ΕΝΤΟΜΑ. Αλλόκοτος κόσμος; Σίνος Γκιώκας. Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Τομέας Βιολογίας Ζώων

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΝΤΟΜΑ. Αλλόκοτος κόσμος; Σίνος Γκιώκας. Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Τομέας Βιολογίας Ζώων"

Transcript

1 ΕΝΤΟΜΑ Αλλόκοτος κόσμος; Σίνος Γκιώκας Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Τομέας Βιολογίας Ζώων Πάτρα 2015

2 Έντομα: η πιο διαφοροποιημένη ομάδα οργανισμών στη Γη...

3 ...με έντονη εξέλιξη από την εμφάνισή τους πριν 400 εκ. χρόνια

4 ...με μεγάλη οικολογική σημασία

5 ... με έντονη σεξουαλική ζωή: ανταγωνισμός, εξαπάτηση, σαγήνη και ιδιοτροπίες

6 ... με σχέσεις αγάπης μίσους με τα φυτά: μια παλιά σχέση συνεξέλιξης Επικονιαστές Φυτοφάγοι Χρήση φυτικών χημικών ουσιών για την άμυνα Βιολογικός έλεγχος

7 ... με σύνθετη κοινωνική συμπεριφορά Σύνθετες μορφές επικοινωνίας και οργάνωσης Σύνθετη γονική φροντίδα

8 Έντομα και άνθρωπος: ένας κακός συνδυασμός μερικές φορές Φορείς ασθενειών Παράσιτα (συχνά εισαγόμενα)

9 Έντομα, διαφήμιση και στερεότυπα: ο εντομολόγος με την απόχη και η εργατική μέλισσα

10 Έντομα: τέχνη, πολιτισμός, θρησκεία

11 Εδώδιμα έντομα: παραδοσιακή και μοντέρνα κουζίνα

12 Ανατομία εντόμων: πώς είναι «κατασκευασμένα» τα έντομα;

13 Ανατομία εντόμων Τα έντομα είναι εξαιρετικά ποικιλόμορφα. Έχουν περιγραφεί πάνω από είδη. Εκτιμήσεις: εκατ. είδη στη Γη. Γιατί τα έντομα είναι τόσο ποικιλόμορφα; Από που προέρχονται (φυλογενετικά) τα έντομα; Ποια είναι τα βασικά γνωρίσματα των εντόμων;

14 Γιατί τα έντομα είναι πετυχημένα; Εξωσκελετός Μικρό μέγεθος Μεγάλο αναπαραγωγικό δυναμικό Πτήση Μεταμόρφωση Προσαρμοστικότητα Συνεξέλιξη φυτών-εντόμων

15 Από που προέρχονται τα έντομα; Τα έντομα ανήκουν στο Φύλο των Αρθροπόδων Τα Αρθρόποδα εμφανίστηκαν στο Κάμβριο (πριν 600 εκ. χρόνια) Σημείωση: τα έντομα μπορεί να έχουν προέλθει από τα Καρκινοειδή

16 Βασικά γνωρίσματα των εντόμων Τα έντομα κληρονόμησαν πολλά από τα βασικά τους γνωρίσματα από το προγονικό τους αρθρόποδο: Μεταμέρεια Σκληροποιημένο επιδερμίδιο Αρθρωτά πόδια Ταγμάτωση Σύνθετα μάτια

17 Ποια είναι τα κυριότερα χαρακτηριστικά των εντόμων; Μεταμέρεια και ταγμάτωση* Εξωσκελετός (αποτελείται από χιτίνη)* Μαλπιγγιανά σωληνάρια Φτερά Διαφοροποιημένα στοματικά εξαρτήματα Μεταμόρφωση Μικρό σωματικό μέγεθος * Χαρακτηριστικά Αρθροπόδων

18 Μεταμέρεια και ταγμάτωση Έντομα = transformers Εξελικτικές συνέπειες της τροποποίησης σωματικών εξαρτημάτων

19 Μεταμέρεια Κάθε μεταμερές αποτελείται από τα ίδια βασικά στοιχεία: Ζεύγος νευρικών γαγγλίων Αρθρωτά εξαρτήματα Σκληρίτες διαχωρισμένους από μεμβράνες Κοιλώματα Εσωτερικούς σκληροποιημένους συνδέσμους

20 Ταγμάτωση: ειδίκευση των μεταμερών

21 Εξωσκελετός: χιτίνη + πρωτεΐνη +... Μηχανική προστασία Κίνηση Παρεμπόδιση απώλειας νερού (κηρώδες στρώμα) Προστασία από τον ήλιο Αποθήκευση προϊόντων απέκκρισης Μειονεκτήματα του εξωσκελετού: Περιορίζει την αύξηση των εσωτερικών οργάνων Απαιτείται περιοδική αποβολή του για την αύξηση Μπορεί να συσσωρεύει λιποδιαλυτές τοξίνες

22 Εξωσκελετός Είναι σαν το κοντραπλακέ: Πολλά εύκαμπτα αλλά και ανθεκτικά στη θραύση στρώματα

23 Χιτίνη + πρωτεΐνη Χιτίνη: πολυσακχαρίτης σε στρώματα με σταδιακά διαφορετικό προσανατολισμό Πρωτεΐνη: για χρωματισμό και σκληροποίηση

24 Εξωσκελετός: σκληρός και εύκαμπτος

25 Έκδυση

26 Γενική εξωτερική μορφολογία 3 σωματικά τμήματα: κεφάλι, θώρακας, κοιλιά

27 Θώρακας

28 Στο θώρακα βρίσκονται τα φτερά και τα πόδια Είναι το τμήμα όπου βρίσκονται οι περισσότερες μυϊκές ομάδες Είναι το πιο τροποποιημένο τμήμα του σώματος για την κίνηση Θώρακας

29 Πόδια εντόμων: διαφοροποιημένα για ποικίλες λειτουργίες

30 Φτερά και πτήση Τα έντομα εξέλιξαν την πτήση κατά το Ανώτερο Λιθανθρακοφόρο (πριν 300 εκ. Χρόνια) ενώ τα πρώτα ιπτάμενα σπονδυλωτά εμφανίστηκαν κατά τον Τριαδικό (70 εκ. Χρόνια αργότερα) Η δομή των φτερών των εντόμων: λεπτή μεμβράνη από επιδερμίδιο 2 ζεύγη φτερών Σε μερικές ομάδες (Δίπτερα) το 2 ο ζεύγος έχει μετατραπεί σε αλτήρες (ισορροπιστές)

31 Η εξέλιξη των φτερών Πώς εξελίχθηκαν τα φτερά; Τι χρησιμεύει μια δομή σαν τα φτερά εκτός από την πτήση; 1 η άποψη: Προεκτάσεις του εξωσκελετού μπορεί να χρησίμευαν ως ηλιακά κάτοπτρα, συγκεντρώνοντας τη θερμότητα για να θερμανθεί το σώμα. 1. Σε μερικά έντομα σήμερα τα φτερά έχουν αυτή τη λειτουργία. Δεν υπάρχουν ενδείξεις από τα απολιθώματα. 2 η άποψη: Τα φτερά ξεκίνησαν ως βράγχια σε υδρόβιες νύμφες των εντόμων, που προήλθαν από τον πάνω λοβό των δισκελών εξαρτημάτων. 1. Τα βράγχια σε υδρόβιες νύμφες μερικών εντόμων έχουν κοινά δομικά χαρακτηριστικά με τα φτερά (νεύρωση). 2. Μερικά γονίδια που ελέγχουν την ανάπτυξη των φτερών ελέγχουν επίσης και την ανάπτυξη των βραγχίων στα Καρκινοειδή. 3. Μερικές προνύμφες εντόμων έχουν βράγχια σε όλα τα μεταμερή. 4. Τα βράγχια μπορούν να κινούνται (για αερισμό ή κολύμβηση). 5. Μπορεί να έχουν διατηρηθεί σε μερικά μεταμερή του θώρακα και να χρησιμοποιούνταν για άλλη λειτουργία (π.χ. ως ιστία) και τελικά χρησίμευσαν για την πτήση.

32 Φτερά εντόμων και πτήση Η πτητική μηχανή των εντόμων: Έμμεσοι ασύγχρονοι μύες ± Άμεσοι συγχρονισμένοι μύες Ραχιαίοι κατά μήκος έμμεσοι μύες πτήσης: κάθοδος φτερών Ραχιαιο-κοιλιακοί έμμεσοι μύες πτήσης: άνοδος των φτερών

33 Φτερά εντόμων και πτήση Η κίνηση των φτερών είναι εξαιρετικά σύνθετη Συχνότητες Hz Πλεονεκτήματα: Αποφυγή θηρευτών Μείωση ενδογαμίας Μείωση ενδοειδικού ανταγωνισμού Εύρεση τροφής (εξειδίκευση)

34 Στοματικά εξαρτήματα: ποικιλότητα και καινοτομίες Τα έντομα τρώνε σχεδόν τα πάντα: Φύλλα Ρίζες Άνθη Γύρη Ξύλωμα Φλοίωμα Σηπόμενα φυτά Σηπόμενα ζώα Περιττώματα Αίμα Ζώα Άλλα αρθρόποδα Άλλα έντομα Ξύλο Χαρτί Πλαστικό

35 Στοματικά εξαρτήματα: ποικιλότητα και καινοτομίες Το κεφάλι των εντόμων αποτελείται από 6 ξεχωριστά τμήματα (μεταμερή) Επομένως τα στοματικά εξαρτήματα είναι ομόλογα με τα πόδια: πολλά τμήματα των στοματικών εξαρτημάτων μοιάζουν με πόδια π.χ. οι κάτω γνάθοι

