχολήθηκαν μαζί μας σα νάμαστε πραγματικοί άνθρωποι. Συνεχώς έλειπαν κι ακόμα κι όταν πηγαίναμε διακοπές, τα παιδιά έκαναν τα δικά τους πράγματα και οι γονείς τα δικά τους. Αλλά ακόμη και όταν η μητέρα μου βρισκόταν στο σπίτι δεν ήταν πραγματικά εκεί."

20 Bader R. S. 1988, Hayseeds, Moralizers and Methodists. The Twentieth- Century Image of Kansas, Lawrence: University Press of Kansas. Bellah R., R. Madsen, W. Sullivan, A. Swidler και S, Tipton 1985, Habits of the Heart. Individualism and Commitment in American Life, New York: Harper and Row. Cheal D. 1991, Family and the State of Theory, New York: Harvester- Wheatsheaf. Cosby Β. 1986, Fatherhood, Garden City, N.Y.: Dolphin Books. Cott N.F., 1977, The Bonds of Womanhood: 'Woman's Sphere' in New England, , New Haven, Conn.: Yale University Press. Ginsburg, F. 1988, Contested Lives: The Abortion Debate in an American Community, Berkeley: Umiversity of California Press. Goldthorpe, J. E. 1987, Family Life in Western Societies, Cambridge: Cambridge University Press. James A. & A. Prout (eds), 1990, Constructing and Reconstructing Childhood, London: The Falmer Press. Lash, C., 1978, The Culture of Narcissism, New York: Norton. Lynd R. S. και H. M. Lynd, 1929, Middletown. A Study in Modern American Culture, New York: Harcourt, Brace & World, Inc. Moffatt, M., 1992, "Ethnographic writing about American culture" στο Annual Review of Anthropology, No 21: Schneider, D. 1968, American Kinship: A Cultural Account, Chicago: University of Chicago Press. Varenne, H. 1992, Love and Liberty: La Famille Américaine Contemporaine, στο Burguiere, A., C. Klapisch-Zuber, M. Segalen και F. Zonabend, Histoire de la Famille 3: Le Choc des Modernitès, Paris: Armand Colin, σσ

21 Verof, J., E. Douvan και R. Kulka, 1981, The Inner American. A Self- Portrait from 1957 to 1976, New York: Basic Books. Yanagisako, S. J. 1978, Variations in American Kinship: Implications for Cultural Analysis, στο American Ethnologist 5: Yankelovich Daniel 1981, New Rules: Searching for Self-Fulfillment in a World Turned Upside Down, στο Psychology Today, Απρίλιος 1981:

22

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η κοινωνία μας περνά ένα στάδιο ταχύτατων μεταλλαγών και ανακατατάξεων, όπου αμφισβητούνται αξίες και θεσμοί. Σήμερα οι θεσμοί έχουν γίνει πολύμορφοι και σύνθετοι, ενώ ταυτόχρονα όσοι άντεξαν

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 1. Ποιο από τα παρακάτω αποτυπώνει τη διαμονή σας, αυτό το ακαδημαϊκό έτος;

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 1. Ποιο από τα παρακάτω αποτυπώνει τη διαμονή σας, αυτό το ακαδημαϊκό έτος; ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ Το παρόν ερωτηματολόγιο αφορά έρευνα για τις συνήθειες των φοιτητών. Οι πληροφορίες που θα συγκεντρωθούν μένουν αυστηρά προσωπικές και χρησιμοποιούνται μόνο για στατιστικούς λόγους. Σας

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία.

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Οικογενειακή Αγωγή Ι Σχολική Χρονιά: 2007 2008 Καθηγήτρια Οικιακής

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συμπεριφορική θεραπεία ζεύγους συνδέεται με ορισμένες τεχνικές οι οποίες βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την:

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: Μάθε για τη σύμβαση. Γνώρισε τα δικαιώματά σου. Το βιβλιαράκι που κρατάς στα χέρια σου περιέχει 54 άρθρα

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους!

Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους! Πόσο καλά ξέρεις τα δικαιώματά σου; Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους! Στις 20 Νοεμβρίου 2015 η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού γίνεται 26 χρονών. Πόσο την χρησιμοποιούμε για να διεκδικούμε

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Καβάλας. Ερωτηματολόγιο για τις μαθήτριες

Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Καβάλας. Ερωτηματολόγιο για τις μαθήτριες Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Καβάλας Ερωτηματολόγιο για τις μαθήτριες Τίτλος πράξης: Κατηγορία Πράξης: Ενέργεια: Μέτρο: Επιστ. Υπεύθυνος: "Επιμόρφωση - Πιστοποίηση Γυναικών Αρχικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΟΦΥΛΟΦΙΛΟΦΙΛΙΑΣ. Ανάθεση: Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως Εκτέλεση: Κέντρο Ερευνών Cyprus College

ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΟΦΥΛΟΦΙΛΟΦΙΛΙΑΣ. Ανάθεση: Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως Εκτέλεση: Κέντρο Ερευνών Cyprus College ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΚΟΙΝΟΥ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΟΦΥΛΟΦΙΛΟΦΙΛΙΑΣ Ανάθεση: Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως Εκτέλεση: Κέντρο Ερευνών Cyprus College Ταυτότητα της Έρευνας Ανάθεση: Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως Θέμα: Αντιλήψεις

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ Κύρια έννοια: Φιλία ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ «Ποια πρέπει να είναι τα κριτήρια επιλογής των φίλων µας;» ευτερεύουσες έννοιες: Κριτήρια επιλογής Ζητούµενο: Το θέµα Φιλία αποκαλείται το κοινωνικό συναίσθηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Αυξάνονται τα µονοµελή νοικοκυριά

Αυξάνονται τα µονοµελή νοικοκυριά Το Βήµα 13/01/2002 Αυξάνονται τα µονοµελή νοικοκυριά * Η γήρανση του πληθυσµού και οι αλλαγές στην αγορά εργασίας αποθαρρύνουν τους νέους για τη δηµιουργία οικογένειας Της ΜΑΡΙΑΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ Η ηρωίδα στην

Διαβάστε περισσότερα

EU Kids Online II: Ευρήματα. Δρ. Λίζα Τσαλίκη Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

EU Kids Online II: Ευρήματα. Δρ. Λίζα Τσαλίκη Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών EU Kids Online II: Ευρήματα Δρ. Λίζα Τσαλίκη Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Το πρόγραμμα EU Kids Online II Το θεματικό δίκτυο EU Kids Online II: Enhancing Knowledge Regarding European Children

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΞΙΣΟΡΡΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ-ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΖΩΗΣ»

«Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΞΙΣΟΡΡΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ-ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΖΩΗΣ» «Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΞΙΣΟΡΡΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ-ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΖΩΗΣ» Τίτλος: «Ο Ρόλος των Πατέρων στην Εξισορρόπηση της Επαγγελματικής και Οικογενειακής/Προσωπικής Ζωής» Επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

Η Αριστοτελική Φρόνηση

Η Αριστοτελική Φρόνηση Η Αριστοτελική Φρόνηση µία δια βίου πρακτική για τον δια βίου µαθητευόµενο Χριστίνα Ζουρνά ΠΜΣ ΕΚΠ ΠΑΜΑΚ ΒΜ και σύγχρονη Πολιτεία Αυτό που θεωρείται πολύ σηµαντικό στο πρόγραµµα των Μεταπτυχιακών Σπουδών

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

www.synodoiporos,weebly.com Page 1

www.synodoiporos,weebly.com Page 1 ΓΡΑΦΟΝΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Σε πρώτη φάση διαβάζουμε τουλάχιστον 2 φορές ολόκληρο το κείμενο και φροντίζουμε να το κατανοήσουμε πλήρως. Προσέχουμε ιδιαίτερα τη στάση - άποψη του συγγραφέα και το σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟΙ ΠΑΙΚΤΕΣ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ Ο ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΗΜΕΡΑ Εμπειρικές γνώσεις Έλλειψη μεθοδολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση VPRC Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 1/2 Ανάθεση: ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Σκοπός της έρευνας: Η διερεύνηση των απόψεων μαθητών Γυμνασίου και Λυκείου σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Οι εντυπώσεις μας από την επίσκεψη της SAPT Hellas

