ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΕΙΦΟΡΙΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΕΙΦΟΡΙΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΕΙΦΟΡΙΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΠΟΧΙΑΚΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗ ΤΟΥ ΒΙΟΔΙΑΘΕΣΙΜΟΥ ΦΩΣΦΟΡΟΥ (BioP) ΣΕ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΜΕ ΔΥΟ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ (ΣΥΜΒΑΤΙΚΟ - ΟΡΓΑΝΙΚΟ) ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Αντώνη Σιήμη Γεωπόνου Επιβλέπουσα Καθηγήτρια Παυλάτου-Βε Αθηνά Αναπλ. Καθηγήτρια ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2007

2 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Θέλω να εκφράσω τις θερμές μου ευχαριστίες στην επιβλέπουσα καθηγήτρια μου Παυλάτου-Βε Αθηνά τόσο για την επιλογή του θέματος, τη συνεχή καθοδήγηση και τις πολύ εποικοδομητικές τις υποδείξεις σ όλη τη διάρκεια της διατριβής καθώς και για τη συμβολή της στην τελική διαμόρφωση του κειμένου και την άρτια παρουσίαση των αποτελεσμάτων. Ευχαριστώ επίσης, όλους τους καθηγητές, μεταπτυχιακούς φοιτητές και συνεργάτες του εργαστηρίου Εδαφολογίας της Γεωπονικής Σχολής του Α.Π.Θ. για τις πολύτιμες γνώσεις και τη βοήθεια που μου παρείχαν. Στους γονείς μου εκφράζω την ευγνωμοσύνη μου τόσο για την υλική βοήθεια όσο και την ψυχική συμπαράσταση καθ όλη τη διάρκεια των σπουδών μου. Χωρίς την προσωπική τους βοήθεια και κατανόηση δε θα ήταν δυνατή η ολοκλήρωση της διατριβής. Τέλος ευχαριστίες εκφράζονται προς τα μέλη της επιτροπής, Καθηγητή Ν. Νικολάου και Λέκτορα Ελ. Κιοσέ-Καμπασακάλη για τον πολύτιμο χρόνο που διέθεσαν μέχρι την ολοκλήρωση της παρούσης διατριβής. Σιήμης Αντώνης 2

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελίδες 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 5 2. ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ Συστήματα καλλιέργειας Τρόποι άσκησης της γεωργίας (Συμβατική και Αειφορική γεωργία) Οργανικό σύστημα καλλιέργειας Συμβατικό σύστημα καλλιέργειας Επίδραση των συστημάτων καλλιέργειας στις ιδιότητες του εδάφους Αμπέλι (Vitis vinifera L.) Οργανική και Συμβατική καλλιέργεια αμπέλου Ανόργανα θρεπτικά στοιχεία και λίπανση αμπέλου Γενικά περί φωσφόρου Ο φωσφόρος του εδάφους Προέλευση Μορφές εδαφικού φωσφόρου Ανόργανες μορφές φωσφόρου Οργανικές μορφές φωσφόρου Α. Φωσφατάσες Β. Οργανική ουσία - P Προσθήκες προς τα αποθέματα του εδαφικού φωσφόρου και απώλειες Η Πρόσληψη του εδαφικού φωσφόρου από τα φυτά (φυτό και φωσφόρος) Πρακτικές απόψεις σχετικά με την οικονομία του εδαφικού φωσφόρου Σκοπός της εργασίας ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ Δειγματοληψίες Αμπέλι 45 3

4 3.2. Πειραματικός σχεδιασμός Ειδικές Αναλύσεις Υπολογισμοί Φυλλοδιαγνωστική Στατιστική ανάλυση ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΖΗΤΗΣΗ Οι Pt pre, Po pre και Pi pre στα εδάφη Φωσφατάσες Οι Pt, Po και Pi μετά τη επώαση των εδαφών Μικροβιακός Ρm Ακινητοποίηση και ανοργανοποίηση Ρ Βιοδιαθέσιμος BioP Σχέση BioP, P-Olsen και πρόσληψη P στα φύλλα αμπελιού Μάκρο- και μικροθρεπτικά στοιχεία στους αμπελώνες (C1,2) και (O1,2) ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 82 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 91 4

5 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η καθιερωμένη μέθοδος γεωργικής παραγωγής (συμβατική γεωργία) χρησιμοποιεί μεγάλες ποσότητες χημικών λιπασμάτων στοχεύοντας σε μεγαλύτερες αποδόσεις. Η μακρόχρονη όμως εφαρμογή της έχει δημιουργήσει πολλά προβλήματα και περιβαλλοντικά αδιέξοδα, στοιχεία τα οποία επιβάλλουν την ανάγκη για στροφή προς τη βιολογική γεωργία. Σήμερα με τη βιολογική καλλιέργεια μπορούμε να πετύχουμε μείωση της ρύπανσης του εδάφους και των υπόγειων νερών με χημικά, διατήρηση της βιοποικιλότητας και μικρότερη αλλά ταυτόχρονα ορθολογικότερη χρησιμοποίηση των φυσικών πόρων. Τα οργανικά καλλιεργητικά συστήματα αποτελούν μια εναλλακτική προσέγγιση που συνοδεύεται από αγρονομικά και περιβαλλοντικά οφέλη, σχετιζόμενα κυρίως με την αύξηση της οργανικής ουσίας των εδαφών (Stockdale κ.ά. 2002). Η εξωτερική εφαρμογή φωσφόρου (P) σε καλλιέργειες αμπελιού είναι αναγκαία αφού αποτελεί ένα από τα κύρια θρεπτικά στοιχεία του εδάφους. Η μελέτη του θα βοηθήσει να επιτευχθούν οι εξής στόχοι: 1) Ορθή εφαρμογή πηγών και ποσοτήτων P στα εδάφη χωρίς οποιαδήποτε προβλήματα στο περιβάλλον 2) Δημιουργία τεχνογνωσίας για φωσφορική λίπανση αμπελιού σε βιολογικό και συμβατικό σύστημα 3) Αειφορία των γεωργικών συστημάτων 4) Εκτίμηση της επίδρασης του οργανικού και συμβατικού καλλιεργητικού συστήματος στην αειφορική χρήση και παραγωγική ικανότητα του εδάφους αμπελώνων. 5

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ 2.1. Συστήματα καλλιέργειας Τρόποι άσκησης της γεωργίας (Συμβατική και Αειφορική Γεωργία) Ένας από τους κύριους σκοπούς της αειφορικής γεωργίας είναι η διαχείριση των οικοσυστημάτων με εφαρμογή φυσικών μέτρων ώστε να μειωθεί η ρύπανση του περιβάλλοντος και τα προϊόντα που θα λαμβάνονται από τα οικοσυστήματα να είναι απαλλαγμένα από χημικά παρασκευάσματα. Ακόμη με την εφαρμογή της αειφορικής γεωργίας εξοικονομούνται φυσικοί πόροι, εξασφαλίζεται η μελλοντική παραγωγικότητα του συστήματος και ταυτόχρονα μειώνεται το κόστος παραγωγής. Η Αειφορική Γεωργία στοχεύει στην διατήρηση των φυσικών πόρων και της προστασίας του περιβάλλοντος (FAO 1991). Στο πλαίσιο της αειφορικής αγροτικής ανάπτυξης υιοθετήθηκαν διάφορα συστήματα παραγωγής, όπως η οργανική (βιολογική) γεωργία, η γεωργία ακριβείας και η ολοκληρωμένη διαχείριση. Η γεωργία ακριβείας συνεπάγεται τη συλλογή, ανάλυση και διαχείριση μεγάλης ποικιλίας αγροκομικών πληροφοριών με σκοπό να διαπιστωθούν και να αντιμετωπισθούν οι πραγματικές ανάγκες κάθε τμήματος του αγρού και όχι ενιαία σαν μέσος όρος των αναγκών όλου του αγρού, όπως γίνεται στη συμβατική γεωργία. Η ολοκληρωμένη διαχείριση είναι ένας τρόπος διαχείρισης μιας καλλιέργειας που συνδυάζει κατά το καλύτερο τρόπο καλλιεργητικές, βιολογικές και χημικές μεθόδους και στοχεύει (α) σε οικονομικό όφελος του παραγωγού με ικανοποιητική και όχι μέγιστη απόδοση, ανάλογα με τις συνθήκες της κάθε περιοχής (β) σε υψηλής ποιότητας προϊόντα, τα οποία είναι πιο ανταγωνιστικά, με παράλληλη μειωμένη επιβάρυνση για το περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία (ορθή χρήση των εισροών) και ορθολογική χρησιμοποίηση των φυσικών πόρων (Παπακώστα 2004). Βασική διαφορά μεταξύ των οργανικών και συμβατικών καλλιεργητικών συστημάτων είναι ότι τα συμβατικά συστήματα βασίζονται σε βραχυπρόθεσμες λύσεις, όπως π.χ. εφαρμογή ευδιάλυτων λιπασμάτων ή ζιζανιοκτόνων ενώ τα οργανικά συστήματα βασίζονται σε περισσότερο μακροπρόθεσμες λύσεις, κυρίως προληπτικές και λιγότερο δραστικές, όπως είναι η εφαρμογή της αμειψισποράς ως μέτρο φυτοπροστασίας και παροχής θρεπτικών στοιχείων (Watson κ.ά. 2002). 6

7 Οι παράγοντες που καθορίζουν τις διαφορές της εδαφικής γονιμότητας μεταξύ των καλλιεργητικών συστημάτων είναι τα αποθέματα και οι μορφές των θρεπτικών στοιχείων στο έδαφος, οι διεργασίες και οι ρυθμοί για την μετατροπή των θρεπτικών από μια μορφή σε άλλη, οι απώλειες και οι εδαφικές ιδιότητες που επηρεάζουν τον όγκο και το βάθος της ριζόσφαιρας, την πρόσληψη των θρεπτικών από τα φυτά και τη βιολογική δραστηριότητα του εδάφους (Stockdale κ.α. 2002) Οργανικό σύστημα καλλιέργειας Σύμφωνα με τον Κανονισμό 2092/1991 της Ε.Ε., είναι το σύστηµα εκείνο που δεν γίνεται χρήση συνθετικών εισροών όπως λιπασμάτων και φυτοπροστατευτικών προϊόντων. Βασίζεται στη μέγιστη χρησιµοποίηση της αµειψισποράς, οργανικών υπολειµµάτων, κοπριάς, ψυχανθών και χλωρής λίπανσης, καθώς και στην εισροή οργανικής ουσίας και άλλων απαραίτητων μέσων, κονιορτοποιημένων πετρωμάτων και τέλος στη βιολογική αντιµετώπιση εχθρών, ασθενειών και ζιζανίων όπως και τη χρήση ανθεκτικών ποικιλιών. Όλες αυτές οι πρακτικές επιτρέπουν τη βελτίωση της παραγωγικότητας του εδάφους (γονιμότητας και δομής), την άριστη θρέψη των φυτών και τον έλεγχο των φυτοπαράσιτων. Στα συστήματα οργανικής καλλιέργειας η συσσώρευση του φωσφόρου στο επιφανειακό έδαφος είναι μικρή ή και μηδενική γιατί η χρήση συνθετικών λιπασμάτων είναι απαγορευτική και η λίπανση στηρίζεται κυρίως στη χρήση οργανικών φυσικών υλικών όπως κοπριάς, φυτικών υπολειμμάτων κ.α. Στην οργανική γεωργία τα πετρώματα φωσφόρου επιτρέπονται αλλά στην πράξη η εφαρμογή τους είναι περιορισμένη (Oehl κ.α. 2002). Η οργανική γεωργία μπορεί να συμβάλλει στη διατήρηση της ποικιλότητας της χλωρίδας, επειδή αποκλείει τη χρήση ζιζανιοκτόνων και συνθετικών λιπασμάτων, στοχεύει στη μείωση της αζωτούχου λίπανσης και ευνοεί την ποικιλότητα μέσω της αμειψισποράς (Rasmussen κ.ά. 2006). Η γνώση της βιολογικής παραγωγής όπως και η εφαρμογή της βρίσκεται στα αρχικά στάδια. Η καλλιέργεια με βιολογικό τρόπο είναι κάτι σχετικά νέο και η προηγούμενη εμπειρία είναι πολύ μικρή. Έτσι, η βιολογική γεωργία θα πρέπει να εξελιχθεί περαιτέρω με βάση τα νέα πειραματικά δεδομένα που παράγονται σε ερευνητικά ιδρύματα και πανεπιστήμια. 7

8 Ορισμένοι περιορισμοί στην οργανική γεωργία είναι: Η παραγωγή της είναι μικρότερη από εκείνη της συµβατικής κατά 10 30%. Μεγάλες απαιτήσεις σε ανθρώπινη εργασία σε σχέση με την συμβατική. Περιορισμένη διαθεσιμότητα οργανικών λιπασμάτων. Δεν εγγυάται πλήρη προστασία της παραγωγής από εχθρούς. Δεν έχουν διερευνηθεί οι πιθανές δυσμενείς επιδράσεις από τη χρησιμοποίηση των φυσικών συντιθέμενων φυτοπροστατευτικών προϊόντων και λιπασμάτων. Οι τιμές διάθεσης των βιολογικών προϊόντων είναι υψηλότερες κατά 15 20%. Κατά το Διεθνή Οργανισμό Κινημάτων Οικολογικής Γεωργίας (ΙFOAM) οι βασικοί στόχοι της οργανικής γεωργίας εστιάζονται: Στην παραγωγή σε αρκετή ποσότητα γεωργικών προϊόντων υψηλής ποιότητας. Στη συνεργασία με το αγροοικοσύστημα και όχι στην κυριάρχησή του από τον άνθρωπο. Στην παρέμβαση στους βιολογικούς κύκλους του αγροοικοσυστήματος με σεβασμό στους μικροοργανισμούς στο έδαφος, στη χλωρίδα, πανίδα, καλλιέργειες και στα εκτρεφόμενα ζώα. Στη βελτίωση της γονιμότητας του εδάφους στο διηνεκές. Στην ορθολογική χρησιμοποίηση των φυσικών πόρων. Στην εφαρμογή συστημάτων για την όσο το δυνατόν αυτάρκεια σε οργανική ουσία και θρεπτικά συστατικά. Στην αποφυγή κάθε ρύπανσης από καλλιεργητικές πρακτικές. Στην οικολογική διαχείριση της γενετικής βιοποικιλότητας. Στην απόδοση στους καλλιεργητές λογικής αμοιβής και ικανοποίησης από την εργασία τους, η οποία πρέπει να προσφέρεται σε εργασιακό περιβάλλον ασφαλές και υγιεινό. Στην εκτίμηση του αποτελέσματος της αλληλεπίδρασης των καλλιεργητικών τεχνικών με το οικολογικό και κοινωνικό περιβάλλον. 8

