ΕΝΤΟΜΑ. Αλλόκοτος κόσμος; Σίνος Γκιώκας. Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Τομέας Βιολογίας Ζώων

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΝΤΟΜΑ. Αλλόκοτος κόσμος; Σίνος Γκιώκας. Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Τομέας Βιολογίας Ζώων"

Transcript

1 ΕΝΤΟΜΑ Αλλόκοτος κόσμος; Σίνος Γκιώκας Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Τομέας Βιολογίας Ζώων Πάτρα 2015

2 Έντομα: η πιο διαφοροποιημένη ομάδα οργανισμών στη Γη...

3 ...με έντονη εξέλιξη από την εμφάνισή τους πριν 400 εκ. χρόνια

4 ...με μεγάλη οικολογική σημασία

5 ... με έντονη σεξουαλική ζωή: ανταγωνισμός, εξαπάτηση, σαγήνη και ιδιοτροπίες

6 ... με σχέσεις αγάπης μίσους με τα φυτά: μια παλιά σχέση συνεξέλιξης Επικονιαστές Φυτοφάγοι Χρήση φυτικών χημικών ουσιών για την άμυνα Βιολογικός έλεγχος

7 ... με σύνθετη κοινωνική συμπεριφορά Σύνθετες μορφές επικοινωνίας και οργάνωσης Σύνθετη γονική φροντίδα

8 Έντομα και άνθρωπος: ένας κακός συνδυασμός μερικές φορές Φορείς ασθενειών Παράσιτα (συχνά εισαγόμενα)

9 Έντομα, διαφήμιση και στερεότυπα: ο εντομολόγος με την απόχη και η εργατική μέλισσα

10 Έντομα: τέχνη, πολιτισμός, θρησκεία

11 Εδώδιμα έντομα: παραδοσιακή και μοντέρνα κουζίνα

12 Ανατομία εντόμων: πώς είναι «κατασκευασμένα» τα έντομα;

13 Ανατομία εντόμων Τα έντομα είναι εξαιρετικά ποικιλόμορφα. Έχουν περιγραφεί πάνω από είδη. Εκτιμήσεις: εκατ. είδη στη Γη. Γιατί τα έντομα είναι τόσο ποικιλόμορφα; Από που προέρχονται (φυλογενετικά) τα έντομα; Ποια είναι τα βασικά γνωρίσματα των εντόμων;

14 Γιατί τα έντομα είναι πετυχημένα; Εξωσκελετός Μικρό μέγεθος Μεγάλο αναπαραγωγικό δυναμικό Πτήση Μεταμόρφωση Προσαρμοστικότητα Συνεξέλιξη φυτών-εντόμων

15 Από που προέρχονται τα έντομα; Τα έντομα ανήκουν στο Φύλο των Αρθροπόδων Τα Αρθρόποδα εμφανίστηκαν στο Κάμβριο (πριν 600 εκ. χρόνια) Σημείωση: τα έντομα μπορεί να έχουν προέλθει από τα Καρκινοειδή

16 Βασικά γνωρίσματα των εντόμων Τα έντομα κληρονόμησαν πολλά από τα βασικά τους γνωρίσματα από το προγονικό τους αρθρόποδο: Μεταμέρεια Σκληροποιημένο επιδερμίδιο Αρθρωτά πόδια Ταγμάτωση Σύνθετα μάτια

17 Ποια είναι τα κυριότερα χαρακτηριστικά των εντόμων; Μεταμέρεια και ταγμάτωση* Εξωσκελετός (αποτελείται από χιτίνη)* Μαλπιγγιανά σωληνάρια Φτερά Διαφοροποιημένα στοματικά εξαρτήματα Μεταμόρφωση Μικρό σωματικό μέγεθος * Χαρακτηριστικά Αρθροπόδων

18 Μεταμέρεια και ταγμάτωση Έντομα = transformers Εξελικτικές συνέπειες της τροποποίησης σωματικών εξαρτημάτων

19 Μεταμέρεια Κάθε μεταμερές αποτελείται από τα ίδια βασικά στοιχεία: Ζεύγος νευρικών γαγγλίων Αρθρωτά εξαρτήματα Σκληρίτες διαχωρισμένους από μεμβράνες Κοιλώματα Εσωτερικούς σκληροποιημένους συνδέσμους

20 Ταγμάτωση: ειδίκευση των μεταμερών

21 Εξωσκελετός: χιτίνη + πρωτεΐνη +... Μηχανική προστασία Κίνηση Παρεμπόδιση απώλειας νερού (κηρώδες στρώμα) Προστασία από τον ήλιο Αποθήκευση προϊόντων απέκκρισης Μειονεκτήματα του εξωσκελετού: Περιορίζει την αύξηση των εσωτερικών οργάνων Απαιτείται περιοδική αποβολή του για την αύξηση Μπορεί να συσσωρεύει λιποδιαλυτές τοξίνες

22 Εξωσκελετός Είναι σαν το κοντραπλακέ: Πολλά εύκαμπτα αλλά και ανθεκτικά στη θραύση στρώματα

23 Χιτίνη + πρωτεΐνη Χιτίνη: πολυσακχαρίτης σε στρώματα με σταδιακά διαφορετικό προσανατολισμό Πρωτεΐνη: για χρωματισμό και σκληροποίηση

24 Εξωσκελετός: σκληρός και εύκαμπτος

25 Έκδυση

26 Γενική εξωτερική μορφολογία 3 σωματικά τμήματα: κεφάλι, θώρακας, κοιλιά

27 Θώρακας

28 Στο θώρακα βρίσκονται τα φτερά και τα πόδια Είναι το τμήμα όπου βρίσκονται οι περισσότερες μυϊκές ομάδες Είναι το πιο τροποποιημένο τμήμα του σώματος για την κίνηση Θώρακας

29 Πόδια εντόμων: διαφοροποιημένα για ποικίλες λειτουργίες

30 Φτερά και πτήση Τα έντομα εξέλιξαν την πτήση κατά το Ανώτερο Λιθανθρακοφόρο (πριν 300 εκ. Χρόνια) ενώ τα πρώτα ιπτάμενα σπονδυλωτά εμφανίστηκαν κατά τον Τριαδικό (70 εκ. Χρόνια αργότερα) Η δομή των φτερών των εντόμων: λεπτή μεμβράνη από επιδερμίδιο 2 ζεύγη φτερών Σε μερικές ομάδες (Δίπτερα) το 2 ο ζεύγος έχει μετατραπεί σε αλτήρες (ισορροπιστές)

31 Η εξέλιξη των φτερών Πώς εξελίχθηκαν τα φτερά; Τι χρησιμεύει μια δομή σαν τα φτερά εκτός από την πτήση; 1 η άποψη: Προεκτάσεις του εξωσκελετού μπορεί να χρησίμευαν ως ηλιακά κάτοπτρα, συγκεντρώνοντας τη θερμότητα για να θερμανθεί το σώμα. 1. Σε μερικά έντομα σήμερα τα φτερά έχουν αυτή τη λειτουργία. Δεν υπάρχουν ενδείξεις από τα απολιθώματα. 2 η άποψη: Τα φτερά ξεκίνησαν ως βράγχια σε υδρόβιες νύμφες των εντόμων, που προήλθαν από τον πάνω λοβό των δισκελών εξαρτημάτων. 1. Τα βράγχια σε υδρόβιες νύμφες μερικών εντόμων έχουν κοινά δομικά χαρακτηριστικά με τα φτερά (νεύρωση). 2. Μερικά γονίδια που ελέγχουν την ανάπτυξη των φτερών ελέγχουν επίσης και την ανάπτυξη των βραγχίων στα Καρκινοειδή. 3. Μερικές προνύμφες εντόμων έχουν βράγχια σε όλα τα μεταμερή. 4. Τα βράγχια μπορούν να κινούνται (για αερισμό ή κολύμβηση). 5. Μπορεί να έχουν διατηρηθεί σε μερικά μεταμερή του θώρακα και να χρησιμοποιούνταν για άλλη λειτουργία (π.χ. ως ιστία) και τελικά χρησίμευσαν για την πτήση.

32 Φτερά εντόμων και πτήση Η πτητική μηχανή των εντόμων: Έμμεσοι ασύγχρονοι μύες ± Άμεσοι συγχρονισμένοι μύες Ραχιαίοι κατά μήκος έμμεσοι μύες πτήσης: κάθοδος φτερών Ραχιαιο-κοιλιακοί έμμεσοι μύες πτήσης: άνοδος των φτερών

33 Φτερά εντόμων και πτήση Η κίνηση των φτερών είναι εξαιρετικά σύνθετη Συχνότητες Hz Πλεονεκτήματα: Αποφυγή θηρευτών Μείωση ενδογαμίας Μείωση ενδοειδικού ανταγωνισμού Εύρεση τροφής (εξειδίκευση)

34 Στοματικά εξαρτήματα: ποικιλότητα και καινοτομίες Τα έντομα τρώνε σχεδόν τα πάντα: Φύλλα Ρίζες Άνθη Γύρη Ξύλωμα Φλοίωμα Σηπόμενα φυτά Σηπόμενα ζώα Περιττώματα Αίμα Ζώα Άλλα αρθρόποδα Άλλα έντομα Ξύλο Χαρτί Πλαστικό

35 Στοματικά εξαρτήματα: ποικιλότητα και καινοτομίες Το κεφάλι των εντόμων αποτελείται από 6 ξεχωριστά τμήματα (μεταμερή) Επομένως τα στοματικά εξαρτήματα είναι ομόλογα με τα πόδια: πολλά τμήματα των στοματικών εξαρτημάτων μοιάζουν με πόδια π.χ. οι κάτω γνάθοι

36 Στοματικά εξαρτήματα: ποικιλότητα και καινοτομίες 1. Άνω χείλος 2. Άνω γνάθοι 3. Κάτω γνάθοι 4. Κάτω χείλος

37 Στοματικά εξαρτήματα: ποικιλότητα και καινοτομίες Ποικιλότητα στοματικών εξαρτημάτων (αδρή ταξινόμηση): Μασητικά: σκαθάρια, ακρίδες, γρύλοι Διατρητικά: κουνούπια Αναρροφητικά-Μυζητικά: Πεταλούδες Απορροφητικά - Μυζητικά: Μύγες Μασητικά-Λειχητικά: Μέλισσες

38 Θηρευτές Τα σκαθάρια-δύτες έχουν τροποποιημένα στοματικά εξαρτήματα για τη θανάτωση και σύλληψη της λείας τους Τα Νευρόπτερα έχουν τροποποιημένα στοματικά εξαρτήματα για την έκκριση σιέλου και την απομύζηση

39 Θηρευτές Οι προνύμφες των λιβελούλων έχουν τροποποιημένα στοματικά εξαρτήματα για την σύλληψη της λείας τους που μερικές φορές έχει διπλάσιο μέγεθος από αυτές

40 Φυτοφάγα Δεξιά άνω γνάθος Οφθαλμίδια Αριστερή άνω γνάθος Δεξιά κάτω γνάθος με προσακτρίδα Υποφάρυγγας Άνω χείλος Κάτω χείλος με χειλικές προσακτρίδες Αριστερή κάτω γνάθος με γναθική προσακτρίδα Συχνά δεν έχουν ιδιαίτερα τροποποιημένα στοματικά εξαρτήματα

41 Φυτοφάγα Οι μέλισσες έχουν τροποποιημένα στοματικά εξαρτήματα για να παίρνουν το νέκταρ από τα άνθη

42 Φυτοφάγα Οι πεταλούδες (Λεπιδόπτερα) έχουν τροποποιημένα στοματικά εξαρτήματα για να πίνουν

43 Φυτοφάγα Τα Ημίπτερα και συγγενείς τους έχουν τροποποιημένα στοματικά εξαρτήματα για τη διάτρηση και την απομύζηση

44 Φυτοφάγα Κάποια Ημίπτερα θηρευτές έχουν τροποποιημένα στοματικά εξαρτήματα για τη διάτρηση και την απομύζηση

45 Φυτοφάγα Τα Θυσανόπτερα έχουν τροποποιημένα στοματικά εξαρτήματα για τη διάτρηση γύρης και φυτικών ιστών

46 Εξωπαράσιτα Οι Ψείρες και οι Ψύλλοι έχουν τροποποιημένα στοματικά εξαρτήματα για απομυζούν το αίμα

47 Άμυνα Μερικοί τερμίτες έχουν τροποποιημένα στοματικά εξαρτήματα για την υπεράσπιση της αποικίας

48 Πεπτικό σύστημα ΠΡΟΛΟΒΟΣ ΓΑΣΤΡΙΚΑ ΤΥΦΛΑ ΜΑΛΠΙΓΓΙΑΝΑ ΣΩΛΗΝΑΡΙΑ ΦΑΡΥΓΓΑΣ ΟΡΘΟ ΣΙΕΛΟΓΟΝΟΙ ΑΔΕΝΕΣ ΚΟΙΛΙΔΙΟ ΠΡΟΣΘΙΟ ΕΝΤΕΡΟ ΜΕΣΕΝΤΕΡΟ ΟΠΙΣΘΕΝΤΕΡΟ Προσθέντερο στόμα με σιελλογόνους αδένες, οισοφάγος, πρόλοβος για αποθήκευση και προστόμαχος για λειοτρίβιση σε ορισμένα είδη Μεσέντερο στόμαχος και γαστρικές θηλές Οπισθέντερο έντερο, ορθό και έδρα

49 Απεκκριτικό σύστημα Μαλπιγγιανά σωληνάρια Κατακράτηση νερού ή αλάτων

50 Ανοικτό κυκλοφορικό σύστημα ΑΟΡΤΗ ΚΑΡΔΙΑ ΝΩΤΙΑΙΟ ΔΙΑΦΡΑΓΜΑ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΔΙΑΦΡΑΓΜΑ Ανοικτό Μακριά ραχιαία αορτή: η καρδιά διοχετεύει αιμολέμφο (πλάσμα + αμοιβαδοκύτταρα) στην κεφαλική περιοχή. Η αιμολέμφος κυκλοφορεί μέσω χώρων ανάμεσα στα όργανα της κοιλιάς και ξαναμπαίνει στην καρδιά μέσω βαλβίδων στο οπίσθιο τμήμα. Η αιμολέμφος δεν μεταφέρει οξυγόνο.

51 Αναπνευστικό σύστημα Χωρίς κύρια αναπνευστικά όργανα Τραχειακό σύστημα Τραχείες: σωλήνες με ανοίγματα στο σώμα που διακλαδίζονται σε τραχειόλια που μεταφέρουν οξυγόνο κοντά στα όργανα. ΑΕΡΟΦΟΡΟΙ ΣΑΚΟΙ ΣΠΛΑΧΝΙΚΗ ΤΡΑΧΕΙΑ ΣΤΙΓΜΑ ΣΤΙΓΜΑΤΙΚΗ ΤΡΑΧΕΙΑ

52 Νευρικό σύστημα ΚΑΡΔΙΑΚΟ ΣΩΜΑΤΙΟ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΑΛΛΑΝΤΟΕΙΔΕΣ ΣΩΜΑΤΙΟ ΓΑΓΓΛΙΑ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΧΟΙΝΙ Κοιλιακό διπλό νευρικό σχοινί με πολύ αυτόνομα γάγγλια. Η συγχώνευση 3 γαγγλίων στο κεφάλι φτιάχνει τον εγκέφαλο Ο εγκέφαλος είναι κυρίως ανασταλτικός (και όχι διεγερτικός όπως στα σπονδυλωτά). Η διατροφή, η κίνηση και το ζευγάρωμα μπορούν να συνεχιστούν χωρίς το κεφάλι.

53 Αναπαραγωγικό σύστημα ΣΠΕΡΜΑΤΟΘΥΛΑΚΙΑ ΩΟΘΥΛΑΚΙΑ ΕΚΦΟΡΗΤΙΚΟΣ ΑΓΩΓΟΣ ΣΠΕΡΜΑΤΟΘΗΚΗ ΒΟΗΘΗΤΙΚΟΙ ΑΔΕΝΕΣ ΩΑΓΩΓΟΣ ΚΟΛΠΟΣ Γονοχωριστικοί οργανισμοί Γονιμοποίηση συνήθως εσωτερική Παρθενογένεση σπανίως (Ομόπτερα, Υμενόπτερα)

54 Η σεξουαλική ζωή των εντόμων Φυλετική επιλογή και οι συνέπειές της... Αρσενικά Θηλυκά Μικροί γαμέτες Μεγάλοι γαμέτες Η αναπαραγωγική επιτυχία περιορίζεται από τον αριθμό των διασταυρώσεων Μεγάλη ποικιλότητα στην αναπαραγωγική επιτυχία Βέλτιστη στρατηγική: η γονιμοποίηση του μέγιστου αριθμού αυγών Η αναπαραγωγική επιτυχία περιορίζεται από τη φυσιολογία Μικρή ποικιλότητα στην αναπαραγωγική επιτυχία Βέλτιστη στρατηγική: γονιμοποίηση αυγών με το «καλύτερο» σπέρμα Γενικά: τα θηλυκά είναι πιο «εκλεκτικά» (αλλά όχι πάντοτε...)

55 Η σεξουαλική ζωή των εντόμων Έμμεση μεταφορά σπέρματος: απτερυγωτά Άμεση μεταφορά σπέρματος: πτερυγωτά

56 Η σεξουαλική ζωή των εντόμων Έμμεση μεταφορά σπέρματος: σύνθετοι προγαμιαίοι χοροί Κολλέμβολα: Τα αρσενικά αποθέτουν το σπερματοφόρο στο υπόστρωμα και ωθούν τα θηλυκά να το αποδεχθούν. Συχνά φτιάχνουν «φράκτες» με σπερματοφόρα Ζυγέντομα: Αποθέτουν τα σπερματοφόρα τους σε νήματα και ενίοτε δένουν τα θηλυκά κατά το ζευγάρωμα

57 Η σεξουαλική ζωή των εντόμων Έλεγχος και υπεράσπιση χώρου (Χωροκράτεια) Συστήματα επικοινωνίας Ανταγωνισμός σπέρματος Επιλογή θηλυκών και γαμήλια δώρα Αφροδισιακά και αντι-αφροδισιακά Αντιστροφή σεξουαλικών ρόλων

58 Η σεξουαλική ζωή των εντόμων: χωροκράτεια Υμενόπτερα: Χωροκράτεια περιοχών ωοαπόθεσης: Τα αρσενικά χωροκρατούν περιοχές όπου βγαίνουν τα θηλυκά από το έδαφος. Τα θηλυκά διασταυρώνονται μόνο μια φορά. Τα μεγαλύτερα και πιο επιθετικά αρσενικά ελέγχουν μεγαλύτερη περιοχή εκκόλαψης Χωροκράτεια περιοχών τροφοληψίας (άνθη) θηλυκών: Εμπλέκονται σε μάχες όπου συχνά σκοτώνεται το ένα αρσενικό

59 Η σεξουαλική ζωή των εντόμων: χωροκράτεια Χωροκράτεια περιοχών εκκόλαψης: Κολεόπτερα: Μάχες μεταξύ αρσενικών. Το μέγεθος των «κεράτων» επηρεάζει τη στρατηγική. Μαχητές: τα άτομα με μεγάλα κέρατα «Ύπουλοι»: άτομα με μικρότερα κέρατα Δίπτερα (ελαφοκέρατα): μάχες

60 Η σεξουαλική ζωή των εντόμων: χωροκράτεια Χωροκράτεια με οριοθέτηση και επιδείξεις Λεπιδόπτερα

61 Η σεξουαλική ζωή των εντόμων: επικοινωνία Ακουστική επικοινωνία: Ορθόπτερα (Γρύλλοι, Γρυλλοτάλπες)

62 Η σεξουαλική ζωή των εντόμων: επικοινωνία Χημική επικοινωνία: Φερομόνες που εκκρίνονται από τα θηλυκά και ανιχνεύονται από τα αρσενικά (Τριχόπτερα, Λεπιδόπτερα)

63 Η σεξουαλική ζωή των εντόμων: επικοινωνία Οπτική επικοινωνία: Κολεόπτερα (πυγολαμπίδες)

64 Η σεξουαλική ζωή των εντόμων: ανταγωνισμός σπέρματος Παρατεταμένο ζευγάρωμα: Δίπτερα (Love Bugs) ζευγαρώνουν για μέρες Εκρήξεις σπέρματος: Λεπιδόπτερα, Υμενόπτερα

65 Η σεξουαλική ζωή των εντόμων: ανταγωνισμός σπέρματος Αφαίρεση σπέρματος: Οδοντόγναθα (λιβελούλες) Τραυματική (υποδερμική) γονιμοποίηση: Ημίπτερα

66 Η σεξουαλική ζωή των εντόμων: γαμήλια δώρα Ορθόπτερα: Τα αρσενικά δίνουν μαζί με το σπερματοφόρο και το «σπερματοθύλακα». Τα θηλυκά τρώνε το σπερματοθύλακα κατά το ζευγάρωμα. Όσο πιο μεγάλος είναι τόσο πιο μεγάλη είναι η πιθανότητα γονιμοποίησης Μηκόπτερα: Τα αρσενικά προσφέρουν νεκρά έντομα στα θηλυκά. Όσο πιο μεγάλο είναι το δώρο, τόσο πιο πολύ διαρκεί το ζευγάρωμα και πιο πολύ σπέρμα μεταφέρεται. Τα θηλυκά που δέχονται μικρό δώρο ξαναζευγαρώνουν σύντομα Δίπτερα: Τα αρσενικά προσφέρουν ένα μπαλόνι.

67 Η σεξουαλική ζωή των εντόμων: γαμήλια δώρα Πώς εξηγείται αυτή η παράξενη αναπαραγωγική συμπεριφορά; 1. Η αναπαραγωγική επιτυχία των αρσενικών συνδέεται με το μέγεθος του δώρου και τη διάρκεια θρέψης του θηλυκού 2. Τα θηλυκά γενικά ξαναζευγαρώνουν όταν τους προσφέρεται μικρό δώρο 3. Τα αρσενικά βρίσκονται υπό ισχυρή φυλετική επιλογή να προσφέρουν μεγάλα δώρα

68 Η σεξουαλική ζωή των εντόμων Αφροδισιακά και αντι-αφροδισιακά: Πολλά έντομα χρησιμοποιούν αφροδισιακά για να προσελκύσουν συντρόφους Η χρήση αντιαφροδισιακών είναι πιο σπάνια. Σε κάποια κολεόπτερα (Carabidae) τα θηλυκά που δεν θέλουν να ζευγαρώσουν άλλο απωθούν υποψήφιους συντρόφους χρησιμοποιώντας μεθακρυλικά οξέα που «αδρανοποιούν» τα αρσενικά για 3 ώρες. Αντιστροφή σεξουαλικών ρόλων: Στα περισσότερα έντομα τα θηλυκό φυλάει τα αυγά (γιατί;) Ωστόσο σε κάποια Ημίπτερα αυτό γίνεται από το αρσενικό

69 Ανάπτυξη των εντόμων Θηλυκά και αρσενικά αναπαραγωγικά όργανα

70 Ανάπτυξη των εντόμων: αυγά εντόμων

71 Ανάπτυξη των εντόμων: ωοαπόθεση

72 Ανάπτυξη των εντόμων: εμβρυϊκή ανάπτυξη Η εμβρυϊκή ανάπτυξη στα έντομα ελέγχεται από μια πληθώρα γονιδίων που ενεργοποιούνται και απενεργοποιούνται σύμφωνα με μια συγκεκριμένη αλληλουχία. Αυτά τα γονίδια καθορίζουν την πολικότητα του αυγού, τη μεταμέρεια και τελικά τη θέση των εξαρτημάτων. 1. Γονίδια μητρικής επίδρασης (καθορισμός πολικότητας εμβρύου) 2. Ζυγωτικά γονίδια (καθορισμός ταυτότητας, θέσης και πολικότητας μεταμερών) 3. Ομοιωτικά γονίδια (καθορισμός της θέσης φτερών και ποδιών). Η αναγνώριση αυτών των γονιδίων έχει γίνει μέσω της μελέτης μεταλλάξεων που διαταράσσουν την φυσιολογική ανάπτυξη.

73 Ανάπτυξη των εντόμων: εμβρυϊκή ανάπτυξη

74 Ανάπτυξη των εντόμων: μετεμβρυϊκή ανάπτυξη Στα έντομα τυπικά συμβαίνουν 2-20 εκδύσεις. Υπάρχει εξελικτική τάση να περιορίζεται ο αριθμός των εκδύσεων. Ο ρυθμός αύξησης των εντόμων είναι εντυπωσιακός. Κατά την μετεμβρυϊκή ανάπτυξη ένα έντομο αυξάνει το βάρος του φορές (περίπου 20 φορές περισσότερο από τον άνθρωπο!)

75 Ανάπτυξη των εντόμων: μετεμβρυϊκή ανάπτυξη Κύκλος έκδυσης 1. Μίτωση (διαίρεση) των επιδερμικών κυττάρων) 2. Απόλυση (διαχωρισμός των επιδερμικών κυττάρων από το επιδερμίδιο 3. Έκρυση υγρού έκδυσης (ανενεργό) 4. Παραγωγή εξωτερικού επί-επιδερμιδίου (= πρώτο στρώμα, προστατεύει την επιδερμίδα) 5. Ενεργοποίηση του υγρού έκδυσης (αρχή διάλυσης του ενδοεπιδερμιδίου) 6. Παραγωγή νέου προ-επιδερμιδίου κάτω από το νέο εξωτερικό επίεπιδερμίδιο. 7. Έκδυση (αποβολή του παλιού εξωσκελετού) 8. Σκληροποίηση του νέου έξω-επιδερμιδίου. 9. Κατά της περίοδο μεταξύ των εκδύσεων παράγονται συνεχώς νέα στρώματα ένδο-επιδερμιδίου.

76 Ανάπτυξη των εντόμων: μετεμβρυϊκή ανάπτυξη

77 Ανάπτυξη των εντόμων: μετεμβρυϊκή ανάπτυξη Κατηγορίες μετεμβρυϊκής ανάπτυξης: Αμετάβολη Ημιμετάβολη μεταμόρφωση Ολομετάβολη μεταμόρφωση

78 Ανάπτυξη των εντόμων: μετεμβρυϊκή ανάπτυξη

79 Ανάπτυξη των εντόμων: μετεμβρυϊκή ανάπτυξη Νύμφες Χρυσαλλίδες

80 Ανάπτυξη των εντόμων: μετεμβρυϊκή ανάπτυξη Δίσκοι ωρίμανσης: Ειδικοί ιστοί στο σώμα των προνυμφών. Όταν η προνύμφη γίνεται χρυσαλλίδα οι ιστοί της σπάνε ενώ οι δίσκοι ωρίμανσης αναπτύσσονται σε ιστούς ενηλίκων, χρησιμοποιώντας τα συστατικά που απελευθερώνονται από τους ιστούς που έσπασαν.

81 Ανάπτυξη των εντόμων: μετεμβρυϊκή ανάπτυξη Πώς ξέρει ένα έντομο πότε θα εκδυθεί, τι έκδυση θα κάνει και πότε να σταματήσει την έκδυση; Ορμονικός έλεγχος της μετεμβρυϊκής ανάπτυξης: 1. PTTH (προθωρακικοτρόπος ορμόνη): παράγεται στον εγκέφαλο (καρδιακά σωμάτια) 2. Εκδυσόνη: παράγεται στους προθωρακικούς αδένες 3. JH (νεανική ορμόνη): παράγεται στα αλλαντοειδή σωμάτια. Σημαντικός ρυθμιστικός ρόλος στην μετεμβρυϊκή ανάπτυξη. Λειτουργεί σαν διακόπτης on/off που λέει στα κύτταρα του σώματος του εντόμου τι τύπου έκδυση να κάνουν.

82 Ανάπτυξη των εντόμων: μετεμβρυϊκή ανάπτυξη

83 Ανάπτυξη των εντόμων: μετεμβρυϊκή ανάπτυξη Παράξενες μορφές ανάπτυξης στα έντομα: Παρθενογένεση Παιδογένεση (τα θηλυκά γεννούν μικρά που εμφανίζουν τελευταίο στάδιο μεταμόρφωσης) (σε κάποια δίπτερα και κολεόπτερα)

84 Αισθητήρια Πώς ένα έντομο κλεισμένο σε έναν εξωσκελετό αντιλαμβάνονται τον κόσμο γύρω του; Με τα αισθητίδια Τα αισθητίδια είναι μικρά όργανα που βρίσκονται στην εξωτερική επιφάνεια του εξωσκελετού και τα οποία συνδέονται με αισθητήριους νευρώνες. Τα αισθητίδια παρέχουν πληροφορία για τη θέση του σώματος στο χώρο, την ταχύτητα πτήσης και βάδισης, τη βαρύτητα, τη γεύση και τις οσμές (χημειοαίσθηση), τη θερμοκρασία και την υγρασία. Στην πιο σύνθετη μορφή τους ανιχνεύουν αερομεταφερόμενους ήχους.

85 Αισθητήρια Δομή αισθητιδίων 1. Τριχοειδή: μηχανο-υποδοχείς, χημειο-υποδοχείς, οσφρητικοί υποδοχείς, υγρο-υποδοχείς (τεράστια μορφολογική ποικιλότητα) 2. Θολωτά: μηχανο-υποδοχείς (ανιχνεύουν πιέσεις και παραμορφώσεις του επιδερμιδίου) 3. Χορδονωτά όργανα: προσαρτημένα στον εξωσκελετό αλλά χωρίς εξωτερικό επιδερμικό συστατικό. Τα σκολοπίδια ανιχνεύουν αλλαγές στο σχήμα του επιδερμιδίου. Βρίσκονται στα πόδια και τα φτερά των ώριμων εντόμων και στο σωματικό τοίχωμα των προνυμφών των ολομετάβολων εντόμων.

86 Αισθητήρια Τριχοειδή αισθητίδια 1. Απλοί μηχανο-υποδοχείς (αποτελούνται από 4 κύτταρα). Η εκτροπή τους στέλνει σήμα στο κεντρικό νευρικό σύστημα 2. Απλοί χημειο-υποδοχείς, θερμο-υποδοχείς, οσφρητικοί υποδοχείς, υγρο-υποδοχείς (τεράστια μορφολογική ποικιλότητα)

87 Αισθητήρια Θολωτά αισθητίδια Μηχανο-υποδοχείς (ανιχνεύουν πιέσεις και παραμορφώσεις του επιδερμιδίου). Συχνά παρέχουν πληροφορία για τη θέση του σώματος στο χώρο Χορδονωτά όργανα Δεν φαίνονται εξωτερικά. Συγκροτούν τα «αυτιά» των εντόμων

88 Αισθητήρια Ηχητική αντίληψη Δονήσεις υποστρώματος: Όργανα που βρίσκονται στην κνήμη (Ημίπερα, Ετερόπτερα)

89 Αισθητήρια Ηχητική αντίληψη Αερομεταφερόμενοι ήχοι: Τριχίδια Όργανα Johnston: βρίσκονται στη βάση των κεραιών. Αντίληψη ηχητικών κυμάτων μέσω παρεκκλίσεων των κεραιών (Δίπτερα) Τυμπανικά αυτιά: Σύνθετα αυτιά των εντόμων. Λεπτό επιδερμίδιο που περικλείει σάκο με αέρα. Μπορεί να βρίσκονται στο θώρακα, στα πόδια, την κοιλιά ή και τα φτερά. Τυπικά 2 αυτιά. Χρησιμοποιούνται στην επικοινωνία (Ορθόπτερα, Ημίπτερα). Υπάρχουν επίσης σε Μάντεις, Νευρόπτερα, Κολεόπτερα, Λεπιδόπτερα και Δίπτερα.