Οι εντυπώσεις μας από την επίσκεψη της SAPT Hellas Την Πέμπτη 26/3/15 η SAPT Hellas επισκέφτηκε το σχολείο μας. Η Sapt είναι μια μη κερδοσκοπική οργάνωση η οποία μαζεύει αδέσποτα σκυλιά και τα φροντίζει. H φιλοζωική ομάδα του σχολείου μας, που οργάνωσε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ Η έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων συνοδεύει σχεδόν πάντα την αίτηση για την είσοδο σε οποιοδήποτε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών. Την έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας 3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας Η νεοκλασική θεωρία της προσφοράς εργασίας που αναπτύξαμε προηγουμένως υποστηρίζει ότι οι επιλογές

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΗΓΙΕΣ. Στους οικογενειακούς λόγους περιλαµβάνεται και η φροντίδα παιδιών ή άλλων εξαρτώµενων µελών της οικογένειας.

Ο ΗΓΙΕΣ. Στους οικογενειακούς λόγους περιλαµβάνεται και η φροντίδα παιδιών ή άλλων εξαρτώµενων µελών της οικογένειας. Ο ΗΓΙΕΣ Το πρώτο ερώτηµα (Ερώτηµα 83) λειτουργεί σαν «φίλτρο» για να ξεχωρίσουµε τους εργαζόµενους και µπορούµε να το συµπληρώσουµε βάσει των απαντήσεων στο κυρίως ερωτηµατολόγιο. Αν ο ερευνόµενος είναι

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Εισαγωγή Η αλλαγή του κλίματος αποτελεί στις μέρες μας ένα αδιαμφισβήτητο

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

«4.1.1. Δημογραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά των αποφοίτων

«4.1.1. Δημογραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά των αποφοίτων Η ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΤΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (ΠΤΠΕ) ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ: Η φοιτήτρια Δάφνη Καλογεράκη εκπόνησε κατά το ακαδ. έτος 2010-2011 την πτυχιακή εργασία:

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Συγγραφέας Βασίλης Γ. Παυλόπουλος Περίληψη Οι κοινωνικές αναπαραστάσεις του γάμου και της οικογένειας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ ΚΕΝΤΡΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΔΗΜΟΥ ΘΕΡΜΗΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ Επιμέλεια: Δρ. Γεώργιος Κουλαουζίδης Ειδικός Σύμβουλος για θέματα Δια Βίου Μάθησης 2012 Ανάπτυξη και προβολή της οινοτεχνικής

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιαγράμματα Εκθέσεων Β! Γυμνασίου

Σχεδιαγράμματα Εκθέσεων Β! Γυμνασίου Σχεδιαγράμματα Εκθέσεων Β! Γυμνασίου ΕΝΟΤΗΤΑ 3 Φιλία Προϋποθέσεις ορθής φιλίας: Σεβασμός στην προσωπικότητα του άλλου. Ειλικρίνεια και τιμιότητα. Κατανόηση προβλημάτων. Αλληλοβοήθεια. Κοινά ενδιαφέροντα.

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Η καμπάνια του ΟΗΕ HeforShe - Ένα κίνημα αλληλεγγύης ανδρών και γυναικών για την ισότητα των φύλων

Η καμπάνια του ΟΗΕ HeforShe - Ένα κίνημα αλληλεγγύης ανδρών και γυναικών για την ισότητα των φύλων Η καμπάνια του ΟΗΕ HeforShe - Ένα κίνημα αλληλεγγύης ανδρών και γυναικών για την ισότητα των φύλων Μελίνα Δασκαλάκη, Δικηγόρος, Δημοτική σύμβουλος στο Δήμο Αθηναίων. Καλημέρα σας, Καλοσωρίζω όλους και

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας αναφέρεται στο φαινόμενο της έξαρσης της νεανικής εγκληματικότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Μυρτώ Λεμονούδη και Έλλη Κουβαράκη MSc Κλινική Ψυχολογία Παν/μίου Αθηνών -Ψυχοθεραπεύτριες Επόπτης: Γιώργος Ευσταθίου Διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας Παν/μίου Αθηνών-Ψυχοθεραπευτής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΘΛΗΤΕΣ & ΑΘΛΗΤΡΙΕΣ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Όλοι έχουν δικαιώματα. Επιπλέον, σαν αγόρι ή κορίτσι ηλικίας κάτω των 18 ετών, έχεις ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή).