9 Συμβατικό σύστημα καλλιέργειας Η συμβατική γεωργία είναι η μορφή που δεσπόζει σήμερα στις αναπτυγμένες και αναπτυσσόμενες χώρες. Αξιοποιεί ανεξέλεγκτα τους διατιθέµενους φυσικούς πόρους και τα συνθετικά αγροχηµικά (γεωργικά φάρµακα και λιπάσµατα). Είναι σχεδόν πλήρως εκμηχανισμένη και εισάγει απεριόριστη ενέργεια για να καλύψει τις αυξηµένες ανάγκες των δραστηριοτήτων της. Δεν λαμβάνεται υπόψη η σημασία της βιολογικής δραστηριότητας και της οργανικής ουσίας του εδάφους, παρά μόνο η συμβολή της οργανικής ουσίας στη δομή του εδάφους ή στην ανοργανοποίηση των οργανικών μορφών του Ν (Stockdale κ.ά. 2002). Στα συμβατικά καλλιεργητικά συστήματα, η έλλειψη των θρεπτικών στοιχείων για την καλλιέργεια αντιμετωπίζεται μέσω της εφαρμογής συνθετικών λιπασμάτων στο έδαφος ή στο φυτό. Η καταπολέμηση ζιζανίων, εχθρών και ασθενειών γίνεται επίσης με τακτικές εφαρμογές συνθετικών σκευασμάτων. Ο ρόλος του εδάφους στην φυτοπροστασία συνήθως παραβλέπεται, ενώ το έδαφος θεωρείται ως το μέσο για την παροχή θρεπτικών στοιχείων στην καλλιέργεια από συνθετικά λιπάσματα. Η εντατικοποίηση αποσταθεροποιεί και απλουστεύει το αγροοικοσύστηµα, εξαντλεί τους φυσικούς πόρους (επίδραση στην χλωρίδα και πανίδα) και καθιστά το έδαφος άχρηστο και αδρανές υλικό. Η αλόγιστη χρήση των αγροχηµικών ρυπαίνει το περιβάλλον (ρύπανση των υπόγειων και επιφανειακών νερών, του εδάφους και του αέρα), ενώ παράλληλα εξουδετερώνονται οι µηχανισµοί αποικοδόµησης. Ανήµποροι οι µηχανισµοί δεν µπορούν να αφοµοιώσουν όλα αυτά τα χηµικά, ενώ οι επιπτώσεις αυτής της χρήσης εµφανίζονται και στην υγεία του ανθρώπου είτε άµεσα (έκθεση σε γεωργικά φάρµακα), είτε έµµεσα (κατανάλωση γεωργικών προϊόντων τα οποία περιέχουν υπολείµµατα γεωργικών φαρµάκων). Όμως, παρόλα τα αρνητικά αποτελέσµατα και τις επιπτώσεις της συµβατικής γεωργίας, το πλεονέκτηµα της είναι η αύξηση της παραγωγής. Το συστήμα συμβατικής καλλιέργειας στηρίζεται στη χρήση ανόργανων λιπασμάτων που πολλές φορές είναι υπερβολικές. Η υπερβολική χρήση φωσφορικών λιπασμάτων στα γεωργικά εδάφη έχει ως αποτέλεσμα την συσσώρευση μεγάλων συγκεντρώσεων διαθέσιμου Ρ στον επιφανειακό ορίζοντα με αποτέλεσμα την έκπλυση του στα υπόγεια και επιφανειακά ύδατα με παράλληλη αύξηση της ρύπανσης τόσο του εδάφους όσο και του νερού (Barberis κ.α. 1995, Jordan κ.α. 2000). 9

10 Μετά τη χρήση γεωργικών χημικών ενώσεων παρατηρείται συνήθως μια μικρή αύξηση στη βιολογική δραστηριότητα των ζωντανών οργανισμών του εδάφους, η οποία δικαιολογείται λόγω αύξησης των θρεπτικών στοιχείων που απελευθερώνονται από νεκρούς οργανισμούς π.χ απελευθέρωση αζώτου, η οποία όμως ακολουθείται από μια μείωση της ποικιλότητας των οργανισμών. Μια προσωρινή αύξηση της δραστηριοποίησης τους οφείλεται σε αυτορυθμιζόμενους παράγοντες των οργανισμών, όπως ενεργοποίηση ενζύμων (δευδρογονάση) μετά από χρήση ζιζανιοκτόνων (Hofman, Kopfer και Werner 2003) Επίδραση των συστημάτων καλλιέργειας στις ιδιότητες του εδάφους ph: Το ph του εδάφους καθορίζει τη διαθεσιμότητα των θρεπτικών στοιχείων για τα φυτά και τους μικροοργανισμούς ελέγχοντας την διαλυτότητα τους, την προσρόφηση τους, την δέσμευσή τους στην στερεά φάση (Arshad και Martin, 2002) όπως και την δραστηριότητα διαφορετικών ομάδων των μικροοργανισμών στο εδαφικό περιβάλλον (Shukla κ.α. 2006). Οι τιμές του ph μεταξύ 6-7,5 επιτρέπουν την επαρκή ανάπτυξη των καλλιεργούμενων φυτών λόγω αυξημένης διαθεσιμότητας των θρεπτικών στοιχείων και επειδή ευνοείται η δραστηριότητα των μικροοργανισμών (Smith και Doran 1996). Ο μικροβιακός πληθυσμός στο έδαφος είναι ευαίσθητος στις αλλαγές του ph (Dick κ.α. 2000). Το ph επηρεάζεται από παράγοντες όπως, της εδαφογένεσης, της βιολογικής δραστηριότητας, εποχής του έτους, λίπανσης και της οργανικής ουσίας του εδάφους (Smith και Doran 1996). Η εφαρμογή των ανόργανων λιπασμάτων στη συμβατική γεωργία μπορεί να αυξήσει την οξύτητα του εδάφους (Pernes-Debuyser και Tessier 2004). Η εφαρμογή αμμωνιακών λιπασμάτων προκαλεί μείωση του εδαφικού ph, μέσω της ελευθέρωσης Η + κατά την νιτροποίηση του ΝΗ + 4 και της επακόλουθης έκπλυσης των ΝΟ - 3 και των βασικών μεταλλικών κατιόντων (Ca +2, Mg +2, K +, Na + ) από το έδαφος (Min κ.α. 2003). Η προσθήκη κοπριάς αντίθετα έχει βρεθεί ότι προκαλεί αύξηση του ph όξινων εδαφών, λόγω της περιεκτικότητας της σε CaCO 3 και σε οργανικά οξέα με καρβοξυλικές και φαινολικές υδροξυλικές ομάδες (Whalen κ.α. 2000). Η αύξηση του ph όξινων εδαφών βελτιώνει την διαθεσιμότητα των μακροστοιχείων στα φυτά, ενώ μειώνει την διαλυτότητα στοιχείων όπως, Al και Mn (Whalen κ.α. 2000). 10

11 Ηλεκτρική αγωγιμότητα: προσδιορίζει την αλατότητα του εδάφους και αποτελεί μέτρο των διαλυτών θρεπτικών στοιχείων (ανιόντων και κατιόντων) που είναι άμεσα διαθέσιμα στα φυτά και χρησιμεύει στην παρακολούθηση της ανοργανοποίησης της οργανικής ουσίας στο έδαφος (Eigenberg κ.α. 2002). Η ηλεκτρική αγωγιμότητα σχετίζεται επίσης έμμεσα με την επίδραση των καλλιεργητικών πρακτικών (οργανικών ή συμβατικών) στο Ν του εδάφους (υψηλά - επίπεδα της ηλεκτρικής αγωγιμότητας λόγω μεγάλης συγκέντρωσης NO 3 στο έδαφος, δηλώνουν αυξημένη πιθανότητα έκπλυσης των NO - 3 ) (Patriquin κ.α. 1993). Θρεπτικά στοιχεία και Ικανότητα Aνταλλαγής Κατιόντων: Τα αποθέματα των θρεπτικών στοιχείων του εδάφους πιθανόν να μην διαφέρουν μεταξύ των οργανικών και συμβατικών καλλιεργητικών συστημάτων, όμως οι μορφές με τις οποίες τα θρεπτικά στοιχεία βρίσκονται στο έδαφος, έχουν μεγάλη σημασία για την θρέψη των καλλιεργειών. Τα φυτά προσλαμβάνουν τα θρεπτικά στοιχεία με τη μορφή ιόντων από το εδαφικό διάλυμα. Μικρό ποσοστό των θρεπτικών στοιχείων βρίσκεται διαλυμένο στο εδαφικό διάλυμα, π.χ < 1% του ολικού Ν και < 0,01% του ολικού Κ του εδάφους, ενώ το υπόλοιπο βρίσκεται στη στερεά φάση του εδάφους με μορφή οργανικών ή ανόργανων ενώσεων (Stockdale κ.α. 2002). Η οργανική ουσία περιέχει τα μεγαλύτερα αποθέματα του Ν (Berry κ.α. 2002) και μεγάλες ποσότητες του P (Stevenson 1986), ενώ ποσοστό 90-98% του εδαφικού K βρίσκεται με ανόργανη μορφή στο έδαφος (Stockdale κ.α. 2002). Τα κατιόντα του εδαφικού διαλύματος βρίσκονται σε ισορροπία με τα θρεπτικά στοιχεία που υπάρχουν με ανταλλάξιμη μορφή στα ορυκτά της αργίλου και στην οργανική ουσία του εδάφους. Ενδεικτικά, από το 1-2% του ολικού εδαφικού Κ που είναι άμεσα διαθέσιμο στα φυτά, περίπου το 90% βρίσκεται με ανταλλάξιμη μορφή στη στερεά φάση (Stockdale κ.α. 2002). Η Ικανότητα Ανταλλαγής των Κατιόντων εξαρτάται από το ποσοστό και το τύπο των ορυκτών της αργίλου και από το περιεχόμενο του εδάφους σε οργανική ουσία. Σε εύκρατες περιοχές, το 30-65% της Ικανότητας Ανταλλαγής Κατιόντων των ανόργανων εδαφών προέρχεται από την οργανική ουσία (Stockdale κ.α. 2002). Η ανοργανοποίηση των θρεπτικών στοιχείων αποτελεί συνέπεια της αποικοδόμησης της οργανικής ουσίας από τους μικροοργανισμούς του εδάφους (Swift κ.α. 1979). Στα συμβατικά καλλιεργητικά συστήματα, κατά το έτος εφαρμογής ενός αζωτούχου λιπάσματος, περίπου το 50% του Ν που προσλαμβάνει μια καλλιέργεια προέρχεται από το λίπασμα, ενώ το υπόλοιπο προέρχεται από την 11

12 ανοργανοποίηση της οργανικής ουσίας του εδάφους (Stockdale κ.α. 2002). Στα οργανικά καλλιεργητικά συστήματα, η σημασία της ανοργανοποίησης στην παροχή των θρεπτικών στοιχείων αυξάνεται, επειδή δεν χρησιμοποιούνται λιπάσματα με διαλυτή μορφή (Jarvis κ.α. 1996). Τα θρεπτικά στοιχεία εισέρχονται στο οργανικό καλλιεργητικό σύστημα μέσω της χλωράς λίπανσης και της προσθήκης κοπριάς, κομποστοποιημένων υπολειμμάτων φυτικής και ζωικής προέλευσης, συσκευασμένων οργανικών λιπασμάτων και ανόργανων λιπασμάτων που προέρχονται από φυσικά πετρώματα, όπως π.χ από φωσφορικά ορυκτά (Κανονισμός 2092/91, Ε.Ο.Κ.). Ειδικότερα για την κοπριά, οι ποσότητες των θρεπτικών στοιχείων που περιέχει, εξαρτώνται από την προέλευση της, τη σύσταση της τροφής των ζώων και τη διάρκεια και τις συνθήκες αποθήκευσης της (Watson κ.α. 2002). Ποσότητα 2,5 tn κοπριάς βοοειδών περιέχει περίπου 15 kg N, 2,5 kg P, 14 kg K (Watson κ.α. 2002). Η χρήση των οργανικών υλικών λίπανσης και η απαγόρευση χρήσης λιπασμάτων με διαλυτή μορφή στην οργανική γεωργία, μπορούν να αυξήσουν την αναλογία θρεπτικών στοιχείων που βρίσκονται στο έδαφος με οργανική μορφή, όπως N και P. Σε μια τέτοια περίπτωση υπάρχει μεγαλύτερη πιθανότητα, τα αποθέματα των άμεσα διαθέσιμων μορφών των θρεπτικών στοιχείων να εξαντληθούν κατά τις περιόδους αυξημένης πρόσληψης τους από τα φυτά (Stockdale κ.α. 2002). Η εφαρμογή ανόργανων λιπασμάτων για πολλά έτη στο πλαίσιο της συμβατικής γεωργίας μπορεί να αυξήσει ή να μειώσει την Ικανότητα Ανταλλαγής Κατιόντων των εδαφών και τις συγκεντρώσεις των κατιόντων, ανάλογα με τον βασικό ή όξινο χαρακτήρα των λιπασμάτων (Pernes-Debuyser και Tessier 2004). Στην οργανική γεωργία, η αυξανόμενη εφαρμογή κοπριάς επί 18 έτη αύξησε την Ικανότητα Ανταλλαγής Κατιόντων του επιφανειακού εδάφους, λόγω της αύξησης της οργανικής ουσίας του εδάφους (Eghball 2002). Ολικό Άζωτο (Ν): Στο συμβατικό καλλιεργητικό σύστημα, οι ποσότητες των ανόργανων αζωτούχων λιπασμάτων που εφαρμόζονται, στοχεύουν στη διατήρηση ή στην αύξηση του ολικού Ν του εδάφους. Στο οργανικό καλλιεργητικό σύστημα, μακροχρόνιες ετήσιες εφαρμογές κοπριάς μπορούν να αυξήσουν το ολικό Ν, εάν γίνονται σε ποσότητες μεγαλύτερες από αυτές που είναι απαραίτητες για τις ανάγκες της καλλιέργειας (Eghball 2002). Κατά την εφαρμογή κοπριάς βοοειδών σε ποσότητες 2,25-27 tn (ξηρό βάρος)/στρ. ( kg N/στρ.), η παραγωγικότητα της καλλιέργειας αυξήθηκε στις μεγαλύτερες εφαρμογές των 18 και 27 tn/στρ. (Eghball 12