90 Αισθητήρια Τυμπανικά αυτιά

91 Αισθητήρια - Όραση 4 τύποι οπτικών οργάνων: Γεννητικοί φωτοϋποδοχείς (1, στα Λεπιδόπτερα) Στέμματα (μέχρι 6, στις ολομετάβολες προνύμφες) Οφθαλμίδια (μέχρι 3, στις περισσότερες τάξεις) ένταση φωτός Σύνθετοι οφθαλμοί (2, σε όλες τις τάξεις) - εικόνες

92 Αισθητήρια - Όραση Γεννητικοί φωτοϋποδοχείς Οφθαλμίδια Στέμματα

93 Αισθητήρια - Όραση Σύνθετα μάτια: Αποτελούνται από ομματίδια Ψηφιδωτή όραση Οξύτητα, Χρώμα, Πόλωση ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΚΟΣ ΚΩΝΟΣ ΟΠΤΙΚΕΣ ΝΕΥΡΙΚΕΣ ΙΝΕΣ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΗΣ ΚΥΤΤΑΡΑ ΧΡΩΣΤΙΚΗΣ ΦΩΤΟΫΠΟΔΟΧΕΙΣ ΟΜΜΑΤΙΔΙΟ

94 Αισθητήρια - Όραση Σύνθετα μάτια: Χαμηλή οξύτητα Η οξύτητα διαφέρει ανάλογα με τη θέση των ομματιδίων (υψηλότερη σε αυτά που βρίσκονται εμπρός) Χρώματα που δεν βλέπουμε εμείς (UV) Συνεξέλιξη

95 Συμπεριφορά και επικοινωνία Είναι τα έντομα «αυτόματα»: ΟΧΙ Σύνθετες συμπεριφορές: Μάθηση Προσανατολισμός (πυξίδα) Χρονομέτρηση Επικοινωνία μέσω συμβολικής γλώσσας

96 Συμπεριφορά και επικοινωνία Μάθηση: Εθισμός Συνδυαστική μάθηση (ανταμοιβή, τιμωρία) Χρήση τοπογραφικών σημείων

97 Συμπεριφορά και επικοινωνία Προσανατολισμός: Πυξίδα (μυρμήγκια)

98 Συμπεριφορά και επικοινωνία Επικοινωνία μέσω συμβολικής γλώσσας: Ο χορός των μελισσών Που και πότε είναι διαθέσιμη η τροφή: Κατεύθυνση τροφής: γωνία Απόσταση τροφής: διάρκεια του χορού και ήχοι Ποιότητα τροφής: ένταση χορού

99 Κοινωνικότητα Εύρος κοινωνικής οργάνωσης: Απλή, περιστασιακή Σύνθετη, μόνιμη Κάστες

100 Κοινωνικότητα: τερμίτες

101 Κοινωνικότητα: μυρμήγκια

102 Κοινωνικότητα: μέλισσες

103 Πάνω από το 50% των εντόμων είναι φυτοφάγα και εξέλιξαν στοματικά εξαρτήματα για τη διατροφή του σε ποικιλία φυτικών ιστών (ρίζες, βλαστοί, φύλλα, άνθη, καρποί, σπέρματα). Τα πιο πολλά φυτοφάγα είναι εξειδικευμένα (τρέφονται από λίγα, συγγενικά είδη φυτών). Οι στενές οικολογικές σχέσεις μεταξύ φυτών και εντόμων οδήγησε σε ένα εξελικτικό αγώνα δρόμου με τα φυτά να αναπτύσσουν μηχανισμούς άμυνας και τα έντομα πιο σύνθετους τρόπους επίθεσης. Αυτή ο συνεξελικτικός αγώνας οδήγησε σε αξιοσημείωτα αποτελέσματα: επικοινωνία φυτών εντόμων, μορφολογική ομοιότητα, κλπ. Φυτοφάγα Έντομα

104 Έντομα και επικονίαση Τα έντομα είναι οι παλαιότεροι και πιο σημαντικοί επικονιαστές των αγγειόσπερμων. Τα έντομα άρχισαν να επικονιάζουν τα αγγειόσπερμα πριν 140 εκ. χρόνια, όταν πρωτοεμφανίστηκαν τα αγγειόσπερμα. Από τότε τα αγγειόσπερμα έχουν διαφοροποιηθεί και έγιναν η κυρίαρχη ομάδα φυτών κυρίως λόγω της αποτελεσματικότητας των εντόμων επικονιαστών. Οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ φυτών και επικονιαστών είναι σημαντικές. Τα φυτά προσελκύουν τους επικονιαστές με σάκχαρα (νέκταρ), πρωτεΐνες (γύρη), και αρωματικά έλαια. Κάποια φυτά σταμάτησαν να «ανταμείβουν» και απλώς ξεγελούν τους επικονιαστές τους.

105 Τα έντομα θηρευτές αποτελούν το 10% των εντόμων. Έχουν προσαρμογές για τον εντοπισμό, τη σύλληψη και τη θανάτωση της λείας τους (μάτια, πόδια, στοματικά εξαρτήματα). Μερικά ενεδρεύουν, άλλα κυνηγούν, και άλλα προσελκύουν τη λεία τους. Μερικά έντομα θηρευτές είναι σημαντικά για τον βιολογικό έλεγχο. Έντομα Θηρευτές

106 Τα παρασιτικά έντομα αποτελούν το 15% των εντόμων. Ζουν είτε εσωτερικά (Ενδοπαράσιτα) είτε εξωτερικά στο σώμα του ξενιστή τους (εξωπαράσιτα)(συνήθως ένα άλλο έντομο) και αργά καταναλώνουν τον ξενιστή ή τα υγρά του. Εξωπαράσιτα: Ανόπλουρα, Μαλλοφάγα, Σιφωνάπτερα Ενδοπαράσιτα: Δίπτερα, Υμενόπτερα, Στρεψίπτερα Συνήθως το παρασιτικό έντομο τελικά σκοτώνει τον ξενιστή με τρομακτικό τρόπο. Μερικά είναι χρήσιμα στον βιολογικό έλεγχο. Έμπνευση για ταινίες (Allien). Παρασιτικά Έντομα

107 Άμυνα των εντόμων Τα περισσότερα έντομα έχουν να αντιμετωπίσουν πολλούς θηρευτές και παράσιτα. Χημική άμυνα: Πολλά φυτοφάγα έντομα έχουν αναπτύξει μηχανισμούς άμυνας που βασίζονται σε χημικές ουσίες των φυτών από τα οποία τρέφονται ή νέες τοξικές ουσίες. Μεγάλη ποικιλότητα χημικών ουσιών: στεροειδή, αλκαλοειδή, κανθαρίνη, ισταμίνη, ακετυλοχολίνη, κλπ. Μεγάλη ποικιλότητα αποβολής των χημικών ουσιών: φτύσιμο, έκκριση, αφόδευση, εμετός, εκτόξευση, κλπ.

108 Άμυνα των εντόμων Χρωματική και συμπεριφορική άμυνα: Προστατευτικός χρωματισμός Προειδοποιητικός χρωματισμός Μιμητισμός

109 Καταπολέμηση των εντόμων Οι μονοκαλλιέργειες ελκύουν τα φυτοφάγα έντομα. Οι σύγχρονες προσεγγίσεις περιλαμβάνουν ποικιλία στρατηγικών: Εναλλαγή καλλιεργειών Εισαγωγή παρασίτων και θηρευτών (βιολογικός έλεγχος) Εντομοκτόνα (έσχατη λύση). Οι γενετικά τροποποιημένες καλλιέργειες φέρουν γονίδια για συγκεκριμένες τοξίνες των εντόμων καθιστώντας τα φυτά ανθεκτικά. Είναι όμως ασφαλείς για τον άνθρωπο;

110 Τα έντομα ως φορείς ασθενειών Οι πιο ολέθριες ασθένειες του ανθρώπου οφείλονται σε έντομα. Τα έντομα (μύγες, ψείρες, ψύλλοι) μεταφέρουν ασθένειες με τη μετάδοση παθογόνων μέσω των αιματηρών γευμάτων τους. Η ελονοσία είναι η σημαντικότερη ασθένεια σήμερα σκοτώνοντας 1-3 εκατομμύρια ανθρώπους κάθε χρόνο. Οι ασθένειες που μεταδίδονται μέσω εντόμων έχουν επηρεάσει την ανθρώπινη ιστορία.

111 Έντομα εισβολείς Έντομα εισβολείς: Οικολογικές και οικονομικές συνέπειες των ξενικών εντόμων. Κόκκινα μυρμήγκια Μακρόκερα κολεόπτερα

112 Εδώδιμα έντομα Βασική πηγή τροφής σε πολλές χώρες: Ιαπωνία, Κίνα, Ταϊλάνδη, Καμπότζη, Αυστραλία, Ουγκάντα, Μποτσουάνα, Περού, Βενεζουέλα, Μεξικό. Μην ξεχνάτε ότι είναι συγγενικά με τα Καρκινοειδή, και άρα καλή πηγή πρωτεϊνών.

113 Προϊόντα από έντομα Κεριά, μέλι, μετάξι, κόκκινες χρωστικές (κοχενίλλη) Εκτεταμένη χρήση στο παρελθόν Συνθετικές ουσίες σήμερα.

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι. Εργαστηριακή άσκηση: Εξάποδα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι. Εργαστηριακή άσκηση: Εξάποδα Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Τομέας Βιολογίας Ζώων ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι Εργαστηριακή άσκηση: Εξάποδα Επιμέλεια: Σίνος Γκιώκας Πάτρα 2015 1 ΕΞΑΠΟΔΑ ΠΡΑΚΤΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΤΑΞΕΩΝ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΜΟΤΑΞΙΑ: ΑΡΘΡΟΠΟΔΑ

ΣΥΝΟΜΟΤΑΞΙΑ: ΑΡΘΡΟΠΟΔΑ ΣΥΝΟΜΟΤΑΞΙΑ: ΑΡΘΡΟΠΟΔΑ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Τα Αρθρόποδα αποτελούν τους πολυπληθέστερους οργανισμούς πάνω στη Γη (περίπου το 55-60% όλων των ειδών φυτών και ζώων) Είναι γνωστά περίπου 1.000.000 είδη Το σώμα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΜΟΤΑΞΙΑ: ΝΗΜΑΤΩΔΕΙΣ

ΣΥΝΟΜΟΤΑΞΙΑ: ΝΗΜΑΤΩΔΕΙΣ ΣΥΝΟΜΟΤΑΞΙΑ: ΝΗΜΑΤΩΔΕΙΣ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Σώμα νηματοειδούς μορφής, καλύπτεται εξωτερικά από παχύ, υαλώδες και ελαστικό στρώμα (εφυμενίδα): είναι διαπερατή στο νερό αλλά αδιαπέραστη σε πολλές ουσίες προστατεύει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΖΩΩΝ I. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΑΛΑΚΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΣΟΥΠΙΑΣ Sepia officinalis. Διδάσκων: Σ. Νταϊλιάνης

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΖΩΩΝ I. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΑΛΑΚΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΣΟΥΠΙΑΣ Sepia officinalis. Διδάσκων: Σ. Νταϊλιάνης ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΖΩΩΝ I ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΑΛΑΚΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΣΟΥΠΙΑΣ Sepia officinalis Διδάσκων: Σ. Νταϊλιάνης Βασίλειο: Animalia Υπερσυνομοταξία/Υπερφύλο: Λοφοτροχόζωα Συνομοταξία/Φύλο: Μαλάκια

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Δρ. Φανή Χατζήνα Βιολόγος Ινστιτούτο Μελισσσοκομίας Χαλκιδικής ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Βιολογία Μέλισσας Μέλισσες: Εμφανίστηκαν στη γη πριν περίπου 80 εκ. χρόνια Κοινή μέλισσα: Apis mellifera

Διαβάστε περισσότερα

Σκελετικό σύστημα. Λειτουργίες: 1. Στηρικτικό πλαίσιο του σώματος των ζώων 2. Κινητική ποικιλομορφία. 2. Σκληροί σκελετοί

Σκελετικό σύστημα. Λειτουργίες: 1. Στηρικτικό πλαίσιο του σώματος των ζώων 2. Κινητική ποικιλομορφία. 2. Σκληροί σκελετοί Σκελετικό σύστημα Λειτουργίες: 1. Στηρικτικό πλαίσιο του σώματος των ζώων 2. Κινητική ποικιλομορφία Τύποι: 1. Υδροστατικοί σκελετοί 2. Σκληροί σκελετοί Ενδοσκελετός Εξωσκελετός Σκελετικό σύστημα υδροστατικοί

Διαβάστε περισσότερα

Ανατομία και μορφολογία πτηνού

Ανατομία και μορφολογία πτηνού Ανατομία και μορφολογία πτηνού Τα πτηνά είναι ομοιόθερμα σπονδυλωτά που φυλογενετικά σχετίζονται με τους Δεινοσαύρους Τα αρτίγονα πουλιά (Νεόρνιθες) διαιρούνται σε δύο ομάδες: (1) Παλαιόγναθα (κίβι, έμου,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα μαθημάτων θεωρίας Γενικής Εντομολογίας http://eclass.uth.gr/sgea117/

Πρόγραμμα μαθημάτων θεωρίας Γενικής Εντομολογίας http://eclass.uth.gr/sgea117/ Γενική Εντομολογία Νικόλαος Παπαδόπουλος Καθηγητής, Εργαστήριο Εντομολογίας & Γεωργικής Ζωολογίας, Σχολή Γεωπονικών Επιστημών, Τμήμα Φυτικής Παραγωγής, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τηλ.: 24210 93285 E-mail:

Διαβάστε περισσότερα

Σύνοψη της σημερινής διάλεξης

Σύνοψη της σημερινής διάλεξης Γενική Εντομολογία Νικόλαος Παπαδόπουλος Καθηγητής, Εργαστήριο Εντομολογίας & Γεωργικής Ζωολογίας, Σχολή Γεωπονικών Επιστημών, Τμήμα Φυτικής Παραγωγής, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τηλ.: 24210 93285 E-mail:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ, ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ, ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ, ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ 1. ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Το σώµα της µέλισσας χωρίζεται σε 3 διακριτά µέρη: την κεφαλή, το θώρακα και την κοιλία. Σε κάθε ένα από αυτά βρίσκονται διάφορα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι. Εργαστηριακή άσκηση: Αρθρόποδα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι. Εργαστηριακή άσκηση: Αρθρόποδα Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Τομέας Βιολογίας Ζώων ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι Εργαστηριακή άσκηση: Αρθρόποδα Επιμέλεια: Σίνος Γκιώκας Πάτρα 2015 ΧΗΛΗΚΕΡΑΙΩΤΑ & ΜΥΡΙΑΠΟΔΑ ΧΗΛΗΚΕΡΑΙΩΤΑ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΑΡΑΧΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το άνθος Λειτουργίες α. παράγονται οι αρσενικοί και θηλυκοί γαμέτες β. συμβαίνει η γονιμοποίηση γ. πραγματοποιείται η ανάπτυξη του εμβρύου

Το άνθος Λειτουργίες α. παράγονται οι αρσενικοί και θηλυκοί γαμέτες β. συμβαίνει η γονιμοποίηση γ. πραγματοποιείται η ανάπτυξη του εμβρύου Άνθος Αναπαραγωγή Το άνθος Λειτουργίες 1. Όργανο εγγενούς παραγωγής των ανώτερων φυτών α. παράγονται οι αρσενικοί και θηλυκοί γαμέτες β. συμβαίνει η γονιμοποίηση γ. πραγματοποιείται η ανάπτυξη του εμβρύου

Διαβάστε περισσότερα

XI. Το Βασίλειο των Ζώων. Μέρος 2 ο

XI. Το Βασίλειο των Ζώων. Μέρος 2 ο XI. Το Βασίλειο των Ζώων Μέρος 2 ο ΕΥΚΟΙΛΩΜΑΤΙΚΑ πρωτοστόμια Δακτυλιοσκώληκες Μαλάκια Αρθρόποδα Ονυχοφόρα δευτεροστόμια Χαιτόγναθα Εχινόδερμα Ημιχορδωτά Χορδωτά Φύλο ΜΑΛΑΚΙΑ = Μαλακό σώμα Ευκοιλωματικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ 1. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ Η µέλισσα είναι έντοµο ολοµετάβολο και για την ολοκλήρωση του βιολογικού της κύκλου διέρχεται από τα στάδια του αυγού, της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΟΜΑ ΙΙ. Η ποικιλότητα των εντόμων. Σίνος Γκιώκας. Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Τομέας Βιολογίας Ζώων

ΕΝΤΟΜΑ ΙΙ. Η ποικιλότητα των εντόμων. Σίνος Γκιώκας. Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Τομέας Βιολογίας Ζώων ΕΝΤΟΜΑ ΙΙ Η ποικιλότητα των εντόμων Σίνος Γκιώκας Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Τομέας Βιολογίας Ζώων Πάτρα 2015 Τα Έντομα είναι πολλά... Εξάποδα Τα Εξάποδα (που περιλαμβάνουν και τα Έντομα) κυριαρχούν

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικό σύστημα Περιγραφή

Πεπτικό σύστημα Περιγραφή Πεπτικό Σύστημα Πεπτικό σύστημα Περιγραφή Το γαστρεντερικό σύστημα (ΓΕΣ) αποτελείται από τα κοίλα όργανα που εκτείνονται από το στόμα έως τον πρωκτό και τους επικουρικούς αδένες που ευθύνονται για την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ. Ζωολογία Ι. -Ανατοµ ή σε χερσαίο γαστερόποδο-

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ. Ζωολογία Ι. -Ανατοµ ή σε χερσαίο γαστερόποδο- ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Ζωολογία Ι -Ανατοµ ή σε χερσαίο γαστερόποδο- Υπεύθυνος µαθήµατος: Καθ. Μυλωνάς Μωυσής Επιµέλεια σηµειώσεων: Παρµακέλης Άρης ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2000

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Η μέλισσα έχει τρίχωμα διαφορετικού χρώματος στο σώμα της που κάνουν τις ρίγες των μελισσών να φαίνονται καφέ και κίτρινες. Στο κεφάλι της έχει δεξιά και αριστερά δύο μεγάλα μάτια,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΡΙΝΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΦΑΡΥΓΓΑΣ ΛΑΡΥΓΓΑΣ ΤΡΑΧΕΙΑ ΒΡΟΓΧΟΙ ΠΝΕΥΜΟΝΕΣ ΠΛΕΥΡΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Θυρεοειδής χόνδρος Κρικοθυρεοειδής σύνδεσμος ΤΡΑΧΕΙΑ Κρικοειδής χόνδρος

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι ΔΑΚΤΥΛΙΟΣΚΩΛΗΚΕΣ & ΣΥΓΓΕΝΗ ΤΑΞΑ Νταϊλιάνης Στέφανος

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι ΔΑΚΤΥΛΙΟΣΚΩΛΗΚΕΣ & ΣΥΓΓΕΝΗ ΤΑΞΑ Νταϊλιάνης Στέφανος 1. Γενικά χαρακτηριστικά - Παρουσία μεταμέρειας* (γραμμικές επαναλαμβανόμενες μονάδες με αυτοτέλεια). - Είναι όλα κοιλωματικά Πρωτοστόμια. - Ανήκουν στην υποομάδα των Λοφοτροχόζωων. - Κοινή προγονική τροχοφόρο

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ Αισθητικότητα ονομάζεται η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε αφενός το εξωτερικό μας περιβάλλον και το ίδιο μας το σώμα,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΤΩΝ ΖΩΩΝ = 34 ΦΥΛΑ

ΤΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΤΩΝ ΖΩΩΝ = 34 ΦΥΛΑ ΤΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΤΩΝ ΖΩΩΝ = 34 ΦΥΛΑ Πολυκύτταροι, ευκαρυωτικοί οργανισμοί, με υψηλό βαθμό κυτταρικής εξειδίκευσης. Τα κύτταρα οργανώνονται σε ιστούς και στη συνέχεια σε όργανα. Είναι ετερότροφοι οργανισμοί.

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία α λυκείου. Στις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις να συμπληρώσετε τα κενά με τη σωστή λέξη ή φράση.

Βιολογία α λυκείου. Στις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις να συμπληρώσετε τα κενά με τη σωστή λέξη ή φράση. Στις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις να συμπληρώσετε τα κενά με τη σωστή λέξη ή φράση. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο 1. Συγκρίνοντας τα κύτταρα του επιθηλιακού ιστού με τα κύτταρα του νευρικού ιστού, αυτά μεταξύ τους μοιάζουν..

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΖΩΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ. Το πρώτο σύστημα κατάταξης των ζώων κατά τον Αριστοτέλη

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΖΩΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ. Το πρώτο σύστημα κατάταξης των ζώων κατά τον Αριστοτέλη ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΖΩΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ Το πρώτο σύστημα κατάταξης των ζώων κατά τον Αριστοτέλη Επόμενα συστήματα κατάταξης John Ray (1627-1705): Νέο σύστημα κατάταξης και εισαγωγή έννοιας του είδους Charles Linnaeus

Διαβάστε περισσότερα

Προϊόντα κυψέλης και η σημασία. Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε.

Προϊόντα κυψέλης και η σημασία. Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε. Προϊόντα κυψέλης και η σημασία τους για την υγεία του μελισσιού Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε. Κηρήθρα Επωαστικός - αποθηκευτικός χώρος εντός της κυψέλης Είναι

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητήρια όργανα Αισθήσεις

Αισθητήρια όργανα Αισθήσεις Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 10 Αισθητήρια όργανα Αισθήσεις Ειδικές Αισθήσεις Όραση Ακοή Δομή του οφθαλμικού βολβού Οφθαλμικός βολβός Σκληρός χιτώνας Χοριοειδής χιτώνας Αμφιβληστροειδής χιτώνας Μ.Ντάνος Σκληρός

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση.

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση. ΙΣΤΟΙ 1. Τα κύτταρα που αποτελούν τον οργανισµό µας, διακρίνονται σε διάφορους τύπους, παρά το γεγονός ότι όλα, τελικώς, προέρχονται από το ζυγωτό, δηλαδή το πρώτο κύτταρο µε το οποίο ξεκίνησε η ζωή µας.

Διαβάστε περισσότερα

Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά

Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά έχει σχήμα πεπλατυσμένης σφαίρας Η διάμετρος, στον ενήλικα, είναι περίπου 2,5 cm Αποτελείται από τρεις χιτώνες, το σκληρό, το χοριοειδή και τον αμφιβληστροειδή.

Διαβάστε περισσότερα

Σκορπιός Χειλόποδο Διπλόποδο Ορθόπτερο Ημίπτερο Υμενόπτερο Κολεόπτερο. Φυλογενετικό δέντρο

Σκορπιός Χειλόποδο Διπλόποδο Ορθόπτερο Ημίπτερο Υμενόπτερο Κολεόπτερο. Φυλογενετικό δέντρο Σχολές Συστηματικής Σκορπιός Χειλόποδο Διπλόποδο Ορθόπτερο Ημίπτερο Υμενόπτερο Κολεόπτερο Φυλογενετικό δέντρο Σκορπιός Χειλόποδο Διπλόποδο Ορθόπτερο Ημίπτερο Υμενόπτερο Κολεόπτερο 14 12 11 7 Φαινόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Ζωικοί Εχθροί Θεωρία

Ζωικοί Εχθροί Θεωρία Ελληνική ημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Ζωικοί Εχθροί Θεωρία Ενότητα 3: Εσωτερική μορφολογία & φυσιολογία των εντόμων Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Καθηγήτρια Εντομολογίας 1 ΑνοιχτάΑκαδημαϊκάΜαθήματαστοΤΕΙΗπείρου

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΕΝΝΕΑ (9) ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΕΝΝΕΑ (9) ΣΕΛΙΔΕΣ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2011-2012 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1:30 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΜΗΜΑ:...

Διαβάστε περισσότερα

Η μεταμόρφωση στη Drosophila. Δίσκοι ενηλίκου

Η μεταμόρφωση στη Drosophila. Δίσκοι ενηλίκου Η μεταμόρφωση στη Drosophila Δίσκοι ενηλίκου Ο κύκλος ζωής της Drosophila Νευροεκκριτικά κύτταρα Προθωρακικοτρόπος ορμόνη Προθωρακικός αδένας Εκδυσόνη Μεταμόρφωση Έκδυση Μεταμόρφωση Έκδυση Νεανική ορμόνη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 7 Το κυκλοφορικό μας σύστημα

ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 7 Το κυκλοφορικό μας σύστημα jk ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 7 Το κυκλοφορικό μας σύστημα Εισαγωγή στο Κυκλοφορικό μας Σύστημα (ΚΣ) Το ΚΣ αποτελείται από - τα αιμοφόρα αγγεία την καρδιά Αέρας που εισπνέουμε Αέρας που εκπνέουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο

Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο Ελληνική ημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο Ενότητα 2: Έντομα: Μέρη του σώματος (Κεφαλή & εξαρτήματα) Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Καθηγήτρια Εντομολογίας 1 ΑνοιχτάΑκαδημαϊκάΜαθήματαστοΤΕΙΗπείρου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΖΩΩΝ. Αρχιτομία. Αγενής αναπαραγωγή. Παρατομία. Εκβλάστηση. Εγγενής αναπαραγωγή Διπλοφασικός κύκλος.

Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΖΩΩΝ. Αρχιτομία. Αγενής αναπαραγωγή. Παρατομία. Εκβλάστηση. Εγγενής αναπαραγωγή Διπλοφασικός κύκλος. Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΖΩΩΝ Αρχιτομία Αγενής αναπαραγωγή Παρατομία Εκβλάστηση Εγγενής αναπαραγωγή Απλοφασικός κύκλος Διπλοφασικός κύκλος Ισογαμία Ανισογαμία Ωογαμία Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Πεπτικό σύστημα Β. Στεργίου - Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Φυσιολογίας Της Ιατρικής Σχολής του Α.Π.Θ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Φυσιολογία του στομάχου Η φυσιολογία του στομάχου εξετάζει τα

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις θεωρίας. 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό

Ερωτήσεις θεωρίας. 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό Ερωτήσεις θεωρίας 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό 1. Ποια είναι τα βασικά είδη ιστών του ανθρώπινου οργανισμού; Τα βασικά είδη ιστών του ανθρώπινου οργανισμού είναι ο επιθηλιακός, ο μυικός, ο

Διαβάστε περισσότερα

5.4 Το μυοσκελετικό σύστημα του ανθρώπου ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

5.4 Το μυοσκελετικό σύστημα του ανθρώπου ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ 3. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση: Α. Η μέλισσα είναι έντομο που: α. έχει σπονδυλική στήλη β. μπορεί να κολυμπάει γ. πετάει με τη βοήθεια μεμβρανωδών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΕΝΤΟΜΑ ΤΡΕΙΣ ΜΕΙΖΟΝΕΣ ΜΕΤΑΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ: ΦΥΛΕΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΛΥΚΥΤΤΑΡΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΕΝΤΟΜΑ ΤΡΕΙΣ ΜΕΙΖΟΝΕΣ ΜΕΤΑΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ: ΦΥΛΕΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΛΥΚΥΤΤΑΡΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΕΝΤΟΜΑ ΤΡΕΙΣ ΜΕΙΖΟΝΕΣ ΜΕΤΑΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ: ΦΥΛΕΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΛΥΚΥΤΤΑΡΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΗΤΑ ΕΜΦΑΝΙΖΕΙ ΙΑΒΑΘΜΙΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗ ΜΟΝΑΧΙΚΗ ΙΑΒΙΩΣΗ ΜΕΧΡΙ ΤΗΝ ΕΥΚΟΙΝΩΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Βλέννα, υδαρές υγρό. ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα. βλέννα. ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο

Βλέννα, υδαρές υγρό. ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα. βλέννα. ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο Στόμαχος Δομή βλεννογόνου στομάχου - Γαστρικοί αδένες Βλέννα, υδαρές υγρό ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα βλέννα ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο Κύτταρα G = γαστρίνη Διάσπαρτα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ ΑΦΙΔΑ ΤΟΥ ΒΑΜΒΑΚΙΟΥ Aphis gossypii (Hemiptera-Homoptera,Aphididae) Βιολογία Aphis gossypii στο βαμβάκι 2.Με την άνοδο της θερμοκρασίας και τη δράση των φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΥΒΙΑΔΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ

ΕΥΡΥΒΙΑΔΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΕΥΡΥΒΙΑΔΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ 2010-11 Κεφάλαιο 1: Η Οργάνωση της ζωής 1. Από ποια μέρη αποτελείται το μικροσκόπιο; 2. Στην εικόνα φαίνεται ένα μικροσκόπιο. Να γράψετε τα μέρη του όπως υποδεικνύονται από

Διαβάστε περισσότερα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες O εγκέφαλος Ο εγκέφαλος είναι το κέντρο ελέγχου του σώματος μας και ελέγχει όλες τις ακούσιες και εκούσιες δραστηριότητες που γίνονται μέσα σε αυτό. Αποτελεί το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Μίτωση... 39 Μείωση... 42 ΔΙΑΙΡΕΣΗ ΤΟΥ ΚΥΤΟΠΛΑΣΜΑΤΟΣ (ΚΥΤΟΚΙΝΗΣΗ)... 46

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Μίτωση... 39 Μείωση... 42 ΔΙΑΙΡΕΣΗ ΤΟΥ ΚΥΤΟΠΛΑΣΜΑΤΟΣ (ΚΥΤΟΚΙΝΗΣΗ)... 46 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΟ ΦΥΤΙΚΟ ΚΥΤΤΑΡΟ... 15 ΚΥΤΤΑΡΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ... 17 ΚΥΤΤΑΡΙΚΟΣ ΣΚΕΛΕΤΟΣ... 20 Μικροσωληνίσκοι... 21 Μικρονημάτια ακτίνης... 26 ΠΥΡΗΝΑΣ... 29 Πυρηνικός φάκελλος... 31 Πυρηνόπλασμα... 33 Χρωματίνη...

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΘΡΟΠΟΔΑ. Εργαστηριακή άσκηση. Σίνος Γκιώκας Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Τομέας Βιολογίας Ζώων

ΑΡΘΡΟΠΟΔΑ. Εργαστηριακή άσκηση. Σίνος Γκιώκας Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Τομέας Βιολογίας Ζώων ΑΡΘΡΟΠΟΔΑ Εργαστηριακή άσκηση Σίνος Γκιώκας Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Τομέας Βιολογίας Ζώων Πάτρα 2015 Συστήνοντας τα Αρθρόποδα Ποια είναι τα Αρθρόποδα; Τι είναι ένα Αρθρόποδο; Βασικές ερωτήσεις:

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική οργάνωση στα κοινωνικά έντομα

Κοινωνική οργάνωση στα κοινωνικά έντομα Κοινωνική οργάνωση στα κοινωνικά έντομα Κοινωνικά έντομα Πρόκειται για συγκεκριμένες ομάδες εντόμων: μέλισσες, μυρμήγκια, τερμίτες και σφήκες. Το πλήθος τους και η σημασία τους στα οικοσυστήματα είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Μίτωση... 41 Μείωση... 44 ΔΙΑΙΡΕΣΗ ΤΟΥ ΚΥΤΟΠΛΑΣΜΑΤΟΣ (ΚΥΤΟΚΙΝΗΣΗ)... 48

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Μίτωση... 41 Μείωση... 44 ΔΙΑΙΡΕΣΗ ΤΟΥ ΚΥΤΟΠΛΑΣΜΑΤΟΣ (ΚΥΤΟΚΙΝΗΣΗ)... 48 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΟ ΦΥΤΙΚΟ ΚΥΤΤΑΡΟ... 17 ΚΥΤΤΑΡΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ... 19 ΚΥΤΤΑΡΙΚΟΣ ΣΚΕΛΕΤΟΣ... 22 Μικροσωληνίσκοι... 23 Μικρονηµάτια ακτίνης... 28 ΠΥΡΗΝΑΣ... 31 Πυρηνικός φάκελλος... 33 Πυρηνόπλασµα... 35 Χρωµατίνη...

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Από το κύτταρο στον οργανισμό

1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Από το κύτταρο στον οργανισμό 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Από το κύτταρο στον οργανισμό ΚΥΤΤΑΡΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΙ Τα κύτταρα του ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ είναι μερικά τρισεκατομμύρια (περίπου 10 13 ) ΚΥΤΤΑΡΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΙ Τα κύτταρα του ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ είναι

Διαβάστε περισσότερα

1. Το πλασµώδιο είναι α. προκαρυωτικός οργανισµός. β. µονοκύτταρος ευκαρυωτικός µικροοργανισµός. γ. παθογόνος ιός. δ. µονόκλωνο DNA.

1. Το πλασµώδιο είναι α. προκαρυωτικός οργανισµός. β. µονοκύτταρος ευκαρυωτικός µικροοργανισµός. γ. παθογόνος ιός. δ. µονόκλωνο DNA. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ʹ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 21 ΜΑÏΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ : ΕΠΤΑ (7) ΘΕΜΑ 1ο Α. Στις ηµιτελείς προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ 2012 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ E-school by Agronomist.gr 2 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΓΕΩΡΓΙΚΗ, ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΚΗ ΚΑΙ ΑΛΙΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ 3 Μελισσοκομία Ι Η μελισσοκομία αποτελεί κλάδο της

Διαβάστε περισσότερα

Συστήµατα Αισθήσεων Σωµατικές Αισθήσεις

Συστήµατα Αισθήσεων Σωµατικές Αισθήσεις Συστήµατα Αισθήσεων Σωµατικές Αισθήσεις ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Φλοιός (Ανώτερος Εγκέφαλος) Κατώτερος Εγκέφαλος Ειδικές Αισθήσεις Εν τω Βάθει Αισθητικότητα Επί πολλής Αισθητικότητα Χυµικά Ερεθίσµατα

Διαβάστε περισσότερα

Οι πληροφορίες που αντλούνται από μια εικόνα μικροσκοπίου είναι διαφορετικές, ανάλογα με το είδος του μικροσκοπίου

Οι πληροφορίες που αντλούνται από μια εικόνα μικροσκοπίου είναι διαφορετικές, ανάλογα με το είδος του μικροσκοπίου Οι πληροφορίες που αντλούνται από μια εικόνα μικροσκοπίου είναι διαφορετικές, ανάλογα με το είδος του μικροσκοπίου Κατάλληλος απομορφισμός ανάγκες Στο θαλάσσιο περιβάλλον Στο περιβάλλον της ξηράς Στήριξης

Διαβάστε περισσότερα

Από τους Σπόγγους στα σχιζοκοιλωματικά Πρωτοστόμια

Από τους Σπόγγους στα σχιζοκοιλωματικά Πρωτοστόμια Από τους Σπόγγους στα σχιζοκοιλωματικά Πρωτοστόμια Προέλευση Μεταζώων Την εμφάνιση του ευκαρυωτικού κυττάρου ακολούθησε μια διαφοροποίηση σε πολλές διακριτές γενεαλογικές γραμμές μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2015

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2015 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2015 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Contents ΕΝΟΤΗΤΑ 2: ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ... 3 ΕΝΟΤΗΤΑ 3: ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΝΖΥΜΑ... 16 ΕΝΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Στα πτηνά το φύλο «καθορίζεται από τη μητέρα». Αυτό γιατί, το αρσενικό άτομο φέρει τα χρωμοσώματα ZZ ενώ το θηλυκό τα ZW. Έτσι εναπόκειται στο που θα

Στα πτηνά το φύλο «καθορίζεται από τη μητέρα». Αυτό γιατί, το αρσενικό άτομο φέρει τα χρωμοσώματα ZZ ενώ το θηλυκό τα ZW. Έτσι εναπόκειται στο που θα 1 Όπως όλοι γνωρίζουμε κάθε ζωντανός οργανισμός αποτελείται από κύτταρα. Μέσα στον πυρήνα των κυττάρων υπάρχουν τα χρωμοσώματα, τα οποία αποτελούν to γενετικό υλικό (DNA). Στα χρωμοσώματα αυτά βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΖΩΟΛΟΓΙΑΣ ΙΙ ΓΝΑΘΟΦΟΡΑ & ΕΛΑΣΣΟΝΑ ΛΟΦΟΤΡΟΧΟΖΩΑ Νταϊλιάνης Στέφανος

ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΖΩΟΛΟΓΙΑΣ ΙΙ ΓΝΑΘΟΦΟΡΑ & ΕΛΑΣΣΟΝΑ ΛΟΦΟΤΡΟΧΟΖΩΑ Νταϊλιάνης Στέφανος 1. ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ - ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μελέτη Πρωτοστομίων (σχηματισμός στόματος από τον εμβρυϊκό βλαστοπόρο) που διαιρούνται σε 2 μεγάλους κλάδους: τα Λοφοτροχόζωα και τα Εκδυσόζωα. Τα Λοφοτροχόζωα είναι ακοιλωματικά,

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικό σύστημα. Στοματική κοιλότητα Φάρυγγας Οισοφάγος Στόμαχος Λεπτό έντερο Παχύ έντερο Ήπαρ Πάγκρεας

Πεπτικό σύστημα. Στοματική κοιλότητα Φάρυγγας Οισοφάγος Στόμαχος Λεπτό έντερο Παχύ έντερο Ήπαρ Πάγκρεας ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Πεπτικό σύστημα Στοματική κοιλότητα Φάρυγγας Οισοφάγος Στόμαχος Λεπτό έντερο Παχύ έντερο Ήπαρ Πάγκρεας Πεπτικοί αδένες Μικροί πεπτικοί αδένες που βρίσκονται διάσπαρτοι σε όλο το τοίχωμα

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Εργαστήριο Γενικής Εντομολογίας

3 ο Εργαστήριο Γενικής Εντομολογίας 3 ο Εργαστήριο Γενικής Εντομολογίας ΤΥΠΟΙ ΕΝΤΟΜΟΠΑΓΙΔΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΑΓΙΔΕΥΣΗΣ ΕΝΤΟΜΩΝ Καθ. Ν. Παπαδόπουλος Δρ. Κων/νος Ζάρπας Βασικές χρήσεις εντομοπαγίδων Παρακολούθηση πληθυσμών Καταπολέμηση (μαζική παγίδευση)

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ 1.1. Εισαγωγή Ο ζωντανός οργανισµός έχει την ικανότητα να αντιδρά σε µεταβολές που συµβαίνουν στο περιβάλλον και στο εσωτερικό του. Οι µεταβολές αυτές ονοµάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ Η φυσιολογική εγκυμοσύνη στον άνθρωπο διαρκεί 40 εβδομάδες ή 280 ημέρες. Η 1 η ημέρα της κύησης είναι η 1 η ημέρα της τελευταίας εμμήνου ρύσεως (όταν ακόμη δεν έχει γίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. γ 2. α 3. β 4. δ 5. δ Β. Ερωτήσεις σωστού - λάθους 1. Σωστό 2. Λάθος 3. Λάθος 4. Λάθος 5. Σωστό ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει ανθρώπινο σπερματοζωάριο.

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει ανθρώπινο σπερματοζωάριο. ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ ΤΜΗΜΑ:... ΑΡ. ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I)

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I) Γιάννης Τσούγκος ΓΕΝΙΚΑ:...πολλούς αιώνες πριν μελετηθεί επιστημονικά ο ηλεκτρισμός οι άνθρωποι γνώριζαν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα;

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα; ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ 1. (α) Τι αντιπροσωπεύουν οι αριθμοί 1-6 στο σχήμα; (β) Εξηγήστε τι είναι τα ωοθυλάκια και ποιος είναι ο ρόλος τους. (γ) Σε ποιο μέρος του γεννητικού συστήματος της γυναίκας αρχίζει η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Βιολογία Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Σειρά: Γενικό Λύκειο Θετικές Επιστήμες Νότα Λαζαράκη, Βιολογία Γ Λυκείου Γενικής Παιδείας Υπεύθυνος έκδοσης: Αποστόλης Αντωνόπουλος Θεώρηση κειμένου: Κυριάκος Εμμανουηλίδης

Διαβάστε περισσότερα

Μέλισσες ένας πολύτιμος θησαυρός

Μέλισσες ένας πολύτιμος θησαυρός Photos by Christina Christodoulou Μέλισσες ένας πολύτιμος θησαυρός Χριστίνα Χριστοδούλου Γεωπόνος Μελισσοκομικού Κέντρου Κύπρου 1 Μέλισσα Έντομο ανήκει στα Υμενόπτερα. Θεωρείτε κοινωνικό και επικοινωνεί

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ. Βιολογία Δ. ΜΑΤΘΟΠΟΥΛΟΣ 1

ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ. Βιολογία Δ. ΜΑΤΘΟΠΟΥΛΟΣ 1 ΖΩΑ ΖΩΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ Βιολογία Δ. ΜΑΤΘΟΠΟΥΛΟΣ 1 ΖΩΙΚΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ 1.000.000 ΕΙΔΗ ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΑ ΑΣΠΟΝΔΥΛΑ 40.000 1.000.000 800.000 ΕΝΤΟΜΑ 92.000 ΑΡΘΡΟΠΟΔΑ 135.000 ΑΣΠΟΝΔΥΛΑ Βιολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΦΥΤΑ. Πολυκύτταροι ευκαρυωτικοί οργανισμοί, με λειτουργικά εξειδικευμένους ιστούς. Φωτοσυνθετικοί, αυτότροφοι οργανισμοί