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή). ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 [Η φιλία] Τα παιδιά ωφελούνται πολύ από στενές φιλικές σχέσεις στις οποίες υπάρχει αμοιβαία εμπιστοσύνη. Οι φιλίες τα βοηθούν να συνειδητοποιήσουν κοινωνικές έννοιες, να συνυπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ Εισαγωγή Η προστασία των δικαιωμάτων των ασθενών αποτελεί ουσιαστικό παράγοντα διασφάλισης του επιπέδου φροντίδας για την υγεία των πολιτών. Τα ανθρώπινα δικαιώματα στον τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Ηλικία - Επιχειρηματικότητα

Ηλικία - Επιχειρηματικότητα Ηλικία - Επιχειρηματικότητα 40% 35% 34,3% 34,0% 30% 25% 20% 21,3% 15% 10% 5% 0% 1,3% 18-24 25-34 35-44 45-54 55+ 9,0% 1 Τι επιλέγει 84% επιλέγει την έναρξη νέας δραστηριότητας ανεξάρτητα επιπέδου εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Δημητρίου Γεώργιος. Αναφορά Απασχολησιμότητας. Απρίλιος, 2013. Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7

Δημητρίου Γεώργιος. Αναφορά Απασχολησιμότητας. Απρίλιος, 2013. Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7 Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Αναφορά Απασχολησιμότητας Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7 Περιεχόμενα Εισαγωγή... 3 Προφίλ Απασχολησιμότητας... 3 Πώς να διαβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για ένα τόσο εξαιρετικά σημαντικό θέμα που αγγίζει και αφορά

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωβαρόμετρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EB79.5) ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ 2014 Τμήμα Parlemètre ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Ευρωβαρόμετρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EB79.5) ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ 2014 Τμήμα Parlemètre ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γενική Διεύθυνση Επικοινωνίας ΜΟΝΑΔΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΜΗΣ Ευρωβαρόμετρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EB79.5) Βρυξέλλες, Νοέμβριος 2013 ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ 2014 Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας»

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» «Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» Mαρίνα Οικονόµου-Λαλιώτη Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Προγράµµατος «αντι-στίγµα» ΕΠΙΨΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΑΚΑΔΗΜΙΩN. Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΑΚΑΔΗΜΙΩN. Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΗΣ ΜΚ 0501, Διάλεξη 12η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΑΚΑΔΗΜΙΩN Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Θέματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ. Ορισμός. Γενικά. Απώλεια ελεύθερου χρόνου αξιοποίησή του

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ. Ορισμός. Γενικά. Απώλεια ελεύθερου χρόνου αξιοποίησή του ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ Ορισμός Ελεύθερος χρόνος είναι ο χρόνος που έχουμε στη διάθεσή μας έξω από το ωράριο της εργασίας και που μπορούμε να τον χρησιμοποιήσουμε όπως θέλουμε. Γενικά Ελεύθερος χρόνος υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18232 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 14-12-2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Άννα Αδάμ Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου Α. Nα αποδώσετε περιληπτικά το κείμενο (80-100 λέξεις). Οι κοινωνικοί

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας «Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας Οι παππούδες κ οι γιαγιάδες ανά τον κόσμο Κοινό εύρημα ότι όλοι επιθυμούν

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής.

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Τρεις κατηγορίες κοινωνικών καταστάσεων είναι για τον Tajfel

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Φυσική αγωγή και προαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

CAREER MANAGEMENT Διοίκηση Καριέρας

CAREER MANAGEMENT Διοίκηση Καριέρας CAREER MANAGEMENT Διοίκηση Καριέρας Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα για την Διοίκηση Καριέρας (Career Management) είναι μα πλήρης, αυτόνομη και ολοκληρωμένη εκπαιδευτική ενότητα με στόχο την παροχή

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και συνήθειες γονέων με παιδιά μαθητές Λυκείου απέναντι στα φροντιστήρια και την ενισχυτική διδασκαλία. Μάρτιος 2007

Στάσεις και συνήθειες γονέων με παιδιά μαθητές Λυκείου απέναντι στα φροντιστήρια και την ενισχυτική διδασκαλία. Μάρτιος 2007 Στάσεις και συνήθειες γονέων με παιδιά μαθητές Λυκείου απέναντι στα φροντιστήρια και την ενισχυτική διδασκαλία Μάρτιος 2007 Η ταυτότητα της έρευνας [σε γονείς μαθητών Λυκείου] Ανάθεση :Σύνδεσμος φροντιστών