13 κ.α. 2004). Στους καλλιεργούμενους αγρούς προστίθενται κατά μέσο όρο 2,5 tn κοπριάς/στρ. (Watson κ.α. 2002) κάθε χρόνο ή σε μεγαλύτερες χρονικές περιόδους (π.χ ανα 2 ή 4 έτη), ποσότητες οι οποίες συχνά δεν επαρκούν για την αύξηση ή τη διατήρηση του ολικού Ν του εδάφους. Πράγματι, σε μελέτες που έγιναν σε καλλιεργούμενους αγρούς με αμμώδη μηχανική σύσταση στη Δανία βρέθηκε ότι, το περιεχόμενο σε ολικό Ν ήταν μικρότερο στους οργανικούς από τους συμβατικούς αγρούς (Hansen κ.α. 2001). Οι ίδιοι ερευνητές αναφέρουν επίσης ότι, εάν η ολική γεωργική έκταση της Δανίας καλλιεργούνταν οργανικά, η ποσότητα του Ν που θα παρέμενε στο έδαφος θα ήταν Gg N/έτος, αρκετά χαμηλότερη από αυτή που θα παρέμενε από την εφαρμογή ανόργανων λιπασμάτων, 418 Gg N/έτος. Νιτρικά (NO - 3 ): Η συγκέντρωση των NO - 3 στο έδαφος επηρεάζεται τόσο από τα οργανικά όσο και από τα συμβατικά καλλιεργητικά συστήματα. Συγκριτική μελέτη - στη Δανία έδειξε ότι, η μέση ποσότητα NO 3 στο έδαφος οργανικών αγρών που δέχονταν την προσθήκη κοπριάς (3,1 kg N/στρ.) δεν διέφερε από την αντίστοιχη ποσότητα συμβατικών αγρών πού δέχονταν την προσθήκη κοπριάς και ανόργανων αζωτούχων λιπασμάτων (2,9 kg N/στρ.), αλλά ήταν μεγαλύτερη από την αντίστοιχη ποσότητα των συμβατικών αγρών που δέχονταν την προσθήκη μόνο ανόργανων αζωτούχων λιπασμάτων (2,2 kg N/στρ.) (Di και Cameron 2002). - Υψηλές συγκεντρώσεις των ΝΟ 3 στο έδαφος σχετίζονται με αυξημένο - κίνδυνο έκπλυσης τους. Σε εύκρατες περιοχές, η έκπλυση των ΝΟ 3 εμφανίζεται αυξημένη κατά το φθινόπωρο και τον χειμώνα (στις περιόδους αυτές η εξάτμιση μειώνεται και η υγρασία του εδάφους αυξάνεται, ευνοώντας τη δράση των μικροοργανισμών και άρα την ανοργανοποίηση του οργανικού Ν). Αντίθετα κατά την καλλιεργητική περίοδο δεν παρατηρείται έκπλυση των ΝΟ - 3, επειδή αυξάνεται η πρόσληψη του Ν από τα φυτά και ο ρυθμός απονιτροποίησης (Di και Cameron 2002). Επίσης η μηχανική σύσταση επηρεάζει την απώλεια των ΝΟ - 3. Η έκπλυσή τους είναι συνήθως μεγαλύτερη σε εδάφη ελαφριάς μηχανικής σύστασης και με καλή στράγγιση (Di και Cameron 2002). - Η απώλεια των ΝΟ 3 του εδάφους λόγω έκπλυσης μπορεί να προκαλέσει προβλήματα υποβάθμισης των εδαφών και ρύπανσης των υδάτων (Brejda κ.α. 2000). Απώλειες ΝΟ - 3 λόγω έκπλυσης έχουν αναφερθεί τόσο στην οργανική όσο και στη συμβατική γεωργία (Martin κ.α. 2006). Οι Leclerc κ.α. (1995) βρήκαν μικρότερη έκπλυση ΝΟ - 3 κατά την προσθήκη κοπριάς συγκριτικά με την ανόργανη λίπανση, 13

14 όταν εφαρμόστηκε η ίδια ποσότητα Ν, ενώ στα αντίθετα συμπεράσματα κατέληξαν οι Basso και Ritchie (2005). Φωσφόρος (P) και Κάλιο (Κ): Στο συμβατικό καλλιεργητικό σύστημα, οι ποσότητες των ανόργανων λιπασμάτων που εφαρμόζονται, στοχεύουν στη διατήρηση ή στην αύξηση του εδαφικού P και K. Παρόλα αυτά, κατά την προσθήκη διαλυτών υπερφωσφορικών λιπασμάτων στο έδαφος, είναι δυνατό, ο P να σχηματίσει ενώσεις με άλλα στοιχεία (Al, Fe, Mg και Ca), με αποτέλεσμα να μην είναι άμεσα διαθέσιμος στα φυτά βραχυπρόθεσμα (Stockdale κ.α. 2002). Στο οργανικό καλλιεργητικό σύστημα, η προσθήκη οργανικών υλικών δεν είναι ξεκάθαρο αν μπορεί να καλύψει τις ανάγκες των καλλιεργειών σε P και Κ. Σε πείραμα διάρκειας 36 ετών, όπου σύστημα αμειψισποράς δέχθηκε λίπανση (α) με κοπριά (1,5 tn/στρ.), (β) με ανόργανη λίπανση ή (γ) με συνδυασμό κοπριάς και ανόργανης λίπανσης, οι Ellmer κ.α. (2000) βρήκαν ότι οι ποσότητες P και Κ που προσλήφθηκαν από τα φυτά ανά στρέμμα, όταν δέχθηκαν λίπανση με συνδυασμό κοπριάς και ανόργανης λίπανσης, δεν ξεπερνούσαν τις ποσότητες P και K που περιείχε 1,5 tn της προστιθέμενης κοπριάς. Σε μελέτη που έγινε σε αγρούς που καλλιεργούνταν οργανικά για λιγότερο από 10 έτη, δεν βρέθηκαν επίσης διαφορές στις συγκεντρώσεις P και K (ολικού και ανταλλάξιμου) μεταξύ συμβατικών και οργανικών αγρών (Gosling και Shepherd 2005). Όμως οι ίδιοι ερευνητές αναφέρουν ότι είναι πιθανόν τα αποθέματα του εδαφικού P και K των προαναφερόμενων οργανικών αγρών να είχαν προστεθεί στο έδαφος λόγω της εφαρμογής χημικών συνθετικών λιπασμάτων, κατά το χρονικό διάστημα πριν την μετάβαση στην οργανική καλλιέργεια. Κάτι τέτοιο θα σήμαινε ότι το οργανικό καλλιεργητικό σύστημα δεν μπορεί να παρέχει επαρκείς ποσότητες P και K στα φυτά μακροπρόθεσμα. Ομοίως οι Hansen κ.α. (2001) από την εφαρμογή ομοιώματος βρήκαν ότι εάν η ολική γεωργική έκταση της Δανίας καλλιεργούνταν οργανικά, στο έδαφος θα υπήρχε (-4)-23 Gg P/έτος και (-10)-20 Gg K/έτος, έναντι των αντίστοιχων ποσοτήτων 40 Gg P/έτος και 94 Gg K/έτος κατά τη συμβατική λίπανση. Κατά τη συμβατική λίπανση, η προσθήκη P σε ποσότητες μεγαλύτερες από αυτές που χρειάζεται η καλλιέργεια, μπορεί να οδηγήσει σε συσσώρευση διαθέσιμου P στον επιφανειακό ορίζοντα του εδάφους. Η κοπριά, ως μέσο κυρίως αζωτούχου λίπανσης της καλλιέργειας, μπορεί επίσης να οδηγήσει σε συσσώρευση P στο έδαφος (Eghball κ.α. 2005, Schwartz και Dao 2005), επειδή ο λόγος N/P των περισσοτέρων τύπων κοπριάς είναι μικρότερος από τον αντίστοιχο λόγο των περισσοτέρων 14

15 καλλιεργειών (Whalen κ.α. 2001). Επιπρόσθετα ο P βρίσκεται στην κοπριά κυρίως με την μορφή των διαλυτών ανόργανων ορθοφωσφορικών, μορφή με την οποία, είναι άμεσα διαθέσιμος στα φυτά και στους μικροοργανισμούς, άλλά μπορεί να μεταφέρεται επίσης στα υδάτινα συστήματα (Lugo-Ospina κ.α. 2005) και να προκαλεί φαινόμενα ευτροφισμού (Whalen κ.α. 2001). Οι Whalen και Chang (2002) αντίθετα υποστήριξαν ότι η κοπριά μπορεί να περιορίσει την απώλεια P από τα γεωργικά εδάφη, βελτιώνοντας τη συσσωμάτωση και άρα περιορίζοντας τη διάβρωση του εδάφους Αμπέλι (Vitis vinifera L.) Μια από τις κύριες οργανικές και συμβατικές καλλιέργειες στην Ελλάδα είναι αυτή του αμπελιού. Το αμπέλι αρέσκεται στα μέσης σύστασης, αμμοαργιλώδη εδάφη. Διαθέτη αναλόγως αρκετά βαθύ, πυκνό και ισχυρό ριζικό σύστημα και δεν ενδιαφέρεται και πολύ για το επιφανειακό έδαφος αλλά για βάθος 0,20-0,80 μέτρα (Κούσουλας 2002). Ο βλαστικός κύκλος του αμπελιού (Vitis vinifera L.) διαρκεί από τις αρχές Μαρτίου έως τα τέλη Οκτωβρίου. Το αμπέλι προσλαμβάνει τα θρεπτικά στοιχεία από το εδαφικό διάλυμα καθ όλη την περίοδο του ετήσιου κύκλου του, όμως σε ορισμένες περιόδους, οι θρεπτικές ανάγκες του καλύπτονται από μετακίνηση των στοιχείων εντός του φυτού. Συνήθως η μετακίνηση αυτή πραγματοποιείται στην έναρξη της βλαστικής του αύξησης (Μάρτιο) ή κατά την ωρίμανση των σταφυλών (μέσα Ιουνίου-Αύγουστο). Η πρόσληψη των θρεπτικών στοιχείων ξεκινά στα μέσα Απριλίου, ενώ οι ανάγκες του σε Ν είναι μέγιστες στο διάστημα Μαΐου-μέσα Ιουνίου. Μετά τη συγκομιδή (Αύγουστος-Νοέμβριος), το αμπέλι προσλαμβάνει στοιχεία από το εδαφικό διάλυμα και τα αποθηκεύει στα μόνιμα φυτικά όργανα (Mullins κ.α. 1992). Οι απαιτήσεις του αμπελιού σε Ν είναι συγκριτικά χαμηλές, μεταξύ 6-9 kg N/στρέμμα (Nendel και Kersebaum 2004). Για την καλλιέργεια του αμπελιού στην Ελλάδα, η λίπανση που προτείνεται είναι 8-12 μονάδες Ν/στρέμμα σε αμπέλια με μειωμένη ζωηρότητα και 4-6 μονάδες Ν/στρέμμα σε αμπέλια με επαρκή ζωηρότητα, ενώ δεν απαιτείται λίπανση σε ποιοτικούς αμπελώνες οινοπαραγωγής με μικρές παραγωγές ανά στρέμμα εάν η ζωηρότητα εκτιμηθεί ως επαρκής και το έδαφος περιέχει ικανοποιητικά επίπεδα οργανικής ουσίας (Νικολάου 2001). Τα φυτά του 15

16 αμπελιού απορροφούν 0,6-1,8 kg P/στρέμμα. Οι ελλείψεις του στοιχείου αυτού είναι σπάνιες και οι ολικές απώλειες το χρόνο είναι 0,5-1,5 kg P 2 O 5, οι οποίες θα πρέπει να προστίθενται υπό τη μορφή λιπασμάτων. Σε περιπτώσεις έλλειψης Ρ θα πρέπει να προστίθενται 50 kg Ρ/στρέμμα, ενώ οι συνηθισμένες λιπάνσεις συντήρησης δεν χρειάζεται να ξεπερνούν τα 5 kg Ρ/στρέμμα και η εποχή εφαρμογής δεν έχει καμία σημασία. Ο φωσφόρος δεσμεύεται εύκολα στο έδαφος και μετακινείται ελάχιστα. Υπό κανονικές συνθήκες καλλιέργειας όταν ο φωσφόρος πέφτει κάτω από 0,08% στους μίσχους κατά τον περκασμό, θεωρούμε ότι υπάρχει έλλειψη φωσφόρου (Νικολάου 2001). Για τη λίπανση Κ, σε αργιλοασβεστώδη εδάφη προτείνεται η προσθήκη 2 φορές των ετήσιων επιπέδων πρόσληψης Κ εάν η λίπανση γίνεται κάθε χρόνο και προσθήκη 3 φορές των ετήσιων επιπέδων πρόσληψης Κ εάν οι επεμβάσεις δεν γίνονται κάθε χρόνο και παρατηρηθούν συμπτώματα έλλειψης Κ (Νικολάου 2001). Στον πίνακα 2.1 φαίνονται οι ιδανικές συγκεντρώσεις K, P, Mg σε καλλιέργεια αμπελιού (Hofman, Kopfer και Werner 2003). Οι ευρωπαϊκές ποικιλίες αμπελιού αναπτύσσονται χωρίς προβλήματα σε ph 6-7,5, προτιμούν όμως τα ελαφρώς αλκαλικά εδάφη ενώ τα αμερικάνικα υποκείμενα αμπελιού προτιμούν τα ελαφρώς όξινα προς ουδέτερα εδάφη (Βλάχος 1990). Η αυξημένη αλατότητα του εδάφους μπορεί να προκαλέσει μείωση του ρυθμού φωτοσύνθεσης στα πρέμνα λόγω μείωσης του ρυθμού αύξησης των φύλλων και των βλαστών, λόγω μείωσης της ζωτικότητας της ρίζας και λόγω πρόκλησης εγκαυμάτων στα φύλλα με συνέπειες τη μείωση της παραγωγής ή και τη μάρανση του πρέμνου (Sinclair και Hoffmann 2003). Σε τιμές της EC >0,15 S/m, η παραγωγικότητα του αμπελιού μειώνεται, ενώ σε τιμές >0,2 S/m εμφανίζονται προβλήματα αλατότητας των εδαφών (Smith και Doran 1996). Πίνακας 2.1: Περιεκτικότητα εδάφους σε θρεπτικά στοιχεία για μια επαρκή τροφοδοσία αμπελιού (mg/100g εδάφους) (Hofman, Kopfer και Werner 2003) mg/100g εδάφους Ελαφρύ έδαφος Βαρύ έδαφος K 2 O P 2 O Mg

17 Οργανική και συμβατική καλλιέργεια αμπελιού Σύμφωνα με στοιχεία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων το 2005 στην Ελλάδα, οι καλλιεργούμενες εκτάσεις (σε στρέμματα) που εντάχθηκαν στο οργανικό καλλιεργητικό σύστημα (μεταβατικό στάδιο) με αμπέλι έφτασαν τα και σε πλήρη βιολογικό στάδιο ήταν Η καλλιέργεια του αμπελιού αποτελεί την τρίτη κυριότερη καλλιέργεια, με βάση τους αμπελώνες που είναι ενταγμένοι στο οργανικό καλλιεργητικό σύστημα μετά την ελιά και τα δημητριακά. Στο πίνακα 2.2 παρουσιάζονται ορισμένες χημικές ιδιότητες και θρεπτικά στοιχεία της συμβατικής και οργανικής καλλιέργειας αμπελιού (Hofman, Kopfer και Werner 2003). Σχετικά με τις φυσικοχημικές και βιολογικές ιδιότητες των εδαφών των συμβατικά και βιολογικά καλλιεργούμενων αμπελουργικών εκτάσεων, διαπιστώθηκαν στις βιολογικές εκτάσεις τα ακόλουθα: Μια ουσιαστική αύξηση της μικροβιακής δράσης Υψηλότερες περιεκτικότητες χούμου Μια καλύτερη διάθεση φωσφόρου και καλίου Υψηλότερη περιεκτικότητα ολικού αζώτου Υψηλότερη σταθερότητα συσσωματωμάτων Έρευνες επιβεβαίωσαν ότι υψηλότερη δράση στα βιολογικώς εκμεταλλευόμενα εδάφη κατά ένα μεγάλο ποσοστό οφείλεται σε υψηλότερες περιεκτικότητες χούμου. Αποδείχθηκε επίσης ότι βιολογικώς καλλιεργούμενοι αμπελώνες δεν παρουσιάζουν έλλειψη σε θρεπτικά στοιχεία. Η σύγκριση έδειξε, ότι η θρεπτική κατάσταση στα βιολογικής καλλιέργειας αμπελοτεμάχια ήταν καλύτερη ή τουλάχιστο σε ισοδύναμο επίπεδο ενώ η τιμή του χούμου μόνο ελάχιστα υψηλότερη, υπό την προϋπόθεση, ότι το συμβατικά καλλιεργούμενο αμπελοτεμάχιο διατηρήθηκε ελεύθερο από κάθε είδους βλάστηση μόνο για δύο χρόνια και η αποσύνθεση του χούμου προχωρούσε με αργούς ρυθμούς, λόγω προσθήκης οργανικής μάζας υπό την μορφή φυτικών υπολειμμάτων και ξύλου. Σημασία έχει επίσης η εμφανής καλυτέρευση της δομής και η ελάχιστη συμπίεση του εδάφους στα βιολογικής καλλιέργειας αμπελοτεμάχια (Hofman, Kopfer και Werner 2003). 17

18 Στην βιολογική αμπελουργία οι πηγές αποδέσμευσης θρεπτικών στοιχείων είναι οι ακόλουθες (Hofman, Kopfer και Werner 2003): Η φυσιολογική χημική και φυσική διάβρωση σε μια τοποθεσία που προσθέτει θρεπτικά στοιχεία σε ένα εδαφικό διάλυμα. Βροχοπτώσεις που ξεπλένουν θρεπτικά στοιχεία από τον αέρα προς το έδαφος. Φυτικά και ζωικά απόβλητα μέσω ανακύκλωσης του χούμου. Φυτά χλωρής λίπανσης και ζιζάνια που αποδεσμεύουν δια μέσου ορισμένων εκκρίσεων των ριζών, όπως οργανικά οξέα, ανόργανα συστατικά, ένζυμα και φυτοσιδεροφόρα, θρεπτικά στοιχεία από το αργιλοχουμικό σύμπλοκο του εδάφους. Μέσω της δραστηριότητας των ριζών και ενδεχόμενων εκκρίσεων (φυτοχημικών αντιδράσεων) αποδίδονται θρεπτικά στοιχεία και με άμεσο τρόπο στο εδαφικό διάλυμα. Οι μίκρο- και μακροοργανισμοί του εδάφους απορροφούν θρεπτικά στοιχεία από το έδαφος, το γειτονικό πέτρωμα ή από το νερό και τον αέρα που υπάρχει μέσα στο έδαφος, τα οποία απελευθερώνονται με τις εκκρίσεις ή με το θάνατο αυτών των οργανισμών. Με την έναρξη της αποσύνθεσης του χούμου σε κατάλληλες θερμοκρασίες απελευθερώνονται θρεπτικά στοιχεία. Η ενσωμάτωση οργανικής ουσίας (ξύλα, στέμφυλα, φύλλα, οργανικά λιπάσματα) ή ανόργανων μεταλλικών στοιχείων (ορυκτάλευρα, ασβέστιο, δυσδιάλυτα ανόργανα λιπάσματα) συνεισφέρει στη δημιουργία αποθεμάτων σε θρεπτικά στοιχεία, τα οποία μπορούν να κινητοποιηθούν σχετικά γρήγορα. Στη βιολογική αμπελοκαλλιέργεια η χρήση των ανόργανων λιπασμάτων απαγορεύεται γιατί (Hofman, Kopfer και Werner 2003): Η πραγματική δοσολογία στο βιολογικό υπόστρωμα δεν είναι δεδομένη. Περίσσεια παρεμποδίζει την απορρόφηση άλλων θρεπτικών στοιχείων. Μπορεί να βλάψουν τους οργανισμούς του εδάφους (μυκόριζες, αζωτοβακτήρια). Μπορεί να προκαλέσει διάβρωση φωσφορικών ενώσεων και επιβάρυνση υδάτων. 18

19 Σε εδάφη με χαμηλό ph, σε σύγκριση μεταξύ συμβατικών και βιολογικά διαχειριζόμενων αμπελοτεμαχίων η τιμή του ph αυξήθηκε στα βιολογικά στις 10 από τις 12 περιπτώσεις. Η χλωρή λίπανση έχει μια σταθεροποιητική επίδραση πάνω στην τιμή του ph ενός εδάφους, όπου μια ουδέτερη τιμή ph έχει την καλύτερη ικανότητα να διατηρεί το δυναμικό των θρεπτικών στοιχείων στο έδαφος διαθέσιμο. Σε προβληματικά ph οι ρίζες των φυτών έχουν την ικανότητα να δρουν διορθωτικά στη γύρω περιοχή, όπου διαμέσου ειδικών εκκρίσεων απελευθερώνουν-κινητοποιούν θρεπτικά στοιχεία (Hofman, Kopfer και Werner 2003). Όσον αφορά την εισαγωγή (εισροές) στους οργανικούς αμπελώνες βρίσκονται τα υπολείμματα κληματίδων και φύλλων, στέμφυλα, ξύλα και φύλλα (Mullins κ.α. 1992), τα οργανικά λιπάσματα, η χλωρά λίπανση όπως ψυχανθή, καθώς και ο εμπλουτισμός του εδάφους με βρόχινο νερό. Από την πλευρά εξαγωγής (εκροές) βρίσκεται η παραγωγή (σταφύλια), έκπλυση, απονιτροποίηση και η δέσμευση στο έδαφος (Hofman, Kopfer και Werner 2003). Πίνακας 2.2: Σύγκριση ιδιοτήτων και θρεπτικών στοιχείων του εδάφους συμβατικού και βιολογικού αμπελώνα (Hofman, Kopfer και Werner 2003) 19

20 Πίνακας 2.2: συνέχεια Ανόργανα θρεπτικά στοιχεία και λίπανση αμπελιού Η ανόργανη θρέψη αφορά κυρίως τα στοιχεία που προσλαμβάνουν τα φυτά από το έδαφος με το ριζικό σύστημα. Από τα στοιχεία που υπάρχουν στη φύση μόνο 16 από αυτά είναι απαραίτητα στα φυτά (Νικολάου 2001). Όταν κάποιο στοιχείο βρίσκεται στους ιστούς του φυτού σε ποσότητες μικρότερες από τις κανονικές ώστε να επηρεάζονται οι βασικές λειτουργίες τότε το φυτό έχει έλλειψη του στοιχείου αυτού. Τα διάφορα τμήματα του φυτού περιέχουν διάφορες ποσότητες στοιχείων. Μεταξύ των οργάνων του φυτού, το φύλλο θεωρείται το σπουδαιότερο όργανο για την εκτίμηση των περισσότερων θρεπτικών στοιχείων, ιδιαίτερα στα πολυετή φυτά. Μεταξύ ελάσματος του φύλλου και του μίσχου υπάρχουν επίσης μεγάλες διαφορές. Έτσι έχει διαπιστωθεί ότι ο μίσχος είναι πλούσιος σε νιτρικό άζωτο, κάλιο, νάτριο, μαγγάνιο και ασβέστιο ενώ το έλασμα είναι πλούσιο σε ολικό άζωτο, φωσφόρο, θείο, μαγνήσιο και σίδηρο. Επίσης ανάλογα με την ηλικία των φύλλων η περιεκτικότητα τους σε θρεπτικά στοιχεία μεταβάλλεται. Έτσι όσο πιο ηλικιωμένα είναι τα φύλλα, τόσο μειώνεται η περιεκτικότητα τους σε άζωτο, φωσφόρο και κάλιο, ενώ η περιεκτικότητα τους σε ασβέστιο, μαγνήσιο και σίδηρο αυξάνεται (Νικολάου 2001). Το αμπέλι είναι ένα φυτό του οποίου οι ανάγκες σε ανόργανα θρεπτικά στοιχεία είναι μικρές σε σχέση με άλλα καλλιεργούμενα είδη. Το ριζικό σύστημα του καταλαμβάνει πολλές φορές μεγάλο όγκο εδάφους και έτσι οι ανάγκες εξαρτώνται περισσότερο από τις φυσικές και χημικές ιδιότητες του εδάφους και λιγότερο από τις 20

21 λιπάνσεις. Παρόλα αυτά όμως κάποιες ποσότητες θρεπτικών στοιχείων θα πρέπει να προστίθενται υπό τη μορφή λιπασμάτων. Οι ελλείψεις ή οι υπερβολικές ποσότητες ενός στοιχείου στο έδαφος είναι δυνατών να προκαλέσουν φυσιολογικές διαταραχές ή τοξικά φαινόμενα με δυσμενείς επιπτώσεις στην παραγωγή της χρονιάς, αλλά και την επιβίωση ή τη μακροβιότητα των φυτών. Ακόμα κατά την διάρκεια της διαβίωσης των φυτών στον αμπελώνα για αρκετά χρόνια το έδαφος υποβαθμίζεται σταδιακά. Έτσι παρατηρείται πολλές φορές οξύνιση των εδαφών με αποτέλεσμα τη διαλυτοποίηση τοξικών μετάλλων στο έδαφος και τη μείωση των δισθενών κατιόντων, του βορίου και άλλων στοιχείων. Επίσης μειώνεται η περιεκτικότητα σε οργανική ουσία της οποίας η συμβολή στις φυσικές βιολογικές και χημικές ιδιότητες του εδάφους είναι καθοριστική (Νικολάου 2001). Τα στοιχεία άζωτο, κάλιο, φωσφόρος και μαγνήσιο προσλαμβάνονται σε μεγαλύτερες ποσότητες από τα φυτά και ως εκ τούτου η μέριμνα για τον έλεγχο των ποσοτήτων τους στο έδαφος είναι πιο συχνή. Μεταξύ αυτών όταν υπάρχει έλλειψη αζώτου, καλίου και φωσφόρου αναστέλλεται η αύξηση ενώ όταν υπάρχει έλλειψη μαγνησίου, παρόλο που εμφανίζονται συμπτώματα δεν αναστέλλεται η αύξηση. Σημειώνεται ότι η έλλειψη φωσφόρου σε σημείο όπου επηρεάζεται η αύξηση είναι σπάνια (Νικολάου 2001). Για την εκτίμηση της τροφικής κατάστασης των φυτών εφαρμόζεται η φυλλοδιαγνωστική. Η δειγματοληψία γίνεται κατά την άνθηση ή τον περκασμό, δεδομένου ότι στα στάδια αυτά οι ανάγκες του φυτού είναι πολύ μεγάλες (Νικολάου 2001). Κατά τη διάρκεια της βλαστικής περιόδου η πρόσληψη είναι κανονική και επεκτείνεται σε όλη την περίοδο της αύξησης και μερικές φορές και στην περίοδο ωρίμανσης των καρπών. Μερικές φορές όμως κάποιες ανάγκες καλύπτονται και από ανακατανομή των στοιχείων εντός του φυτού. Για παράδειγμα εάν έχουμε έντονη απορρόφηση καλίου κατά την άνοιξη, τότε στην περίοδο της ωρίμανσης οι ανάγκες του φυτού καλύπτονται από ανακατανομή και δεν παρατηρείται απορρόφηση. Αντίθετα εάν η απορρόφηση την άνοιξη είναι μειωμένη, τότε παρατηρείται απορρόφηση κατά την περίοδο της ωρίμανσης. Στις περιπτώσεις όμως ξηρασίας κατά την ωρίμανση η πρόσληψη είναι μειωμένη και τότε μπορούν να εμφανιστούν συμπτώματα έλλειψης του στοιχείου αυτού. Συνήθως η ανακατανομή κάποιων στοιχείων παρατηρείται είτε κατά την περίοδο της έναρξης της αύξησης των 21

22 βλαστών, είτε κατά την περίοδο ωρίμανσης των ραγών. Οι ποσότητες των στοιχείων που επανακατανέμονται είναι πολλές φορές αρκετά μεγάλες (Νικολάου 2001). Λίπανση με Άζωτο (Ν): Ανάλογα με τη ζωηρότητα των φυτών και τις κλιματολογικές συνθήκες πρέπει να παρέχονται κάθε χρόνο 8-12 μονάδες αζώτου σε αμπέλια με μειωμένη ζωηρότητα, ενώ με επαρκή ζωηρότητα προστίθεται η μισή περίπου ποσότητα. Η εποχή που υπάρχει ανάγκη αζωτούχων λιπασμάτων είναι στην ανθοφορία, στην ταχεία αύξηση των βλαστών και των ραγών (Μάιο-Ιούνιο) και για αυτό το λόγο η εφαρμογή με νιτρικές λιπάνσεις γίνεται στα τέλη Φεβρουαρίου και με αμμωνιακές ένα μήνα νωρίτερα (Νικολάου 2001). Λίπανση με Κάλιο (Κ): Σημαντικό στοιχείο αφού επηρεάζει την οικονομία του νερού στο φυτό. Προσθήκη καλίου στο έδαφος ευνοεί την αύξηση με την προϋπόθεση να υπάρχει επάρκεια αζώτου. Στις οινοποιήσιμες ποικιλίες, οι αυξημένες καλιούχες λιπάνσεις προκαλούν αύξηση του ph στο γλεύκος και τον οίνο, πράγμα που επηρεάζει αρνητικά την ποιότητα των προϊόντων οινοποιίας. Ο λόγος Κ/Mg θα πρέπει να κυμαίνεται μεταξύ 3-7. Η ξηρασία, το άζωτο και ο όγκος της παραγωγής είναι παράγοντες που επιτείνουν τα συμπτώματα έλλειψης καλίου. Τα συμπτώματα έλλειψης καλίου στα φύλλα εμφανίζονται συνήθως τον Ιούλιο, όπου τα νέα φύλλα αποκτούν έλασμα μεγάλου πάχους, γίνονται γυαλιστερά και αναδιπλώνονται ελαφρώς. Ακόμα παρατηρείται και περιφερειακός μεταχρωματισμός που καταλήγει πολλές φορές σε περιφερειακή ξήρανση (Νικολάου 2001). Από το κάλιο του εδάφους μόνο μια μικρή ποσότητα (1-2 %) είναι διαθέσιμη στα φυτά και αναφέρεται στο εναλλακτικό κάλιο το οποίο συγκρατείται από τα ορυκτά της αργίλου και καταλαμβάνει ένα μέρος της C.E.C. Ένα μεγάλο μέρος του καλίου του εδάφους δεσμεύεται στα φύλλα της αργίλου και δεν μπορεί να αποδοθεί εύκολα στο εδαφικό διάλυμα. Αυτή η αδρανοποίηση του καλίου στα ορυκτά της αργίλου ευνοείται από την άνοδο του ph, το ασβέστιο ή την ξηρασία (Νικολάου 2001). Μια δειγματοληψία στα φύλλα κατά το στάδιο του περκασμού είναι ικανοποιητική για την διαπίστωση της θρεπτικής κατάστασης του φυτού. Κατά το στάδιο αυτό, η περιεκτικότητα του ελάσματος δεν θα πρέπει να κατέρχεται κάτω από 0,8 % σε ξηρά ουσία και των μίσχων κάτω από 1,5 κατά το στάδιο του περκασμού. Η κατάλληλη εποχή εφαρμογής των καλιούχων λιπασμάτων είναι νωρίς το χειμώνα. 22

23 Μια ποσότητα καλίου γύρω στα 5 kg το στρέμμα θεωρείται υπό κανονικές συνθήκες ως κανονική λίπανση για τις οινοποιήσιμες ποικιλίες μετρίων και μικρών αποδόσεων. Όσον αφορά τα επίπεδα του στοιχείου αυτού στα φύλλα, ποσότητες όπως 0,81 % στο έλασμα και 1,45 % στους μίσχους, θα μπορούσαν να θεωρηθούν ότι είναι ακριβώς πάνω από τα όρια έλλειψης (Νικολάου 2001). Λίπανση με Φωσφόρο (P): Από τον φωσφόρο που θα προστεθεί στο έδαφος ένα μικρό μέρος θα αξιοποιηθεί από τα φυτά. Το υπόλοιπο θα παραμείνει στο έδαφος και ανάλογα με τη μορφή του λιπάσματος θα έχει μικρότερη ή μεγαλύτερη υπολειμματική δράση τα επόμενα χρόνια. Έτσι ενώ τα υπερφωσφορικά είναι πιο αποτελεσματικά κατά το έτος εφαρμογής, το φωσφορικό ή μεταφωσφορικό διασβέστιο έχει καλύτερη υπολειμματική δράση. Έχει παρατηρηθεί ότι αυξημένες λιπάνσεις με φωσφόρο δεν επηρεάζουν σημαντικά την περιεκτικότητα του στοιχείου αυτού στους μίσχους και τα ελάσματα των φύλλων. Πολλές φορές μπορεί να παρατηρηθεί και μια μειωμένη παραγωγή σε περιπτώσεις υπερβολικών ποσοτήτων υπερφωσφορικών λιπασμάτων στο έδαφος, οφειλόμενη σε έμμεση υποβάθμιση των επιπέδων καλίου. Υψηλές φωσφορικές λιπάνσεις στους αμπελώνες έχουν ως αποτέλεσμα την αύξηση των επιπέδων του ασβεστίου και του μαγνησίου στους μίσχους και τα ελάσματα των φύλλων (Νικολάου 2001). Η λίπανση των αμπελώνων με φωσφόρο δεν επηρεάζει τις περισσότερες φορές τα επίπεδα του φύλλου σε άζωτο αλλά μερικές φορές αυξάνει την περιεκτικότητα του στο γλεύκος. Η λίπανση με φωσφόρο προκαλεί αύξηση των επιπέδων του στοιχείου αυτού στους μίσχους, το έλασμα και το γλεύκος (Νικολάου 2001). Στις κατηγορίες φωσφορικών λιπασμάτων ανήκουν τα: φωσφορικό οξύ, υπερφωσφορικό οξύ, ορθοφωσφορικά με ασβέστιο, φωσφορική αμμωνία, νιτροφωσφορικά, ενώ οι δύο μορφές τους είναι τα απλά φωσφορικά σε σκόνη τύπου και τα υπερφωσφορικά σε κόκκους του τύπου 0-45/48-0. Μαγνήσιο (Mg): Στις περιπτώσεις ελλείψεων, τα επίπεδα του Mg στα φύλλα είναι μικρότερα του 0,15% σε ξηρά ουσία και ο λόγος K/Mg>10. Βόριο (B): Το βόριο στο έδαφος δεν θα πρέπει να ξεπερνά τα επίπεδα του 1 ppm ούτε να κατεβαίνει κάτω από 0,5 ppm. Τα κανονικά επίπεδα στα φύλλα κυμαίνονται μεταξύ ppm ξηράς ουσίας. 23

24 Βαριά μέταλλα: Χρησιμοποιώντας DTPA εκχυλιστικό βρέθηκε ότι τα Zn και Cu είχαν υψηλή συσχέτιση με τον ολικό οργανικό άνθρακα (C) και την μικροβιακή βιομάζα (Leita κ.α. 1999). Τα λιπάσματα εκτός από την βελτίωση της απόδοσης βελτιώνουν και την ποιότητα των γεωργικών προϊόντων αφού παρατηρήθηκε αύξηση της περιεκτικότητας σε πρωτεΐνες, ανόργανα στοιχεία όπως Fe, Zn, βιταμίνες και γευστικότητας των λαχανικών και οργανοληπτικών χαρακτηριστικών στο κρασί. Παρόλο που η χρήση των χημικών λιπασμάτων έχει πολλές θετικές επιδράσεις στη γεωργία και τα γεωργικά προϊόντα, τα χημικά λιπάσματα έχουν και κάποιες αρνητικές επιδράσεις που οφείλονται κυρίως στην αλόγιστη χρήση. Οι αρνητικές επιδράσεις των λιπασμάτων στο περιβάλλον είναι η αύξηση των εκπομπών στην ατμόσφαιρα αμμωνίας και οξειδίων Ν, οξίνιση του εδάφους, ρύπανση υδάτινων όγκων και η μείωση των φυτικών ειδών. Ακόμη παρατηρήθηκε πρόκληση τροφοπενιών σε περιπτώσεις εφαρμογής υπερβολικών ποσοτήτων θρεπτικών όπως π.χ. έλλειψη Zn από υπερβολική λίπανση με φωσφορικά λιπάσματα. Ο χρόνος εφαρμογής και η ποσότητα του λιπάσματος είναι σημαντικός αφού θα πρέπει να προσαρμόζεται, όταν οι καλλιέργειες έχουν τις μεγαλύτερες απαιτήσεις, τις κλιματικές συνθήκες, το έδαφος και την δυνατότητα άρδευσης. Η εποχή λιπάνσεως διακρίνεται σε φθινοπωρινή-βασική και ανοιξιάτικηεπιφανειακή (Θεριός 1996). Οργανικά λιπάσματα: Η χρησιμοποίηση οργανικών λιπασμάτων μπορεί να αντικαθιστά την ανόργανη λίπανση με ευνοϊκά αποτελέσματα όχι μόνο στην βελτίωση της δομής του εδάφους αλλά και σε μια σταδιακή απόδοση νιτρικών στο εδαφικό διάλυμα δια μέσου της ανοργανοποίησης. Τα οργανικά λιπάσματα επηρεάζουν την οργανική ουσία, η οποία με τη σειρά της συμβάλλει στη βελτίωση των φυσικών ιδιοτήτων του εδάφους. Επίσης βελτιώνει τις χημικές ιδιότητες του εδάφους αυξάνοντας την CEC, καθώς επίσης και τη βιολογική δραστηριότητα. Τα επίπεδα της οργανικής ουσίας του εδάφους είναι γνωστό ότι μειώνονται χρόνο με το χρόνο λόγω της ανοργανοποίησης. Η ποσότητα που κάθε χρόνο ανοργανοποιείται υπολογίζεται σε kg/στρέμμα. Μια αναλογία C/N μεταξύ 10 και 5 θεωρείται ιδανική για τα οργανικά λιπάσματα και το άζωτο απελευθερώνεται με ικανοποιητικό ρυθμό. Προβλήματα που άπτονται της χρησιμοποίησης τέτοιων 24

25 οργανικών σκευασμάτων είναι η περιεκτικότητα τους σε βαρέα μέταλλα, η μικροβιακή τους σύνθεση και υπολείμματα φυτοφαρμάκων σε αυτά που είναι φυτικής προέλευσης (Νικολάου 2001) Γενικά περί φωσφόρου Μετά το άζωτο, ο φωσφόρος αποτελεί το δεύτερο σπουδαιότερο στοιχείο, το οποίο επηρεάζει τις αποδόσεις των καλλιεργούμενων φυτών. Βρίσκεται στο φυτό με ανόργανη και οργανική μορφή. Ευνοεί την ανάπτυξη του ριζικού συστήματος, πρωιμίζει την ωρίμανση και αυξάνει την απόδοση. Η ποιότητα του προϊόντος ευνοείται τόσο γιατί αυξάνεται η περιεκτικότητα του καρπού σε P όσο γιατί ευνοεί την πρόσληψη άλλων στοιχείων, την κυτταρική διαίρεση, την μετατροπή των υδατανθράκων κ.α. Δεσμεύεται εύκολα από το έδαφος και έλλειψη του συντελεί σε περιορισμένη ανάπτυξη του ριζικού συστήματος, ατροφική ανάπτυξη του υπέργειου τμήματος ακόμα και έλλειψη Ν στα ψυχανθή εξαιτίας της μη κανονικής ανάπτυξης των φυματίων (Σφήκας 1988). Σε αντίθεση με το Ν οι μοναδικές πηγές P του εδάφους είναι τα φωσφορικά ορυκτά κυρίως ο φθοριοαπατίτης και η οργανική ουσία του εδάφους. Η οργανική ουσία του εδάφους είναι μια από τις κύριες πηγές φωσφόρου σε ένα έδαφος. Η ανοργανοποίηση της από τους μικροοργανισμούς του εδάφους συμβάλλει στην αύξηση των θρεπτικών συστατικών στο έδαφος. Η δραστηριότητα των μικροοργανισμών αυτών επηρεάζεται από την εδαφική θερμοκρασία και υγρασία και η ανοργανοποίηση είναι γρήγορη όταν το έδαφος είναι ζεστό και στραγγίζει καλά. Η συγκέντρωση του φωσφόρου στο έδαφος εξαρτάται από το είδος της οργανικής ουσίας καθώς και από το ρυθμό ανοργανοποίησης της (Mafongoya κ.α. 2000). Η μικροβιακή βιομάζα παίζει σπουδαίο ρόλο στις βιοχημικές διαδικασίες μετατροπής του οργανικού Ρ σε ανόργανο και διαθέσιμό για τα φυτά. Αλλά και η ίδια μικροβιακή βιομάζα Ρ αποτελεί ένα σπουδαίο μέρος του διαθέσιμου φωσφόρου του εδάφους (Kwabiah κ.α. 2003). Αντίθετα, η ελάττωση του P στο έδαφος οφείλεται στην πρόσληψή του από τα φυτά, την έκπλυση και διάβρωση. Η περιεκτικότητα του εδαφικού διαλύματος σε P παρέχει πληροφορίες σχετικά με την ικανότητα του εδάφους να εφοδιάζει τα φυτά με αυτόν. Ο διαθέσιμος Ρ εκτιμάται με τον P-Olsen. Η συμμετοχή όμως του Pm και Po στο διαθέσιμο Ρ, ιδίως στην οργανική καλλιέργεια είναι μεγάλη και η μη γνώση τους υποεκτιμά τον P-Olsen. 25

26 Ο φωσφόρος μπορεί να προσληφθεί από τα φυτά παθητικά, με διάχυση και με ενεργητική πρόσληψη. Απαντάται σε τρεις ιονικές μορφές, H 2 PO - 4, HPO , PO 4 ανάλογα με το ph. Σε γεωργικά εδάφη υπερισχύουν οι μορφές H 2 PO - 4, HPO Παράγοντες που επηρεάζουν την πρόσληψη του P είναι: Η παρουσία κατιόντων (όσο μεγαλύτερο σθένος του κατιόντος στο διάλυμα, τόσο μεγαλύτερη είναι η πρόσληψη P). Υδατική καταπόνηση (stress). Μειώνει την πρόσληψη P. Η συγκέντρωση. Η υψηλή συγκέντρωση P αυξάνει την πρόσληψη. Στο άκρο της ρίζας και στη περιοχή απ όπου σχηματίζονται οι πλευρικές ρίζες προσλαμβάνεται P περισσότερο με ενεργητική πρόσληψη. Οι γηραιότερες ρίζες προσλαμβάνουν μεγαλύτερη αναλογία με το ρεύμα της διαπνοής. Το μεγαλύτερο μέρος του P που εισέρχεται στις ρίζες προσλαμβάνεται από τα ριζικά τριχίδια (Θεριός 1996) Ο φωσφόρος του εδάφους Ο εδαφικός φωσφόρος δεν έχει άμεση σχέση με τους μικροοργανισμούς του εδάφους όπως ο άνθρακας και το άζωτο. Λαμβάνει μέρος στην αναγωγή των δύο αυτών στοιχείων και αποτελεί αρχική πηγή ενέργειας για τους μικροοργανισμούς κατά την οξείδωση. Οι μικροοργανισμοί συμμετέχουν στην διαλυτοποίηση του ανόργανου φωσφόρου, στην ακινητοποίηση του και στην μετατροπή του P σε Po. Η μικροβιακή ακινητοποίηση δεν διαρκεί μεγάλο χρονικό διάστημα και γίνεται ευεργετική στο ότι περιορίζει την μακρόχρονη δέσμευση του φωσφόρου από τα ορυκτά. Η μέση περιεκτικότητα των εδαφών σε φωσφόρο κυμαίνεται συνήθως γύρω από το 0,5% αλλά συχνά είναι δυνατόν να είναι πολύ μεγαλύτερη ή πολύ μικρότερη. Στο ανώτερο στρώμα των εδαφών βρίσκεται συνήθως λίγο περισσότερο από το ήμισυ του ολικού εδαφικού φωσφόρου και αποτελεί συστατικό των ανόργανων υλικών του εδάφους, το υπόλοιπο συμμετέχει στη σύσταση της οργανικής ουσίας. Τα φωσφορούχα συστατικά του εδάφους απαντώνται τόσο στη στερεά φάση όσο και στο εδαφικό διάλυμα, λόγω όμως γενικά της μικρής διαλυτότητας τους, η περιεκτικότητα του τελευταίου σε φωσφόρο είναι χαμηλή δηλαδή της τάξεως του 0,1 έως 1 ppm (Πολυζόπουλος 1976). 26

27 Η μορφή καθώς και το ποσό των φωσφορικών ιόντων στο εδαφικό διάλυμα καθορίζεται τόσο από αντιδράσεις στην υγρά φάση όσο και από αντιδράσεις μεταξύ στερεάς και υγρής φάσης (Κεραμίδας 1997). Παράγοντες που επηρεάζουν τη συγκράτηση P στο έδαφος είναι το είδος των ορυκτών της αργίλου (περισσότερο στα 1/1), ο χρόνος επαφής του με το έδαφος (μεγαλύτερος χρόνος επαφής μεγαλύτερη συγκράτηση), το ph (μέγιστη διαθεσιμότητα σε ph 6-7, σε όξινα εδάφη ο P κατακρημνίζεται μετά από αντίδραση με Fe και Al ενώ σε αλκαλικά μετά από αντίδραση με Ca και Mg), και η οργανική ουσία (αυξάνει την διαθεσιμότητα του P με παραγωγή CO 2 και Η 2 CO 3 που κατεβάζει το ph) (Θεριός 1996). Ο περιοριστικός παράγοντας στην πρόσληψη του P από τα φυτά είναι η ανανέωση του διαλύματος κοντά στις ρίζες των φυτών με διάχυση. Οι παράγοντες που λαμβάνουν μέρος στην ανανέωση του εδαφικού διαλύματος είναι το ποσό P που διαλυτοποιείται, ο βαθμός της διαλυτότητας του και η ταχύτητα διάχυσης από την επιφάνεια των κολλοειδών της αργίλου προς την επιφάνεια των ριζών (Θεριός 1996) Προέλευση Ο φωσφόρος του εδάφους προέρχεται από τα φωσφορικά ορυκτά και κυρίως από τον φθοριοαπατίτη ο οποίος είναι ο κυριότερος εκπρόσωπος των απατιτικών ορυκτών. Φωσφορικά πετρώματα με ανθρακικό απατίτη είναι κυρίως πηγές φωσφορικών λιπασμάτων. Ο φθοριοαπατίτης περιέχεται στα πυριγενή πετρώματα και είναι ορυκτό που αποσαθρώνεται εύκολα. Με την πρόοδο της αποσάθρωσης και τη δημιουργία όξινων αντιδράσεων στο έδαφος ο φωσφόρος συνδυάζεται χημικώς με αυξανόμενη ένταση με ιόντα αργιλίου και σιδήρου τα οποία ελευθερώνονται από την διάσπαση πυριτικών ορυκτών (Πολυζόπουλος 1976). Ο φωσφόρος του εδάφους εκτός από τα μητρικά πετρώματα προέρχεται και από την οργανική ουσία και περιλαμβάνει το 0,6-1% του βάρους του εδάφους (Νικολάου 2001). Ο φωσφόρος των μητρικών υλικών των εδαφών σε πολύ μικρή έκταση χρησιμοποιείται από τα φυτά ενώ ο ανόργανος φωσφόρος των φυτικών υπολειμμάτων έχει μεγαλύτερη ευκολία διαλυτοποιήσεως από εκείνη των μητρικών υλικών απ όπου προήλθε (Πολυζόπουλος 1976). Ο φωσφόρος στην φύση βρίσκεται πάντα με την πεντασθενή του μορφή που αντιστοιχεί στον ανυδρίτη P 2 O 5 και συνεπώς τα φωσφορικά ορυκτά στην φύση 27

ΑΡΧΕΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΑΜΠΕΛΩΝΑ

ΑΡΧΕΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΑΜΠΕΛΩΝΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΛΙΠΑΣΜΑΤΩΝ ΚΡΗΤΗΣ Ταχ. /νση: T.Θ: 2222 Τηλέφωνο: 2810.331290 Καστοριάς και Θερµοπυλών

Διαβάστε περισσότερα

Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας

Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας Αθανάσιος Κουκουνάρας Λέκτορας Εργαστήριο Λαχανοκομίας Τμήμα Γεωπονίας ΑΠΘ thankou@agro.auth.gr 9 Μαρτίου 2015, Λάρισα Κύρια σημεία Η ανάγκη για λίπανση Οργανική

Διαβάστε περισσότερα

E. Καµπουράκης. Τηλ.. 281 0 245851, Fax.. 281 0 245873 ekab@nagref-her.gr

E. Καµπουράκης. Τηλ.. 281 0 245851, Fax.. 281 0 245873 ekab@nagref-her.gr ΛίπανσηστηνΒιολογικήΓεωργία E. Καµπουράκης Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘΙΑΓΕ) Ταχ. Θυρ.. 2229, 71003 Ηράκλειο, Κρήτη Ελλάδα Τηλ.. 281 0 245851, Fax.. 281 0 245873 ekab@nagref-her.gr Λίπανσηστηνβιολογικήγεωργία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ Web: http://www.ismc.gr/ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη του καλίου, γενικά Προάγει την φωτοσύνθεση Επιταχύνει την μεταφορά των προϊόντων μεταβολισμού Ενισχύει την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΔΑΦΟΣ Φυσικές ιδιότητες Δομή και σύσταση Χρώμα Βάθος Διαπερατότητα Διαθέσιμη υγρασία Θερμοκρασία Χημικές ιδιότητες ph Αλατότητα Γονιμότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΑ - ΝΡ. Humus Vita Stallatico Super

ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΑ - ΝΡ. Humus Vita Stallatico Super ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΑ - ΝΡ Humus Vita Stallatico Super ΟΡΓΑΝΙΚΟ ΛΙΠΑΣΜΑ ΝΡ O χούμος προέρχεται αποκλειστικά από την ανάμειξη εκλεκτής κοπριάς (βοοειδών και πουλερικών) αφού υποστεί μία διαδικασία ζύμωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Εργαστήριο Εδαφολογίας. Υπεύθυνη Εργαστηρίου: Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Εργαστήριο Εδαφολογίας. Υπεύθυνη Εργαστηρίου: Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου Για την κανονική ανάπτυξη των φυτών είναι απαραίτητα ορισμένα θρεπτικά στοιχεία, τα οποία προσλαμβάνονται είτε από το έδαφος είτε από την ατμόσφαιρα. Τα μακροστοιχεία είναι: C,H, O,N, P, K, Ca, Mg, S Ιχνοστοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

Πόσο λίπασμα θα ρίξουμε;

Πόσο λίπασμα θα ρίξουμε; Θρέψη φυτού Θρέψη αζώτου: τον Χειμώνα όχι πρόσληψη Ν, Άνοιξη έως και άνθιση έδαφος ψυχρό και απαιτήσεις μηδαμινές άρα ελάχιστη πρόσληψη Ν, με εκβλάστηση μεγάλες απαιτήσεις από αποθηκευμένο Ν και από το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών

ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΣ. Με την κλασσική έννοια, ως λίπασμα ορίζεται κάθε ουσία

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

Η λίπανση των φυτών στα θερμοκήπια

Η λίπανση των φυτών στα θερμοκήπια Η λίπανση των φυτών στα θερμοκήπια Χημικές ιδιότητες εδάφους Περιεκτικότητα σε θρεπτικά στοιχεία Ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων Οξύτητα εδάφους (ph) Περιεκτικότητα σε θρεπτικά στοιχεία Ολική περιεκτικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον

Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον Ευρωπαϊκό Έργο LIFE- Στρατηγικές για τη βελτίωση και προστασία tου εδάφους από τη διάθεση αποβλήτων ελαιοτριβείων στις Μεσογειακές

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΗ ΘΗΒΑ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΗ ΘΗΒΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΗ ΘΗΒΑ Βιολογική γεωργία είναι ένα σύστηµα διαχείρισης και παραγωγής αγροτικών προϊόντων που στηρίζεται σε φυσικές διεργασίες δηλαδή στη µη χρησιµοποίηση µη χηµικών µεθόδων

Διαβάστε περισσότερα

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία Ιδιότητες και αποτελέσματα UTEC 46 = Ο ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΟΣ ΤΥΠΟΣ ΓΙΑ ΥΨΗΛΕΣ ΑΠΟΔΟΣΕΙΣ Η Ουρία είναι ένα από τα πιο ευρέως διαδεδομένα αζωτούχα λιπάσματα, συνδυάζοντας τις υψηλές λιπαντικές μονάδες και την ευκολία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Εργ. Περιβαλλοντικών Αναλύσεων, Σίνδος Σελ. 1/5 ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Πελάτης: ΗΜΗΤΡΙΑ ΗΣ ΣΥΜΕΩΝ ιεύθυνση Πελάτη: ΠΑΡΝΗΘΟΣ 22,ΑΘΗΝΑ Περιγραφή ειγµάτων: έδαφος ειγµατοληψία: από πελάτη Ηµεροµηνία

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ Σ.Π.Ε.Λ. AGROTICA, 2010 Γεωργία και Κλιματική Αλλαγή: O Ρόλος των Λιπασμάτων. Δρ. ΔΗΜ. ΑΝΑΛΟΓΙΔΗΣ

ΗΜΕΡΙΔΑ Σ.Π.Ε.Λ. AGROTICA, 2010 Γεωργία και Κλιματική Αλλαγή: O Ρόλος των Λιπασμάτων. Δρ. ΔΗΜ. ΑΝΑΛΟΓΙΔΗΣ ΗΜΕΡΙΔΑ Σ.Π.Ε.Λ. AGROTICA, 2010 Γεωργία και Κλιματική Αλλαγή: O Ρόλος των Λιπασμάτων Δρ. ΔΗΜ. ΑΝΑΛΟΓΙΔΗΣ 1 ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΕΙΝΑΙ Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΕΠΑΡΚΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ OΜΩΣ, Η ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ (όπως όλες

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών 30-12-2014 EVA PAPASTERGIADOU Ανακύκλωση των Θρεπτικών είναι η χρησιμοποίηση, ο μετασχηματισμός, η διακίνηση & η επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στα οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

Η δυναμική της κίνησης του Καλίου στο έδαφος

Η δυναμική της κίνησης του Καλίου στο έδαφος Η δυναμική της του στο κίνησης Καλίου έδαφος 1. Δείκτες διαθέσιμου καλίου στο έδαφος Πρόσληψη Κ από τα φυτά (kg/ha) Πρόσληψη Κ από τα φυτά (kg/ha) Εναλλάξιμο Κ (mg/100g εδάφους) Συγκέντρωση Κ (me/l εδαφ.

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου Μελέτη βιοδιαθεσιμότητας του παραγόμενου προϊόντος

Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου Μελέτη βιοδιαθεσιμότητας του παραγόμενου προϊόντος ΠΡΑΞΗ ΕΘΝΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ «Πρόγραμμα Ανάπτυξης Βιομηχανικής Έρευνας και Τεχνολογίας (ΠΑΒΕΤ) 2013» Δευτέρα 25 Μαΐου, 2015 Ημερίδα - Κ.Ε.Δ.Ε.Α. Θεσσαλονίκη Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου

Διαβάστε περισσότερα

All from a Single Source

All from a Single Source All from a Single Source Το PeKacid TM είναι μια νέα, καινοτόμος λύση για τον φώσφορο σε ασβεστούχα εδάφη και νερά με μεγάλη σκληρότητα. Στερεό φωσφορικό οξύ σε σάκους Μονοκρυσταλλικό, με χαμηλό ph (2.2)

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΑΕΡΙΩΝ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΩΝ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΑΕΡΙΩΝ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΑΕΡΙΩΝ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΩΝ Το «φαινόμενο του θερμοκηπίου» αποτελεί τεράστιο θέμα, γιατί το αναμενόμενο αποτέλεσμα είναι η αλλαγή των κλιματικών συνθηκών, που

Διαβάστε περισσότερα

Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου;

Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου; Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου; Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής Εργαστήριο Δασικής Εδαφολογίας ΑΠΘ Αύξηση του ρυθμού δέσμευσης του διοξειδίου του άνθρακα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ο ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΕΔΑΦΟΥΣ 1. Κυριότερες ιδιότητες της αργίλου 2. Ποια είναι τα ποιο κοινά ορυκτά της αργίλου. Ποιο θεωρείτε σημαντικότερο. 3. Κατατάξτε τα

Διαβάστε περισσότερα

H ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΔΑΦΟΥΣ ΚΑΙ Η ΦΥΛΛΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΟΜΑΤΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ

H ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΔΑΦΟΥΣ ΚΑΙ Η ΦΥΛΛΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΟΜΑΤΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ H ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΔΑΦΟΥΣ ΚΑΙ Η ΦΥΛΛΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΟΜΑΤΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή του Καλίου στην ανάπτυξη των φυτών

Η συμβολή του Καλίου στην ανάπτυξη των φυτών Η συμβολή του Καλίου στην ανάπτυξη των φυτών 1. Τα φυτά δεσμεύουν την ηλιακή ενέργεια E H 2 O CO 2 χλωροφύλλη σάκχαρα Ηηλιακήενέργεια μετατρέπεται σε χημική ενέργεια μέσω της φωτοσύνθεσης. Αν και όλα τα

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14 ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Μπορεί να λειτουργήσει ένα οικοσύστημα α) με παραγωγούς και καταναλωτές; β) με παραγωγούς και αποικοδομητές; γ)με καταναλωτές και αποικοδομητές; Η διατήρηση των οικοσυστημάτων προϋποθέτει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΔΑΦΟΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ. Άργιλος Οργανική ουσία Ενεργοί μικροοργανισμοί. Προκαλούν δομή (μικρά μεγάλα συνενωμένα συσσωματώματα)

ΕΔΑΦΟΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ. Άργιλος Οργανική ουσία Ενεργοί μικροοργανισμοί. Προκαλούν δομή (μικρά μεγάλα συνενωμένα συσσωματώματα) ΕΔΑΦΟΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ Άργιλος Οργανική ουσία Ενεργοί μικροοργανισμοί. Προκαλούν δομή (μικρά μεγάλα συνενωμένα συσσωματώματα) Α. Η άργιλος (ηλεκτρικό φορτίο) συγκρατεί κατιόντα (+) και τα ανταλλάσει

Διαβάστε περισσότερα

Θρυμματισμός Κομποστοποίηση προϊόντων κλαδέματος

Θρυμματισμός Κομποστοποίηση προϊόντων κλαδέματος Θρυμματισμός Κομποστοποίηση προϊόντων κλαδέματος Εισηγητής: Γιάννης Λιοντήρης, Γεωπόνος - MSc Περιβάλλοντος, Διευθυντής Γεωτεχνικών Υπηρεσιών Δήμου Καλαμάτας Στόχοι της συνάντησης Δεν θα εξετάσουμε όλους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ενότητα 3η: Φυσικοχημικές και μηχανικές ιδιότητες εδαφών Τσικριτζής Λάζαρος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΣΕΙΣ ΧΗΜΙΚΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ ΚΑΙ ΑΕΡΙΩΝ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ

ΣΧΕΣΕΙΣ ΧΗΜΙΚΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ ΚΑΙ ΑΕΡΙΩΝ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ ΣΧΕΣΕΙΣ ΧΗΜΙΚΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ ΚΑΙ ΑΕΡΙΩΝ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ ΛΑΡΙΣΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΟΜΙΛΙΑΣ ΣΥΝΤΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΓΡΑΒΙΑΣ 1998 1999 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ «ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ» ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΑΓΓΕΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΑΘΗΤΕΣ: Β Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΡΗΓΑΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Χημική αποσάθρωση Διάσπαση και εξαλλοίωση υλικών κοντά στην επιφάνεια της γης Σχηματισμός προϊόντων κοντά σε κατάσταση χημικής ισορροπίας με την ατμόσφαιρα,

Διαβάστε περισσότερα

Θρεπτικά συστατικά. Κατηγορίες θρεπτικών συστατικών

Θρεπτικά συστατικά. Κατηγορίες θρεπτικών συστατικών ΛΙΠΑΣΜΑΤΑ Από: Κατερινόπουλο, Α. & Σταματάκη, Μ. 1995. Εφαρμοσμένη Ορυκτολογία Πετρολογία. Τα Βιομηχανικά Ορυκτά και Πετρώματα και οι Χρήσεις τους. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Τμήμα Γεωλογίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΔΙΑΛΥΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Δημήτρης

Διαβάστε περισσότερα

Προσαρμογή καλλιεργητικών πρακτικών για μείωση του αποτυπώματος άνθρακα στην ελαιοκαλλιέργεια Δρ. Γεώργιος Ψαρράς, Δρ. Γεώργιος Κουμπούρης

Προσαρμογή καλλιεργητικών πρακτικών για μείωση του αποτυπώματος άνθρακα στην ελαιοκαλλιέργεια Δρ. Γεώργιος Ψαρράς, Δρ. Γεώργιος Κουμπούρης ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΓΕΩΡΓΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΔΗΜΗΤΡΑ Ινστιτούτο Ελιάς, Υποτροπικών Φυτών & Αμπέλου Προσαρμογή καλλιεργητικών πρακτικών για μείωση του αποτυπώματος άνθρακα στην ελαιοκαλλιέργεια Δρ. Γεώργιος Ψαρράς, Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας. Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος

Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας. Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος Στάδια εξέλιξης της βιολογικής γεωργίας 1 ο στάδιο: 1920 Ξεκινούν οι πρώτοι προβληματισμοί από τον Αυστριακό Steiner που αγωνίζεται για

Διαβάστε περισσότερα

Λίπανση Κηπευτικών Καλλιεργειών

Λίπανση Κηπευτικών Καλλιεργειών Λίπανση Κηπευτικών Καλλιεργειών Βασική λίπανση Η βασική λίπανση διενεργείται κατά το στάδιο της προετοιµασίας του εδάφους και πριν την εγκατάσταση των φυτών σε αυτό. Οι ποσότητες των λιπασµάτων καθορίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Η παραγωγή τροφής Καλύπτει τη βασικότερη ανθρώπινη ανάγκη Ιστορικά, η πρώτη αιτία ανθρώπινης παρέµβασης στο φυσικό περιβάλλον Σχετίζεται άµεσα µε τον υπερπληθυσµό

Διαβάστε περισσότερα

Ανάκτηση φωσφόρου από επεξεργασμένα αστικά λύματα Αξιολόγηση εναλλακτικών διεργασιών

Ανάκτηση φωσφόρου από επεξεργασμένα αστικά λύματα Αξιολόγηση εναλλακτικών διεργασιών Ανάκτηση φωσφόρου από επεξεργασμένα αστικά λύματα Αξιολόγηση εναλλακτικών διεργασιών 1525-ΒΕΤ-2013 PhoReSΕ: Ανάκτηση φωσφόρου από τη δευτεροβάθμια εκροή εγκαταστάσεων επεξεργασίας αστικών λυμάτων ΠΡΑΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

9/5/2015. Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για τα φυτά

9/5/2015. Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για τα φυτά Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Θρεπτικά στοιχεία» Θρεπτικές ουσίες Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για την αύξηση των φυτών: Μακροστοιχεία: C, H, O, N, P, S, K,

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II)

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Οικολογία: η επιστήμη που μελετά τις σχέσεις των οργανισμών, και φυσικά του ανθρώπου, με τους βιοτικούς (ζωντανούς οργανισμούς του ίδιου

Διαβάστε περισσότερα

Χημική σύσταση του φλοιού της γης

Χημική σύσταση του φλοιού της γης ΜΕΡΟΣ Α Έδαφος Τι Είναι το Έδαφος Σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει ο Πολυζόπουλος (1976), έδαφος είναι το από χαλαρά υλικά ανώτερο στρώμα του φλοιού της γης το οποίο προήλθε από την αποσάθρωση πετρωμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΑΕΙΦΟΡΑ ΑΓΡΟ- ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΕΛΑΙΩΝΑ Χρονική Διάρκεια: Οκτώβριος 2010 Ιούνιος 2014 Προϋπολογισμός:

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΩΡΙΑΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗ / ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΣΕ ΩΡΕΣ ΘΕΩΡΙΑ ΠΡΑΚ. ΣΥΝΟΛΟ 1 2 3 4 5 6 7 8 01/07/2014 15:00-21:00 Γενική Γεωργία Τα επιμέρους θεματικά αντικείμενα κατάρτισης της

Διαβάστε περισσότερα

Διαφυλλική εφαρμογή. για σιτηρά. Διαφυλλική λίπανση για τα σιτηρά

Διαφυλλική εφαρμογή. για σιτηρά. Διαφυλλική λίπανση για τα σιτηρά Διαφυλλική εφαρμογή για σιτηρά. Διαφυλλική λίπανση για τα σιτηρά Μαγνήσιο & θείο Δύο σημαντικά θρεπτικά στοιχεία 2 Έλλειψη μαγνησίου στο σιτάρι Έλλειψη Θείου στο σιτάρι. Μαγνήσιο: Είναι βασικό συστατικό

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικό κρασί. Ποιοτικό κρασί. Συμβουλές για την λίπανση με Κάλιο, Μαγνήσιο, Θείο και ιχνοστοιχεία. H Αυθεντία στο Κάλιο και στο Μαγνήσιο

Ποιοτικό κρασί. Ποιοτικό κρασί. Συμβουλές για την λίπανση με Κάλιο, Μαγνήσιο, Θείο και ιχνοστοιχεία. H Αυθεντία στο Κάλιο και στο Μαγνήσιο Ποιοτικό κρασί Ποιοτικό κρασί Συμβουλές για την λίπανση με Κάλιο, Μαγνήσιο, Θείο και ιχνοστοιχεία H Αυθεντία στο Κάλιο και στο Μαγνήσιο Βασικές αρχές 3 Σαν βασική αρχή, όλα τα φυτά απορροφούν τα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες:

Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες: Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες: Θερμοκρασία αερισμό, δραστηριότητα των μικροοργανισμών, πρόσληψη των θρεπτικών στοιχείων συγκέντρωση των τοξικών ουσιών. Η έλλειψη υγρασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΚΔΟΣΗ: ΤΜΗΜΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ IRIS

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΚΔΟΣΗ: ΤΜΗΜΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ IRIS ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ 52, 71305, ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΗΛ: 2810 360715 7 FAX: 2810 360718 info@irisbio.gr / www.irisbio.gr ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΚΔΟΣΗ: ΤΜΗΜΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την E-GEOPONOI.GR Πέμπτη, 07 Αύγουστος 2008 11:30 - Τελευταία Ενημέρωση Σάββατο, 14 Νοέμβριος 2009 14:34

Συντάχθηκε απο τον/την E-GEOPONOI.GR Πέμπτη, 07 Αύγουστος 2008 11:30 - Τελευταία Ενημέρωση Σάββατο, 14 Νοέμβριος 2009 14:34 Φυσικά λιπάσματα Τα κύρια θρεπτικά συστατικά των φυτών Τρεις είναι οι θρεπτικές ουσίες που απαιτούνται από τα φυτά σε πολύ μεγαλύτερες ποσότητες από τα άλλα στοιχεία. Είναι το άζωτο(n), ο φώσφορος(p) και

Διαβάστε περισσότερα

Η ανόργανη θρέψη των φυτών

Η ανόργανη θρέψη των φυτών Η ανόργανη θρέψη των φυτών Οργανικά θρεπτικά στοιχεία σάκχαρα που προέρχονται από τη διαδικασία της φωτοσύνθεσης με τις επακόλουθες μετατροπές Ανόργανα θρεπτικά στοιχεία προέρχονται από το έδαφος, με τη

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Αρωματικά Φυτά Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Η προσθήκη του κατάλληλου βοτάνου μπορεί να κάνει πιο γευστικό και πιο ελκυστικό κάποιο φαγητό. Η γεύση, όμως, είναι ζήτημα προσωπικής προτίμησης και υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΟΥ ΧΑΡΤΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΟΥ ΧΑΡΤΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΟΥ ΧΑΡΤΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΥ 1, 41335 ΛΑΡΙΣΑ Website: http:/www.ismc.gr ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΟΜΙΛΙΑΣ ΤΙ ΕΝΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου)

1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου) 8 Η ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ 1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου) 2. Καταστάσεις του νερού : το νερό είναι η μοναδική ουσία στη γη που βρίσκεται στη φύση και με τις τρεις μορφές τις (υγρή στερεά

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

Αμερικάνικα είδη αμπέλου: γνωστά ως ανθεκτικά στη ριζόβια μορφή φυλλοξήρας (α.ρ.μ.φ.) υποκείμενα

Αμερικάνικα είδη αμπέλου: γνωστά ως ανθεκτικά στη ριζόβια μορφή φυλλοξήρας (α.ρ.μ.φ.) υποκείμενα ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΑ ΑΜΠΕΛΟΥ Αμερικάνικα είδη αμπέλου: γνωστά ως ανθεκτικά στη ριζόβια μορφή φυλλοξήρας (α.ρ.μ.φ.) υποκείμενα Εισβολή της φυλλοξήρας στην Ευρώπη από την Αμερική το 1864. Φυλλοξήρα ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Μία αλεπού και ένα τσακάλι που ζουν σε ένα οικοσύστημα ανήκουν: Α. Στον ίδιο πληθυσμό Β. Στην

Διαβάστε περισσότερα

http://www.eu-water.eu

http://www.eu-water.eu 5ο Ενημερωτικό Δελτίο του έργου EU-WATER Διακρατική ολοκληρωμένη διαχείριση των υδατικών πόρων στη γεωργία http://www.eu-water.eu "Οικονομικά κίνητρα για την υιοθέτηση πρακτικών εξοικονόμησης νερού και

Διαβάστε περισσότερα

ουσίες, ανόργανα στοιχεία, νερό. ουσιών: την οργανισμοί. Είναι ονομάζονται

ουσίες, ανόργανα στοιχεία, νερό. ουσιών: την οργανισμοί. Είναι ονομάζονται ΛIΠANΣH Όλοι οι ζώντες οργανισμοί έχουν ανάγκη από τρία είδη θρεπτικών ουσιών: οργανικές ουσίες, ανόργανα στοιχεία, νερό. Tα φυτά έχουν την ικανότητα να συνθέτουν τις οργανικές ενώσεις μέσω της φωτοσύνθεσης,

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική µηδική. Τζουραµάνη Ε., Σιντόρη Αλ., Λιοντάκης Αγ., Ναβρούζογλου Π., Παπαευθυµίου Μ. Καρανικόλας Π. και Αλεξόπουλος Γ.

Βιολογική µηδική. Τζουραµάνη Ε., Σιντόρη Αλ., Λιοντάκης Αγ., Ναβρούζογλου Π., Παπαευθυµίου Μ. Καρανικόλας Π. και Αλεξόπουλος Γ. Ινστιτούτο Γεωργοοικονοµικών και Κοινωνιολογικών Ερευνών Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας Λ. ηµοκρατίας 61, 135 61 Αγ. Ανάργυροι, Αττική Τηλ. 210 27 56 596, Fax 210 27 51 937 Email tzouramani.inagrop@nagref.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ ΚΑΙ ΑΜΒΡΑΚΙΚΟΥ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ ΚΑΙ ΑΜΒΡΑΚΙΚΟΥ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΜΒΡΑΚΙΚΟΥ ΗΜελέτησυντάχθηκε(με αλφαβητική σειρά) από: Βουλγαράκη Απόστολο, Γεωπόνος MSc Βούλγαρη Γρηγόριο, Γεωπόνος Γκριτζάπη Αικατερίνη, Γεωπόνος

Διαβάστε περισσότερα

προϊόντων ένα τρίπτυχο: Ποιότητα Ασφάλεια καταναλωτή Περιβαλλοντική μέριμνα.

προϊόντων ένα τρίπτυχο: Ποιότητα Ασφάλεια καταναλωτή Περιβαλλοντική μέριμνα. η καλλιεργεια της μηδικης στo ΝΟΜΟ ΛΑΡΙΣΑΣ Σήμερα όσο ποτέ άλλοτε το ζητούμενο στην Ελληνική γεωργία είναι η ποιότητα και η ανταγωνιστικότητα των προϊόντων της, η γεωργική παραγωγή είναι απαραίτητο να

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτήτρια: Τέλλου Βασιλική, Α.Μ. 331/03 Επιβλέπων: κ. Παλάτος Γεώργιος Καθηγητής Εφαρµογών

Φοιτήτρια: Τέλλου Βασιλική, Α.Μ. 331/03 Επιβλέπων: κ. Παλάτος Γεώργιος Καθηγητής Εφαρµογών ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» Φοιτήτρια: Τέλλου Βασιλική, Α.Μ. 331/03 Επιβλέπων: κ. Παλάτος Γεώργιος Καθηγητής Εφαρµογών ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΗΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΕΠΙΜΕΛΗΘΗΚΕ Η ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΜΑΡΜΑΡΙ ΟΥ ΣΟΦΙΑ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΠΑΛΑΤΟΣ ΑΘ. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΟΡΙΣΜΟΣ Η βιολογική γεωργία,

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ)

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ) ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ) ρ. Αριστοτέλης Παπαδόπουλος Γενικός /ντης Αγροτικής Έρευνας ΕΛ.Γ.Ο. «ΗΜΗΤΡΑ» ρ. Φραντζής Παπαδόπουλος Τακτικός Ερευνητής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-15 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Η αντιμετώπιση των ζιζανίων στα καλλιεργούμενα φυτά είναι απαραίτητη

Διαβάστε περισσότερα

Επίτευξη και προσδιορισμός της βέλτιστης τεχνολογικής ωριμότητας. Κανάκης Γιάννης Γεωπόνος Οινολόγος Mc

Επίτευξη και προσδιορισμός της βέλτιστης τεχνολογικής ωριμότητας. Κανάκης Γιάννης Γεωπόνος Οινολόγος Mc Επίτευξη και προσδιορισμός της βέλτιστης τεχνολογικής ωριμότητας Κανάκης Γιάννης Γεωπόνος Οινολόγος Mc Ποιότητα Σταφυλιών Στάδια Ανάπτυξης της Ράγας Δυνατότητα Επίτευξης Βέλτιστης Τεχνολογικής Ωριμότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

(αποστειρωση, παστεριωση, ψησιμο)

(αποστειρωση, παστεριωση, ψησιμο) ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΣΤΑ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ (αποστειρωση, παστεριωση, ψησιμο) Η θερμικη επεξεργασία έχει επιζημια επίδρση στα θρεπτικα συστατικά. Στοχος είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση των εδαφικών πόρων στις ορεινές περιοχές υπό το πρίσμα της κλιματικής μεταβολής. Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής, ΑΠΘ

Διαχείριση των εδαφικών πόρων στις ορεινές περιοχές υπό το πρίσμα της κλιματικής μεταβολής. Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής, ΑΠΘ Διαχείριση των εδαφικών πόρων στις ορεινές περιοχές υπό το πρίσμα της κλιματικής μεταβολής Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής, ΑΠΘ Τα paleosols θεωρούνται και ως λείψανα εδαφών των οποίων η μελέτη αποτελεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΥΔΡΟΒΙΟΤΟΠΟΥ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΗ ΑΠΟΡΡΟΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

4 η ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ

4 η ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ 4 η ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Τίτλος μαθήματος : Κωδικός : 411 «ΓΕΩΡΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ» (Υ) Διάρκεια: Κωνσταντίνος Κίττας Καθηγητής Τηλ.: 24210 93012, 93158 Τηλεομοιότυπος

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες για την. λίπανση της πατάτας. Πληροφορίες για την λίπανση της πατάτας. Η καλλιέργεια της Πατάτας. H Αυθεντία στο Κάλιο και στο Μαγνήσιο

Πληροφορίες για την. λίπανση της πατάτας. Πληροφορίες για την λίπανση της πατάτας. Η καλλιέργεια της Πατάτας. H Αυθεντία στο Κάλιο και στο Μαγνήσιο Πληροφορίες για την λίπανση της πατάτας Πληροφορίες για την λίπανση της πατάτας Η καλλιέργεια της Πατάτας H Αυθεντία στο Κάλιο και στο Μαγνήσιο Παραγωγή και Ποιότητα: Παράμετροι που εξαρτώνται από τα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ι. ΜΠΑΛΙΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α.Π.Θ.

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ι. ΜΠΑΛΙΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α.Π.Θ. ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ι. ΜΠΑΛΙΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α.Π.Θ. Η υπερβολική συγκέντρωση της εντατικής κτηνοτροφίας σε ορισμένες περιοχές, σε συνδυασμό με την αύξηση του μεγέθους των κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΕΙΨΙΣΠΟΡΕΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ ΣΙΤΗΡΑ ΚΑΙ ΨΥΧΑΝΘΗ

ΑΜΕΙΨΙΣΠΟΡΕΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ ΣΙΤΗΡΑ ΚΑΙ ΨΥΧΑΝΘΗ ΑΜΕΙΨΙΣΠΟΡΕΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ ΣΙΤΗΡΑ ΚΑΙ ΨΥΧΑΝΘΗ ΚΥΠΡΙΩΤΗΣ ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ M.Sc., Ph.D. ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε. Σταθμός Γεωργικής Έρευνας Κομοτηνής Σαν αμειψισπορά θεωρείται η εγκατάσταση σε

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικός κήπος Πρακτικές βιολογικής γεωργίας

Σχολικός κήπος Πρακτικές βιολογικής γεωργίας Σχολικός κήπος Πρακτικές βιολογικής γεωργίας Μιχαηλίδου Ειρήνη ΚΠΕ Λαυρίου ΜΟΡΦΕΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ Συμβατική γεωργία Ολοκληρωμένη γεωργία (διαχείριση) Παραδοσιακή γεωργία Φυσική γεωργία Αειφόρος γεωργία Οικολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης ΡΥΠΑΝΣΗ 91 είναι η άμεση ή έμμεση διοχέτευση από τον άνθρωπο στο υδάτινο περιβάλλον ύλης ή ενέργειας με επιβλαβή αποτελέσματα για τους οργανισμούς ( ο ορισμός της ρύπανσης από τον ΟΗΕ ) Ρύποι Φυσικοί (εκρήξεις

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων. 1.1 Εισαγωγή...19 1.2 Χαρακτηριστικά ζιζανίων...20 1.3 Μορφολογικά χαρακτηριστικά που

Περιεχόμενα. Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων. 1.1 Εισαγωγή...19 1.2 Χαρακτηριστικά ζιζανίων...20 1.3 Μορφολογικά χαρακτηριστικά που ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων 1.1 Εισαγωγή...19 1.2 Χαρακτηριστικά ζιζανίων...20 1.3 Μορφολογικά χαρακτηριστικά που χρησιμοποιούνται για τον προσδιορισμό των ζιζανίων...21 1.4 Κατάταξη ζιζανίων...22

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ. Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών

ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ. Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών Ενζύμων που βρίσκονται κατά μήκος του πεπτικού τους σωλήνα. Τα ένζυμα

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο εξειδίκευσης λογισμικού συμβουλευτικής λίπανσης

Σεμινάριο εξειδίκευσης λογισμικού συμβουλευτικής λίπανσης ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ, ΤΩΝ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΥΔΡΟΔΥΝΑΜΙΚΩΝ ΙΔΙΟΤΗΤΩΝ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΧΡΗΣΗ ΛΙΠΑΣΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο εξειδίκευσης λογισμικού συμβουλευτικής λίπανσης

Σεμινάριο εξειδίκευσης λογισμικού συμβουλευτικής λίπανσης ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ, ΤΩΝ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΥΔΡΟΔΥΝΑΜΙΚΩΝ ΙΔΙΟΤΗΤΩΝ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΧΡΗΣΗ ΛΙΠΑΣΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικές για τη βελτίωση και προστασία του εδάφους από τη διάθεση αποβλήτων ελαιοτριβείων στις Μεσογειακές χώρες

Στρατηγικές για τη βελτίωση και προστασία του εδάφους από τη διάθεση αποβλήτων ελαιοτριβείων στις Μεσογειακές χώρες Στρατηγικές για τη βελτίωση και προστασία του εδάφους από τη διάθεση αποβλήτων ελαιοτριβείων στις Μεσογειακές χώρες PROSODOL 2009-2012 ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ : 1.628.911 ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η θρέψη με το όνομα της

Η θρέψη με το όνομα της Η θρέψη με το όνομα της Εισαγωγή Σύγκριση Nutri-Leaf με άλλα Υδατοδιαλυτά Λιπάσματα Για πάνω από 60 χρόνια η εταιρεία Miller (Η.Π.Α) πρωτοπορεί στην παραγωγή υδατοδιαλυτών λιπασμάτων με τη σειρά Nutri-Leaf.

Διαβάστε περισσότερα

(Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

(Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ EL 17.2.2011 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 43/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 137/2011 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 16ης Φεβρουαρίου 2011 για τροποποίηση του κανονισμού

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της συγκαλλιέργειας βίκου-κριθής. κριθής και µπιζελιού- και ποιοτικά χαρακτηριστικά της παραγόµενης χλωροµάζας

Μελέτη της συγκαλλιέργειας βίκου-κριθής. κριθής και µπιζελιού- και ποιοτικά χαρακτηριστικά της παραγόµενης χλωροµάζας Μελέτη της συγκαλλιέργειας βίκου-κριθής κριθής και µπιζελιού- βρώµης ως προς τα ποσοτικά και ποιοτικά χαρακτηριστικά της παραγόµενης χλωροµάζας Χατζηγεωργίου Ι. 1, Φορτάτος Ε. 1, Τσιµπούκας Κ. 2, Ζέρβας

Διαβάστε περισσότερα