ΤΑ ΦΥΤΑ. Πολυκύτταροι ευκαρυωτικοί οργανισμοί, με λειτουργικά εξειδικευμένους ιστούς. Φωτοσυνθετικοί, αυτότροφοι οργανισμοί ΤΑ ΦΥΤΑ Πολυκύτταροι ευκαρυωτικοί οργανισμοί, με λειτουργικά εξειδικευμένους ιστούς. Φωτοσυνθετικοί, αυτότροφοι οργανισμοί Περιέχουν χλωροφύλλες α και β και καροτενοειδή. Το άμυλο είναι η κύρια αποθήκη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Α. Λεγάκις* & Π.Β. Πετράκης** * Ζωολογικό Μουσείο Πανεπιστημίου Αθηνών ** ΕΘΙΑΓΕ, Ινστιτούτο Μεσογειακών Οικοσυστημάτων 11 ο Πανελλήνιο

Διαβάστε περισσότερα

2ο φύλο του ζωικού βασιλείου ( ~100.000 είδη) Μεγαλύτερο ασπόνδυλο

2ο φύλο του ζωικού βασιλείου ( ~100.000 είδη) Μεγαλύτερο ασπόνδυλο 2ο φύλο του ζωικού βασιλείου ( ~100.000 είδη) Μεγαλύτερο ασπόνδυλο Απολιθώματα πολλά και σε όλο το γεωλογικό χρόνο Οικοσυστήματα Μέγεθος Διάρκεια ζωής Θηρευτές χρήσεις από τον άνθρωπο κόσμηματα τέχνη

Διαβάστε περισσότερα

εξελίσσεταιηανθρώπινηανθρώπινη ζωή

εξελίσσεταιηανθρώπινηανθρώπινη ζωή Πώςεξελίσσεται εξελίσσεταιηανθρώπινηανθρώπινη ζωή Ξεκινάµε ως ζυγωτό, δηλαδή, ως µονοκύτταρος οργανισµός µε διάµετρο περίπου ενός χιλιοστού, και ζυγίζουµε περίπου δεκαπέντε εκατοµµυριοστά του γραµµαρίου

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική των οφθαλμών και της όρασης. Κική Θεοδώρου

Φυσική των οφθαλμών και της όρασης. Κική Θεοδώρου Φυσική των οφθαλμών και της όρασης Κική Θεοδώρου Περιεχόμενα Στοιχεία Γεωμετρικής Οπτικής Ανατομία του Οφθαλμού Αμφιβληστροειδής Ο ανιχνευτής φωτός του οφθαλμού Το κατώφλι της όρασης Φαινόμενα περίθλασης

Διαβάστε περισσότερα

Φως =Hλιακή ενέργεια. Επίδραση στους οργανισμούς ανάλογα με: διάρκεια, ένταση, μήκος κύματος, αναλογία φως/σκοτάδι

Φως =Hλιακή ενέργεια. Επίδραση στους οργανισμούς ανάλογα με: διάρκεια, ένταση, μήκος κύματος, αναλογία φως/σκοτάδι Φως Φως =Hλιακή ενέργεια Επίδραση στους οργανισμούς ανάλογα με: διάρκεια, ένταση, μήκος κύματος, αναλογία φως/σκοτάδι εκτός Γης ηλιακή ακτινοβολία Το μεγαλύτερο τμήμα ανακλάται, απορροφάται από τα σύννεφα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ)

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ) ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ) 1 ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΜΕ ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ 19 Παράγοντες που συμβάλλουν σε αύξηση των εντόμων 1. Μονοκαλλιέργειες 2. Βελτίωση με κριτήριο αποκλειστικά την

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΤΟΜΑΧΟΣ ΤΩΝ ΜΗΡΥΚΑΣΤΙΚΩΝ

Ο ΣΤΟΜΑΧΟΣ ΤΩΝ ΜΗΡΥΚΑΣΤΙΚΩΝ Ο ΣΤΟΜΑΧΟΣ ΤΩΝ ΜΗΡΥΚΑΣΤΙΚΩΝ 1 κεφάλαιο 1.1 Γενικά Τα μηρυκαστικά (Σχήμα 1.1), σε αντίθεση με τα μονογαστρικά ζώα (Σχήματα 1.2 και 1.3), έχουν τη δυνατότητα διεξαγωγής της μικροβιακής ζύμωσης εντός του

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι του Μαθήματος

Στόχοι του Μαθήματος Γενική Εντομολογία Νικόλαος Παπαδόπουλος Καθηγητής, Εργαστήριο Εντομολογίας & Γεωργικής Ζωολογίας, Σχολή Γεωπονικών Επιστημών, Τμήμα Φυτικής Παραγωγής, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τηλ.: 24210 93285 E-mail:

Διαβάστε περισσότερα

Από τους Σπόγγους στα σχιζοκοιλωματικά Πρωτοστόμια

Από τους Σπόγγους στα σχιζοκοιλωματικά Πρωτοστόμια Από τους Σπόγγους στα σχιζοκοιλωματικά Πρωτοστόμια Προέλευση Μεταζώων Την εμφάνιση του ευκαρυωτικού κυττάρου ακολούθησε μια διαφοροποίηση σε πολλές διακριτές γενεαλογικές γραμμές μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΙΙ

ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΙΙ ΤΟΜΕΑΣ ΡΑΔΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΑΣ Β ΕΞΑΜΗΝΟ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΙΙ 2 ΟΣΤΕΟΛΟΓΙΑ 3 4 5 ΒΑΣΗ ΚΡΑΝΙΟΥ 6 ΚΡΟΤΑΦΟΓΝΑΘΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ 7 ΠΑΡΑΡΡΙΝΙΟΙ ΚΟΛΠΟΙ 8 9 10 11 ΑΤΛΑΝΤΟΑΞΟΝΙΚΗ ΑΡΘΡΩΣΗ 12 13 14 15 ΑΡΘΡΩΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΑΝΣ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΝΕΥΡΑ (λείοι μύες, καρδιακός μυς, αδένες) (Σπλαχνικά Νεύρα)

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΜΥ ΟΚΑΛΛΙΕΡΓΙΕΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΠΙΕΡΙΑΣ

ΟΙ ΜΥ ΟΚΑΛΛΙΕΡΓΙΕΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΠΙΕΡΙΑΣ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΖΩΪΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΟΙ ΜΥ ΟΚΑΛΛΙΕΡΓΙΕΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΠΙΕΡΙΑΣ ΣΠΟΥ ΑΣΤΡΙΑ ΑΓΓΕΛΙ ΟΥ ΑΓΓΕΛΙΚΗ-ΜΑΡΙΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΚΥΡΙΤΣΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑ:ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:3.6.2014 ΤΑΞΗ: Γ ΧΡΟΝΟΣ:1.30 ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΕΛΙΔΩΝ:10 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:. ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΒΑΘΜΟΣ:...

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. 1 Η ιστορία της εξελικτικής βιολογίας: Εξέλιξη και Γενετική 2 Η Προέλευση της Μοριακής Βιολογίας 3 Αποδείξεις για την εξέλιξη 89

Περιεχόμενα. 1 Η ιστορία της εξελικτικής βιολογίας: Εξέλιξη και Γενετική 2 Η Προέλευση της Μοριακής Βιολογίας 3 Αποδείξεις για την εξέλιξη 89 Περιεχόμενα Οι Συγγραφείς Πρόλογος της Ελληνικής Έκδοσης Πρόλογος της Αμερικανικής Έκδοσης Σκοπός και Αντικείμενο του Βιβλίου ΜΕΡΟΣ Ι ΜΙΑ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 1 Η ιστορία της εξελικτικής

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά.

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Στον πεπτικό σωλήνα πραγματοποιείται ο τεμαχισμός της τροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ I ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιμος Π. Βανδώρος ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ Οι βασικές δομές που εξετάζουμε στην ανατομία μπορούν ιεραρχικά να ταξινομηθούν ως εξής:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΛΙΣΣΑ, Η ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΟΥΣ. Κατερίνα Καρατάσου, κτηνίατρος Ο.Μ.Σ.Ε.

Η ΜΕΛΙΣΣΑ, Η ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΟΥΣ. Κατερίνα Καρατάσου, κτηνίατρος Ο.Μ.Σ.Ε. Η ΜΕΛΙΣΣΑ, Η ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΟΥΣ Κατερίνα Καρατάσου, κτηνίατρος Ο.Μ.Σ.Ε. Βλέπουμε συχνά μέλισσες στα λουλούδια Τι ξέρουμε γι αυτές; Ημέλισσα είναι έντομο Υπάρχει στη Γη εδώ και 30 εκατομμύρια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Το Νευρικό Σύστημα έχει δύο μοίρες Το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα (Εγκέφαλος και Νωτιαίος Μυελός) Περιφερικό Νευρικό Σύστημα (Σωματικό και Αυτόνομο τμήμα) ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κυψέλη - το σπίτι της μέλισσας

Κυψέλη - το σπίτι της μέλισσας Κυψέλη - το σπίτι της μέλισσας Ο ΘΑΥΜΑΣΤΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ του ΣΠΥΡΟΥ ΣΚΑΡΕΑ, Γεωπόνου-Εντομολόγου Όλοι μας έχουμε δει μέλισσες να πετούν από λουλούδι σε λουλούδι. Όλοι μας έχουμε απολαύσει το μέλι,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. α Α2. γ Α3. δ Α4. β Α5. γ ΘΕΜΑ Β Β1. Σελ. 120 «Τα κύτταρα των οργάνων να είναι επιτυχείς» Β2. Σελ. 136 «Το 1997 γέννησε την Dolly»

Διαβάστε περισσότερα

Αντικείμενο. Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας.

Αντικείμενο. Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας. Αντικείμενο Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας. Θανατηφόρα ατυχήματα από ηλεκτροπληξία στην Ελλάδα κατά την περίοδο 1980-1995

Διαβάστε περισσότερα

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Οι Έλληνες ανέκαθεν ήταν στενά δεμένοι με τον κόσμο των μελισσών. Ο πρώτος που ασχολήθηκε επιστημονικά με αυτές 300 χρόνια π.χ., ήταν ο Αριστοτέλης. Την εποχή εκείνη, ο

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Κυκλοφορικό σύστημα Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Η καρδία Χτύπα 2 δισεκατομμύρια φορές σε όλη μας τη ζωή. Βρίσκεται στο θώρακα, κέντρο προς αριστερά. Έχει το μέγεθος μιας γροθιάς. Αλεξάνδρα, Αναστασία,

Διαβάστε περισσότερα