36 Στοματικά εξαρτήματα: ποικιλότητα και καινοτομίες 1. Άνω χείλος 2. Άνω γνάθοι 3. Κάτω γνάθοι 4. Κάτω χείλος

37 Στοματικά εξαρτήματα: ποικιλότητα και καινοτομίες Ποικιλότητα στοματικών εξαρτημάτων (αδρή ταξινόμηση): Μασητικά: σκαθάρια, ακρίδες, γρύλοι Διατρητικά: κουνούπια Αναρροφητικά-Μυζητικά: Πεταλούδες Απορροφητικά - Μυζητικά: Μύγες Μασητικά-Λειχητικά: Μέλισσες

38 Θηρευτές Τα σκαθάρια-δύτες έχουν τροποποιημένα στοματικά εξαρτήματα για τη θανάτωση και σύλληψη της λείας τους Τα Νευρόπτερα έχουν τροποποιημένα στοματικά εξαρτήματα για την έκκριση σιέλου και την απομύζηση

39 Θηρευτές Οι προνύμφες των λιβελούλων έχουν τροποποιημένα στοματικά εξαρτήματα για την σύλληψη της λείας τους που μερικές φορές έχει διπλάσιο μέγεθος από αυτές

40 Φυτοφάγα Δεξιά άνω γνάθος Οφθαλμίδια Αριστερή άνω γνάθος Δεξιά κάτω γνάθος με προσακτρίδα Υποφάρυγγας Άνω χείλος Κάτω χείλος με χειλικές προσακτρίδες Αριστερή κάτω γνάθος με γναθική προσακτρίδα Συχνά δεν έχουν ιδιαίτερα τροποποιημένα στοματικά εξαρτήματα

41 Φυτοφάγα Οι μέλισσες έχουν τροποποιημένα στοματικά εξαρτήματα για να παίρνουν το νέκταρ από τα άνθη

42 Φυτοφάγα Οι πεταλούδες (Λεπιδόπτερα) έχουν τροποποιημένα στοματικά εξαρτήματα για να πίνουν

43 Φυτοφάγα Τα Ημίπτερα και συγγενείς τους έχουν τροποποιημένα στοματικά εξαρτήματα για τη διάτρηση και την απομύζηση

44 Φυτοφάγα Κάποια Ημίπτερα θηρευτές έχουν τροποποιημένα στοματικά εξαρτήματα για τη διάτρηση και την απομύζηση

45 Φυτοφάγα Τα Θυσανόπτερα έχουν τροποποιημένα στοματικά εξαρτήματα για τη διάτρηση γύρης και φυτικών ιστών

46 Εξωπαράσιτα Οι Ψείρες και οι Ψύλλοι έχουν τροποποιημένα στοματικά εξαρτήματα για απομυζούν το αίμα

47 Άμυνα Μερικοί τερμίτες έχουν τροποποιημένα στοματικά εξαρτήματα για την υπεράσπιση της αποικίας

48 Πεπτικό σύστημα ΠΡΟΛΟΒΟΣ ΓΑΣΤΡΙΚΑ ΤΥΦΛΑ ΜΑΛΠΙΓΓΙΑΝΑ ΣΩΛΗΝΑΡΙΑ ΦΑΡΥΓΓΑΣ ΟΡΘΟ ΣΙΕΛΟΓΟΝΟΙ ΑΔΕΝΕΣ ΚΟΙΛΙΔΙΟ ΠΡΟΣΘΙΟ ΕΝΤΕΡΟ ΜΕΣΕΝΤΕΡΟ ΟΠΙΣΘΕΝΤΕΡΟ Προσθέντερο στόμα με σιελλογόνους αδένες, οισοφάγος, πρόλοβος για αποθήκευση και προστόμαχος για λειοτρίβιση σε ορισμένα είδη Μεσέντερο στόμαχος και γαστρικές θηλές Οπισθέντερο έντερο, ορθό και έδρα

49 Απεκκριτικό σύστημα Μαλπιγγιανά σωληνάρια Κατακράτηση νερού ή αλάτων

50 Ανοικτό κυκλοφορικό σύστημα ΑΟΡΤΗ ΚΑΡΔΙΑ ΝΩΤΙΑΙΟ ΔΙΑΦΡΑΓΜΑ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΔΙΑΦΡΑΓΜΑ Ανοικτό Μακριά ραχιαία αορτή: η καρδιά διοχετεύει αιμολέμφο (πλάσμα + αμοιβαδοκύτταρα) στην κεφαλική περιοχή. Η αιμολέμφος κυκλοφορεί μέσω χώρων ανάμεσα στα όργανα της κοιλιάς και ξαναμπαίνει στην καρδιά μέσω βαλβίδων στο οπίσθιο τμήμα. Η αιμολέμφος δεν μεταφέρει οξυγόνο.

51 Αναπνευστικό σύστημα Χωρίς κύρια αναπνευστικά όργανα Τραχειακό σύστημα Τραχείες: σωλήνες με ανοίγματα στο σώμα που διακλαδίζονται σε τραχειόλια που μεταφέρουν οξυγόνο κοντά στα όργανα. ΑΕΡΟΦΟΡΟΙ ΣΑΚΟΙ ΣΠΛΑΧΝΙΚΗ ΤΡΑΧΕΙΑ ΣΤΙΓΜΑ ΣΤΙΓΜΑΤΙΚΗ ΤΡΑΧΕΙΑ

52 Νευρικό σύστημα ΚΑΡΔΙΑΚΟ ΣΩΜΑΤΙΟ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΑΛΛΑΝΤΟΕΙΔΕΣ ΣΩΜΑΤΙΟ ΓΑΓΓΛΙΑ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΧΟΙΝΙ Κοιλιακό διπλό νευρικό σχοινί με πολύ αυτόνομα γάγγλια. Η συγχώνευση 3 γαγγλίων στο κεφάλι φτιάχνει τον εγκέφαλο Ο εγκέφαλος είναι κυρίως ανασταλτικός (και όχι διεγερτικός όπως στα σπονδυλωτά). Η διατροφή, η κίνηση και το ζευγάρωμα μπορούν να συνεχιστούν χωρίς το κεφάλι.

53 Αναπαραγωγικό σύστημα ΣΠΕΡΜΑΤΟΘΥΛΑΚΙΑ ΩΟΘΥΛΑΚΙΑ ΕΚΦΟΡΗΤΙΚΟΣ ΑΓΩΓΟΣ ΣΠΕΡΜΑΤΟΘΗΚΗ ΒΟΗΘΗΤΙΚΟΙ ΑΔΕΝΕΣ ΩΑΓΩΓΟΣ ΚΟΛΠΟΣ Γονοχωριστικοί οργανισμοί Γονιμοποίηση συνήθως εσωτερική Παρθενογένεση σπανίως (Ομόπτερα, Υμενόπτερα)

54 Η σεξουαλική ζωή των εντόμων Φυλετική επιλογή και οι συνέπειές της... Αρσενικά Θηλυκά Μικροί γαμέτες Μεγάλοι γαμέτες Η αναπαραγωγική επιτυχία περιορίζεται από τον αριθμό των διασταυρώσεων Μεγάλη ποικιλότητα στην αναπαραγωγική επιτυχία Βέλτιστη στρατηγική: η γονιμοποίηση του μέγιστου αριθμού αυγών Η αναπαραγωγική επιτυχία περιορίζεται από τη φυσιολογία Μικρή ποικιλότητα στην αναπαραγωγική επιτυχία Βέλτιστη στρατηγική: γονιμοποίηση αυγών με το «καλύτερο» σπέρμα Γενικά: τα θηλυκά είναι πιο «εκλεκτικά» (αλλά όχι πάντοτε...)

55 Η σεξουαλική ζωή των εντόμων Έμμεση μεταφορά σπέρματος: απτερυγωτά Άμεση μεταφορά σπέρματος: πτερυγωτά

56 Η σεξουαλική ζωή των εντόμων Έμμεση μεταφορά σπέρματος: σύνθετοι προγαμιαίοι χοροί Κολλέμβολα: Τα αρσενικά αποθέτουν το σπερματοφόρο στο υπόστρωμα και ωθούν τα θηλυκά να το αποδεχθούν. Συχνά φτιάχνουν «φράκτες» με σπερματοφόρα Ζυγέντομα: Αποθέτουν τα σπερματοφόρα τους σε νήματα και ενίοτε δένουν τα θηλυκά κατά το ζευγάρωμα

57 Η σεξουαλική ζωή των εντόμων Έλεγχος και υπεράσπιση χώρου (Χωροκράτεια) Συστήματα επικοινωνίας Ανταγωνισμός σπέρματος Επιλογή θηλυκών και γαμήλια δώρα Αφροδισιακά και αντι-αφροδισιακά Αντιστροφή σεξουαλικών ρόλων

58 Η σεξουαλική ζωή των εντόμων: χωροκράτεια Υμενόπτερα: Χωροκράτεια περιοχών ωοαπόθεσης: Τα αρσενικά χωροκρατούν περιοχές όπου βγαίνουν τα θηλυκά από το έδαφος. Τα θηλυκά διασταυρώνονται μόνο μια φορά. Τα μεγαλύτερα και πιο επιθετικά αρσενικά ελέγχουν μεγαλύτερη περιοχή εκκόλαψης Χωροκράτεια περιοχών τροφοληψίας (άνθη) θηλυκών: Εμπλέκονται σε μάχες όπου συχνά σκοτώνεται το ένα αρσενικό

59 Η σεξουαλική ζωή των εντόμων: χωροκράτεια Χωροκράτεια περιοχών εκκόλαψης: Κολεόπτερα: Μάχες μεταξύ αρσενικών. Το μέγεθος των «κεράτων» επηρεάζει τη στρατηγική. Μαχητές: τα άτομα με μεγάλα κέρατα «Ύπουλοι»: άτομα με μικρότερα κέρατα Δίπτερα (ελαφοκέρατα): μάχες

60 Η σεξουαλική ζωή των εντόμων: χωροκράτεια Χωροκράτεια με οριοθέτηση και επιδείξεις Λεπιδόπτερα

61 Η σεξουαλική ζωή των εντόμων: επικοινωνία Ακουστική επικοινωνία: Ορθόπτερα (Γρύλλοι, Γρυλλοτάλπες)

62 Η σεξουαλική ζωή των εντόμων: επικοινωνία Χημική επικοινωνία: Φερομόνες που εκκρίνονται από τα θηλυκά και ανιχνεύονται από τα αρσενικά (Τριχόπτερα, Λεπιδόπτερα)

63 Η σεξουαλική ζωή των εντόμων: επικοινωνία Οπτική επικοινωνία: Κολεόπτερα (πυγολαμπίδες)

64 Η σεξουαλική ζωή των εντόμων: ανταγωνισμός σπέρματος Παρατεταμένο ζευγάρωμα: Δίπτερα (Love Bugs) ζευγαρώνουν για μέρες Εκρήξεις σπέρματος: Λεπιδόπτερα, Υμενόπτερα

65 Η σεξουαλική ζωή των εντόμων: ανταγωνισμός σπέρματος Αφαίρεση σπέρματος: Οδοντόγναθα (λιβελούλες) Τραυματική (υποδερμική) γονιμοποίηση: Ημίπτερα

66 Η σεξουαλική ζωή των εντόμων: γαμήλια δώρα Ορθόπτερα: Τα αρσενικά δίνουν μαζί με το σπερματοφόρο και το «σπερματοθύλακα». Τα θηλυκά τρώνε το σπερματοθύλακα κατά το ζευγάρωμα. Όσο πιο μεγάλος είναι τόσο πιο μεγάλη είναι η πιθανότητα γονιμοποίησης Μηκόπτερα: Τα αρσενικά προσφέρουν νεκρά έντομα στα θηλυκά. Όσο πιο μεγάλο είναι το δώρο, τόσο πιο πολύ διαρκεί το ζευγάρωμα και πιο πολύ σπέρμα μεταφέρεται. Τα θηλυκά που δέχονται μικρό δώρο ξαναζευγαρώνουν σύντομα Δίπτερα: Τα αρσενικά προσφέρουν ένα μπαλόνι.

67 Η σεξουαλική ζωή των εντόμων: γαμήλια δώρα Πώς εξηγείται αυτή η παράξενη αναπαραγωγική συμπεριφορά; 1. Η αναπαραγωγική επιτυχία των αρσενικών συνδέεται με το μέγεθος του δώρου και τη διάρκεια θρέψης του θηλυκού 2. Τα θηλυκά γενικά ξαναζευγαρώνουν όταν τους προσφέρεται μικρό δώρο 3. Τα αρσενικά βρίσκονται υπό ισχυρή φυλετική επιλογή να προσφέρουν μεγάλα δώρα

68 Η σεξουαλική ζωή των εντόμων Αφροδισιακά και αντι-αφροδισιακά: Πολλά έντομα χρησιμοποιούν αφροδισιακά για να προσελκύσουν συντρόφους Η χρήση αντιαφροδισιακών είναι πιο σπάνια. Σε κάποια κολεόπτερα (Carabidae) τα θηλυκά που δεν θέλουν να ζευγαρώσουν άλλο απωθούν υποψήφιους συντρόφους χρησιμοποιώντας μεθακρυλικά οξέα που «αδρανοποιούν» τα αρσενικά για 3 ώρες. Αντιστροφή σεξουαλικών ρόλων: Στα περισσότερα έντομα τα θηλυκό φυλάει τα αυγά (γιατί;) Ωστόσο σε κάποια Ημίπτερα αυτό γίνεται από το αρσενικό

69 Ανάπτυξη των εντόμων Θηλυκά και αρσενικά αναπαραγωγικά όργανα

70 Ανάπτυξη των εντόμων: αυγά εντόμων

71 Ανάπτυξη των εντόμων: ωοαπόθεση

72 Ανάπτυξη των εντόμων: εμβρυϊκή ανάπτυξη Η εμβρυϊκή ανάπτυξη στα έντομα ελέγχεται από μια πληθώρα γονιδίων που ενεργοποιούνται και απενεργοποιούνται σύμφωνα με μια συγκεκριμένη αλληλουχία. Αυτά τα γονίδια καθορίζουν την πολικότητα του αυγού, τη μεταμέρεια και τελικά τη θέση των εξαρτημάτων. 1. Γονίδια μητρικής επίδρασης (καθορισμός πολικότητας εμβρύου) 2. Ζυγωτικά γονίδια (καθορισμός ταυτότητας, θέσης και πολικότητας μεταμερών) 3. Ομοιωτικά γονίδια (καθορισμός της θέσης φτερών και ποδιών). Η αναγνώριση αυτών των γονιδίων έχει γίνει μέσω της μελέτης μεταλλάξεων που διαταράσσουν την φυσιολογική ανάπτυξη.

73 Ανάπτυξη των εντόμων: εμβρυϊκή ανάπτυξη

74 Ανάπτυξη των εντόμων: μετεμβρυϊκή ανάπτυξη Στα έντομα τυπικά συμβαίνουν 2-20 εκδύσεις. Υπάρχει εξελικτική τάση να περιορίζεται ο αριθμός των εκδύσεων. Ο ρυθμός αύξησης των εντόμων είναι εντυπωσιακός. Κατά την μετεμβρυϊκή ανάπτυξη ένα έντομο αυξάνει το βάρος του φορές (περίπου 20 φορές περισσότερο από τον άνθρωπο!)

75 Ανάπτυξη των εντόμων: μετεμβρυϊκή ανάπτυξη Κύκλος έκδυσης 1. Μίτωση (διαίρεση) των επιδερμικών κυττάρων) 2. Απόλυση (διαχωρισμός των επιδερμικών κυττάρων από το επιδερμίδιο 3. Έκρυση υγρού έκδυσης (ανενεργό) 4. Παραγωγή εξωτερικού επί-επιδερμιδίου (= πρώτο στρώμα, προστατεύει την επιδερμίδα) 5. Ενεργοποίηση του υγρού έκδυσης (αρχή διάλυσης του ενδοεπιδερμιδίου) 6. Παραγωγή νέου προ-επιδερμιδίου κάτω από το νέο εξωτερικό επίεπιδερμίδιο. 7. Έκδυση (αποβολή του παλιού εξωσκελετού) 8. Σκληροποίηση του νέου έξω-επιδερμιδίου. 9. Κατά της περίοδο μεταξύ των εκδύσεων παράγονται συνεχώς νέα στρώματα ένδο-επιδερμιδίου.

76 Ανάπτυξη των εντόμων: μετεμβρυϊκή ανάπτυξη

77 Ανάπτυξη των εντόμων: μετεμβρυϊκή ανάπτυξη Κατηγορίες μετεμβρυϊκής ανάπτυξης: Αμετάβολη Ημιμετάβολη μεταμόρφωση Ολομετάβολη μεταμόρφωση

78 Ανάπτυξη των εντόμων: μετεμβρυϊκή ανάπτυξη

79 Ανάπτυξη των εντόμων: μετεμβρυϊκή ανάπτυξη Νύμφες Χρυσαλλίδες

80 Ανάπτυξη των εντόμων: μετεμβρυϊκή ανάπτυξη Δίσκοι ωρίμανσης: Ειδικοί ιστοί στο σώμα των προνυμφών. Όταν η προνύμφη γίνεται χρυσαλλίδα οι ιστοί της σπάνε ενώ οι δίσκοι ωρίμανσης αναπτύσσονται σε ιστούς ενηλίκων, χρησιμοποιώντας τα συστατικά που απελευθερώνονται από τους ιστούς που έσπασαν.

81 Ανάπτυξη των εντόμων: μετεμβρυϊκή ανάπτυξη Πώς ξέρει ένα έντομο πότε θα εκδυθεί, τι έκδυση θα κάνει και πότε να σταματήσει την έκδυση; Ορμονικός έλεγχος της μετεμβρυϊκής ανάπτυξης: 1. PTTH (προθωρακικοτρόπος ορμόνη): παράγεται στον εγκέφαλο (καρδιακά σωμάτια) 2. Εκδυσόνη: παράγεται στους προθωρακικούς αδένες 3. JH (νεανική ορμόνη): παράγεται στα αλλαντοειδή σωμάτια. Σημαντικός ρυθμιστικός ρόλος στην μετεμβρυϊκή ανάπτυξη. Λειτουργεί σαν διακόπτης on/off που λέει στα κύτταρα του σώματος του εντόμου τι τύπου έκδυση να κάνουν.

82 Ανάπτυξη των εντόμων: μετεμβρυϊκή ανάπτυξη

83 Ανάπτυξη των εντόμων: μετεμβρυϊκή ανάπτυξη Παράξενες μορφές ανάπτυξης στα έντομα: Παρθενογένεση Παιδογένεση (τα θηλυκά γεννούν μικρά που εμφανίζουν τελευταίο στάδιο μεταμόρφωσης) (σε κάποια δίπτερα και κολεόπτερα)

84 Αισθητήρια Πώς ένα έντομο κλεισμένο σε έναν εξωσκελετό αντιλαμβάνονται τον κόσμο γύρω του; Με τα αισθητίδια Τα αισθητίδια είναι μικρά όργανα που βρίσκονται στην εξωτερική επιφάνεια του εξωσκελετού και τα οποία συνδέονται με αισθητήριους νευρώνες. Τα αισθητίδια παρέχουν πληροφορία για τη θέση του σώματος στο χώρο, την ταχύτητα πτήσης και βάδισης, τη βαρύτητα, τη γεύση και τις οσμές (χημειοαίσθηση), τη θερμοκρασία και την υγρασία. Στην πιο σύνθετη μορφή τους ανιχνεύουν αερομεταφερόμενους ήχους.

85 Αισθητήρια Δομή αισθητιδίων 1. Τριχοειδή: μηχανο-υποδοχείς, χημειο-υποδοχείς, οσφρητικοί υποδοχείς, υγρο-υποδοχείς (τεράστια μορφολογική ποικιλότητα) 2. Θολωτά: μηχανο-υποδοχείς (ανιχνεύουν πιέσεις και παραμορφώσεις του επιδερμιδίου) 3. Χορδονωτά όργανα: προσαρτημένα στον εξωσκελετό αλλά χωρίς εξωτερικό επιδερμικό συστατικό. Τα σκολοπίδια ανιχνεύουν αλλαγές στο σχήμα του επιδερμιδίου. Βρίσκονται στα πόδια και τα φτερά των ώριμων εντόμων και στο σωματικό τοίχωμα των προνυμφών των ολομετάβολων εντόμων.

86 Αισθητήρια Τριχοειδή αισθητίδια 1. Απλοί μηχανο-υποδοχείς (αποτελούνται από 4 κύτταρα). Η εκτροπή τους στέλνει σήμα στο κεντρικό νευρικό σύστημα 2. Απλοί χημειο-υποδοχείς, θερμο-υποδοχείς, οσφρητικοί υποδοχείς, υγρο-υποδοχείς (τεράστια μορφολογική ποικιλότητα)

87 Αισθητήρια Θολωτά αισθητίδια Μηχανο-υποδοχείς (ανιχνεύουν πιέσεις και παραμορφώσεις του επιδερμιδίου). Συχνά παρέχουν πληροφορία για τη θέση του σώματος στο χώρο Χορδονωτά όργανα Δεν φαίνονται εξωτερικά. Συγκροτούν τα «αυτιά» των εντόμων

88 Αισθητήρια Ηχητική αντίληψη Δονήσεις υποστρώματος: Όργανα που βρίσκονται στην κνήμη (Ημίπερα, Ετερόπτερα)

89 Αισθητήρια Ηχητική αντίληψη Αερομεταφερόμενοι ήχοι: Τριχίδια Όργανα Johnston: βρίσκονται στη βάση των κεραιών. Αντίληψη ηχητικών κυμάτων μέσω παρεκκλίσεων των κεραιών (Δίπτερα) Τυμπανικά αυτιά: Σύνθετα αυτιά των εντόμων. Λεπτό επιδερμίδιο που περικλείει σάκο με αέρα. Μπορεί να βρίσκονται στο θώρακα, στα πόδια, την κοιλιά ή και τα φτερά. Τυπικά 2 αυτιά. Χρησιμοποιούνται στην επικοινωνία (Ορθόπτερα, Ημίπτερα). Υπάρχουν επίσης σε Μάντεις, Νευρόπτερα, Κολεόπτερα, Λεπιδόπτερα και Δίπτερα.

90 Αισθητήρια Τυμπανικά αυτιά

91 Αισθητήρια - Όραση 4 τύποι οπτικών οργάνων: Γεννητικοί φωτοϋποδοχείς (1, στα Λεπιδόπτερα) Στέμματα (μέχρι 6, στις ολομετάβολες προνύμφες) Οφθαλμίδια (μέχρι 3, στις περισσότερες τάξεις) ένταση φωτός Σύνθετοι οφθαλμοί (2, σε όλες τις τάξεις) - εικόνες

92 Αισθητήρια - Όραση Γεννητικοί φωτοϋποδοχείς Οφθαλμίδια Στέμματα

93 Αισθητήρια - Όραση Σύνθετα μάτια: Αποτελούνται από ομματίδια Ψηφιδωτή όραση Οξύτητα, Χρώμα, Πόλωση ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΚΟΣ ΚΩΝΟΣ ΟΠΤΙΚΕΣ ΝΕΥΡΙΚΕΣ ΙΝΕΣ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΗΣ ΚΥΤΤΑΡΑ ΧΡΩΣΤΙΚΗΣ ΦΩΤΟΫΠΟΔΟΧΕΙΣ ΟΜΜΑΤΙΔΙΟ

94 Αισθητήρια - Όραση Σύνθετα μάτια: Χαμηλή οξύτητα Η οξύτητα διαφέρει ανάλογα με τη θέση των ομματιδίων (υψηλότερη σε αυτά που βρίσκονται εμπρός) Χρώματα που δεν βλέπουμε εμείς (UV) Συνεξέλιξη

95 Συμπεριφορά και επικοινωνία Είναι τα έντομα «αυτόματα»: ΟΧΙ Σύνθετες συμπεριφορές: Μάθηση Προσανατολισμός (πυξίδα) Χρονομέτρηση Επικοινωνία μέσω συμβολικής γλώσσας

96 Συμπεριφορά και επικοινωνία Μάθηση: Εθισμός Συνδυαστική μάθηση (ανταμοιβή, τιμωρία) Χρήση τοπογραφικών σημείων

97 Συμπεριφορά και επικοινωνία Προσανατολισμός: Πυξίδα (μυρμήγκια)

98 Συμπεριφορά και επικοινωνία Επικοινωνία μέσω συμβολικής γλώσσας: Ο χορός των μελισσών Που και πότε είναι διαθέσιμη η τροφή: Κατεύθυνση τροφής: γωνία Απόσταση τροφής: διάρκεια του χορού και ήχοι Ποιότητα τροφής: ένταση χορού

99 Κοινωνικότητα Εύρος κοινωνικής οργάνωσης: Απλή, περιστασιακή Σύνθετη, μόνιμη Κάστες

100 Κοινωνικότητα: τερμίτες

101 Κοινωνικότητα: μυρμήγκια

102 Κοινωνικότητα: μέλισσες

103 Πάνω από το 50% των εντόμων είναι φυτοφάγα και εξέλιξαν στοματικά εξαρτήματα για τη διατροφή του σε ποικιλία φυτικών ιστών (ρίζες, βλαστοί, φύλλα, άνθη, καρποί, σπέρματα). Τα πιο πολλά φυτοφάγα είναι εξειδικευμένα (τρέφονται από λίγα, συγγενικά είδη φυτών). Οι στενές οικολογικές σχέσεις μεταξύ φυτών και εντόμων οδήγησε σε ένα εξελικτικό αγώνα δρόμου με τα φυτά να αναπτύσσουν μηχανισμούς άμυνας και τα έντομα πιο σύνθετους τρόπους επίθεσης. Αυτή ο συνεξελικτικός αγώνας οδήγησε σε αξιοσημείωτα αποτελέσματα: επικοινωνία φυτών εντόμων, μορφολογική ομοιότητα, κλπ. Φυτοφάγα Έντομα

104 Έντομα και επικονίαση Τα έντομα είναι οι παλαιότεροι και πιο σημαντικοί επικονιαστές των αγγειόσπερμων. Τα έντομα άρχισαν να επικονιάζουν τα αγγειόσπερμα πριν 140 εκ. χρόνια, όταν πρωτοεμφανίστηκαν τα αγγειόσπερμα. Από τότε τα αγγειόσπερμα έχουν διαφοροποιηθεί και έγιναν η κυρίαρχη ομάδα φυτών κυρίως λόγω της αποτελεσματικότητας των εντόμων επικονιαστών. Οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ φυτών και επικονιαστών είναι σημαντικές. Τα φυτά προσελκύουν τους επικονιαστές με σάκχαρα (νέκταρ), πρωτεΐνες (γύρη), και αρωματικά έλαια. Κάποια φυτά σταμάτησαν να «ανταμείβουν» και απλώς ξεγελούν τους επικονιαστές τους.

105 Τα έντομα θηρευτές αποτελούν το 10% των εντόμων. Έχουν προσαρμογές για τον εντοπισμό, τη σύλληψη και τη θανάτωση της λείας τους (μάτια, πόδια, στοματικά εξαρτήματα). Μερικά ενεδρεύουν, άλλα κυνηγούν, και άλλα προσελκύουν τη λεία τους. Μερικά έντομα θηρευτές είναι σημαντικά για τον βιολογικό έλεγχο. Έντομα Θηρευτές

106 Τα παρασιτικά έντομα αποτελούν το 15% των εντόμων. Ζουν είτε εσωτερικά (Ενδοπαράσιτα) είτε εξωτερικά στο σώμα του ξενιστή τους (εξωπαράσιτα)(συνήθως ένα άλλο έντομο) και αργά καταναλώνουν τον ξενιστή ή τα υγρά του. Εξωπαράσιτα: Ανόπλουρα, Μαλλοφάγα, Σιφωνάπτερα Ενδοπαράσιτα: Δίπτερα, Υμενόπτερα, Στρεψίπτερα Συνήθως το παρασιτικό έντομο τελικά σκοτώνει τον ξενιστή με τρομακτικό τρόπο. Μερικά είναι χρήσιμα στον βιολογικό έλεγχο. Έμπνευση για ταινίες (Allien). Παρασιτικά Έντομα

107 Άμυνα των εντόμων Τα περισσότερα έντομα έχουν να αντιμετωπίσουν πολλούς θηρευτές και παράσιτα. Χημική άμυνα: Πολλά φυτοφάγα έντομα έχουν αναπτύξει μηχανισμούς άμυνας που βασίζονται σε χημικές ουσίες των φυτών από τα οποία τρέφονται ή νέες τοξικές ουσίες. Μεγάλη ποικιλότητα χημικών ουσιών: στεροειδή, αλκαλοειδή, κανθαρίνη, ισταμίνη, ακετυλοχολίνη, κλπ. Μεγάλη ποικιλότητα αποβολής των χημικών ουσιών: φτύσιμο, έκκριση, αφόδευση, εμετός, εκτόξευση, κλπ.

108 Άμυνα των εντόμων Χρωματική και συμπεριφορική άμυνα: Προστατευτικός χρωματισμός Προειδοποιητικός χρωματισμός Μιμητισμός

109 Καταπολέμηση των εντόμων Οι μονοκαλλιέργειες ελκύουν τα φυτοφάγα έντομα. Οι σύγχρονες προσεγγίσεις περιλαμβάνουν ποικιλία στρατηγικών: Εναλλαγή καλλιεργειών Εισαγωγή παρασίτων και θηρευτών (βιολογικός έλεγχος) Εντομοκτόνα (έσχατη λύση). Οι γενετικά τροποποιημένες καλλιέργειες φέρουν γονίδια για συγκεκριμένες τοξίνες των εντόμων καθιστώντας τα φυτά ανθεκτικά. Είναι όμως ασφαλείς για τον άνθρωπο;

110 Τα έντομα ως φορείς ασθενειών Οι πιο ολέθριες ασθένειες του ανθρώπου οφείλονται σε έντομα. Τα έντομα (μύγες, ψείρες, ψύλλοι) μεταφέρουν ασθένειες με τη μετάδοση παθογόνων μέσω των αιματηρών γευμάτων τους. Η ελονοσία είναι η σημαντικότερη ασθένεια σήμερα σκοτώνοντας 1-3 εκατομμύρια ανθρώπους κάθε χρόνο. Οι ασθένειες που μεταδίδονται μέσω εντόμων έχουν επηρεάσει την ανθρώπινη ιστορία.

111 Έντομα εισβολείς Έντομα εισβολείς: Οικολογικές και οικονομικές συνέπειες των ξενικών εντόμων. Κόκκινα μυρμήγκια Μακρόκερα κολεόπτερα

112 Εδώδιμα έντομα Βασική πηγή τροφής σε πολλές χώρες: Ιαπωνία, Κίνα, Ταϊλάνδη, Καμπότζη, Αυστραλία, Ουγκάντα, Μποτσουάνα, Περού, Βενεζουέλα, Μεξικό. Μην ξεχνάτε ότι είναι συγγενικά με τα Καρκινοειδή, και άρα καλή πηγή πρωτεϊνών.

113 Προϊόντα από έντομα Κεριά, μέλι, μετάξι, κόκκινες χρωστικές (κοχενίλλη) Εκτεταμένη χρήση στο παρελθόν Συνθετικές ουσίες σήμερα.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ, ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ, ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ, ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ 1. ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Το σώµα της µέλισσας χωρίζεται σε 3 διακριτά µέρη: την κεφαλή, το θώρακα και την κοιλία. Σε κάθε ένα από αυτά βρίσκονται διάφορα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ. Ζωολογία Ι. -Ανατοµ ή σε χερσαίο γαστερόποδο-

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ. Ζωολογία Ι. -Ανατοµ ή σε χερσαίο γαστερόποδο- ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Ζωολογία Ι -Ανατοµ ή σε χερσαίο γαστερόποδο- Υπεύθυνος µαθήµατος: Καθ. Μυλωνάς Μωυσής Επιµέλεια σηµειώσεων: Παρµακέλης Άρης ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2000

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ 1. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ Η µέλισσα είναι έντοµο ολοµετάβολο και για την ολοκλήρωση του βιολογικού της κύκλου διέρχεται από τα στάδια του αυγού, της

Διαβάστε περισσότερα

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ Αισθητικότητα ονομάζεται η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε αφενός το εξωτερικό μας περιβάλλον και το ίδιο μας το σώμα,

Διαβάστε περισσότερα

Προϊόντα κυψέλης και η σημασία. Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε.

Προϊόντα κυψέλης και η σημασία. Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε. Προϊόντα κυψέλης και η σημασία τους για την υγεία του μελισσιού Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε. Κηρήθρα Επωαστικός - αποθηκευτικός χώρος εντός της κυψέλης Είναι

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

Ζωικοί Εχθροί Θεωρία

Ζωικοί Εχθροί Θεωρία Ελληνική ημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Ζωικοί Εχθροί Θεωρία Ενότητα 3: Εσωτερική μορφολογία & φυσιολογία των εντόμων Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Καθηγήτρια Εντομολογίας 1 ΑνοιχτάΑκαδημαϊκάΜαθήματαστοΤΕΙΗπείρου

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις θεωρίας. 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό

Ερωτήσεις θεωρίας. 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό Ερωτήσεις θεωρίας 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό 1. Ποια είναι τα βασικά είδη ιστών του ανθρώπινου οργανισμού; Τα βασικά είδη ιστών του ανθρώπινου οργανισμού είναι ο επιθηλιακός, ο μυικός, ο

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. γ 2. α 3. β 4. δ 5. δ Β. Ερωτήσεις σωστού - λάθους 1. Σωστό 2. Λάθος 3. Λάθος 4. Λάθος 5. Σωστό ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ 2012 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ E-school by Agronomist.gr 2 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΓΕΩΡΓΙΚΗ, ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΚΗ ΚΑΙ ΑΛΙΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ 3 Μελισσοκομία Ι Η μελισσοκομία αποτελεί κλάδο της

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

Μέλισσες ένας πολύτιμος θησαυρός

Μέλισσες ένας πολύτιμος θησαυρός Photos by Christina Christodoulou Μέλισσες ένας πολύτιμος θησαυρός Χριστίνα Χριστοδούλου Γεωπόνος Μελισσοκομικού Κέντρου Κύπρου 1 Μέλισσα Έντομο ανήκει στα Υμενόπτερα. Θεωρείτε κοινωνικό και επικοινωνεί

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΑΝΣ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΝΕΥΡΑ (λείοι μύες, καρδιακός μυς, αδένες) (Σπλαχνικά Νεύρα)

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα;

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα; ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ 1. (α) Τι αντιπροσωπεύουν οι αριθμοί 1-6 στο σχήμα; (β) Εξηγήστε τι είναι τα ωοθυλάκια και ποιος είναι ο ρόλος τους. (γ) Σε ποιο μέρος του γεννητικού συστήματος της γυναίκας αρχίζει η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7 ΦΥΣΙΚΟΙ ΕΧΘΡΟΙ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ

Κεφάλαιο 7 ΦΥΣΙΚΟΙ ΕΧΘΡΟΙ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ Κεφάλαιο 7 ΦΥΣΙΚΟΙ ΕΧΘΡΟΙ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ Το δυναµικό για υψηλούς ρυθµούς αναπαραγωγής στα έντοµα αντισταθµίζεται συνήθως από υψηλή θνησιµότητα. Υπάρχουν δύο ευρύτερες οµάδες παραγόντων θνησιµότητας, εκείνων

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει ανθρώπινο σπερματοζωάριο.

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει ανθρώπινο σπερματοζωάριο. ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ ΤΜΗΜΑ:... ΑΡ. ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει

Διαβάστε περισσότερα

2ο φύλο του ζωικού βασιλείου ( ~100.000 είδη) Μεγαλύτερο ασπόνδυλο

2ο φύλο του ζωικού βασιλείου ( ~100.000 είδη) Μεγαλύτερο ασπόνδυλο 2ο φύλο του ζωικού βασιλείου ( ~100.000 είδη) Μεγαλύτερο ασπόνδυλο Απολιθώματα πολλά και σε όλο το γεωλογικό χρόνο Οικοσυστήματα Μέγεθος Διάρκεια ζωής Θηρευτές χρήσεις από τον άνθρωπο κόσμηματα τέχνη

Διαβάστε περισσότερα

Σπέρματα και Καρποί. Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα

Σπέρματα και Καρποί. Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα Ο καρπός φέρει και προστατεύει τα σπέρματα: μια βοηθητική δομή του κύκλου ζωής των ανθοφύτων Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα Σπέρματα και Καρποί Γονιμοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΝΕΥΡΙΚΟΣ ΙΣΤΟΣ ΚΑΙ Η ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ

Ο ΝΕΥΡΙΚΟΣ ΙΣΤΟΣ ΚΑΙ Η ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Ο ΝΕΥΡΙΚΟΣ ΙΣΤΟΣ ΚΑΙ Η ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛ.ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Α.Π.Θ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Διευθυντής ο Καθηγητής Γ.Ανωγειανάκις

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΛΙΣΣΑ, Η ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΟΥΣ. Κατερίνα Καρατάσου, κτηνίατρος Ο.Μ.Σ.Ε.

Η ΜΕΛΙΣΣΑ, Η ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΟΥΣ. Κατερίνα Καρατάσου, κτηνίατρος Ο.Μ.Σ.Ε. Η ΜΕΛΙΣΣΑ, Η ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΟΥΣ Κατερίνα Καρατάσου, κτηνίατρος Ο.Μ.Σ.Ε. Βλέπουμε συχνά μέλισσες στα λουλούδια Τι ξέρουμε γι αυτές; Ημέλισσα είναι έντομο Υπάρχει στη Γη εδώ και 30 εκατομμύρια

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Από το κύτταρο στον οργανισμό

1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Από το κύτταρο στον οργανισμό 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Από το κύτταρο στον οργανισμό ΚΥΤΤΑΡΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΙ Τα κύτταρα του ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ είναι μερικά τρισεκατομμύρια (περίπου 10 13 ) ΚΥΤΤΑΡΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΙ Τα κύτταρα του ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ είναι

Διαβάστε περισσότερα

6.4 Η αναπαραγωγή στον άνθρωπο ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

6.4 Η αναπαραγωγή στον άνθρωπο ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Τα νεογνά των φυτοφάγων θηλαστικών, όπως της γίδας, γεννιούνται με τρίχωμα. Τα μάτια τους είναι ανοιχτά και μπορούν αμέσως να περπατήσουν. Αντίθετα, τα νεογνά των σαρκοφάγων

Διαβάστε περισσότερα

Κάρτες Προσδιορισµού των ζώων του γλυκού νερού

Κάρτες Προσδιορισµού των ζώων του γλυκού νερού Κάρτες Προσδιορισµού των ζώων του γλυκού νερού Barbara Bis Καθ. Βιολογίας, Τµ. Λιµνολογίας και Οικολογίας Ασπονδύλων, Ινστιτούτο Οικολογίας και Περιβαλλοντικής Προστασίας, Πανεπιστήµιο Łódž, Πολωνία Grażyna

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΜΥ ΟΚΑΛΛΙΕΡΓΙΕΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΠΙΕΡΙΑΣ

ΟΙ ΜΥ ΟΚΑΛΛΙΕΡΓΙΕΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΠΙΕΡΙΑΣ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΖΩΪΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΟΙ ΜΥ ΟΚΑΛΛΙΕΡΓΙΕΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΠΙΕΡΙΑΣ ΣΠΟΥ ΑΣΤΡΙΑ ΑΓΓΕΛΙ ΟΥ ΑΓΓΕΛΙΚΗ-ΜΑΡΙΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΚΥΡΙΤΣΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις εργαστηρίου

Σημειώσεις εργαστηρίου Σημειώσεις εργαστηρίου Ανατομή του χερσαίου γαστερόποδου Cantareus aspersus Δρ. Κατερίνα Βαρδινογιάννη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης Πανεπιστήμιο Κρήτης Ηράκλειο 2014 Ανατομή χερσαίου γαστερόποδου Cantareus

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Α ) & ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 15/04/2015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ Μαλτέζος Ιωάννης Κληρονομικότητα Το σώμα μας αποτελείται από εκατομμύρια κύτταρα εκ των οποίων τα περισσότερα εξ αυτών

Διαβάστε περισσότερα

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο 4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο Στον άνθρωπο οι θρεπτικές ουσίες της τροφής απορροφώνται από το λεπτό έντερο. Με την κυκλοφορία του αίματος φτάνουν σε όλα τα κύτταρα του σώματος. Εκεί, ορισμένες από αυτές,

Διαβάστε περισσότερα

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η αναπαραγωγή είναι μία χαρακτηριστική λειτουργία, η μόνη που δεν είναι απαραίτητη για την επιβίωση του ίδιου του οργανισμού αλλά για τη διαιώνιση του είδους. Η αναπαραγωγή στον

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Ιδιωτικό Γενικό Λύκειο Όνομα: Ημερομηνία:./ /2014 ΤΑΞΗ : A Λυκείου ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10: Αισθητήρια όργανα - αισθήσεις ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ:

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΡΙΜΗΚΥΡΙΟΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ, Δρ. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος του Θήλεος ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Προσοχή: Οι παρουσιάσεις μαθημάτων αποτελούν βοήθημα παρακολούθησης των παραδόσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R;

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; (γ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει σε αυτό όξινες ιδιότητες; (δ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει

Διαβάστε περισσότερα

Αντικείμενο. Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας.

Αντικείμενο. Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας. Αντικείμενο Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας. Θανατηφόρα ατυχήματα από ηλεκτροπληξία στην Ελλάδα κατά την περίοδο 1980-1995

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας, 32 χρονών. Άρτεμις, 30 χρονών

Κώστας, 32 χρονών. Άρτεμις, 30 χρονών Να προχωρήσουν η Άρτεμις και ο Κώστας σε υποβοηθούμενη αναπαραγωγή; Ο Κώστας και η Άρτεμις είναι ένα ζευγάρι που δυσκολεύονται να αποκτήσουν παιδί. Επισκέφθηκαν τον γιατρό τους και ανέφεραν τα πιο κάτω

Διαβάστε περισσότερα

BIO 101 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΖΩΟΛΟΓΙΑ

BIO 101 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΖΩΟΛΟΓΙΑ BIO 101 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΖΩΟΛΟΓΙΑ ΙΑΛΕΞΗ 5. ΟΜΟΙΟΣΤΑΣΗ Ι ΑΣΚΩΝ Μιχάλης Παυλίδης (pavlidis@biology.uoc.gr) Ηράκλειο, Νοέμβριος 2012 1 ΟΜΟΙΟΣΤΑΣΗ Ισοζύγιο νερού και ωσμωρύθμιση Ρύθμιση των εξωκυττάριων υγρών

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Κυκλοφορικό σύστημα Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Η καρδία Χτύπα 2 δισεκατομμύρια φορές σε όλη μας τη ζωή. Βρίσκεται στο θώρακα, κέντρο προς αριστερά. Έχει το μέγεθος μιας γροθιάς. Αλεξάνδρα, Αναστασία,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΝΕΛΛΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009 2010 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΝΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2009

ΔΙΑΝΕΛΛΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009 2010 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΝΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2009 ΔΙΑΝΕΛΛΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009 2010 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΝΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2009 Τάξη : Γ Γυμνασίου Βαθμός : Μάθημα : Βιολογία Ημερομηνία : 4 / 09/ 2009 Υπογραφή καθηγητή :... Διάρκεια : ΟΝΟΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας Κυκλοφορικό Σύστηµα Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας Εβρυολογίας, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ Κυκλοφορικό Σύστηµα Αιµοφόροκυκλοφορικό σύστηµα Λεµφoφόροκυκλοφορικό σύστηµα Αιµοφόρο Κυκλοφορικό Σύστηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 26 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Μονάδες 25 Α1.

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Χειμερινό εξάμηνο 2014-2015 Γενετική Πειραματική επιστήμη της κληρονομικότητας Προέκυψε από την ανάγκη κατανόησης της κληρονόμησης οικονομικά σημαντικών χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Εισαγωγή στην Ανατομία. 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης. Ανά----- τομή

ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Εισαγωγή στην Ανατομία. 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης. Ανά----- τομή ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι Μάθημα 1ο ΘΩΡΑΚΑΣ ΚΟΙΛΙΑ ΠΥΕΛΟΣ-ΠΕΡΙΝΕΟ ΡΑΧΗ Ροβίθης Μιχαήλ 500 Π.Χ Εισαγωγή στην Ανατομία 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης Ανά----- τομή Αριστοτέλης

Διαβάστε περισσότερα

Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012

Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012 Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012 Θωρακικό τοίχωμα Κ. Αλπαντάκη Θώρακας Γενική επισκόπηση Σχετικοί όροι Θώρακας Θωρακικός κλωβός Θωρακικό τοίχωμα Θωρακική κοιλότητα Σχετικοί όροι Θώρακας Περιοχή του σώματος

Διαβάστε περισσότερα

ΑνατομίαΑναπνευστικούγια αναισθησιολόγους. Τηλέμαχος Παρασκευόπουλος

ΑνατομίαΑναπνευστικούγια αναισθησιολόγους. Τηλέμαχος Παρασκευόπουλος ΑνατομίαΑναπνευστικούγια αναισθησιολόγους Τηλέμαχος Παρασκευόπουλος Τιπεριλαμβάνει; Ρινική κοιλότητα Φάρυγγας Λάρυγγας Τραχεία Βρογχιόλια Βρόγχοι Κυψελίδες Όριοανώτερου κατώτερουασ Φωνητικές χορδές Λάρυγγας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Τι είναι η τροφική αλλεργία; Τροφική αλλεργία είναι η αναπάντεχη και μη κανονική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού εναντίον ενός τμήματος μιας τροφής (συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ. Ζαρφτζιάν Μαριλένα Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Μακεδονίας

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ. Ζαρφτζιάν Μαριλένα Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Μακεδονίας ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΑΥΛΑΚΩΣΗ Αυλάκωση ονομάζεται η διαίρεση του ζυγωτού Η πρώτη μιτωτική διαίρεση σε 2 κύτταρα γίνεται 30 ώρες μετά τη γονιμοποίηση Ακολουθούν πολλές μιτωτικές διαιρέσεις και 5 7 μέρες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΣΤΑ (ΟΣΦΥΙΚΟΙ ΣΠΟΝΔΥΛΟΙ ΙΕΡΟ) ΟΣΦΥΙΚΟΙ ΣΠΟΝΔΥΛΟΙ Μεγαλύτεροι σε μέγεθος και όγκο, με κοντούς και παχείς αυχένες, ευρύτερες

Διαβάστε περισσότερα

Πάντως η λήψη τροφής ρυθµίζεται από το νευρικό σύστηµα µε συνεργασία δύο κέντρων.

Πάντως η λήψη τροφής ρυθµίζεται από το νευρικό σύστηµα µε συνεργασία δύο κέντρων. ΛΗΨΗ ΤΗΣ ΤΡΟΦΗΣ H ανάγκη για λήψη τροφής, που ικανοποιείται µόνο µε σιτισµό, και προέρχεται από διέγερση του κέντρου θρέψης, αποτελεί το αίσθηµα της πείνας (hunger), ενώ η επιθυµία για λήψη ειδικής τροφής,

Διαβάστε περισσότερα

Η Κ+Ν ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ αβεε σας ενημερώνει. Έντομα εδάφους καλαμποκιού

Η Κ+Ν ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ αβεε σας ενημερώνει. Έντομα εδάφους καλαμποκιού Η Κ+Ν ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ αβεε σας ενημερώνει Έντομα εδάφους καλαμποκιού t ΓΝΩΡΙΖΩ t t t Αγρότιδες η Καραφατμέ η Κοφτοσκούληκα (Agotis spp) Τα τέλεια έντομα είναι νυκτόβια λεπιδόπτερα που ανήκουν σε διάφορα είδη

Διαβάστε περισσότερα

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες 9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστημα μαζί με το σύστημα των ενδοκρινών αδένων συμβάλλουν στη διατήρηση σταθερού εσωτερικού περιβάλλοντος (ομοιόσταση), ελέγχοντας και συντονίζοντας τις λειτουργίες των

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3. Οι ιστοί συγκροτούν όργανα

Κεφάλαιο 3. Οι ιστοί συγκροτούν όργανα Κεφάλαιο 3 Οι ιστοί συγκροτούν όργανα Τα µέρη ενός αντιπροσωπευτικού σπερµατόφυτου Οβλαστός: (α) στηρίζει τα φύλλα και τα άνθη, (β) µεταφέρει νερό και ανόργανα άλατα από τις ρίζες προς όλα τα εναέρια µέρη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ Στόχοι - Να αναγνωρίζετε τα όργανα µε τα οποία τα φυτά µεταφέρουν το νερό από τις ρίζες στα υπόλοιπα µέρη του φυτού.. - Να διαπιστώσετε την άνοδο του νερού και των διαλυµένων ουσιών

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία και Ώρα εξέτασης: Δευτέρα, 20 Μαΐου 2013 07:30-10:30

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014

Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014 Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014 ΘΕΜΑ Α Α1.δ Α2.γ Α3.β Α4.γ Α5.β ΘΕΜΑ Β Β1. 4,2,1,6,3,5 Β2. α. DNA πολυμεράση β. πριμόσωμα γ.

Διαβάστε περισσότερα

Γονιμοποίηση αναγνώριση και συνένωση ωαρίου-σπερματοζωαρίου φραγμός στην πολυσπερμία μετα μετ βολική ενεργο ενεργο ο π ίηση

Γονιμοποίηση αναγνώριση και συνένωση ωαρίου-σπερματοζωαρίου φραγμός στην πολυσπερμία μετα μετ βολική ενεργο ενεργο ο π ίηση Γονιμοποίηση αναγνώριση και συνένωση ωαρίου-σπερματοζωαρίου φραγμός στην πολυσπερμία μεταβολική ενεργοποίηση του αυγού ανακατατάξεις στα συστατικά του αυγού σχηματισμός του διπλοειδή πυρήνα του ζυγωτού

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Β ΘΕΜΑ Δ. β) Πώς χαρακτηρίζονται τα κύτταρα που είναι ικανά να διεγείρονται από μια ορμόνη; Πώς έχει φτάσει η ορμόνη σ αυτά; (4μ)

ΘΕΜΑ Β ΘΕΜΑ Δ. β) Πώς χαρακτηρίζονται τα κύτταρα που είναι ικανά να διεγείρονται από μια ορμόνη; Πώς έχει φτάσει η ορμόνη σ αυτά; (4μ) Ι. Το σύστημα των ενδοκρινών αδένων είναι το ένα από τα δύο συστήματα του οργανισμού μας που συντονίζουν και ρυθμίζουν τις λειτουργίες του σώματός μας. Να απαντήσετε στις ερωτήσεις: α) Ποια είναι τα δύο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Να τοποθετήσετε τις αισθήσεις στη σωστή στήλη: αίσθηση θερμού-ψυχρού, ακοή, αφή, γεύση, ισορροπία, όραση, όσφρηση, πίεση, πόνος.

Να τοποθετήσετε τις αισθήσεις στη σωστή στήλη: αίσθηση θερμού-ψυχρού, ακοή, αφή, γεύση, ισορροπία, όραση, όσφρηση, πίεση, πόνος. ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δραστηριότητα 1 Α. Τι είναι αίσθηση; Να αναφέρετε παραδείγματα. Β. Τι είναι αισθητήρια όργανα; Να αναφέρετε παραδείγματα. Γ. Από ποιο αισθητήριο όργανο γίνεται αντιληπτή κάθε αίσθηση; Δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΡΑΧΗ Αποτελεί τον μυοσκελετικό άξονα στήριξης του κορμού με κύριο οστικό στοιχείο τους σπονδύλους και την παράλληλη συμβολή

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Γενικές εξετάσεις 2015 Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μπουρδούνη Κ. ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος

Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος ΚΝΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ Περιβάλλονται και στηρίζονται με τις εγκεφαλικές και νωτιαίες μήνιγγες μεταξύ των οποίων περικλείεται ο υπαραχνοειδής χώρος γεμάτος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ 1) ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ ΣΤΟΝ ΑΡΙΘΜΟ ΤΩΝ ΧΡΩΜΟΣΩΜΑΤΩΝ ΕΥΠΛΟΕΙΔΙΑ: ΚΑΘΕ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΟ ΤΟΥ ΑΡΙΘΜΟΥ Ν (ΑΠΛΟΕΙΔΕΣ ΓΟΝΙΔΙΩΜΑ) 3Ν ΑΥΘΟΡΜΗΤΕΣ ΑΠΟΒΟΛΕΣ 4Ν τριπλοειδία Α) Γονιμοποίηση ωαρίου

Διαβάστε περισσότερα

Οι ουσίες, με ελάχιστη τοξικότητα, που δεν δηλητηριάζουν το περιβάλλον και το πιάτο μας.

Οι ουσίες, με ελάχιστη τοξικότητα, που δεν δηλητηριάζουν το περιβάλλον και το πιάτο μας. Βιολογική Γεωργία με Φυτικά ή φυσικά εντομοκτόνα Οι ουσίες, με ελάχιστη τοξικότητα, που δεν δηλητηριάζουν το περιβάλλον και το πιάτο μας. Παρ' ότι δεν είναι και ο πλέον δόκιμος όρος (βιολογικά εντομοκτόνα),

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή σε οπτική και μικροσκοπία

Εισαγωγή σε οπτική και μικροσκοπία Εισαγωγή σε οπτική και μικροσκοπία Eukaryotic cells Microscope Cancer Μικροσκόπια Microscopes Ποια είδη υπάρχουν (και γιατί) Πώς λειτουργούν (βασικές αρχές) Πώς και ποια μικροσκόπια μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΙΜΩΔΗΣ ΒΡΟΓΧΙΤΙΔΑ (INFECTIOUS BRONCHITIS)

ΛΟΙΜΩΔΗΣ ΒΡΟΓΧΙΤΙΔΑ (INFECTIOUS BRONCHITIS) econteplusproject Organic.Edunet ΛΟΙΜΩΔΗΣ ΒΡΟΓΧΙΤΙΔΑ (INFECTIOUS BRONCHITIS) Δρ. Ευτυχία Ξυλούρη Φραγκιαδάκη Κτηνίατρος Υγιεινολόγος, Αναπλ. Καθηγήτρια Υγιεινής Αγρ. Ζώων, Τμήμα Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

AYΞΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ

AYΞΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ AYΞΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ Χ.Κ. ΚΙΤΣΑΚΗ 2008 1 Αντικείμενα της ενότητας Ορισμοί και έννοιες Σκοπός των διεργασιών της ανάπτυξης Πού και πώς πραγματοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ Δευτέρα, 20 Μαΐου 2013

ΘΕΜΑ: ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ Δευτέρα, 20 Μαΐου 2013 Αθήνα, 20/5/2013 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Η

Διαβάστε περισσότερα

Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη

Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη Ιούνιος 2015 GREENPEACE / FRED DOTT Η παραγωγή μήλων και φρούτων εν γένει στην Ευρώπη είναι ένας από τους τομείς της ευρωπαϊκής γεωργίας με την εντατικότερη

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΕΛΕΝΗ, Ph.D. Λέκτορας Εργαστήριο Βιολογίας, Ιατρική Σχολή Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα, που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Η εμπειρία μιας προσβολής προκαλεί ενδυνάμωση του φυτικού οργανισμού

Η εμπειρία μιας προσβολής προκαλεί ενδυνάμωση του φυτικού οργανισμού Η εμπειρία μιας προσβολής προκαλεί ενδυνάμωση του φυτικού οργανισμού Η εξουδετέρωση του παθογόνου προσδίδει επίκτητη ανθεκτικότητα που σε ορισμένες περιπτώσεις δεν περιορίζεται στην περιοχή της προσβολής,

Διαβάστε περισσότερα

Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου)

Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου) Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου) 01/35 Το Ερειστικό Σύστημα αποτελείται από: 1. Τα Οστά 2. Τις Αρθρώσεις 3. Τους Συνδέσμους 02/35 ΟΣΤΑ ΤΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ Σύνολο: 285 οστά

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το γλαύκωμα;

Τι είναι το γλαύκωμα; Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας. Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ. Εργαστήριο 2 ο. Υλικό Καλλιέργειας. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ. Εργαστήριο 2 ο. Υλικό Καλλιέργειας. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO Εργαστήριο 2 ο Υλικό Καλλιέργειας Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 ΥΛΙΚΟ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ o Ο ζυγώτης εμφανίζει ολοδυναμικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Κίνδυνος: παράγοντας / ουσία που κάνει το τρόφιµο ακατάλληλο ή επικίνδυνο για κατανάλωση (Μη ασφαλές)

Κίνδυνος: παράγοντας / ουσία που κάνει το τρόφιµο ακατάλληλο ή επικίνδυνο για κατανάλωση (Μη ασφαλές) KINΔΥΝΟΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Κίνδυνος: παράγοντας / ουσία που κάνει το τρόφιµο ακατάλληλο ή επικίνδυνο για κατανάλωση (Μη ασφαλές) Μικροβιολογικός Χηµικός Φυσικός Η φυσική καταστροφή των τροφίµων κάνει τα τρόφιµα

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή στο Κύτταρο

1. Εισαγωγή στο Κύτταρο 1. Εισαγωγή στο Κύτταρο 1.1. Ορισμός του κυττάρου. Το κύτταρο είναι η δομική και λειτουργική μονάδα της ζωής (σχήμα 1). Το κύτταρο αποτελεί τη βάση της δομικής και λειτουργικής οργάνωσης ενός οργανισμού.

Διαβάστε περισσότερα

BIO 101 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΖΩΟΛΟΓΙΑ

BIO 101 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΖΩΟΛΟΓΙΑ BIO 101 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΖΩΟΛΟΓΙΑ ΙΑΛΕΞΗ 2. ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ - ΑΥΛΑΚΩΣΗ Ι ΑΣΚΩΝ Μιχάλης Παυλίδης (pavlidis@biology.uoc.gr) Hράκλειο, Νοέμβριος 2012 1 ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ* 1. 2. 3. 4. Επαφή, αναγνώριση & πρόσδεση σπερματοζωαρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ* BIO 101 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΖΩΟΛΟΓΙΑ. Επαφή, Αναγνώριση & Πρόσδεσητου σπερματοζωαρίου στο ωάριο ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΑΥΛΑΚΩΣΗ

ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ* BIO 101 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΖΩΟΛΟΓΙΑ. Επαφή, Αναγνώριση & Πρόσδεσητου σπερματοζωαρίου στο ωάριο ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΑΥΛΑΚΩΣΗ ΔΙΑΛΕΞΗ 2. BIO 101 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΖΩΟΛΟΓΙΑ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΑΥΛΑΚΩΣΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ Μιχάλης Παυλίδης (pavlidis@biology.uoc.gr) Hράκλειο, Νοέμβριος 2013 ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ* 1. Επαφή, αναγνώριση & πρόσδεση σπερματοζωαρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12 ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ-ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12 ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ-ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12 ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ-ΑΝΑΠΤΥΞΗ 2o ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ - ΓΗ_Α_ΒΙΟ_0_11208 Ι. Ένα από τα τμήματα του αναπαραγωγικού συστήματος του άνδρα είναι η εκφορητική οδός του σπέρματος η οποία ξεκινά από την επιδιδυμίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Γυναικεία Ορµονικά Προφίλ (για την αναπαραγωγική και περιεµµηνοπαυσιακή ηλικία) Οι ωοθήκες βρίσκονται στο δεξιό και αριστερό τµήµα της πυελική κοιλότητας, πλησίον της µήτρας και

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα 01. Γυναικεία Σεξουαλική Υγεία

Έρευνα 01. Γυναικεία Σεξουαλική Υγεία Έρευνα 01 Γυναικεία Σεξουαλική Υγεία 02 Την ισοτιµία και στον έρωτα διεκδικούν οι γυναίκες Για πρώτη φορά έρευνα αποκαλύπτει τα µυστικά της γυναικείας σεξουαλικότητας και ανατρέπει όσα ίσχυαν µέχρι σήµερα

Διαβάστε περισσότερα

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο ΕΙΔΗ ΡΕΥΜΑΤΩΝ. Το γαλβανικό ρεύμα είναι χαμηλής τάσης συνεχές ρεύμα. Γαλβανικό ρεύμα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο ΕΙΔΗ ΡΕΥΜΑΤΩΝ. Το γαλβανικό ρεύμα είναι χαμηλής τάσης συνεχές ρεύμα. Γαλβανικό ρεύμα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο ΕΙΔΗ ΡΕΥΜΑΤΩΝ Γαλβανικό ρεύμα Το γαλβανικό ρεύμα είναι χαμηλής τάσης συνεχές ρεύμα. Χημικές αλλαγές γίνονται σε αυτό όταν περάσει από συγκεκριμένα διαλύματα (τα οποία περιλαμβάνουν οξέα και

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΣΤΑ ΚΑΙ ΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Τα οστά είναι μια στερεά μορφή συνδετικού ιστού, σχηματίζουν το μεγαλύτερο μέρος

Διαβάστε περισσότερα

Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης. 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3

Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης. 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3 Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3 Πώς προσαρμόζονται οι οργανισμοί στις αλλαγές του περιβάλλοντος (τροφή, κλίμα κ. ά.); Κληρονομώντας ευνοϊκά

Διαβάστε περισσότερα

Μικρό Σκαθάρι Κυψέλης Διαχείριση μιας απειλής

Μικρό Σκαθάρι Κυψέλης Διαχείριση μιας απειλής Μικρό Σκαθάρι Κυψέλης Διαχείριση μιας απειλής Αθήνα 13 Μαρτίου 2015 Τρόποι αντιμετώπισης του Aethina tumida Ουρεϊλίδης Κων/νος Κτηνίατρος MSc Κτηνιατρικό Εργαστήριο Καβάλας Τηλ.: 2510-391865 chridbad@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Διαγώνισμα Βιολογίας Γενικής Παιδείας. α. κυτταροτοξικά Τ λεμφοκύτταρα β. βοηθητικά Τ λεμφοκύτταρα γ. πλασματοκύτταρα δ. μακροφάγα Μονάδες 5

Διαγώνισμα Βιολογίας Γενικής Παιδείας. α. κυτταροτοξικά Τ λεμφοκύτταρα β. βοηθητικά Τ λεμφοκύτταρα γ. πλασματοκύτταρα δ. μακροφάγα Μονάδες 5 Διαγώνισμα Βιολογίας Γενικής Παιδείας ΘΕΜΑ 1ο Να κυκλώσετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση 1. Μεγάλες ποσότητες ανοσοσφαιρινών εκκρίνονται από τα: α. κυτταροτοξικά Τ λεμφοκύτταρα β. βοηθητικά

Διαβάστε περισσότερα

Γενετικό γλωσσάριο. Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες. Μεταφρασµένο από την Κατερίνα Πουγούνια και την Μαρία Τζέτη.

Γενετικό γλωσσάριο. Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες. Μεταφρασµένο από την Κατερίνα Πουγούνια και την Μαρία Τζέτη. 12 Γενετικό γλωσσάριο Μεταφρασµένο από την Κατερίνα Πουγούνια και την Μαρία Τζέτη. Ιανουάριος 2009 Τροποποιηµένο από το γλωσσάριο που αρχικά δηµιουργήθηκε από το Πάρκο Γενετικής Γνώσης London IDEAS (London

Διαβάστε περισσότερα

Κατα ολέµησηκουνου ιών

Κατα ολέµησηκουνου ιών Κατα ολέµησηκουνου ιών Κουνού ιακαιάνθρω ος: µια δύσκολη συµβίωση Α. Μιχαηλάκης Εργαστήριο Γεωργικής Εντοµολογίας, Τµήµα Εντοµολογίας και Γ. Ζωολογίας, Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Βιολογικός κύκλος

Διαβάστε περισσότερα

Οι οργανισμοί προσαρμόζονται στο περιβάλλον τους. Ηθολογικές Μορφολογικές Φυσιολογικές Αποκρίσεις. Προσαρμογές

Οι οργανισμοί προσαρμόζονται στο περιβάλλον τους. Ηθολογικές Μορφολογικές Φυσιολογικές Αποκρίσεις. Προσαρμογές Οι οργανισμοί προσαρμόζονται στο περιβάλλον τους Ηθολογικές Μορφολογικές Φυσιολογικές Αποκρίσεις Προσαρμογές Οι οργανισμοί διαφοροποιούν το περιβάλλον τους Παραδείγματα προσαρμογών Αποκρίσεις των τωνοργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία!

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! Διαγώνισμα ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γενικής Παιδείας ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 15/3/2015 Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! ΘΕΜΑ Α Να αντιγράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Γυναικολογικη επισκεψη

Γυναικολογικη επισκεψη Γυναικολογικη επισκεψη ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΠΙΣΚΕΦΤΩ ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ ΤΗΝ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟ; Η πρώτη επίσκεψη στο γυναικολόγο είναι πολύ σημαντική όχι μόνο για τις κοπέλες που έχουν ξεκινήσει τη σεξουαλική τους ζωή,

Διαβάστε περισσότερα

Η φροντίδα του σκύλου σας

Η φροντίδα του σκύλου σας Η φροντίδα του σκύλου σας Άνθρωποι και σκύλοι ζουν μαζί εδώ και περισσότερο από 10.000 χρόνια. Ο σκύλος υπηρετεί τον άνθρωπο ως σύντροφος, φύλακας, τσοπανόσκυλο ή οδηγός για τυφλούς και ανθρώπους με ειδικές

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

O υπονομευτής της τομάτας. Tuta absoluta. Κωνσταντίνος Β. Σίμογλου. ΔΑΟ & Κ Δράμας, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου

O υπονομευτής της τομάτας. Tuta absoluta. Κωνσταντίνος Β. Σίμογλου. ΔΑΟ & Κ Δράμας, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου O υπονομευτής της τομάτας Tuta absoluta Κωνσταντίνος Β. Σίμογλου ΔΑΟ & Κ Δράμας, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Δράμα, 25-10-2011 O υπονομευτής της τομάτας Tuta absoluta Βιολογικός κύκλος

Διαβάστε περισσότερα