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση γραπτού λόγου Επίπεδο Β Τρίτη διδακτική πρόταση Κατοικίδια ζώα Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Ενσωμάτωση δεξιοτήτων: Υλικό: 1 διδακτική ώρα παιδιά ή ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ Η οικογένεια αποτελεί τεράστια μορφοποιό δύναμη για την ανάπτυξη του παιδιού, γιατί το άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 8ο Μονοπάτι Επιχειρηματικότητας Διοίκηση Επιχειρήσεων Θεόδωρος Παναγιωτόπουλος Σύμβουλος Ανθρώπινου Δυναμικού Θεσσαλονίκη, 17 Ιουνίου 2015 Ας γνωριστούμε! Θεόδωρος Παναγιωτόπουλος Σπουδές στη Διοίκηση

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΤΖΗΦΩΤΙΑΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

ΧΑΤΖΗΦΩΤΙΑΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ : «ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΗΘΕΙΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΙΔΙΩΤΙΚΗΣ ΕΤΙΚΕΤΑΣ, ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΟΤΕΡΑ ΤΟΥ ΚΑΦΕ ΙΔΙΩΤΙΚΗΣ ΕΤΙΚΕΤΑΣ» ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 7. Κοινωνικά Θέµατα και Αξίες

Ενότητα 7. Κοινωνικά Θέµατα και Αξίες Ενότητα 7 Κοινωνικά Θέµατα και Αξίες Κοινωνικά Θέµατα και Αξίες 7.1 Ιδεολογικοπολιτικά θέµατα και αξίες 168 Ιδεολογικο-πολιτικά ρεύµατα και αξίες Η σηµαντική κάµψη του φιλοευρωπαϊσµού στη χώρα µας, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Άδεια και επίδοµα πατρότητας

Άδεια και επίδοµα πατρότητας Paternity leave and pay - Greek PL514 (Αναθ. 1) Άδεια και επίδοµα πατρότητας Βασική περίληψη 1 Η Κυβέρνηση έχει δεσµευτεί να βοηθήσει τους εργαζόµενους γονείς. Καθιερώθηκε το δικαίωµα άδειας και επιδόµατος

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος Ασφαλώς Κυκλοφορώ (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Tάξη & Τμήμα:... Σχολείο:... Ημερομηνία:.../.../200... Όνομα:... Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς

Διαβάστε περισσότερα

Νικολέττα Ιωάννου Λειτουργός Γραφείου Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Νικολέττα Ιωάννου Λειτουργός Γραφείου Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Νικολέττα Ιωάννου Λειτουργός Γραφείου Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού 2 ο Π α γ κ ύ π ρ ι ο Σ υ ν έ δ ρ ι ο, 29 Ν ο ε μ β ρ ί ο υ 2 0 1 4, Λ ε μ ε σ ό ς Βασικά ερωτήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η ενδυμασία και η σημασία της για τον άνθρωπο

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η ενδυμασία και η σημασία της για τον άνθρωπο ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο Η ενδυμασία και η σημασία της για τον άνθρωπο Η ενδυμασία αποτελείται από κάθε τι με το οποίο ο άνθρωπος καλύπτει και στολίζει το σώμα του. Περιλαμβάνει δηλαδή τα ρούχα και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Φλώρινα, Ιούνιος 2012 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ Κ. ΣΑΡΡΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΒΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΔΡΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗΣ ΓΔ Στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού με απλά λόγια Όλα τα παιδιά έχουν δικαιώματα που προβλέπονται από νόμους και διεθνείς συμβάσεις. Το σημαντικότερο κείμενο για τα δικαιώματα των παιδιών,

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο γονέων παιδιών με αναπηρία

Ερωτηματολόγιο γονέων παιδιών με αναπηρία Εισαγωγή Το ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΤΩΡΑ σε συνεργασία με ευρωπαϊκούς φορείς συμμετέχει σε ένα πρόγραμμα για την υποστήριξη δημιουργίας θετικού οικογενειακού κλίματος σε οικογένειες με παιδιά με και ευνοϊκών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα